รวม วิจัยผู้สุงอายุระยะยาว ปี 2558

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม 4.3.5 บรกิ ารสง่ ต่อ (Referral Program) ผสู้ งู อายจุ านวนหนึ่งอาจประสบปัญหาเจ็บป่ วยกะทันหันรนุ แรง หรือประสบ ปัญหาอื่นๆ ท่ีไม่สามารถพบกบั แหล่งทรพั ยากรที่เหมาะสมได้ จาเป็ นท่ีไดร้ ับบริการเฉพาะดา้ น บริการส่งต่อเป็ นประเภทหน่ึงของการประสานงาน เพื่อช่วยใหผ้ สู้ งู อายไุ ดพ้ บกับทรัพยากรท่ี ตอ้ งการอย่างเหมาะสม รวมทง้ั เป็ นการใหข้ อ้ มลู ขา่ วสาร และการอานวยความสะดวกดา้ นตา่ งๆ บริการสง่ ตอ่ จึงเป็ นส่ิงที่จาเป็ นและสาคญั ท่ีควรจดั ขนึ้ ทงั้ ในหนว่ ยงานและในระดบั ชมุ ชน บริการ สง่ ตอ่ ครอบคลมุ กิจกรรมหลกั 3 ประการ ไดแ้ ก่ 4.3.5.1 การประเมินสถานะของบริการ ทัง้ ท่ีเป็ นฝ่ ายแรกรบั และฝ่ ายที่จะส่ง ตอ่ เป็ นการประเมินความสามารถและไดจ้ ากดั ของสถานการณบ์ ริการและชมุ ชนว่าสามารถรับ หรือจัดบริการสาหรบั ผสู้ งู อายนุ นั้ ๆ ไดห้ รือไม่ รวมทัง้ การใหข้ อ้ มลู ขา่ วสารท่ีชี้แนะแก่ผสู้ งู อายุ และครอบครวั ถึงแหลง่ ทรพั ยากรตา่ งๆ ที่เขาจะไดร้ บั 4.3.5.2 การใหผ้ ูส้ งู อายุเขา้ ถึงแหล่งทรัพยากร เป็ นการเปิ ดโอกาสให้ ผสู้ งู อายแุ ละครอบครัวไดพ้ ิจารณาถึงทางเลือกต่างๆ ตามขอ้ มลู ท่ีมีอยู่ เพ่ือตัดสินใจเลือก บริการที่เหมาะสมกบั สภาพปัญหาและความตอ้ งการ ชมุ ชนจะมีบคุ ลากรท่ีทาหนา้ ท่ีประสานการ ตดิ ตอ่ การสง่ ขอ้ มลู ใหผ้ รู้ บั เร่ือง รวมถึงกระบวนการสง่ ตอ่ ผสู้ งู อายไุ ปยงั แหลง่ บริการอื่น ที่ตรง กับปัญหา กระบวนการน้ีในบางคร้ังมีความจาเป็ นท่ีตอ้ งตดั สินใจอย่างเร่งด่วน เช่น กรณีที่ ผสู้ งู อายเุ จ็บป่ วยกะทันหัน จาเป็ นตอ้ งรับบริการฉกุ เฉิน ชมุ ชนหรือผทู้ าหนา้ ท่ีในชมุ ชนอาจ ตดั สนิ ใจสง่ ตอ่ ไดท้ นั ที 4.3.5.3 การตดิ ตามผล เป็ นลกั ษณะงานท่ีตอ่ เนอื่ งมาจากการสง่ ตอ่ ผสู้ งู อายุ โดยดาเนนิ การกบั หนว่ ยงานท่ีรบั ผสู้ งู อายุ ตวั ผสู้ งู อายเุ อง ครอบครวั และผทู้ ่ีเก่ยี วขอ้ ง เพื่อศึกษา ว่าผสู้ งู อายไุ ดร้ บั บริการตรงตามสภาพปัญหาและความตอ้ งการหรือไม่ บริการนนั้ ๆ มีประโยชน์ ต่อผสู้ งู อายเุ พียงใด มีปัญหาและอปุ สรรคใดๆ เกิดขึ้นหรือไม่ ทั้งน้ีเพ่ือช่วยในการตดั สินใจต่อ บริการท่ีอาจจะตอ้ งแสวงหาแหล่งใหม่ หรืออาจจะยุติเพียงแหล่งที่ส่งต่อเท่านั้น ดังน้ัน การติดตามผลบางครงั้ จึงเสมือนการทบทวนวิชาการ และการกระทาตามแผน เพ่ือตดั สินใจใน การหาเหตผุ ลสาหรบั ความลม้ เหลวของการสง่ ตอ่ รวมทง้ั อาจช้ีใหเ้ ห็นถึงความไม่เหมาะสมของ ทรพั ยากรได้ 4.3.6 บรกิ ารจากอาสาสมคั ร (Voluntary Services) อาสาสมคั ร เป็ นกล่มุ ท่ีสนบั สนนุ่ การปฏิบัตงิ านสาหรบั ผสู้ งู อายุ ใหด้ าเนินตอ่ ไปได้ เพราะหากจะใหผ้ สู้ งู อายเุ ป็ นผดู้ าเนินการเองแลว้ อาจเกิดปัญหาที่ไม่สามารถจัดการกิจกรรม ต่า ง ๆ ไ ด้อ ย่ า ง ค ร อ บ ค ลุม อ า ส า ส มัค ร ท่ี ป ฏิ บัติง า น กับ ผู้สูง อ า ยุ ต้อ ง เ ป็ น ผู้ท่ี มี ความเสียสละเป็ นพิเศษ และมีความรคู้ วามสามารถเฉพาะดา้ น โดยทวั่ ไปภารกิจของอาสาสมคั ร สาหรับผสู้ งู อายจุ ะประกอบดว้ ย งานช่วยเหลือทัว่ ไป งานกิจกรรม และบริการภายในศนู ย์ฯ งานดา้ นการฟ้ื นฟูสขุ ภาพ งานดา้ นยานพาหนะ งานทศั นศึกษา สงั คม วัฒนธรรม และกิจกรรม ชมุ ชนสมั พนั ธอ์ ่ืนๆ การดาเนินงานกับผสู้ งู อายตุ ามที่อย่อู าศัยของอาสาสมัครมีลักษณะกิจกรรมใน รปู แบบการเย่ียมบา้ น การดแู ลใหค้ าปรึกษาเป็ นคร้ังคราวตามเวลาที่กาหนด และตามความ เหมาะสม อย่างไรก็ตาม บริการโดยอาสาสมคั รน้ี ควรคานงึ ถึงสง่ิ ตอบแทนที่อาสาสมคั รจะไดร้ ับ จากผจู้ ัดบริการ และผสู้ งู อายุ คือ การขอบคณุ ยกย่องความเสียสละ และความมีนา้ ใจของเขา เหลา่ นี้ หนา้ 39

บทที่ 2 การทบทวนวรรณกรรม 4.3.7 บรกิ ารท่ีจาเป็ นอื่นๆ 4.3.7.1 บริการรถรบั สง่ (Transportation Services Program) บริการดา้ นการ จัดรถรับ-ส่ง มีความสาคญั ตอ่ ผสู้ งู อายเุ ป็ นอย่างมาก เพราะเป็ นสิ่งท่ีนาผสู้ งู อายใุ หไ้ ดพ้ บกับ บริการตา่ งๆ การพบปะเพื่อนฝูงและการเขา้ ร่วมกิจกรรม โดยทวั่ ไปเป็ นกิจกรรมที่เชื่อมตอ่ กบั กจิ กรรมอ่ืนๆ เชน่ ศนู ยอ์ เนกประสงคส์ าหรบั ผสู้ งู อายุ ศนู ยด์ แู ลกลางวัน เป็ นการอานวยความ สะดวกจดั รถ รับ – สง่ ผสู้ งู อายไุ ปรบั บริการ โดยองคก์ รดา้ นชมุ ชนเป็ นแหล่งสนบั สนนุ ทนุ และ มอี าสาสมคั รทาหนา้ ท่ีชว่ ยเหลือผสู้ งู อายใุ นการขนึ้ – ลง พาหนะอีกดว้ ย 4.3.7.2 บริการติดต่อทางโทรศัพท์ (Telephone Services) เป็ นบริการท่ี ชว่ ยเหลอื ผสู้ งู อายุ ท่ีไมม่ ีโอกาสติดตอ่ กับบคุ คลภายนอก และมีความจาเป็ นตอ้ งอาศัยอย่ใู นที่อยู่ อาศัยเป็ นเวลานาน ผทู้ ่ีรบั บริการนี้จะไดร้ ับการสอบถาม หรือตดิ ตอ่ ทางโทรศัพทเ์ ป็ นประจาทกุ วนั หรือหากตอ้ งการความชว่ ยเหลือ ผสู้ งู อายกุ ็สามารถเรียกรอ้ งความช่วยเหลือได้ กรณีท่ีการ ติดต่อไปแลว้ ไม่ไดร้ ับการตอบรับจากผู้สงู อายุ เพื่อนบ้าน ญาติพี่นอ้ ง ตารวจ นักสังคม สงเคราะห์จะเป็ นผรู้ ับไปตรวจสอบ และดแู ลว่ามีปัญหาใดๆ เกิดขึ้นกับผสู้ งู อายุ บริการนี้ สามารถใหค้ วามชว่ ยเหลือผสู้ งู อายไุ ดเ้ ป็ นอยา่ งดี 4.3.7.3 บริการทางดา้ นกฎหมาย (Legal Services) เป็ นบริการที่ชมุ ชนจัดใหม้ ี ขนึ้ เพื่อใหค้ าปรึกษา แนะนา และอาจถึงขน้ั ช่วยดาเนินการทางดา้ นเอกสาร และธรุ กรรมตา่ งๆ สาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีตอ้ งการความช่วยเหลือส่วนใหญ่บริการดา้ นกฎหมายจะเนน้ เฉพาะการให้ คาปรึกษา แนะนา ดา้ นสญั ญา การซ้ือขาย ทรัพยส์ ิน และการทาพินยั กรรม ส่วนกระบวนการ ฟ้ องรอ้ ง หรือดาเนนิ การทางศาลนน้ั นยิ มใชร้ ะบบสง่ ตอ่ ไปรบั บริการยงั หนว่ ยที่ใหค้ วามช่วยเหลือ โดยตรงตอ่ ไป (ศศิพฒั นย์ อดเพชร, 2549:164-175) 4.3.8 การบรกิ ารในสถาบนั 4.3.8.1 รปู แบบการดแู ลในสถานสงเคราะห์ การดแู ลในสถานสงเคราะห์ เป็ นบริการท่ีจดั ใหผ้ สู้ งู อายทุ ่ีประสบปัญหาความ เดือดรอ้ น ฐานะยากจน ไรญ้ าติ ถกู ทอดทิ้ง ขาดผใู้ หก้ ารเลี้ยงดู ไม่มีที่อย่อู าศัย หรือไมส่ ามารถ อย่กู บั ครอบครวั ไดอ้ ยา่ งมีความสขุ รวมทั้งครอบครัวของผสู้ งู อายไุ ม่มีความรเู ก่ียวกบั การดแู ล ผสู้ งู อายุ และไม่มีเวลาว่างมากพอ เพราะผสู้ งู อายมุ ีอายมุ ากขึ้น จาเป็ นตอ้ งไดร้ ับการดแู ลอย่าง ใกลช้ ิด บริการในสถานสงเคราะหใ์ หบ้ ริการพื้นฐานปัจจัย 4 ตามความจาเป็ นขัน้ พื้นฐานของ มนษุ ย์ ตลอดจนบริการอ่ืนๆ ในการส่งเสริมใหม้ ีคณุ ภาพชีวิตท่ีดีข้ึน ไดแ้ ก่ การรักษาพยาบาล กายภาพบาบดั งานอดิเรก ศาสนกจิ สงั คมสงเคราะห์ กิจกรรมส่งเสริมประเพณีและวัฒนธรรม นนั ทนาการ และฌาปนกจิ เป็ นตน้ ปั จจุบันสถานสงเคราะห์คนชราท่ีถ่ายโอนลงท้องถิ่นแล้วมี 13 แห่ง และศนู ยบ์ ริการทางสงั คมผสู้ งู อายจุ านวน 2 แหง่ ดงั นี้ 1. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นเขาบอ่ แกว้ จ.นครสวรรค์ 2. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นจนั ทบรุ ี จ.จนั ทบรุ ี 3. สถานสงเคราะห์คนชราเฉลิมราชกุมารี (หลวงพ่อเป่ิ นอุปถัมภ์) จ.นครปฐม หนา้ 40

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม จ.กาญจนบรุ ี 4. สถานสงเคราะห์คนชราเฉลิมราชกุมารี (หลวงพ่อลาไยอุปถัมภ์) 5. สถานสงเคราะหค์ นชรานครปฐม จ.นครปฐม 6. สถานสงเคราะหค์ นชนาบา้ นธรรมปกรณ์ (โพธก์ิ ลาง) จ.นครราชสมี า 7. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นธรรมปกรณ์ (วดั มว่ ง) จ.นครราชสมี า 8. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นบางแค 2 กรงุ เทพมหานคร 9. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นลพบรุ ี จ.ลพบรุ ี 10. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นศรีตรงั จ.ตรงั 11. สาถนสงเคราะหค์ นชราบา้ นอ่ทู อง – พนงั ตกั จ.ชมุ พร 12. สถานสงเคราะหค์ นชราบา้ นมหาสารคาม จ.มหาสารคาม 13. สถานสงเคราะหค์ นชราวาสนะเวสน์ จ.พระนครศรีอยธุ ยา สถานสงเคราะห์คนชนาท่ีเหลือจานวน 7 แห่ง และศนู ย์บริการทางสังคม ผสู้ งู อายุ จานวน 1 แห่ง ที่ยังคงอย่ทู ี่กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กระทรวงการพัฒนา สงั คมและความมนั่ คงของมนษุ ย์ โดยทงั้ 8 แห่ง ไดม้ ีการเปล่ยี นชอื่ ใหม่ ดงั นี้ 1. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวัสดกิ ารสงั คมผสู้ งู อายบุ า้ นบางแค กรงุ เทพมหานคร 2. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวสั ดิการสงั คมผสู้ งู อายบุ า้ นบางละมงุ จงั หวดั ชลบรุ ี 3. ศนู ยพ์ ัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผสู้ งู อายบุ า้ นธรรมปกรณ์ จังหวัด เชยี งใหม่ 4. ศนู ยพ์ ัฒนาการจดั สวัสดิการสังคมผสู้ งู อายผุ สู้ งู อายบุ า้ นทกั ษิณ จงั หวัด ยะลา 5. ศนู ย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผูส้ งู อายวุ าสนะเวสม์ฯจังหวัด พระนครศรีอยธุ ยา 6. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวสั ดกิ ารสงั คมผสู้ งู อายบุ า้ นภเู ก็ต จงั หวดั ภเู ก็ต 7. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวสั ดิการสงั คมผสู้ งู อายบุ า้ นบรุ ีรมั ย์ จงั หวัดบรุ ีรมั ย์ 8. ศนู ยพ์ ัฒนาการจัดสวัสดิการสงั คมผสู้ งู อายจุ ังหวัดปทมุ ธานี จังหวัด ปทมุ ธานี 9. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวัสดกิ ารสงั คมผสู้ งู อายจุ งั หวดั ลาปาง จงั หวัดลาปาง 10. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวัสดิการสงั คมผสู้ งู อายนุ ครพนม จงั หวัดนครพนม 11. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวสั ดิการสงั คมผสู้ งู อายสุ งขลาจงั หวดั สงขลา 12. ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวัสดิการสงั คมผสู้ งู อายขุ อนแกน่ จงั หวัดขอนแกน่ สาหรับสถานสงเคราะหท์ ี่ภาคเอกชนดาเนินการ ในประเทศไทยส่วนใหญ่มลู นิธิ ต่างๆ ไดด้ าเนินการ ไดแ้ ก่ มูลนิธิวัยวัฒนานิวาส คามิลเลียนโซเซียลเซนเตอร์นครปฐม และจนั ทบรุ ี มลู นธิ ฮิ วั้ เคย้ี วปอเตก๊ เสย่ี งตง้ึ และมลู นธิ สิ ริ ิวัฒนาเชสสเ์ ชยี ร์ เป็ นตน้ 4.3.8.2 รปู แบบการดแู ลในสถานพยาบาล ผสู้ งู อายโุ ดยทัว่ ไป ไม่สามารถหลีกเลี่ยงการเขา้ รับการรักษา และดแู ลใน สถานพยาบาลได้ ผสู้ งู อายทุ ี่อายมุ ากกว่า 65 ปี ขนึ้ ไป หรือผทู้ ่ีมีอายนุ อ้ ยกว่า 65 ปี แตม่ ีสภาพ ทางร่างกายไม่แข็งแรง เช่น มีโรคประจาตัว ความดันโลหิตสงู โรคไขขอ้ ความจาเส่ือม หนา้ 41

บทที่ 2 การทบทวนวรรณกรรม และโรคเรื้อรงั อ่ืนๆ การเจ็บป่ วย และการอย่อู าศัยในสถานพยาบาลเป็ นเวลานาน ทาใหผ้ สู้ งู อายุ บางรายมีปัญหาทางดา้ นจิตใจ และแสดงออกใหเ้ ห็นถึงปัญหาทางดา้ นพฤตกิ รรมบางประการ เชน่ ภาวะกดดนั ทาใหผ้ สู้ งู อายแุ ยกตวั ออกจากผอู้ ่ืน การทารา้ ยเจา้ หนา้ ที่ และผอู้ ย่อู าศัยร่วมกนั ฯลฯ ดังนั้น การดูแลผูส้ งู อายุในสถาบันตอ้ งประกอบดว้ ยนักวิชาชีพและเจ้าหนา้ ท่ีอ่ืนๆ ท่ี นอกจากบคุ ลากรดา้ นการแพทย์ เช่น นกั สังคมสงเคราะห์ นกั จิตวิทยา นักกายภาพบาบัด ฯลฯ ลกั ษณะของบรกิ ารท่ีควรจดั ข้ึนในสถานพยาบาล 1) บริการใหค้ าปรึกษาแนะนา การใหค้ าปรึกษาแนะนาจะชว่ ยลดปัญหาการ ปรับตัวได้ ผสู้ งู อายทุ ่ีมีความหวาดกลัวในการเขา้ อย่ใู นสถานพยาบาล จึงควรจัดบริการให้ คาปรึกษาแนะนาตง้ั แตก่ ระบวนการแรกรับ (Intake Phase) เพ่ือใหผ้ สู้ งู อายไุ ดร้ ับทราบถึงการ เปลี่ยนแปลงท่ีเกดิ ขน้ึ ความหวาดกลวั ที่พบในผปู้ ่ วยนน้ั มกั เกิดจากการขาดขอ้ มลู ขอ้ มลู ที่มนี ้ันไร้ ประสทิ ธภิ าพ หรือการขาดความเขา้ ใจในขอ้ มลู ขา่ วสารตา่ งๆ ดงั นน้ั การใหค้ าปรึกษรแนะนา โดย ใชเ้ วลาในการอธิบายขั้นตอนการปฏิบัติตนท้ังของผูป้ ่ วยสงู อายแุ ละครอบครัว ตลอดจน ผลกระทบตา่ งๆ ท่ีคาดว่าจะเกิดข้ึน จะช่วยใหผ้ สู้ งู อายคุ ลายความวิตกกงั วลลงได้ นอกจากนน้ั ผปู้ ่ วยสงู อายทุ ี่มีความกลัวเก่ียวกับความตาย อาจตอ้ งไดร้ ับคาแนะนาปรึกษาทางศาสนา (Pastoral Counseling) เชน่ จากพระ นกั บวช หรือผนู้ าในศาสนานนั้ 2) บริการส่งต่อและจาหน่ายผปู้ ่ วยสงู อายุ การส่งต่อ (Referral) เพ่ือไปรับ บริการยงั สถานพยาบาลอ่ืนๆ สาหรบั ผสู้ งู อายุ อาจเกิดใน 2 กรณี คือ การส่งตอ่ เพื่อไปรักษา ยังสถานพยาบาล ท่ีมีอปุ กรณ์ เคร่ืองมือ และความชานาญของแพทยท์ ี่สงู กว่า หรือการส่งตอ่ เพ่ือเขา้ สสู่ ถานบริการระยะสดุ ทา้ ย ในกรณีที่ผปู้ ่ วยสงู อายอุ ย่ใู นภาวะใกลต้ าย การสง่ ตอ่ เพื่อไป ยงั สถานบริการอื่นนน้ั นกั สงั คมสงเคราะห์ ตอ้ งอธิบายถึงความจาเป็ นในการสง่ เขา้ ไปยังสถานที่ อ่ืนใหเ้ ขา้ ใจ เพ่ือป้ องกันปัญหาการเกิดความรสู้ ึกถกู ทอดท้ิงได้ ขาดการดแู ลเอาใจใส่ ซึ่งจะเกิด ผลเสียตอ่ สภาพจิตใจของผสู้ งู อายไุ ด้ พรอ้ มทัง้ อธิบายและใหข้ อ้ มลู ของสถานที่ใหม่แกผ่ สู้ งู อายุ และครอบครวั ดว้ ย การจาหนา่ ยผปู้ ่ วย ถือว่าเป็ นขนั้ ตอนสดุ ทา้ ยของการรักษาและดแู ลในสถาบนั แต่เป็ นข้ันเริ่มตน้ ของการรักษาและดแู ล โดยครอบครัว และชมุ ชน การจาหน่ายผปู้ ่ วย เป็ น ขน้ั ตอนหน่ึงของกระบวนการดแู ลผปู้ ่ วยอย่างตอ่ เนื่อง (Continuity of Care) ที่ไดถ้ กู กาหนดขึ้น จากความเช่ือพื้นฐานท่ีว่า สขุ ภาพของบคุ คล มีการเปลี่ยนแปลงเป็ นวงจน (Cycle) หรือการเกิด แก่ เจ็บ ตาย ดังน้ัน การดแู ล จะตอ้ งเป็ นการดแู ลที่ครบวงจน โดยใชท้ รัพยากรต่างๆ และ เครือขา่ ยทางสงั คมท่ีบคุ คลมอี ย่มู าใชใ้ หเ้ ป็ นประโยชน์ การพยาบาลผปู้ ่ วยอย่างตอ่ เน่ืองไปตลอด ทกุ ระยะของโรคโดยไม่ขาดตอนนนั้ เป็ นแนวคิดท่ีไดร้ ับการยอมรับมากในปัจจบุ ัน ถือไดว้ ่าเป็ น บริการท่ีสมบูรณ์แบบ และเป็ นเป้ าหมายหลักของระบบบริการสขุ ภาพ เป็ นการใชแ้ ผนการ พยาบาลใหไ้ ดป้ ระโยชนส์ งู สดุ ช่วยใหผ้ ปู้ ่ วยออกจากโรงพยาบาลกลบั สชู่ มุ ชน โดยใหม้ ีปัญหาและ อปุ สรรคนอ้ ยท่ีสดุ ดว้ ยเหตนุ ี้ ผสู้ งู อายเุ ม่ือจะพน้ จากสถานพยาบาล กลบั ส่คู รอบครวั นกั สงั คม สงเคราะหแ์ ละทีมงานสขุ ภาพ จะตอ้ งมีการบริการวางแผนการจาหนา่ ยผปู้ ่ วยสงู อายุ (Discharge Plan) ร่วมกบั ผปู้ ่ วยเองและครอบครวั (ศศิพฒั น์ ยอดเพชร, 2549:186-194) กลา่ วโดยสรปุ การดแู ลทางสงั คม เป็ นการจัดบริการหรือการชว่ ยเหลือทาง สังคมเพื่อม่งุ สนบั สนนุ ใหผ้ สู้ งู อายสุ ามารถดารงชีวิตไดด้ ว้ ยตนเอง โดยเช่ือมโยงกับการดแู ล อย่างเป็ นทางการและไม่เป็ นทางการในหลากหลายประเภท ไม่ว่าจะเป็ นการบริการในชมุ ชน หนา้ 42

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม เชน่ การบริการดแู ลในชว่ งกลางวันสาหรับผสู้ งู อายุ (Day Care) การจัดตงั้ ศนู ยอ์ เนกประสงค์ เพื่อเปิ ดพื้นที่ทางสังคมใหก้ ับกล่มุ ผสู้ งู อายมุ าร่วมกิจกรรมท่ีเสริมสรา้ งศักยภาพและพัฒนา ตนเองในดา้ นต่างๆ เช่นการจัดกิจกรรมนนั ทนาการ การอบรมใหค้ วามรกู้ ับกล่มุ ผสู้ งู อายใุ น เรื่องต่างๆ รวมไปถึงการจัดกิจกรรมพิเศษเพื่อผสู้ งู อายเุ ป็ นตน้ การจัดต้ังชมรมผสู้ งู อายุ เพ่ือร่วมกิจกรรมในชมุ ชน และมีส่วนร่วมกับกล่มุ หรือองคก์ รทกุ ภาคส่วนที่เก่ียวขอ้ ง รวมไป จนถึงการบริการดแู ลจากเพ่ือนบา้ นหรืออาสาสมคั ร สาหรับกล่มุ ผสู้ งู อายทุ ี่ตอ้ งการการดแู ลท่ี บา้ นก็เป็ นลกั ษณะการบริการทางสงั คมอีกลกั ษณะหนงึ่ นอกจากน้ยี ังมีการบริการในสถาบันใน รปู แบบต่างๆ เช่น รปู แบบการดแู ลในสถานสงเคราะห์ การดแู ลในสถานพยาบาล ซึ่งใน การบริการลกั ษณะน้ีจะมีสหวิชาชีพในการร่วมการวางแผนการดแู ลผสู้ งู อายคุ รอบคลมุ ความ ตอ้ งการมากที่สดุ 5. แนวคิดการดแู ลระยะยาว (Long – Term Care System) 5.1 นิยามการดแู ลระยะยาว การใหค้ วามหมายของคาว่า การดแู ลระยะยาว ไดม้ ีนกั วิชาการท้งั ในและต่างประเทศได้ ใหค้ วามหมายท่ีแตกตา่ งกนั ไปตามรปู แบบและวิธีการในการดแู ล ซึ่ง U.S Department of Health and Human Services ไดใ้ หค้ วามหมายท่ีเนน้ ถึงการบริการดา้ นสขุ ภาพสาหรับผปู้ ่ วยเรื้อรัง กล่าวคือ เป็ นการใหบ้ ริการสขุ ภาพที่มีความหลากหลาย หรือเป็ นลักษณะของการดแู ลส่วน บคุ คลท่ีจาเป็ นตอ้ งใชเ้ วลาในการดแู ลเป็ นเวลานาน (Brody Elaine M ,1997 , p.14) หรือเป็ น ลักษณะของการดูแลสุขภาพแบบเต็มรูปแบบ ทั้งการบริการดูแลสุขภาพส่วนบุคคล และการบริการทางสงั คม ซึ่งเป็ นลกั ษณะที่ใหบ้ ริการที่บา้ นและในชมุ ชนเป็ นเวลายาวนานอย่าง ต่อเน่ือง และโดยมากจะเป็ นการใหบ้ ริการแก่บคุ คลท่ีสญู เสียศักยภาพในการดแู ลตนเองและ ตอ้ งการพึ่งพาผอู้ ื่น (เยาวรัตน์ ปรปักษข์ าม, 2550) ท้ังนี้ เพ่ือทาใหบ้ คุ คลท่ียังอย่ใู นชว่ งการ ฟ้ื นฟูจากการเจ็บป่ วยเรื้อรังใหส้ ามารถทาหนา้ ที่ไดอ้ ย่างปกติ มีสขุ ภาวะและคณุ ภาพชีวิตที่ดี ซึ่งผทู้ าหนา้ ท่ีชว่ ยเหลือในการดแู ลระยะยาว ส่วนมากไม่จาเป็ นตอ้ งมีทกั ษะ (non-skilled personal care assistance) ในการดแู ลมากนกั เนื่องจากการใหบ้ ริการเป็ นกิจกรรมทัว่ ไป เชน่ การดแู ล กิจวัตรประจาวัน ซ่ึงเกี่ยวข้องกับการกินอาหาร อาบน้า แต่งตัว ช่วยพาไปห้องน้า การเคล่ือนยา้ ยผสู้ งู อายจุ ากเตยี ง หรือเกา้ อ้ี เป็ นตน้ อีกความหมายหน่ึง เป็ นความหมายที่เนน้ การจัดบริการ และระบบการบริหารจัดการ โดย Koff, Theodore H. (1982, p.1) มีมมุ มองว่า ตง้ั แตใ่ นชว่ งตน้ ปี ค.ศ. 1980 คาว่า การดแู ลระยะยาว มีความเชื่อมโยงถึงบริการทางสงั คมและ สขุ ภาพท่ีมีความสัมพันธ์และต่อเน่ืองกัน ซ่ึงมีความเกี่ยวขอ้ งระหว่างการใหบ้ ริการโดยผ่าน สถาบันกับการใหบ้ ริการโดยไม่ผ่านสถาบัน รวมทั้งการประสานระหว่าง นโยบายสาธารณะ งบประมาณ การจัดการรายบคุ คล (case management) เพ่ือจัดเตรียมทางเลือกที่เหมาะสม สาหรบั การใหบ้ ริการแกบ่ คุ คลท่ีจาเป็ นตอ้ งไดร้ บั การช่วยเหลือ ไมว่ ่าจะเป็ นผพู้ ิการ ผปู้ ่ วยเร้ือรงั ในรปู แบบบริการทางเลือกที่หลากหลายเพ่ือสนับสนนุ ใหพ้ วกเขาสามารถดาเนินชีวิตไดอ้ ย่าง อิสระ เชน่ เดียวกนั Hooyman, Nancy R. and Kiyak, H. Asuman (2002, pp.539) ไดใ้ หน้ ยิ ามว่า การดูแลระยะยาว เป็ นการกล่าวถึงภาพกว้างในระดับของการให้บริการสนับสนุน และการเตรียมการช่วยเหลือใหแ้ ก่บคุ คลที่เป็ นผปู้ ่ วยเร้ือรังหรือมีความพิการซ่ึงไม่สามารถ ชว่ ยเหลือตนเองในชวี ิตประจาวนั ไดอ้ ย่างอิสระ หนา้ 43

