สถิติโรคมะเร็ง จังหวัดเชียงราย ปี 2551 - 2553

คาํ นํา โรคมะเร็งเปนปญหาสําคัญทางสาธารณสุขที่มีผลกระทบตอคนทั่วโลกรวมทั้งประเทศไทย เน่ืองจากโรคมะเรง็ เปน สาเหตกุ ารเสียชวี ิตอันดับหน่ึงของประเทศไทยและการเสยี ชวี ิตมแี นวโนมเพม่ิ ขน้ึ อยางตอเนือ่ ง ลาสดุ ใน ปพ.ศ. 2554 อตั ราเสียชีวติ จากโรคมะเร็งทั่วประเทศเพิ่มขึ้นเปน 95.2 ตอแสน ประชากร อุบัติการณข องโรคมะเร็งมคี วามแตกตางกันในแตละพ้ืนท่ี อนั เนอื่ งจากประชาชนมีการสัมผัส ปจจยั เสย่ี งของโรคมะเรง็ ที่ตา งกนั โดยเฉพาะอยางยง่ิ ปจ จยั เส่ียงภายนอก เชน สิ่งแวดลอม พฤติกรรม การบรโิ ภค พฤตกิ รรมเสี่ยงทางสุขภาพ เปน ตน นอกจากน้ยี งั ขน้ึ อยูกับปจจัยเส่ียงภายใน เชน เช้ือชาติ เพศ พันธุกรรม เปน ตน ในปพ.ศ. 2556 กระทรวงสาธารณสขุ ไดจัดทําแผนพฒั นาระบบบริการสขุ ภาพ (Service Plan) และกาํ หนดใหการจดั ทําทะเบยี นมะเร็งเปนหนงึ่ ในตัวช้ีวัดดานระบบขอมูลสารสนเทศ โรคมะเร็ง ดังน้ัน การจัดทําทะเบียนมะเร็งในระดับประชากร (Population-based cancer registration) จงึ มีความจําเปนทจ่ี ะตองดําเนินการเพอื่ เปน ขอมลู พ้นื ฐานที่จะนําไปสกู ารคนควาวิจัยหา สาเหตุของโรคมะเร็งนั้นๆ การวางแผนนโยบายในการปองกันควบคุมโรคมะเร็ง และท่ีสําคัญจะเปน ขอ มลู ทใ่ี ชในการเฝาระวังโรคมะเรง็ ในพนื้ ทไ่ี ดอ ยา งตอเนอื่ ง นพ. สมเกยี รติ ลลติ วงศา ผอู ํานวยการโรงพยาบาลมะเรง็ ลําปาง กรมการแพทย กระทรวงสาธารณสุข

กติ ตกิ รรมประกาศ คณะผูด ําเนินโครงการขอขอบคณุ บคุ ลากรเครือขา ยทะเบยี นมะเร็งจงั หวัดเชียงรายทุกทานท่ีมี สวนรว มในการรวบรวมขอ มูลโรคมะเร็งในจังหวดั เชียงราย ไดแ ก โรงพยาบาลเชยี งรายประชานุเคราะห โรงพยาบาลชุมชนท้ัง 17 แหง โรงพยาบาลเอกชน และสํานักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย นอกจากน้ีขอขอบคุณศูนยทะเบียนมะเร็งเชียงใหม คณะแพทยศาสตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม ที่อนุเคราะหขอมูลผูปวยโรคมะเร็งจังหวัดเชียงราย รวมท้ังสํานักนโยบายและยุทธศาสตร กระทรวง สาธารณสุข ทไ่ี ดอนุเคราะหขอ มลู การเสียชวี ิตจากใบมรณบัตรของประชากรในจังหวัดเชียงราย อีกท้ัง รศ. นพ. หัชชา ศรปี ลงั่ คณะแพทยศาสตร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร ท่ีใหคําปรึกษาการวิเคราะห ขอ มูล ขอขอบคุณผูบริหารโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ท่ีเห็นความสําคัญและอนุมัติเงินบํารุง โรงพยาบาลเพอื่ จดั ทําโครงการในครัง้ นี้ คณะผดู าํ เนินโครงการหวังเปนอยางย่ิงวา รายงานสรุปผลการ จัดทําฐานขอ มลู โรคมะเร็งระดับประชากรจังหวัดเชียงรายจะเปนประโยชนแกผูสนใจขอมูลโรคมะเร็ง และนําไปสูการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็งในจังหวัดเชียงรายอยางตอเนื่อง คุณคาของผลงานนี้เกิดจาก ความรวมแรง รว มใจในการรวบรวมขอ มลู โรคมะเร็งในจังหวัดเชียงรายจนสําเร็จ เปนตัวอยางของการ จดั ทําฐานขอ มูลโรคมะเร็งแกจงั หวัดอ่ืนๆในภาคเหนอื ตอไป นพ. ดลสุข พงษน ิกร หัวหนากลมุ งานเทคโนโลยีสารสนเทศและสนบั สนุนวิชาการ โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง

สารบัญ หนา คาํ นาํ …………………………………………………..…………………………………………………..............................ก กติ ตกิ รรมประกาศ……………………………………….…………………………………………………….……………….ข รายชือ่ คณะทํางาน…………………………………………..…………………………………………………………………ฌ บทที่ 1 บทนาํ ……………………………………………………………..…………………..………………………………...1 บทท่ี 2 วธิ กี ารดาํ เนนิ โครงการ……………………………………………………………………………….................6 บทที่ 3 อุบัติการณโรคมะเรง็ จงั หวดั เชียงราย….……………………………………………………....................15 บทที่ 4 โรคมะเรง็ ที่พบมากในจงั หวดั เชียงราย 4.1 โรคมะเร็งลําไสใหญแ ละลําไสต รงและลาํ ไสตรง ………………………………….……………....27 4.2 โรคมะเรง็ ตับ ……………………………………………………………………………..……………..…....33 4.3 โรคมะเร็งปอด …………………………………………………………….……………………….…….....39 4.4 โรคมะเรง็ เตานม ……………………………………………….…………………………………………....45 4.5 โรคมะเรง็ ปากมดลกู ………………………………………..…………………….…………………..…....50 บทท่ี 5 ผลพยาธิแยกตามอวัยวะ…………………………..……………………………………….……..…………......55 บรรณานกุ รม…………………………………………………………………………………………................................69 ภาคผนวก - จาํ นวน รอยละ อบุ ัตกิ ารณโ รคมะเรง็ จงั หวัดเชยี งราย จําแนกตามอวยั วะ....................................71 - สถติ โิ รคมะเร็งทพ่ี บมากจําแนกตามอาํ เภอในจงั หวดั เชียงราย......................................................75 - สถติ โิ รคมะเร็ง โรงพยาบาลเชยี งรายประชานเุ คราะห. .................................................................110

สารบัญตาราง หนา ตารางที่ 1 จํานวนผูปวยโรคมะเร็งรายใหมและอบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งจังหวดั เชยี งราย . ปพ.ศ. 2551-2553 16 ตารางท่ี 2 เปรียบเทียบอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื 23 ตารางท่ี 3 เปรียบเทียบคณุ ภาพของขอ มลู โรคมะเรง็ ในภาคเหนือ 24 ตารางท่ี 4 รอ ยละของขอ มลู ที่มผี ลพยาธิวทิ ยาและขอ มูลที่ไดจ ากใบมรณบัตรอยา งเดยี ว จังหวัดเชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 25 ตารางท่ี 5 จํานวนและอตั ราปว ยโรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงและลําไสตรงจังหวัด เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 28 ตารางท่ี 6 คุณภาพของขอมูลโรคมะเร็งลาํ ไสใหญแ ละลาํ ไสตรงในจังหวดั เชียงราย 32 ตารางท่ี 7 จํานวนและอัตราปว ยโรคมะเรง็ ตบั จงั หวัดเชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 33 ตารางที่ 8 คุณภาพของขอ มูลโรคมะเร็งตับในจงั หวัดเชยี งราย 38 ตารางท่ี 9 จํานวนและอัตราปวยโรคมะเร็งปอดจังหวัดเชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 39 ตารางท่ี 10 คุณภาพของขอมลู โรคมะเรง็ ปอดในจงั หวัดเชยี งราย 44 ตารางท่ี 11 จาํ นวนและอตั ราปว ยโรคมะเรง็ เตา นมจังหวดั เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 45 ตารางที่ 12 คุณภาพของขอ มลู โรคมะเรง็ เตา นมในจงั หวัดเชียงราย 49 ตารางที่ 13 จํานวนและอตั ราปวยโรคมะเรง็ ปากมดลกู จังหวดั เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 50 ตารางท่ี 14 คุณภาพของขอ มลู โรคมะเร็งปากมดลกู ในจังหวัดเชียงราย 54 ตารางที่ 15 ผลพยาธิวทิ ยาโรคมะเรง็ จังหวดั เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 แยกตามอวัยวะ 55 ตารางท่ี 16 จาํ นวนและรอ ยละผูปว ยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศชาย จ.เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 71 ตารางท่ี 17 จาํ นวนและรอ ยละผูปวยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุมอายุ เพศหญงิ จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 72 ตารางที่ 18 อัตราอบุ ัตกิ ารณโ รคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลุมอายุ เพศชาย จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 73 ตารางที่ 19 อตั ราอุบัตกิ ารณโ รคมะเร็งรายใหมแ ยกตามกลุมอายุ เพศหญงิ จ.เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 74 ตารางที่ 20 จํานวนและรอ ยละผูป วยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุม อายุ เพศชาย อ. เมือง จ. เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 76 ตารางที่ 21 จํานวนและรอ ยละผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศหญงิ อ.เวียงชยั จ.เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 78

หนา ตารางท่ี 22 อัตราอบุ ัตกิ ารณโ รคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศชาย อ.เชียงของ 80 ตารางที่ 23 จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 82 ตารางที่ 24 อตั ราอุบัตกิ ารณโ รคมะเร็งรายใหมแ ยกตามกลุมอายุ เพศหญงิ อ.เทงิ 84 ตารางที่ 25 จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 86 ตารางท่ี 26 จาํ นวนและรอ ยละผปู ว ยโรคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลมุ อายุ เพศชาย 88 ตารางที่ 27 อ.ปา แดด จ.เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 90 ตารางท่ี 28 จาํ นวนและรอ ยละผูป วยโรคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลมุ อายุ เพศหญิง 92 ตารางที่ 29 อ. พาน จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 94 ตารางท่ี 30 อัตราอบุ ัตกิ ารณโ รคมะเร็งรายใหมแยกตามกลุมอายุ เพศชาย อ.แมจ นั 96 ตารางที่ 31 จ.เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 98 ตารางท่ี 32 อัตราอุบัตกิ ารณโ รคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุมอายุ เพศหญงิ อ.เชียงแสน 100 ตารางท่ี 33 จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 102 ตารางที่ 34 จํานวนและรอ ยละผูป ว ยโรคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลุมอายุ เพศชาย 104 ตารางที่ 35 อ.แมสาย จ.เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 106 ตารางท่ี 36 จํานวนและรอ ยละผูปวยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศหญิง 108 ตารางท่ี 37 อ.แมส รวย จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 110 อัตราอุบตั กิ ารณโ รคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลมุ อายุ เพศชาย อ.พญาเมง็ ราย จ.เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 อัตราอบุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งรายใหมแยกตามกลุมอายุ เพศหญิง อ.แมฟา หลวง จ.เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 จํานวนและรอ ยละผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลมุ อายุ เพศชาย อ. เวยี งแกน จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 จาํ นวนและรอ ยละผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุม อายุ เพศหญิง อ. เวียงปาเปา จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 อัตราอุบัตกิ ารณโ รคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลุมอายุ เพศหญิง อ.เวยี งเชยี งรงุ จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 จาํ นวนและรอ ยละผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลุมอายุ เพศชาย อ. แมล าว จ.เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 จาํ นวนและรอ ยละผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมแ ยกตามกลมุ อายุ เพศหญิง อ. ขุนตาล จ.เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 จาํ นวนและรอ ยละผปู ว ยโรคมะเรง็ รายใหมแยกตามกลุม อายุ เพศหญงิ อ. ดอยหลวง จ.เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553

