ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 51 ยงั ไ​มม​่ าเ​ขา้ ร​ว่ ม เพราะเ​ขาถ​ อื วา่ จ​ า่ ยเ​งนิ ค​ า่ ส​ มาชกิ ไ​ปแ​ ลว้ เร่ืองน​ พ​ี้ อ่ ใ​หญ​ข่ อง​เรา​ก​ป็ วดห​ วั ​ไมน่​ อ้ ยอ​ ย​ู่เหมอื นก​ ัน “ผม​ก็​ไม่รู้​จะ​จัดการ​อย่างไร​เหมือน​กัน​กับ​คน​ท่ี​ เหลือ จะ​ลอยแพ​เขา​ก็​ไม่​ได้ จะ​รับ​โอน​มา​โดยตรง​เลย​ก็​ ไมไ​่ ดเ​้ พราะผ​ ดิ ร​ะเบยี บ ยงิ่ ไ​ปด​ ส​ู มดุ ร​ายช​ อ่ื พ​ วกน​ จ​้ี า่ ยเ​งนิ ​ สมทบม​ า​ถึงแ​ ค​่ปี 2553 เทา่ นนั้ ซ่ึง​จะว​ า่ ไ​ป​จรงิ ๆ แลว้ ​ มนั ​ก็ข​ าด​สิทธ​ไิ์ ป​แลว้ ตอนน​ ี​้กไ็ ด้​แต่​รอว​ ่าน​ ายก อบต. จะ​ เอา​อยา่ งไร “ส่วน​ปัญหา​อื่นๆ เท่า​ท่ี​ดำเนิน​กิจการ​กองทุน​ สวัสดิการ​มา​ปี​เศษๆ ก็​ยัง​ไม่มี​อะไร​หนักอก​หนักใจ​นัก จะม​ อ​ี กี อ​ ยา่ งก​ ต​็ รงท​ ร​ี่ ฐั อ​ ยากใ​หเ​้ กบ็ ค​ า่ ส​ มาชกิ เ​ปน็ ร​ายว​ นั ผมต​ อบเ​จา้ ห​ นา้ ทก​่ี ลบั ไ​ปว​ า่ วถิ ช​ี มุ ชนไ​มเ​่ หมอื นท​ ท​่ี า่ นว​ า่ ​ หรอก ชาว​บ้านเ​ขา​ไม​่ยอมเ​สีย​เวลาม​ า​จา่ ยเ​งนิ ​สวสั ดกิ าร​ ราย​วัน​หรอก เพราะ​แต่ละ​วัน​ก็​ต้อง​ออก​ไป​ทำ​ไร่​ทำ​นา ทำม​ าห​ ากนิ ​มากกว่า” นบั ว​ า่ เ​ปน็ อ​ กี ห​ นง่ึ เ​สยี งส​ ะทอ้ นท​ ภ​่ี าคร​ฐั ค​ วรเ​กบ็ ไ​ป​ ศกึ ษา​กอ่ น​ท​่จี ะ​ทำ​โครงการ​อะไร​ ออกม​ า โดยเ​ฉพาะอ​ ยา่ งย​ ง่ิ ​โครงการ​ที่​จะ​ไป​กระทบ​ กับ​วิถี​ชวี ิต​ของช​ าวบ​ ้าน เดี๋ยว​จะ​หา​ว่า​หล่อ​ ไม​เ่ ตอื นก​ นั

52 ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 53 ส0ูด5​บรรยเปากิดาห​ศู​เปช​ดิน​ตบาท ใกลบ​้ า่ ยค​ ลอ้ ยแ​ ลว้ ทงั้ ผ​ มท​ งั้ พ​ อ่ ใ​หญจ​่ อ่ ยน​ งั่ ค​ ยุ ก​ นั ​ ถูกคอ​กัน​จน​ลืม​เวลา มาตร​ว่า​พูดจา​ภาษา​คน​ชอบ​งาน​ พฒั นา​ชุมชนเ​หมือน​กนั ตัวผ​ ม​เอง​ก็​มัวม​ ัน​ไปก​ ับเ​ร่อื งเ​ล่า​ ของ​แก​ที​่มเ​ี กร็ดเ​ลก็ ​เกรด็ ​นอ้ ย​เสรมิ ​เสมอ ทต​่ี ดิ ใจท​ สี่ ดุ ค​ อื เรอ่ื งท​ แ​ี่ กเ​ลา่ ว​ า่ ต​ ำบลศ​ รฐ​ี านท​ จ​่ี รงิ ​ แล้ว​มี​ลักษณะ​เป็น​สังคม​ผสม​ผสาน จะ​เป็น​สังคม​เมือง ไ​ป​เลยก​ ็​ไม่ใช่ จะเ​ปน็ ​สงั คม​การเกษตรไ​ปท​ ั้งหมด​ก็​ไมเ​่ ชงิ ยิ่ง​พอได​้ฟัง​ดังน้​ีย่ิง​รู้สึก​ครั่น​เน้ือ​คร่ัน​ตัว​อยาก​ออก​ไป​เดิม​ ชม​ตัวเ​มอื งด​ ู​ว่าจ​ ะจ​ รงิ ​ดังท​ ่​พี อ่ ใ​หญ่​ว่าไ​วห​้ รือ​เปล่า ขณะ​กำลัง​กระสัน​จะ​ออก​ไป​สำรวจ​พื้นท่ี ผม​ถูก​ เบรก​ด้วย​เสียง​โทรศัพท​์จาก​ป้า​น่ิม​จน​ต้อง​ชะงัก ก็ แหม ผมค​ ยุ เ​รอ่ื งห​ นกั ๆ มาต​ ลอดช​ว่ งเ​ชา้ แ​ ลว้ จะข​อแ​ วบ่ ไ​ปเ​ปดิ ห​ ​ู เปิด​ตาช​ ม​บรรยากาศใ​น​ชมุ ชนบ​ ้างไ​ม่​ไดห​้ รือไ​ร หาก​ป้า​น่ิม​ของ​ผม​ก็​ไม่​ได้ใจ​ร้าย​จน​เกิน​ไป ราวกับ​ คาดเ​ดาไ​ดว​้ า่ ช​ว่ งเ​ชา้ เ​ราเ​จอม​ าห​ นกั แ​ ลว้ แหลง่ เ​รยี นร​แ​ู้ หลง่ ​ ต่อ​ไป​จึง​เป็น​เรื่อง​เกษตร​อินทรีย์​และ​ปุ๋ย​ชีวภาพ คุย​กับ แบบ​เบาๆ สบายๆ ไดบ้​ รรยากาศช​ นบท เข้า​กบั ว​ ิถี​ชวี​ ติ ​ เกษต​ กรข​ องค​ นท​ น​ี่ ี่ อกี อ​ ยา่ งป​ า้ น​ ม่ิ แ​ นะว​ า่ จ​ ะไ​ดถ​้ อื โ​อกาส​

54 ศรีฐาน น่งั ​รถ​เทย่ี ว​ไป​ดว้ ยใ​น​ตวั เข้าท​ าง​แบบน​ ​้ีกเ​็ สรจ็ โ​กส​๋ ​ิครับ เสนห่ ์​กลิ่นอ​ายบ​้าน​ทุ่ง เดิน​เตร็ด​เตร่​อยู่​หน้า อบต. สัก​พัก​ใหญ่ ป้า​น่ิม​ พา​ชาย​หนุ่ม​รูป​ร่าง​ปาน​กลาง​คน​หน่ึง​มา​แนะนำ ชื่อ พีบ่ ญุ ธรรม “ปา้ ​ติดง​านอ​ บรม​เยาวชนท​ ่ี อบต. นะ เดย๋ี วห​ ลาน​ ไป​กบั พ​ ​บ่ี ุญธรรมแ​ ลว้ ก​ นั ” ไป​กบั ​ใครน​ ่ี​ผม​ไมห​่ ว่นั ห​ รอกค​ รบั แตฟ่​ า้ ฝ​ นท​ ่ี​กำลงั ​ ตั้ง​เค้า​อยู่​น่ี​สิ​จะ​ไม่​เป็นใจ​กับ​ยาน​พาหนะ​ของ​เรา​ว่า​จะ​ไป​ รอดไ​หม บนอ​ าน​มอเตอรไ์ ซค์​คนั เ​กง่ ​ของ​พบี​่ ุญธรรม เรา 2 คน​แล่น​ผ่าน​ใจกลาง​ตำบล​บริเวณ​บ้าน​ศรี​ฐาน จาก​ท่ี​ผม​ สงั เกตน​ า่ จ​ ะเ​ปน็ บ​ รเิ วณน​ น​้ี แ​ี่ หละท​ เ​่ี ขาว​ า่ ก​ นั ว​ า่ เ​ปน็ ช​ มุ ชน​ เมือง เพราะ​ราย​ล้อม​ไป​ด้วย​สถาน​ประกอบ​การ​ผลิต​ หมอน​ ขดิ สว่ นบ​ า้ นเ​รอื นก​ ต​็ ง้ั เ​รยี งร​ายต​ ดิ ๆ กนั มถ​ี นนต​ ดั ​ เป็นซ​ อยเ​ลก็ ซ​ อย​น้อย ผู้คน​ท่ี​อยู่​ใน​ชุมชน​แห่ง​น้ี​จะ​ว่า​ไป​แล้ว​ก็​มี​เพียง​ไม่​กี่​ นามสกลุ เพราะ​คน​ทง้ั ​ชุมชน​ตา่ ง​เป็น​ญาติ​พนี่​ อ้ ง​กนั ​หมด ส่วน​คน​ท่ีมา​จาก​ท่ี​อ่ืน​ส่วน​ใหญ่​จะ​เป็น​แรงงาน​ต่าง​ถ่ิน​ท่ี​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 55