บทที่ 2 การทบทวนวรรณกรรม นอกจากนั้น ยังมีผู้ให้ความหมายในมิติของความต้องการของบุคคล และบทบาทของนกั วิชาชีพที่จะตอบสนองความตอ้ งการเหลา่ นน้ั ซึ่งไดแ้ ก่ Thomas Day ท่ีไดก้ ลา่ ว ว่า การดแู ลระยะยาว คือ ความตอ้ งการของบคุ คลหนึ่งท่ีตอ้ งการใหอ้ ีกบุคคลช่วยเหลือเขา เก่ียวกับดา้ นร่างกายหรืออารมณ์เป็ นระยะเวลานาน โดยการช่วยเหลือดังกล่าวอาจมีความ ตอ้ งการใหช้ ว่ ยเหลือในกิจกรรมตา่ งๆหรือในดา้ นสขุ ภาพ ซ่ึงอาจรวมถึงการชว่ ยเหลือกิจกรรม ดังต่อไปนี้ การเดิน การอาบนา้ การแต่งตัว การใชห้ อ้ งน้า การจัดการเรื่องการเงิน เป็ น ตน้ ”(http://www.longtermcarelink.net/eldercare/long_term_care.htm) และสานกั สง่ เสริมสขุ ภาพ กรมอนามยั กระทรวงสาธารณสขุ (2548, น.94) ระบวุ ่า การจัดบริการระยะยาว หมายถึง กิจกรรมที่ผดู้ แู ลซึ่งอาจเป็ นบคุ ลากรวิชาชีพ (professional in health, social and others) หรือ ประชาชนทวั่ ไป (family, friends and / or neighbours) จดั ใหบ้ ริการกบั บคุ คลที่ไม่สามารถ ดแู ลตนเองได้ เพื่อใหม้ ีคณุ ภาพชีวิตสงู สดุ เท่าที่จะเป็ นไปได้ โดยคานึงถึงความเป็ นตวั ของตวั เอง ความเป็ นอิสระและศักดิศ์ รีของความเป็ นมนษุ ย์ เป็ นการจดั บริการเพ่ือใหบ้ คุ คลสามารถประกอบ กิจวัตรประจาวัน (Activities of daily living) เพื่อใหอ้ ย่ใู นสงั คมได้ โดยมงุ่ ตอบสนองกิจกรรม พ้ืนฐานใน 6 กลมุ่ ดว้ ยกนั คือ การแตง่ ตวั การเดิน การอาบนา้ การซื้อหาสินคา้ บริโภคอปุ โภค การเตรียมอาหารและการดูแลที่พักอาศัย ซ่ึงความหมายดังกล่าวนี้ไม่แตกต่างจากท่ี ศศิพัฒน์ ยอดเพชร (2549, น. 25) ไดอ้ ธิบายว่า การดแู ลระยะยาว หมายถึง การจัดบริการ อย่างเป็ นทางการหรือไม่เป็ นทางการ ท่ีเป็ นลักษณะการดแู ลอย่างต่อเน่ือง และเชื่อมโยงกัน ระหว่างการดแู ลในครอบครวั สถาบนั และชมุ ชน โดยใหเ้ กดิ การกระจายบริการดา้ นสขุ ภาพสงั คม ไปส่กู ล่มุ เป้ าหมายใหท้ ัว่ ถึงท่ีสดุ ทั้งน้ีเพ่ือทดแทนความตอ้ งการขัน้ พ้ืนฐานที่จะช่วยใหบ้ คุ คลท่ี สญู เสยี หรือเส่ือมความสามารถกระทาหนา้ ท่ีทางสงั คม มีคณุ ภาพชวี ิตท่ีดีที่สดุ เท่าที่จะกระทาได้ ดงั นน้ั ในการวิจยั เร่ืองน้ี จึงไดใ้ หค้ วามหมายของ การดแู ลระยะยาว ว่าหมายถึง การจัดบริการสขุ ภาพและสังคมท่ีมีรปู แบบเป็ นทางการและไม่เป็ นทางการ เพ่ือตอบสนอง ความตอ้ งการไดร้ ับความช่วยเหลือของผทู้ ี่ประสบภาวะยากลาบาก อันเนื่องมาจากภาวการณ์ เจ็บป่ วยเรื้อรงั การประสบอบุ ตั เิ หตุ ความพิการตา่ งๆ ตลอดจนผสู้ งู อายทุ ่ีไมส่ ามารถช่วยเหลือ ตนเองไดใ้ นชีวิตประจาวัน โดยบริการทดแทนดังกล่าวอาจไมไ่ ดเ้ ก่ียวขอ้ งกบั การรักษาพยาบาล จากแพทยโ์ ดยตรง หากแต่จะม่งุ เนน้ ในดา้ นการฟ้ื นฟู บาบัด รวมถึงการส่งเสริมสขุ ภาพใหแ้ ก่ กล่มุ คนเหล่าน้ีอย่างสมา่ เสมอและต่อเน่ือง เพ่ือใหเ้ ขามีคณุ ภาพชีวิตท่ีดี สามารถดาเนินชีวิตให้ เป็ นอิสระเทา่ ท่ีจะเป็ นไปได้ โดยอย่บู นพื้นฐานของการเคารพศักดิศ์ รีของความเป็ นมนษุ ย์ 5.2 ผทู้ ี่มีความจาเป็ นตอ้ งใชบ้ รกิ ารการดแู ลระยะยาว ดังที่กล่าวไว้ในความหมายว่า การดูแลระยะยาวมีความจาเป็ นแก่ผู้ป่ วยเรื้อรัง หรือผพู้ ิการท่ีตอ้ งไดร้ บั การชว่ ยเหลอื จากผดู้ แู ลในการดาเนนิ ชวี ิตประจาวนั อนั เนอื่ งมาจากภาวะ ความเจ็บป่ วยเร้ือรงั หรือผปู้ ่ วยหลงั เขา้ รบั การรกั ษาภาวะเฉียบพลนั ที่ควรไดร้ ับการบาบดั หรือ ฟื้ นฟูภายหลังการรักษาทางการแพทย์ ผพู้ ิการ ทพุ ลภาพ และผสู้ งู อายทุ ี่ไม่สามารถช่วยเหลือ ตนเองไดใ้ นชีวิตประจาวนั ในประเด็นกล่มุ ผสู้ งู อายทุ ี่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองไดถ้ กู จัดใหเ้ ป็ นกล่มุ ท่ีมีความ จาเป็ นตอ้ งไดร้ ับการดแู ลระยะยาวนน้ั เป็ นสาระสาคญั ของประเทศตา่ งๆ ที่เขา้ ส่สู งั คมผสู้ งู อายุ เชน่ สหรัฐอเมริกา จากสถิติ U.S. Department of Health and Human Services ปี 2008 พบว่า ประชากรผสู้ งู อายทุ ี่มีอายุ มากกว่า 65 ปี มีความจาเป็ นตอ้ งใชบ้ ริการการดแู ลระยะยาว ประมาณ 9 ลา้ นคน โดยในปี 2020 จะมีจานวนเพ่ิมสงู ข้นึ เป็ น 12 ลา้ นคนในขณะที่คนสว่ นใหญ่ ท่ีมอี ายุ 65 ปี หรือ มากกว่ายังเป็ นผทู้ ่ีตอ้ งการการดแู ลระยะยาวดงั กลา่ ว อย่างไรก็ตามบคุ คล หนา้ 44

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม ที่ตอ้ งการการดแู ลระยะยาวสามารถมีอายเุ ท่าใดก็ได้ จากสถิตริ อ้ ยละ 40 ของประชากรปัจจบุ นั คือผไู้ ดร้ ับการดแู ลระยะยาว ประเทศญ่ีป่ ุน และสาธารณรัฐเยอรมัน โรงพยาบาลจะจัดเตรียม ทั้งการดแู ลระยะยาวและการดแู ลการป่ วยแบบเฉียบพลนั /สาหัส (Acute care) ดงั นนั้ ตวั เลขของ ผสู้ งู อายทุ ี่เขา้ มารบั บริการโดยผา่ นสถาบนั /สถานพยาบาลจึงมีจานวนเพ่ิมขึน้ ส่งผลใหก้ ารดแู ล ในโรงพยาบาลมคี า่ ใชจ้ ่ายที่เพ่ิมขนึ้ และบคุ คลเหลา่ นี้ตอ้ งการการดแู ลระยะยาวทง้ั ส้ิน (Hooyman, Nancy R. and Kiyak, H. Asuman 2002, pp.344) สาหรับประเทศไทย ถึงแมไ้ ม่มีการศึกษาสถิติโดยตรง แต่มีการเก็บขอ้ มลู และงานวิจัย หลายเร่ืองที่สามารถนามาทานายความตอ้ งการการดแู ลระยะยาวได้ กล่าวคือ การวิจัยเรื่อง “ปัญหาสขุ ภาพของผสู้ งู อายไุ ทย” ของ สทุ ธิชยั จิตะพันธ์ุ และคณะ ปี 2542 พบว่า ภาวะทพุ พล ภาพ ภาวะพึ่งพา และกล่มุ อาการสมองเส่ือมเป็ นภาระของประเทศ โดยเฉพาะภาวะทพุ พลภาพ นบั เป็ นปัญหาสาคญั ย่ิงของผสู้ งู อายไุ ทย ประมาณรอ้ ยละ 7.0 ของประชากรสงู อายจุ าเป็ นตอ้ งมี ผดู้ แู ล และรอ้ ยละ 1.6 ตอ้ งการการดแู ลอย่างใกลช้ ิด โดยในจานวนนมี้ ากกว่าคร่ึงตอ้ งการการ ดแู ล เกือบตลอดเวลา นอกจากนนั้ หากพิจารณาจาก การคาดประมาณสถานะสขุ ภาพของผสู้ งู อายแุ สดงว่าใน ปี พ.ศ. 2558 ประเทศไทยจะมีประชากรสูงอายุท่ีมีภาวะทุพพลภาพระยะยาวจานวน 1,644,685 คน (รอ้ ยละ 18.8 ของประชากรสงู อายทุ ง้ั ประเทศ) ซึ่งมีความจาเป็ นตอ้ งมีคนดแู ล ในการเดนิ หรือเคลื่อนท่ีออกนอกบริเวณบา้ นหรือท่ีพกั อาศยั จานวน 412,910 คน (รอ้ ยละ 4.7 ของประชากรสงู อายทุ ั้งประเทศ) และตอ้ งนอนอย่บู นเตียงไม่สามารถลกุ นงั่ หรือเคล่ือนยา้ ยได้ จานวน 78,622 คน (รอ้ ยละ 0.9 ของประชากรสงู อายทุ ั้งประเทศ) ท้ังน้ี มีผสู้ งู อายทุ ้ังหมดที่ ตอ้ งการพึ่งพาผดู้ แู ลในการดแู ลสขุ ลักษณะส่วนตนจานวน 602,316 คน (รอ้ ยละ 6.9 ของ ประชากรสงู อายทุ ้ังประเทศ) จากผลการศึกษาความชกุ ของกลมุ่ อาการสมองเส่ือม พบว่ารอ้ ย ละ 3.4 ของผสู้ งู อายไุ ทยในปัจจบุ นั ประสบปัญหานี้ ประมาณว่าในปี พ.ศ.2558 จะมีผสู้ งู อายทุ ี่มี อาการสมองเส่ือมราว 291,633 คน (ร้อยละ 3.3 ของประชากรสูงอายุท้ังประเทศ) โดยประมาณรอ้ ยละ 50.0 ของจานวนน้ีเกิดจากโรคอลั ไซเมอร์ (สทุ ธิชยั จิตะพนั ธก์ ลุ และคณะ, 2542) นงลักษณ์ พะไกยะ (2551) ไดศ้ ึกษาความตอ้ งการกาลังคนดแู ลผสู้ งู อายุ โดย คาดการณค์ วามตอ้ งการกาลงั คนดา้ นสขุ ภาพ ขอ้ มลู ที่นามาใชค้ าดการณค์ ามตอ้ งการกาลงั คน น้ี คือ ขอ้ มลู มาตรฐานกาลังคนใชข้ อ้ มลู จากการศึกษาของสานักวิจัยและพัฒนากาลังคน (2551) ขอ้ มลู การเจ็บป่ วยจากการสารวจของสานกั จากสถิติแห่งชาติ (2551) โดยการ คาดการณ์มีความสัมพันธ์กับขอ้ มลู ผสู้ งู อายจุ ากการรายงานของมลู นิธิสถาบันและพัฒนา ผสู้ งู อายุ (2549) พบว่า ในการคาดการณผ์ สู้ งู อายพุ บว่า ในปี 2553 ประเทศไทยจะมีผสู้ งู อายุ สงู มากถึง 7,639,000 คน และในจานวนนี้มีผสู้ งู อายทุ ่ีตอ้ งการความช่วยเหลือจากคนอื่น 499,873 คน (รอ้ ยละ 6.5) และในปี 2563 ผสู้ งู อายจุ ะเพ่ิมข้ึนมากถึง 10,776,000 คน และในจานวนนผี้ สู้ งู อายทุ ่ีตอ้ งการความชว่ ยเหลือจากบคุ คลอ่ืน 741,766 คน (รอ้ ยละ 6.9) จากสถิติดังกล่าว ทาใหค้ าดการณไ์ ดว้ ่าภาระในการดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีทพุ พลภาพ และช่วยเหลือตนเองไม่ไดจ้ ะเป็ นปัญหาที่มีความสาคัญย่ิงสาหรับประเทศไทยในอนาคต ดงั นน้ั แนวคิดการดแู ลระยะยาวในครอบครัวจึงไดถ้ กู นามาศึกษาและเตรียมการอย่างเร่งด่วน เพ่ือใหท้ นั รบั กบั สภาพการเขา้ สภู่ าวะพึ่งพิงของผสู้ งู อายไุ ทยในอนาคตไทย หนา้ 45

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม 5.3 รปู แบบการดแู ลระยะยาว หากพิจารณาตามมติ ขิ องลกั ษณะการใหบ้ ริการ เธอรด์ อร์ เอช.คอฟ (Theodore H. Koff) (อา้ งใน ศศิพัฒน์ ยอดเพชร, 2549, น.22) ไดแ้ บ่งรปู แบบของการดแู ลระยะยาวออกเป็ น 4 รปู แบบ ดงั น้ี 5.3.1 รปู แบบบรู ณาการศนู ยบ์ รกิ าร (Integrated Home – Service Center Model) เป็ นการรวมบริการที่ใหบ้ ริการพ้ืนฐานดา้ นสขุ ภาพและบริการสงั คมท่ีใหก้ ารสนบั สนนุ ผสู้ งู อายนุ อกเหนอื จากบริการในครอบครวั เป็ นการจัดบริการภายในศนู ยท์ ี่ใหผ้ สู้ งู อายสุ ามารถ เขา้ ไปรับบริการไดต้ ามความสะดวกและตามความพรอ้ มโดยเสียค่าใชจ้ ่ายบางส่วน สถานที่ จัดบริการคือ ศนู ย์บริการสขุ ภาพ ศนู ยน์ ันทนาการ รปู แบบในการใหบ้ ริการ ไดแ้ ก่ การดแู ล สขุ ภาพ การใหค้ าปรึกษา การจัดรถรบั – ส่ง การจา้ งงาน การจดั อาหาร การออกกาลังกาย การดแู ลสขุ ภาพอนามยั ท่ีบา้ น บริการดแู ลสขุ ภาพกลางวัน (day health care) บริการดา้ น กฎหมาย บริการทางโทรศัพท์ 5.3.2 รปู แบบการรวมบริการ (Congregate Service Model) เป็ นการ รวบรวมบริการ ซ่ึงส่วนใหญ่จะเป็ นการจัดบริการพ้ืนฐานหลากหลายชนิดเขา้ ดว้ ยกนั โดยมี สถาบันเขา้ มาใหก้ ารดแู ลและจัดหาบริการท่ีตอบสนองความตอ้ งการของผสู้ งู อายุ ซ่ึงสถานที่ จัดบริการคือ ครอบครัวอุปถัมภ์ บา้ นพักคนชรามีรปู แบบในการใหบ้ ริ การ เช่น อาหาร นนั ทนาการ การใหค้ วามรเู้ รื่องการดแุ ลสขุ ภาพ การทางานอดิเรก บริการแม่บา้ น การดแู ล สขุ ภาพอนามัยท่ีบา้ น บริการแม่บา้ น บริการรถรับ – ส่ง บริการนี้มีความแตกต่างจาก รปู แบบที่ 1 เน่ืองจากมีสถาบันเขา้ มาใหบ้ ริการและบริการสว่ นใหญ่ท่ีจดั ใหก้ ็เป็ นบริการพ้ืนฐาน ภายในบา้ น 5.3.3 รปู แบบการดแู ลที่บา้ น (Home Care Service) เป็ นบริการเบ้ืองตน้ สาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีอาศัยอย่ทู ่ีบา้ นเพ่ือตอบสนองความตอ้ งการของครอบครัวและผสู้ งู อายุ อีก ทง้ั เป็ นการหลีกเล่ียงการนาผสู้ งู อายไุ ปอย่กู บั สถาบัน โดยสถานที่จัดบริการคือบา้ น รปู แบบใน การใหบ้ ริการ ไดแ้ ก่บริการทางโทรศัพท์ แม่บา้ น อาหาร บริการแม่บา้ น บริการดแู ลสขุ ภาพ กลางวัน การดแู ลสขุ ภาพอนามยั ท่ีบา้ น เพ่ือนเยี่ยมบา้ น บริการแม่บา้ น บริการรถรบั – สง่ เพ่ือไปรกั ษาพยาบาล 5.3.4 รปู แบบการดแู ลในสถาบนั (Institution Care Model) เป็ นทางเลือก สดุ ทา้ ยสาหรับผสู้ งู อายทุ ี่ตอ้ งการการดแู ล การบาบดั ฟื้ นฟู และการพักฟื้ นภายหลงั เจ็บป่ วย ทั้งนี้ เน่ืองจากการดแู ลในสถาบันจะทาใหร้ ะดับการช่วยเหลือตนเองหรือการพึ่งพาตนเองลด นอ้ ยลง อีกทงั้ บริการในสถาบนั ตอ้ งอาศัยการสนบั สนนุ ดา้ นงบประมาณจากรฐั เป็ นจานวนมาก ซ่ึงสถานที่จัดบริการคือ หนว่ ยงานท่ีใหก้ ารดแู ลรกั ษาระยะยาวในโรงพยาบาล โดยมีบริการคือ หอ้ งพัก และการทาความสะอาด การใหก้ ารพยาบาล การดแู ลดา้ นการแพทย์ นันทนาการ การใหค้ าปรึกษา การทาจิตบาบดั อาชีวบาบดั ศาสนบาบดั และบริการสงั คมอ่ืนๆ นอกจากนน้ั องคก์ ารอนามยั โลก ไดแ้ บ่งรปู แบบการดแู ลออกตามมติ ขิ องสถานท่ี และหน่วยงานหลกั ในการจัดบริการ โดยแบ่งรปู แบบของการดแู ลระยะยาวออกเป็ น 4 ประเภท ดงั น้ี หนา้ 46

บทที่ 2 การทบทวนวรรณกรรม 5.3.5 การดแู ลระยะยาวในสถาบนั (Institute Long-Term Care) หมายถึง การเตรียมการดแู ลของบคุ คลตง้ั แต่ 3 คนหรือมากกว่า ในสถานที่เดยี วกนั 5.3.6 การดแู ลที่บา้ น (Home Care) เป็ นการเตรียมการดแู ลในบา้ น หรือการ ใหช้ มุ ชนมีสว่ นร่วม ในการดแู ลบคุ คลที่ครอบครวั ออกไปทางานที่อ่ืน หรือเป็ นชมุ ชนแออดั 5.3.7 การดแู ลที่เป็ นทางการ (Formal Care) เป็ นการจัดบริการ โดยองคก์ ารภาครฐั องคก์ ารเอกชน และภาคประชาชนในระดบั ทอ้ งถ่ิน ชาติ และนานาชาติ โดยมี นกั วิชาชีพ (แพทย์ พยาบาล สงั คมสงเคราะหฯ์ ) ผชู้ ว่ ยงานและอาสาสมคั ร เป็ นผใู้ หบ้ ริการ 5.3.8 การดแู ลท่ีไม่เป็ นทางการ (Informal Care) เป็ นการดแู ล โดย ครอบครัว เพื่อนบ้าน เพ่ือน และอาสาสมัครซ่ึงการแบ่งรปู แบบการดแู ลระยะยาวของ องคก์ ารอนามัยโลกดังกล่าวนี้ สอดคลอ้ งกับกนิษฐา บุญธรรมเจริญ และ ศิริพันธ์ุ สาสัตย์ (2550, น.43) ที่ไดแ้ บ่งรปู แบบของการบริการระยะยาวอย่างไม่เป็ นทางการในแตล่ ะประเทศ แบง่ ออกเป็ น 2 ประเภทใหญ่ คือ 1) บริการดแู ลในสถานบริการ (institutional-based care) เป็ นบริการดแู ลผสู้ งู อายใุ นสถานท่ีพักอาศัย เช่น สถานพยาบาลผสู้ งู อายุ สถานดแู ลผปู้ ่ วยระยะ สดุ ทา้ ย สถานดแู ลผปู้ ่ วยสมองเสื่อม ที่พกั อาศัยสาหรับผสู้ งู อายุ ศนู ยฟ์ ้ื นฟูสภาพ และสถานดแู ล ผปู้ ่ วยท่ีมภี าวะกึง่ ฉกุ เฉิน 2) บริการดแู ลโดยใชช้ มุ ชนเป็ นฐาน (community-based care) เป็ นบริการในชมุ ชนหรือบา้ นของผสู้ งู อายุ เช่น การดแู ละระยะยาวแบบไมค่ า้ งคืน (ศนู ยบ์ ริการ ทางสงั คมผสู้ งู อายกุ ลางวัน) การดแู ลที่บา้ น (บริการทางดา้ นการแพทย์ พยาบาล และบริการ ชว่ ยเหลืองานบา้ น) บริการเยี่ยมเยียนบา้ นโดยอาสาสมคั ร เป็ นตน้ กล่าวโดยสรปุ แนวคิดการดแู ลระยะยาวนน้ั เนน้ รปู แบบและวิธีการในการดแู ล ผสู้ งู อายดุ า้ นสขุ ภาพสาหรบั กลมุ่ ผทู้ ่ีป่ วยเรื้อรงั และตอ้ งการการดแู ลสว่ นบคุ คลที่จาเป็ นและตอ้ ง ใชเ้ วลาในการดแู ลเป็ นเวลานาน ซ่ึงเป็ นการดูแลสขุ ภาพที่เต็มรปู แบบ โดยมากจะเป็ นการ ใหบ้ ริการแกบ่ คุ คลที่สญู เสียศกั ยภาพในดา้ นการดแู ลตนเองและตอ้ งการการพึ่งพาผอู้ ื่น ลกั ษณะ บริการหลกั ๆ จะเกี่ยวกบั กจิ กรรมทวั่ ไป เชน่ การดแู ลกิจวัตรประจาวัน ที่เก่ียวกบั การกินอาหาร อาบนา้ แต่งตัว พาไปหอ้ งน้า เป็ นตน้ ท้ังนี้รปู แบบการดแู ลระยะยาวจะมี 4 แบบ หลักๆ ไดแ้ ก่1.รปู แบบศนู ยบ์ ริการ ท่ีเป็ นการบริการพ้ืนฐานดา้ นสขุ ภาพและบริการสังคม 2.รปู แบบ การรวมบริการ ที่เป็ นการจดั บริการพื้นฐานหลากหลายชนดิ เขา้ ดว้ ยกนั เชน่ บา้ นพกั คนชรา ท่ีมี บริการทง้ั ดา้ นอาหาร นนั ทนาการ การใหก้ ารดแู ลดา้ นสขุ ภาพ เป็ นตน้ 3.รปู แบบการดแู ลท่ีบา้ น ซึ่งเป็ นบริการเบื้องตน้ สาหรบั ผสู้ งู อายุ เชน่ การบริการแมบ่ า้ น บริการดแู ลสขุ ภาพอนามยั ท่ีบา้ น บริการเยี่ยมบา้ น เป็ นตน้ และ 4.รปู แบบการดแู ลในสถาบัน ซึ่งเป็ นลักษณะบริการทางเลือก สาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีตอ้ งการการดแู ล บาบัด ฟื้ นฟูและพักฟ้ื นภายหลังการเจ็บป่ วย ซึ่งมีการ ใหบ้ ริการทง้ั ในการทาความสะอาด การพยาบาล การดแู ลทางดา้ นการแพทยเ์ ป็ นตน้ 6. แนวคิดการดแู ลผสู้ งู อายใุ นครอบครวั แนวคดิ การใชค้ รอบครวั เป็ นพื้นฐานการใหบ้ ริการ ถือว่าเป็ นการสรา้ งสมั พนั ธภาพอย่าง ต่อเนื่องท่ีผเู้ ก่ียวขอ้ งและบคุ คลในครอบครัวตอ้ งมีส่วนร่วมในการใหบ้ ริการ ภายใตข้ อ้ ตกลง รว่ มกนั โดยคานงึ ถึงการเปลี่ยนแปลงที่เกดิ ขนึ้ กบั ครอบครวั ทงั้ ระยะสนั้ และในระยะยาว หนา้ 47

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม 6.1 พฒั นาการของแนวคิด การใหบ้ ริการโดยใชค้ รอบครัวเป็ นพื้นฐาน เป็ นลักษณะการใหบ้ ริการรปู แบบหน่ึงใน การใหบ้ ริการโดยตรง (Direct Services) เกิดขึ้นจากความเชื่อที่ว่า ครอบครวั เป็ นระบบเกื้อหนนุ ที่สาคญั ของบคุ คลเป็ นสถาบันหนึ่งของสงั คมที่มีหนา้ ท่ีดแู ล ปกป้ องสมาชิก รวมทงั้ เป็ นตวั แทน เรียกร้องและจัดสรรทรัพยากรทางสังคมท่ีสาคัญท่ีจะตอบสนองความตอ้ งการ ต่างๆ ของสมาชิกในครอบครัวได้ โดยทัว่ ไปครอบครัวจะมีบทบาทในการช่วยเหลือบคุ คลทั้งท่ีเป็ น รปู ธรรม เช่น อาหาร เส้ือผา้ ยารักษาโรค และท่ีเป็ นนามธรรม เช่น การใหก้ าลงั ใจ การยอมรบั และการใหค้ วามรขู้ ่าวสารเป็ นตน้ (ศศิพัฒน์ ยอดเพชร ,2549 น. 129) แนวคิดการใช้ ครอบครัวเป็ นพ้ืนฐานการให้บริการ ถือว่าเป็ นการสร้างสัมพันธภาพอย่างต่อเนื่อง ท่ีผเู้ กยี่ วขอ้ งและบคุ คลในครอบครวั ตอ้ งมีสว่ นร่วมในการใหบ้ ริการภายใตข้ อ้ ตกลงร่วมกนั โดย คานึงถึงการเปล่ียนแปลงท่ีเกิดข้ึนกับครอบครัวทั้งระยะส้ันและในระยะยาว หัวใจของการ ใหบ้ ริการในรปู แบบน้อี ย่ทู ่ีการสรา้ งสมั พนั ธภาพระหว่างสมาชิกในครอบครวั เพื่อพัฒนาใหเ้ กิด รปู แบบของสัมพันธภาพรปู แบบใหม่ข้ึน อันจะนาไปส่กู ารลดภาวะวิกฤตที่เกิดขึ้นในครอบครัว ตอ่ ไป แนวคิดนี้ ไดถ้ กู นามาใชใ้ นประเทศไทยประมาณ 20ปี โดยกระทรวงสาธารณสขุ ไดน้ าไปใชใ้ นการดแู ลสขุ ภาพของผเู้ จ็บป่ วยเรื้อรังเรียกว่า การดแู ลท่ีบา้ น (Home-Care) ซ่ึงเป็ น โครงการการดแู ลที่ตอ่ เนอ่ื ง โดยครอบครวั จะเขา้ มามีสว่ นร่วมปฏิบตั งิ านกบั องคก์ าร ในปัจจบุ ัน ไดข้ ยายขอบขา่ ยการใหบ้ ริการไปยังผพู้ ิการ เด็กปัญญาอ่อน ผตู้ ิดยาเสพติด และผตู้ ดิ เช้ือเอดส์ เป็ นตน้ การใหบ้ ริการรปู แบบน้ี มีส่วนผลักดันใหเ้ กิดการสรา้ งเครือขา่ ยไป ถึงการดแู ลของ ชมุ ชน (Community Based Rehabilitation, CBR) และชมุ ชนบาบัด (Community Therapy, CT) อีกดว้ ย ต่อมาเม่ือมีการเพ่ิมข้ึนของผู้เจ็บป่ วยเร้ือรัง ท่ีตอ้ งการการดแู ลต่อเนื่องระยะยาว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลมุ่ ผสู้ งู อายจุ ึงมีการนาแนวคดิ นไี้ ปประยกุ ตใ์ ชใ้ นการใหบ้ ริการกบั ผสู้ งู อายุ ในครอบครวั ตอ่ ไป 6.2 การดแู ลผสู้ งู อายใุ นครอบครวั ในอดีตที่ผ่านมา การดแู ลผสู้ งู อายสุ ว่ นใหญ่สงั คมมกั ไม่ค่อยใหค้ วามสาคญั และคานึงถึง ความจาเป็ นในการจดั บริการเพ่ือดแู ลผสู้ งู อายมุ ากนกั เนอ่ื งจากทศั นคตแิ ละแนวคิดของสงั คมท่ี มองว่าผสู้ งู อายสุ ามารถดแู ลตนเองได้ จึงทาใหผ้ สู้ งู อายสุ ่วนใหญ่ไม่ค่อยไดร้ ับการดแู ลจาก ครอบครัว ชมุ ชน และสงั คม สง่ ผลกระทบใหผ้ สู้ งู อายเุ หลา่ นี้มีคณุ ภาพชีวิตที่ไมด่ ี และมีความ ยืนยาวของชีวิตสัน้ ลง แต่อย่างไรก็ตาม ในปัจจบุ ันทัศนคติและแนวคิดของสังคมเก่ียวกบั การ ดแู ลผสู้ งู อายมุ ีการเปล่ียนแปลงไป สงั คมมีการใหค้ วามสาคญั กบั การดแู ลผสู้ งู อายมุ ากข้นึ โดย เนน้ การใหค้ วามสาคัญกับการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาว คือ การดแู ลผู้สงู อายทุ ี่บา้ น เน่ืองจาก ผสู้ งู อายสุ ่วนใหญ่ตอ้ งใชช้ ีวิตประจาวันที่บา้ นเป็ นเวลามากที่สดุ จึงจาเป็ นตอ้ งใหค้ วามสนใจใน การจัดบริการใหแ้ กผ่ สู้ งู อายใุ หส้ ามารถมีสภาพชีวิตและความเป็ นอย่ทู ่ีดีข้ึน โดยครอบครัวเป็ น สถาบนั แรกในการใหก้ ารดแู ลผสู้ งู อายกุ อ่ นสถาบันอื่นๆ ดงั น้ันครอบครวั ควรมีความพรอ้ มและ ความรทู้ ี่ดีในการดแู ลผูส้ งู อายุ เพื่อใหผ้ ูส้ งู อายสุ ามารถมีอายุท่ียืนยาวข้ึนและไม่เป็ นภาระ ตอ่ สงั คมในอนาคต การดแู ลในครอบครวั เป็ นรปู แบบหน่ึงของบริการดแู ลในระยะยาว (Long-Terms Care) โดยเฉพาะอย่างย่ิง ผสู้ งู อายทุ ี่เจ็บป่ วย และเพิ่งจาหน่ายออกจากโรงพยาบาล กลับไปพักฟ้ื นและ ดแู ลสขุ ภาพที่บา้ นตอ้ งการบริการชนิดน้ีเป็ นอย่างมาก ท้ังน้ีนอกจากบคุ คลในครอบครัวแลว้ หนา้ 48

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม บางคร้ังยังมีบคุ ลากรทางดา้ นการแพทย์ เช่น พยาบาล เจา้ หนา้ ท่ีอนามัย หรืออาสาสมัคร ซ่ึงมีบทบาทในบริการดแู ลท่ีบา้ นดว้ ยเช่นกนั การดแู ลในครอบครัวสาหรับผสู้ งู อายุ คือ การให้ ความชว่ ยเหลือผสู้ งู อายทุ ่ีไม่สามารถไปใชบ้ ริการที่จัดข้ึนในหน่วยงานต่างๆ ได้ และเป็ นการให้ ผสู้ งู อายแุ ละครอบครวั ใชศ้ ักยภาพที่มีอย่ทู ้ังความรู้ ความสามารถ ทรัพยากร และสมั พันธภาพ อนั ดีระหว่างกนั ใหเ้ กดิ ประโยชนต์ อ่ ผสู้ งู อายอุ ย่างเตม็ ที่ ดงั นนั้ อาจกล่าวไดว้ ่า ผทู้ ี่มีบทบาทในการดแู ลผสู้ งู อายใุ นครอบครัว ประกอบดว้ ย ผดู้ แู ลอยา่ งเป็ นทางการและผดู้ แู ลท่ีไมเ่ ป็ นทางการ ศิริพันธ์ สาสัตย์ (2544) ให้ความหมายของ ผูด้ แู ลอย่างเป็ นทางการ (Formal Caregiver) หมายถึงผดู้ แู ลที่มใิ ชญ่ าติ เพื่อนหรือเพื่อนบา้ น แตม่ ีหนา้ ท่ีดแู ลผทู้ ่ีตอ้ งพึ่งพิงโดยไดร้ บั ค่าตอบแทน ซึ่งอาจเป็ นบคุ ลากรทางการแพทย์ พยาบาล รวมทั้งพนกั งานหรือเจา้ หนา้ ท่ีจาก ศนู ย์ที่ใหบ้ ริการดแู ลผปู้ ่ วยท่ีบา้ น (Health Care Assistant) และผดู้ แู ลอย่างไม่เป็ นทางการ (Informal Caregiver) หรือผดู้ แู ลตามขนบธรรมเนียม ไดแ้ ก่ สมาชิกในครอบครัว ญาติ เพ่ือน หรือผเู้ กี่ยวขอ้ งอื่น ๆ ของผรู้ ับการดแู ลท่ีไม่ไดเ้ สียค่าบริการ แต่เป็ นกาลังสาคัญในการดแู ล ผปู้ ่ วย ผทู้ ี่อ่อนแอ หรือผทู้ ่ีตอ้ งการที่พ่ึงในบา้ นหรือชมุ ชน ซ่ึงสาหรับผสู้ งู อายไุ ทยแลว้ ผดู้ แู ล อยา่ งไมเ่ ป็ นทางการ ซ่ึงไดแ้ ก่ คสู่ มรส บตุ รของผสู้ งู อายุ เป็ นผทู้ าหนา้ ท่ีนมี้ ากกว่ากลมุ่ อื่นๆ 6.3 ความสามารถของครอบครวั ในการดแู ลผสู้ งู อาย ุ ครอบครัวเป็ นสถาบันท่ีสาคัญท่ีใหก้ ารดแู ลสมาชิกในสังคม เป็ นแหล่งที่ใหค้ วามรัก ความคมุ้ ครองและความมัน่ คงทางจิตใจแก่สมาชิกครอบครัว สาหรับกล่มุ ผสู้ งู อายนุ นั้ ความ ตอ้ งการการเอาใจใส่และความรักจากครอบครัวจะมีสงู กว่ากล่มุ วัยอ่ืนๆ และตา่ งคาดหวังว่า ครอบครัวจะเป็ นแหล่งพักพิงแหล่งสดุ ทา้ ยในชีวิตของเขาการดแู ลในครอบครัวสาหรบั ผสู้ งู อายุ คือ การใหค้ วามช่วยเหลือผสู้ งู อายทุ ี่ไม่สามารถไปใชบ้ ริการที่จัดข้ึนในหน่วยงานต่างๆได้ และเป็ นการใหผ้ สู้ อู ายแุ ละครอบครัวใชศ้ ักยภาพท่ีมีอยู่ ท้ังความรู้ ความสามารถ ทรัพยากร และสมั พนั ธภาพอนั ดรี ะหว่างกนั ใหเ้ กดิ ประโยชนต์ อ่ ผสู้ งู อายเุ ต็มที่ ศศิพฒั น์ ยอดเพชร (2544 น.91-92) ไดก้ ลา่ วถึงปัจจยั ท่ีทาใหค้ รอบครัวมีความ สามารถ ในการดแู ลผสู้ งู อายไุ วว้ ่า ขนึ้ อยกู่ บั ปัจจยั ดงั นี้ (1) โครงสรา้ งของครอบครวั ครอบครวั ท่ีมีจานวนบคุ คลในครวั เรือนนอ้ ย จะมีเครือขา่ ยการดแู ลท่ีนอ้ ยตามไป ดว้ ย ครอบครัวที่เป็ นโสด มา่ ย หรือหย่ารา้ ง มกั เกิดปัญหาในการขาดผดู้ แู ล เช่นเดียวกับ ครอบครัวหรือบคุ คลท่ีอย่ตู ามลาพัง ห่างไกลจากเพื่อนบา้ นย่อมประสบปัญหา เช่นเดียวกัน ดว้ ยเหตนุ ี้ แนวคิดเก่ียวกับเครือข่ายทางสังคม ควรถกู นามาพิจารณาทดแทนปัญหา ดงั กลา่ ว (2) ผดู้ แู ลหลกั ในครอบครวั (Family Caregivers) การเปล่ียนแปลงทางสขุ ภาพของผสู้ งู อายุ ทาใหเ้ กิดผลกระทบตอ่ การดาเนินชีวิต การกระทากิจกรรมร่วมกับบคุ คลอ่ืน การเกิดปัญหาสขุ ภาพทาใหเ้ กิดการพ่ึงพา เกิดการ เปลี่ยนแปลงความสมั พนั ธก์ บั สมาชิกในครอบครวั เนอื่ งจากตอ้ งเสยี คา่ ใชจ้ า่ ยในการดแู ล หนา้ 49