สารบญั รปู ภาพ รปู ที่ 1 แผนท่ีตั้งจงั หวัดเชยี งรายในประเทศไทย หนา รูปที่ 2 ความหนาแนน ของประชากรในเขตพ้ืนทจี่ งั หวดั เชียงราย ปพ .ศ.2553 2 รปู ที่ 3 กระบวนการรวบรวมขอมลู โรคมะเรง็ จงั หวัดเชียงราย 4 รปู ท่ี 4 กระบวนการรวบรวมขอ มลู โรคมะเรง็ จากใบมรณบตั ร 6 รปู ที่ 5 จํานวนประชากรจงั หวดั เชียงรายแยกตามชวงอายุ ปพ .ศ 2543 8 (Census population, 2543) รปู ที่ 6 จาํ นวนประชากรจงั หวดั เชยี งรายแยกตามชว งอายุ ปพ.ศ 2553 11 (Census population, 2553) รปู ที่ 7 จํานวนประชากรจงั หวดั เชยี งรายแยกตามชวงอายุ ปพ.ศ.2551 12 (Estimated population, 2551) รปู ที่ 8 จาํ นวนประชากรจงั หวัดเชยี งรายแยกตามชว งอายุ ปพ .ศ.2552 13 (Estimated population, 2552) รปู ท่ี 9 อบุ ัติการณโ รคมะเรง็ จงั หวัดเชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 แยกตามชว งอายุ 14 รปู ที่ 10 โรคมะเร็งท่พี บมาก 10 อันดบั แรกในจงั หวัดเชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 16 รูปท่ี 11 โรคมะเร็งทีพ่ บมากในจงั หวัดเชยี งราย ปพ .ศ.2551-2553 เพศชาย 17 แยกตาม กลุม อายุ รูปท่ี 12 โรคมะเร็งทพ่ี บมากในจงั หวัดเชยี งราย ปพ.ศ.2551-2553 เพศหญงิ 19 แยกตามกลมุ อายุ รูปที่ 13 อุบตั กิ ารณโ รคมะเร็งทัง้ หมดจําแนกตามภูมิลําเนาจังหวดั เชียงราย 20 ปพ .ศ.2551-2553 รูปท่ี 14 อบุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งทง้ั หมดจําแนกตามอาํ เภอ จังหวัดเชียงราย 21 ปพ.ศ. 2551-2553 รูปที 15 อุบตั ิการณโรคมะเร็งลาํ ไสใหญแ ละลําไสต รงจงั หวดั เชยี งราย 22 ปพ.ศ. 2551-2553 แยกตามชว งอายุ รปู ท่ี 16 อุบตั ิการณโ รคมะเรง็ ลําไสใหญและลาํ ไสต รงจงั หวัดเชยี งรายแยกตามอาํ เภอ 28 รปู ที่ 17 อัตราปวยโรคมะเร็งลําไสใหญแ ละลาํ ไสตรงแยกตามพื้นทจ่ี งั หวดั เชยี งราย 29 รูปที่ 18 การเปรยี บเทียบอบุ ัตกิ ารณของโรคมะเร็งลาํ ไสใหญแ ละลําไสต รง 30 กบั ภูมิภาคอ่นื ๆ รูปท่ี 19 อบุ ัตกิ ารณโ รคมะเรง็ ตบั จังหวัดเชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 แยกตามชว งอายุ 31 รูปที่ 20 อุบตั ิการณโ รคมะเรง็ ตบั จงั หวัดเชียงรายแยกตามอําเภอ 34 รูปท่ี 21 อัตราปวยโรคมะเรง็ ตบั แยกตามพ้นื ทีจ่ งั หวดั เชียงราย 35 รูปที่ 22 การเปรยี บเทยี บอบุ ตั ิการณข องโรคมะเรง็ ตบั กบั ภมู ภิ าคอ่ืนๆ 36 รูปที่ 23 อบุ ัติการณโ รคมะเร็งปอดจงั หวดั เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 37 แยกตามชว งอายุ รูปท่ี 24 อบุ ตั ิการณโ รคมะเรง็ ปอดจงั หวัดเชยี งรายแยกตามอําเภอ 40 41

รูปที่ 25 อตั ราปวยโรคมะเรง็ ปอดแยกตามพ้นื ท่ีจงั หวดั เชยี งราย หนา รปู ท่ี 26 การเปรียบเทยี บอบุ ัติการณข องโรคมะเร็งตบั กบั ภูมภิ าคอื่นๆ 42 รปู ที่ 27 อบุ ัติการณโ รคมะเร็งเตานมจงั หวดั เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 43 แยกตามชว งอายุ รูปที่ 28 อบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ เตา นมแยกตามอําเภอจังหวัดเชยี งราย 46 รปู ที่ 29 การเปรยี บเทยี บอบุ ัติการณข องโรคมะเร็งเตานมกบั ภมู ภิ าคอนื่ ๆ 47 รปู ท่ี 30 อุบตั ิการณโ รคมะเรง็ ปากมดลูกจงั หวดั เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 48 แยกตามชว งอายุ รปู ท่ี 31 อบุ ัติการณโ รคมะเรง็ ปากมดลูกจังหวดั เชียงรายแยกตามอาํ เภอ 51 รปู ท่ี 32 การเปรียบเทยี บอบุ ัติการณของโรคมะเร็งปากมดลูกกบั ภมู ภิ าคอืน่ ๆ 52 รปู ที่ 33 โรคมะเรง็ 5 อันดับแรกของอําเภอเมอื ง จงั หวดั เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 53 รปู ท่ี 34 โรคมะเรง็ 5 อนั ดับแรกของอําเภอเวยี งชยั จงั หวัดเชยี งราย 75 ปพ.ศ. 2551-2553 รปู ที่ 35 โรคมะเรง็ 5 อนั ดับแรกของอําเภอเชยี งของ จังหวดั เชยี งราย 77 ปพ.ศ. 2551-2553 รปู ท่ี 36 โรคมะเร็ง 5 อันดับแรกของอาํ เภอเทิง จงั หวัดเชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 79 รูปท่ี 37 โรคมะเร็ง 5 อนั ดบั แรกของอําเภอปา แดด จังหวดั เชียงราย 81 ปพ.ศ. 2551-2553 รปู ที่ 38 โรคมะเร็ง 5 อนั ดับแรกของอําเภอพาน จังหวัดเชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 83 รปู ท่ี 39 โรคมะเร็ง 5 อันดับแรกของอาํ เภอแมจ นั จังหวัดเชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 85 รปู ที่ 40 โรคมะเรง็ 5 อันดับแรกของอําเภอเชยี งแสน จังหวัดเชียงราย 87 ปพ.ศ. 2551-2553 รปู ท่ี 41 โรคมะเรง็ 5 อันดับแรกของอําเภอแมส าย จงั หวดั เชยี งราย 89 ปพ .ศ. 2551-2553 รปู ที่ 42 โรคมะเร็ง 5 อนั ดับแรกของอําเภอแมส รวย จังหวัดเชียงราย 91 ปพ .ศ. 2551-2553 รปู ที่ 43 โรคมะเรง็ 5 อันดับแรกของอาํ เภอพญาเมง็ ราย จงั หวดั เชยี งราย 93 ปพ .ศ. 2551-2553 รปู ท่ี 44 โรคมะเรง็ 5 อนั ดับแรกของอําเภอแมฟา หลวง จงั หวดั เชียงราย 95 ปพ.ศ. 2551-2553 97

รูปที่ 45 โรคมะเร็ง 5 อันดับแรกของอําเภอเวียงแกน จังหวดั เชียงราย 99 รูปท่ี 46 101 รูปที่ 47 ปพ .ศ. 2551-2553 103 รูปที่ 48 โรคมะเร็ง 5 อันดบั แรกของอําเภอเวยี งปา เปา จังหวัดเชียงราย 105 รูปท่ี 49 ปพ.ศ. 2551-2553 107 รปู ท่ี 50 109 โรคมะเรง็ 5 อันดับแรกของอาํ เภอเวยี งเชยี งรงุ จงั หวดั เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 โรคมะเร็ง 5 อนั ดับแรกของอําเภอแมล าว จงั หวดั เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 โรคมะเรง็ 5 อนั ดบั แรกของอําเภอขนุ ตาล จงั หวัดเชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 โรคมะเร็ง 5 อนั ดับแรกของอาํ เภอดอยหลวง จงั หวดั เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553

รายช่ือคณะทาํ งานเครือขายทะเบยี นมะเร็งจังหวดั เชยี งราย 1. โรงพยาบาลมะเรง็ ลาํ ปาง: ผอู ํานวยการ โรงพยาบาลมะเร็งลาํ ปาง นพ. สมเกยี รติ ลลิตวงศา รองผูอ ํานวยการกลมุ ภารกจิ วิชาการ พญ. ธันยภัทร พงษเ ลาหพันธุ รองผูอํานวยการกลมุ ภารกจิ บรกิ ารวชิ าการ น.ส. กัลยารัตน วรรณวงศ รองผูอาํ นวยการกลมุ ภารกจิ อํานวยการ น.ส. อมุ า วันดี หวั หนา กลุมงานเทคโนโลยสี ารสนเทศและ นพ. ดลสขุ พงษน ิกร สนับสนนุ วิชาการ เจา หนาท่งี านทะเบียนมะเรง็ โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง: นาง กาญจนา ดาวประเสรฐิ หัวหนา งานทะเบยี นมะเรง็ น.ส. ศริ นิ ยา แสงคาํ นกั วิชาการสถติ ิ น.ส. มนฐิตนิ ันท ประดษิ ฐคาย นักวิเทศสมั พนั ธ นาง ปณิดา สุวรรณเมอื ง เจาหนา ที่ธรุ การ น.ส. เนตรยา หวันนอย เจา หนาทธ่ี ุรการ 2. สํานักงานสาธารณสขุ จงั หวัดเชยี งราย นายแพทยส าธารณสุขจงั หวดั เชยี งราย นพ. ชํานาญ หาญสทุ ธเิ วชกลุ นักวชิ าการสาธารณสขุ ชํานาญการ นาง พัชรี มหาวงศน นั ท 3. โรงพยาบาลเชียงราย ผูอาํ นวยการโรงพยาบาลเชียงราย นพ. สุทัศน ศรีวิไล นายแพทยชาํ นาญการ นพ. เอกพงศ ธราวจิ ติ รกลุ นายแพทยช าํ นาญการ พญ. วภิ าวี เอกวัฒนกลุ พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นาง เบจมาศ ธิตบิ ดินทร พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นาง ฉัตรฤดี ดํารงพานิชชยั พยาบาลวิชาชีพชาํ นาญการ นาง วราภรณ ออนนวน พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นาง กานตนภสั ยาวิชยั พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นาง นิตยดา ชนิ เมธพี ทิ ักษ พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ นาง พรรณนา วชั รประภาพงศ พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นาง สลลิ รกั ษ อารยิ านกุ ิจจา พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นาง เยาวลักษณ ผลิตผลการพมิ พ พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ นาง บศุ รินทร มาลารตั น เจา พนักงานเวชสถิติ นาย ทวศี กั ดิ์ มณรี ัตน เจา หนาท่บี ันทึกขอมลู น.ส. จฑุ ามาศ ชีวิตไทย

4. โรงพยาบาลพาน จา งจติ ผูอ าํ นวยการโรงพยาบาลพาน นพ. ฑิฆมั พร ตานวล พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นาง เกสร วริ ทั ธิโกวิท พยาบาลวิชาชพี นา งเพชรา นนั ทนิ าศา พยาบาลวชิ าชีพ นาง นงนชุ โทะปา พยาบาลวชิ าชพี น.ส. วันวษิ า ปญญะติ เจา พนกั งานเวชสถิติ นาย สาํ เรงิ ผูอํานวยการโรงพยาบาลแมฟ า หลวง 5. โรงพยาบาลแมฟา หลวง พยาบาลวิชาชีพชาํ นาญการ พญ. นงนุช มารนิ ทร เจา พนักงานเวชสถติ ิ น.ส. สริ พิ ร ศรีธิ นาง สรุ ัญชนา ทองจาํ รสั ผอู ํานวยการโรงพยาบาลปา แดด พยาบาลวิชาชีพ 6. โรงพยาบาลปา แดด นักวชิ าการสถติ ิ นพ. วิมตุ ชพรรณ ไชยชนะ น.ส. พนอ ขยนั ผอู ํานวยการโรงพยาบาลแมส รวย นาง ไลวรรณ สรุ ิยะ พยาบาลวิชาชชี าํ นาญการ พยาบาลวิชาชีพ 7. โรงพยาบาลแมส รวย เจาพนักงานเวชสถติ ิ นพ. ควิ ะพร จงึ พิชาญวณชิ ย นาง แสงไทย กา งออนตา ผูอาํ นวยการโรงพยาบาลสมเดจ็ พระยพุ ราช นาง พัชรี ถายะ เชยี งของ นาย ประดิษฐ ฟก ฟอง พยาบาลวิชาชพี พยาบาลวิชาชพี 8. โรงพยาบาลสมเด็จพระยพุ ราชเชยี งของ เจา พนักงานเวชสถิติปฏบิ ัตงิ าน นพ. สมปรารถน หมนั่ จิต เจาพนงั งานสถิติ น.ส. ทัศนีย กาํ เนดิ ผูอํานวยการโรงพยาบาลเวียงเชียงรงุ น.ส. ฐิติครี คร่ึงธิ พยาบาลวิชาชีพ น.ส. สรุ ารกั ษ อาสายศ เจาพนักงานเวชสถติ ปิ ฏบิ ตั ิงาน น.ส. พมิ พชนก ไกลถิ่น 9. โรงพยาบาลเวยี งเชยี งรุง พญ. ดวงตา ออ นสวุ รรณ นาง จันตนา สิทธิขันแกว น.ส. กัลยา สขุ เกษม