56 ศรีฐาน เข้า​มา​รับจา้ ง​ในอ​ ุตสาหกรรมห​ มอน​ ขิด บ่ึง​รถ​มอเตอร์ไซค์​ต่อ​ไป​พัก​หนึ่ง ห่าง​จาก อบต. ไป​ประมาณ 3-4 กิโลเมตร ทิวทัศน์​สอง​ข้าง​ทางเ​ร่มิ แ​ ปร​ เปล่ียน​ไป จาก​ที่​มี​แต่​บ้าน​เรือน​ก็​กลับ​กลาย​เป็น​พ้ืนท่ี​ เรอื ก​สวน​ไรน​่ า พี่​บุญ​ทำ​เล่า​ให้​ฟัง​ว่า แต่​เดิม​คน​ศรี​ฐาน​จะ​ปลูก​ เฉพาะ​ข้าว​เจา้ ​เท่านนั้ ม​ที ัง้ ท​ ี่​ปลูก​ขายแ​ ละป​ ลกู ​ไวก​้ นิ ​เอง จน​มา​ช่วง​หลงั ​จึง​เร่ิม​มี​การ​ปลกู ​พืช​พวกย​ างพารา ปาล์ม​ น้ำมัน หรือ​พืช​ผล​อะไร​ต่างๆ ตาม​ความ​ต้องการ​ของ​ ตลาด ในท​ ี่สดุ เ​ราม​ า​ถงึ แ​ หลง่ เ​รยี น​รู้ ‘กลมุ่ ​เกษตร​อินทรยี ์​ และป​ ยุ๋ ช​ วี ภาพบ​ า้ นศ​ รฐี าน’ กอ่ นเ​วลาน​ ดั ห​ มายน​ ดิ ห​ นอ่ ย ผม​จึง​ถือ​โอกาส​ออก​ไป​ด้อมๆ มองๆ บริเวณ​โดย​รอบ เบ้ือง​หน้า​พบ​อาคาร​ท่ที ำการ ภายใน​เต็ม​ไป​ดว้ ย​วตั ถดุ ิบ​ ที่​ใช้​ใน​การ​ผลิต​ปุ๋ย​ชีวภาพ ถัด​ไป​เป็น​แปลง​เรียน​รู้​ท่ี​ไว้​ สำหรบั ใ​ห​ค้ น​ท่ีมาด​ ​ูงานไ​ดท​้ ดลองใ​น​พ้ืนทจ่​ี รงิ คนเ​มอื งอ​ ยา่ งเ​ราๆ หากล​ องไ​ดย​้ ลเ​สนห่ บ​์ า้ นท​ งุ่ ล​ ะ่ ก​ ​็ เป็น​หลงใหล​กัน​เกือบ​ทุก​คน ไม่​อย่าง​น้ัน​ทุก​วัน​หยุด​ยาว​ จะม​ ป​ี รากฏการณค​์ นก​ รงุ อ​ พยพอ​ อกจ​ ากเ​มอื งอ​ ยา่ งท​ เ​ี่ หน็ ​ กัน​มาต​ ลอด​แทบท​ กุ ​เทศกาล​หรือ ขณะ​กำลัง​โดน​เสน่ห์​ของ​บ้าน​ทุ่ง​เล่น​งาน หยด​น้ำ​ จาก​ฟ้า​และ​เสียง​ของ​พ่อ​เฒ่า​ท่าน​หน่ึง​ก็​ปลุก​ผม​ข้ึน​จาก​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 57

58 ศรีฐาน ภวังค์ พ่อ​ใหญ่​สุทัศน์ วัน​เท่ียง เจ้าของ​เสียง​ดัง​กล่าว เดนิ ม​ าท​ กั ทายด​ ว้ ยใ​บหนา้ ย​ ม้ิ แ​ ยม้ เปน็ ผ​ ใู้ หญห​่ นา้ ตาใ​จดี แวว​ตา​บง่ ​บอก​ความเ​ปน็ ​กนั เอง จมกู เ​ป็น​สนั ​ต่าง​จากค​ น​ ภาค​อส​ี าน​ ท่ัวๆ ไป “หวั หนา้ เ​ขาอ​ ยากร​เ​ู้ รอ่ื งเ​กย่ี วก​ บั ก​ ลมุ่ เ​กษตรอ​ นิ ท​ รยี ์ น่ะ​พอ่ ใ​หญ่ ช่วยเ​ล่า​ใหเ้​ขา​ฟงั ​หน่อย” ส่วน​ผม​รีบ​แย้ง​พี่​บุญ​ธรรม​ทันที “พ่ีๆ ผม​เป็น​แค่​ นัก​เขียน ไม่​ได้​เป็น​เจ้า​หน้าท่ี​มา​ตรวจ​งาน​อะไร ไป​บอก​ พอ่ ใ​หญแ​่ ก​อยา่ งน​ นั้ ​เดย๋ี วแ​ กก​ ​็เขา้ ใจผ​ ิด​กนั ​พอดี” ทำความเ​ขา้ ใจก​ ัน​พัก​หนงึ่ ​จึง​ทราบว​ ่า ท่แี ทค้​ น​ทาง​ ภาค​อีสาน​เวลา​ใคร​ไป​ดู​งาน​เขา​จะ​เรียก​แบบ​ให้​เกียรติ​ กัน​ว่า​หัวหน้า​หมด ไม่​ว่า​จะ​เป็น​เจ้า​หน้าท่ี​จาก​รัฐ​หรือ​ สอื่ มวลชนต​ ่างๆ

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 59 อมื ...เคย​แตไ​่ ด้ยนิ ​มา พอไดเ​้ จอ​กับต​ ัวเ​อง​น​่ีก​็แปลก​ ไป​อีกอ​ ยา่ งเ​หมือน​กนั ความเ​ส่ือมทรามข​องเ​กษตร​เชิงเดี่ยว “ชีวิต​มัน​เป็น​เรื่อง​ง่ายๆ แต่​เรา​ทำให้​มัน​ยาก​เอง” โจน จนั ใด เคย​กลา่ ว​ไวอ้​ ย่าง​นัน้ พูด​ถึง​โจน จัน​ใด ใน​แวดวง​คน​ทำงาน​ด้าน​การ​ พัฒนา​แทบ​จะ​ไม่มี​ใคร​ไม่รู้​จัก ไม่​ว่า​จะ​เร่ือง​การ​ใช้​ชีวิต​ อย่าง​พอ​เพียง การ​ทำ​เกษตร​อินทรีย์ หรือ​ไม่​ก็​เร่ือง​การ​ สรา้ ง​บา้ นด​ นิ จนม​ ีอ​ ีก​ฉายาว​ ่า ‘โจน บ้านด​ นิ ’ เขา​มา​มีส​ ่วนเ​ก่ียวขอ้ ง​อะไรก​ บั เ​ร่ืองร​าวข​ องเ​รา? จะ​ไม่เ​กี่ยวไ​ด​้อยา่ งไรล​ ะ่ ค​ รบั ก็​พ​่ีโจนค​ น​น้​นี ีแ่​ หละ​ ท่ี​กลับ​มา​ชักชวน​คนใน​บ้าน​เกิด​ให้​หัน​กลับ​มา​ทำ​เกษตร​ อินทรีย์​ตาม​แบบ​ที่​คร้ัง​หน่ึง​บรรพบุรุษ​เคย​ทำ​ต่อๆ กัน​ มา “เดิมที​คน​ท่ี​น่ี​ก็​ทำการ​เกษตร​แบบ​เชิงเด่ียว เน้น​ การ​ใชป้​ ุ๋ย​ใช้ย​ า จนเ​มือ่ 10 กวา่ ​ป​ีทแี​่ ลว้ คุณโ​จน​ก​็มา​คุย​ กับ​พวก​เรา​ว่า ตอน​น้ี​ผู้คน​ส่วน​ใหญ่​มี​ปัญหา​สุขภาพ​กัน​ มากเ​พราะว​ า่ ไ​ดร​้ บั ส​ ารพ​ ษิ ส​ ารเ​คมก​ี นั เ​ยอะ ถา้ เ​ราไ​มร่ จ​ู้ กั ​ ป้องกัน​หรือ​ปฏิบัติ​ตัว​ใหม่​เรา​ก็​จะ​ตาย​ก่อน​วัย​อัน​ควร ประกอบ​กับ​คนใน​ชุ​มน​เอง​ก็​เร่ิม​เล็ง​เห็น​พิษ​ภัย​ที่​เกิด​จาก​