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม การรกั ษาพยาบาลและผดู้ แู ลขาดความเป็ นสว่ นตวั การศึกษาหลายเร่ืองท่ีผ่านมา ระบวุ ่าบตุ ร เป็ นผดู้ แู ลในครอบครัวที่สาคัญ บตุ รเป็ นส่วนหนึ่งที่กระตนุ้ การใหก้ ารดแู ลผสู้ งู อายุเป็ นผมู้ ี รายไดเ้ ลี้ยงครอบครัวเป็ นผสู้ นบั สนนุ ทางดา้ นอารมณ์ จิตใจและสังคม เม่ือในครอบครัวใด บตุ รตอ้ งรับภาระในการดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีเจ็บป่ วยแลว้ อาจทาใหบ้ ทบาทและภาระหนา้ ที่ของเขา ดงั กลา่ วลดลง หรือสญู สิ้นไป ดงั นนั้ ในแตล่ ะครอบครัวควรมีการเสริมสรา้ งและพัฒนาทักษะ ของการสรา้ งสมั พนั ธท์ ่ีดแี ละการอยรู่ ่วมกนั ของบคุ คลอื่นในครอบครวั ดว้ ย (3) อตั ราการเจรญิ พนั ธ์ุ การแยกกันอยู่ การหย่ารา้ ง และการเป็ นม่าย ปัจจบุ ันจานวนและสัดส่วนของ ประชากรสงู อายใุ นประเทศไทย มีแนวโนม้ สงู ข้ึนอย่างต่อเนื่อง ซ่ึงตรงขา้ มกับจานวนและ สัดส่วนของประชากรวัยเด็ก และวัยเจริญพันธท์ุ ่ีมีแนวโนม้ ลดลงท่ามกลางจานวนค่สู มรส ซึ่งการใหค้ วามเอาใจใส่ดแู ลนี้ ส่วนใหญ่เกิดจากความรักความตอ้ งการดแู ลเอาใจใส่ และให้ ความชว่ ยเหลือเป็ นระยะยาวระหว่างการสมรส แตเ่ มื่อเกดิ การแยกกนั อยู่ การหย่ารา้ ง และการ เป็ นม่าย รวมท้ังอัตราการไดร้ ับการดแู ลจากบตุ รลดลง เมื่อถึงวัยสงู อายแุ ลว้ ผสู้ งู อายจุ ะ ไม่ไดร้ ับการสนับสนนุ ในดา้ นต่างๆ จึงไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ และเป็ นสาเหตหุ น่ึงท่ี ผสู้ งู อายตุ อ้ งไดร้ บั การชว่ ยเหลือจากสถาบนั มากขนึ้ (4) การมีสว่ นรว่ มในกาลงั แรงงานของสตรี เป็ นท่ียอมรับกันว่า บตุ รมีบทบาทสาคญั ในการดแู ลผสู้ งู อายุ โดยเฉพาะบตุ รสาว ซึ่งอย่ใู นวัยแรงงาน ตอ้ งประกอบอาชีพหารายไดจ้ นุ เจือครอบครัว รวมถึงการดแู ลรบั ผิดชอบ ค่าใชจ้ ่ายสาหรับผสู้ งู อายทุ ี่มีอาการเจ็บป่ วยและตอ้ งพึ่งพาอย่ตู ลอดเวลา และจากการที่ตอ้ ง ดแู ลผสู้ งู อายดุ ังกลา่ ว ทาใหต้ อ้ งหยดุ ทางาน ลดชวั่ โมงการทางาน หรือตอ้ งออกจากงานกอ่ น เวลา การกระทาดงั กล่าว มีผลกระทบต่อสตรีในฐานะเป็ นบตุ ร คือการดแู ลผสู้ งู อายทุ าไดไ้ ม่ เตม็ ที่ และกระทบตอ่ ความรบั ผดิ ชอบในภาระการทางานของสตรีในฐานะท่ีเป็ นกาลงั แรงงานอีก ดว้ ย (5) ภาวะการเจ็บป่ วยของผสู้ งู อายแุ ละผดู้ แู ล ความบกพร่องของสมรรถภาพในการทาหนา้ ท่ีของผสู้ งู อายมุ ีความสัมพันธก์ ับ ภาระของผู้ดูแล ภาวะสุขภาพของผู้ดูแลมีผลต่อความสามารถในการดูแลผู้สูงอายุ ดแู ลผสู้ งู อายเุ กือบตลอดเวลาถือว่าเป็ นภาระงานที่ค่อนขา้ งหนัก ดังนั้นหากผดู้ แู ลมีปัญหา ภาวะสขุ ภาพไม่ว่าจะทางดา้ นร่างกายหรือดา้ นจิตใจก็ตาม จะทาใหผ้ ดู้ แู ลเกิดความเหนื่อยลา้ อ่อนเพลีย ไม่มีแรง ความเครียด อารมณ์หงดุ หงิด โกรธง่าย อันจะนาไปส่คู วามเหน่ือย หนา่ ย (Burnout) ไดเ้ ชน่ กนั (6) ค่านิยมทางสงั คม วรรณลักษณ์ เมียนเกิด (2549) ไดศ้ ึกษาพบว่า ค่านิยมทางสังคมมีผลต่อ การดแู ลในครอบครัว โดยระบวุ ่า ค่านิยมเป็ นส่ิงที่แสดงเอกลกั ษณ์เฉพาะกล่มุ ที่เป็ นบรรทัด ฐานท่ีกาหนดการประพฤติปฏิบัติของบคุ คลในสังคม ลักษณะค่านิยมของคนไทยม่งุ เนน้ ไปท่ี ความสัมพันธ์ระหว่างบคุ คล ท่ีต่างยึดถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะค่านิยมเก่ียวกับ ผสู้ งู อายุ อันไดแ้ ก่ การยึดถือระบบอาวโุ ส การใหค้ วามเคารพ การยกย่องใหเ้ กียรติ เชื่อฟัง คาสงั่ สอน และการใหค้ วามดแู ลเอาใจใสแ่ กผ่ สู้ งู อายมุ าก หนา้ 50

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม (7) รายไดข้ องครอบครวั ไพรินทร์ กันทนะ (2543) ระบวุ ่า รายไดข้ องครอบครัวเป็ นปัจจัยท่ีมีผลตอ่ การดแู ล เน่ืองจากผทู้ ่ีมีรายไดส้ งู จะมีโอกาสในการแสงหาสิ่งอานวยความสะดวกต่างๆ ที่เป็ นประโยชน์ ต่อสขุ ภาพ เช่น การจัดหาอาหารท่ีมีคณุ ค่า รวมท้ัง การใชบ้ ริการทางสขุ ภาพอย่างเหมาะสม ซ่ึง ผดู้ แู ลที่มรี ายไดน้ อ้ ยนา่ จะมีภาระในการดแู ลมากกว่าผทู้ ่ีมีรายไดข้ องครอบครวั (8) สภาพแวดลอ้ มภายในที่อยอู่ าศยั ศศิพัฒน์ ยอดเพชร และคณะ (2541) ศึกษาพบว่า สภาวะแวดลอ้ มเป็ นสิ่งที่มีความ ซับซอ้ นประกอบดว้ ยปัจจัยหลายดา้ น ท้งั ดา้ นตวั บคุ คล สถานการณ์และสภาวะแวดลอ้ มอ่ืนท่ี เก่ียวขอ้ ง มนษุ ยม์ ีการเคล่ือนไหว มีการรับรู้ มีการสัง่ สมประสบการณ์ และพยายามท่ีจ ะ สรา้ งกฎเกณฑท์ ่ีเป็ นเอกภาพในดา้ นการเปลีย่ นแปลงสภาวะแวดลอ้ ม ใหเ้ กิดความสมดลุ กบั ความ ตอ้ งการ เพ่ือใหบ้ รรลซุ ึ่งความมัน่ คงในชีวิต ดว้ ยการตอบสนองเอาใจใส่และปรับปรงุ สภาวะ แวดลอ้ มใหเ้ กิดความพึงพอใจและเหมาะสมกับความตอ้ งการของตน ในกล่มุ ผสู้ งู อายกุ ารจัด สภาวะแวดลอ้ มมีผลต่อการดาเนินชีวิตมากกว่ากล่มุ บคุ คลวัยอ่ืนๆ ท้ังน้ีเน่ืองจากผสู้ งู อายมุ ี ความสามารถในการควบคมุ สภาวะแวดลอ้ มลดลง โดยไม่สามารถควบคมุ หรือปรับสภาพให้ ลดลงจะก่อใหเ้ กิดปัญหามีผลกระทบต่อกายภาพ สังคม และจิตใจ การจัดการและปรับปรงุ สภาพแวดลอ้ มจึงมคี วามจาเป็ นสาหรบั ผสู้ งู อายอุ ย่างมาก (9) ระบบบรกิ ารสขุ ภาพและสงั คม ระบบบริการสขุ ภาพ ถือเป็ นกญุ แจสาคัญท่ีจะช่วยใหผ้ ปู้ ่ วยและผดู้ แู ลมีส่วนร่วมใน การดแู ลรกั ษาตนเองอยา่ งจริงจงั เท่าที่ความสามารถของเขาจะกระทาได้ การมีระบบสง่ ตอ่ ท่ีดี จะช่วยเสริมใหผ้ ปู้ ่ วยไดอ้ ย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากน้นั ระบบบริการทางสังคมยังสามารถ เกื้อหนนุ ใหผ้ ดู้ แู ลใชท้ รัพยากร ในการช่วยเหลือผสู้ งู อายไุ ดม้ ากขึ้น แต่จากการศึกษาพบว่า “บริการสขุ ภาพและสงั คมสาหรบั ผสู้ งู อายดุ ว้ ย ยังเนน้ การดแู ลในสถาบนั และเป็ นแบบเฉียบพลนั ในขณะที่ผสู้ งู อายตุ อ้ งการการบริการทง้ั สรา้ งและซ่อมสขุ ภาพ โดยเฉพาะการดแู ลระยะยาวท่ียงั มี นอ้ ย และขาดการควบคมุ คณุ ภาพที่เหมาะสม (วรรณภา ศรีธญั รตั น์ และผ่องพรรณ อรญุ แสง. 2545 น.8) (10) เครอื ขา่ ยการดแู ลทางสงั คม แนวคิดเครือข่ายทางสังคมสาหรับผูส้ ูงอายุและครอบครัวได้ถูกนามา ใชม้ าก เมื่อเกิด การเปล่ียนแปลงทางดา้ นสงั คม เศรษฐกิจมีผลกระทบตอ่ การดาเนินชีวิตในครอบครัว โดยเฉพาะอย่างย่ิง ครอบครัวท่ีมีผสู้ งู อายอุ าศัยอย่ดู ว้ ยซ่ึงมกั เกิดปัญหาในการอปุ การะเลี้ยงดู อาทิ การจัดหาผดู้ แู ล การแสวงหาเครือข่ายและแหล่งบริการสังคมต่างๆ ยิ่งในสถานการณ์ ปัจจบุ นั ครอบครวั มขี นาดเล็กมสี มาชกิ จานวนไมม่ ากและตา่ งมภี ารกจิ ประจาวันของตนเอง ทาให้ ปัญหาในเรื่องนี้เพ่ิมสงู ข้ึน ดังนั้นเครือข่ายทางสังคมจึงไดถ้ กู นามาพิจารณาเพื่อทดแทน และเสริมสรา้ งบทบาทที่ขาด ไปของครอบครัว ซ่ึงถือว่าเป็ นการดแู ลทางสังคม (Social Care) รปู แบบหนง่ึ การอธบิ ายถึงเครือขา่ ยทางสงั คมของการดแู ลผสู้ งู อายุ คือการที่สมาชิกของสงั คม ใหก้ ารดแู ลผสู้ งู อายผุ า่ นเครือขา่ ยทางสงั คมท่ีผสู้ งู อายมุ ีอยู่ ผสู้ งู อายจุ ะไดร้ บั การดแู ลหรือเขา้ ถึง การดแู ลมากนอ้ ยเพียงใดส่วนหน่ึงข้ึนอย่กู ับเครือข่ายทางสังคม โดยภาพรวมแลว้ การดแู ล ผสู้ งู อายจุ ะมเี ครือขา่ ยทางสงั คมท่ีสาคญั อยู่ 2 ลกั ษณะ คือ เครือขา่ ยอย่างเป็ นทางการและไมเ่ ป็ น ทางการ (ศศิพฒั น์ ยอดเพชร, 2541 น. 10-15) หนา้ 51

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม (11) การเก้ือหนนุ ทางสงั คมสาหรบั ผสู้ งู อายใุ นครอบครวั ถึงแมผ้ สู้ งู อายโุ ดยทวั่ ไปจะมีปัจจัยเกื้อหนนุ ทางสังคมอ่อนแอกว่าประชากรวัยอ่ืนก็ตาม แตผ่ สู้ งู อายเุ กือบทกุ คนมีระบบเกื้อหนนุ บางอย่างอย่บู า้ ง ระบบดงั กล่าวมีความสาคัญตอ่ การ ชว่ ยใหก้ ารดาเนนิ ตอ่ ไปไดแ้ ทท้ ี่จริงและสมาชิกในครอบครวั เป็ นผใู้ หค้ วามเก้ือหนนุ อย่างมากมาย ทงั้ ทางร่างกาย จิตใจ อารมณแ์ ละสงั คมและโดยเฉพาะอย่างย่ิงในการดาเนินชีวิตประจาวันของ ผสู้ งู อายุ ครอบครวั มบี ทบาทในการเก้ือหนนุ ผสู้ งู อายดุ า้ นตา่ ง ๆ อาทิ การทากิจกรรมร่วมกนั การยกย่องเคารพนบั ถือ ครอบครัวท่ีมีระบบการเก้ือหนนุ สงู ทาใหค้ วามสามารถในการดแู ล ดกี ว่าครอบคกรลวั ่าทวี่ขโดาดยแสครลปุ นคณุ ภาพการดแู ลนับเป็ นหัวใจสาคัญในการใหบ้ ริการแก่ผสู้ งู อายุ เพราะถึงแมว้ ่าผสู้ งู อายจุ ะไดร้ ับการดแู ลจากครอบครัวก็ตาม แต่หากการดแู ลนน้ั ขาดคณุ ภาพ แล้วย่อมไม่เกิดผลดีต่อผู้สูงอายุ คุณภาพการดแู ลขึ้นอยู่กับปัจจัยท่ีเก่ียวกับผูด้ ูแลเอง ปัจจัยที่เก่ียวกับสังคมและปัจจัยอ่ืนๆ ซึ่งหากเราตอ้ งการดแู ลผสู้ งู อายใุ หบ้ รรลถุ ึงยังการมี คณุ ภาพชวี ิตที่ดแี ลว้ การดแู ลในครอบครวั ถือว่าเป็ นมรรควิธแี รกท่ีตอ้ งใหค้ วามสาคญั 7. งานวิจยั ท่ีเก่ียวขอ้ ง 7.1 นารีรตั น์ จิตรมนตรี และคณะ (2552: น.105-107) ไดท้ าการศึกษาวิจัย เร่ือง “ตัวแบบการดแู ลผูส้ งู อายทุ ่ีดีของครอบครัวและชมุ ชนเขตเมืองและกรงุ เทพมหานคร” ผลการวิเคราะหต์ วั แบบการดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีดีของชมุ ชนผลการถอดบทเรียนจากตน้ แบบชมุ ชน ดา้ นบทบาทของชมุ ชน ลกั ษณะบริการทางสขุ ภาพและทางสงั คม และถอดบทเรียนจากตน้ แบบ ครอบครัวดา้ นเครือข่ายผดู้ แู ล บริการการดแู ลในครอบครัว และปัจจัยท่ีมีผลตอ่ การดแู ล ผสู้ งู อายุ ทาใหส้ ามารถสรปุ เป็ นตัวชี้วัดการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่ดีของชมุ ชนและของครอบครัว ท่ีอาจใชเ้ ป็ นแนวทางการวางแผนการดแู ลระยะยาวสาหรับชมุ ชนและครอบครัวอื่นๆ ไดแ้ ก่ 1. ตวั ช้ีวัดการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่ดีของชมุ ชน ประกอบดว้ ย 7 ประการ คือ 1.1) การมีชมุ ชนท่ี เขม้ แข็ง 1.2) การมีระบบสนบั สนนุ ท่ีดีทัง้ ที่เป็ นทางการและไม่เป็ นทางการ 1.3) การมีทนุ ทาง สังคม 1.4) การตอบสนองความตอ้ งการของผสู้ งู อายุ 1.5) การบริหารทรัพยากรอย่างมี ประสิทธิภาพ 1.6) การบรู ณาการบทบาทในชมุ ชน 1.7) การมีฐานขอ้ มลู ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชน 2.ตวั ช้ีวัดการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่ดีของครอบครัว ประกอบดว้ ย 7 ประการ คือ 1) การคัดเลือก ผดู้ แู ลหลักในครอบครัวท่ีมีความพรอ้ ม 2) การดแู ลผสู้ งู อายแุ บบองคร์ วม ทั้งดา้ นร่างกาย จิตใจ สงั คมและจิตวิญญาณ 3) การดแู ลบนพ้ืนฐานของความรัก ความห่วงใย ความกตญั ญู และความรสู้ ึกภาคภมู ิใจในความสามารถดแู ลของตนเอง 4) การรักษาและควบคมุ โรคเร้ือรัง 5) การจัดการส่ิงแวดลอ้ ม 6) การมอบความไวว้ างใจใหผ้ ดู้ แู ลรับจา้ ง 7) การไดร้ ับการ สนบั สนนุ ทงั้ ท่ีเป็ นทางการและไมเ่ ป็ นทางการ 7.2 ศศิพัฒน์ ยอดเพชร (2552 : น.207-213) ไดศ้ ึกษาวิจยั เรื่อง ตวั แบบ การดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีดีของครอบครัวและชมุ ชนในชนบทไทย ผลการวิจัยสรปุ ไดว้ ่า ตวั แบบการ ดแู ลที่ดีในครอบครัวในการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่อย่ใู นภาวะพึ่งพาน้ัน มีองคป์ ระกอบสาคัญหลาย ประการ ไดแ้ ก่ สมาชิกในครอบครัว ญาติ เพ่ือนบา้ น ชมุ ชน สถาบันทางวิชาชีพ และบริการ สนบั สนนุ ตา่ งๆ ซ่ึงจากการศึกษาพบว่า ผดู้ แู ลในครอบครวั เป็ นองคป์ ระกอบแรกท่ีมีผลตอ่ การ หนา้ 52

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม ดแู ลผสู้ งู อายุ ผดู้ แู ลหลกั ท้งั หมดเป็ นบตุ รของผสู้ งู อายุ โดยเป็ นหญิงมากกว่าชาย ผดู้ แู ลหลกั มี ความสามารถในการทาหนา้ ท่ีไดอ้ ย่างดีเป็ นที่พอใจของผสู้ งู อายุและไดน้ บั การยอมรับในระดับ ชมุ ชน การปรับเปล่ียนสภาวะแวดลอ้ มในท่ีอย่อู าศัยสาหรับผสู้ งู อายุ เป็ นเรื่องท่ีตอ้ งไดร้ ับการ ดแู ลเป็ นพิเศษ เนอื่ งจากผสู้ งู อายทุ ่ีเขา้ สภู่ าวะพึ่งพึง ไมส่ ามารถช่วยเหลือตนเองไดอ้ ย่างสมบรู ณ์ ตวั แบบการดแู ลท่ีดีในชมุ ชน ปัจจยั ท่ีอย่ภู ายนอกครอบครัว ไดแ้ ก่ นกั วิชาชีพ เพื่อนบา้ น ผนู้ าใน ชมุ ชน รวมทง้ั สถาบนั ที่เป็ นทางการ ไดแ้ ก่ อาเภอ โรงพยาบาล อบต. และอ่ืนๆ ซ่ึงมีความสาคญั ในฐานะเป็ นสถาบันที่ทาหนา้ ท่ีในการบริหารจัดการดแู ล การสนบั สนนุ บริการ งบประมาณและ บคุ ลากร โดยสถาบนั เหลา่ นม้ี บี ทบาทในระดบั มหาภาคมากกว่าบทบาทระดบั จลุ ภาค ในชมุ ชนที่มี ระบบการดแู ลต่อเน่ืองท่ีบา้ นโดยพยาบาลชมุ ชนและพยาบาล Home Health Care รวมท้ัง อสม. และอผส. ไดท้ าหนา้ ที่เสริมแรงแกค่ รอบครวั และเป็ นเครือขา่ ยในการดแู ลท่ีดี ที่ช่วยเติมเต็ม ระบบการดแู ลระยะยาวใหม้ ีความสมบรู ณย์ ่ิงขนึ้ 1.บทบาทของสถาบันท่ีเป็ นทางการ สถาบันท่ี เขม้ แข็งและมีการจดั การท่ีดี ไดแ้ ก่ การกาหนดนโยบายดา้ นผสู้ งู อายทุ ี่เดน่ ชดั การกาหนดทีมการ ดแู ล การบริหารทรพั ยากร การมีขอ้ มลู ระบบสารสนเทศที่ดี และมีการประเมินบริการ สามารถ ใหก้ ารดแู ลผสู้ .ู อายใุ นระบบการดแู ลระยะยาวไดอ้ ย่างบรู ณาการ 2.ปัจจัยที่สาคัญท่ีเป็ นระบบ สนบั สนนุ ที่สาคัญตอ่ การดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่ดีในครอบครัวและในชมุ ชนคือการมีระบบฐานขอ้ มลู ที่ สามารถนามาใชป้ ระกอบการตดั สินใจและกาหนดแนวทางการดาเนินงานที่สอดคลอ้ งกบั ปัญหา และความตอ้ งการของชมุ ชน 3.ระบบการประเมินผลการดาเนินงาน พบว่ามี การประเมินการ ทางาน การจัดบริการ การสอบถามประเมินความสขุ ความพึงพอใจในตนเองของผสู้ งู อายุ ผพู้ ิการในชมุ ชน และนาขอ้ มลู ที่ไดม้ าพิจารณาร่วมกนั ระหว่างหนว่ ยงาน ผนู้ าชมุ ชนอาสาสมคั ร ไปสกู่ ารแกไ้ ขปัญหาตา่ งๆและพฒั นาบริการใหมข่ นึ้ มา 7.3 ศิริพนั ธ์ุ สาสตั ย์ และคณะ (2552 : น.181-183) ไดท้ าการศึกษาวิจัยเร่ือง “รปู แบบการปฏิบัติการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวในสถานบริการในประเทศไทย” ผลการศึกษา พบว่า การดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวในสถานบริการ แบ่งออกเป็ น 2 รปู แบบคอื 1. รปู แบบการดแู ล ผสู้ งู อายรุ ะดบั ตา่ (low care) เป็ นการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่ไม่เนน้ การรักษาจากแพทยแ์ ตเ่ นน้ การดแู ล ทางสังคม การช่วยเหลือการดารงชีวิตและการดแู ลสขุ ภาพเบื้องตน้ เช่น บา้ นพักคนชราและ สถานดแู ลชว่ ยเหลอื เพ่ือการดารงชีวิต บคุ ลากรประกอบดว้ ย นกั สงั คมสงเคราะห์ พยาบาลและ เจา้ หนา้ ท่ี นอกจากนอ้ี าจมีนกั กายภาพบาบดั นกั อาชวี บาบดั และนกั โภชนากร 2. รปู แบบการดแู ล ผสู้ งู อายรุ ะดบั สงู (high care) เป็ นการดแู ลผสู้ งู อายมุ ีอาการเจ็บป่ วยเร้ือรังหรือมีภาวะเปราะบาง ตอ้ งการการชว่ ยเหลือดแู ล ตดิ ตามอาการอย่างตอ่ เนือ่ ง การพยาบาลและการรักษาจากแพทย์ เชน่ สถานบริบาล สถานดแู ลระยะยาวในโรงพยาบาลและสถานดแู ลระยะสดุ ทา้ ย การดแู ลจึงเนน้ การดแู ลความสขุ สบายทวั่ ไป การฟื้ นฟูสภาพ การทเุ ลาจากความทกุ ขท์ รมานและการดแู ลแบบ องคร์ วมท่ีมีความมงุ่ เนน้ ท่ีการดแู ลจิตวิญญาณ องคป์ ระกอบท่ีเก่ียวขอ้ งกบั การใหก้ ารดแู ลยงั ตอ้ งประกอบ ดว้ ยปรชั ญาการดแู ลและการกาหนดมาตรฐานขนั้ ตา่ ของการดแู ล ระดับของการดแู ล สถานบริการทกุ ประเภทไดใ้ หบ้ ริการกบั ผสู้ งู อายทุ ี่มีระดับ ความตอ้ งการการช่วยเหลือต้ังแต่นอ้ ยท่ีสดุ ไปจนถึงมากท่ีสดุ ทกุ สถานบริการมีการแบ่ง ผสู้ งู อายตุ ามระดับความตอ้ งการการช่วยเหลือออกเป็ น 2 กล่มุ คือ ผสู้ งู อายทุ ่ียงั ช่วยเหลือ ตนเองไดแ้ ละผสู้ งู อายทุ ี่ช่วยเหลือตนเองไม่ไดใ้ นสถานบริบาล สถานดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวใน โรงพยาบาลและสถานดแู ลผปู้ ่ วยระยะสดุ ทา้ ย ซึ่งมีสดั ส่วนของผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะในการพึ่งพา ผอู้ ื่นเกือบท้ังหมด ดังนั้น การดแู ลจะม่งุ เนน้ การฟ้ื นฟูสภาพ การพยาบาล การรักษาเพ่ือ ประคบั ประคอง ในขณะท่ีบา้ นพักคนชราและสถานช่วยเหลือในการดาเนินชีวิตมีภาวะพึ่งพาผอู้ ื่น หนา้ 53

บทที่ 2 การทบทวนวรรณกรรม ประมาณรอ้ ยละ 50 บา้ นพักคนชราและสถานดแู ลช่วยเหลือในการดารงชีวิต การดแู ลจะมงุ่ เนน้ การดแู ลทางดา้ นสงั คมการชว่ ยเหลือในกจิ วตั รประจาวันและการดแู ลสขุ ภาพเบื้องตน้ 7.4 นพ.สมั ฤทธ์ิ ศรีธารงสวัสดิ์ และพญ.กนิษฐา บญุ ธรรมเจริญ (2553: น. 6-9) ศึกษาการสงั เคราะหร์ ะบบการดแู ลผสู้ งู อายใุ นระยะยาว (Long-term Care) สาหรับประเทศ ไทย ไดเ้ สนอการพฒั นาอิงกบั บริบทและตน้ ทนุ ทางสงั คมท่ีมีในพื้นท่ีเป็ นหลัก ดงั นี้ 7.4.1. การคลงั ระบบการดแู ลระยะกลางและระยะยาว สาหรับบริการ ทางการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ ในปัจจบุ นั จดั ใหแ้ บบถว้ นหนา้ อย่แู ลว้ แตค่ วรตอ้ งพัฒนารปู แบบ การจ่ายใหเ้ หมาะสมและเอ้ือตอ่ การดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่มภี าวะพึ่งพิง (ท้งั การดแู ลระยะกลาง และระยะ ยาว) ไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิผล ตอ่ เนอ่ื ง เชอ่ื มโยง ทงั้ ในชมุ ชนและในสถาบนั ส่วนการดแู ลดา้ นสงั คม ในระยะแรกยังคงใหค้ รอบครัวเป็ นหลักในการดแู ลและจากัดบทบาทภาครัฐ(ส่วนกลางและ องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น) ในการใหก้ ารชว่ ยเหลือเฉพาะรายที่ขาดความสามารถในการดแู ล ทั้งน้ีอาจขยายบทบาทกองทนุ หลักประกันสขุ ภาพตาบลไปสนับสนนุ การดแู ลดา้ นสขุ ภาพใน เร่ืองนี้ และในอนาคตอาจพฒั นากองทนุ สวัสดิการชมุ ชน หรือ กองทนุ บานาญแห่งชาติ ท่ีกาลงั จะตง้ั ขนึ้ เพ่ือมารองรบั การประกนั การดแู ลระยะยาวตอ่ ไป 7.4.2 การพัฒนาระบบบริการการดแู ลระยะกลาง/ระยะยาว ควรตอ้ ง มกี ารพฒั นาใหเ้ ป็ นระบบ มีการเชื่อมโยงกนั ในพื้นท่ีตงั้ แต่ ผปู้ ่ วยจาหนา่ ยจากโรงพยาบาลเม่ือพน้ ระยะเฉียบพลนั การดแู ลระยะกลาง และการดแู ลระยะยาว ท้ังในชมุ ชนและในสถาบนั รวมถึง กลไกในการสนบั สนนุ และกากบั ในพื้นท่ี ในท่ีนเี้ สนอใหม้ ีการนาร่องในบางจังหวัดที่มีความพรอ้ ม กอ่ นเป็ นอนั ดบั แรก และใหม้ กี ารประเมนิ เป็ นระยะเพื่อหาขอ้ สรปุ ในการพฒั นาตอ่ ไปทงั้ ประเทศ 7.4.3 รปู แบบบริการในพื้นที่นาร่องท่ีควรพัฒนาขึ้น ประกอบดว้ ย 4 ดา้ น ไดแ้ ก่ 1. การจดั บริการในโรงพยาบาล ควรมีเตยี งหรือหอผปู้ ่ วยระยะกลาง เพ่ือประเมิน และวางเป้ าหมายและแบบแผนการดแู ลเฉพาะราย และเป็ นการเตรียมญาตแิ ละผปู้ ่ วยกอ่ นสง่ กลบั ไปอยใู่ นชมุ ชน หรือรบั ผปู้ ่ วยจากในชมุ ชนกลบั มาดแู ลชวั่ คราว 2. การจัดบริการในชมุ ชน อปท.มี บทบาทหลกั ในการสนบั สนนุ การดแู ลดา้ นสงั คม สนบั สนนุ การปรับสภาพแวดลอ้ มในบา้ นใหเ้ อ้ือ ตอ่ การดแู ลในรายที่ไม่สามารถจัดการเองได้ 3. กลไกการอภิบาลระบบ ใหม้ ีคณะกรรมการและ ศนู ยก์ ารดแู ลระยะกลางและระยะยาวระดบั จังหวัดโดยมีผวู้ ่าราชการจงั หวัดเป็ นประธานพมจ./ สสจ.เป็ นเลขารว่ มโดยอาจขยายบทบาทของคณะกรรมการประสานงานผพู้ ิการ มีบทบาทในการ ประสานยทุ ธศาสตรก์ ารทางานของหนว่ ยงานตา่ งๆ ท่ีเก่ียวขอ้ ง และใหก้ ารชว่ ยเหลือผมู้ ีภาวะ พึ่งพิงในจังหวัด 4. กลไกสนบั สนนุ จากส่วนกลางกระทรวงมหาดไทย ร่วมกับกระทรวง สาธารณสขุ และกระทรวงพัฒนาสังคมแลความมนั่ คงของมนษุ ย์ กาหนดนโยบายให้ อปท. มีบทบาทในการพฒั นาระบบการดแู ลระยะยาวในชมุ ชน 7.5 คณะเศรษฐศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสานักงานส่งเสริม สวัสดิภาพและพิทักษเ์ ด็ก เยาวชน ผดู้ อ้ ยโอกาสและผสู้ งู อายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและ ความมัน่ คงของมนุษย์ (2553, น.163-166) ศึกษาเรื่อง ระบบการดแู ลระยะยาว เพ่ือเสริมสรา้ งความมนั่ คงเพ่ือวัยสงู อายุ ผลการศึกษาพบว่า องคป์ ระกอบของระบบการดแู ล ระยะยาว ประกอบดว้ ย 3 ระบบใหญ่ คอื 1) ระบบการจดั บริการดแู ลระยะยาวผสู้ งู อายุ เป็ นการ จัดใหบ้ ริการท่ีจาเป็ นแก่ผสู้ งู อายุ ทั้งดา้ นรปู แบบการใหบ้ ริการ เช่น ในรปู สถานบริการและ ศนู ยบ์ ริการต่างๆ และในดา้ นผทู้ ี่ใหบ้ ริการท้ังรัฐบาล องคก์ ร เอกชน มลู นิธิ องค์กรศาสนา เป็ นตน้ 2) ระบบการเงินการคลังเพ่ือการดแู ลผสู้ งู อายุ ซึ่งจะบอกว่าใครเป็ นผแู้ บกรับภาระ หนา้ 54