10. โรงพยาบาลเวียงปา เปา ผูอํานวยการโรงพยาบาลเวยี งปา เปา นพ. วชั รพงษ คําหลา พยาบาลวชิ าชีพ นาง เพลนิ พิศ พรหมเรืองฤทธ์ิ เจาพนักงานสถติ ิ น.ส. นศิ าชล ล้ิมวิเศษศลิ ป ผอู าํ นวยการโรงพยาบาลเทงิ พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ 11. โรงพยาบาลเทงิ คูสุวรรณ พยาบาลวิชาชพี ทะอนิ ทร เจา พนักงานเวชสถติ ิ นพ. ชชู ยั กัลยา นาง ดรุณี ผูอาํ นวยการโรงพยาบาลแมลาว นาง แสงดาว ราชเมอื งมลู พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ พยาบาลวชิ าชพี นาง นุศรา เจาหนาทีส่ ถิติ 12. โรงพยาบาลแมล าว ผูอํานวยการโรงพยาบาลเวียงแกน พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นพ. เกียรติชาย จิระมหาวทิ ยากลุ พยาบาลวชิ าชีพ น.ส. รงุ ลาวลั ย กาวิละ เจา พนักงานสถิ นาง นนั ทะวรรณแกวเขอ่ื น ผูอ าํ นวยการโรงพยาบาลแมสาย นาย ฤทธ์ริ งค ลีคําหมง พยาบาลวิชาชพี เจา พนกั งานสถติ ิ 13. โรงพยาบาลเวียงแกน ผอู ํานวยการโรงพยาบาลแมจัน นพ. กติ ิพัฒน ลาชโรจน พยาบาลวิชาชพี ชาํ นาญการ น.ส. อนัญญา ปอตา พยาบาลวชิ าชพี น.ส. โชตกิ า นาอินทร เจาพนกั งานสถติ ชิ าํ นาญงาน น.ส. ประวีณ พิมพหอม ผูอาํ นวยการโรงพยาบาลขนุ ตาล 14. โรงพยาบาลแมสาย พยาบาลวชิ าชพี เจา หนา ทเี่ วชสถติ ิ นพ. สุระ คุณคงคาพันธ นาง ปท มพร มณีรตั น น.ส. วไิ ลพร คําปนติบ๊ 15. โรงพยาบาลแมจนั นพ. สุรชัย ปย วรวงศ นาง วิลาวัลย นาคนคร นาง เบญจพร จนั ทาพนู นาง เกศสดุ า อนิ หลาน 16. โรงพยาบาลขุนตาล นพ. สมปรารถน หมัน่ จิต นาง สรลั พร หวงั ผล นาง พรประกาย ตะตองใจ

17. โรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสงั วร ผูอาํ นวยการโรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร นพ. ธวชั ชยั คาํ ชยั วัง พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ นาง บงั อร มณีกันธงั เจา พนกั งานสถติ ิ น.ส .ปย ะพร ชางจดั เจาหนา ที่บันทึกขอ มลู น.ส. เดน นรา คาํ มาศักดิ์ 18. โรงพยาบาลเชียงแสน ผอู ํานวยการโรงพยาบาลเชยี งแสน นพ. อทิ ธพิ ล ไชยถา พยาบาลวชิ าชพี พญาเม็งราย น.ส สรุ รี ัตน ภิระบนั 19. โรงพยาบาลพญาเมง็ ราย ผูอํานวยการโรงพยาบาลพญาเม็งราย พญ. อมั พวนั ศรีครทุ านนท พยาบาลวิชาชพี ชํานาญการ นาง อมรรตั น รักสุข พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ นาง ลัดดาวลั ย เขือ่ นเพชร เจาพนักงานสถิติ นาย ชัยวุธ วลิ ยั โรงพยาบาลเอกชนในจังหวดั เชียงราย 20. โรงพยาบาลโอเวอรบ รคุ ผูอาํ นวยการโรงพยาบาลโอเวอรบรุค มน.นพ. วิฑูรย ยงเมธาวุฒิ หัวหนาเวชระเบียน น.ส. พนั ธผุ กา ชัยศิลปน 21. โรงพยาบาลเกษมราษฎรศ รีบรุ ินทร ผูอํานวยการโรงพยาบาลเกษมราษฎรศ รบี ุรนิ ทร นพ. จกั รพนั ธ พงษเ สฐียร พยาบาลวิชาชพี นาง นศิ ารัตน เงนิ ทอง

บทที่1 บทนํา จังหวัดเชียงราย เปนจังหวัดที่ต้ังอยูสูงสุดของประเทศไทยมีลักษณะเดนทางภูมิศาสตร และลักษณะทางประชากรทป่ี ระกอบดวยชาวไทยพ้นื ราบ ชาวเขาเผา ตางๆ ชนกลุมนอย ชาวพมา ลาว จนี เปน ตน จากรายงานสาเหตกุ ารเสยี ชีวติ ของประชากรจังหวัดเชยี งราย ปพ .ศ.2553 พบวา โรคมะเร็ง เปนสาเหตุการเสยี ชวี ติ อนั ดับ 1 ของสาเหตุการเสียชีวิตท้ังหมด (อัตรา 93.82 ตอประชากร 100,000 คน ) ซงึ่ จาํ นวนผทู ่ีเสยี ชวี ติ จากโรคมะเรง็ เพิ่มขน้ึ ต้งั แต ปพ.ศ.2550 จาก 1,175 ราย เปน 1,215 รายใน ปพ .ศ. 2553 (สาํ นักนโยบายและยุทธศาสตร กระทรวงสาธารณสขุ 2555) จากขอมลู ดังกลาวจะเห็นวา โรคมะเร็งเปนปญหาทางสาธารณสุขสําคัญของจังหวัดเชียงราย แตปจจุบันยังขาดขอมูลอุบัติการณ โรคมะเร็ง จําเปนตองอาศัยขอมูลจากการรวบรวม วิเคราะหอยางเปนระบบ การจัดทําฐานขอมูล ทะเบียนมะเร็งระดบั ประชากรจงั หวดั เชียงราย จะสามารถวเิ คราะหอุบัตกิ ารณข องโรคมะเรง็ ในภาพรวม และแยกตามพื้นท่ี ไดถูกตอง งานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง จึงจัดทําโครงการจัดทํา ฐานขอมูลโรคมะเร็งระดับประชากรจังหวัดเชียงราย เพ่ือรวบรวมขอมูลผูปวยโรคมะเร็งรายใหมที่มี ภูมิลําเนาในจังหวัดเชียงราย ขอมูลดังกลาวนําไปสูการวางแผนการควบคุม ปองกันโรคมะเร็ง การ ดาํ เนนิ การแกไ ขปญ หาโรคมะเร็ง ไดอยางมีประสิทธิภาพ รวมท้ังนําไปสูการพัฒนาเครือขายทะเบียน มะเร็งในจงั หวดั เชียงราย การดําเนนิ งานไดรบั ความรว มมือจากหนว ยงานและบุคลากรทางสาธารณสุขทุกแหงในจังหวัด เชยี งราย ท้งั สาํ นักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห โรงพยาบาล ชุมชน 17 แหง โรงพยาบาลเอกชน 2 แหง รายงานสรุปโครงการนี้เปนการรายงานคร้ังแรกของการ จัดทาํ ทะเบียนมะเรง็ ระดบั ประชากรในจงั หวัดเชียงราย นับเปนผลงานวิชาการในลําดับที่ 22 ของงาน ทะเบียนมะเรง็ โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ขอมูลทนี่ าํ เสนอในรายงานเลม นปี้ ระกอบดว ยรายละเอยี ดของ อุบัติการณเกี่ยวกับโรคมะเร็งชนิดตางๆในจังหวัดเชียงรายและอําเภอตางๆของจังหวัดเชียงราย นอกจากนผี้ ศู กึ ษาไดนําเสนอขอมูลเกี่ยวกับคุณภาพของการรวบรวมขอมูลทะเบียนมะเร็งของจังหวัด เชียงราย ไดแ ก อตั ราการรวบรวมขอมลู จากใบมรณบตั ร อัตราของขอมูลท่ีมีผลพยาธิวิทยา ในรายงาน ฉบับนี้แสดงผลของอุบตั กิ ารณของโรคมะเร็งแยกตามอวยั วะตางๆ โดยแยกตาม ICD-10 เปาหมายหลักของการโครงการจัดทําฐานขอมูลโรคมะเร็งระดับประชากรจังหวัดเชียงราย เพอื่ รวบรวมขอ มลู ผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมท มี่ ีภูมิลําเนาในจังหวัดเชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 ขอมูล ดังกลา วจะเปนขอมูลพื้นฐานเพ่ือใหบุคลากรทางสาธารณสุข นักวิจัยและผูที่มีบทบาทในการวางแผน กําหนด นโยบายทางดานสาธารณสุข สามารถนําขอมูลอุบัติการณโรคมะเร็งในจังหวัดเชียงราย ไปใช ประโยชนในการควบคุม ปอ งกนั โรคมะเรง็ ในพืน้ ทไ่ี ด

ขอมูลท่วั ไปของจังหวัดเชยี งราย จงั หวดั เชียงราย ตัง้ อยูต อนเหนือสดุ ของประเทศไทย อยรู ะหวา งเสนรงุ ที่ 19 องศาเหนอื ถงึ 20 องศา 30 ลปิ ดาเหนอื และเสนแวงท่ี 99 องศา 15 ลิปดา ถึง 100 องศา 45 ลิปดาตะวันออก อยหู า ง จากกรงุ เทพมหานคร 824 กโิ ลเมตร (รปู ที่ 1) ทศิ เหนือ ติดตอประเทศสหภาพพมา และสาธารณรฐั ประชาธิปไตยประชาชนลาว ทิศใต ติดตอ จังหวดั ลาํ ปาง และพะเยา ทิศตะวันออก ตดิ ตอ สาธารณรฐั ประชาธิปไตยประชาชนลาว ทิศตะวนั ตก ติดตอจังหวัดเชียงใหมและประเทศสหภาพพมา แนวชายแดนทีต่ ดิ ตอ กับประเทศพมา และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มีระยะทาง รวม 310 กิโลเมตร ดานประเทศสหภาพพมา ติดตอแนวเขตดานอําเภอแมจัน อําเภอแมสายและ อําเภอเชยี งแสน ความยาวประมาณ 130กิโลเมตร เปนแนวภูเขา 100 กิโลเมตร แนวนํ้าแมสายและ แนวแมน้ํารวก30 กิโลเมตร ดานสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ติดตอแนวชายแดนไทย ดานอําเภอเชียงแสน อําเภอเชียงของ อําเภอเทิง และอําเภอเวียงแกน ความยาวประมาณ 180 กโิ ลเมตร เปนแนวภเู ขา 90 กโิ ลเมตร และแนวแมนา้ํ โขง 90 กิโลเมตร รปู ที่ 1 แผนท่ีจงั หวัดเชยี งราย Chiang Rai