60 ศรีฐาน สารเ​คมอี​ ยแู่​ ล้วด​ ว้ ย เราจ​ งึ ร​วมก​ ล่มุ ​กนั ​เพอ่ื ล​ ดก​ าร​ใชส้​ าร​ เคมี” พอ่ ใ​หญส​่ ทุ ัศน์​เลา่ ท​ ่​จี ดุ เ​ริ่มต​ ้น​แรก​ของ​กลุ่ม​ให​ฟ้ งั แตถ​่ งึ แ​ มจ​้ ะม​ ค​ี นม​ ชี อ่ื เ​สยี งเ​ขา้ ม​ าร​ว่ มด​ ว้ ย เชอ่ื ห​ รอื ​ ไมว่​ ่า ใน​ระยะแ​ รก​ราวป​ ี 2538 กลับ​มีส​ มาชกิ ​เพยี ง 15 คน​เทา่ นัน้ เหมอื นเ​รอ่ื งเ​กา่ ม​ าเ​ลา่ ใ​หม่ จะก​ พ​ี่ นื้ ทต​ี่ อ่ ก​ พ​ี่ นื้ ท่ี พอ​ ม​ีการ​ส่ง​เสริม​การ​ทำ​เกษตร​อินทรีย​์ขนึ้ ​มา​จะ​ต้อง​มี​คน​หา​ วา่ บ​ ้า หา​ว่า​เพ้ยี น จน​ไมค่​ ่อย​ม​ีใคร​กล้า​เขา้ ​มาร​่วมด​ ว้ ย อย่าง​ว่า​ล่ะ​ครับ สังคม​ไทย​ถูก​ล้างสมอง​ให้​ ทำการ​เกษตร​ท่ี​ต้อง​ใช้​สาร​เคมี​เยอะๆ มา​นาน พอ​จะ​ เปลยี่ นแปลง​อะไรท​ ก​ี ไ​็ ม​ส่ ามารถ​ทำไดป้​ บุ๊ ป​ ๊ับด​ ่ังใ​จ เริ่มจ​ากง​่ายไ​ป​ยาก พลิกเ​คมส​ี ูอ่​ินทรีย์ ทอดส​ ายตาอ​ อกไ​ปย​ งั ไ​รน​่ า ละอองน​ ำ้ จ​ บั บ​ นใ​บข​ า้ ว เสยี งก​ บ เสยี งเ​ขยี ดแ​ ขง่ ก​ นั ร​อ้ งอ​ อ้ื อ​ งึ เชอื่ แ​ ลว้ ว​ า่ ธ​ รรมชาต​ิ น้นั ฟ​ นื้ ค​ ืนชพี ​ได้​จริงๆ หัน​กลับ​ไป​หา​พ่อ​ใหญ่​สุทศั น์ ถามต​ รงๆ ว่า การ​ จะ​เปลี่ยน​จาก​เกษตร​เคมี​กลับ​มา​เป็น​เกษตร​อินทรีย์​ยาก​ ไหม และม​ ี​ตน้ ทนุ ​อะไรท​ ​่เี ราต​ อ้ ง​ใชบ​้ ้าง “เราเ​นน้ ท​ ไ​่ี มเ​่ พม่ิ ภ​ าระใ​หส​้ มาชกิ เรม่ิ จ​ ากก​ จิ กรรม​ งา่ ยๆ กอ่ น แทนทจ​่ี ะเ​ผาซ​ งั ข​ า้ วก​ เ​็ ปลย่ี นเ​ปน็ ไ​ถกลบแ​ ทน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 61 หรือ​ไมก่​ ​็การใ​ช้​นำ้ สม้ ​ควันไ​ม้ไลศ่​ ตั ร​ูพืช​แทนส​ าร​เคมี “จน​ปี 2542 กลุ่ม​เรา​เริ่ม​คิด​ว่า​แค่​น้ี​มัน​ยัง​ไม่​พอ ท่ี​สำคัญ​คือ​ขาด​องค์​ความ​รู้ จึง​ได้​ขยับ​ขยาย​ไป​สมัคร​กับ​ เครือ​ข่าย​ชมรม​รัก​ธรรม​ชา​ติ​นาโส่ อำเภอ​กุดชุม ของ ​คุณ​พ่อ​มั่น บุญ​สูง และ​คุณ​พ่อ​วิจิตร ท่ี​นั่น​เรา​ได้​เรียน​รู้​ เร่ือง​การ​จัดการ​แปลง​นา​และ​กฎ​ระเบียบ​สำหรับ​การ​ ทำการ​เกษตรอ​ ินทรยี ”์ คน​ไม่​เคย​ทำ​เกษตร​อย่าง​ผม​ฟัง​ดู​ก็​เหมือน​จะ​ง่าย หาก​ใน​ความ​เรียบ​ง่าย​ดัง​กล่าว​น้ัน​มี​ระเบียบ​ท่ี​เคร่งครัด​ อยพู่​ อส​ มควร ท้งั เ​รื่อง​การท​ ำ​แนวก​ นั ชน​กั้นร​อบ​แปลงนา การ​ห้าม​มี​และ​ห้าม​ครอบ​ครอง​สาร​เคมี หรือ​แม้แต่​การ​ กั้น​ไม่ให้​น้ำ​จาก​แปลง​นา​อื่น​ท่ี​ไม่ใช่​แปลง​เกษตร​อินทรีย์​ ไหล​ผา่ น นถ่ี​ ้า​ไมต่​ ัง้ ใจ​จริงผ​ ม​วา่ ก​ ลมุ่ ​นล้ี​ ม้ ไ​ปน​ านแ​ ลว้ เปลยี่ น​ความเ​ช่อื ช​าวนา แกป​้ ญั หาท​​่ีตน้ ​เหตุ ยัง​ครับ ยัง​ไม่​จบ ใช่​ว่า​สมาชิก​ท้ัง 15 คน​น้ี​จะ​มี​ ความ​อดทน​เท่า​เทียม​กัน​หมด คน​ที่​ทำ​แล้ว​ไม่​ได้​ผล​แล้ว ก​ลับไ​ป​ใช้ส​ าร​เคมกี​ ม็​ ี เร่ือง​อย่าง​น้ี​โทษ​เขา​ไม่​ได้​นะ​ครับ คน​ทำ​มา​หากิน ปลกู ข​ า้ วแ​ ลว้ ไ​ดไ​้ มเ​่ ทา่ เ​ดมิ เสยี ผ​ ลป​ ระโยชนเ​์ ขาก​ ไ​็ มอ​่ ยาก​

62 ศรีฐาน ทำ กข​็ นาดต​ วั พ​ อ่ ใ​หญข​่ องเ​ราเ​องแ​ รกๆ กย​็ งั ไ​มค​่ อ่ ยแ​ นใ่ จ​ ใน​ผลลพั ธเ์​หมอื น​กนั ไม​เ่ ช่อื ​ลอง​ฟัง​แก​ดู “แรกๆ กก​็ ลวั เ​หมอื นก​ นั ว​า่ จ​ ะไ​มไ​่ ดผ​้ ล เพราะต​ วั เ​อง ก​ โ​็ ตม​ าใ​นย​ คุ ท​ ก​ี่ ารท​ ำน​ าใ​ชส​้ ารเ​คมต​ี า่ งๆ แลว้ ตอนท​ ท​่ี ำก​ ​็ ไมไ​่ ด้​ทำ​ทง้ั แ​ ปลงใ​น​ทเี​ดียว แตท่​ ดลองท​ ำ​สว่ น​หนึง่ ก​ อ่ น “ผมพ​ บ​วา่ ช​ ่วง​ระยะ​ปรับเ​ปลี่ยน​ใน 1-2 ปแี​ รก ถา้ ​ ใครท​ ำใจไ​มไ​่ ดห​้ รอื ไ​มม่ จ​ี ติ ว​ ญิ ญาณ เขาก​ จ​็ ะก​ ลบั ไ​ปอ​ ยใ​ู่ น​ วงั วน​การ​ใช้​สาร​เคมี แตพ​่ อ​เรา​ทำไ​ปส​ ัก 3 ปี พอด​ ิน​มัน​ เริ่มป​ รบั ​ตัวไ​ด​้มัน​ก​็จะด​ ข​ี ึน้ ” ของ​อย่าง​นี้​อยู่​ท่ี​ใจ​อย่าง​เดียว​จริงๆ แต่​ผม​เช่ือ​ว่า​ คุ้ม​ค่า​ใน​ระยะ​ยาว​เม่ือ​เทียบ​กับ​สุขภาพ​ดีๆ ที่​เรา​ได้​กลับ​ คนื ม​ า ยิ่ง​พ่อ​ใหญ่​สุทัศน์​เล่า​เร่ือง​ภัย​ร้าย​จาก​สาร​เคมี​ที่​ เกิด​ข้ึน​กับ​คนใน​ครอบครัว​แก​ด้วย​แล้ว ย่ิง​รู้สึก​ว่าการ​ทำ​ เกษตรอ​ นิ ทรยี น​์ น้ั น​ า่ จ​ ะเ​ปน็ ต​ วั เ​ลอื กท​ ด​ี่ ท​ี สี่ ดุ ใ​นย​ คุ น​ ท​ี้ โ​่ี ลก​ เต็ม​ไปด​ ้วยส​ ารพ​ ิษร​อบก​ าย “ที่​ผ่าน​มา​เวลา​พูด​เรื่อง​ภัย​จาก​สาร​พิษ​จะ​ไม่​ค่อย​ มี​ใคร​ฟัง ขนาด​ที่​บ้าน​ผม​เอง​ยัง​ไม่​ค่อย​ฟัง​กัน​เท่า​ไหร่ จน​วัน​หนึ่ง​หลาน​ชาย​ออก​ไป​ทำ​นา พอดี​วัน​น้ัน​เขา​ไม่​ได้​ ใส่​รองเท้า​บูท​ออก​ไป ระหว่าง​กำลัง​ไถนา​อยู่​นั้น​เท้า​มี​ อาการ​ชา เดิน​ไม่​ออก ยก​ขา​ไม่​ข้ึน ต้อง​รีบ​นำ​ตัว​ไป​ส่ง​ โรง​พยาบาล หมอ​ก็​บอก​มา​ว่า​สาเหตุ​เกิด​จาก​ได้​รับ​สาร​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 63 เคมม​ี ากเ​กนิ ไ​ป” นอกจาก​เหตุการณ์​ที่​เกิด​กับ​หลาน​ชาย​แก​แล้ว พ่อ​ใหญ่​สุทัศน์​ยัง​เล่า​อีก​ว่า​ใน​ชุมชน​มี​คน​ที่​คาด​ว่า​ตาย​ จาก​พิษ​ภัย​ของ​สาร​เคมี​เฉล่ีย​แล้ว​เดือน​ละ 4-5 คน ซ่ึง​ ถ้า​เป็น​จริง​ตาม​ท่ี​แก​สันนิษฐาน ตัวเลข​นี้​ถือว่า​ไม่​น้อย​ เลย​ทเ​ี ดยี ว แต่​เช่ือ​ไหม​ว่า แม้​จะ​เกิด​เรื่อง​แบบ​น้ี​แล้ว​ชาว​บ้าน​ ก​็ยัง​ไม่​ยอม​หนั ม​ าท​ ำเ​กษตรอ​ นิ ทรยี ์​กัน​เลย ผม​หยิบส​ มดุ ​ จดร​ายช​ อื่ ส​ มาชกิ ข​ นึ้ ม​ าด​ จ​ู ากป​ ี 2538 ทม​ี่ ส​ี มาชกิ 15 คน จนถึง​ปี 2555 ม​ีสมาชิกเ​พม่ิ ​ข้ึนเ​ปน็ 30 กว่า​คน​เท่านน้ั พ่อ​ใหญ่​สุทัศน์​เล่า​ว่า ชาว​บ้าน​ยัง​ฝังใจ​กับ​การ​ใช้​ สารเ​คมีอ​ ยู่ แตอ​่ ยา่ งน​ อ้ ย​ก​ย็ ังด​ ท​ี ่ีเ​รม่ิ ​มบี​ างส​ ว่ นม​ า​เรยี นร​ู้​ กบั ​กลมุ่ ข​ องแ​ ก แล้วน​ ำ​วธิ ี​การกล​ ับ​ไป​ใช​้ใน​นา​ของต​ นเอง เชน่ การ​ใช​ป้ ๋ยุ ​หมกั ช​ วี ภาพ การใ​ชส​้ มุนไพร​ไลแ​่ มลง สว่ น​ตัว​ผม​เอง​คิด​ว่า ถงึ ช​ าวบ​ า้ นจ​ ะ​ไม​เ่ ข้าร​ว่ ม แต่​ มา​เรียน​รู้​ก็​ยัง​ดี อย่าง​น้อย​คน​ทำ​ดี​ก็​ไม่​เสีย​กำลัง​ใจ​ท่ี​จะ​ ทำ​ต่อไ​ป คืน​ธรรมชาตสิ​ีเ​ขียว คืนช​ีวิต​ปลอดภัย “นบั จ​ ากว​ นั แ​ รกเ​มอ่ื 17 ปที​ แ​่ี ลว้ จนถงึ ว​ นั น​ ม​ี้ อ​ี ะไร​ เปลย่ี นแปลงไ​ป​บา้ งค​ รับ” ผม​ถาม