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม ค่าใชจ้ ่าย โดยทวั่ ไปแบ่งออกเป็ น 4 ระบบใหญ่ คือ ระบบผรู้ ับบริการเป็ นผแู้ บกภาระคา่ ใชจ้ ่าย เมื่อตอ้ งการใชบ้ ริการ ผใู้ ชบ้ ริการจะเป็ นผจู้ ่ายเอง ระบบการประกันการดแู ลระยะยาวเอกชน ระบบประกนั ดแู ลระยะยาวภาครฐั เป็ นระบบบงั คบั เม่ือทางานมีรายได้ ก็จ่ายเบ้ียประกนั ในแตล่ ะปี เมื่อถึงเวลาท่ีตอ้ งการใชบ้ ริการก็สามารถเขา้ ไปรับบริการได้ โดยค่าใชจ้ ่ายจะแตกต่างกนั ตาม อาการหรือโควตาท่ีกาหนด ระบบรัฐเป็ นผู้แบกภาระโดยใชแ้ หล่งเงินทุนจากภาษีอากร ระบบน้ีเป็ นรัฐอาจจัดใหบ้ ริการเองหรือภาคเอกชนจัดใหบ้ ริการก็ได้ เพียงแตร่ ัฐเป็ นผแู้ บกภาระ ค่าใชจ้ ่ายท้ังหมดและ 3) ระบบสนบั สนนุ การปฏิบัติภารกิจแทนผสู้ งู อายุ เช่น ระบบการพิทักษ์ และอนบุ าลผสู้ งู อายุ เป็ นระบบที่ภาครัฐเขา้ มามีบทบาทในการตัง้ ผพู้ ิทักษ์ ผอู้ นบุ าลเพ่ือดแู ล ผสู้ งู อายุ เมอ่ื ผสู้ งู อายอุ ย่ใู นสภาพชว่ ยตนเองไมไ้ ด้ ระบบการขอแตง่ ตงั้ ผกู้ ระทาการแทน ระบบน้ี ผสู้ งู อายจุ ะเป็ นผขู้ อแตง่ ตง้ั เองและเป็ นการตดั สินใจลว่ งหนา้ การทาสญั ญามอบอานาจใหบ้ คุ คล ที่สามกระทาการแทน เป็ นไปตามกฎหมายแพ่งท่ีสามารถใหบ้ ุคคลที่สามกระทาการแทนได้ ระบบทรสั ต์ จะเป็ นการท่ีผสู้ งู อายมุ อบใหส้ ถาบันการเงินหรือธนาคารบริหารจัดการทรัพยส์ ิน แทนผสู้ งู อายุ 7.6 สานักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 1-12 กรมพัฒนาสังคมและ สวัสดิการ (2555 : น.150-151) ศึกษาเรื่องการจดั บริการสวสั ดิการสงั คมสาหรับผสู้ งู อายใุ น ระดับตาบลอย่างมีส่วนร่วม ผลการศึกษาสรปุ ไดว้ ่า รปู แบบการจัดบริการสวัสดิการสังคม สาหรับผสู้ งู อายใุ นระดับตาบลอย่างมีส่วนร่วม ควรจะเป็ นรปู แบบการดแู ลของชมุ ชนและ ครอบครัวเป็ นฐาน(community and family based care) โดยจัดบริการในลักษณะของศนู ย์ อเนกประสงคส์ าหรับผสู้ งู อายุ และบริการในลกั ษณะ direct services ซ่ึงมีความจาเป็ นและสาคญั ในการบริการสวัสดิการระยะยาวสาหรับผสู้ งู อายใุ นอนาคตยังคงตอ้ งเป็ นหนา้ ที่หลักของ ครอบครัว โดยเฉพาะการดแู ลส่วนบุคคล ซึ่งควรประกอบดว้ ยปัจจัยต่างๆ ที่สัมพันธ์กัน หลากหลายปัจจยั ในลกั ษณะเครือขา่ ยการดแู ล และในส่วนของระบบบริการในชมุ ชนโดยมีขอ้ มลู เป็ นฐาน เป็ นส่งิ ที่ชว่ ยใหก้ ารดแู ลผสู้ งู อายสุ มบรู ณย์ ่ิงขนึ้ ภายใตก้ ารมสี ว่ นร่วมของทกุ ภาคส่วน ในชมุ ชนซึ่งรวมถึงตวั ผสู้ งู อายเุ องดว้ ย อันจะทาใหบ้ ริการสวัสดิการสังคมสาหรับผสู้ งู อายุมี ความสอดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของผสู้ งู อายุ สง่ ผลใหผ้ สู้ งู อายมุ ีคณุ ภาพชีวิตท่ีดีตอ่ ไป 7.7 สานักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 1-12 กรมพัฒนาสังคมและ สวสั ดกิ าร (2556 : น.140) ศึกษาเรื่อง ทิศทางการใหบ้ ริการของธรุ กิจบริการสาหรบั ผสู้ งู อายุ ที่สอดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของผทู้ ี่จะกา้ วเขา้ ส่วู ัยผสู้ งู อายุ สรปุ ผลการศึกษาไดว้ ่า ลกั ษณะ ธรุ กิจที่ใหบ้ ริการแก่ผสู้ งู อายุ แบ่งเป็ น 4 กล่มุ ไดแ้ ก่ ธรุ กิจบริการดา้ นสรา้ งเสริมสขุ ภาพ สันทนาการ การรักษาและบริการผดู้ แู ลผสู้ งู อายุ ซึ่งจะช่วยใหผ้ สู้ งู อายมุ ีสขุ ภาพ ทางดา้ น ร่างกายและจิตใจท่ีดีขึ้น สามารถดารงชีวิตประจาวันไดอ้ ย่างปรกติและลดการเป็ นภาระใหแ้ ก่ บคุ คลในครอบครัว ส่วนการศึกษาลักษณะและแนวโนม้ ของธรุ กิจบริการในอีก 10 ปี ขา้ งหนา้ ของธรุ กิจบริการที่เหมาะกับผสู้ งู อายุ ในมมุ มองของผเู้ ชี่ยวชาญส่วนหน่ึงมองว่ารปู แบบการ ดาเนินธรุ กิจบริการสาหรับผสู้ งู อายตุ อ้ งคานงึ ถึงความตอ้ งการของผสู้ งู อายุ รายได้ กาลงั ซ้ือ บริการและศักยภาพของผสู้ งู อายเุ ป็ นสาคญั ไม่ว่าจะอย่ใู นช่วงอายใุ ดก็ตาม แมว้ ่าบางส่วนเป็ นผมู้ ี ศักยภาพ มีความสามารถในการดแู ลตนเอง ช่วยเหลือตนเองไดแ้ ละยงั ตอ้ งการชว่ ยเหลือสงั คม ตอ้ งการมีเพื่อนแลกเปล่ียนพดู คยุ จะใชอ้ ปุ กรณ์ช่วยเหลือเสริมบางส่วน ตอ้ งการใหม้ ีวัสดุ อปุ กรณช์ ว่ ยเหลือผสู้ งู อายใุ นการใชช้ ีวิตประจาวันเพ่ือความสะดวกสบาย ตอ้ งการการเอาใจใส่ ในเรื่องการดแู ลสขุ ภาพ การดแู ลตนเองที่ไดม้ าตรฐาน ตอ้ งการบริการดา้ นการท่องเที่ยว หนา้ 55

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม ช็อปปิ้ ง สถานบริบาลท่ีเป็ นบริการเหมือนอย่ทู ่ีบา้ น การบริการดา้ นการใหค้ าปรึกษา บริการ ตรวจสขุ ภาพถึงบา้ น บริการใหค้ วามรเู้ รื่องการเงิน การลงทนุ การประกอบอาชีพ ฉะนั้น รปู แบบของธรุ กิจบริการจึงเป็ นรปู แบบท่ีสามารถตอบสนองความตอ้ งการดังกล่าวของ ผสู้ งู อายใุ นวยั นไี้ ด้ ดงั นนั้ ธรุ กจิ บริการสาหรบั ผสู้ งู อายทุ ่ีเหมาะสมสาหรบั ผสู้ งู อายุ จะตอ้ งเป็ น ธรุ กิจท่ีทาใหผ้ ูส้ งู อายมุ ีสขุ ภาพดี มีสิ่งแวดลอ้ มที่เหมาะสม ทาใหผ้ สู้ งู อายสุ ามารถอย่กู ับ ครอบครวั ได้ และมีมาตรฐานสาหรบั ผใู้ ชบ้ ริการ 7.8 ศิราณี ศรีหาภาค ,โกมาตร จึงเถียรทรัพย์ และคณิศร เต็งรัง (2557 สถาบันวิจัยระบบสาธารณสขุ (สวรส.) มลู นิธิสถาบัวิจัยและพัฒนาผสู้ งู อายไุ ทย (มส.ผส.) ส า นั ก น โ ย บ า ย แ ล ะ ยุ ท ธ ศ า ส ต ร์ ก ร ะ ท ร ว ง ส า ธ า ร ณ สุ ข ) สื บ ค้ น จ า ก http://www.hsri.or.th/researcher/research/new-release/detail/5535 เม่ือวันที่ 16 มิถนุ ายน 2558 ไดศ้ ึกษาเรื่อง “ผลกระทบและภาวการณด์ แู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวภายใตว้ ัฒนธรรมไทย” ผลการศึกษาพบว่าประสบการณ์เกิดภาวะพ่ึงพาระยะยาวของผสู้ งู อายุ มี 4 เสน้ ทาง คือ ภาวะ Stroke ภาวะสมองเสื่อม โรคเร้ือรงั รว่ ม และอายทุ ่ีมากกว่า 80 ปี ดา้ นสถานะของผดู้ แู ลผสู้ งู อายทุ ี่ตอ้ งพ่ึงพาระยะยาวในสังคมไทย พบว่า ผดู้ แู ล ส่วนใหญ่อย่ใู นภาวะไรอ้ านาจตอ่ รอง ส่วนใหญ่เป็ นเพศหญิง ประมาณรอ้ ยละ 85.0 ผดู้ แู ลส่วน ใหญ่มีปัญหาภาวะสขุ ภาพและตอ้ งการการพึ่งพาดา้ นสขุ ภาพ โดยพบผดู้ แู ลหน่ึงในสามมีปัญหา โรคเรื้อรงั หนง่ึ ในสามของผดู้ แู ลเป็ นผสู้ งู อายุ และผดู้ แู ลสว่ นใหญ่มีรับภาระดแู ลครอบครัว สาม ในสี่ของผดู้ แู ลยงั ประกอบอาชีพอยู่ ประมาณหน่ึงในเกา้ มีผทู้ ่ีตอ้ งดแู ลระยะยาวมากกว่า 1 คน และผดู้ แู ลสว่ นใหญ่ไม่เคยมีประสบการณใ์ นการดแู ลผปู้ ่ วย โดยพบว่าแบบแผนการดแู ลผสู้ งู อายุ ระยะยาวในสงั คมไทยเป็ นการภายในครอบครัว โดยผดู้ แู ลในครอบครัว ซึ่งพบว่าการดแู ลอยู่ ภายใตเ้ งอ่ื นไขของความกตญั ญู ดา้ นภาระการดแู ลผสู้ งู อายุ พบว่า การดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะ Stroke และโรคเร้ือรัง อ่ืน ก่อใหเ้ กิดภาระและผลกระทบดา้ นการเศรษฐกิจมากท่ีสดุ เกือบ 4 ใน 5 ซ่ึงทาใหค้ รอบครัวมี คา่ ใชจ้ ่ายเพ่ิมขนึ้ รายไดล้ ดลง จนทาใหเ้ กิดหน้สี ินและผดู้ แู ลขาดโอกาสในการประกอบอาชีพ และ พบว่ามากกว่า 2 ใน 3 ของผดู้ แู ลมีภาระและผลกระทบดา้ นอารมณ์ ทาใหเ้ กิดความวิตกกงั วล ความรสู้ ึกเศรา้ และอารมณเ์ ครียดที่รนุ แรง ทาใหเ้ กิดปัญหาความขดั แยง้ ภายในครอบครวั และ ญาตพิ ่ีนอ้ งมากกว่า 2ใน 5 อีกทง้ั พบว่ามากกว่า 2 ใน 3 ของผดู้ แู ลเกิดภาระและผลกระทบดา้ น ร่างกายจากการทาหนา้ ท่ีดแู ลผสู้ งู อายุ เช่น เหน่ือยลา้ ร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว มีปัญหา สขุ ภาพเพ่ิมมากขึ้น และพบว่าการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวส่วนใหญ่เป็ นเพียงการดแู ลกิจวัตร ประจาวัน มีผสู้ งู อายถุ ึงรอ้ ยละ 45 ไมไ่ ดร้ บั การฟ้ื นฟูสภาพ สว่ นการดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะสมอง เส่ือม พบว่าทาใหเ้ กิดภาระและผลกระทบดา้ นอารมณเ์ ป็ นปัญหาที่พบมากท่ีสดุ 4 ใน 5 ของ ผดู้ แู ล ผดู้ แู ลมากกว่า 3 ใน 4 เกดิ ภาระและผลกระทบดา้ นร่างกาย ดา้ นสงั คม และดา้ นเศรษฐกิจ ทาใหผ้ ดู้ แู ลลาออกจากงานและหยดุ งาน รอ้ ยละ 11 เพื่อทาหนา้ ที่ผดู้ แู ล และพบว่า มีขอ้ จากดั ของการวินจิ ฉยั และความรเู้ กย่ี วกบั ภาวะสมองเสื่อมทาใหผ้ สู้ งู อายุ ขาดโอกาสในการบาบดั รอ้ ย ละ 72 นอกจากนพ้ี บว่าขาดความตอ่ เนอ่ื งของการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวในระบบบริการ สขุ ภาพ รวมทงั้ ขาดหลกั ประกนั คณุ ภาพการดแู ลท่ีบา้ นและการบรู ณาการภารกจิ ขององคก์ รที่ เก่ียวขอ้ ง กบั การดแู ลผสู้ งู อายใุ นชมุ ชน การวิจยั ครัง้ น้ี จึงสรปุ ไดว้ ่าการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวกอ่ ใหเ้ กิดภาระและผลกระทบกบั ผดู้ แู ล และ ครอบครัวที่อย่ทู ่ามกลางความไม่พรอ้ มของครอบครัวและระบบการสนบั สนนุ ใน ชมุ ชน ดงั นน้ั การพฒั นาระบบสนบั สนนุ การดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวในและการออกแบบระบบการ หนา้ 56

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม ดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวที่มีทางเลือกใหส้ าหรบั ผดู้ แู ลและครอบครัวในชมุ ชน ไดแ้ ก่ พัฒนาสถาน บริการปฐมภมู ิ ส่งเสริมบทบาทขององคก์ รปกครอง ส่วนทอ้ งถิ่นในการจัดระบบการดแู ล ผสู้ งู อายรุ ะยะยาว การพัฒนาศักยภาพผดู้ แู ลในครอบครวั รวมถึงกาหนดมาตรฐานและการ ควบคมุ คณุ ภาพการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวของประเทศ อันนาไปส่กู ารพัฒนาระบบการดแู ล ผสู้ งู อายทุ ี่ยงั่ ยืนและสอดคลอ้ งกบั วฒั นธรรม ไทย 7.9 ศิริพันธ์ุ สาสตั ย;์ ทศั นา ชวู รรธนะปกรณ์; เตือนใจ ภกั ดีพรหม; เพ็ญจันทร์ เลิศรตั น;์ ผอ่ งพรรณ อรณุ แสง ไดศ้ ึกษาเร่ือง “รปู แบบการปฏิบตั กิ ารดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวใน สถานบริการในประเทศไทย”โดยทาการศึกษาสถานดแู ลผสู้ ูงอายรุ ะยะยาวในประเทศไทยท่ี ใหบ้ ริการแก่ผทู้ ่ีมีอายเุ กิน 60 ปี บริบรู ณข์ นึ้ ไป โดยใชว้ ิธีวิจัยเชิงสารวจ ผลการศึกษาพบว่ามี จานวนสถานบริการดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาวทงั้ หมด 138 แหง่ เป็ นสถานบริบาล สถานสงเคราะห์ คนชราใหบ้ ริการทกุ ระดบั ความตอ้ งการการดแู ล สว่ นสถานบริบาลใหบ้ ริการตงั้ แตส่ ง่ ผชู้ ว่ ยดแู ล ไปดแู ลท่ีบา้ นจนถึงดแู ลระยะสดุ ทา้ ย ซ่ึงมีมากถึงรอ้ ยละ 45 ของสถานสงเคราะหท์ ี่ไมม่ ีพยาบาล ประจา และรอ้ ยละ 45.5 ของสถานบริการไมไ่ ดข้ นึ้ ทะเบียน ทง้ั นีพ้ บว่า สถานดแู ลระยะยาวในโรงพยาบาลเอกชนเก็บค่าบริการสงู สดุ ซ่ึงสาเหตุ ของการยา้ ยเขา้ ไปอย่ใู นสถานบริการคือไม่มีผดู้ แู ล ในสว่ นของปัญหาสขุ ภาพท่ีพบบ่อยสาหรับ ผสู้ งู อายุ คือ โรคความดนั โลหิตสงู โรคขอ้ เขา่ เสื่อม ปวดขอ้ โรคเบาหวานและโรคหัวใจ และจาก การคดั กรองพบว่า ผสู้ งู อายมุ ีภาวะสมองเส่ือม ภาวะซึมเศรา้ ปานกลาง ซ่ึงเป็ นสาเหตทุ ี่ตอ้ งอยู่ ในภาวะพ่ึงพาผอู้ ื่นทง้ั หมด แตก่ ็พบว่ามีภาวะพึ่งพาปานกลางถึงพึ่งพาผอู้ ื่นทง้ั หมด สาหรบั สถาน สงเคราะหค์ นชรา ผสู้ งู อายนุ น้ั ตอ้ งการไดร้ ับการดแู ลถึง 20-27 ชวั่ โมงตอ่ สปั ดาห์ โดยพบว่า กลุ่มเจ้าหน้าที่ท่ีให้บริการในบ้านพักคนชรา ประกอบด้วยสหสาขาวิชาชีพ ได้แก่ นกั กิจกรรมบาบดั ในสถานบริบาล นกั สงั คมสงเคราะหแ์ ละพยาบาลในสถานดแู ลระยะยาว ซ่ึง สว่ นใหญ่ผา่ นการอบรมเกีย่ วกบั การดแู ลผสู้ งู อายแุ ตก่ ็พบว่ายงั มีทศั นคตเิ ชิงลบตอ่ ผสู้ งู อายุ 7.10 สิรินทร ฉันศิริกาญจน; Sirintorn Chansirikarnjana (2014) (สืบคน้ จาก http://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/4096) ไดท้ าการศึกษาเรื่อง “Long-term care of elderly with dementia and Alzheimer’s disease in Thailand” ผลจากการศึกษาครง้ั น้ี พบว่า สมอง เสื่อมเป็ นปัญหาสขุ ภาพที่พบบ่อยมากขึ้นในผสู้ งู อายุ และจะเป็ นปัญหาใหญ่สาหรับ สงั คมไทย ตอ่ ไปในอนาคตอนั ใกล้ โดยเฉพาะเมื่อทงั้ จานวนและสดั ส่วนของผสู้ งู อายใุ นประเทศ เพ่ิมขนึ้ อย่าง กา้ วกระโดด ในขณะท่ีครอบครวั เปลี่ยนจากครอบครัวขยายเป็ นครอบครัวเด่ียว รวมทง้ั เม่ือคู่ สมรสมีลกู นอ้ ยลง ท้ังหญิงและชายสมัครใจที่จะอย่เู ป็ นโสดมากข้ึน สมองเสื่อมเป็ นความ เปลี่ยนแปลงของความสามารถสมองที่เลวลงเป็ นผลใหผ้ ปู้ ่ วยไม่ สามารถใชช้ ีวิตอย่คู นเดียว อย่างปลอดภยั อีกตอ่ ไป การที่สมองเปล่ียนแปลงไปในทางเลงลงน้เี กิด จากสาเหตหุ ลายอย่าง ทงั้ จากความผิดปกตขิ องสมองโดยตรง เชน่ โรคอลั ไซเมอร์ หรือเป็ นจาก โรคทางกายอ่ืน ๆ ซ่ึงมี ผลทาใหค้ วามสามารถของสมองเปล่ียนแปลงไป เชน่ สมองเสื่อมจาก ปัญหาหลอดเลือดสมอง ฯลฯ ผปู้ ่ วยเหลา่ นี้อาจมีอาการ อาการแสดง ในช่วงตน้ แตกตา่ งกันบา้ ง แต่เม่ือโรครนุ แรงขี้น ผปู้ ่ วยจะมีอาการและอาการแสดงคลา้ ย ๆ กัน ผปู้ ่ วยตอ้ งได้รับการดแู ลท้ัง เรื่องกิจวัตร ประจาวนั การสขุ ภาพทวั่ ไป ความปลอดภยั ทงั้ สาหรบั ตวั เองและผทู้ ี่อย่รู อบ ๆ ผปู้ ่ วย ซึ่งอาจจะ ตอ้ งไดร้ บั การดแู ลตง้ั แตร่ ะยะกลางของโรคไปจนถึงระยะทา้ ย ซ่ึงเป็ นเวลาโดยเฉล่ีย ประมาณ 10 ปี ปัญหาหลกั ของการดแู ลผปู้ ่ วยสมองเสือ่ มในปัจจบุ นั ซ่ึงเป็ นการดแู ลโดยผปู้ ่ วยอย่ใู นบา้ น และมี หนา้ 57

บทท่ี 2 การทบทวนวรรณกรรม ผดู้ แู ลอย่ดู ว้ ยกัน ผดู้ แู ลอาจเป็ นคนในครอบครัว หรือ เป็ นผดู้ แู ลที่ไดร้ ับการจา้ งวานมาเพ่ือ การดแู ลโดยเฉพาะ คือ ครอบครัวไม่ทราบว่าอาการท่ีผปู้ ่ วยแสดงออกน้ันเป็ นเพราะมีพยาธิ สภาพในสมอง กลับไปโทษว่าเป็ นเพราะความชรา ความไม่รจู้ ัก ไม่เขา้ ใจในลักษณะของโรค นาไปส่ปู ัญหาระหว่างผปู้ ่ วยและครอบครัวเสมอ ซึ่งการขดั แยง้ เหล่านน้ั มักจะมีผลทาใหอ้ าการ ของผปู้ ่ วยเลวลงไปอีก ในกรณีท่ีครอบครัวไม่สามารถดแู ลผปู้ ่ วยที่บา้ นไดต้ ่อไป จึงมกั ตอ้ งพ่ึง สถานดแู ล ซึ่งในขณะน้ี มีสถานสงเคราะหผ์ สู้ งู อายหุ ญิงเพียงแห่งเดียวที่ไดถ้ กู ออกแบบแอย่าง เฉพาะเจาะจงสาหรับการดแู ลผปู้ ่ วยสมองเส่ือม ยังไม่มีสถานดแู ลระยะยาวอ่ืน ๆ (ท้ังภาครัฐ หรือเอกชน) ในประเทศไทยที่กาหนดแนช่ ดั ว่าเป็ นสถานดแู ลระยะยาวสาหรับผปู้ ่ วยสมองเส่ือม อย่างไรก็ตาม ผทู้ ่ีมีส่วนเกี่ยวขอ้ งกับการดแู ลรักษาผปู้ ่ วยกล่มุ นม้ี ีความเห็นตรงกนั ว่า ควรเนน้ การ ดแู ลใหผ้ ปู้ ่ วยอย่ใู นครอบครัวอย่างมีคณุ ภาพชีวิตท่ีดีทกุ ฝ่ าย โดยมีหลักที่จะใหผ้ ปู้ ่ วย สามารถใช้ ศกั ยภาพของตนไดอ้ ยา่ งเตม็ ความสามารถ จนกว่าจะทาไมไ่ ด้ หลกั การในการจัดการ ดแู ลระยะยาวสาหรบั ผปู้ ่ วยเหลา่ น้ีไดแ้ ก่ - ชะลอความเสื่อม ใหส้ ามารถ”รเู้ รื่อง” อย่ไู ดน้ านที่สดุ ซึ่งตอ้ งดแู ลท้ังเร่ืองอาหาร การออก กาลงั กาย กิจกรรมประจาวันเพื่อการกระตนุ้ และฟื้ นฟู สมรรถภาพสมอง - การดแู ลเร่ืองความปลอดภยั ท้งั ในสถานท่ีอยู่ และ ป้ องกนั การท่ีผปู้ ่ วยอาจ หายออกไปจาก บา้ น - จดั การสิง่ แวดลอ้ มที่เป็ นมติ รกบั ผปู้ ่ วย (รวมท้งั คน หรือเจา้ หนา้ ที่ดว้ ย) - การใหค้ วามรู้ ความเขา้ ใจกบั ผดู้ แู ล ท้ังกล่มุ ท่ีเป็ นญาตแิ ละครอบครัวของผปู้ ่ วย และ ผดู้ แู ล อาชีพ เพื่อใหส้ ามารถรบั มือกบั ผปู้ ่ วยกบั อาการตา่ ง ๆ ของผปู้ ่ วยในแตะละระยะ ของโรคอย่าง เหมาะสม การดแู ลระยะยาวนนั้ เป็ นส่ิงที่จาเป็ นสาหรบั โรคหรือความเจ็บป่ วยท่ีไม่อาจรกั ษาให้ หายขาด และร่างกายไม่กลับส่สู ภาพเดิม ในผปู้ ่ วยสมองเสื่อมนนั้ การใหค้ วามช่วยเหลือดแู ลจะ ยาก และ ซับซอ้ นกว่าการเลี้ยงดเู ด็กท่ีมีปัญหาทางกายหรือมีความพิการทางสมอง หรือการ ดแู ลผปู้ ่ วยที่มี ความบกพร่องทางสภาพร่างกายอ่ืน ๆ เช่น อัมพาต เพราะปัญหาท่ีเกิดขึ้นใน ระยะตน้ ของโรคที่ ญาติยังคิดว่าผปู้ ่ วยเป็ น”คนแก”มักเป็ นเพราะผปู้ ่ วยยังทากิจกรรมต่างๆ พอได้ แตไ่ มเ่ หมอื นเดิม สภาพร่างกายก็ดวู ่าไมเ่ ปล่ียนไปจากเดิมนกั และครอบครัวมกั จะปลอบใจ ตนเองว่าเพราะเขาแก่ จึงเปลย่ี นไปบา้ ง กว่าจะทราบว่าสงิ่ ท่ีเกิดข้นึ เป็ นจากโรค อาการของผปู้ ่ วย ก็มกั จะเป็ นไปมากแลว้ สิ่งที่สาคัญมากอีกประการหน่ึงสาหรับการดแู ลผปู้ ่ วยสมองเส่ือมคือ ครอบครวั มกั รสู้ กึ อบั อาย ที่มีญาติผใู้ หญ่ในบา้ นมีอาการผิดปกตขิ นาดน้ี จึงมกั ปกปิ ด แอบซ่อน เอาไว้ การใหค้ วามรเู้ กีย่ วกบั เร่ืองสมองเส่ือมสชู่ มุ ชนใหเ้ กิดความตระหนกั และรจู้ ักโรคจะชว่ ยทา ใหผ้ ปู้ ่ วยไดร้ ับการดแู ลเร็วขน้ึ และสงั คมโดยรอบเป็ นหเู ป็ นตา ช่วยเหลือผปู้ ่ วยโดยไม่ท้ิงใหเ้ ป็ น ภาระของครอบครวั แตฝ่ ่ ายเดยี ว จะชว่ ยเร่ืองการพลดั หายออกไปจากท่ีอย่ไู ดอ้ ย่างดี ซ่ึงเป็ นส่ิงที่ สงั คมไทยจะสามารถพัฒนาจิต สาธารณะของคนในชาติและเครือขา่ ยความช่วยเหลืออ่ืน ๆ อยา่ งเป็ นระบบตอ่ ไป หนา้ 58

บทที่ 3 วธิ ีการดาเนนิ การวิจยั บทท่ี3 วิธีการดาเนินการวิจยั การศึกษาเร่ือง “การจัดระบบการดแู ลทางสงั คมและระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายใุ นครอบครวั และชมุ ชน” เป็ นการวิจัยประยกุ ต์ใชว้ ิธีวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) และวิธีวิจัยเชิงคณุ ภาพ (Qualitative Research) โดยมีกระบวนการวิจัย ดงั นี้ 3.1 ประชากรและกลม่ ุ ตวั อยา่ ง 3.1.1 ประชากรในการศึกษาเชิงปรมิ าณ (1) ประชากรท่ ีใชใ้ นการศึกษา คือ บคุ คลที่มอี ายุ 60 ปี ขนึ้ ไป ท่ีอาศัยอยใู่ นจงั หวัดท่ี เป็ นที่ตงั้ ของสานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 1-12 ประกอบดว้ ย สานกั งาน จงั หวดั สานกั งาน จงั หวดั สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 1 ปทมุ ธานี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 2 กรงุ เทพฯ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 3 ชลบรุ ี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 4 นครปฐม สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 5 นครราชสีมา สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 6 ขอนแกน่ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 7 กาฬสนิ ธ์ุ สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 8 ลพบรุ ี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 9 อตุ รดิตถ์ สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 10 เชยี งใหม่ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 11 สรุ าษฎรธ์ านี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 12 สงขลา (2) คดั เลือกกลมุ่ ตวั อย่างแบบเจาะจง (Purposive Sampling) โดยคานึงถึงวัตถปุ ระสงค์ ของการศึกษา ที่มที งั้ ผสู้ งู อายทุ ี่อยใู่ นภาวะพึ่งพิง และผสู้ งู อายทุ ี่พึ่งพิงตนเองได้ โดยกาหนดพื้นท่ี เก็บขอ้ มลู แตล่ ะเขตพ้ืนที่ดงั นี้ พ้ืนที่ พ้ืนท่ี และจานวนผสู้ งู อาย ุ สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 1 (1) เทศบาลเมอื งลาสามแกว้ ต.คคู ตอ.ลาลกู กา จ.ปทมุ ธานี สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 2 (1) เขตลาดพรา้ ว (2) เขตวงั ทองหลาง สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 3 (3) เขตบางกะปิ (4) เขตสะพานสงู กรงุ เทพมหานคร สานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 4 (1) เทศบาลนครแหลมฉบงั อ.ศรีราชา จ.ชลบรุ ี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 5 (2) เทศบาลเมอื งบา้ นสวน อ.เมอื ง จ.ชลบรุ ี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 6 (3) เทศบาลเมอื งหนองปรือ อ.บางละมงุ จ.ชลบรุ ี (1) ต.สระกะเทียม อ.เมอื ง จ.นครปฐม (1) ต.นคิ มสรา้ งตนเอง อ.พิมาย จ.นครราชสมี า (1) ต.หนองโก อ.กระนวน จ.ขอนแกน่ (2) ต.พงั ทยุ อ.นา้ พอง จ.ขอนแกน่ (3) ต.หว้ ยเตย อ.ซาสงู จ.ขอนแกน่ หนา้ 59

บทท่ี 3 วธิ ีการดาเนนิ การวิจยั พ้ืนท่ี พ้ืนที่ และจานวนผสู้ งู อาย ุ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 7 (1) ต.ดงลงิ อ.กมลาไสย จ.กาฬสินธ์ุ (2) ต.เจา้ ท่า อ.กมลาไสย จ.กาฬสนิ ธ์ุ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 8 (1) อบต.หนองแขม อ.โคกสาโรงจ.ลพบรุ ี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 9 (1) เทศบาลตาบลนา้ ริด อ.เมอื ง จ.อตุ รดติ ถ์ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ10 (1) เทศบาลสบเตยี๊ ะ อ.จอมทอง จ.เชยี งใหม่ สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 11 (1) ต.พมุ เรียง อ.ไชยา จ.สรุ าษฎรธ์ านี (2) ต.ท่งุ อ.ไชยา จ.สรุ าษฎรธ์ านี สานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 12 (3) ต.เลมด็ อ.ไชยา จ.สรุ าษฎรธ์ านี (1) ต.บ่อยาง อ.เมอื ง จ.สงขลา (2) ต.ท่าชา้ ง อ.บางกลา่ จ.สงขลา (3) ต.สทงิ หมอ้ อ.สงิ หนคร จ.สงขลา 3.1.2 ประชากรในการศึกษาเชิงคณุ ภาพ (1) ประชากรที่ใชใ้ นการศึกษา คือผูท้ ี่มีส่วนเก่ียวขอ้ งในการใหบ้ ริการดแู ล ผสู้ งู อายทุ ี่บา้ นและในชมุ ชน โดยกาหนดกล่มุ เป้ าหมายในการศึกษาครั้งนี้ เป็ นผปู้ ฏิบัติงานที่ เก่ียวขอ้ งกับการดแู ลผสู้ งู อายุในพื้นที่ความรับผิดชอบของสานักงานส่งเสริมและสนับสนุน วิชาการ 1 - 12 ประกอบดว้ ย 1)เจา้ หนา้ ท่ีผรู้ ับผิดชอบงานดา้ นสวัสดิการสังคมจากส่วนราชการในระดับ ตาบลและระดบั อาเภอไดแ้ กเ่ จา้ หนา้ ท่ีองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น เจา้ หนา้ ที่โรงพยาบาลสง่ เสริม สขุ ภาพตาบลเจา้ หนา้ ที่สาธารณสขุ อาเภอผอู้ านวยโรงการโรงเรียน 2) ผนู้ าชมุ ชนหรือผแู้ ทนชมุ ชนท่ีมีส่วนเก่ียวขอ้ งไดแ้ ก่กานันผใู้ หญ่บา้ น อาสาสมคั รกลมุ่ ตา่ งๆในชมุ ชนเป็ นตน้ 3)หนว่ ยงานหรือบคุ คลท่ีทาหนา้ ที่ในการใหบ้ ริการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่บา้ น 3.2 เครอื่ งมือที่ใชใ้ นการวิจยั 3.2.1 ลกั ษณะของเครอื่ งมือท่ีใชใ้ นการวิจยั (1) เคร่ืองมือที่ใชใ้ นการศึกษาเชิงปริมาณใชแ้ บบสอบถาม จานวน 2 ชดุ ประกอบดว้ ยแบบสอบถามผสู้ งู อายทุ ่ีอย่ใู นภาวะท่ีพึ่งพิง และแบบสอบถามกลมุ่ ผสู้ งู อายทุ ี่พ่ึงพิง ตนเองไดโ้ ดยแบ่งการศึกษาดงั น้ี 1.1) แบบสอบถามผูส้ งู อายทุ ่ีอยใู่ นภาวะที่พึ่งพิง ส่วนท่ี 1 ขอ้ มลู เกี่ยวกับปัจจัยส่วนบคุ คลของผตู้ อบแบบสอบถามเป็ น แบบเลอื กตอบ (Check List) จานวน 12 ขอ้ ส่วนที่ 2 ขอ้ มลู เกี่ยวกับการจัดบริการการดแู ลระยะยาวดา้ นสขุ ภาพ สาหรับผสู้ งู อายใุ นครอบครัวและชมุ ชนเป็ นแบบเลือกตอบ (Check List) และแบบเติมคา (Completion) จานวน 6ขอ้ สว่ นที่ 3 ขอ้ มลู เกี่ยวกบั ความตอ้ งการในการรบั บริการเป็ นแบบมาตรา สว่ นประมาณคา่ (Rating Scales) 5 ระดบั จานวน 42 ขอ้ หนา้ 60