สภาพภูมิประเทศ จังหวัดเชียงราย มีพ้ืนท่ีประมาณ 11,680 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 7,290,000 ไร มีภูมิประเทศเปนเทือกเขาสูงในทวีปตอนเหนือ (North Continental Highland) มีพื้นท่ีราบสูงเปน หยอ ม ๆ ในเขตอาํ เภอแมสรวย อําเภอเวยี งปาเปา และอําเภอเชียงของ บริเวณเทือกเขาจะมีความสูง ประมาณ 1,500-2,000 เมตรจากระดบั นาํ้ ทะเล โดยมดี อยลังกาหลวง เปนยอดเขาท่ีสูงท่ีสุดในจังหวัด มคี วามสงู 2,031 เมตร บรเิ วณสวนทรี่ าบตามลมุ แมนํ้าสําคัญในตอนกลางของพื้นท่ี ไดแก อําเภอพาน อําเภอเมืองเชียงราย อําเภอแมจัน อําเภอแมสาย อําเภอเชียงแสน และอําเภอเชียงของ มีความสูง ประมาณ 410-580 เมตร จากระดับนาํ้ ทะเล ลักษณะพ้ืนทส่ี ว นใหญเปนภูเขาสงู มปี า ไมปกคลุม บริเวณ เทือกเขามชี น้ั ความสูง 1,500-2,000 เมตร จากระดับนํ้าทะเล มีที่ราบเปนหยอม ๆ ในระหวางหุบเขา และตามลุมนํ้าสําคัญ จังหวัดเชียงรายมีภูเขาลอมรอบโดยเฉพาะทางทิศตะวันตกเปนแนวเทือกเขา ผปี นนํา้ ตดิ ตอ กนั ไปตลอดเขตจงั หวดั สภาพภมู อิ ากาศ จงั หวัดเชยี งรายไดรบั อิทธพิ ลจากลมทะเลนอยมากเน่ืองจากภูมิประเทศสวนใหญเปนภูเขาสูง และปาไม ทําใหอุณหภูมแิ ละฤดกู าลแตกตางกนั มาก โดยมีฤดกู าลตา ง ๆ แบง ตามชวงเวลาดงั น้ี ฤดูรอน เริ่มจากกลางเดือนกุมภาพันธ-กลางเดือนพฤษภาคม มีอุณหภูมิประมาณ 37 องศา เซลเซยี ส ฤดูฝน เร่ิมจากกลางเดือนพฤษภาคม-กลางเดือนตุลาคม มีอุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 27 องศา เซลเซยี ส ปริมาณนํ้าฝนเฉล่ียปละ 1,768 มลิ ลิเมตร ฤดูหนาว เร่ิมกลางเดือนตุลาคม-กลางเดือนกุมภาพันธ จังหวัดเชียงรายมีอุณหภูมิเฉล่ีย ประมาณ 15.0 องศาเซลเซียส อณุ หภูมิตํา่ สุด 8.0 องศาเซลเซียส สภาพอากาศของจังหวัดเชียงราย ถอื วา หนาวจัดในพนื้ ทีร่ าบ อณุ หภูมิต่ําสุดจะอยูที่ 8-9 องศา เซลเซยี ส สวนบนยอดดอย อณุ หภมู ิตา่ํ สดุ จะอยทู ี่ 0-5 องศาเซลเซียส ลกั ษณะประชากร จังหวัดเชียงรายมปี ระชากรหลายเชอื้ ชาติ ทัง้ ชาวไทยพื้นราบ ชาวไทยภเู ขา และชาวจนี ฮอที่ อพยพเขา มาอาศยั อยบู นดอยสงู ผูพลัดถิ่นสญั ชาตพิ มา ชาวลาวอพยพ เปน ตน ขอ มลู จากการสาํ มะโน ประชากรและเคหะ ปพ.ศ.2553 จงั หวดั เชียงรายมที งั้ หมด 18 อําเภอ 124 ตําบล 1,751 หมูบาน ประกอบดว ยอําเภอดงั ตอ ไปน้ี เมืองเชยี งราย เวียงชัย เชยี งของ เทงิ พาน ปาแดด แมจ นั เชียงแสน แมส าย แมสรวย เวยี งปา เปา พญาเมง็ ราย เวียงแกน ขนุ ตาล แมฟาหลวง แมลาว เวียงเชียงรงุ และ ดอยหลวง

จํ า น ว น ป ร ะ ชา ก ร ข อ ง จั ง ห วั ด เ ชี ย ง ร า ย ท้ั ง ห ม ด จ า ก ก า ร ทํ า สํ า ม ะ โ น ป ร ะ ชา ก ร แ ล ะ เ ค ห ะ ปพ.ศ.2553 มีจํานวน 1,139,079 คน แบงเปนเพศชาย 561,901 คน และเพศหญิง 577,178 คน ความหนาแนนของจํานวนประชากรมีคาเฉลี่ยประมาณ 99.1 คนตอตารางกิโลเมตร อําเภอที่มีความ หนาแนนของประชากรมากทสี่ ดุ คอื อาํ เภอแมสาย (293.7 คนตอ ตารางกิโลเมตร) สวนอําเภอที่มีความ หนาแนนของประชากรนอยที่สุด คือ อําเภอเวยี งปาเปา (53.5 คนตอตารางกโิ ลเมตร) (รูปท่ี 2) รูปท่ี 2 ความหนาแนนของประชากร (จาํ นวนประชากรตอ พนื้ ท่ี 1 ตารางกิโลเมตร) จาํ แนกตามอาํ เภอ จงั หวัดเชยี งราย (ขอมูลจากการสํามะโนประชากร ปพ.ศ. 2553) ศาสนา ประชากรจงั หวัดเชยี งรายนบั ถือศาสนาพุทธเปนสวนใหญรอยละ 95.2 รองลงมาไดแกศาสนา ครสิ ต รอยละ 4.5 และศาสนาอสิ ลาม รอยละ 0.3 การประกอบอาชีพ อาชพี หลักคือ เกษตรกรรมและเลยี้ งสัตว พืชเศรษฐกิจท่สี ําคญั ของจังหวัดเชียงราย ประกอบดวย ขาว ขาวโพดเล้ียงสัตว ถั่วเหลือง ลําไย ล้ินจี่ ยางพารา และพืชผัก นอกจากน้ียังมีพืชเศรษฐกิจใหมที่ จังหวดั มงุ พัฒนาใหเ ปนพชื เศรษฐกิจเฉพาะถ่ิน ไดแ ก ชา กาแฟ สบั ปะรด เปน ตน

การบริการทางการแพทย จังหวัดเชียงรายมีจํานวนสถานพยาบาลทุกประเภทรวมท้ังส้ิน 527 แหง แบงออกเปน โรงพยาบาลของรัฐ 18 แหง โรงพยาบาลเอกชน 2 แหง สถานีอนามัย 213 แหง ศูนยสุขภาพชุมชน 3 แหง และคลินิกทุกประเภทรวม 294 แหง สําหรับสถานพยาบาลท่ีมีเตียงผูปวยรับไวคางคืน ไดแก โรงพยาบาลจํานวน 20 แหง จํานวนเตียงรวม 1,976 เตียง จํานวนบุคลากรท่ีใหบริการ ประชาชนในสถานบริการภาครัฐและเอกชน เปนแพทย 210 คน คิดเปนอัตราสวนตอประชากร 1 : 6,167.01 ทันตแพทย 62 คน คิดเปนอัตราสวนตอประชากร 1 : 6,167.01 เภสัชกร 119 คน คิดเปนอัตราสวนตอประชากร 1:10,882.97 พยาบาลวิชาชีพ 1,572 คน คิดเปนอัตราสวนตอ ประชากร 1 : 823.84 และพยาบาลเทคนคิ 103 คดิ เปน อตั ราสวนตอ ประชากร 1:12,573.52 เครื่องมอื ท่ใี หบริการดา นการวินิจฉัยทางดานโรคมะเร็งในจังหวัดเชียงราย ไดแก รังสีวินิจฉัย (เอ็กซเรย อัลตราซาวด เอ็กซเรยคอมพิวเตอรและ การตรวจแมมโมแกรม การตรวจทางพยาธิวิทยา การรักษาผปู ว ยโรคมะเรง็ ดวยการผาตัดและเคมีบําบัด สามารถใหบรกิ ารโดยโรงพยาบาลประจําจงั หวัด (โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห) สําหรบั การรกั ษาผูป วยโดยรังสีรักษาและผูปวยโรคมะเร็งสวน หนึง่ จะสงตวั ไปรกั ษายงั โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม และโรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ดังนั้น ผูปวย โรคมะเร็งสวนใหญไดรับการบริการตรวจวินิจฉัยและรักษาภายในจังหวัด ในสวนของโรงพยาบาลทุก โรงพยาบาลในจังหวดั เชียงรายสามารถใหบ ริการรักษาแบบประคับประคองแกผปู ว ยโรคมะเร็งได คาํ ขวญั ของจังหวดั เชียงราย “เหนอื สุดในสยาม ชายแดนสามแผนดิน ถ่นิ วัฒนธรรมลานนา ลํ้าคา พระธาตุดอยตุง”

บทท่ี 2 ข้นั ตอนการดําเนินโครงการ 1. ขออนมุ ตั โิ ครงการจัดทําฐานขอมลู โรคมะเร็งระดบั ประชากรจังหวัดเชยี งราย 2. การรวบรวมขอ มูล 2.1 แหลงขอ มูล ขอ มูลผปู วยโรคมะเรง็ ทัง้ หมดจะถกู เก็บรวบรวมดว ยวิธีการสงรายงาน มายงั หนวยทะเบยี นมะเรง็ โรงพยาบาลมะเรง็ ลาํ ปาง รวบรวมขอมลู โดยเจาหนา ที่สาธารณสุขซ่ึง ไดรับการอบรมเก่ียวกับวิธีการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็ง แหลงขอมูลท่ีใชในการศึกษาคร้ังนี้ ประกอบดวย โรงพยาบาลประจําจังหวัดเชียงราย (โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห) โรงพยาบาลเอกชน 2 แหง โรงพยาบาลชมุ ชน 17 แหง ภายใตก ารดูแลของสาํ นักงานสาธารณสุข จังหวัด รวมท้ังขอมูลจากงานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปาง ศูนยทะเบียนมะเร็ง เชยี งใหม คณะแพทยศาสตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม และขอมลู รายงานการเสยี ชีวติ ของประชากร จากงานขอ มูลสุขภาพ สํานักโยบายและยุทธศาสตรของกระทรวงสาธารณสุข โดยแหลงขอมูล ตางๆ จะทําการคัดลอกขอ มูลและสงมายังงานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเร็งลําปางเพื่อให รหัสโรค บันทกึ ขอมลู ตรวจสอบและวิเคราะหขอมลู (รูปที่ 3) รูปท่ี 3 กระบวนการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็งจงั หวัดเชียงราย New cancer cases Hospital in Other source Death Certificate Only Chiang Rai province in Chiang Rai - Chiang Mai Cancer Registry; - Chiang Rai Provincial Hospital - Lampang Cancer Registry; - Bureau of Health Policy and - 17 community Hospitals Strategy, Ministry of Public - 2 Private Hospitals Lampang Cancer Hospital Health Lampang Cancer Hospital -coding, entry data, analyze