64 ศรีฐาน นง่ั ค​ รนุ่ คดิ อ​ ยค​ู่ รห​ู่ นง่ึ พอ่ ใ​หญส​่ ทุ ศั นเ​์ ดนิ น​ ำห​ นา้ ล​ ง​ ทงุ่ ​อยา่ งไ​ม่ไ​ด้​นดั ​หมาย ผม​เอง​ก็​อาราม​ตกใจ​เดิน​ตาม​ลง​ไป​โดย​ไม่ทัน​ได้​ เตรียมต​ วั ถงึ ร​องเท้า​จะเ​ปียก​เปอ้ื น หากห​ วั ใจข​ องผ​ ม​ได้​ รบั ค​ วามช​ มุ่ ช​ นื่ ก​ ลบั ม​ า บรรดาก​ บ เขยี ด เจา้ ของเ​สน้ เ​สยี ง​ ท่ี​ดัง​แว่ว​มา​ตลอด​เวลา​นั้น​ต่าง​พา​กัน​มา​อวด​โฉม​อย่าง​ไม่​ เกรง​กลัว​ว่า​จะ​กลาย​เปน็ อ​ าหารอ​ นั ​โอชะข​ อง​ชายต​ ่างถ​ น่ิ ทง้ั พ​ วกผ​ กั ห​ ญา้ ต​ ามธ​ รรมชาตท​ิ พ​ี่ าก​ นั ม​ าย​ นื ส​ ลอน​ ต้อนรับ​กัน​ไม่​ขาด​สาย เพียง​เท่า​น้ี​ใจ​ท่ี​ว่าง​เปล่า​ก็ได้​รับ​ การเ​ติมเ​ต็มแ​ ลว้ หลัง​ข้ึน​มา​จาก​แปลง​นา​พร้อม​สภาพ​ท่ี​เหมือน​ ลูก​หมา​ตก​น้ำ​ก็​มิ​ปาน พ่อ​ใหญ่​สุทัศน์​กลับ​หัวเราะ​ร่วน แก​วา่ ​ถา้ ​ไม​พ่ า​ลง​ไปด​ ด​ู ว้ ยต​ า​ตวั เ​อง​เดย๋ี วจ​ ะห​ า​วา่ ​แก​โกหก แต่​แหม บอก​ล่วง​หน้า​หน่อย​ก็​ดี​นะ​ครับ​ว่า​ลง​ไป​ แลว้ ​ดนิ ม​ ัน​ลึกแ​ ค่ไ​หน ดท​ี ่ว​ี ่าเ​รา​เอง​กล​็ กู ​ชาว​กรุงเ​กา่ เร่อื ง​ ลุยส​ วน​ลุย​นาน​ ​บ่ี ่​ยัน่ อ​ ยแู​่ ลว้ กม้ ล​ งม​ องด​ น​ู าฬกิ า พานค​ ดิ ไ​ปว​า่ ร​บกวนเ​วลาพ​ อ่ ใ​หญ​่ มาพ​ อส​ มควรแ​ ลว้ ขณะก​ ำลงั จ​ ะก​ ลา่ วร​ำ่ ล​ า พอ่ ใ​หญก​่ เ​็ ชอ้ื ​ เชญิ ไ​ป​ด​รู า้ นค​ ้า​ทจ่​ี ดั จ​ ำหน่ายข​ า้ ว​อินทรยี ข​์ อง​กลมุ่ ​แก หัน​ไป​มอง​พ่ี​บุญ​ธรรม แก​พยัก​หน้า​เป็น​สัญญาณ​ ตอบ​รบั มอเตอรไ์ ซค์ 2 คนั กับค​ น 3 คน ทา่ มกลาง​ความ​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 65 เขียว​สดชื่น​ของ​ไร​่นา กล่ิน​ฝน กลิ่น​ไอ​ดิน ลอย​เตะ​จมูก​ ตลอดเ​วลา หากเ​พยี งไ​มน​่ านค​ วามส​ ดช​ นื่ ค​ อ่ ยๆ จางห​ าย​ ไป พร้อม​กับ​กลน่ิ ​ของ​ความ​เป็น​เมอื ง​ท่​ีเข้าม​ าแ​ ทนที่ ท่ี​ร้าน ‘ดิน’ ร้าน​ค้า​ของ​กลุ่ม​อนุรักษ์​ธรรมชาติ​ ศรี​ฐาน พ่อ​ใหญ่​สุทัศน์​หยิบ​ผลิตภัณฑ์​ข้าว​กล้อง​ที่​ได้​รับ​ การ​บรรจุ​พร้อม​ขาย​แล้ว​เอา​มา​อวด​ให้​ดู แถม​บรรยาย​ สรรพคณุ ใ​ห​ฟ้ งั ว​ า่ “คน​ท่ี​กิน​ข้าว​กล้อง​อินทรีย์​ของ​เรา ร้อย​ทั้ง​ร้อย​ ตดิ ใจต​ อ้ งก​ ลบั ม​ าซ​ อ้ื ใ​หม่ เขาว​า่ ก​ นั ว​า่ ข​ า้ วข​ องเ​ราม​ ร​ี สห​ อม​ หวาน​กว่า​ท่​ีอืน่ หงุ ​แลว้ น​ ุ่ม ไมแ​่ ขง็ ​กระดา้ งเ​หมอื น​ทีอ​่ น่ื ” ผมป​ ลอ่ ยแ​ กโ​ฆษณาผ​ ลติ ภณั ฑข​์ องช​ มุ ชนเ​สยี ห​ นอ่ ย เรื่อง​นี้​เรา​รู้​อยู่​แล้ว​ว่า​ใครๆ ก็​อยาก​อวด​ของดี​ของ​ชุมชน​ ตวั เ​อง สว่ นต​ วั ก​ ค​็ ดิ ว​ า่ เ​รอ่ื งน​ ก​้ี เ​็ ปน็ เ​รอื่ งด​ น​ี ะค​ รบั ทำด​ แี ลว้ ​ ได​้ผลผลติ ด​ ีๆ เราก​ ​็ต้องส​ ำแดง​ผล​ใหผ​้ ู้คน​ไดร้​ับร​ู้ เผอ่ื ค​ น​ จะอ​ ยาก​มา​ร่วมก​ นั ​ทำเ​กษตรอ​ นิ ทรียม​์ ากข​ ึ้น สดุ ทา้ ยพ​ อ่ ใ​หญส​่ ทุ ศั นฝ​์ ากแ​ นวคดิ ถ​ งึ ค​ นท​ อ​ี่ ยากท​ ำ​ เกษตรอ​ ินทรยี แ​์ ตย่​ งั ไ​ม่​กลา้ ไ​วว้​ า่ “ผมม​ องว​า่ เ​กษตรอ​ นิ ทรยี น​์ อ​ี่ นาคตม​ นั ไ​กล ในเ​มอื ง​ ไทย​ยัง​ไม่​ค่อย​มี​ใคร​ทำ​เท่า​ไหร่ ถ้า​ใคร​ทำ​แล้ว​จะ​เหมือน​ สร้าง​มูลค่า​เพิ่ม​ให้​ตนเอง ทำ​แล้ว​ไม่​ต้อง​กลัว​ว่า​จะ​จน จะอ​ ด จะม​ ก​ี แ​็ ตช​่ ว่ งป​ รบั ต​ วั เ​ทา่ นน้ั ท​ ต​่ี อ้ งท​ นห​ นอ่ ย ถา้ ผ​ า่ น​ ชว่ ง​นนั้ ไ​ด้​รบั รอง​ว่าย​ าว”

66 ศรีฐาน 0อีก6ห​นึ่งสแ​หนกวรคณิดห์​​เพมอ่ื อส​น​งั ขคดิ ม ลม​ฝน​มา​เป็น​ระยะ ใจ​ผม​เอง​ก็​หวิว​เป็น​ระยะ​ด้วย​ เช่น​กัน จะ​ไม่​หวิว​ได้​อย่างไร​ล่ะ​ครับ งานการ​ยัง​ไม่ทัน​ เสร็จ พระ​พิรุณ​ท่าน​ก็​มอบ​พร​มา​เป็น​ระยะ หาก​ใจ​จริง​ อยากจ​ ะก​ ลบั ไ​ปอ​ าบน​ ำ้ เ​ปลยี่ นช​ ดุ อ​ ยา่ งท​ ส่ี ดุ คดิ ด​ น​ู ะค​ รบั ​ เดนิ ล​ งนาด​ ว้ ยก​ างเ​กงย​ นี ส​ ข​์ าย​ าว รองเทา้ ผ​ า้ ใบ สภาพจ​ ะ​ เปน็ อ​ ยา่ งไร ทำไ​งไ​ด​้ครับ หนา้ ทมี่​ าก​ อ่ น​สงิ่ อ​ ื่น​เสมอ พูด​ถึง​ตำบล​ศรี​ฐาน จริงๆ แล้ว​ส่ิง​ท่ี​ทำให้​ท่ี​นี่​มี