บทท่ี 3 วธิ ีการดาเนนิ การวจิ ยั 1.2) แบบสอบถามกล่มุ ผูส้ งู อายทุ ่ีพ่ึงพิงตนเองได้ สว่ นที่ 1 ขอ้ มลู เกย่ี วกบั ปัจจยั สว่ นบคุ คลของผตู้ อบแบบสอบถามเป็ นแบบ เลอื กตอบ (Check List) จานวน 10ขอ้ ส่วนท่ี 2 ขอ้ มูลเกี่ยวกับความคาดหวังบริการการดแู ลเม่ือผสู้ งู อายุ พ่ึงตนเองไมไ่ ดใ้ นครอบครวั และชมุ ชนเป็ นแบบเลอื กตอบ (Check List) จานวน 4ขอ้ สว่ นที่ 3 ขอ้ มลู เก่ียวกับความตอ้ งการในการรบั บริการ เป็ นแบบมาตรา สว่ นประมาณคา่ (Rating Scales) 5 ระดบั จานวน 20ขอ้ (2) เคร่ืองมือที่ใชใ้ นการศกึ ษาเชิงคณุ ภาพ แบบสนทนากล่มุ เป็ นเครื่องมือสาหรับเก็บขอ้ มลู กับกล่มุ ผทู้ ี่มีส่วนเก่ียวขอ้ งใน การใหบ้ ริการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่บา้ นและในชมุ ชน 3.2.2 การสรา้ งและการหาคณุ ภาพเครอ่ื งมือ การสรา้ งและการหาคณุ ภาพเคร่ืองมือเพื่อรวบรวมขอ้ มลู ไดด้ าเนนิ การดงั น้ี 1. ศึกษาคน้ ควา้ จากหนงั สือ เอกสาร และงานวิจยั ตา่ ง ๆ 2. นาแบบสอบถามไปให้ผู้เชี่ยวชาญและอาจารย์ที่ปรึกษาโครงการวิจัย ตรวจสอบ เพ่ือตรวจสอบความเท่ียงตรงตามเนอ้ื หา (Content Validity) โดยรายชื่อดงั นี้ 2.1ศาสตราจารย์ ศศิพัฒน์ ยอดเพชร กรรมผทู้ รงคณุ วฒุ ิในคณะ กรรมผสู้ งู อายแุ ห่งชาติ 2.2อาจารย์ ดร.เอกจิตรา คามีศรีสขุ อาจารย์ประจากล่มุ ชานาญ การสวสั ดกิ ารผสู้ งู อายุ คณะสงั คมสงเคราะหศ์ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ 2.3ผอู้ านวยการสานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 1 2.4ผอู้ านวยการสานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 4 2.5ผอู้ านวยการสานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 6 3.นาแบบสอบถามท่ีผา่ นการแนะนาจากผเู้ ช่ียวชาญและอาจารยท์ ี่ปรึกษาแลว้ มา ปรบั ปรงุ แกไ้ ขใหส้ มบรู ณ์ 4.นาแบบสอบถามไปทดสอบใช้ (Pre Test) กบั ประชากรที่ไมใ่ ชก่ ลมุ่ ตวั อย่างที่มี ลักษณะคลา้ ยคลึงกันกับกล่มุ ตัวอย่างในการวิจัยคร้ังน้ีจานวนแบบสอบถามละ30ชดุ คือจาก ผสู้ งู อายทุ ่ีอย่ใู นภาวะที่พ่ึงพิง และผสู้ งู อายทุ ี่พ่ึงพิงตนเองได้ ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น ชลบรุ ี สุ ราษฎรธ์ านี และปทมุ ธานี ระหว่างเดือนธันวาคม2557เพื่อหาค่าความเช่ือมัน่ (Reliability)ของ แบบสอบถามโดยการหาค่าสมั ประสิทธิแอลฟา (Alpha Coefficient : α)โดยไดค้ ่าเชื่อมนั่ ใน ภาพรวมของแบบสอบถามผสู้ งู อายทุ ี่อย่ใู นภาวะที่พึ่งพิง = 0.784 และแบบสอบถามผสู้ งู อายทุ ่ี พ่ึงพิงตนเองได้ =0.802 5.นาแบบสอบถามที่หาความเช่ือถือไดแ้ ลว้ มาปรึกษาอาจารยท์ ี่ปรึกษาอีกคร้ัง หนง่ึ แลว้ ปรบั ปรงุ แกไ้ ขแบบสอบถามและแบบสอบถามไปเก็บขอ้ มลู ตอ่ ไป หนา้ 61

บทที่ 3 วธิ กี ารดาเนนิ การวิจยั 3.3 การเก็บรวบรวมขอ้ มลู ในการวิจยั 3.3.1การเก็บรวบรวมขอ้ มลู จากผสู้ งู อาย ุ โดยใชแ้ บบสอบถาม 2 ชดุ สาหรบั ผสู้ งู อายทุ ่ีอย่ใู นภาวะที่พ่ึงพิง และผสู้ งู อายทุ ่ีพึ่งพิงตนเองได้ ผตู้ อบแบบสอบถาม จานวน ผสู้ งู อายทุ ่ีอยใู่ นภาวะพ่ึงพิง 249 คน ผสู้ งู อายทุ ี่พึ่งพิงตนเองได้ 1,184 คน 3.3.2 การเก็บรวบรวมขอ้ มลู จากผทู้ ี่มีส่วนเก่ียวขอ้ ง ในการใหบ้ ริการดแู ล ผสู้ งู อายทุ ี่บา้ นและในชมุ ชน โดยใชก้ าหนดกล่มุ เป้ าหมายในการศึกษาคร้ังน้ี เก็บขอ้ มลู ดว้ ยวิธี สนทนากล่มุ ในพื้นที่ความรับผิดชอบของสานกั งานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 1-12 รวม จานวน 392 คน ผเู้ ขา้ ร่วมการสนทนากลมุ่ ในแตล่ ะพื้นที่ประกอบดว้ ย พ้ืนที่ ผเู้ ขา้ รว่ มการสนทนากลม่ ุ 1.สสว. 1 1.1 ตวั แทนจากเทศบาลเมอื งลาสามแกว้ ไดแ้ ก่ หวั หนา้ ฝ่ ายบริหารงาน (1) เทศบาลเมอื งลาสามแกว้ ทวั่ ไป และนกั พฒั นาชมุ ชน กองสวสั ดกิ ารสงั คม , พยาบาลวิชาชีพกอง ต.คคู ต อ.ลาลกู กา จ.ปทมุ ธานี สาธารณสขุ 1.2 ประธานกลมุ่ สตรีแมบ่ า้ น 1.3 ประธานสภาองคก์ รชมุ ชน 1.4 ตวั แทนอสม. รวมจานวนทง้ั ส้นิ 30คน 2. สสว. 2 2.1 ผแู้ ทนจากศนู ยบ์ ริการสาธารณสขุ อาสาสมคั รสาธารณสขุ (1) เขตลาดพรา้ ว 2.2 ประธานชมุ ชน ผสู้ งู อายุ (2) เขตวงั ทองหลาง 2.3 เจา้ หนา้ ทศี่ นู ยค์ มุ้ ครองสวสั ดภิ าพชมุ ชน ในเขตบางกะปิ เขตสะพาน (3) เขตบางกะปิ สงู เขตลาดพรา้ ว เขตวงั ทองหลาง พ้ืนท่ลี ะ 10 คน และ (4) เขตสะพานสงู กรงุ เทพมหานคร 2.4 เจา้ หนา้ ทข่ี องสานกั งานสง่ เสริมและสนบั สนนุ วิชาการ 2 รวมจานวนทงั้ ส้นิ 45 คน 3.สสว. 3 3.1 นายก/รองนายก อบต. /ผแู้ ทน, (1) เทศบาลนครแหลมฉบงั 3.2 ประธานชมรมผสู้ งู อาย/ุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อาย,ุ อ.ศรรี าชา จ.ชลบรุ ี 3.3 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น(อสม.), (2) เทศบาลเมอื งบา้ นสวน 3.4 อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ ่บี า้ น(อผส.),และผสู้ งู อายใุ นตาบล อ.เมอื ง จ.ชลบรุ ี รวมจานวนทง้ั ส้นิ 45 คน (3) เทศบาลเมอื งหนองปรือ อ.บางละมงุ จ.ชลบรุ ี 4. สสว. 4 4.1 ผอู้ านวยการโรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพชมุ ชน (1) ต.สระกะเทียม 4.2 ผแู้ ทนองคก์ ารบริการสว่ นตาบลสระกะเทียม อ.เมอื ง จ.นครปฐม 4.3 ประธานชมรมผสู้ งู อายุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อายุ 4.4 ผแู้ ทน อสม. 4.5 เครือขา่ ยชมรมผสู้ งู อายตุ าบลบางเลน อ.สองพนี่ อ้ ง รวมจานวนทง้ั ส้นิ 27 คน หนา้ 62

บทที่ 3 วิธกี ารดาเนนิ การวจิ ยั พ้ืนที่ ผเู้ ขา้ รว่ มการสนทนากลม่ ุ 5. สสว. 5 5.1 ตวั แทนจากโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตาบลนคิ มสรา้ งตนเอง (1) ต.นคิ มสรา้ งตนเอง 5.2 อสม.และผดู้ แู ลผปู้ ่ วยทพี่ ิการในพื้นที่ อ.พิมาย จ.นครราชสมี า 5.3 นายก/รองนายก อบต. /ผแู้ ทน, 5.4 ประธานชมรมผสู้ งู อาย/ุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อาย,ุ 6. สสว. 6 (1) ต.หนองโก อ.กระนวน รวมจานวนทงั้ ส้นิ 30 คน (2) ต.พงั ทยุ อ.นา้ พอง 6.1 นายก/รองนายก อบต. /ผแู้ ทน, (3) ต.หว้ ยเตย อ.ซาสงู 6.2 ประธานชมรมผสู้ งู อาย/ุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อาย,ุ จ.ขอนแกน่ 6.3 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น (อสม.), 6.4 อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ บ่ี า้ น(อผส.),และผสู้ งู อายตุ าบล 7.สสว. 7 6.5 ผอ./ จนท.โรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตาบล (1) ต.ดงลงิ อ.กมลาไสย (2) ต.เจา้ ท่า อ.กมลาไสย รวมจานวนทง้ั ส้นิ 30 คน จ.กาฬสนิ ธ์ุ 7.1 นายกเทศมนตรี,กานนั ตาบล, 7.2 ผอ.รพ.สต.และเจา้ หนา้ ที่โรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตาบล 8.สสว. 8 7.3 ประธานชมรมผสู้ งู อาย/ุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อาย,ุ (1) อบต.หนองแขม 7.4 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น (อสม.), อ.โคกสาโรงจ.ลพบรุ ี 7.5 อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ บ่ี า้ น(อผส.),และผสู้ งู อายตุ าบล 7.6 เจา้ หนา้ ที่พฒั นาชมุ ชน (อบต.) 9.สสว. 9 (1) เทศบาลตาบลนา้ ริด รวมจานวนทงั้ ส้นิ 30 คน อ.เมอื ง จ.อตุ รดติ ถ์ 8.1 รองนายก อบต. หนองแขม/ผแู้ ทน, 8.2 ประธานชมรมผสู้ งู อาย/ุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อาย,ุ 10. สสว. 10 8.3 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น(อสม.), (1) เทศบาลสบเตย๊ี ะ 8.4 อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ ่บี า้ น(อผส.) อ.จอมทอง จ.เชยี งใหม่ 8.5 ผสู้ งู อายตุ าบลหนองแขมอาเภอโคกสาโรง จงั หวดั ลพบรุ ี 11. สสว. 11 รวมจานวนทงั้ ส้นิ 30 คน (1) ต.พมุ เรียง อ.ไชยา 9.1 เจา้ หนา้ ที่ รพ.สต (2) ต.ท่งุ อ.ไชยา 9.2 สมาชกิ สภาเทศบาล (3) ต.เลม็ด อ.ไชยา 9.3 ประธานผสู้ งู อายตุ าบล จ.สรุ าษฎรธ์ านี 9.4 ประธานกลมุ่ แมบ่ า้ นผชู้ ว่ ยผใู้ หญ่บา้ น 9.5 ผใู้ หญ่บา้ น เจา้ หนา้ ทเ่ี ทศบาลตาบลนา้ ริด(นกั พฒั นาชมุ ชน) 9.6 เครือขา่ ย อพม.อสม. อผส. คพม. รวมจานวนทง้ั ส้นิ 15คน 10.1 เจา้ หนา้ ท่ี โรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตาบล 10.2 นายก อบต.สบเตยี๊ ะ 10.3 ประธานชมรมผสู้ งู อายแุ ละผแู้ ทน 10.4 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น (อสม.) 10.5 ผนู้ าชมุ ชน รวมจานวนทงั้ ส้นิ 20 คน 11.1 นายก/รองนายก อบต. /เจา้ หนา้ ที่ อปท., 11.2 ประธานชมรมผสู้ งู อาย/ุ คณะกรรมการชมรมผสู้ งู อาย,ุ 11.3 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น (อสม.), 11.4 อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่บา้ น(อผส.),และผสู้ งู อายตุ าบล 11.5 ผแู้ ทนจากโรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตาบล รวมจานวนทงั้ ส้นิ 45 คน หนา้ 63

บทที่ 3 วธิ กี ารดาเนนิ การวจิ ยั พ้ืนที่ ผเู้ ขา้ รว่ มการสนทนากลม่ ุ 12. สสว. 12 12.1 ตวั แทนจากเทศบาล (1) ต.บอ่ ยาง อ.เมอื ง 12.2 ตวั แทนจากโรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตาบล (2) ต.ทา่ ชา้ ง อ.บางกลา่ 12.3 ตวั แทนชมรมผสู้ งู อาย,ุ (3) ต.สทิงหมอ้ 12.4 อาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น(อสม.), อ.สงิ หนคร จ.สงขลา 12.5 อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่บา้ น(อผส.),และผสู้ งู อายตุ าบล รวมจานวนทงั้ ส้นิ 45 คน 3.4 การวิเคราะหข์ อ้ มลู 3.4.1 การวิเคราะหข์ อ้ มลู เชิงปริมาณ โดยการใชโ้ ปรแกรมสาเร็จรปู และใชส้ ถิติใน การวิเคราะห์ 1. ขอ้ มลู เก่ียวกับปัจจัยส่วนบคุ คลของผตู้ อบแบบสอบถามจากแบบสอบถาม สว่ นท่ี 1 และสว่ น 2 วิเคราะหโ์ ดยการแจกแจงความถ่ี และหาคา่ รอ้ ยละ 2. ขอ้ มูลระดับความตอ้ งการในการรับบริการ จากแบบสอบถามส่วนท่ี 3 วิเคราะหด์ ว้ ยคา่ เฉล่ีย และคา่ เบี่ยงเบนมาตรฐาน ดงั นี้ 2.1 ใหค้ ะแนนสาหรับการประมาณค่าแบบ Likert Scale แกค่ าตอบ โดย กาหนดเกณฑก์ ารใหค้ ะแนน ดงั นี้ คา่ คะแนน 1 หมายถึง นอ้ ยมาก คา่ คะแนน 2 หมายถึง นอ้ ย คา่ คะแนน 3 หมายถึง ปานกลาง คา่ คะแนน 4 หมายถึง มาก คา่ คะแนน 5 หมายถึง มากที่สดุ 3. การแปลความหมายของคะแนนใหค้ ่าเฉลี่ยของกล่มุ ตวั อย่างเป็ นเกณฑใ์ น การแปลความหมายคะแนนโดยกาหนดระดับความคิดเห็นเป็ น5ระดบั มีเกณฑใ์ นการพิจารณา ดงั น้ี คะแนนสงู สดุ – คะแนนตา่ สดุ = 5 – 1 = 0.80 จานวนชน้ั 5 สามารถแปลความหมายของระดบั คะแนนไดด้ งั นี้ - คะแนนเฉล่ยี 1.00 – 1.80 = ระดบั นอ้ ยท่ีสดุ - คะแนนเฉลีย่ 1.81 – 2.60 = ระดบั นอ้ ย - คะแนนเฉลี่ย 2.61 – 3.40 = ระดบั ปานกลาง - คะแนนเฉลย่ี 3.41 – 4.20 = ระดบั มาก - คะแนนเฉลย่ี 4.21 – 5.00 = ระดบั มากท่ีสดุ 3.4.2 การวิเคราะหข์ อ้ มลู เชิงคณุ ภาพ การวิเคราะห์ขอ้ มูลเชิงคุณภาพจะเป็ นการวิเคราะห์เชิงเน้ือหา ( Content Analysis) พรรณนารายละเอียดตคี วามโดยวิธกี ารสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ และการสงั เกต หนา้ 64

บทที่ 3 วธิ ีการดาเนนิ การวจิ ยั 3.5 การนาเสนอขอ้ มลู การบรรยายประกอบตาราง แบง่ เนอ้ื หาเป็ น 7 บท 3.6 การตรวจสอบคณุ ภาพผลการวิจยั การตรวจสอบคณุ ภาพผลการศึกษาวิจัยครั้งน้ี ไดท้ าการตรวจสอบโดยการจัดเวที วิพากษผ์ ลการศึกษา โดยมีผทู้ รงคณุ วฒุ ิและผเู้ ชี่ยวชาญดา้ นผสู้ งู อายทุ ี่เขา้ ร่วมในเวทีวิพากษ์ ดงั น้ี ชื่อ-สกลุ ตาแหน่ง/หน่วยงาน 1.นางสาวศิริวรรณ อรณุ ทพิ ยไ์ พฑรู ย์ ผเู้ ชยี่ วชาญเฉพาะดา้ นผสู้ งู อายุ 2.นายชนิ ชยั ชเี้ จรญิ กรมกิจการผสู้ งู อายุ ทป่ี รึกษาวชิ าการพฒั นาสงั คม 3.นางปิ ยะพร เฉลมิ ชว่ ง สานกั งานปลดั กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมนั่ คง 4.นางสาวจิรฎา วิวฒั นะ ของมนษุ ย์ 5.นางสาวพชั รนิ ทร์ วรดถิ ี ผอู้ านวยการกองสง่ เสรมิ สวสั ดกิ ารและคมุ้ ครองสทิ ธผิ สู้ งู อายุ กรมกิจการผสู้ งู อายุ 6.นางสาวสรุ ีรัตน์ กา้ นบวั แกว้ นกั พฒั นาสงั คมชานาญการพเิ ศษ กรมกจิ การผสู้ งู อายุ 7.นางจงหทยั อมรพฒั นากลุ นกั พฒั นาสงั คมชานาญการพเิ ศษ / กองวชิ าการ สานกั งานปลดั กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมนั่ คง ของมนษุ ย์ นกั พฒั นาสงั คมชานาญการ / กองวชิ าการ สานกั งานปลดั กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมนั่ คง ของมนษุ ย์ นกั วเิ คราะหน์ โยบายและแผนชานาญการพเิ ศษ สานกั งานคณะกรรมการวิจยั แห่งชาติ 3.7 ระยะเวลาที่ใชใ้ นการศึกษา ระยะเวลา1ปี ตง้ั แตเ่ ดอื นตลุ าคมพ.ศ.2557ถึง เดือนกนั ยายนพ.ศ.2558 หนา้ 65

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหวา่ งประเทศไทยและตา่ งประเทศ บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและการดแู ล ระยะยาวสาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและต่างประเทศ การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดูแลระยะยาวและการดแู ลทางสังคมสาหรับผสู้ งู อายุ ระหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ สาหรับในประเทศไทยเป็ นการศึกษาความหมายของการดแู ล ระยะยาว หลักการสาคัญ ระบบการดแู ลระยะยาวในชมุ ชนซึ่งเนน้ การจัดบริการที่เป็ นเชิงรกุ เนน้ การมีส่วนร่วมของภาคีเครือขา่ ยประกอบดว้ ยบคุ ลากรดา้ นการแพทย์ อาสาสมคั รดา้ นสขุ ภาพ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ศนู ย์ฟ้ื นฟูสมรรถภาพชุมชน และศูนย์อเนกประสงค์ผู้สงู อายุ โดยนามาวิเคราะห์ วางแผนเพ่ือการดแู ลทางสงั คมและการดแู ลดา้ นสขุ ภาพ สาหรับระบบการดแู ล ทางสังคมและการดแู ลระยะยาวสาหรับผสู้ งู อายใุ นต่างประเทศคณะผศู้ ึกษาไดค้ น้ ควา้ วิจัยจาก เอกสาร งานวิจัย บทความฐานขอ้ มลู อินเตอรเ์ นตท่ีเกี่ยวขอ้ ง จานวน 5 ประเทศ ประกอบดว้ ย สหรัฐอเมริกา ญี่ป่ ุน ออสเตรเลีย สหราชอาณาจักร และ สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เนอ้ื หากลา่ วถึงระบบกฎหมาย การบริหารจดั การดา้ นภาษี สวัสดิการดา้ นสขุ ภาพ และการดแู ลทาง สงั คมท่ีรฐั บาลจดั ใหก้ บั ผสู้ งู อายแุ ละผดู้ แู ลอย่างไมเ่ ป็ นทางการในครอบครวั บทนา การดแู ลดา้ นการแพทย์และสาธารณสขุ และบริการดา้ นสังคมในประเทศไทยอย่ภู ายใต้ แนวคิดและความรับผิดชอบในการดแู ลของต่างหน่วยงานกันกล่าวคือบริการทางการแพทยแ์ ละ สาธารณสขุ ในปัจจบุ นั จัดบริการภายใตแ้ นวคิดเร่ือง “สิทธิขน้ั พื้นฐานของพลเมืองไทย” รฐั บาลจดั ใหแ้ ก่ประชาชนทกุ คนอย่างถว้ นหนา้ โดยอาศัยระบบภาษีและการประกันสังคมครอบคลมุ บริการ อย่างรอบดา้ นทั้งดา้ นการส่งเสริมสขุ ภาพป้ องกนั โรครักษาพยาบาลและฟื้ นฟูสภาพทั้งในและนอก สถานพยาบาลขณะเดียวกันก็มีขอ้ จากัดดา้ นศักยภาพในการให้บริการแก่ผูป้ ่ วยโรคเรื้อรัง และผมู้ ีภาวะทพุ พลภาพการเขา้ ถึงบริการของผปู้ ่ วยท่ีมีภาวะพ่ึงพิงยังมีจากดั ขณะเดียวกันบริการ เชิงรกุ อย่างเป็ นระบบในชมุ ชนก็ยังมีการพฒั นาอย่างจากดั การดแู ลเกื้อกลู ผสู้ งู อายใุ นการประกอบ กิจวัตรประจาวันและความเป็ นอย่ถู ือเป็ นความรับผิดชอบหลกั ของครอบครัวในสังคมไทยสาหรับ การจัดบริการดา้ นสังคมท่ีเป็ นทางการในปัจจบุ ันอย่ภู ายใตก้ ารดแู ลของหลายหน่วยงานโดย หนว่ ยงานหลกั คอื กระทรวงพฒั นาสงั คมและความมนั่ คงของมนษุ ยแ์ ละองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น อย่างไรก็ดีการจัดบริการท่ีเป็ นอย่มู ีลกั ษณะเป็ นการสงเคราะหเ์ ป็ นคร้ังคราวใหเ้ ป็ นวัตถหุ รือตวั เงิน เช่นเบี้ยสงเคราะหต์ ่างๆมากกว่าการจัดบริการอย่างเป็ นระบบสาหรับผสู้ งู อายทุ ่ียากไรไ้ ม่มีที่อยู่ ภาครฐั มกี ารจดั บา้ นพกั คนชราใหแ้ ตร่ บั เฉพาะรายท่ีไมไ่ ดอ้ ยใู่ นภาวะพ่ึงพิง แตเ่ มือ่ เวลาผา่ นไปคนกลมุ่ นกี้ ็จะมีภาวะพ่ึงพิงและดแู ลกนั ตามอัตภาพในขณะท่ีผมู้ ีภาวะพึ่งพิงหากมีความสามารถในการจ่ายก็ ไปใชบ้ ริการสถานบริการผสู้ งู อายภุ าคเอกชนแต่สถานบริการผสู้ งู อายเุ หล่านี้ยังขาดการดแู ลกากับ ดา้ นคณุ ภาพบริการการท่ีหน่วยงานที่ดแู ลดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ แยกส่วนกบั หนว่ ยงานที่ ดแู ลบริการดา้ นสงั คมทาใหก้ ารเชื่อมประสานและความตอ่ เน่ืองของการไดร้ บั บริการมขี อ้ จากดั ระดบั หนา้ 66

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหวา่ งประเทศไทยและตา่ งประเทศ หนึ่งจาเป็ นตอ้ งมีกลไกการเชื่อมประสานกันในการทางานระดับพ้ืนที่มากขึ้นทั้งนี้กลไกหลักดา้ น การแพทยแ์ ละสาธารณสขุ ในการเขา้ ถึงผสู้ งู อายกุ ล่มุ นี้ในชมุ ชนคือสถานีอนามัยในขณะที่บริการ ดา้ นสังคมกลไกหลกั ท่ีจะเขา้ ถึงกล่มุ นี้คือองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ินไม่ว่าจะเป็ นองคก์ ารบริหาร สว่ นตาบล (อบต.) หรือเทศบาลการทางานเช่ือมกนั ของ 2 องคก์ รดงั กลา่ วจึงมีความสาคญั มากซ่ึง ขณะนี้การมีกองทนุ หลกั ประกันสขุ ภาพตาบลนา่ จะสรา้ งโอกาสในการทางานร่วมกนั ไดด้ ีขึน้ รวมถึง การมงี บประมาณสาหรบั การดาเนนิ การในชมุ ชนคา่ นยิ มของสงั คมไทยในเร่ือง“ความกตญั ญกู ตเวที ตอ่ บพุ การี” ถือเป็ นมรดกทางวัฒนธรรมท่ีสาคัญในการสนบั สนนุ การพฒั นาระบบการดแู ลระยะ ยาวสาหรบั ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชนขณะเดียวกนั ผสู้ งู อายสุ ่วนใหญ่ก็ประสงคจ์ ะอาศัยอย่แู ละไดร้ บั การดแู ล จากลกู หลานมากกว่าไปอาศัยในสถานบริการผสู้ งู อายดุ ังนนั้ ทิศทางการพัฒนาจึงควรส่งเสริมให้ ครอบครวั เป็ นแกนหลกั ในการดแู ลแตต่ อ้ งพัฒนาระบบสนบั สนนุ ในชมุ ชนเพ่ือใหค้ รอบครวั สามารถ ทาบทบาทดงั กลา่ วไดอ้ ยา่ งเหมาะสม (1) ระบบการดแู ลทางสงั คมในประเทศไทย ความหมายของการดแู ลทางสงั คม การดแู ลทางสงั คม เป็ นลกั ษณะงานสงั คมสงเคราะหท์ ี่เก่ียวขอ้ งกบั การดแู ลสว่ นบคุ คล การป้ องกันหรือการสนับสนุนทางสังคม ที่เป็ นการจัดให้บริการกับเด็กหรือผูใ้ หญ่ในดา้ น ความตอ้ งการหรือมีความเส่ียง หรือผทู้ ี่มีความตอ้ งการท่ีเกิดขึ้นจากการเจ็บป่ วย การพิการ ความชรา หรือความยากจน สืบคน้ จากเว็บไซต์ https://en.wikipedia.org เม่ือวันที่ 1 มกราคม 2558 จากการนิยามความหมายการดแู ลทางสังคม ตามนิยามทางกฎหมายหลักท่ีอิงถึง เรื่องสขุ ภาพและการดแู ลชมุ ชน ไดก้ ลา่ วครอบคลมุ การดแู ลทางสงั คมว่า รวมถึงความรบั ผิดชอบตอ่ การดแู ลที่เป็ นทางการ ซ่ึงมจี ดุ มงุ่ หมายท่ีจะปกป้ องคนที่ใชบ้ ริการการดแู ลจากการละเมิดหรือละเลย ที่จะป้ องกนั การเส่ือมสภาพหรือการส่งเสริมสขุ ภาพร่างกายและจิตใจ เพื่อส่งเสริมความเป็ นอิสระ และการรวมบริการทางสงั คมเพื่อทาใหผ้ รู้ บั บริการมีคณุ ภาพชวี ิตที่ดขี น้ึ การดแู ลทางสังคมน้ัน รวมการบริการท่ีสนับสนนุ ท้ังจากภาครัฐ เอกชน และภาค ประชาชน โดยเนน้ ในดา้ นการจดั หาอปุ กรณใ์ นการจดั การความพิการ หรือการขาดความสามารถใน การดารงชีวิตบางประการ เช่น การจัดระบบเตือนภยั เพื่อป้ องการการตกบา้ นของผพู้ ิการหรือ ผสู้ งู อายุ การจดั บริการรบั เลยี้ งดเู ด็ก/ผสู้ งู อายุ การจดั ใหม้ บี า้ นพกั คนชรา เป็ นตน้ กลา่ วโดยสรปุ การดแู ลทางสงั คม หมายถึง การจดั บริการสวสั ดิการสงั คมทางเลือกใน การทางานดา้ นสงั คมเพื่อสนบั สนนุ และใหค้ วามชว่ ยเหลอื ผทู้ ี่ตอ้ งการการชว่ ยเหลือทางสังคม และเม่ือกล่าวถึงระบบการดแู ลทางสังคมในประเทศไทย พบว่า ไดม้ ีการจัดระบบ การดแู ลทางสังคมใหอ้ ย่ใู นส่วนหนึ่งของระบบการจัดสวัสดิการสังคม สืบคน้ จากเว็ปไซต์ www.thaigov.go.th เม่ือวันที่ 1 ธันวาคม 2557 ที่รวมตง้ั แตก่ ารประกนั สงั คม (Social Insurance) การช่วยเหลือสาธารณะ(Public Assistance)และการบริการสังคม (Social Service) ซึ่งมีรายละเอียดดงั น้ี หนา้ 67