2.2 วธิ ีการรวบรวมขอมูลจากโรงพยาบาล ขอ มลู ผปู ว ยโรคมะเร็งรายใหมจ ะถกู รวบรวมจากทง้ั ภายในหนว ยบริการผูปวยในและผูปวยนอกจากแหลงขอมูลตางๆ การรวบรวมขอมูลตามแบบ รายงานโรคมะเรง็ ดงั นี้ 2.2.1 ขอมูลท่ัวไปของผูปวยโรคมะเร็ง ไดแก ช่ือ สกุล เลขประจําตัวประชาชน เพศ อายุ ทอ่ี ยู วนั เกดิ สถานภาพ ศาสนา 2.2.2 ขอมูลเกี่ยวกับโรคมะเร็ง ไดแก วันที่วินิจฉัยโรคมะเร็ง ตําแหนงของ โรคมะเร็ง ผลพยาธิวิทยา วิธีการวินิจฉัย ระยะของโรค การกระจายของโรค วิธกี ารรกั ษา  วันที่วินิจฉัยโรค คือ วันแรกที่ทราบวาเปนโรคมะเร็งหรือไดรับการวินิจฉัยวาเปน โรคมะเร็ง ในการทาํ ทะเบียนมะเร็งขอ มลู บางสว นไดข อ มลู มากจากใบมรณบัตร ซ่ึง ใชว นั ทว่ี นิ จิ ฉัยเปนวันเดยี วกับที่เสียชีวิต เชนเดียวกับผูปวยโรคมะเร็งที่ไดจากการ ผาศพ วันวนิ จิ ฉยั เปนวนั เดียวกับวันท่เี สียชีวติ โดยเรียงลาํ ดบั การกําหนดวันวินิจฉัย โรคมะเร็ง ดงั นี้ 1. วนั ทตี่ ดั ชนิ้ เนือ้ /ตรวจเซลลห รอื นาํ ชน้ิ เน้อื ไปพสิ ูจน 2. วันท่รี ายงานผลการตรวจช้นิ เนอื้ /ตรวจเซลล 3. ถาไมไ ดต รวจทางพยาธิ ใชวนั ท่มี าพบแพทยดวยอาการของโรคมะเร็งและ แพทยวนิ จิ ฉยั เปน โรคมะเรง็  ชนดิ ของการวินิจฉัย แบง ออกเปน 2 ประเภทคือ แบบไมม ีรายงานผลพยาธิวิทยา 0 กรณที เี่ ปนโรคมะเร็งโดยวินจิ ฉัยจากใบมรณบตั รเพยี งอยา งเดียว 1 การซักประวตั แิ ละการตรวจรางกาย 2 ผลการตรวจทางรังสีวนิ จิ ฉัย 3 การผา ตดั โดยไมม ผี ลชิ้นเน้ือ 4 การตรวจทางอมิ มโู นหรือทางชีวเคมี แบบมรี ายงานผลพยาธวิ ิทยา 5 ตรวจเลอื ดและเชลล 6 ตรวจชนิ้ เนื้อทกี่ ระจาย 7 ตรวจช้นิ เนอ้ื งอกปฐมภมู ิ 8 ผลพยาธจิ ากการผา ศพ  ขอบเขตการแพรกระจายของโรค ดังน้ี 1 ระยะกอนลกุ ลามเปนโรคมะเรง็ 2 ระยะแรกเรมิ่ 3 ระยะลุกลามไปยังเนอ้ื เยอ่ื ใกลเ คยี ง 4 ระยะกระจายไปยงั ตอมนา้ํ เหลอื งใกลเ คยี ง 5 ระยะกระจายไปยังอวัยวะอ่ืนๆ 8 ไมส ามารถระบไุ ด 9 ไมทราบ

 ระยะของโรค ระยะของโรคมะเรง็ ทใ่ี ชในการศกึ ษาน้กี าํ หนดตาม American Joint Committee on Cancer (AJCC Cancer Staging Manual, 7th edition, 2010) 2.3 วธิ ีการรวบรวมขอ มลู จากจากใบมรณบัตร หลังจากการรวบรวมขอมูลโรคมะเร็ง จากแหลงขอ มลู ในโรงพยาบาล จะตอ งรวบรวมขอมูลจากใบมรณบตั ร เพอ่ื ใหก ารรวบรวมขอ มลู มี ความครบถวนสมบูรณ โดยการตรวจสอบรายช่ือผูปวยจากใบมรณบัตรกับฐานขอมูลผูปวย โรคมะเรง็ ท่ีมีอยู กรณที ีพ่ บวามรี ายชอื่ ในฐานขอมลู เดมิ จะทําการเพมิ่ เตมิ วันทผ่ี ปู วยเสยี ชีวิตและ สาเหตกุ ารเสยี ชีวติ แตถาพบวารายชอ่ื ผูปวยโรคมะเร็งที่เสียชีวิตไมมีในฐานขอมูล จะสงรายช่ือ กลับไปยังโรงพยาบาลเพื่อคนหาขอมูลยอนหลัง ถาไมพบประวัติการเขารับการรักษาใน โรงพยาบาลดว ยโรคมะเร็ง ขอมลู ดังกลาวจะถูกบนั ทกึ ในฐานขอ มลู เปนผูป ว ยโรคมะเร็งรายใหม ทไ่ี ดจากใบมรณบตั ร (รปู ที่ 4) รูปท่ี 4 กระบวนการรวบรวมขอ มูลโรคมะเรง็ จากใบมรณบตั ร Received death certificate from Bureau of Health Policy and Strategy, Ministry of Public Health Death certificate cases (Cancer death) Check with registered cases Registered cases Non registered cases Update date of death Known hospital Not known hospital Trace back Register if it be Delete if not Registered cancer case mention cancer as a Death Certificate Only (DCO)

3 การใหร หัสโรคมะเร็ง ขอ มลู โรคมะเรง็ ท่รี วบรวมจะมกี ารใหรหัสตําแหนงโรคมะเร็งและผลพยาธิวิทยาโดยใช รหสั โรคมะเร็งมาตรฐานสากล (International code disease-Oncology; ICD-O, 3rd edition) และใหร หสั ที่อยูโดยใชร หสั ของกระทรวงมหาดไทย 4 การติดตามสถานะผูปวย การติดตามสถานะผูปวยโรคมะเร็งเปนสวนที่สําคัญมากอยางหน่ึงในการทําทะเบียน มะเร็ง ถามีการติดตามสถานะครบถวนจะสามารถวิเคราะหอัตราการอยูรอดได การติดตาม สถานะควรทาํ ทกุ รายของผูปวยโรคมะเร็ง การติดตามสถานะผูปวยอาจติดตามจากหลายๆ วิธี เชน การตดิ ตามสถานะผูปวยโดยเจาหนา ที่สาธารณสขุ ไปเยีย่ มบาน จากการรายงานใบมรณบัตร ขอ มูลสถานะผปู ว ย ประกอบดว ย สถานภาพของผูปวย(มชี วี ติ /เสียชีวิต) วันท่ีติดตอครั้ง สดุ ทายหรือวันทีเ่ สียชีวิต สาเหตขุ องการเสยี ชวี ติ 5 การบนั ทกึ ขอ มลู โรคมะเร็ง การบันทึกขอมูลโรคมะเร็งใชโปรแกรม Canreg 4 หากผูปวยรายน้ันเปนโรคมะเร็ง มากกวา 1 ตาํ แหนง (two primaries) จะลงทะเบียนมะเร็งรายใหมส าํ หรบั ตาํ แหนง น้ันๆ สวนใน กรณีที่ไมไ ดเ ปนโรคมะเร็ง อาจเปน ระยะกอนลกุ ลาม (In situ) ก็จะลงทะเบยี นไวแ ตไมนํามาใชใ น การวเิ คราะห หลงั จากบันทึกขอมูลครบถว นจะมีการตรวจสอบความซ้ําซอนของบุคคลกอนการ วิเคราะหขอมูล 6 การวเิ คราะหขอมูล การวิเคราะหขอมูลใชโ ปรแกรม Canreg 4 เพื่อแสดงคา จํานวน รอยละ อุบัติการณแยก ตามเพศ กลุมอายุ และอวยั วะที่เปนโรคมะเรง็ ปพ .ศ. 2551-2553 ประชากรในชวงการศกึ ษา คือ จาํ นวนประชากรท่ีมีภูมิลําเนาอยูในจังหวัดเชียงราย โดยจํานวนประชากรที่ใชในการวิเคราะห คาเฉล่ียอุบัติการณโรคมะเร็งจังหวัดเชียงรายมาจากการสํารวจสํามะโนครัวประชากรใน ปพ.ศ. 2543 และ 2553 เปนฐานในการคํานวณคาดการประชากร (Estimated population) ใน ปพ.ศ. 2551 และ 2552 (รูปท่ี 5-8) คาํ จาํ กดั ความทางสถติ โิ รคมะเร็ง อุบัติการณโรคมะเร็ง คือ จํานวนของผูปวยใหมตอประชากร แยกตามชนิดของโรค โรคมะเร็งในแตละป โดยทั่วไปมหี นว ยการรายงานเปน อตั ราอุบัติการณตอ แสนประชากร ชวงอายุ คือ การจัดกลุมอายุของผูปวยโดยท่ัวไปนิยมรายงานทุกชวง 5 ป เชน 5-9 ป คือผูปวยท่มี อี ายตุ ัง้ แต 5- 9.99 ป เปน ตน อัตรา คอื อัตราทใ่ี ชในการคํานวณน้ีเปน การแยกระหวางผูชายและผูหญิงตอประชากร 1 แสนคน ถาขอมลู 1ป ถกู วิเคราะหนั้นแสดงถึงการคํานวณจํานวนรายตอประชากร 1แสนคน ในปนัน้ ๆ Crude Incidence rates คือ จํานวนของผูปวยโรคมะเร็งรายใหมระหวางปตอ ประชากร 1 แสนคน Crude Incidence rates จะถูกคํานวณดวยจํานวนผูปวยโรคมะเร็งรายใหม ท้ังหมดในเพศทศ่ี กึ ษาตอจาํ นวนประชากรท้งั หมดในเพศทศ่ี ึกษาในปน้ัน คูณดวย 100,000 วิธีน้ี อาจไมเหมาะสมสําหรับการเปรียบเทียบของอัตราปวยซึ่งมีในความแตกตางของพ้ืนท่ีตางๆ ถา โครงสรางของอายุของประชากรมคี วามแตกตางกนั

Age-Specific rates เปนจาํ นวนของผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมระหวา งปต อประชากร 1 แสนคน แบงตามเพศ ตําแหนงของโรคมะเร็ง และชวงอายุของผูปวยที่สนใจคํานวณ ดังนั้น Age-Specific rates ถกู คํานวณโดยการแบงจํานวนผูปว ยโรคมะเร็งในแตละปตามกลุมและเพศ ของประชากรใน 1 แสนคน Age- standardized Incidence Rates (ASR) คอื อตั ราอบุ ตั กิ ารณทใ่ี ชโครงสรา ง ของมาตรฐานอายุ โดยใชมาตรฐานประชากรโลก(World standardized incidence rate) ในการคาํ นวณคา อุบัตกิ ารณ มหี นวยอัตราตอ จาํ นวนประชากร 1 แสนคน อัตราอุบัติการณปรับ ตามมาตรฐานของประชากรโลกมีความเหมาะสมและสามารถใชเพื่อเปรียบเทียบความแตกตาง ของการเกิดโรคมะเรง็ ในพ้นื ท่ีตา งๆทัว่ โลก 7 ตัวช้วี ดั คุณภาพขอมูลทะเบยี นมะเรง็ การควบคมุ คณุ ภาพของขอมลู ทะเบยี นมะเร็งมีตวั ช้วี ัดดงั น้ี 7.1 Histologocally Verified Percentage (% HV) คือ รอยละของขอมูลที่มีผล พยาธวิ ทิ ยาหรือเซลลวิทยาจากไขกระดูก และเลือด เชน โรคมะเร็งเม็ดเลือด อัตราสวนที่นอย เกินไปจากการวินิจฉัยทางพยาธิวิทยาอาจแสดงถึงการเก็บขอมูลท่ีมากเกินความเปนจริง (over reporting) หรือไมสามารถเก็บชนิ้ เนอื้ ตรวจวินิจฉัยทางพยาธิวิทยาได แตขอมูลที่ไดจาก การวนิ จิ ฉยั ทางพยาธิวิทยาท่เี ปน รอยละ 100 อาจแสดงถึงการเกบ็ ขอ มูลท่ียงั ไมค รบถวนสมบูรณ โดยเฉพาะขาดการเก็บขอมลู ผูป วยบางสวนท่ีไดวนิ จิ ฉยั จากการตรวจรา งกายเพียงอยางเดียว 7.2 Death Certificate Only Percentage (% DCO) คือ รอยละของขอมูลที่ ไดรบั การวินจิ ฉยั จากใบมรณบตั รอยางเดียว กรณีที่พบรอ ยละของขอ มูลทไี่ ดจ ากใบมรณบัตรนอ ย กวา รอยละ 5 แสดงถึงขอมูลทีม่ ีคุณภาพและสมบรู ณ แตถามีคาเปนรอยละ 0 แสดงถึงทะเบียน มะเรง็ ไมไดร วบรวมขอมูลการตายจากใบมรณบัตรในพืน้ ท่ีนน้ั ๆ

รปู ท่ี 5 จาํ นวนประชากรจงั หวดั เชยี งรายแยกตามชวงอายุ ปพ .ศ. 2543 (ขอมลู จากสาํ มะโนประชากร, 2543) Age Male Female 0-4 40774 38560 5-9 49279 46795 10-14 47558 45146 15-19 49255 47282 20-24 41643 40224 25-29 42507 43260 30-34 47608 50400 35-39 53426 55046 40-44 52106 52007 45-49 39592 38918 50-54 26590 25537 55-59 20891 20491 60-64 18562 19081 65-69 16194 16865 70-74 10711 11181 75+ 10181 12031 Total 566,877 562,824