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 67 ชอื่ เ​สยี ง​มากท​ ีส่ ุด หลายๆ ท่านก​ อ็​ าจจะทราบ หรือ​หาก​ ใคร​ยัง​ไม่​ทราบ​จะ​บอก​ให้​ก็ได้​ว่า บรรดา​หมอ​นขิด​ที่​ท่าน​ เห็นๆ กัน​อยู่​ตาม​ท้อง​ตลาด​หรือ​ตาม​สถาน​ท่ี​ต่างๆ นั้น กวา่ 50 เปอร์เซน็ ต​์เปน็ ผ​ ลติ ภัณฑท​์ ม่ี าจ​ ากศ​ ร​ีฐานน​ ี่เอง ‘พดู ถ​ ึง​โจโ​ฉ โจโ​ฉ​ก็​มา’ ‘พดู ​ถึงห​ มอน​ ขดิ กไ็ ดไ้​ป​ดหู​ มอน​ ขิด​ทนั ท’ี พบ​ี่ ญุ ​ธรรม ชไี้​ปย​ ัง​ฝ่ัง​ตรงข​ า้ มข​ อง​ร้าน ‘ดิน’ แถม​ ยมิ้ เ​ปน็ เ​ลศนยั พอเ​หน็ ป​ า้ ยจ​ ดุ ท​ อ่ งเ​ทย่ี วเ​ชงิ เ​กษตรก​ ารท​ ำ​ หมอน​ ขดิ เ​ท่าน้ัน​ล่ะ ผม​ยม้ิ ร​บั ท​ ันที “ที่​นี่​เป็น​ท่ีสุด​ท้าย​ของ​วัน​น้ี​ใช่​มั้ย​พ่ี ดี​เลย​ครับ​จะ​ ได้​รีบ​กลับ​ไป​อาบ​น้ำ​เปลี่ยน​ชุด เดี๋ยว​เป็น​หวัด​ขึ้น​มา​แล้ว​ พรงุ่ ​น​จ้ี ะ​ทำงานไ​มไ​่ หว”

68 ศรีฐาน สอง​เท้า​ก้าว​ข้าม พร้อม​กับ​แสง​ตะวัน​ที่​เร่ิม​คล้อย​ ลง​เร่ือยๆ สี่​โมงเย็นกว่าๆ ผม​กำลัง​ยืน​อยู่​หน้า​แหล่ง​ เรียน​รู้​เรื่อง​การ​ทำ​หมอ​นขิด หาก​วัน​นี้​มี​เพียง​สมาชิก​มา​ ทำ​กิจกรรม​อยู่​แค่​คน​เดียว ผม​นี่​ถึง​กับ​หน้า​เสีย เพราะ​ กลัวจ​ ะ​มาเ​สยี เ​ที่ยว เดี๋ยว​เดียว​ไม่​นาน พี่​บุญธรรม​เดิน​พา​พี่​สาว​นาง​ หน่ึงม​ า​ทำความ​รจู้ ัก พี่​ชุลีพร จันใด ประธาน​กลุ่ม​สตรี​สหกรณ์​ หมอ​นขดิ ศ​ ร​ฐี าน สละเ​วลาม​ า​นง่ั ค​ ยุ ก​ บั เ​รา พรอ้ ม​รอย​ยม้ิ ‘ผ้า​ขดิ ’ ของส​ูงแ​หง่ ​ชน​ชาว​อีสาน วา่ แ​ ลว้ ไ​มพ​่ ดู พ​ ลา่ มท​ ำเ​พลง อยา่ งแ​ รกเ​ราค​ ยุ ถ​ งึ ทม​่ี า ​ของ​การ​ทำ​หมอ​นขิ​ดก่อ​นว่า​มี​ประวัติ​ที่มา​อย่างไร แล้ว​ ทำไม​ถงึ ​เรียกห​ มอน​ชนิดน​ ี้​ว่าห​ มอน​ ขิด “แต่​ก่อน​ชาว​อีสาน​จะ​เป็น​คน​ที่​มี​ชีวิต​เรียบ​ง่าย ผ้ชู าย​ปลกู ข​ า้ ว หา​ผกั หาป​ ลา ผ​หู้ ญิงอ​ ยู่​บา้ นเ​ยบ็ ป​ ัก​ถัก​ ร้อย ทอ​ผ้า​ใช้​เอง​ใน​ครัว​เรือน มี​ท้ัง​ทอ​ผ้า​พ้ืน​สำหรับ​ตัด​ เสอ้ื ผา้ ห​ รอื ท​ ำท​ น่ี อน ทอผ​ า้ ข​ าวมา้ ทอผ​ า้ ลายม​ ดั ห​ ม่ี และ​ ทอผ​ า้ ล​ ายข​ ดิ ซงึ่ ใ​นส​ มยั โ​บร​าณผ​ า้ ข​ ดิ เ​ปน็ ผ​ า้ ท​ ม​ี่ ค​ี ณุ คา่ ส​ งู ใชห​้ อ่ พ​ ระไ​ตรปฎิ ก คนส​ มยั ก​ อ่ นจ​ งึ ค​ ดิ ว​า่ ม​ ค​ี วามเ​หมาะส​ ม​ ท่จ​ี ะ​นำม​ า​ใช้​ทำห​ มอน​ซ่ึงเ​ป็น​ของส​ งู ​เช่น​กัน”

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 69

70 ศรีฐาน ผมพ​ ยกั ห​ นา้ ห​ งกึ ๆ ตามค​ ำบ​ อกเ​ลา่ ข​ องพ​ ช​ี่ ลุ พี ร จะ​ ว่าไ​ป​ก​็นา่ จ​ ะ​จริง​ตามท​ ี่​แกเ​ลา่ เพราะค​ รง้ั ​หนึ่ง​เคย​ต้อง​ทำ​ รายงาน​เรอื่ งเ​ก่ยี วก​ ับ​ผา้ พ​ ืน้ ​บ้านใ​น​ประเทศไทย จึงพ​ อ​มี​ ความร​อ​ู้ ยบ​ู่ า้ งว​ า่ ผ​ า้ ข​ ดิ เ​ปน็ ผ​ า้ ท​ ค​่ี นอ​ สี านถ​ อื วา่ เ​ปน็ ข​ องส​ งู ​ ทม่ี​ ​ีคา่ ​มากกว่า​ผ้าช​ นดิ ​อืน่ ส่วน​ราย​ละเอียด​ความ​เป็น​มา​แบบ​วิชาการ​สัก​ หนอ่ ย กจ็​ ะ​ขอเ​ลา่ เ​ส​ริมย​ ่อๆ ว่า อนั ผ​ า้ ข​ ดิ น​ นั้ ถ​ อื เ​ปน็ ผ​ า้ ท​ น​ี่ ยิ มท​ อใ​นก​ ลมุ่ ช​ นเ​ชอ้ื ส​ าย​ ไทล​ าว ซง่ึ อ​ าศยั ต​ ามแ​ ถบส​ องฝ​ งั่ ล​ มุ่ แ​ มน่ ำ้ โ​ขง แลว้ ก​ ม​็ บ​ี าง​ สว่ นข​ องภ​ าคเ​หนอื แ​ ละภ​ าคก​ ลางข​ องป​ ระเทศไทย ลายท​ ​่ี มัก​ทอ​กัน​ก็​จะ​เป็น​จำพวก​คชสีห์​องค์​น้อย ลาย​ดอก​แก้ว หรือ​ลาย​ช้างท​ รงเ​ครอื่ ง เปน็ ตน้ การ​ทอ​นั้น​ก็​มัก​จะ​ทอ​ใน​เทศกาล​พิเศษ เช่น งาน​ ทาง​ศาสนา หรือ​งาน​มงคล โดย​เฉพาะ​ใน​งาน​แต่งงาน​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 71 จะ​นำ​ไป​ทำ​หมอ​นขิด​เพื่อ​ใช้​เป็น​ ของ​กำนลั ​รบั ​ไหว้ รอง​ลง​มา​จะ​ใช้​ ทำผ​ ้า​คลุม​ไหล​่และ​ผา้ โ​พกผ​ ม ใน​ สมัย​ก่อน​นับถือ​กัน​ว่า​เป็น​ของดี ของ​สูง จึง​เก็บ​ผ้า​ขิด​ไว้​บน​ท่ี​สูง เชน่ บนโ​ตะ๊ หวั นอน หรอื ผ​ กู แ​ ขวน​ ไวบ​้ น​เพดาน จากค​วาม​เช่ือ ​สูผ​่ ลิตภณั ฑช์​มุ ชน จาก​ความ​เช่ือ​ท่ี​ว่า​ผ้า​ขิด​ เปน็ ข​ อง​สูง กระทัง่ ต​ อ่ ม​ าจ​ ึง​กลาย​ เปน็ ​สนิ คา้ OTOP ระดบั 3 ดาว​ ของต​ ำบลศ​ รฐ​ี าน เรอ่ื งร​าวเ​หลา่ น​ ​ี้ ล้วนแ​ ลว้ แ​ ต​่ม​ีทีม่ าท​ ไ​ี่ ปใ​ห​้สืบส​ าว พช​่ี ุลพี ร​เล่า​ให้​ฟงั ว​ ่า “เดมิ ที​ที่​ตำบล​เรา​ก​ไ็ ม่​ได​้คดิ ​จะ​ทำ​เปน็ การ​ค้า​อะไร เรา​ทำ​สืบทอด​มา​แต่​บรรพบุรุษ​เพื่อ​ใช้​เอง​ใน​ครัว​เรือน ต่อ​มา​ใน​ระยะ​หลัง​พอ​คน​เขา​ว่า​หมอ​นขิด​ของ​ชุมชน​เรา​มี​ คุณภาพ​ดี จึงเ​ร่มิ ​มกี​ ารเ​ขา้ ​มาส​ งั่ ซ​ อ้ื ​กนั ​เป็น​จำนวน​มาก “จน​เมื่อ 10 กว่า​ปี​ที่​แล้ว รัฐบาล​มีน​โย​บาย​หนึ่ง​ ตำบล​หนึ่ง​ผลิตภัณฑ​ข์ ึ้น​มา ทาง​จังหวัด​เขา​เห็น​ว่าที่​บ้าน​