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหวา่ งประเทศไทยและตา่ งประเทศ รปู แบบสวสั ดิการสงั คมผสู้ งู อายใุ นประเทศไทย 1.การประกนั สงั คม (Social Insurance) เป็ นการสร้างหลักประกันความมัน่ คงในการดารงชีวิตและคุ้มครองลูกจ้าง ปัญหาการขาดไดร้ ับการเกื้อหนนุ จากครอบครัวนอ้ ยลงปัญหาสขุ ภาพท่ีเร้ือรังส่งผลให้ ตวั เลขค่าใชจ้ ่ายในการรกั ษาพยาบาลสงู (สานกั งานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกจิ และ สงั คมแห่งชาต,ิ 2553) ระบบประกนั สงั คมในประเทศไทย ประกอบดว้ ย กองทนุ ตา่ งๆ ดงั นี้ 1) กองทนุ ประกนั สงั คมกรณีชราภาพ เป็ นการสง่ เสริมการออมสาหรบั กลมุ่ แรงงาน ท่ีเป็ นลกู จา้ งในภาคเอกชนของกระทรวงแรงงาน 2) กองทนุ บาเหน็จบานาญขา้ ราชการ (กบข.) เป็ นการออมภาคบงั คบั สาหรับกล่มุ ขา้ ราชการ 3) กองทนุ สารองเล้ียงชีพสาหรับลกู จา้ งประจาของส่วนราชการ ซึ่งจดทะเบียน (กสจ.)ผลประโยชนท์ ไ่ี ดร้ บั คือ เงนิ บาเหน็จลกู จา้ งและเงนิ ท่ีสมาชกิ สง่ สบทบเขา้ กองทนุ 4) กองทนุ สารองเลย้ี งชพี เป็ นจดุ เรม่ิ ตน้ ของการสง่ เสริมการออมแบบสมคั รใจ 5) กองทนุ รวมเพื่อการเลีย้ งชพี เป็ นการออมแบบวารสารเทคโนโลยีภาคใต้ ปี ที่ 7ฉบับที่ 1 มกราคม –มถิ นุ ายน 2557สมคั รใจ สาหรบั กลมุ่ ประชาชนทวั่ ไปทม่ี กี าลงั การออมมาก 6) กองทนุ สงเคราะหค์ รใู หญ่และครโู รงเรียนเอกชนซ่ึงกระทรวงศึกษาธิการไดจ้ ดั ตง้ั ขนึ้ เป็ นการออมภาคบงั คบั 7) กองทนุ ทวีสขุ เป็ นกองทนุ ที่จัดตง้ั ขึ้นโดยธนาคารเพ่ือการเกษตรและสหกรณ์ การเกษตร เพื่อสง่ เสริมใหเ้ กษตรกรออมเงนิ ไวใ้ ชเ้ ป็ นสวสั ดกิ ารแกต่ นเองและครอบครวั 8) กองทนุ สวัสดิการชมุ ชน เป็ นการส่งเสริมการออมในระดับชมุ ชน เพื่อสรา้ ง หลกั ประกันความมนั่ คงของคนในชมุ ชนใหม้ ีความเป็ นอย่ทู ่ีดีข้นึ โดยสถาบันพัฒนาองคก์ ร ชมุ ชน (องคก์ รมหาชน) และ 9) กองทนุ การออมชราภาพ (กอช.) กระทรวงการคลงั เป็ นผจู้ ัดตงั้ กองทนุ เป็ นกองทนุ การออมเพื่อการชราภาพขนั้ พื้นฐานแบบ สมคั รใจ 2. การช่วยเหลือสาธารณะ (Public Assistance) เป็ นการสงเคราะหแ์ บบใหเ้ ปลา่ สาหรบั ผทู้ ่ีตอ้ งการความชว่ ยเหลอื เนอ่ื งจากชว่ ยเหลือ ตนเองไมไ่ ด้ ดอ้ ยโอกาสทางสงั คมและไรท้ พ่ี ึง่ รปู แบบของสวัสดกิ ารท่มี อี ย่คู ือ 1) เบี้ยยังชีพผสู้ งู อายุ เป็ นการจ่ายเงินแบบใหเ้ ปล่าตามมติของคณะรัฐมนตรี เม่ือวันท่ี 18 ตลุ าคม 2554 ใหก้ รมส่งเสริมการปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน (สถ.) จ่ายเบ้ียยังชพี แบบขนั้ บันไดใหก้ ับผสู้ งู อายุ โดยผทู้ ี่มีอายุ 60-69 ปี ไดร้ ับเบ้ียยังชีพคนละ 600 บาท ตอ่ เดอื น ผทู้ ่ีมอี ายุ 70-79 ปี ไดร้ บั เบีย้ ยงั ชพี คนละ 700 บาทตอ่ เดอื น ผทู้ ่ีมีอายุ 80-89 ปี ไดร้ ับเบี้ยยังชพี คนละ 800บาทตอ่ เดือน และผทู้ ี่มีอายุ 90 ปี ขนึ้ ไป ไดร้ บั เบี้ยยงั ชีพคนละ 1,000 บาท ต่อเดือนโดยใหม้ ีผลบังคับใชต้ งั้ แต่วันท่ี 1 ตลุ าคม 2554 เป็ นตน้ ไป นอกจากน้ี ปิ ยากร หวังมหาพร (2555) ไดศ้ ึกษารปู แบบการจดั การเบ้ียยังชีพแกผ่ สู้ งู อายุ ขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่นไทย หนา้ 68

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 2) กองทนุ ดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีขาดที่พึ่งโดยสานกั ส่งเสริมและพิทักษผ์ สู้ งู อายุเป็ นการ ใหค้ วามช่วยเหลือผสู้ งู อายกุ รณีเดือดรอ้ นจากการทารณุ กรรม ถกู แสวงหาประโยชนโ์ ดย มชิ อบดว้ ยกฎหมายและถกู ทอดทงิ้ การสนบั สนนุ การจัดการงานศพผสู้ งู อายทุ ่ีมีฐานะยากจน และการช่วยเหลือผสู้ งู อายุที่ประสบปัญหาความเดือดร้อนเร่ืองท่ีพักอาศัย อาหารและ เครอ่ื งนงุ่ ห่ม 3) การไดร้ ับคาปรึกษาในทางคดี การชว่ ยเหลือจากการทารณุ กรรมและถกู ทอดท้ิง โดยกระทรวงยตุ ธิ รรมใหค้ าแนะนา ปรกึ ษาท่เี กยี่ วขอ้ งในทางคดสี าหรบั ผสู้ งู อายุ 4) การยกเว้นค่าเขา้ ชมสถานที่ของรัฐโดยกระทรวงคมนาคม และกระทรวง ทรพั ยากรธรรมชาตฯิ ใหผ้ สู้ งู อายเุ ขา้ ชมฟรี 5) การช่วยเหลือดา้ นค่าโดยสารยานพาหนะตามความเหมาะสม โดยกระทรวง คมนาคม ใหค้ วามช่วยเหลือผสู้ งู อายุ โดยรถไฟ/ รถไฟฟ้ า /รถ บขส./ขสมก. ลดค่าโดยสาร ครึ่งราคาและการบนิ ไทยลดค่าโดยสารภายในประเทศ รอ้ ยละ 15 3.การบริการสงั คม (Social Service) เป็ นระบบบริการท่ีตอบสนองความตอ้ งการ ขน้ั พื้นฐานของประชาชนประกอบดว้ ยบรกิ ารดา้ นตา่ งๆ 5ดา้ น คอื 3.1 ดา้ นสขุ ภาพอนามยั ประกอบดว้ ย 1) หลกั ประกันสขุ ภาพถว้ นหนา้ ถือเป็ นสิทธิขน้ั พื้นฐานของประชาชนทกุ คน ใหบ้ ริการครอบคลมุ ดา้ นการตรวจสขุ ภาพ การรักษาพยาบาล และการส่งเสริมสขุ ภาพและ ป้ องกนั โรค ดาเนนิ งานโดยสานกั งานหลกั ประกนั สขุ ภาพแห่งชาติ (สปสช.) 2) การบริการทางการแพทย์และการสาธารณสขุ จาก พ.ร.บ.ผสู้ งู อายุ พ.ศ. 2546 และแผนผสู้ งู อายแุ ห่งชาติ ฉบบั ท่ี 2 (พ.ศ.2545-2564) มกี ารจดั ชอ่ งทางเฉพาะ สาหรบั ผสู้ งู อายแุ ยกจากผรู้ บั บรกิ ารทวั่ ไปในแผนกผปู้ ่ วยนอก 3) โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพประจาตาบล เป็ นโครงการดแู ลสขุ ภาพที่เกิด จากการมีส่วนร่วมขอชมุ ชนและทอ้ งถ่ิน บนพื้นฐานแนวคิด“หนุ้ ส่วนการดแู ล” ประกอบดว้ ย ประชาชนในพน้ื ที่ สถานบรกิ ารสขุ ภาพ และองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน 4) การดแู ลที่บา้ น (Home Care) เป็ นบริการสาหรับผสู้ งู อายอุ ีกรปู แบบหนงึ่ ซึ่งเหมาะกับผูป้ ่ วยผูส้ งู อายุท่ีอาการไม่รนุ แรงและไม่สะดวกในการเดินทางมารักษาท่ี โรงพยาบาล เป็ นการลดคา่ เดนิ ทางของผใู้ ชบ้ รกิ าร และผสู้ งู อายสุ ว่ นมากพึงพอใจที่จะรบั การ รกั ษาพยาบาลทบ่ี า้ น (สภุ าณี อ่อนชนื่ จติ ร และฤทยั พร ตรีตรง, 2549) 5) โครงการอาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายุ (อผส.) เป็ นโครงการที่ม่งุ แกไ้ ขปัญหา ผสู้ งู อายขุ าดผดู้ แู ล ชว่ ยเหลือตนเองไมไ่ ด้ ถกู ทอดท้ิง ถกู ละเลยเพิกเฉย และผสู้ งู อายทุ ่ีไดร้ บั การดแู ลไมถ่ กู ตอ้ ง โดยอาศยั การสรา้ งอาสาสมคั ร จากอาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจาหมบู่ า้ น (อสม.) หรือประชาชนในชมุ ชนท่ีสมคั รใจทาหนา้ ท่ีเป็ นผใู้ หก้ ารดแู ลช่วยเหลอื ฟื้ นฟูผสู้ งู อายใุ น ชมุ ชน หนา้ 69

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 3.2 ดา้ นการศึกษาประกอบดว้ ย 1) การศึกษานอกโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการโดยศนู ยส์ ง่ เสริมการศึกษา นอกโรงเรียนกล่มุ เป้ าหมายพิเศษ (ศกพ.)ไดพ้ ัฒนาแนวทางการจัดการศึกษานอกโรงเรียน สาหรบั ผสู้ งู อายตุ ามความตอ้ งการและความสนใจของผสู้ งู อายุ เชน่ การสง่ เสริมการเรียนรู้ ตลอดชีวิตสาหรับผสู้ งู อายุ การเสริมสรา้ งคณุ ค่าและการพัฒนาที่ยงั่ ยืนสาหรบั ผสู้ งู อายกุ าร เสรมิ สรา้ งความรว่ มมอื เพื่อความเขม้ แข็งขององคก์ รผสู้ งู อายุ เป็ นตน้ 2) การศึกษาเก่ียวกับคอมพิวเตอร์ เช่น “ชมรมการศึกษาเกี่ยวกับ คอมพิวเตอร์ (Old People Playing Young Club: OPPY)” เป็ นชมรมที่มงุ่ เผยแพร่ความรแู้ ละ ทกั ษะในการใชค้ อมพิวเตอรแ์ ละอินเทอรเ์ น็ตใหแ้ ก่ผสู้ งู อายุ โดยผสู้ งู อายจุ ะตอ้ งจ่ายค่าบริการ เอง 3.3 ดา้ นที่อย่อู าศัยประกอบดว้ ย การสงเคราะหท์ ี่อย่อู าศัยและการดแู ลเป็ น บริการในสถานสงเคราะห์สาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีครอบคลมุ ความจาเป็ นดา้ นปัจจัย 4 รวมท้ัง บริการดา้ นการรักษาพยาบาล กายภาพบาบดั ศาสนกจิ งานอดเิ รก นนั ทนาการ กิจกรรม สง่ เสรมิ ประเพณีและวัฒนธรรมปัจจบุ นั มสี ถานสงเคราะหข์ องรฐั 21แห่ง 3.4 ดา้ นการมงี านทาและการมรี ายไดป้ ระกอบดว้ ย กองทนุ สวัสดกิ ารผสู้ งู อายุ สถาบันพัฒนาองคก์ รชมุ ชน (องคก์ ารมหาชน) จดั ทาโครงการที่ยึดหลกั การใหผ้ สู้ งู อายเุ ป็ น แกนนาในการกาหนดและตดั สนิ ใจรว่ มกนั ในการบริหารจดั การสวสั ดกิ ารผสู้ งู อายกุ นั เอง 3.5 ดา้ นบริการสงั คมและนนั ทนาการประกอบดว้ ย 1) ชมรมผสู้ งู อายุ รปู แบบบริการทางสงั คมสาหรับผสู้ งู อายทุ ี่มกี ารพัฒนาขน้ึ อย่างมากในปัจจบุ นั ชมรมผสู้ งู อายเุ ป็ นการรวมกลมุ่ กนั ทางสงั คมของผสู้ งู อายทุ ่ีมคี วามสนใจ และมีอดุ มการณร์ ่วมกันในการท่ีจะพัฒนาคณุ ภาพชีวิตของผสู้ งู อายุ โดยเฉพาะการสรา้ ง คณุ ภาพท้ังทางกาย จิต และสังคม เพื่อให้ชีวิตมีคณุ ค่าและมีคุณประโยชน์ท้ังแก่ตนเอง ครอบครวั และสงั คม โดยมสี ภาผสู้ งู อายแุ ละกระทรวงสาธารณสขุ เป็ นผสู้ นบั สนนุ งบประมาณ แตผ่ บู้ ริหารจดั การและดาเนนิ การหลกั คอื กลมุ่ ผสู้ งู อายเุ อง การดาเนนิ งานของชมรมผสู้ งู อายุ ในลกั ษณะเครือขา่ ย ทาใหง้ านดา้ นผสู้ งู อายเุ ขม้ แขง็ มากขนึ้ 2) ศนู ยอ์ เนกประสงคส์ าหรับผสู้ งู อายุ (ศศิพัฒน์ ยอดเพชร,2550) เป็ น สถานที่ที่เป็ นศนู ยร์ วมขององคก์ าร ชมุ ชน ผสู้ งู อายุ เพื่อจัดกิจกรรมดา้ นสขุ ภาพ สงั คม จิต และปัญญา โดยมีแนวคิดพ้ืนฐานคือ การใชช้ มุ ชนเป็ นฐานในการใหบ้ ริการ การดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายุ และการจดั บริการแบบองคร์ วม 3) ศนู ยช์ มุ ชนเพ่ือผสู้ งู อายุ ใหบ้ ริการโดยไม่คิดค่าใชจ้ ่ายจากผสู้ งู อายุ การ บริการท่ีจดั ให้ เชน่ กายภาพบาบดั อาชวี บาบดั ออกกาลงั กาย ศาสนกจิ กจิ กรรมนนั ทนาการ ตลอดจนกจิ กรรมในวนั สาคญั ตา่ งๆ 4) ศนู ยบ์ ริการผสู้ งู อายใุ นวัดเป็ นโครงการที่จัดตง้ั ขน้ึ มาเพื่อสนบั สนนุ ใหช้ มุ ชน มีส่วนร่วมในการดแู ลผสู้ งู อายใุ นชมุ ชนของตนเอง โดยมีวัดหรือสถาบันทางศาสนาเป็ น ศนู ยก์ ลางในการจดั กจิ กรรม หนา้ 70

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 5) กองทนุ ผสู้ งู อายุ เพื่อสนบั สนนุ อดุ หนนุ โครงการสาหรับองคก์ รของผสู้ งู อายุ หรือองค์กรที่ทางานดา้ นผสู้ งู อายเุ พื่อคมุ้ ครองส่งเสริมและสนบั สนนุ ผสู้ งู อายุ ใหม้ ีศักยภาพ มคี วามมนั่ คง และมคี ณุ ภาพชวี ิตที่ดี 4. การช่วยเหลือเก้ือกลู ของภาคประชาชน (สานกั งานคณะกรรมการพัฒนาการ เศรษฐกิจและวารสารเทคโนโลยีภาคใต้ ปี ท่ี 7ฉบบั ที่ 1 มกราคม –มิถนุ ายน 2557สงั คมแห่งชาติ, 2553) เป็ นการจดั สวัสดิการสงั คมโดยกล่มุ ตา่ ง ๆ เป็ นผดู้ าเนนิ การหลกั เช่น การจัดสวัสดิการ ชมุ ชนท่ีครอบคลมุ การเกิด แก่ เจ็บ ตาย กล่มุ ออมทรัพย์ ท่ีมีรปู ธรรมกา้ วหนา้ ชัดเจนทั้งเชิงองค์ ความรู้ กลไก และพื้นท่ีดาเนินการในอีกดา้ นหน่ึงภาคธรุ กิจเอกชนท่ีเดิมม่งุ หวังผลประโยชนข์ อง องคก์ รเป็ นหลกั แตใ่ นปัจจบุ ันไดป้ รับบทบาทเขา้ มาช่วยเหลือร่วมรับผิดชอบปัญหาสงั คมมากข้ึน นอกจากน้ียังมีการจดั สวัสดิการโดยปัจเจกชน อาทิ การซื้อประกนั ชีวิตรปู แบบตา่ งๆ ผ่านกิจการ ประกันภยั ของเอกชนซึ่งเขา้ มาช่วยเติมเต็มหรือยกระดับสวัสดิการในภาพรวมใหส้ มบรู ณม์ ากข้ึน อย่างมากถึงแมว้ ่าประเทศไทย จะไดม้ กี ารจดั สวสั ดิการสงั คม สาหรบั ผสู้ งู อายใุ นหลายรปู แบบ กลา่ วโดยสรปุ การจัดสวัสดิการสงั คมสาหรับผสู้ งู อายไุ ดม้ ีการพฒั นาการมาอย่างตอ่ เนื่อง และมีการบรู ณาการในหลายภาคส่วนไม่ว่าจะเป็ นภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ท้ังนี้ เพื่อรองรับจานวนผู้สูงอายุท่ีจะมีจานวนเพ่ิมมากขึ้นเรื่อยๆ ในขณะเดียวกัน ภาครัฐได้มี การปรับเปลี่ยนนโยบายจากเชิงรับมาเป็ นเชิงรกุ เห็นความสาคัญของผสู้ งู อายวุ ่าเป็ นบคุ คลที่ ทรงคณุ ค่าต่อสังคม มิใช่ภาระของสังคม มีความเขา้ ใจบริบทของผสู้ งู อายุ ส่งเสริมและสนบั สนนุ กิจกรรมหรือโครงการที่เป็ นการช่วยเหลือผสู้ งู อายขุ องภาคประชาชน/ชมุ ชนในการจัดสวัสดิการ สงั คมใหก้ บั ผสู้ งู อายใุ นลกั ษณะตา่ งๆ ทงั้ นี้เพื่อเป็ นสรา้ งคณุ ภาพชีวิตที่ดีใหแ้ กผ่ สู้ งู อายไุ ดอ้ ย่อู ย่างมี ความสขุ และมศี กั ดิศ์ รีในตนเองได้ ซ่ึงไดม้ ีการพฒั นาระบบการบริการในลกั ษณะของการบริการทาง สงั คมสาหรบั ผสู้ งู อายใุ นหลากหลายรปู แบบ จากการศึกษารปู แบบการจัดบริการสังคมของ ภชุ งค์ เสนานชุ และกรรณิกา ขวัญอารีย์ ที่ไดท้ าการศึกษาถึงรปู แบบการจัดบริการสังคมสาหรับผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการ ในชมุ ชน (คณะสงั คมสงเคราะหศ์ าสตรแ์ ละสวัสดิการสังคม มหาวิทยาลยั หัวเฉียวเฉลิมพระ เกียรต,ิ 2552.) พบว่า การดแู ลทางสงั คมหรือการบริการทางสังคมสาหรับผสู้ งู อายนุ นั้ ไดม้ า จากศึกษาแนวความคดิ ของการจดั บริการสงั คมแบบกลมุ่ พึ่งพา และบริการดแู ลที่บา้ นเป็ นหลกั โดยผศู้ ึกษาไดศ้ ึกษา แนวคดิ การบริการสงั คมจากประเทศตา่ งๆ ดงั นี้ ประเทศสหรฐั อเมรกิ า แนวคดิ นเ้ี กิดขน้ึ ในสหรฐั อเมริกาชว่ งตน้ ค.ศ.1970 เพราะผสู้ งู อายไุ ดเ้ พ่ิม จานวนสงู ขึ้น อย่างรวดเร็ว (ปัจจบุ ันมีประชากรผสู้ งู อายปุ ระมาณ 47 ลา้ นคน หรือ รอ้ ยละ16 ของ ประชากรทงั้ หมด) ทาใหบ้ ริการทางสงั คมที่มอี ยใู่ นขณะนน้ั ไมส่ ามารถตอบสนองความตอ้ งการ ของผสู้ งู อายไุ ดอ้ ย่างทวั่ ถึงบริการสงั คมแบบกล่มุ พึ่งพา (Group Home) จึงเป็ นอีกทางเลือก หนงึ่ สาหรบั ผสู้ งู อายทุ ่ีโดดเดยี่ ว ตอ้ งการสงั คม เพ่ือน และความชว่ ยเหลือในดา้ นตา่ งๆ หนา้ 71

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหวา่ งประเทศไทยและตา่ งประเทศ 1. ลกั ษณะสาคญั ของบรกิ ารสงั คมแบบกลม่ ุ พ่ึงพา สานกั ผสู้ งู อายขุ องรฐั แมร่ีแลนด์ (Maryland, Department of Aging) ไดด้ าเนนิ งานโครงการ ชว่ ยเหลือผสู้ งู อายแุ บบกล่มุ พึ่งพา( Senior Assisted Group Home Subsidy Program) ไดอ้ ธิบาย ลกั ษณะของโครงการว่า เป็ นโครงการที่ช่วยเหลือผสู้ งู อายทุ ่ีมีรายไดน้ อ้ ยและปานกลาง โดยการ จดั หาท่ีพกั อาศัยใหเ้ ขา้ ไปอย่ใู นบา้ นที่ออกใบอนญุ าตใหโ้ ดยสานกั อนามยั (Department of Health and Mental Hygiene) โดยมีสมาชิกที่อย่รู ่วมกนั ระหว่าง 4-16 คน รัฐบาลทอ้ งถิ่นจะเป็ นผอู้ อก ค่าใชจ้ ่ายในการดารงชีพใหแ้ ก่บคุ คลท่ีมี คณุ สมบัติตามที่กาหนด ไดแ้ ก่ ค่าอาหาร (Meals) การดแู ลสว่ นบคุ คล และการใหก้ ารดแู ลตลอด 24 ชวั่ โมง สาหรบั ผสู้ งู อายทุ ี่ไม่สามารถช่วยเหลือ ตนเองได้ ทง้ั นส้ี านกั ผสู้ งู อายจุ ะเป็ นผตู้ ดิ ตามประเมนิ ผลการดาเนนิ งานโครงการดงั กลา่ ว สาหรบั ผทู้ ี่ไดร้ ับสิทธิในการรับบริการดังกล่าวจะตอ้ งเป็ นผมู้ ีคณุ สมบัติดงั นี้ มีอายอุ ย่างนอ้ ย 62 ปี มีปัญหาเกี่ยวกับสขุ ภาพทางร่างกายหรือจิตใจ และมีความจาเป็ นหรือตอ้ งการความ ชว่ ยเหลอื รวมทง้ั เป็ นผทู้ ่ีมีรายไดต้ ามที่กาหนดและมสี ทิ ธไิ ดร้ บั การสนบั สนนุ จากรฐั บาลทอ้ งถิ่น สานกั งานสาธารณสขุ รัฐอิลินอยส(์ Illinois Department of Public Health) ไดอ้ ธิบาย ลกั ษณะของกลมุ่ พ่ึงพาไวว้ ่า เป็ นบา้ นสาหรบั ผสู้ งู อายุ ท่ีมีลกั ษณะการจดั เตรียมหอ้ งพกั ไวบ้ ริการ ไมเ่ กนิ 16 คน มกี ารจดั อาหารใหอ้ ย่างนอ้ ยหนงึ่ ม้อื มบี ริการดแู ลทาความสะอาดท่ีพัก และมีหอ้ ง รวม (Community room)สาหรับการทากิจกรรมร่วมกนั โดยผสู้ งู อายจุ ะรับผิดชอบในการดแู ล ตนเอง รวมท้ังดา้ นการรับประทานอาหาร นอกจากนี้ยังมีบริการการดแู ลเฉพาะบคุ คล เช่น การชว่ ยเหลืออาบนา้ หรือการดแู ลเรื่องการรกั ษาพยาบาล ซึ่งผทู้ ่ีจะทาหนา้ ท่ีดงั กลา่ วจะตอ้ งเป็ น บคุ คลที่ไดร้ บั อนญุ าต(Licensed)ตาม กฎหมายเทา่ นน้ั Olive Evans (1988) อธิบาย การบริการทางสงั คมแบบกลมุ่ พ่ึงพาของ Dexter House ซ่ึงดาเนินงานโดยองค์กรเอกชน ในรัฐนิวเจอร์ซ่ีว่า มีลักษณะเป็ นบา้ นสองช้ัน แต่ละชั้น ประกอบดว้ ย หอ้ งนา้ หอ้ งครัว หอ้ งรับประทานอาหาร และหอ้ งส่วนตวั ผอู้ าศัยเป็ นผสู้ งู อายุ ทง้ั หมด มผี ชู้ าย 4 คน จะพกั อยชู่ นั้ ลา่ ง และผหู้ ญิง 3 คนจะพกั อยชู่ น้ั บน ทกุ คนลว้ นเป็ นคนแปลก หนา้ ที่มาอาศัยอย่ใู นบา้ นร่วมกัน ราคาหอ้ งพักก็ไม่แพงมากนกั และผสู้ งู อายสุ ามารถจ่ายได้ แต่จะตอ้ งรับผิดชอบตวั เองในดา้ นการทาอาหาร และการทาความสะอาด ผสู้ งู อายจุ ะตอ้ งมี หนงั สือรบั รองว่ามีสขุ ภาพแข็งแรงสมบรู ณ์ ผสู้ งู อายจุ ะอย่รู ่วมกนั ในลกั ษณะของการชว่ ยเหลือ ซ่ึงกนั และกัน เช่น การทาอาหารรับประทานร่วมกนั การฝากกนั ซื้อขา้ วของ การแลกเปล่ียน ประสบการชีวิตร่วมกนั หรือแมแ้ ตก่ ารถกเถียงการเมืองร่วมกนั เน่อื งจากว่าผหู้ ญิงกบั ผชู้ ายจะ พกั อย่ใู นบา้ นหลงั เดยี วกนั ปัญหาเรื่องอารมณแ์ ละเพศสมั พันธเ์ ป็ นเรื่องท่ีหลีกเล่ียงไม่ได้ แตท่ าง บา้ นก็ไม่ไดม้ ีขอ้ หา้ มในเรื่องน้ีแตอ่ ย่างใด เน่ืองจากเห็นว่าผสู้ งู อายเุ หล่าน้ีมีประสบการณ์และ มีความรเู้ ป็ น อยา่ งดี ประเทศสวีเดน บริการสงั คมแบบกล่มุ พ่ึงพาในประเทศสวีเดน (Inlasningstjansten, 2002) เป็ นบริการ ดา้ นท่ีอย่อู าศัยมีลักษณะเป็ นอพาตเมน้ ทข์ นาดเล็กที่ประกอบไปดว้ ย หอ้ งครัว หอ้ งอาหาร หอ้ งนงั่ เล่นและใชร้ ่วมกนั มีเจา้ หนา้ คอยชว่ ยเหลือตลอด 24 ชวั่ โมง ส่วนใหญ่จะจัดใหส้ าหรับ ผสู้ งู อายทุ ่ีเป็ นมอี าการของโรคความจาเสอื่ ม หนา้ 72

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ ประเทศญี่ป่ นุ ในประเทศญ่ีป่ ุน (Ministry of Foreign Affairs,2006) อธิบายบริการสงั คมแบบกลมุ่ พึ่งพา ว่า เป็ นบริการใหเ้ ชา่ ที่พกั อาศัยสาหรบั ผสู้ งู อายทุ ่ีมีอาการของโรคความจาเส่ือม ซึ่งมีลกั ษณะเป็ น อพาตเมน้ ท์ แตล่ ะชน้ั ประกอบไปดว้ ย 8 ยนู ิต ผสู้ งู อายจุ ะประกอบอาหารเชา้ กลางวันดว้ ยตวั เอง และรับประทานดว้ ยกัน โดยการช่วยเหลือของเจา้ หนา้ ท่ี หอ้ งครัวและหอ้ งอาหารจะใชร้ ่วมกัน ผสู้ งู อายจุ ะตอ้ งรับผิดชอบในการทาความสะอาดบริเวณที่พักของตนเองและเขา้ ร่วม กิจกรรม ตา่ งๆ ท่ีจดั ขึ้นเท่าที่สามารถจะทาได้ โดยการดแู ลของเจา้ หนา้ ท่ี ผสู้ งู อายสุ ามารถนาเฟอรน์ เิ จอร์ มาใชไ้ ดเ้ ทา่ ท่ีพื้นท่ีมีใหใ้ นแตล่ ะยนู ติ หอ้ งนอนจะเป็ นหอ้ งสไตลญ์ ี่ป่ ุนและมหี อ้ งนา้ สว่ นตวั จาก ท่ีกลา่ วมาสามารถสรปุ ลกั ษณะสาคญั ของบริการทางสงั คมแบบกล่มุ พึ่งพาไดด้ งั นี้ เป็ นบริการทางเลือกสาหรบั การดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีขาดผดู้ แู ล ชว่ ยใหผ้ สู้ งู อายทุ ่ีโดดเดี่ยวไดอ้ ย่รู ่วมกบั ผอู้ ่ืน มีสังคม เพ่ือน และมีบริการดา้ นท่ีพักอาศัยสาหรับกลมุ่ ผสู้ งู อายเุ ป็ นกล่มุ ขนาดเล็กต้ังแต่ 4-16 คน โดยผสู้ งู อายจุ ะตอ้ งมีสขุ ภาพสมบรู ณ์ และสามารถดแู ลตนเองได้ แต่ในกรณีท่ีไม่ สามารถช่วยเหลือตนเองไดท้ ้ังหมด ก็จะมีบริการเฉพาะบคุ คล โดยการดแู ลอย่างใกลช้ ิดจาก เจา้ หนา้ ท่ีที่ผา่ นการอบรม เนน้ ใหก้ ลมุ่ ผสู้ งู อายุ ดแู ลและชว่ ยเหลือตนเอง รวมทงั้ พึ่งพาอาศยั ซ่ึงกนั และกัน ตามความสามารถของแตล่ ะคน เป็ นบริการทางเลือกท่ีมีค่าใชจ้ ่ายถกู กว่าและมีบริการ เฉพาะเท่าท่ีจาเป็ นตอ่ ความตอ้ งการท่ีสาคัญสามารถกระจายการใหบ้ ริการไดอ้ ย่างกวา้ งขวาง แมแ้ ตใ่ นชมุ ชนทีมีขนาดเล็ก และอย่หู ่างไกล เนื่องจากตน้ ทนุ ในการดาเนินงานค่อนขา้ งถกู และ สามารถดาเนินการไดโ้ ดย รัฐบาล องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน องคก์ รพัฒนาเอกชนหรือ องคก์ รสาธารณประโยชน์ โบสถ์ ภาคธรุ กิจ และองคก์ รภาคประชาชนในชมุ ชน แต่ตอ้ งมี หนว่ ยงานของภาครัฐที่เกี่ยวขอ้ งทาหนา้ ท่ีในการกากับดแู ลเพ่ือให้ การดาเนินงานเป็ นไปอย่างมี คณุ ภาพและมาตรฐาน 2. แนวความคิดของ การจดั บรกิ ารสงั คมแบบบรกิ ารดแู ลท่ีบา้ น (Home Care) การจดั บริการสงั คมแบบบริการดแู ลท่ีบา้ นโดยทวั่ ไปจะใชแ้ นวคิดการจดั บริการและฟื้ นฟู สมรรถภาพโดยชมุ ชน เป็ นหลกั สาคญั ในการทางานโดยจะเนน้ การฟ้ื นฟูสมรรถภาพเป็ นกลยทุ ธใ์ น การเพิ่มพนู คณุ ภาพชีวิตของคนพิการ ผสู้ งู อายทุ ั้งทางร่างกาย จิตใจ สติปัญญาและสงั คม ซ่ึงมี เป้ าหมายใหไ้ ดร้ ับการฟื้ นฟูในดา้ นตา่ งๆ เช่นการรักษาพยาบาล การศึกษา การฝึ กงาน อาชีพ มงี านทา สามารถใชช้ ีวิตอย่ใู นสงั คมทวั่ ไปได้ การจัดทาบริการตา่ งๆ โดยมีบคุ คล 3 สว่ นดว้ ยกนั คือ1) บคุ คลตามกล่มุ เป้ าหมาย 2)ชมุ ชน ครอบครัว เพื่อนบา้ น กล่มุ และ 3) เจา้ หนา้ ที่ผู้ ใหบ้ ริการ โดยบคุ คลท้ัง3 กล่มุ นี้จะตอ้ งมีความพรอ้ มในการรับขอ้ มลู ขา่ วสาร การฝึ กอบรม การใชเ้ ทคโนโลยีท่ีเหมาะสม การกระตนุ้ ใหก้ ล่มุ เป้ าหมายมีกาลังใจ ซึ่งเป็ นการสรา้ งโอกาสให้ กลมุ่ เป้ าหมายเท่าเทียมคนปกติ สรา้ งแหลง่ ทรพั ยากรในชมุ ชน (วริยาภรณ์ พรนภดล, 2544 ) ในการดาเนนิ โครงการฟื้ นฟูสมรรถภาพโดยชมุ ชนจาเป็ นตอ้ งปรับทัศนคตแิ ละพฤติกรรม ของคนในชมุ ชนใหส้ ามารถชว่ ยเหลือผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการไดท้ ง้ั เร่ืองการแพทย์ รายได้ ความมนั่ คง ในสงั คม การศึกษา สิทธิทางกฎหมาย และการมีส่วนร่วมในสงั คม โดยกลมุ่ เป้ าหมายครอบครวั ตลอดจนชมุ ชนคือศนู ยก์ ลางของกิจกรรม ใชท้ รัพยากรท่ีมีอย่ใู นชมุ ชน ใชเ้ ทคโนโลยีท่ีเหมาะสม ซ่ึงแตล่ ะพื้นที่จะมีรปู แบบการดาเนินงานท่ีตา่ งกนั ข้ึนอย่กู บั ภมู ิปัญญาของทอ้ งถิ่นความตอ้ งการ เฉพาะของพื้นท่ีและทรพั ยากรที่ มอี ยู่ โดยมีลกั ษณะและรปู แบบการจดั บริการที่สาคญั ไดแ้ ก่ หนา้ 73