รปู ท่ี 6 จํานวนประชากรจงั หวัดเชียงรายแยกตามชว งอายุ ปพ .ศ. 2553 (ขอ มลู จาก สาํ มะโนประชากร, 2553) Age Male Female 0-4 31187 29417 5-9 32308 30707 10-14 38581 36529 15-19 44505 42861 20-24 40782 41779 25-29 44921 44032 30-34 43262 42161 35-39 41795 42858 40-44 43272 48600 45-49 48006 53109 50-54 45244 48576 55-59 35161 37120 60-64 22647 23526 65-69 14496 15356 70-74 11817 13182 75+ 23917 27365 Total 561,901 577,178

รปู ท่ี 7 จํานวนประชากรจังหวัดเชียงรายแยกตามชวงอายุ ปพ .ศ.2551 (ขอมลู จากestimated population, 2551) Age Male Female 0-4 32905 31053 5-9 35154 33406 10-14 40229 38110 15-19 45417 43711 20-24 40953 41463 25-29 44427 43877 30-34 44098 43693 35-39 43899 45058 40-44 44910 49263 45-49 46161 49907 50-54 40681 42714 55-59 31684 32961 60-64 21764 22561 65-69 14821 15647 70-74 11587 12755 75+ 20162 23218 Total 558,881 569,397

รปู ท่ี 8 จํานวนประชากรจังหวัดเชียงรายแยกตามชว งอายุ ปพ.ศ.2552 (ขอ มูลจาก estimated population, 2552) Age Male Female 0-4 32034 30224 5-9 33701 32028 10-14 39397 37311 15-19 44959 43284 20-24 40867 41621 25-29 44674 43954 30-34 43678 42920 35-39 42834 43944 40-44 44083 48930 45-49 47090 54183 50-54 42902 45551 55-59 33377 34979 60-64 22201 23038 65-69 14657 15501 70-74 11701 12967 75+ 21959 25206 Total 560,114 572,941

15 บทท่ี 3 สรปุ อุบตั ิการณโ รคมะเรง็ ในจังหวดั เชยี งราย Cancer incidence in Chiang Rai During the period 2008-2010, the three most common cancers in male were liver, lung and colorectal cancer. For females, cervical, breast and lung cancer were the three most common cancers. The total number of new cancer cases was 7,821; 3,678 cases were males and 4,143 cases were females. Sex ratio for male to female was 1:1.1. The average age-standardized incidence rates were 175.5 per 100,000 in males and 184.2 per 100,000 in females. The age-specific incidence rates peaked at the age of 70-74 in both sexes. The highest incidence rates were observed in Pa Daet District for both sexes (ASR=239.2 and 254.3 per 100,000 in males and females, respectively); and the lowest incidence rates were noticed in Chaing Klong District for males and Chiang Saen District for females (ASR=52.9 and 137.6 per 100,000 in males and females, respectively) อุบัติการณโ รคมะเร็งในจงั หวดั เชียงราย จากการวิเคราะหขอมูลผูปวยโรคมะเร็งในจังหวัดเชียงรายต้ังแต ปพ.ศ. 2551-2553 มีจํานวนทั้งหมด 7,821 ราย แบงเปนเพศชาย จํานวน 3,678 ราย และเพศหญิง จํานวน 4,143 ราย อัตราสวนผูปวยโรคมะเร็งเพศชายตอเพศหญิงคิดเปน 1 ตอ 1.1 จํานวนผูปวย โรคมะเร็งรายใหมในจังหวดั เชียงรายท้ังหมดเฉล่ีย 2,607 รายตอป เม่ือแยกตามเพศ เพศชายมี จาํ นวนผูปว ยโรคมะเรง็ รายใหมใ นชวงตัง้ แต 1,111 ถงึ 1,321 รายตอป เพศหญิงมีจาํ นวน 1,287 ถงึ 1,487 รายตอ ป อุบัติการณของโรคมะเร็ง (Age-standardized incidence rate) แยกรายป ปพ.ศ. 2551-2553 เพศชายอยใู นชวงตั้งแต 175.5 ถึง 185.6 ตอประชากร 100,000 ราย และในเพศ หญิงอยูในชวงตั้งแต เทากับ 89.0 ถึง 121.9 ตอประชากร 100,000 ราย คาเฉล่ียอุบัติการณ โรคมะเร็งของจงั หวัดเชียงรายตอป เพศชายเทากับ 175.5 ตอประชากร 100,000 ราย และใน เพศหญงิ เทา กับ 184.2 ตอ ประชากร 100,000 ราย (ตารางท่ี 1)

16 ตารางที่ 1 จํานวนผูปว ยโรคมะเร็งรายใหมแ ละอุบัติการณโ รคมะเร็งจังหวัดเชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 Year No. of new cancer ASR (per 100,000) Male Female Male Female 2008 1,111 1,287 164.8 176.6 2009 1,246 1,369 178.9 181.2 2010 1,321 1,487 181.7 194.2 Total 3,678 4,143 175.5 184.2 อุบัตกิ ารณโ รคมะเร็งแยกตามอายุ อุบัติการณโรคมะเรง็ เพม่ิ ขึน้ ตามชวงอายุ โดยพบวา ประชากรจงั หวัดเชยี งรายทั้งเพศชาย และหญงิ มอี บุ ตั กิ ารณโรคมะเร็งสูงสุดในชวงอายุ 70-74 ป ทงั้ น้ีอบุ ตั ิการณโรคมะเรง็ พบไดต้ังแต เดก็ และเพิ่มขึน้ อยา งมากในชว งอายุต้ังแต 35 ปข้ึนไป แตหลังจากอายุ 75 ปขึ้นไป อุบัติการณ โรคมะเร็งเรมิ่ ลดลง เพศชายจะมีอุบัติการณสูงกวาเพศหญิง ยกเวนชวงอายุ 30-54 เพศหญิงมี อบุ ัติการณสูงกวา เพศชายเลก็ นอย (รปู ที่ 9) รูปที่ 9 อบุ ัตกิ ารณโ รคมะเรง็ จังหวดั เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 แยกตามชว งอายุ

17 โรคมะเรง็ ทีพ่ บมากในจังหวัดเชียงราย จากขอมูลผปู วยโรคมะเรง็ รายใหมจงั หวัดเชียงรายปพ.ศ.2551-2553 เพศชายโรคมะเรง็ ที่พบมาก 3 อันดับแรกไดแก โรคมะเร็งตับ โรคมะเร็งปอด และโรคมะเร็งลําไสใหญ และลําไสตรง ตามลําดับ สําหรับเพศหญิงโรคมะเร็งที่พบมาก 3 อันดับแรกไดแก โรคมะเร็ง ปากมดลูก โรคมะเร็งเตานม และโรคมะเรง็ ปอด ตามลาํ ดับ (รูปที่ 10) รูปท่ี 10 โรคมะเร็งที่พบมาก 10 อนั ดับแรกในจังหวดั เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553

18 โรคมะเร็งท่ีพบมากแยกตามกลุม อายุ เปนทที่ ราบวาโรคมะเรง็ แตละชนิดข้ึนอยกู ับอายุ จากการวิเคราะหขอมูลจํานวนผูปวย โรคมะเรง็ รายใหมจังหวัดเชียงราย พบวา ในกลุมอายุ 0-14 ป ในเพศชาย โรคมะเรง็ ทพี่ บมากไดแ ก โรคมะเร็งเม็ดเลือด โรคมะเรง็ สมอง และโรคมะเร็งตบั ตามลําดับ ในเพศหญิง โรคมะเร็งที่พบมากไดแก โรคมะเร็งเม็ดเลือด โรคมะเรง็ ตอ มนาํ้ เหลือง และโรคมะเร็งสมอง ตามลาํ ดับ ในกลุมอายุ 15-24 ป ในเพศชาย โรคมะเร็งที่พบมากไดแก โรคมะเร็งลําไสใหญและ ลาํ ไสตรง โรคมะเร็งตอ มน้าํ เหลอื ง และโรคมะเรง็ เม็ดเลือด ตามลําดับ ในเพศหญิง โรคมะเร็งที่ พบมากไดแ ก โรคมะเรง็ ตอ มน้าํ เหลอื ง โรคมะเร็งไทรอยด และโรคมะเรง็ เมด็ เลอื ด ตามลาํ ดบั ในกลุม อายุ 25-59 ป ในเพศชาย โรคมะเรง็ ที่พบมากไดแ ก โรคมะเร็งตบั โรคมะเรง็ ปอด และ โรคมะเรง็ ลําไสใ หญและลาํ ไสต รง ตามลําดับ เพศหญงิ โรคมะเรง็ ทพ่ี บมากไดแ ก โรคมะเรง็ ปากมดลกู โรคมะเรง็ เตานม และโรคมะเร็งปอด ตามลําดบั ในกลมุ อายุ 60-74 ป ในเพศชาย โรคมะเร็งทีพ่ บมากไดแก โรคมะเรง็ ปอด โรคมะเรง็ ตับ และโรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรง ตามลําดับ ในเพศหญิง โรคมะเร็งที่พบมากไดแก โรคมะเร็งปอด โรคมะเรง็ ตบั และโรคมะเร็งปากมดลกู ตามลาํ ดับ ในกลุมอายุมากกวา 75 ป ในเพศชาย โรคมะเร็งที่พบมากไดแก โรคมะเร็งปอด โรคมะเร็งตับ และโรคมะเร็งตอมลูกหมาก ตามลําดับ เพศหญิง โรคมะเร็งที่พบมากไดแก โรคมะเรง็ ปอด โรคมะเร็งตบั และโรคมะเร็งผิวหนงั ตามลาํ ดับ (รปู ที่ 11, 12)

19 รปู ท่ี 11 โรคมะเรง็ ท่ีพบมากในจงั หวดั เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 เพศชาย แยกตามกลมุ อายุ

20 รปู ท่ี 12 โรคมะเรง็ ท่ีพบมากในจังหวดั เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 เพศหญิง แยกตามกลมุ อายุ

21 อุบัติการณโ รคมะเรง็ แยกตามอาํ เภอของจงั หวัดเชยี งราย อุบัติการณโ รคมะเร็งแยกตามอําเภอตางๆในจงั หวัดเชียงราย พบวา อุบัตกิ ารณส ูงสุดทั้ง เพศชายและหญงิ พบทอี่ ําเภอปาแดด (เพศชาย อัตราอุบัตกิ ารณ 239.2 ตอประชากร 100,000 ราย, เพศหญิง อัตราอุบัติการณ 254.3 ตอ ประชากร 100,000 ราย) อุบัติการณโรคมะเร็งใน จังหวัดเชียงรายตํ่าสุด เพศชาย พบท่ีอําเภอเชียงของ (อัตราอุบัติการณ 52.9 ตอ ประชากร 100,000 ราย) เพศหญิงพบท่อี าํ เภอเชยี งแสน (อัตราอบุ ตั กิ ารณ 137.6 ตอ ประชากร 100,000 ราย) (รปู ท่ี 13 และ 14) อยางไรก็ตามขอ มลู ดงั กลา วยังไมสามารถอธบิ ายถงึ นัยสําคญั ทางสถติ ไิ ด อยา งชดั เจน การเกบ็ ขอ มูลโรคมะเร็งจะตองมีการดําเนนิ งานตอ ไปอยางตอเน่อื ง ติดตามแนวโนม ของโรคมะเร็งในแตละพ้ืนที่ เพื่อท่ีจะประเมินแนวโนมถึงความแตกตางท่ีพบ วาเปนไปตาม ขอเท็จจริงท่ีไดม กี ารศึกษาหรือไม รปู ที่ 13อุบตั กิ ารณโ รคมะเรง็ ทกุ ชนดิ จําแนกตามอาํ เภอ จังหวัดเชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553

22 รปู ท่ี 14 แผนทีแ่ สดงอุบัตกิ ารณโ รคมะเร็งทกุ ชนดิ จําแนกตามอําเภอ จงั หวดั เชยี งราย ปพ .ศ. 2551-2553 Male Female Song 186.1 Female Rong Kwang 135.1 Nong Muang Khai 351.4 Muang Sung Men 174.7 171.2 Den Chai 137.0 Female Song 123.0 Nong Muang Khai 195.6 Sung Men 113.7 Den Chai 110.2