72 ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 73 ศรี​ฐาน​เรา​มี​หมอ​นขิด​ซึ่ง​เป็น​สินค้า​ส่ง​ออก​ที่​สำคัญ​ของ​ ชมุ ชนอ​ ยแ​ู่ ลว้ เขาจ​ งึ ม​ าส​ ง่ เ​สรมิ ใ​หเ​้ กดิ ก​ ารต​ อ่ ยอ​ ด ทง้ั ก​ าร​ รวม​กลุม่ การ​หาต​ ลาด และก​ าร​พฒั นา​ผลติ ภณั ฑ์ ทำให้​ ชุมชน​เรา​มรี​ายไ​ดม้​ ากย​ ่งิ ​ขึน้ ” สว่ น​ตวั ผ​ มม​ องเ​ร่ือง​สนิ คา้ OTOP ใน​ทศิ ทาง​บวก เน่ืองจาก​คดิ ​ว่าเ​ป็นอ​ กี ​หนงึ่ ช​ อ่ ง​ทางท​ จ​่ี ะ​เพ่ิม​รายไ​ด​้ใหแ้​ ก่​ ชุมชน ที่​สำคัญ​ยัง​เหมือน​เป็นการ​ลงทุน​ท่ี​ไม่​ต้อง​ลงทุน​ อะไร​เลย จาก​ภูมิปัญญา​ชาว​บ้าน​ก็​มี​อยู่​แล้ว จาก​ทุน​ ทาง​สังคม​ที่​มี​เครือ​ข่าย​กว้าง​ขวาง และ​จาก​ทรัพยากร​ใน​ แต่ละ​ชุมชน​ก็​ไม​่ขาด​ตก​บกพร่อง ถ้า​จะ​ลงทุน​ก็​คง​ลงทุน​ เร่ือง​แรง​เพียง​อย่าง​เดียว หรือ​อาจ​จะ​มี​บาง​ส่วน​ท่ี​ต้อง​ ประชาสมั พนั ธ์ การท​ ำต​ ลาด หรอื อ​ ะไรท​ ำนองน​ น้ั เรอ่ื งน​ ​ี้ กไ​็ ม่​น่า​จะ​เหลือ​บา่ ก​ ว่าแ​ รงร​ัฐบาลเ​ทา่ ไร​นัก กลบั ม​ า​ทีเ่​รอื่ ง​ของ​เรา​ตอ่ ​ดี​กว่า ในอ​ าคาร​ทท่ี ำการ​ กลุ่ม​สหกรณห​์ มอ​นขิดจ​ ะแ​ บง่ เ​ปน็ 2 ส่วน ไดแ้ ก่ ส่วน​ที่​ ใช​ใ้ น​การ​ผลติ และส​ ่วน​ท​ีจ่ ัดแ​ สดง​สนิ คา้ เดนิ ๆ ดส​ู นิ คา้ ไ​ป ปากก​ ถ​็ ามโ​นน่ น​ ไ​่ี ป ใจก​ น​็ กึ ช​ มว​ า่ ​ คนท​ ่ี​นี​เ่ ขา​รู้จัก​ทำ​มาห​ ากนิ ​ดน​ี ะ แล้ว​ก​ไ็ ม่ใชแ​่ ค​่ทน่​ี ​ี่ท่ี​เดียว​ ท่ี​ต้ังใจ​ทำ​มา​หากิน แต่​จาก​การ​นง่ั ​ซอ้ น​รถ​มอเตอร์ไซค์​พ่ี​ บญุ ธ​ รรมผ​ า่ นม​ าต​ ลอดเ​สน้ ท​ าง แทบจ​ ะท​ ง้ั บ​ า้ นศ​ รฐ​ี านก​ เ​็ หน็ ​มแี​ ต​ค่ นน​ ่งั ​ตัด นัง่ ​เยบ็ นงั่ ​ทำ​หมอน​ ขิ​ดกันทกุ เพศทุกวยั ประมาณ​ด้วย​สายตา​แล้ว ชาว​บ้าน​ตำบล​ศรี​ฐาน​

74 ศรีฐาน ไม​่น่าจ​ ะ​ต่ำ​กวา่ 90 เปอร์เซ็นต์ ท่ี​มี​อาชพี ผ​ ลิตห​ มอ​นขิด​ เพอ่ื จ​ ำหนา่ ย หรอื อ​ าจจ​ ะเ​รยี กไ​ดว​้ า่ เ​ปน็ ห​ มบู่ า้ นห​ มอน​ ขดิ ​ เลยก​ ​ว็ า่ ​ได้ ระดมท​ุนต​้งั ก​ลุม่ ส​หกรณ์ คุย​กับ​พ่ี​ชุลีพร​จน​ลืม​หนาว ลืม​ความ​เปียก​ไป​จน ​ส้ิน​เชิง ก็​ด้วย​ทั้ง​บุคลิก ลักษณะ​ท่าทาง น้ำ​เสียง และ​ วิธี​การ​พูด​คุย​ของ​แก​ช่าง​เป็น​กันเอง​และ​มี​เรื่อง​เล่า​มา​คุย​ ได​้ตลอดเ​วลา ยิง่ พ​ อ​คุย​มาถ​ งึ ​มูล​เหตแ​ุ หง่ ก​ าร​ต้ังส​ หกรณ​์ หมอ​นขิด​แห่ง​น้ี​ด้วย​แล้ว ผม​ย่ิง​พบ​ความ​น่า​สนใจ​ใน​ หลายๆ ประการ​ทีอ่​ ยากจ​ ะข​ อ​เล่าใ​ห้​ฟัง

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 75 หน่ึง รูป​แบบ​เจ้าของ​กิจการ​การ​ทำ​หมอ​นขิด​ของ​ ท่น​ี ม่ี​ ี 2 รปู แ​ บบ สอง การร​วมก​ ลมุ่ ข​องค​ นท​ น​ี่ ไ​่ี มใ่ ชร​่ วมเ​ปน็ กล​ มุ่ ใ​หญ​่ เพียง​กลุ่ม​เดียว หาก​มี​หลาย​กลุ่ม​ท่ี​ต่าง​ก็​แข่งขัน​กัน​ใน​ ตลาด แบบ​แรก​เป็น​แบบ​นายทุน​เต็ม​ตัว เน้น​ผลิต​เพ่ือ​ ขาย​อย่าง​เดียว กลุ่ม​น้ี​มี​รูป​แบบ​การ​ทำงาน​ที่​คล้าย​กับ​ โรงงาน​อุตสาหกรรม คือ​มี​การ​แบ่ง​หน้าที่​กัน​ตาม​ความ​ ถนดั ข​ อง​แตล่ ะ​คน​อยา่ งช​ ัดเจน เชน่ แผนก​เย็บ แผนกย​ ดั ​ นนุ่ แรงงานก​ ม​็ ท​ี งั้ ท​ จ​่ี า้ งค​ นในช​ มุ ชนแ​ ละค​ นจ​ ากภ​ ายนอก​ ชุมชน กลุ่ม​น้ี​จะ​มี​เฉพาะ​ค่า​จ้าง​ให้​อย่าง​เดียว ไม่มี​การ​

76 ศรีฐาน จัดสรรป​ นั ​ส่วน​กำไร​ให้แ​ กแ่​ รงงาน ส่วนร​ูป​แบบท​ ่ี 2 อนั เ​ป็นร​ปู แ​ บบข​ อง​การร​วมก​ ลุม่ ​ ใน​ชุมชน พช​ี่ ลุ พี รเ​ลา่ ว​ า่ “กลมุ่ ข​ องเ​ราเ​กดิ จ​ ากก​ ารร​วมต​ วั ก​ นั ​ของ​ชาว​บ้าน​ที่​ไม่มี​ทุน​และ​ไม่​อยาก​เป็น​แค่​ลูกจ้าง​ไป​ ตลอด เรา​จึง​เริ่ม​ต้น​โดย​การ​ระดม​ทุน​ของ​สมาชิก หุ้น​ ละ 100 บาท เสรจ็ แ​ ลว้ ​ตงั้ ก​ ตกิ า​การ​ทำงาน เลอื ก​คณะ​ กรรมการ แบง่ ​บทบาทห​ นา้ ท่ี “พ่ี​ถือว่า​ที่มา​ทำ​ตรง​นี้​ก็​เพราะ​อยาก​เปิด​โอกาส​ให้​ เพ่ือนๆ ในช​ มุ ชน​ไดเ้​ป็นเ​จา้ ของก​ จิ การ และไ​ม​ถ่ ูกเ​อาร​ดั ​เอา​เปรียบ ตอน​น้ี​กลุ่ม​ของ​เรา​ก็​ถือว่า​เข้ม​แข็ง​อยู่​พอ​ สมควร ส่วน​เรื่อง​การ​ตั้ง​กติกา​ส่วน​แบ่ง​ราย​ได้​ของ​เรา​ก็​ งา่ ยๆ ถา้ ​ใครท​ ำก​ จ็​ ะไ​ด้ส​ ่วนน​ ัน้ ​ไป จะห​ กั ​ก็​เพียง​บาง​สว่ น​ เขา้ ​กอง​กลางเ​พื่อ​ปนั ผล​และใ​ช้​บริหารง​าน​เทา่ น้นั ” ทพ​่ี เ​่ี ขาเ​ลา่ น​ น้ั เ​ปน็ เ​พยี งต​ วั อยา่ งเ​ฉพาะก​ ลมุ่ ท​ พ​ี่ แ​ี่ ก​ เปน็ ป​ ระธานอ​ ยเ​ู่ ทา่ นนั้ แตจ​่ รงิ ๆ แลว้ อ​ ยา่ งท​ บ​ี่ อกไ​ปต​ อน​ ตน้ ว​า่ ทน​ี่ ม​่ี ก​ี ารร​วมก​ ลมุ่ อ​ ยจ​ู่ รงิ แตไ​่ มใ่ ชก​่ ารร​วมก​ ลมุ่ ใ​หญ​่ ใน​ระดับ​ชุมชน​นะ​ครับ หาก​เป็นการ​รวม​กลุ่ม​ที่​ยิบ​ย่อย​ และ​แข่งขนั ​กนั เอง​อีกต​ ่างห​ าก