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 1. การ ใหบ้ ริการในสถาบนั เป็ นการบริการในสถานสงเคราะห์ โรงพยาบาล เนน้ ท่ีบทบาท ของผใู้ หบ้ ริการ โดยที่คนพิการจะไดร้ บั การบาบดั ฟื้ นฟูสมรรถภาพโดยผเู้ ชย่ี วชาญ 2. การใหบ้ ริการแบบจัดหน่วยเคลื่อนที่จัดผูเ้ ชี่ยวชาญไปใหบ้ ริการในชมุ ชนยังคงเนน้ บทบาทผใู้ หบ้ ริการ 3. การใหบ้ ริการโดยการจัดตั้งเป็ นศนู ย์บริการในชมุ ชน ส่วนใหญ่จะเป็ นสาขาของ หนว่ ยงานท่ีเก่ียวขอ้ งกบั กล่มุ เปาหมายหรือสถาน สงเคราะหท์ ่ีจดั ตง้ั ข้ึนเพ่ือขยายบริการใหแ้ ก่ กลมุ่ เป้ าหมายในชมุ ชน 4. การให้บริการโดยใช้ครอบครัวเป็ นฐาน เป็ นการบริการท่ีเน้นการทางานกับ กลมุ่ เป้ าหมายเป็ นรายกรณีท่ีบา้ น 5. การใหบ้ ริการฟ้ื นฟูสมรรถภาพโดยชมุ ชนเนน้ การเปิ ดโอกาสใหก้ ล่มุ เป้ าหมาย ครอบครวั ชมุ ชน มีส่วนร่วมในการดาเนินการ เพ่ือใหก้ ารบริการ และฟื้ นฟูครบวงจร ท้ังการแพทย์ ศึกษา อาชพี และสงั คม 4. แนวทางการดาเนินงานการจดั บริการสงั คมรปู แบบกล่มุ พึ่งพา และบริการดแู ล ท่ีบา้ น การจัดบริการดแู ลผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการยังคงประสบปัญหาเนือ่ งจากระบบบริการทาง สงั คมที่มีอย่ยู ังขาดประสิทธิภาพ ดังนนั้ ระบบการบริการท่ีเหมาะสมสาหรับการจัดการดแู ล ผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการใน รปู แบบ Group Home และ Home Care จึงเป็ นรปู แบบท่ีสอดคลอ้ งกบั สถานการณป์ ัจจบุ ันมากที่สดุ เพราะเป็ นการจัดบริการสงั คมมงุ่ เนน้ ใหก้ ลมุ่ เป้ าหมาย (ผพู้ ิการ และผสู้ งู อาย)ุ ครอบครัว ชมุ ชนและองคก์ รทอ้ งถ่ิน ไดเ้ ขา้ มามีส่วนร่วมรับผิดชอบในการ จดั บริการ ภายใตข้ อบเขตความรบั ผิดชอบขององคก์ รที่เหมะสมควรเป็ นดงั น้ี 1. ความรบั ผิดชอบในระดบั ทอ้ งถ่ิน องคก์ รทอ้ งถ่ินควรเป็ นผดู้ าเนนิ การเพื่อสนองตอบ ความตอ้ งการของประชาชนในทอ้ งถ่ิน เช่น การกาหนดรปู แบบบริการ สนับสนนุ ทรัพยากร และการบริหารจดั การ เพ่ือใหต้ อบสนองความตอ้ งการของผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการไดอ้ ยา่ งเหมาะสม 2. ความรบั ผิดชอบในระดบั ชมุ ชน การดแู ลผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการในทอ้ งถ่ินโดยรปู แบบGroup Home และHome Care จะมีประสิทธิภาพเพียงใดนน้ั ขึ้นอย่กู บั ความพรอ้ มของสมาชิกในชมุ ชน ตอ้ งเรียนรแู้ ละเขา้ ใจสภาพปัญหาของผสู้ งู อายแุ ละผพู้ ิการในชมุ ชน รวมทั้งมีบทบาทกระตนุ้ ใหส้ มาชิกชมุ ชนตระหนักถึงความตอ้ งการการดแู ลร่วมกัน โดยการเขา้ มามีส่วนร่วมเสนอ ความตอ้ งการ การบริการ ตลอดจนการประเมินและตรวจสอบคณุ ภาพการจดั บริการ 4.1 กิจกรรมสว่ น Group Home อาคารเอนกประสงค์ ประกอบดว้ ย  บริการ ดา้ นการศึกษาตลอดชีพ โดยการใหก้ ารสนบั สนนุ ขององคก์ ารบริหารส่วน ทอ้ งถ่ิน และ เอกชน หลกั สตู รและวิธกี ารสอนผสู้ อนเป็ นผพู้ ฒั นาประยกุ ตต์ ามความตอ้ งการของ ผเู้ รียน อาจมีหลกั หลกั สตู รตา่ งๆ เช่น สวัสดิการสาหรบั ผสู้ งู อายผุ พู้ ิการ การดแู ลสขุ ภาพและ ควา มปลอดภัย การฝึ กอาชีพ ความสัมพันธ์ภา ยในครอบครัวกฎหมาย ศา สนา ศิลปวฒั นธรรม การเกษตรและการออมทรพั ย์ เป็ นตน้ หนา้ 74

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ  Social day Center เป็ นบริการที่จัดในชมุ ชน ดแู ลผสู้ งู อายุ ผพู้ ิการในชว่ งกลางวันแทน ครอบครัวหรือผดู้ แู ล มีกิจกรรมนันทนาการ-สังคม มีบริการรับส่ง บริการอาหาร กลางวัน ออกกาลงั กาย ตรวจสขุ ภาพเป็ นครงั้ คราว  Day Rehabilitation Center มกี ิจกรรมฟื้ นฟูสขุ ภาพเพ่ือใหร้ า่ งกายแขง็ แรง  ศนู ย์ ที่สามารถใหบ้ ริการท่ีหลากหลายรปู แบบ เชื่อมโยงกบั ศนู ยช์ มุ ชน เพ่ือสง่ เสริมให้ ผสู้ งู อายุ ผพู้ ิการท่ีช่วยเหลือตวั เองไดเ้ ป็ นอาสาสมคั รในการดแู ลผทู้ ี่ช่วยตวั เองไม่ ไดใ้ นชมุ ชน เดยี วกนั  Sheltered Homes บา้ นพักสาหรับผสู้ งู อุ ผพู้ ิการ ท่ีไม่มีผดู้ แู ลหรือไดร้ บั การดแู ลที่ไม่ เหมาะสม โดยพิจารณาแยกเป็ นรายๆ ทงั้ เป็ นแบบถาวร และชวั่ คราว ครอบครวั อปุ ถมั ภ์ เป็ นบริการท่ีจดั สาหรบั ผสู้ งู อายุ ผพู้ ิการ ท่ีขาดผดู้ แู ล รวมทั้ง ญาติ ทง้ั ในลกั ษณะบา้ นพกั ถาวรและชวั่ คราว โดยมีครอบครัวในชมุ ชนรบั เป็ นผอู้ ปุ ถมั ภใ์ หก้ ารอปุ การะ และดแู ลเชน่ เดยี วกบั ญาติ 4.2 กิจกรรมสว่ น Home Care 1. Home Help Service เป็ นบริการเก่ียวกบั การสง่ อาหาร ซักรีด ดแู ลบา้ น ดแู ลสขุ อนามยั ชว่ ยงานเล็กๆนอ้ ยๆ รบั สง่ ไปยงั สถานพยาบาล 2. Home Nursing เป็ นบริการท่ีสง่ หมอ พยาบาล บคุ ลากรที่ไดร้ ับการอบรมเรื่องการดแู ล ผสู้ งู อายุ ผพู้ ิการไปใหก้ ารดแู ล และแนะนาที่บา้ น 3. สาย ดว่ นใหค้ าปรึกษาใหบ้ ริการเก่ียวกบั การขอรับบริการตา่ งๆ สนบั สนนุ ใหค้ าปรึกษา ผดู้ แู ลผสู้ งู อายุ ผพู้ ิการ ปรึกษาปัญหา ระบายอารมณ์ รอ้ งทกุ ข์ ใหก้ าลังใจ ใหย้ ืมอปุ กรณ์ จดั ผดู้ แู ลแทนชวั่ คราว 4. บริการแพทยท์ างเลอื กบรกิ าร ลกู ประคบ สมนุ ไพร นวดแผนโบราณ 5. ปัจจยั ที่นาไปสคู่ วามสาเรจ็ ของการจดั บรกิ ารสงั คมแก่ผสู้ งู อายในชมุ ชน 1. การมีผนู้ าชมุ ชนท่ีมีจิตสานึกดา้ นสวัสดิการการจัดสวัสดิการเป็ นเรื่องของคน ในชมุ ชนท่ีจะตอ้ งเรียนรปู้ ัญหาของตนเองเสนอปัญหาและกาหนดความตอ้ งการและวิธีการซ่ึงผทู้ ่ี มบี ทบาทตอ่ การริเริ่มจดั สวัสดกิ ารเหลา่ นคี้ ือผนู้ าชมุ ชนโดยเฉพาะอยา่ ง ย่ิงผนู้ าท่ีเป็ นทางการที่จะ เป็ นแหลง่ ท่ีมาของความคดิ การจดั การดา้ นงบประมาณ เพื่อสนบั สนนุ การจดั สวัสดิการ 2. การมีนกั วิชาชีพเฉพาะดา้ นในชมุ ชน การกระจายบริการสวัสดิสงั คมท่ีเนน้ การ ใหบ้ ริการในระดับชมุ ชนและครอบครัวจึง จาเป็ นตอ้ งมีนักวิชาชีพเฉพาะดา้ นในชมุ ชน เช่น นกั สงั คมสงเคราะหช์ มุ ชนนกั กายภาพบาบัดและพยาบาลวิชาชีพเพื่อเพ่ิมพลงั ความ สามารถของ ประชาชนและชมุ ชนสรา้ งความเขม้ แข็งท้งั ดา้ นการเรียนรู้ การบริหารจัดการสวัสดิการในชมุ ชน การจัดการเกี่ยวกบั ระบบขอ้ มูลของสภาพปัญหาความตอ้ งกาตลอดจนระบบการเฝ้ าระวังทาง สงั คม หนา้ 75

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 3. การมีระบบเฝ้ าระวังในชมุ ชน สภาพปัญหาของผสู้ งู อายทุ ี่เป็ นกลมุ่ ท่ียากจนไม่มีผดู้ แู ล กลมุ่ เจ็บป่ วยป่ วยเร้ือรงั และมีอาการทางจิตประสาท และกลมุ่ ผดู้ แู ลผสู้ งู อายุ เป็ นกล่มุ ที่ตอ้ งการ ความช่วยเหลือมากกว่ากล่มุ อ่ืน การมีระบบการเฝ้ าระวังทางสงั คมจะทาหนา้ ที่ในการสะทอ้ น ปัญหาความตอ้ งการและ เป็ นแหลง่ จดั เก็บวิเคราะหข์ อ้ มลู ของชมุ ชนอยา่ งเป็ นระบบ เพ่ือประโยชน์ ในการวางแผน การใหค้ วามชว่ ยเหลอื ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชนไดอ้ ยา่ งมปี ระสิทธิภาพ 4. การมรี ะบบอาสาสมคั รท่ีเขม้ แข็ง อาสาสมคั รดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีบา้ นเป็ นผทู้ ่ีไดร้ บั การอบรม ความรู้ ฝึ กทักษะ เพื่อใหก้ ารดแู ลใหค้ าปรึกษา แก่ผสู้ งู อายุ และสมาชิกในครอบครัวเพื่อให้ สามารถดแู ลช่วยเหลือดารงชีวิตในการ ประกอบกิจวัตรประจาวันฟื้ นฟูสมรรถภาพผพู้ ิการ สงู อายแุ ละผพู้ ิการเบ้ืองตน้ ท่ีบา้ นได้ นอกจากนน้ั การมีระบบอาสาสมคั รที่เขม้ แข็งยังสง่ ผลต่อ ระบบขอ้ มลู เพ่ือเฝ้ า ระวังและจัดสวัสดิการในชมุ ชน รวมทัง้ การใชอ้ าสาสมคั รเป็ นกลไกในการ แกไ้ ขปัญหาและพฒั นาชมุ ชน 5. ความเขม้ แข็งของระบบเครือขา่ ยในชมุ ชน องคก์ รชมุ ชนเขม้ แข็งแตล่ ะองคก์ รจะมีการ เคล่ือนไหวเพ่ือแกป้ ัญหาและพ่ึงพาตน เอง ซ่ึงชว่ ยทาใหก้ ลมุ่ และเครือขา่ ยเกิดความแข็งแรงและ ขยายตวั และย่ิงเม่ือพวก เขามีการเคล่ือนไหวร่วมกบั เครือขา่ ยชมุ ชนเขม้ แข็งประเภทอื่นๆ หรือมี การเรียนรขู้ า้ มภมู ิภาค หรือเป็ นระดบั นานาชาติดว้ ยแลว้ จะย่ิงเกิดการเรียนรทู้ างพลงั ย่ิงขึ้น นคี้ ือโครงสรา้ งพื้นฐานและกจิ กรรมจาเป็ นสาหรบั ประชาสงั คมในทกุ ทอ้ งถ่ิน กลา่ วโดยสรปุ การจดั บริการสงั คมแบบกลมุ่ พ่ึงพาและบริการดแู ลท่ีบา้ นสาหรับผสู้ งู อายใุ น ชมุ ชนเป็ นรปู แบบการจัดบริการสังคมที่มุ่งการสนับสนุนและส่งเสริมให้ผสู้ งู อายุ ครอบครัว กล่มุ และองคก์ รชมุ ชน รวมทั้งองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ินไดม้ ีส่วนร่วมในการจัดบริการสังคม สอดคลอ้ งกับสภาพปัญหาความตอ้ งการของกล่มุ เป้ าหมายในแต่ละพื้นท่ี โดยที่องค์กรหรือ หนว่ ยงานภายนอกจะทาหนา้ ที่เป็ นเพียงพ่ีเล้ยี ง ใหค้ าแนะนาปรึกษารวมทง้ั การสนบั สนนุ ดา้ นเทคนคิ วิชาการ การประสานงานและทรัพยากร ปัจจัยสาคญั ที่ทาใหก้ ารบริการสงั คมประสบความสาเร็จ ไดแ้ ก่ การมีระบบฐานขอ้ มลู ที่ชดั เจนถกู ตอ้ ง การมีสว่ นรว่ มของกลมุ่ เป้ าหมาย ครอบครวั และชมุ ชน มีผนู้ าชมุ นที่มีจิตสานกึ มีนกั วิชาชีพเฉพาะดา้ นในชมุ ชน การมีระบบเฝ้ าระวัง ระบบอาสาสมคั ร ชมุ ชน รวมทง้ั การมรี ะบบเครือขา่ ยชมุ ชนท่ีเขม้ แขง็ (2) ระบบการดแู ลระยะยาวในประเทศไทย ความหมายของการดแู ลระยะยาว ระบบการดแู ลระยะยาว หมายถึงการจดั บริการสขุ ภาพและสงั คมท่ีมีรปู แบบเป็ นทางการ และไม่เป็ นทางการ เพ่ือตอบสนองความตอ้ งการไดร้ ับความช่วยเหลือของผูท้ ่ีประสบภาวะ ยากลาบาก อันเนื่องมาจากภาวการณ์เจ็บป่ วยเร้ือรัง การประสบอบุ ัติเหตุ ความพิการต่างๆ ตลอดจนผสู้ งู อายทุ ่ีไม่สามารถช่วยเหลือตนเองไดใ้ นชีวิตประจาวัน โดยบริการทดแทนดงั กล่าวอาจ ไม่ไดเ้ กี่ยวขอ้ งกับการรักษาพยาบาลจากแพทย์โดยตรง หากแต่จะม่งุ เนน้ ในดา้ นการฟื้ นฟู บาบัด รวมถึงการสง่ เสริมสขุ ภาพใหแ้ กก่ ลมุ่ คนเหลา่ นอี้ ย่างสมา่ เสมอและตอ่ เนอื่ ง เพ่ือใหเ้ ขามีคณุ ภาพชีวิต หนา้ 76

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ ท่ีดี สามารถดาเนนิ ชีวิตใหเ้ ป็ นอิสระเท่าที่จะเป็ นไปได้ โดยอย่บู นพื้นฐานของการเคารพศักดิ์ศรีของ ความเป็ นมนษุ ย์ (1) หลกั การสาคญั ของระบบการดแู ลระยะยาว (รายงานการสงั เคราะหร์ ะบบการดแู ล ผสู้ งู อายใุ นระยะยาวสาหรับประเทศไทย, สัมฤทธ์ิ ศรีธารงสวัสดิ์ และ กนิษฐา บญุ ธรรมเจริญ, 2553) ระบบการดแู ลระยะยาวควรพฒั นาบนพ้ืนฐานหลกั การที่สาคญั ไดแ้ ก่การมีสว่ นร่วมของภาค สว่ นตา่ งๆการบริการแบบบรู ณาการมีการเชอื่ มโยงระหว่างบริการตา่ งๆมีความครอบคลมุ ตอ่ เนอ่ื ง ตอบสนองกบั วิถีชวี ิตและบริบทของพื้นท่ีและเป็ นระบบบริการท่ีเป็ นธรรมดงั นี้ 1)การมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่างๆท้ังครอบครัวชมุ ชนองค์กรปกครอง ส่วนทอ้ งถิ่นและภาครัฐโดยเนน้ การสนับสนนุ ใหบ้ คุ คลครอบครัวและชมุ ชนสามารถดแู ลจัดการ เพื่อตนเองและช่วยเหลือภายในกล่มุ ใหไ้ ดม้ ากที่สดุ (Self care , self reliance) นนั่ คือตอ้ งยึดหลกั การ สาคัญของการไม่เขา้ ไปแย่งความรับผิดชอบของบคุ คลครอบครัวและชมุ ชนเกินความจาเป็ นแตม่ ่งุ สง่ เสริมและสนบั สนนุ ใหบ้ คุ คลครอบครัวและชมุ ชนสามารถดแู ลตนเองสามารถมีวิถีชีวิตที่เหมาะสม และสามารถตัดสินใจเขา้ ใชร้ ะบบที่เป็ นทางการไดอ้ ย่างเหมาะสมและตอ้ งพรอ้ มที่จะเขา้ ถึงเพ่ือการ ช่วยเหลือและปกป้ องบุคคลหรือครอบครัวที่ลม้ เหลวในการดแู ลตนเองไม่สามารถมีวิถีชีวิตที่ เหมาะสมหรือไมส่ ามารถเขา้ ถึงระบบบริการที่เป็ นทางการเมื่อมคี วามจาเป็ น 2)ความครอบคลมุ มีความครอบคลมุ ท้ังบริการดา้ นสขุ ภาพและสงั คมโดยในดา้ น สขุ ภาพยังบรู ณาการทั้งส่ีมิติคือการสรา้ งเสริมสขุ ภาพการป้ องกันโรคและปัญหาทางสขุ ภาพ (พฤตกิ รรมท่ีไมเ่ หมาะสมสิ่งแวดลอ้ มที่ไมป่ ลอดภยั สภาพการทางานที่ไม่ดีโรคตา่ งๆความพิการและ ปัญหาความรนุ แรงในครอบครวั ) การจดั การดแู ลในระดบั ตน้ สาหรับโรคและปัญหาสขุ ภาพที่เกิดขนึ้ การจดั การใหม้ ีความตอ่ เนือ่ งการรกั ษา (Adherence to management)ของกล่มุ โรคเรื้อรังและการ ฟื้ นฟูสมรรถภาพเพื่อให้สามารถกลับมีสถานะสุขภาพหรือสมรรถภาพท่ีเหมาะสมอีกครั้ง นอกจากนนั้ จะตอ้ งครอบคลมุ ประชากรในพื้นท่ีรบั ผดิ ชอบ 3)เน่ืองจากความจาเป็ นดา้ นสขุ ภาพในกลม่ ุ ผสู้ งู อายนุ น้ั มีมากกว่าหนึ่งมิติจึง มีความจาเป็ นในการเชื่อมโยงกิจกรรมในการบรกิ าร(Linkage of activities)และดาเนินการใหเ้ กิด ความเป็ นสหสาขาจดั การใหเ้ กิดการบริการท่ีตอ่ เนื่องและการดาเนินการติดตามประเมินและกากับ ระบบการบริการใหม้ ีประสิทธิภาพและประสิทธิผลทั้งน้ีรปู แบบความเชื่อมโยงต้องชัดเจนและ บคุ ลากรทกุ ระดบั ตอ้ งทราบภารกิจและบทบาทท่ีแนน่ อนของตนการเชื่อมโยงกิจกรรมท่ีดีจะนาไปสู่ คณุ ภาพบริการความตอ่ เนอื่ งในการใหบ้ ริการและความร่วมมอื ระหว่างวิชาชีพนอกจากนนั้ ในกรณีที่ มีการจัดระบบขอ้ มลู และสารสนเทศเพื่อสนบั สนนุ ความเช่ือมโยงดังกล่าวจะเป็ นประโยชนต์ ่อการ บริหารจดั การระบบการบริการ 38 หนา้ 77

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 4) ตอบสนองกบั วิถีชีวิตและบรบิ ทของพ้ืนท่ี การจัดบริการมีความสอดคลอ้ ง กบั วิถีชีวิตและวัฒนธรรมชมุ ชนทั้งระดบั ทอ้ งถ่ินและระดบั ประเทศสง่ เสริมการประยกุ ตแ์ ละพัฒนา ภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่นดา้ นสขุ ภาพในการจดั บริการ 5) เป็ นระบบบริการท่ีเป็ นธรรม ท้ังในดา้ นการเขา้ ถึงบริการและการใชร้ ะบบ การเงินการคลงั ท่ีมีความเป็ นธรรมในการจ่ายสมทบโดยท่ีผรู้ บั บริการไดร้ บั บริการท่ีสอดคลอ้ งกบั ความจาเป็ นโดยไมถ่ กู จากดั ดว้ ยความสามารถในการ (2) ระบบการดแู ลระยะยาวในชมุ ชน ชมุ ชนให้การดแู ลเกื้อหนุนผูส้ งู อายผุ ่านทาง เครือขา่ ยทางสงั คมหลายเครือขา่ ยไมว่ ่าจะเป็ นบคุ คล กล่มุ บคุ คลหรือองคก์ รในชมุ ชนุ โดยเครือขา่ ยท่ี สาคญั ไดแ้ ก่ 1) เพื่อน/เพ่ือนบา้ น 2) ผนู้ าชมุ ชน 3) วดั และองคก์ รทางศาสนา 4) ชมรมผสู้ งู อายแุ ละ คลงั ปัญญา 5) กล่มุ ฌาปนกิจสงเคราะหแ์ ละ 6) อาสาสมคั รกลมุ่ ตา่ งๆรวมถึงอาสาสมคั รดแู ล ผสู้ งู อายอุ ยา่ งไรก็ดีการเก้ือหนนุ ที่มีอยสู่ ว่ นใหญ่เป็ นการเกอื้ หนนุ เป็ นครงั้ คราวสาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีพอ ช่วยเหลือตวั เองไดแ้ ละส่วนใหญ่เป็ นการรวมกล่มุ ของผสู้ งู อายเุ พื่อผสู้ งู อายกุ ันเองการรวมกล่มุ คน ทัว่ ไปในชมุ ชนเพ่ือการดแู ลผสู้ งู อายยุ ังอย่ใู นระดับที่ค่อนขา้ งตา่ การดแู ลระยะยาวในชมุ ชนถือเป็ น หวั ใจสาคญั ของระบบที่จะสามารถทาใหเ้ กดิ การดแู ลที่ตอ่ เน่อื งและเช่ือมโยงกบั บริการที่เกี่ยวขอ้ งทกุ ระดับเริ่มต้ังแต่เม่ือผูป้ ่ วยถูกจาหน่ายออกจากโรงพยาบาลด้วยภาวะท่ียังตอ้ งการการดแู ล ระดับพื้นฐานไปอย่ทู ี่บา้ นของผปู้ ่ วยเองจาเป็ นตอ้ งมีการสนบั สนุนท่ีมีลกั ษณะเป็ นเครือขา่ ยระหว่าง สถานบริการสขุ ภาพเพ่ือนบา้ นอาสาสมคั รและอปท. ตลอดจนองคก์ รตา่ งๆในชมุ ชนเพื่อใหผ้ สู้ งู อายุ สามารถดารงชวี ิตอยใู่ นชมุ ชนไดอ้ ย่างเหมาะสมและสง่ ตอ่ ผปู้ ่ วยไปยังสถานบริการผสู้ งู อายผุ สู้ งู อายุ หรือสถานพยาบาลในกรณีท่ีไมส่ ามารถดแู ลไดใ้ นชมุ ชนทั้งนห้ี ากพิจารณาจากโครงสรา้ งของชมุ ชน ในปั จจุบันองค์กรท่ีมีความใกล้ชิดกับชุมชนมากที่สุดคือ “องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน” ซ่ึงมีงบประมาณและศักยภาพในการจัดการรวมทั้งมีอัตรากาลังของนักสวัสดิการสังคมและ “สถานพยาบาลปฐมภมู ิในชมุ ชน” ซึ่งมีผมู้ ีความรดู้ า้ นบริการทางการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ ภายใต้ การสนบั สนนุ ของโรงพยาบาลแม่ข่าย (Contracting Unit for Primary Care : CUP) ในระบบ หลกั ประกนั สภุ าพถว้ นหนา้ และที่เกิดข้ึนใหม่คือ “กองทนุ หลกั ประกนั สขุ ภาพตาบล”ซ่ึงมีการบริหาร จัดการในลักษณะคณะกรรมการท่ีมีตัวแทนจากท้ังฝั่งองค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิ่นเจา้ หนา้ ที่ สาธารณสขุ และตวั แทนฝัง่ ชมุ ชนและในบางพื้นที่มี “ศนู ยอ์ เนกประสงค”์ ในการจัดกิจกรรมสาหรับ ผสู้ งู อายเุ น่ืองจากอปท. มีพนั ธกิจในการดแู ลคณุ ภาพชีวิตของประชาชนในชมุ ชนรวมถึงการดแู ล ผสู้ งู อายรุ วมถึงกลมุ่ ดอ้ ยโอกาสตา่ งๆ ดังนั้นจึงมีบทบาทหลักในการสนับสนนุ /บริหารจัดการใหเ้ กิดบริการในการสนับสนุน ครอบครัวในการจัดบริการดแู ลระยะยาวสาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพึ่งพิงทั้งนี้อาจใชก้ ลไกกองทนุ หลกั ประกนั สขุ ภาพตาบลท่ีจัดตง้ั ขึ้นโดยการสนบั สนนุ ของสปสช. และอปท.และในบางพื้นท่ีมีการลง ขนั ของชาวบา้ นร่วมดว้ ยเป็ นกลไกในการจัดการและสนบั สนนุ ใหเ้ กิดบริการต่างๆในชมุ ชนโดยมี การบรู ณาการทั้งบริการดา้ นสขุ ภาพและสงั คมเขา้ ดว้ ยกนั โดยทอ้ งถ่ินสนบั สนนุ งบประมาณในการ ดาเนนิ งานทงั้ นค้ี วรมีสว่ นรว่ มจากครอบครวั ชมุ ชนชมรม/องคก์ รอาสาสมคั รองคก์ รสาธารณกศุ ล ในชมุ ชนและสถาบันศาสนาอย่างเขม้ แข็งและมีส่วนในการกาหนดบทบาทและการดาเนินงานของ หนา้ 78

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ ผใู้ หบ้ ริการโดยอาจใชร้ ปู แบบคณะกรรมการกองทนุ ประกันสขุ ภาพตาบลเป็ นกลไกเชื่อมในการ บริหารโครงการรวมถึงการบริหารระบบการจดั บริการระบบอาสาสมคั รและผจู้ ดั การผปู้ ่ วย (3) การจดั บรกิ ารดแู ลระยะยาวในชมุ ชน เนื่องจากผปู้ ่ วยท่ีมีภาวะทพุ พลภาพและผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพึ่งพิงมีความยากลาบากในการ เดินทางไปรับบริการที่สถานบริการดังน้ันเพ่ือใหค้ นกล่มุ นี้เขา้ ถึงบริการท่ีจาเป็ นตอ้ งเนน้ การ จดั บริการเชิงรกุ เขา้ ไปในชมุ ชนและใหบ้ ริการถึงบา้ นโดยในการจดั บริการควรเป็ นดงั น้ี 1) บทบาททีมเชิงรกุ ของโรงพยาบาลแม่ข่าย (CUP) ในการออกใหบ้ ริการนนั้ ไม่ จาเป็ นตอ้ งออกเป็ นทีมใหญ่ขึ้นกับสภาพปัญหาความจาเป็ นดา้ นสขุ ภาพของผปู้ ่ วยแต่ละรายโดยมี การทา case conference ท้ังกอ่ นและหลงั การออกปฏิบตั ิงานมีนกั กายภาพบาบัด/กิจกรรมบาบัด/ ผชู้ ่วยออกใหบ้ ริการสาหรับผปู้ ่ วยที่มีภาวะทพุ พลภาพโดยบุคลากรตอ้ งมีทักษะที่หลากหลาย บรู ณาการทง้ั นเี้ ป้ าประสงคห์ ลกั ในการออกใหบ้ ริการทางการแพทยค์ ือการฝึ กญาติใหส้ ามารถดแู ล และช่วยเหลือผปู้ ่ วยในการฟื้ นฟูสมรรถภาพไดอ้ ย่างเหมาะสมมากกว่าการใหบ้ ริการแก่ผปู้ ่ วย โดยตรง (เนอื่ งจากผดู้ แู ลหลกั คอื ญาตหิ รือบคุ คลในครอบครวั ) 2) การออกปฏิบัติงานควรมีเจา้ หนา้ ที่ สอ. อาสาสมคั ร(สาธารณสขุ / ผพู้ ิการ/ดแู ลผสู้ งู อาย)ุ รวมถึงบคุ ลากรที่รบั ผิดชอบขององค์กรปกครองท้องถิ่น เพื่อร่วมกนั ประเมนิ และวางแผนการใหบ้ ริการผสู้ งู อาย/ุ ผมู้ ีภาวะทพุ พลภาพเฉพาะรายสว่ นการออก ใหบ้ ริการครง้ั ตอ่ ๆไปอย่างนอ้ ยควรมอี าสาสมคั รรว่ มทีมดว้ ยในการใหบ้ ริการ 3) องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน มีบทบาทภารกิจในการดแู ลผมู้ ีภาวะพ่ึงพิงและ ผดู้ แู ลดา้ นสังคมเช่นเศรษฐกิจความเป็ นอย่กู ารปฏิบัติกิจวัตรประจาวัน (กรณีไม่มีผดู้ แู ล) สภาพแวดลอ้ มทงั้ นอ้ี ปท. ควรตอ้ งจดั ใหม้ ี - นกั สังคมสงเคราะห์ท่ีผ่านการอบรมดา้ นการดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพึ่งพิงเป็ น ผจู้ ดั การการดแู ลดา้ นสงั คมในการทางานเช่อื มและร่วมกบั เจา้ หนา้ ท่ีสาธารณสขุ - ฐานขอ้ มลู ผมู้ ีภาวะพึ่งพิงและตอ้ งการการดแู ลทงั้ ที่มีคนดแู ลและไม่มีคนดแู ลและ กลมุ่ ที่ตอ้ งการความชว่ ยเหลอื จากทอ้ งถิ่นและชมุ ชน - ใหผ้ จู้ ดั การการดแู ลดา้ นสงั คมเป็ นผจู้ ดั การระบบอาสาสมคั ร/ผชู้ ว่ ยผดู้ แู ลในการ จดั บริการแกค่ รอบครวั ที่มีปัญหาดา้ นการดแู ลปัจจบุ นั อาสาสมคั รสาธารณสขุ และอาสาสมคั รดแู ลผู้ พิการไดร้ ับค่าตอบแทนในการปฏิบัติงานในแต่ละเดือนดังนนั้ สามารถกาหนดหรือจัดการระบบ อาสาสมคั รไดง้ ่ายข้นึ ทั้งน้คี วรมีการกาหนดบทบาทความรบั ผิดชอบของอาสาสมัครในการดแู ลผมู้ ี ภาวะทพุ ลภาพและผพู้ ิการใหช้ ดั เจนขน้ึ เช่นกาหนดผทู้ ี่ตอ้ งดแู ลของอาสาสมคั รแตล่ ะท่านหรือการจัด เวรในการดแู ลเชน่ อาสาสมคั รดแู ลผพู้ ิการของอบต.ปากพนู หรืออสม.จัดเวรกนั มาช่วยอาบนา้ ผปู้ ่ วย ที่อมั พาตทงั้ ตวั และมีนา้ หนกั มากทกุ วันพระของรพช.ดา่ นซา้ ย 4) ศนู ยฟ์ ้ื นฟสู มรรถภาพชมุ ชนในพื้นที่ท่ีมีความพรอ้ มเพื่อฟื้ นฟูสมรรถภาพทาง กายและทางจิตแก่ผมู้ ีภาวะทพุ ลภาพหรือผสู้ งู อายทุ ี่มีภาวะพ่ึงพิงซ่ึงขณะนี้มีวัดหลายแห่งไดจ้ ัดใหม้ ี ศนู ยฯ์ ในลักษณะดงั กลา่ วในชมุ ชนโดยการสนบั สนนุ ของเจา้ หนา้ ที่สาธารณสขุ และองคก์ รปกครอง สว่ นทอ้ งถิ่น หนา้ 79