23 เปรยี บเทยี บอุบัติการณโ รคมะเร็งในภาคเหนือของประเทศไทย (อัตราอบุ ัตกิ ารณตอประชากร 100,000 ราย) อุบัติการณโรคมะเร็งในจังหวัดเชียงรายเพศชาย (อัตราอุบัติการณ = 175.5) มีคา อุบัติการณสูงกวาคาเฉล่ียของภาคเหนือ (อัตราอุบัติการณ = 125.7) และ สูงกวาอุบัติการณ โรคมะเรง็ ในจังหวัดอื่นๆ เชน ลําปาง (อัตราอุบัติการณ = 170.5) ลําพูน (อัตราอุบัติการณ = 144.7) เชยี งใหม (อัตราอุบัติการณ = 153.2) พิษณุโลก (อัตราอุบัติการณ = 119.4) และแพร (อัตราอุบัติการณ = 163.1) เชนเดียวกับในเพศหญิง อุบัติการณโรคมะเร็งในจังหวัดเชียงราย (อัตราอุบัติการณ = 184.2) มีคาอุบัติการณเฉลี่ยสูงกวาของภาคเหนือ (อัตราอุบัติการณ = 119.4) และจังหวัดอื่นๆ เชน ลําปาง (อัตราอุบัติการณ = 157.2) ลําพูน (อัตราอุบัติการณ = 163.8) เชียงใหม (อัตราอุบัติการณ = 158.2) พิษณุโลก (อัตราอุบัติการณ = 97.4) และแพร (อตั ราอบุ ัติการณ = 109.5) (ตารางท่ี 2) ทั้งน้ีขอมูลโรคมะเร็งรายใหมของจังหวัดเชียงรายเปน การจัดทาํ ทะเบยี นมะเร็งเปนครัง้ แรก ไมมฐี านขอมูลยอนหลงั ทาํ ใหการเก็บขอมูลทะเบียนมะเร็ง ในปแ รกๆอาจจะมีผปู วยโรคมะเรง็ ทไี่ ดรบั การวนิ จิ ฉยั ในปกอ นหนาน้ีรวมอยูด วย ดงั น้นั การจดั ทาํ ฐานขอ มูลทะเบียนมะเรง็ ควรจะมีการคนหาขอมลู ยอนหลังใหไดม ากทสี่ ุด และควรมกี ารรวบรวม ขอมลู อยา งตอ เน่อื ง เพื่อติดตามแนวโนมอบุ ัติการณโ รคมะเรง็ ของจงั หวดั เชียงราย ตารางที่ 2 เปรียบเทียบอุบตั กิ ารณโ รคมะเรง็ ในภาคเหนอื Province ASR per 100,000 North Thailand* Male Female 125.7 119.4 Chiang Mai* 153.2 158.2 Lampang* 170.5 157.2 Lamphun* 144.7 163.8 Phitsanulok* 119.4 97.4 Phare** 163.1 109.5 Chiang Rai 175.5 184.2 *From Cancer Incidence in Northern Thailand, 2003-2007 **From Cancer Incidence in Phare, 2007-2009

24 คุณภาพของขอมลู รอ ยละของขอ มูลท่มี ผี ลพยาธิวิทยาและรอยละของขอมูลผูปวยโรคมะเร็งรายใหมที่ได จากใบมรณบัตรเปนตัวช้ีวัดท่ีแสดงถึงคุณภาพของขอมูลโรคมะเร็ง จากการรวบรวมขอมูลใน จังหวดั เชียงราย ปพ.ศ. 2551-2553 พบวา ขอมูลท่ีมีรายงานผลพยาธิวิทยาท้ังหมดเทากับรอย ละ 46.2 (เพศชายรอยละ 40.2 เพศหญิงรอยละ 51.4) สัดสวนของผูปวยโรคมะเร็งในจังหวัด เชียงรายท่ีมีผลทางพยาธิวิทยารอยละ 100 ในโรคมะเร็งของโรคมะเร็งระบบเลือดและตอม น้ําเหลือง โรคมะเร็งของอวัยวะที่มีผลพยาธิวิทยาตํ่ากวารอยละ 50 ไดแก โรคมะเร็งไมทราบ ตาํ แหนงปฐมภมู ิ โรคมะเรง็ ของกระเพาะอาหาร โรคมะเรง็ สมอง โรคมะเรง็ ตับ โรคมะเร็งถุงนํ้าดี และโรคมะเร็งปอด สวนขอมลู โรคมะเร็งรายใหมทไี่ ดจากใบมรณบัตร รวมท้ังหมดรอยละ 15.8 (เพศชายรอยละ 18.8 เพศหญิงรอ ยละ 13.2) (ตารางท่ี 4) จากขอมูลดังกลาวจะเห็นวา รอยละของขอมูลโรคมะเร็งจังหวัดเชียงรายที่มีผลพยาธิ วิทยาคอ นขางตาํ่ และรอยละของขอ มูลโรคมะเร็งรายใหมที่ไดจากใบมรณบัตรสูง โดยเฉพาะใน เพศชายมากกวาเพศหญิง อาจเน่อื งมาจาก โรคมะเร็งที่พบมากในจงั หวัดเชียงรายไดแ ก โรคมะเร็งตับ และโรคมะเร็งปอด โรคมะเร็งดังกลาวไดมาซึ่งผลพยาธิวิทยาจึงมีจํานวนนอยมาก โดยสรุป เมื่อเปรียบเทียบคุณภาพของขอมูลโรคมะเร็งระหวางจังหวัดเชียงรายกับจังหวัดอ่ืนๆ ใน ภาคเหนือ พบวา คณุ ภาพของขอมูลโรคมะเร็งจังหวัดเชียงรายยังต่ํากวาจังหวัดอื่นๆ แตรอยละ ขอ มูลท่ีมผี ลพยาธวิ ทิ ยาดกี วาจังหวัดแพรเล็กนอย เนื่องจากเร่ิมมีการจัดทําฐานขอมูลทะเบียน มะเรง็ ในปแรกๆ ขอ มูลยงั ไมค รบถว น ดังนนั้ จงั หวดั เชียงรายยังคงตองพฒั นาการรวบรวมขอมูล โรคมะเร็งอยางตอ เนื่อง และครบถวน จะทาํ ใหคุณภาพขอ มลู โรคมะเรง็ ดีขน้ึ (ตารางท่ี 3) ตารางที่ 3 เปรียบเทียบคณุ ภาพของขอมูลโรคมะเร็งในภาคเหนือ Province Data quality control (%) HV DCO Chiang Mai* 72.1 2.5 Lampang* 68.0 7.4 Lamphun* 57.6 17.7 Phitsanilok* 58.9 13.5 Phare** 33.7 14.2 Chiang Rai 46.2 15.8 *From Cancer in Northern Thailand, 2003-2007 **From Cancer Incidence in Phare, 2007-2009

25 ตารางที่ 4 รอ ยละของขอมลู ท่ีมีผลพยาธวิ ิทยาและขอ มูลที่ไดจากใบมรณบัตรอยางเดียวของ จังหวัดเชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 Male Female Total cancer sites NO. %MV %DCO NO. %MV %DCO NO. %MV %DCO cases cases cases Oral cavity Nasopharynx 68 76.5 0.0 63 52.4 3.2 131 64.9 1.5 Oesophagus 72 79.2 1.4 32 71.9 15.6 104 76.9 5.8 Stomach Colon and Rectum 23 52.2 8.7 11 63.6 0.0 34 55.9 5.9 Liver 134 49.3 17.9 114 44.7 17.5 248 47.2 17.7 Gallbladder etc 360 49.7 7.2 242 50.4 5.0 602 50.0 6.3 Larynx 924 15.8 22.8 395 16.7 26.8 1319 16.1 24.0 Bronchus, lung 99 16.2 48.5 68 30.9 33.8 167 22.2 42.5 Skin and melanoma 33 75.8 12.1 12 58.3 0.0 45 71.1 8.9 Breast Cervix uteri 793 34.9 18.8 591 30.6 18.3 1384 33.1 18.6 Corpus uteri ovary 89 73.0 1.1 123 62.6 3.3 212 67.0 2.4 Penis 3 100.0 0.0 679 65.8 2.9 682 66.0 2.9 Prostate 697 67.0 3.2 Urinary tract 124 69.4 12.1 Brain, nervous system Thyroid 150 58.7 6.7 Lymphoma 23 60.9 0.0 Leukaemia 139 36.0 11.5 Other & unspecified 91 65.9 2.2 31 58.1 0.0 122 63.9 1.6 All sites 66 33.3 48.5 58 32.8 43.1 124 33.1 46.0 29 55.2 3.4 96 63.5 0.0 125 61.6 0.8 146 100.0 0.0 115 100.0 0.0 261 100.0 0.0 106 100.0 0.0 72 100.0 0,0 178 100.0 0.0 277 21.3 53.4 260 17.7 61.5 537 19.6 57.4 3678 40.2 18.8 4143 51.4 13.2 7821 46.2 15.8

26 คําอา้ งอิงจากเอกสาร หรือบทสรุปของจุดทีน่าสนใจ คณุ สามารถจดั ตําแหนง่ กล่องขอ้ ความไดท้ กุ ทีในเอกสาร ให้ใชแ้ ทบ็ 'เครืองมือกล่องขอ้ ความ' เพือเปลียนแปลงการจดั รูปแบบของกล่องข้อความของคําอา้ งอิงทีดึงมา] บทที่ 4 โรคมะเรง็ ท่ีพบมาก ในจงั หวดั เชยี งราย

27 4.1 มะเรง็ ลําไสใหญแ ละลาํ ไสต รง (COLORECTAL CANCER; ICD-O: C18-20) Colorectal cancer in Chiang Rai During the period 2008-2010, colorectal cancer was the third most common cancer after liver and lung cancer in males. For females, it was the fifth most common cancer after cervical, breast, lung and liver cancer. The total nw. uemrebfeermoaflecso,loacreccotuanltcinagncfoerr cases was 602; 360 cases were males and 242 cases about 7.7% of all cancers in both sexes. The average age-standardized incidence rates were 16.9 per 100,000 in males and 10.9 per 100,000 in females. Sex ratio for male to female was 1.6:1. The age-specific incidence rate in males was higher than the rate in females. The highest incidence of colorectal cancer in males was in Muang District (ASR=25.8) and the lowest incidence rate was in Doi Luang District (ASR=3.4). For females, the highest incidence was in Wiang Chai District (ASR=19.2) and the lowest incidence rate was found in Wiang Kaen District (ASR=2.0). . อุบัติการณโ รคมะเร็งลําไสใ หญแ ละลาํ ไสตรงจงั หวดั เชียงราย จากการวิเคราะหอุบัติการณโรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงจังหวัดเชียงรายชวงปพ.ศ. 2551-2553 เพศชายพบมากเปนอันดบั ท่ี 3 รองมาจากโรคมะเร็งตับและโรคมะเร็งปอด ตามลําดับ สําหรับเพศหญิง พบมากเปนลําดับท่ี 5 รองมาจากโรคมะเร็งตับ โรคมะเร็งเตานม โรคมะเร็ง ปากมดลูก และโรคมะเรง็ ปอด ตามลําดับ ผปู ว ยโรคมะเร็งลําไสใ หญแ ละลาํ ไสตรงในจงั หวดั เชยี งรายชว งป พ.ศ. 2551-2553 มจี าํ นวน ทั้งหมด 602 ราย เพศชาย จํานวน 360 ราย คิดเปนรอยละ 9.8 ของโรคมะเร็งท้ังหมดในเพศชาย และเพศหญิงจํานวน 242ราย คิดเปนรอยละ 5.8 ของโรคมะเร็งท้ังหมดในเพศหญิง โรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงเพศชายพบมากกวาเพศหญิง อัตราสวนเพศชายตอเพศหญิง คิดเปน 1.5:1 คาเฉลี่ยอัตราอุบัติการณโรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงจังหวัดเชียงราย เพศชาย มีคาเทากับ 16.9 ตอ 100,000 ประชากร เพศหญิงมีคาเทากับ 10.9 ตอ 100,000 ประชากร (ตารางที่ 5)

28 ตารางท่ี 5 จํานวนและอัตราปว ยโรคมะเรง็ ลําไสใหญและลําไสตรง จงั หวัดเชยี งราย ปพ.ศ 2551-2553 Colorectal cancer Sex Male Female Number (cases) 360 242 Percentage (% of all cancer cases) ASR per 100,000 population 9.8 5.8 16.9 10.9 อุบตั ิการณโ รคมะเร็งลําไสใหญแ ละลาํ ไสต รงแบง ตามชวงอายุ โรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงในจังหวัดเชียงรายพบในเพศชายมากกวาเพศหญิง โดยสวนใหญพบมากในคนที่มีอายุตั้งแต 60 ปข้ึนไปท้ังในเพศชายและเพศหญิง อยางไรก็ตาม โรคมะเรง็ ลําไสใหญแ ละลําไสตรงสามารถพบไดใ นคนอายนุ อ ยกวา 40 ป (รูปที่ 15) รูปท่ี 15 อุบัตกิ ารณโ รคมะเรง็ ลําไสใ หญและลําไสตรงจงั หวดั เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 แยกตามชว งอายุ