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 77 กฎธ​รรมชาต​แิ ห่ง​การแ​ข่งขนั ที​แรก​เห็น​ช่ือ​กลุ่ม​สตรี​สหกรณ์​หมอ​นขิด​ศรี​ฐาน ผมเ​องก​ น​็ กึ ว​ า่ เ​ปน็ กล​ มุ่ ท​ ร​่ี วบรวมค​ นท​ ง้ั ช​ มุ ชนใ​หเ​้ ปน็ ห​ นงึ่ ​ เดียวกัน หาก​ที่แท้​แล้ว​การ​รวม​ตัว​ใน​ลักษณะ​น้ี​มี​หลาก​ หลายก​ ลมุ่ ​มาก ถ้าไ​มน​่ บั ​กล่มุ ข​ อง​พ่​ชี ุลพี ร​แล้ว​จะ​พบ​ว่า​มี​ อกี ห​ ลายก​ ลมุ่ ท​ ส​ี่ ำคญั ๆ เชน่ กลมุ่ พ​ ฒั นาส​ ตรศ​ี รฐ​ี าน หมู่ 8 กลุ่ม​สตรี​พัฒนา​ศรี​ฐาน หมู่ 3 กลุ่ม​สตรี​พัฒนา​ศรี​ฐาน หมู่ 9 กลุม่ ​เกษตรกร​ศร​ีฐาน​พลัง​สามัคคี ฯลฯ น่ี​ขนาด​ยัง​ไม่​นับ​กลุ่ม​ย่อยๆ อีก​มากมาย ฟัง​แล้ว​ ผม​ปวด​หัว​แทนเ​ลย ส่วน​รูป​แบบ​การ​ดำเนิน​งาน​น้ัน​จะ​มี​ลักษณะ​ คล้ายๆ กนั ​คอื เริ่มท​ ำจ​ าก​บ้านใ​คร​บ้าน​มนั เ​สรจ็ ​แล้วน​ ำ​ มา​รวม​กัน​ท่ี​บ้าน​ประธาน ซึ่ง​ประธาน​กลุ่ม​ก็​จะ​มีหน้า​ที่​ จำหน่ายห​ รอื ​เป็น​ฝา่ ย​การต​ ลาด​ให้ ถามพ​ ี​่ชุลพี รไ​ป​วา่ กลุ่ม​เหล่าน​ ี​้ต่างจ​ ากก​ ลมุ่ ข​ องพ​ ่​ี อยา่ งไรบ​ า้ ง พแ่ี​ ก​ตอบ​ขวับท​ ันที “กลุ่ม​อ่ืน​สมาชิก​เขา​จะ​ผลิต​ตาม​แบบ​ท่ี​กำหนด​ให้​ เท่านั้น แต่​ของ​เรา​จะ​เปิด​โอกาส​ให้​สมาชิก​ได้​มี​โอกาส​ แสดง​ความ​คิด​สร้างสรรค์ ใคร​ที่​คิด​แบบ​ใหม่​ได้ เรา​ก็​ไม่​ ปิด​โอกาส ส่วนเ​รอ่ื ง​บริหารง​า​นอื่นๆ ก็​คล้ายๆ กนั ” หากถ​ ามผ​ มเ​องก​ ลบั ไ​มไ​่ ดค​้ ดิ ว​า่ เ​รอ่ื งก​ ารเ​ปดิ โ​อกาส​ ให้ค​ ดิ ส​ รา้ งสรรคห์​ รือ​ไม่​เปดิ โ​อกาส​เปน็ ​เรือ่ งใ​หญ่ หาก​สงิ่ ​

78 ศรีฐาน ที่​อยาก​เสนอ​ก็​คือ การ​แข่งขัน​กันเอง​ใน​ชุมชน​จะ​เหมือน​ เป็นการ​ไป​ขัด​ขา​กันเอง​หรือ​ไม่ เพราะ​แทนที่​จะ​มี​การ​ สรา้ งอ​ ำนาจต​ อ่ ร​อง​กับ​ผู​ซ้ ือ้ ​จาก​ชุมชนอ​ ่นื ​ได้ แตก่​ ลบั ต​ อ้ ง​ มาต​ ดั ​ราคา​กนั เอง หากท​ กุ ก​ ลมุ่ ส​ ามารถผ​ นกึ ก​ ำลงั ก​ นั ไ​ด้ อนาคตย​ อ่ ม​ สดใส​แน่นอน เพราะ​จาก​การ​ค้นหา​ข้อมูล​การ​ส่ง​ออก​ หมอ​นขิด​ของ​ตำบล​ศรี​ฐาน พบ​ว่า ยอด​รวม​การ​ส่ง​ออก​ คดิ ​เปน็ ​มูลคา่ น​ บั ​สิบ​ล้าน​เลยท​ ีเ​ดียว คิด​ดู​นะ​ครับ ถ้า​รวม​ตัว​กัน​ต่อ​รอง​จะ​ได้​มากกว่า​นี้​ ขนาด​ไหน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 79 07 สขุ ใ​ดไ​ม​เ่ ทา่ ส​เี องก​นิ ​เอง ยาม​อาทิตย์​กำลัง​อัสดง​เหมือน​จิตรกร​ฝีมือ​เอก​ กำลัง​บรรจง​วาดภ​ าพบ​ น​ผืน​ผ้าใบ จะม​ อง​ไป​ทางไ​หนก​ ็​มี​ แต่​ความ​สวยงาม สี​แดง​ฉาน​ของ​แสง​ตะวัน​ตัด​กับ​ความ​ เขยี ว​ขจี​ของเ​หล่าต​ ้น​ข้าว นกน​ อ้ ยใ​หญต​่ า่ งพ​ าก​ นั บ​ นิ ก​ ลบั ร​งั สวนท​ างก​ บั ด​ าว​ เดอื นท​ ่ี​โผล​่จากข​ อบ​ฟ้าข​ นึ้ ​มาต​ อ้ นรบั ห​ นมุ่ จ​ ากแ​ ดน​ไกล เสน่ห์​อย่าง​หน่ึง​ของ​บ้าน​ทุ่ง​ที่​คน​กรุง​อย่าง​เราๆ มัก​หลงใหล​ก็​คือ​ความ​เขียว​สด​ของ​ทุ่ง​นา ความ​สดชื่น​ ของเ​หล่าแ​ มก​ไม้ เสียง​นก เสยี ง​จิ้งหรีด รอย​ยิ้มข​ อง​เหลา่ ​

80 ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 81 เกษตรกร​ที่ท​ ยอย​กลับ​จากไ​รน่​ า ที่​จริง​ภาพ​เหล่า​น้ี​บาง​ครั้ง​ก็​ไม่​ได้​สะท้อน​สภาพ​ ความ​เป็น​จริง​ของ​พื้น​ที่​นั้นๆ บาง​คร้ัง​ใต​้รอย​ยิ้ม ชาวนา​ อาจ​จะ​กำลัง​คิด​อยู่​ก็ได้​ว่า ทำไม​ปี​นี้​ข้าว​ราคา​ตก​จัง​นะ ทำไมป​ ี​น​้ีนำ้ ​แล้ง​จังน​ ะ ทำไมป​ ​ีนป้ี​ ยุ๋ ข​ ้นึ ​ราคาอ​ กี แ​ ลว้ ในค​ วามร​ะทมท​ กุ ขข​์ องช​าวนาเ​ราก​ ย​็ งั พ​ บว​า่ พวกเ​ขา เ​หล่า​นั้น​ตอ้ งจ​ ำยอมเ​ป็น​ผ​เู้ สยี ส​ ละ​ต่อ​ไป ผม​กลับ​มา​ถึง​โฮม​สเตย์​หลัง​น้อย สังกัด​ป้า​น่ิม​ บริการ พร้อม​ด้วย​สภาพ​มอมแมม​สุด​คณา หาก​ความ​ ประทับ​ใจ​จาก​ทั้ง​เจ้าของ​บ้าน และ​เรือน​ที่พัก​กลับ​เรียก​ พลัง​คืน​มาใ​หม่ กล่าว​ถึง​โฮม​เสต​ย์​ของ​ป้า​นิ่ม​แล้ว บรรยากาศ​น่ะ​ หรือ ไม่​ต้อง​พูด​ถึง​ครับ ใคร​ที่​หลงใหล​ได้​ปลื้ม​กับ​ที่พัก​ สไตล์​ชาว​บ้าน​หรือ​แบบ​ติด​ดิน​หน่อย มา​ที่​นี่​ได้​เลย​ครับ​ รบั รอง​ไม่​ผดิ ห​ วัง คนื น​ น้ั ใ​นก​ ระตอ๊ บห​ ลงั เ​ลก็ ไรเ้​งาร​า่ งข​ องเ​ครอื่ งม​ อื ​ ไฮเทค ม​แี ต​่แสงไ​ฟ​รำ​ไรๆ ผมน​ อน​นบั ด​ าวเ​ดือน แกล้ม​ เสียง​กบ​เขยี ดอ​ ย่าง​เพลิดเพลนิ ​จำเรญิ ​ใจ วัน​รุ่ง​ยาม​เช้า​จะ​ด้วย​ต้ังใจ​หรือ​ไม่​ต้ังใจ เจ้า​โต้ง​ นักเลง​เจ้า​ถิ่น​ออก​มา​โก่ง​คอ​ขัน​แต่​เช้า ท้ัง​พระ​พิรุณ​คง​ กลัว​ว่า​เรา​จะ​ไม่​ตื่น ช่วย​เท​ซ้ำ​กระหน่ำ​ลง​มา​ใน​เช้า​อัน​ เหน็บ​หนาว

82 ศรีฐาน ผมส​ ะดงุ้ ต​ น่ื ข​ นึ้ ม​ าด​ ว้ ยอ​ าการต​ นื่ ต​ กใจ แยแ​่ ลว้ ส​ เ​ิ รา เชา้ ​น้​ีมีน​ ัดก​ ับ​กลุ่ม​โรง​ส​ขี า้ วช​ มุ ชน เจา้ ป​ ระคณุ ช​ว่ ยล​ กู ช​า้ งด​ ว้ ย เหมอื นค​ ำขอส​ มั ฤทธผ​ิ์ ล ห​ รอื เ​จา้ ท​ เ​ี่ จา้ ท​ างเ​ขา้ ข​ า้ ง ไมน​่ านน​ กั ฝ​ นฟ​ า้ ท​ ต​่ี กไ​มค​่ ดิ ช​ วี ติ ​ ก็​ซา​สร่าง​ไป เหลือ​แต่​เพียง​ละออง​น้ำ​ท่ี​ให้​ความ​ชุ่ม​ฉ่ำ เ​ท่าน้นั วัน​น​ีก้ ็​เชน่ ​เดยี วก​ บั ​วันว​ าน ดว้ ยค​ วาม​ทตี่​ า่ งค​ น​ต่าง​ มภ​ี าระห​ น้าที่ ผมก​ บั ป​ า้ ​นิม่ ​จึง​แยกย​ ้ายก​ นั ​ไปต​ าม​ภารกจิ ​ ของต​ นเอง ประชาคม​โรงส​ี ท่ี​อาคาร​อเนกประสงค์​ของ​หมู่บ้าน​เตา​ไห หมู่ 7 ทา่ มกลางว​งลอ้ มข​ องส​ มาชกิ ‘กลมุ่ โ​รงส​ ข​ี า้ วช​ มุ ชน’ ผมน​ กึ ​ ในใ​จ เขาเ​ขา้ ใจผ​ ดิ อ​ กี ห​ รอื เ​ปลา่ ว​ า่ เ​ราเ​ปน็ น​ ายใ​หญน​่ ายโ​ต​ จากห​ นว่ ยร​าชการส​ ว่ นก​ ลางม​ าต​ รวจง​าน ชาวบ​ า้ นเ​ลยม​ า​ ต้อนรับก​ นั ​เสยี ​จนค​ บั คงั่ เ​ชียว เอาน​ า่ ชาว​บา้ นค​ ง​มี​ไมตรจี ติ ว่าแ​ ลว้ ​ผมก​ ​เ็ ปน็ ฝ​ า่ ย​ เปดิ ​ฉาก​จ่โู จม​ยงิ ​คำถามก​ ่อน “ช่วย​เล่าใ​ห้ฟ​ งั ​หนอ่ ยไ​ดไ​้ หมค​ รบั ​ว่า กลุม่ โ​รง​ส​ีขา้ ว​ ของท​ ่​ีน​่ีเปน็ ​มาอ​ ยา่ งไร ชมุ ชนเ​รา​อยากท​ ำ​เอง​หรือ​ว่าท​ าง​ รัฐเ​ขา​จัด​มาใ​ห้”