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหวา่ งประเทศไทยและตา่ งประเทศ 5) บทบาทศนู ย์อเนกประสงค์ผ้สู งู อายใุ นพ้ืนท่ีที่มีความพร้อม หรือโรงพยาบาลชมุ ชนใหจ้ ัดบริการ Day care สาหรับดแู ลผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพ่ึงพิงในเวลากลางวัน ใหแ้ กญ่ าติ ดงั นน้ั ประเทศไทยเป็ นประเทศท่ีใหค้ วามสาคญั กบั ความกตญั ญกู ตเวที ตอ่ บพุ การี การดแู ลผสู้ งู อายจุ ึงเป็ นบทบาทหลกั ของครอบครวั และชมุ ชนซ่ึงลว้ นเป็ นเครือญาติ ซึ่งผสู้ งู อายสุ ว่ น ใหญป่ ระสงคท์ ่ีจะอยอู่ าศยั กบั ครอบครวั มากกว่าที่อาศัยในสถานบริการผสู้ งู อายุ อย่างไรก็ดีการจัด สวัสดิการสังคมสาหรับผสู้ งู อายุ หน่วยงานที่มีบทบาทความรับผิดชอบหลัก คือ กระทรวงการ พฒั นาสงั คมและความมนั่ คงของมนษุ ย์ ร่วมกบั องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถิ่น และระบบ อาสาสมคั ร ในการจัดบริการ ซ่ึงการดแู ลระยะยาวในชมุ ชน มีเครือข่ายท่ีสาคัญ เช่น 1) เพ่ือน/เพื่อนบา้ น 2) ผนู้ าชมุ ชน 3) วัดและองคก์ รทางศาสนา 4) ชมรมผสู้ งู อายแุ ละคลงั ปัญญา 5) กล่มุ ฌาปนกิจ สงเคราะหแ์ ละ 6) อาสาสมคั รกลมุ่ ตา่ งๆการดแู ลระยะยาวในชมุ ชนถือเป็ นหวั ใจสาคญั ของระบบที่จะ สามารถทาใหเ้ กดิ การดแู ลท่ีตอ่ เนอื่ งและเช่อื มโยงกับบริการท่ีเกี่ยวขอ้ งทกุ ระดบั 4.2.1 แผนยทุ ธศาสตรก์ ารดาเนินงานระบบการดแู ลระยะยาวสาหรบั ผสู้ งู อายทุ ี่อยู่ ในภาวะพ่ึงพิง พ.ศ.2557-2561(สานกั งานหลกั ประกนั สขุ ภาพแหง่ ชาติ) ยุทธศาสตร์มาตรการหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบดัชนีและเป้ าหมายประกอบด้วย 6 ยทุ ธศาสตรห์ ลกั ดงั นี้ 1. การคดั กรองผสู้ งู อายแุ ละพฒั นาฐานขอ้ มลู ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชน 2. การพฒั นาการจดั บริการในชมุ ชนเพ่ือการป้ องกนั การดแู ลและฟ้ื นฟูผสู้ งู อายโุ ดยเชื่อมโยง กบั ระบบบริการในสถานบริการผสู้ งู อายุ 3. การพฒั นาระบบการเงนิ การคลงั และชดุ สทิ ธิประโยชน์ 4. การพฒั นากาลงั คน 5. การสรา้ งการจดั การความรแู้ ละการตดิ ตามประเมินผล 6. การพฒั นากฎหมาย/ระเบียบและการบริหารจดั การ ยทุ ธศาสตรท์ ่ี1 การคดั กรองผสู้ งู อายแุ ละพฒั นาฐานขอ้ มลู ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชน เป้ าประสงคผ์ สู้ งู อายทุ กุ คนไดร้ ับการประเมินเพื่อคดั กรองจาแนกตามกลมุ่ เพ่ือรับบริการ ตามชดุ สิทธิ ประโยชนข์ องแตล่ ะกลมุ่ รวมถึงมีฐานขอ้ มลู ผสู้ งู อายทุ กุ ชมุ ชน 1.1 พฒั นาแบบประเมินเพ่ือสารวจผสู้ งู อายแุ ละจดั ทาเกณฑ์ /มาตรฐานการจาแนกผสู้ งู อายุ ตาม ความจาเป็ นในการไดร้ บั บริการดแู ลระยะยาว 1.2 พฒั นาศักยภาพโดยการฝึ กอบรมมาตรฐานการคดั กรองใหแ้ กอ่ สม./อผส. 1.3 ทาการสารวจและประเมินผสู้ งู อายตุ ามเกณฑ์ /มาตรฐานการจาแนกผสู้ งู อายตุ าม ความจาเป็ นในการไดร้ บั บริการดแู ลระยาวโดยบรู ณาการร่วมกบั ภาคสว่ นอื่นๆ หนา้ 80

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 1.4 จัดทาฐานขอ้ มลู ผสู้ งู อายเุ พื่อใชใ้ นการวางแผนการดแู ลระยะยาวและการจดั สวัสดิการ และบริการตา่ งๆแกผ่ สู้ งู อายุ ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 2 การพฒั นาระบบบริการในชมุ ชนเพื่อการป้ องกนั การดแู ลผสู้ งู อาย ุ โดยเช่ือมโยงกบั ระบบบรกิ ารในสถานบรกิ ารผสู้ งู อาย ุ เป้ าประสงค์มีระบบการดแู ลระยะยาวผสู้ งู อายใุ นชมุ ชนครอบคลมุ ทกุ พื้นท่ีและมีระบบ สนบั สนนุ การดแู ลระยะยาวในชมุ ชนและระบบรองรับสาหรบั ผสู้ งู อายทุ ี่มีภาวะพ่ึงพิงและไม่สามารถ พกั อาศัยในชมุ ชนได้ 2.1 พฒั นามาตรฐานบริการและระบบสนบั สนนุ การบริการ - มาตรฐานหนว่ ยจดั บริการ ; ศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวิตผสู้ งู อายุ ,Day care , respite care, Community nursing home - มาตรฐานบคุ ลากร ; มาตรฐานผชู้ ่วยดแู ลผสู้ งู อายมุ าตรฐาน หลักสตู ร ผจู้ ดั การบริการระยะยาว - มาตรฐานบริการ ; ในระดบั ชมุ ชน ,ในสถานบริการผสู้ งู อายผุ สู้ งู อายแุ ละ มาตรฐานระบบสง่ ตอ่ ระหว่างบา้ นชมุ ชนและสถานบริการผสู้ งู อายเุ ป็ นตน้ 2.2 มีการจดั บริการดแู ลผสู้ งู อายเุ ชิงรกุ ท่ีบา้ น /ชมุ ชน 2.3 มีศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผสู้ งู อายุ (ศนู ยเ์ อนกประสงค์ ผสู้ งู อาย)ุ 2.4 Day care center ในระดบั ตาบล ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 3 การพฒั นาระบบการเงินการคลงั และชดุ สทิ ธิประโยชน์ เป้ าประสงคม์ ีชดุ สทิ ธปิ ระโยชนด์ า้ นการดแู ลระยะยาวที่ครอบคลมุ ตามความจาเป็ นพื้นฐาน ของผสู้ งู อายภุ ายใตร้ ะบบการเงนิ การคลงั ที่เหมาะสมและยัง่ ยืน 3.1 พฒั นาชดุ สทิ ธปิ ระโยชนบ์ ริการดแู ลระยะยาวสาหรบั ผสู้ งู อายทุ ี่มีภาวะพ่ึงพิง 3.2 ออกแบบระบบการเงินการคลังและรปู แบบการจ่ายค่าบริการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายทุ ่ีเอ้ือตอ่ การเขา้ ถึงบริการตามมาตรฐาน 3.3 จดั ทาขอ้ เสนอการบรู ณาการงบประมาณการดแู ลระยะยาวสาหรบั ผสู้ งู อายขุ อง หนว่ ยงานตา่ งๆ 3.4 ขยายความครอบคลมุ กองทนุ ฟ้ื นฟูผพู้ ิการระดบั จงั หวดั ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 4 การพฒั นากาลงั คน เป้ าประสงคก์ าลงั คนในระบบการดแู ลระยะยาวสาหรับผสู้ งู อายมุ ีจานวนเพียงพอและผา่ น ตามเกณฑม์ าตรฐานท่ีกาหนด 4.1 สนับสนนุ องค์กรปกครองส่วนทอ้ งถ่ินและชมุ ชนเอกชนมีส่วนร่วมในการ วางแผนและบริหารจัดการกาลังคนเพ่ือการดแู ลระยะยาวสาหรับผสู้ งู อายใุ หส้ อดคลอ้ งกับความ ตอ้ งการของพื้นที่ หนา้ 81

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 4.2 การพัฒนาหลักสตู รและการอบรมบคุ ลากรดา้ นการดแู ละระยะยาวสาหรับ ผสู้ งู อายุ - ผจู้ ดั การบริการดแู ลระยะยาว (Long term care manager) - Care assistant 4.3 สนบั สนนุ การผลิตการจา้ งและการสรา้ งแรงจงู ใจแก่กาลงั คนในระบบการดแู ล ระยะยาว 4.3.1 Community care ในชมุ ชนไดแ้ กอ่ สม. ,อผส., ผจู้ ดั การบริการดแู ล ระยะยาว (Long term case manager), ผชู้ ว่ ยผดู้ แู ลผสู้ งู อายุ (Care assistant) 4.3.2 Assistant care ในรพ.สต. ไดแ้ ก่พยาบาลวิชาชีพ (เพ่ิมอีกแห่งละ1คน) , นกั จิตวิทยาคลนิ กิ , หมอนวดไทย 4.3.3 Hospital care - ในรพ.ชมุ ชนไดแ้ ก่แพทยเ์ วชศาสตรค์ รอบครัวนกั กายภาพบาบัด (เพ่ิมอีกแหง่ ละ1คน) - ในรพ.ศ./รพท.ไดแ้ ก่นกั กิจกรรมบาบัด, พยาบาลเวชศาสตร์ ผสู้ งู อาย,ุ แพทยเ์ วชศาสตรผ์ สู้ งู อายุ ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 5 การสรา้ งการจดั การความรแู้ ละการติดตามประเมินผล เป้ าประสงคม์ ีองคค์ วามรแู้ ละขอ้ มลู สาหรับการพัฒนาและตดิ ตามกากบั ระบบบริการดแู ล ระยะยาวสาหรบั ผสู้ งู อายุ 5.1 ศึกษาและพัฒนาชดุ สิทธิประโยชนใ์ นดา้ นการป้ องกันและการดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่มีภาวะ พึ่งพิง 5.2 ศึกษาและพัฒนารปู แบบการจัดบริการในชมุ ชนและการบริหารจัดการกองทนุ ระดบั ตา่ งๆเพื่อใหเ้ กิดการบรู ณาการการจดั บริการ 5.3 ศึกษาการพัฒนารปู แบบการจ่ายค่าบริการเพื่อกระตนุ้ ใหเ้ กิดการบริการและเพ่ิม คณุ ภาพบริการ 5.4 ศึกษาระบบ Long-term care financing 5.5 ศึกษาและพฒั นาระบบการประเมนิ ผลการดาเนนิ งานการจดั บริการดแู ลระยะยาว ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 6 การพฒั นากฎหมาย/ระเบียบและการบรหิ ารจดั การ เป้ าประสงค์ทกุ หน่วยงานท่ีเกี่ยวขอ้ งพัฒนากฎหมาย/ระเบียบและการบริหารจัดการ เพ่ือใหเ้ อื้อตอ่ การพฒั นาระบบการดแู ลระยะยาวสาหรบั ผสู้ งู อายุ 6.1 แกไ้ ขระเบียบสวัสดิการการรักษาพยาบาลขา้ ราชการใหค้ รอบคลมุ บริการ สขุ ภาพในชมุ ชน 6.2 กาหนดบทบาทใหท้ อ้ งถ่ินเป็ นผดู้ แู ลการจัดบริการดแู ลระยะยาวผสู้ งู อายแุ ละ ปรบั ปรงุ แกไ้ ขกฎระเบียบของทอ้ งถ่ินใหเ้ อื้อตอ่ การดาเนนิ งานตามบทบาท 6.3 ทบทวนกฎหมายท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั การจดั บริการดแู ลระยะยาวเช่นมาตรฐานและ การกากบั สถานบริบาลเอกชนมาตรฐานและการกากบั การจดั บริการดแู ลระยะยาวท่ีบา้ น หนา้ 82

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทียบระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 4.2.3 ระบบการดแู ลระยะยาวในต่างประเทศ คณะผู้ศึกษาได้คน้ คว้าวิจัยจากเอกสาร งานวิจัย บทความ ฐานขอ้ มูลอินเตอร์เนต ที่เกี่ยวขอ้ ง จานวน 5 ประเทศ ประกอบดว้ ย สหรัฐอเมริกา ญี่ป่ ุน ออสเตรเลีย สหราชอาณาจักร และสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เนื้อหากล่าวถึงระบบกฎหมาย การบริหารจัดการดา้ นภาษี สวัสดิการดา้ นสขุ ภาพ และการดแู ลทางสังคมที่รัฐบาลจัดใหก้ ับผสู้ งู อายุแลผดู้ แู ลอย่างไม่เป็ น ทางการในครอบครวั 1. ประเทศสหรฐั อเมรกิ า โครงสรา้ งการบรหิ ารระบบการดแู ลระยะยาวของสหรฐั อเมรกิ า การจัดสวัสดิการสาหรับผสู้ งู อายขุ องสหรัฐอเมริกาเร่ิมเป็ นรปู ร่างชัดเจน ใน ค.ศ.1965 เมื่อรัฐบาลไดผ้ ่านกฎหมายสาหรับการจัดสวัสดิการสังคมแก่ผสู้ งู อายุเฉพาะขึ้นเป็ นครั้งแรก กฎหมายดงั กลา่ วไดแ้ ก่รัฐบัญญตั ิว่าดว้ ยผสู้ งู อายชุ าวอเมริกนั (Older American Act) รัฐบัญญัติ ดังกล่าวประกอบดว้ ยบทบัญญัติและมาตรการสาคัญที่รัฐบาลกลางตอ้ งรับผิดชอบพรอ้ มทั้ง มอบหมายความรับผิดชอบในการจัดระบบสวัสดิการสังคมผสู้ งู อายไุ ปยังรัฐบาลระดบั มลรัฐและ รฐั บาลทอ้ งถิ่นตลอดจนใหช้ มุ ชนและครอบครวั เป็ นสถาบันและองคก์ รที่มีหนา้ ที่ดาเนนิ การจดั บริการ ทางสังคมให้แก่ผู้สูงอายุในพ้ืนท่ีความรับผิดชอบของตนเองรัฐบัญญัติว่าดว้ ยผู้สงู อายุนี้มี เจตนารมณ์ในมิติท่ีจะประกันคณุ ภาพชีวิตและความเป็ นอย่ทู ี่ดีของผสู้ งู อายชุ าวอเมริกันอย่าง ถว้ นหนา้ โดยการใหก้ ารประกนั ความมนั่ คงทางดา้ นเศรษฐกิจรวมท้ังการประกันทางดา้ นสขุ ภาพ อนามัยท้ังทางดา้ นร่างกายและจิตใจของผสู้ งู อายอุ ย่างทัว่ ถึงรัฐบัญญัติดังกล่าวมีบทบัญญัติท่ี สาคัญไดแ้ ก่การจัดสรรงบประมาณสมทบของรัฐบาลกลางใหแ้ ก่มลรัฐและทอ้ งถ่ินต่างๆในการ จัดบริการและสวัสดิการสาหรับผสู้ งู อายซุ ึ่งบริการดังกล่าวรวมถึงการเดินทางการบริการภายใน บา้ นบริการทางดา้ นกฎหมายการจดั งบประมาณสนบั สนนุ การจดั ตง้ั ศนู ยบ์ ริการผสู้ งู อายกุ ารจัดตง้ั ศนู ย์บริการอาหารกลางวันใหแ้ ก่ผสู้ งู อายมุ าตรการว่าดว้ ยการส่งเสริมสขุ ภาพอนามัยและการ ป้ องกันโรคแก่ผสู้ งู อายมุ าตรการช่วยเหลือผูด้ แู ลผสู้ งู อายมุ าตรการจา้ งงานผสู้ งู อายทุ ่ียังสามารถ ทางานไดใ้ นทอ้ งถิ่นของตนเองมาตรการคมุ้ ครองสทิ ธิและเสรีภาพและการชว่ ยเหลือทางกฎหมายแก่ ผสู้ งู อายรุ วมทงั้ มาตรการฝึ กอบรมการวิจยั และการแสวงหาองคค์ วามรตู้ า่ งๆเกี่ยวกบั ผสู้ งู อายไุ ดม้ ี การรวบรวมขนึ้ อยา่ งครบถว้ นภายใตบ้ ทบญั ญตั ิฉบบั ดงั กลา่ ว (เล็กสมบัติ,วรรณลกั ษณ์ เมียนเกิด และเดชา สงั ขวรรณ, 2550 น.96) ซ่ึงในการดาเนินงานและการกาหนดบทบาทหนา้ ที่ของแตล่ ะ ระดบั นนั้ มีการกาหนดขอบเขตความรบั ผดิ ชอบในการใหบ้ ริการตง้ั แตร่ ะดบั สงู สดุ คือระดบั ประเทศไป จนถึงระดบั ทอ้ งถิ่นตามแผนภมู ิภาพรวมของระบบบริการผสู้ งู อายขุ องสหรฐั อเมริกาตอ่ ไปน้ี หนา้ 83

แผนภาพท่ี 4.1 ภาพรวมของระบ ทีม่ า: ศศิพฒั น์ ยอดเพชร, 2553:64

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหวา่ งประเทศไทยและตา่ งประเทศ บบริการผสู้ งู อายขุ องสหรฐั อเมริกา หนา้ 84

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ หน่วยงานใหบ้ ริการดา้ นสขุ ภาพและสังคมสาหรับผสู้ งู อายขุ องสหรัฐอเมริกามี กระทรวงท่ีรบั ผิดชอบบริการทัง้ 2 ดา้ นน้แี กป่ ระชาชนอย่รู ่วมกนั เรียกว่า Department of Health and Human Services (DHHS) ในดา้ นการบริหารไดใ้ หอ้ านาจแกม่ ลรัฐไดบ้ ริหารจัดการเอง (ภายใต้ กฎหมาย Older Americans Act) จึงทาใหก้ ารบรู ณาการตา่ งๆเป็ นไปไดอ้ ย่างดีแตล่ ะมลรัฐดาเนินการ โดย Area Agencies on Aging (AAA) ซึ่งมหี นว่ ยงานในการดาเนนิ งานอีกหลายฝ่ ายดงั แผนภาพท่ี 3.2 โครงสรา้ งการบริหารงานบริการผสู้ งู อายขุ องสหรฐั อเมริกาดงั นี้ แผนภาพที่ 4.2โครงสรา้ งการบริหารงานบริการผสู้ งู อายขุ องสหรัฐอเมริกา President DHH Congress AOA 10 AOA Regional State Unite on Aging Area Agencies on Aging Area Advisory Councils Service Coordination Program Funding Advocacy Area Advisory Councils Regional Planning ทม่ี า: ศศิพฒั น์ ยอดเพชร, 2553:64 จากแผนภาพดังกล่าวจะเห็นว่าบริการการดแู ลระยะยาวของสหรัฐอเมริกาทั้งบริการ ดา้ นสขุ ภาพและสงั คมอยอู่ ย่ภู ายใตห้ นว่ ยงานของรัฐหนว่ ยงานเดียวจึงทาใหน้ โยบายและการบริหาร เป็ นเอกภาพ (US Department of Health and Human Services: DHHS) โดยในระดบั การบริหารนั้นมล รัฐตา่ งๆไดจ้ ัดโครงสรา้ งของตนขึ้นในลักษณะการบรู ณาการแนวราบ (Horizontally Integrated) โดยบูรณาการหน่วยงานการดแู ลระยะยาวของส่วนงานต่างๆไม่ว่า จะเป็ นหน่วยงานของรัฐ หนว่ ยงานภายนอกและผรู้ บั บริการเขา้ ดว้ ยกนั วิธกี ารดาเนนิ การเริ่มจากการประสานงานซ่ึงเป็ นการ ดาเนินงานพื้นฐานที่สดุ ไปจนถึงการจัดสรา้ งองคก์ รซ่ึงในแตล่ ะมลรัฐมีแตกตา่ งกนั (Allison Armour, 2004, pp. 2-3) หนา้ 85

บทที่ 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ การบรู ณาการของระบบการดแู ลระยะยาว การดแู ลระยะยาวมลี กั ษณะสาคญั คอื ตอ้ งการการดแู ลอย่างตอ่ เน่อื งและเชื่อมโยงกนั ระหว่าง การดแู ลในครอบครัวสถาบันและชมุ ชนเพ่ือทดแทนความตอ้ งการขั้นพ้ืนฐานที่จะช่วยใหบ้ คุ คลที่ สญู เสียหรือเสื่อมความสามารถกระทาหนา้ ที่ทางสงั คมมีคณุ ภาพชีวิตที่ดีที่สดุ เท่าท่ีจะกระทาไดท้ าให้ กิจกรรมและการบริการมีความคาบเก่ียวกบั บริการท่ีต่างประเภทกนั คือบริการสขุ ภาพและบริการ สงั คมและยงั มีความแตกตา่ งภายในรปู แบบบริการตา่ งๆของการดแู ลระยะยาวอีกดว้ ยการดแู ลระยะ ยาวท่ีดีจึงตอ้ งสามารถประสานกิจกรรมและบริการจากหลายฝ่ ายเขา้ ดว้ ยกนั ตอ้ งมีการบริหารการ จัดบริการแก่ผทู้ ่ีเจ็บป่ วยเรื้อรังโดยเฉพาะผทู้ ่ีเป็ นโรคความจาเส่ือมซึ่งตอ้ งการบริการหลากหลาย ประเภทโดยเฉพาะอย่างย่ิงใหไ้ ดร้ บั บริการดา้ นสขุ ภาพอย่างเหมาะสมขณะเดียวกนั การออกแบบที่อยู่ อาศัยใหเ้ หมาะสมและการจัดหารายไดส้ าหรับซื้ออปุ กรณ์และเครื่องช่วยเหลือตา่ งๆซ่ึงเป็ นบริการ ดา้ นสงั คมก็มีความสาคญั ตอ่ ผรู้ บั บริการและเป็ นเครื่องมือที่จะชว่ ยลดภาระของการดแู ลระยะยาวลง การศึกษาทบทวนโดยศศิพฒั น์ ยอดเพชร ท่ีทบทวนกระบวนการปฏิบตั ิงานของตา่ งประเทศ ไดค้ น้ พบเทคนิคในการปฏิบัติงานแบบบรู ณาการหลากหลายวิธีไดแ้ ก่การสรา้ งระบบการเช่ือม ประสานบริการการดแู ลแบบ Intermediate Care และการทางานร่วมกนั การแลกเปลี่ยนขอ้ มลู ระหว่าง กนั การสรา้ งแบบแผนการดแู ลเฉพาะรายการสรา้ งเครือข่ายการดาเนินงานดา้ นสขุ ภาพและสงั คม การประเมนิ สภาวะแวดลอ้ มในชมุ ชนและหนว่ ยบาบดั ฟื้ นฟูที่บา้ นโดยมีรายละเอียดดงั นี้ 1) สรา้ งระบบการเชื่อมประสานบริการที่เกี่ยวขอ้ งทั้งในดา้ นทรัพยากรการประสานการ ปฏิบัติงานและการสนบั สนนุ การดแู ลจากครอบครัวและชมุ ชนระหว่างองค์กรหรือสถาบันหลักและ หน่วยงานในชมุ ชนรวมไปถึงอาสาสมัครเพื่อใหส้ ามารถจัดบริการแก่ผสู้ งู อายไุ ดอ้ ย่างครอบคลมุ เชื่อมโยงและทวั่ ถึงมากยิ่งขึน้ ทั้งการประสานเพ่ือใหไ้ ดร้ ับบริการระยะสนั้ จากโรงพยาบาลสกู่ ารดแู ล ระยะยาวท่ีบา้ นของผสู้ งู อายุ 2) การจัดระบบบริการดแู ลระยะกลาง (Intermediate Care) และทางานร่วมกนั ถือเป็ นกลไก สาคัญอีกประการหนึ่งที่จะช่วยใหผ้ สู้ งู อายไุ ดร้ ับการดแู ลครอบคลมุ ท้ังดา้ นสขุ ภาพและสังคมและ ตอบสนองต่อความจาเป็ นดา้ นสขุ ภาพของผสู้ งู อายโุ ดยเฉพาะผทู้ ี่เพิ่งพน้ จากระยะการเจ็บป่ วย เฉียบพลันโดยมีวัตถปุ ระสงค์หลักเพ่ือฟ้ื นฟูสมรรถภาพแก่ผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพ่ึงพิงใหส้ ามารถ ดารงชีวิตไดอ้ ย่างอิสระมากที่สดุ ในชมุ ชนขณะเดียวกันก็เป็ นการเตรียมครอบครัวในการดแู ล ผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพึ่งพิงที่บา้ นท้ังน้ีบริการดงั กล่าวเป็ นตวั เช่ือมระหว่างบริการระยะเฉียบพลันและ บริการระยะยาวขณะเดียวกันก็เป็ นการลดหรือป้ องกันภาวะพึ่งพิงถาวรท่ีอาจเกิดข้ึนหากไม่ไดร้ ับ การดแู ลท่ีดี 3) การแลกเปลี่ยนขอ้ มลู ระหว่างกันเน่ืองจากผมู้ ีภาวะพึ่งพิงจาเป็ นตอ้ งไดร้ ับบริการ หลากหลายทงั้ ในดา้ นบริการสขุ ภาพและบริการสงั คมดงั นน้ั จาเป็ นตอ้ งมกี ารเชอื่ มโยงและแลกเปลี่ยน ขอ้ มลู ระหว่างหนว่ ยงานที่เกย่ี วขอ้ งในการจดั บริการดงั นนั้ จาเป็ นตอ้ งมีมาตรการเก็บรักษาความลบั ของขอ้ มลู ของผรู้ ับบริการและปกป้ องใหป้ ลอดจากการนาไปใชป้ ระโยชนใ์ นทางมิชอบทั้งน้ีผทู้ ่ีทา หนา้ ท่ีเป็ นแกนหลกั ตอ้ งตกลงเรื่องแบบฟอรม์ ของขอ้ มลู และกาหนดเงอ่ื นไขและบคุ คลท่ีจะเขา้ ใชข้ อ้ มลู ใหช้ ดั เจนนอกจากนนั้ ควรมอบขอ้ มลู ใหผ้ รู้ บั บริการทราบดว้ ย 4) การสรา้ งแบบแผนการดแู ลเฉพาะรายรวมถึงการสรา้ งความมนั่ ใจแกญ่ าติและผดู้ แู ลว่า ผสู้ งู อายจุ ะไดร้ ับบริการอย่างทันท่วงทีในกรณีท่ีเกิดการเจ็บป่ วยกะทันหันหรือตอ้ งการความ ช่วยเหลืออย่างเร่งด่วนและผทู้ ี่เพ่ิงถกู จาหน่ายจากโรงพยาบาลและอย่ใู นแผนการติดตามหลัง จาหนา่ ยจะมีการบริการดแู ลฉกุ เฉินเฉพาะให้ หนา้ 86

บทท่ี 4 การศึกษาเปรียบเทยี บระบบการดแู ลทางสงั คมและ ระบบการดแู ลระยะยาว สาหรบั ผสู้ งู อายรุ ะหว่างประเทศไทยและตา่ งประเทศ 5) การสรา้ งเครือขา่ ยการดาเนนิ งานเป็ นอีกวิธีการหนึง่ ท่ีจะช่วยใหก้ ารบริการดา้ นสขุ ภาพ และสังคมสามารถบรู ณาการการดาเนินงานและการปฏิบัติงานไดม้ ากย่ิงข้ึนการสรา้ งเครือขา่ ยจะ เป็ นประโยชนท์ ้ังในดา้ นการแลกเปล่ียนขอ้ มลู ข่าวสารการแลกเปลี่ยนแนวคิดทักษะการปฏิบัติงาน การสนบั สนนุ ทรพั ยากรซึ่งกนั และกนั รวมไปถึงการทางานร่วมกนั ในลกั ษณะการบรู ณาการระหว่าง เครือขา่ ยดว้ ย 6) การประเมินสภาวะแวดลอ้ มในชมุ ชนเป็ นอีกเทคนคิ หนง่ึ ท่ีเป็ นการบรู ณาการการดแู ลระยะ ยาวที่บา้ นสาหรับผูส้ งู อายทุ ่ีมีความตอ้ งการการดแู ลภายหลังจากกลับไปอย่ทู ่ีบา้ นโดยมีการ ปรบั ปรงุ สภาพแวดลอ้ มในบา้ นใหเ้ หมาะสมและเอื้อตอ่ การดแู ลผสู้ งู อายทุ ี่มีภาวะพึ่งพิง 7) การจัดบริการการบาบัดฟื้ นฟูที่บา้ นเป็ นการจัดบริการเชิงรกุ เพื่ออานวยการเขา้ ถึง บริการสาหรับผสู้ งู อายทุ ่ีมีภาวะพึ่งพิงเนื่องจากคนกล่มุ น้ีมีความยากลาบากในการเคล่ือนยา้ ยและ เดินทางไปรบั บริการที่โรงพยาบาลทั้งนี้ในการจัดบริการม่งุ เนน้ ไปที่การฝึ กอบรมญาตแิ ละผดู้ แู ลใน การชว่ ยเหลอื ผสู้ งู อายทุ ี่มภี าวะพ่ึงพิงในการฟื้ นฟูสมรรถภาพของตนเองเนอ่ื งจากมเี วลาสว่ นใหญ่อยู่ กบั ผสู้ งู อายนุ อกจากนน้ั จาเป็ นตอ้ งดดั แปลงอปุ กรณท์ ่ีจะใชใ้ นการฟ้ื นฟูใหเ้ หมาะสมกบั บริบทของการ ใชง้ านดว้ ย 2. สหราชอาณาจกั ร ระบบการดแู ลระยะยาวของสหราชอาณาจกั ร การจัดระบบการดแู ลในระยะยาวและบริการสขุ ภาพสาหรับผสู้ งู วัยในสหราชอาณาจักร รัฐบาลเป็ นกลไกสาคญั และประชาชนสนบั สนนุ การเงินผา่ นทางภาษีโดยมี National Health Services (NHS) เป็ นองคก์ รรับผิดชอบการบริการรักษาพยาบาลประชาชนสามารถรับบริการโดยไม่เสีย ค่าใชจ้ ่ายใดๆบริการดแู ลระยะยาวเป็ นความรับผิดชอบของทอ้ งถ่ินและมีการประเมินเพื่อยกเวน้ คา่ ใชจ้ ่ายผสู้ งู อายทุ ี่ตอ้ งการรบั บริการตอ้ งผา่ นการประเมนิ ความสามารถในการเคล่ือนไหวการดแู ล กิจวัตรสว่ นบคุ คลและสภาพแวดลอ้ มที่อย่อู าศัยมีคณะกรรมการระดบั ชาตวิ ่าดว้ ยมาตรฐานการดแู ล (National Care Standards Commission) เป็ นผคู้ วบคมุ มาตรฐานการบริการของรัฐพิทักษส์ ิทธิ์ของ ผสู้ งู อายหุ รือเป็ นตวั แทนในการส่ือสารขององคก์ รเอกชนตา่ งๆ (Department of Health, 2001) ระบบการดแู ลระยะยาว(LTC : long-term care) ในสหราชอาณาจักรมีลกั ษณะเป็ น “ระบบ ความปลอดภัย” เพื่อรองรับผทู้ ี่มีความตอ้ งการและไม่สามารถท่ีจ่ายค่าใชจ้ ่ายในการดแู ลได้ (Fernandez et al., 2009) ซึ่งเป็ นระบบที่พฒั นา การบริการการดแู ลระยะยาวสาหรับผสู้ งู อายทุ ่ี ยากจน (Ikegami and Campbell, 2002) โดยคณะกรรมาธิการตรวจสอบการดแู ลสงั คม (CSCI : Commission for Social Care Inspection) เพื่อใหม้ ีความชดั เจนและความโปร่งใสในการปฏิบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่เก่ียวกบั กรอบการทางาน ทั้งมืออาชีพหรือผทู้ ี่ใชบ้ ริการใหม้ ีความมนั่ ใจในการ ทางานของคณะกรรมาธกิ าร (CSCI, 2008, p. 4) ซ่ึงตามหลักการดแู ลชีวิตเป็ นความรับผิดชอบของตนเอง ระบบการดแู ลระยะยาง(LTC) ของสหราชอาณาจกั รท่ีใชก้ นั อย่ใู นปัจจบุ นั ใหค้ วามสาคญั การดแู ลสภาพร่างกายของตนเองและการ ดแู ลจากครอบครัวบคุ คลท่ีมีรายไดแ้ ละทรัพยส์ ินโดยเสียภาษีใหร้ ัฐ รัฐก็จะพยายามจดั การดแู ลและ บริการประชาชนเบ้ืองตน้ จัดการใหค้ วามชว่ ยเหลือตามโรงพยาบาล แตก่ ็มีบางส่วนท่ีไมร่ ับการดแู ล จากรฐั เท่าที่ควร (see, for example, Pickard 2001) ปี ค.ศ. 2009 รฐั บาลมีแผนการดแู ลระยะยาวใน พิมพเ์ ขียวและรัฐบาลใหค้ ามนั่ สญั ญาในการปฏิรปู การดแู ลระยะยาวใหส้ าเร็จและติดตามมาอย่าง ตอ่ เนอ่ื ง ตงั้ แตม่ ีรายงานของคณะกรรมาธิการที่มีความกระตือรือรน้ และอภิปรายในเรื่องระบบการ ดแู ลระยะยาว (LTC)กบั รัฐบาลหลายๆคณะเพื่อท่ีจะหาหนว่ ยงานมารับผิดชอบในการแกไ้ ขปัญหา หนา้ 87