29 อุบัตกิ ารณโ รคมะเร็งลาํ ไสใ หญและลาํ ไสต รงแยกตามอําเภอ อบุ ตั ิการณโรคมะเร็งลําไสใ หญแ ละลําไสต รงแยกตามอําเภอในจังหวัดเชยี งราย เพศชายพบ มากที่สุดในอําเภอเมือง (อัตราอุบัติการณ = 25.8 ตอประชากร 100,000 ราย) รองลงมาไดแก อําเภอเชียงแสน (อัตราอุบัติการณ = 25.0 ตอประชากร 100,000 ราย) แมฟาหลวง (อัตราอุบัติการณ = 22.8 ตอประชากร 100,000 ราย) ตามลําดับ อําเภอที่มีอุบัติการณตํ่าสุด คือ อาํ เภอดอยหลวง (อัตราอุบตั กิ ารณ = 3.4 ตอ ประชากร 100,000 ราย) เพศหญงิ พบอบุ ตั ิการณข องโรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงมากท่ีสุดคือ อําเภอเวียงชัย (อัตราอุบัติการณ = 19.2 ตอประชากร 100,000 ราย) รองลงมาไดแก อําเภอเมืองและปาแดด (อัตราอบุ ัติการณ = 15.7 ตอ ประชากร 100,000 ราย) และอําเภอทีม่ อี บุ ัตกิ ารณโรคมะเร็งลาํ ไสใหญ และลําไสตรงต่ําสุด คือ อําเภอเวียงแกน (อัตราอุบัติการณ = 2.0 ตอประชากร 100,000 ราย) (รูปที่ 16 และ 17) รูปที่ 16 อุบตั กิ ารณโ รคมะเรง็ ลําไสใหญแ ละลําไสตรงจงั หวดั เชยี งรายแยกตามอาํ เภอ

30 รปู ท่ี 17 แผนท่ีแสดงอุบตั กิ ารณโ รคมะเร็งลาํ ไสใ หญและลาํ ไสต รงจังหวดั เชยี งราย แยกตามอําเภอ Male Female

31 การเปรยี บเทียบอุบัติการณข องโรคมะเร็งลาํ ไสใ หญและลําไสต รงกบั ภูมิภาคอน่ื ๆ อบุ ัตกิ ารณข องโรคมะเรง็ ลาํ ไสใ หญแ ละลําไสตรงทั่วโลกพบสูงสุดที่เขตตะวันตกเฉียงเหนือ ของประเทศแคนาดาทัง้ เพศชายและหญิง เมือ่ เปรยี บเทยี บอุบัตกิ ารณโรคมะเร็งลําไสใหญและลําไส ตรงในประเทศไทย พบวา จังหวัดเชียงรายมีอุบัติการณสูงกวาคาเฉล่ียของประเทศไทยและ ภาคเหนือ ท้ังเพศชายและหญิง เม่อื เปรยี บเทยี บรายจังหวัด จังหวดั เชียงรายมีอุบัติการณโรคมะเร็ง ลาํ ไสใหญแ ละลาํ ไสตรงสงู กวาจังหวดั เชยี งใหม ลาํ ปาง ลาํ พูน แพร และพิษณุโลก (รูปท่ี 18) รูปท่ี 18 การเปรยี บเทยี บอบุ ตั กิ ารณข องโรคมะเร็งลําไสใ หญและลาํ ไสตรงกับจังหวัดอื่นๆ หมายเหตุ * From CIV Volume IX, 1998-2002.,**From Cancer in Thailand Vol VI, 2004-2006 *** From Cancer in Northern Thailand, 2003-2007. # From Cancer Incidence in Phare, 2007-2009.

32 คณุ ภาพของขอมลู คุณภาพของขอมลู โรคมะเรง็ ลําไสใหญและลาํ ไสต รงจังหวัดเชยี งรายในภาพรวมคอนขางตํ่า เนอ่ื งจากมผี ลทางพยาธิวิทยานอยกวารอยละ 50 (รอยละ 41.7) และขอมูลผูปวยโรคมะเร็งลําไส ใหญและลาํ ไสต รงทไ่ี ดจากใบมรณะบตั รอยางเดียวพบรอยละ 1.4 เมื่อเปรียบเทียบกับคุณภาพของ ขอมูลโรคมะเร็งจังหวัดเชียงรายกับจังหวัดเชียงใหม ลําปาง ลําพูน และพิษณุโลกพบวา ขอมูล โรคมะเร็งลําไสใหญและลําไสตรงมีผลทางพยาธิวิทยาต่ํากวาจังหวัดดังกลาว ซ่ึงตองพัฒนาการ รวบรวมขอ มลู ตอ ไป (ตารางที่ 6) ตารางที่ 6 คุณภาพของขอ มูลโรคมะเร็งลําไสใ หญและลําไสตรงในจงั หวดั เชยี งราย Province Data quality control (%) HV DCO Chiang Rai 50.0 6.3 Phare 41.7 1.4 Chiang Mai* 87 3.3 Lampang* 74.9 5.3 Lamphun* 74.5 5.0 Phitsanilok* 66.4 5.3 *From Cancer in Northern Thailand, 2003-2007 **From Cancer Incidence in Phare, 2007-2009.

4.2 มะเรง็ ตบั (LIVER CANCER; ICD-O: C22) Liver cancer in Chiang Rai During the period 2008-2010, liver cancer was the most common cancer in males. For females, it was the fourth most common cancer after cervical, breast and lung cancer. The total number of liver cancer cases was 1,319; 924 cases were males and 394 cases were females, accounting for about 25.1 % in males and 9.5 % in females. The average age-standardized incidence rates were 43.5 per 100,000 in males and 17.1 per 100,000 in females. Sex ratio for male to female was 2.3:1. The age-specific incidence rate was higher in males than in females. The highest incidence rate in males was found in Pa Daet District and Mae Sai (ASR=72.2) and the lowest incidence rate was in Chiang Khong District (ASR=12.3). For females, the highest incidence rate was in Pa Daet District (ASR=40.7) and the lowest incidence rate was found in Mae Suai District (ASR=9.8). อบุ ตั กิ ารณโ รคมะเรง็ ตบั จังหวัดเชียงราย จากการวิเคราะหข อ มูลโรคมะเรง็ ตบั จังหวัดเชียงรายชวงปพ.ศ. 2551-2553 โรคมะเร็งตับ พบมากเปนอันดับที่ 1 ในเพศชาย สําหรับเพศหญิง พบมากเปนอันดับท่ี 4 รองมาจากโรคมะเร็ง ปากมดลกู โรคมะเร็งเตานม และโรคมะเร็งปอด ตามลําดับ โดยมีจํานวนผูปวยมะเร็งตับรายใหม ทั้งหมด 1,319 ราย แบงเปน เพศชายจํานวน 924 ราย คิดเปนรอยละ 25.1 ของโรคมะเรง็ ทงั้ หมดใน เพศชาย และเพศหญิงจํานวน 395 ราย คิดเปนรอยละ 9.5 ของโรคมะเร็งทั้งหมดในเพศหญิง โรคมะเร็งตับในเพศชายพบมากกวาเพศหญิง อัตราสวนผูปวยโรคมะเร็งตับเพศชายตอเพศหญิง เทา กับ 2.7:1 คาเฉลี่ยอัตราอุบัติการณโรคมะเร็งตับจังหวัดเชียงราย ในเพศชายมีคาเทากับ 43.5 ตอประชากร 100,000 ราย เพศหญิงมีคาเทากับ 17.1 ตอ ประชากร 100,000 ราย (ตารางท่ี 7) เมื่อแยกจํานวนผูปวยตามการวินิจฉัยของแพทยพบวา เปนโรคมะเร็งเซลลตับจํานวน 508 ราย (รอ ยละ 35.8) และโรคมะเร็งทอ ทางเดนิ น้ําดีจํานวน 811 ราย (รอยละ 61.5)

ตารางที่ 7 จาํ นวนและอัตราปวยโรคมะเร็งตับจงั หวดั เชยี งราย ปพ.ศ. 2551-2553 Liver cancer Sex Male Female Number (cases) 924 395 Percentage (% of all cancer cases) ASR per 100,000 population 25.1 9.5 43.5 17.1 อบุ ัติการณโ รคมะเร็งตบั แบงตามชวงอายุ โรคมะเร็งตบั ในจงั หวดั เชียงรายพบในเพศชายมากกวาเพศหญงิ โดยสวนใหญพ บมากในคน ท่มี ีชว งอายุ 65-69 ปทั้งในเพศชายและเพศหญงิ แตอาจจะพบไดเ ลก็ นอยในคนทม่ี ีอายกุ อ น 35 ป (รปู ที่ 19) รปู ท่ี 19 อบุ ตั กิ ารณโ รคมะเร็งตบั จังหวดั เชียงราย ปพ .ศ. 2551-2553 แยกตามชว งอายุ

อุบตั กิ ารณโ รคมะเร็งตับแยกตามอาํ เภอ อบุ ัตกิ ารณโ รคมะเร็งตบั แยกตามอาํ เภอในจังหวัดเชียงราย เพศชายพบมากท่ีสุดในอําเภอ ปาแดดและแมสาย (อัตราอุบัติการณ = 72.2 ตอประชากร 100,000 ราย) รองลงมาไดแก อําเภอเชียงแสน และพญาเม็งราย ตามลําดับ (อัตราอุบัติการณ = 65.1 และ 64.8 ตอประชากร 100,000 ราย) สว นอาํ เภอท่ีมีอบุ ัตกิ ารณโรคมะเรง็ ตับตํ่าสุด คือ อําเภอเชียงของ (อัตราอุบัติการณ = 12.3 ตอประชากร 100,000 ราย) เพศหญิงพบโรคมะเร็งตับมากที่สุดในอําเภอปาแดด (อัตราอุบัติการณ = 40.7 ตอประชากร 100,000 ราย) รองลงมาไดแก อําเภอเทิง และอําเภอ แมสาย ตามลําดับ (อัตราอุบัติการณ = 24.0 และ 23.7 ตอประชากร 100,000 ราย) อําเภอท่ีมี อุบตั กิ ารณโรคมะเรง็ ตบั ตํา่ สดุ คือ อําเภอแมสรวย (อตั ราอุบตั ิการณ = 9.8 ตอประชากร 100,000 ราย) สวนอําเภอดอยหลวง พบจํานวนผูปวยนอย อาจเน่ืองมาจากยังเก็บขอมูลไมครบ (รูปที่ 20 และ 21) รูปท่ี 20 อบุ ัติการณโ รคมะเรง็ ตับจงั หวัดเชยี งรายแยกตามอําเภอ

รปู ท่ี 21 แผนที่แสดงอัตราอุบตั กิ ารณโ รคมะเรง็ ตบั แยกตามพื้นที่จงั หวดั เชยี งราย Male Female

การเปรยี บเทียบอุบตั ิการณของโรคมะเร็งตับกับภูมิภาคอ่ืนๆ อุบัติการณของโรคมะเร็งตับทั่วโลก เพศชายสูงสุดท่ีจังหวัดกวางจู ประเทศเกาหลีใต (อัตราอุบัติการณ = 50.2 ตอ ประชากร 100,000 ราย) เพศหญิง สูงสุดที่จังหวัดปูซาน ประเทศ เกาหลีใต (อัตราอุบัติการณ = 14.9 ตอ ประชากร 100,000 ราย) เมื่อเปรียบเทียบอุบัติการณ โรคมะเร็งตับในประเทศไทย พบวา จังหวัดเชียงรายมีอุบัติการณโรคมะเร็งตับสูงกวาคาเฉล่ียของ ประเทศไทย และของภาคเหนอื ทัง้ เพศชายและหญิง จังหวัดเชียงรายมีอุบัติการณโรคมะเร็งตับสูง กวาจงั หวัดเชียงใหม ลาํ ปาง ลาํ พนู และพิษณุโลก ยกเวนจงั หวดั แพร (รปู ท่ี 22) รูปท่ี 22 การเปรยี บเทียบอุบัติการณข องโรคมะเรง็ ตับกบั ภูมภิ าคอ่ืนๆ หมายเหตุ * From CIV Volume IX, 1998-2002.,**From Cancer in Thailand Vol VI, 2004-2006 *** From Cancer in Northern Thailand, 2003-2007. # From Cancer Incidence in Phare, 2007-2009.