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 83

84 ศรีฐาน อุดม ราช​อาษา เลขานุการ​กลุ่ม ไข​คำ​ตอบ​เป็น​ คนแ​ รก “ทบ​่ี า้ นเ​ตาไ​ห เราไ​มป​่ ลอ่ ยใ​หใ​้ ครเ​ขา้ ม​ าท​ ำอ​ ะไรม​ ว่ั ​ ซัว่ ทกุ ​เร่อื งต​ ้อง​ผ่าน​ชาวบ​ ้าน ต้องม​ ี​การป​ ระชาคม อย่าง​ โรง​สี​ชุมชน​นี่​ก็​เกิด​จาก​การ​ประชาคม​ความ​ต้องการ​ของ​ คนใน​หม่บู า้ น “เมื่อ​ได้​งบ​มา​เรา​ก็​นัด​ชาว​บ้าน​มา​ทำ​ประชาคม​ อีก​ครั้ง​ว่า​จะ​มี​กฎ​กติกา​อย่างไร ใคร​จะ​เป็น​กรรมการ กรรมการ​มี​วาระ​ก่ี​ปี เรา​คุย​กัน​ต้ังแต่​แรก​เพ่ือ​ให้​หมด​ ปัญหา​ไปเ​ลย จะ​ไดไ้​ม่​ต้อง​ม​อี ะไรค​ ่งั ​คา้ งใ​จ​กันอ​ ีก” ‘ไม​ป่ ล่อยใ​หใ้​ครเ​ข้าม​ า​ทำอ​ ะไร​ม่วั ​ซ่ัว’ ฟงั แ​ ล้วไ​ด้ใจ​ ผม​จรงิ ๆ เรือ่ งน​ ้​ีสำคญั ​มากน​ ะ​ครบั เพราะอ​ ดตี ​ทผี่​ ่าน​มา ภาค​ชนบท​เรา​พัฒนา​ไป​แบบ​พิกล​พิการ​ก็​เพราะ​มา​จาก​ การ​ที่​คน​จาก​ส่วน​กลาง​เข้าไป​ยัดเยียด​สิ่ง​ท่ี​คนใน​พ้ืนที่​ไม่​ ต้องการ ผลม​ นั ก​ ​็เลย​เปน็ ​อยา่ ง​ท่เ​ี รา​เหน็ ๆ กนั ​อยู่ ไม​่ว่า​จะ​ เป็น​เครื่อง​อัด​เม็ด​ปุ๋ย​ข้ึน​สนิม​เอย เคร่ือง​สี​ข้าว​ฝุ่น​เขลอะ​ เอย อาคารจ​ ดั ​แสดง​สนิ คา้ OTOP ที่​รกร้าง​เอย ล้วนแ​ ล้ว​ แต​่สร้างค​ วาม​สญู เ​สยี ​ให​้แก่​ชาตบิ​ า้ นเ​มือง​ทั้ง​ส้ิน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 85 บริการฟ​รีท​กุ ​ระดบั ป​ระทับ​ใจ “เมอื่ ต​ กลงเ​งอ่ื นไขก​ ฎร​ะเบยี บ สถานท​ ต​่ี ง้ั สว่ นแ​ บง่ ​ ผลป​ ระโยชน​์กนั ​เรียบร้อยแ​ ล้ว เราก​ ​็ไปต​ ้ัง​โรงส​ ​อี ยบ​ู่ ริเวณ​ ดอน​ปู่​ตา เสร็จ​แล้ว​เรา​ก็​ประกาศ​ให้​ชาว​บ้าน​ได้​รับ​รู้​ว่า ทุก​คนส​ ามารถน​ ำ​ข้าวม​ า​ส​ีได​ฟ้ รี” ผู้ใหญส่​ ุนทร ทุม่ โ​มง ประธานก​ ลมุ่ ​กลา่ วเ​สรมิ ผใู้ หญส​่ นุ ทร​ยำ้ ​ชดั ๆ บรกิ ารฟ​ รที​ กุ ​ระดบั ไมว​่ ่า​จะ​

86 ศรีฐาน ยากด​ ม​ี จ​ี นอ​ ยา่ งไร แตค​่ ำถามม​ อ​ี ยว​ู่ า่ เ​ครอื่ งส​ ข​ี า้ วย​ อ่ มต​ อ้ ง​ ใช้​ไฟฟ้า​และ​ค่า​ใช้​จ่าย​จิปาถะ​ก็​ย่อม​ตาม​มา แต่​เหตุ​ไฉน​ ไมม่ ก​ี าร​เรยี ก​เกบ็ ค​ า่ บ​ ริการจ​ ากช​ าว​บ้าน ท้ัง​ผใู้ หญส่​ นุ ทร ท้ัง​พอ​ี่ ุดม ช่วยก​ ัน​อธิบายแ​ นวทาง​ การท​ ำงานข​ องก​ ลมุ่ ว​ า่ “เราบ​ รกิ ารฟ​ รก​ี จ​็ รงิ อ​ ยู่ แตส​่ มาชกิ ​ ก​็ต้องก​ ินต​ อ้ ง​อยู่ ค่านำ้ คา่ ไ​ฟก​ ็ต​ ้อง​เสีย ดังน​ น้ั ​เมื่อส​ ี​ขา้ ว​ เสรจ็ เ​ราจ​ ะข​ อแ​ บง่ ป​ นั ผลพ​ ลอยไ​ดท้ เ​ี่ กดิ จ​ ากก​ ระบวนการ​ สีข​ า้ ว เชน่ รำข​ ้าว ปลาย​ขา้ ว และแ​ กลบบ​ างส​ ่วน เพือ่ น​ ำ​ ไป​ขาย​และ​หา​กำไรเ​ขา้ ​มา​เป็น​เงนิ ปนั ผล” “แล้ว​อย่าง​นี้​ชาว​บ้าน​เขา​จะ​ยอม​หรือ” ผม​รีบ​สวน​ กลบั ​ไป​ทนั ​ควัน “เรอ่ื งห​ ลกั ก​ ารบ​ รหิ ารเ​ราต​ กลงก​ นั ต​ งั้ แตป​่ ระชาคม​ แลว้ อกี อ​ ยา่ งช​ าวบ​ า้ น​เขา​มีแ​ ตไ​่ ด้ ไมม่ เี​สีย ชาวบ​ ้านเ​อา​ ขา้ ว​มาส​ กี​ ับ​เรา เงิน​กไ็​มต่​ ้อง​เสีย แถมเ​รา​ก​็ไปร​บั ข​ า้ ว​มาส​ ​ี ฟรถ​ี งึ ที่ สเ​ี สรจ็ แ​ ลว้ ท​ กุ 3 เดอื นย​ งั ไ​ดป​้ นั ผลก​ ระสอบล​ ะ 3 บาท ได้ท​ ง้ั ​ขน้ึ ​ทงั้ ​ล่องแ​ บบน​ ้​ีมที​ ไ่ี หน น้องล​ อง​คิดด​ ”ู “สี​ฟรี​อย่าง​น้ี กา​รัน​ตี​เรื่อง​คุณภาพ​ได้​ไหม” ผม​ ถาม​ต่อ “มนั ก​ ม​็ บ​ี า้ งใ​นท​ ป​ี่ ระชมุ ส​ มาชกิ เ​ขาบ​ อกว​ า่ บางค​ รง้ั ​ ขา้ วท​ ส​ี่ ไ​ี ดเ​้ มด็ ข​ า้ วไ​มส​่ วย ตรงน​ ก​้ี ไ​็ มไ​่ ดน​้ งิ่ เ​ฉย เราพ​ ยายาม​ ปรับปรุง​ตลอด แต่​ชาว​บ้าน​ก็​ไม่​ได้​กดดัน​อะไร​มาก​นัก เพราะส​ ่วนใ​หญจ​่ ะ​สี​ไวก้​ นิ ​เอง”

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 87

88 ศรีฐาน ปนั ผล​สมาชกิ โ​รงส​ี จะ​ว่า​ไป​ผลพลอยได้​จาก​การ​สี​ข้าว​น้ัน​เพียง​พอ​ถึง​ ขนาด​ท่ี​จะ​ปันผล​ให้​สมาชิก​ได้​กระสอบ​ละ 3 บาท​เชียว​ หรอื นย​ี่ งั ไ​มร​่ วมค​ า่ จ​ า้ งส​ มาชกิ ท​ ผ​ี่ ลดั ก​ นั ม​ าท​ ำห​ นา้ ทส​ี่ ข​ี า้ ว​ อีก​ตา่ งห​ าก ตรง​น้ผ​ี มไ​ม​่ความ​รจ​ู้ รงิ ๆ จงึ ไ​ด​แ้ ตร่​บกวน​ให้​ คนท​ มี่ า​รว่ มพ​ ูดค​ ยุ ​ใน​เช้าว​ นั น​ นั้ ​ชว่ ย​กนั ​อธิบายใ​หฟ้​ ัง “โรง​สี​จะ​อยู่​ได้​หรือ​ไม่​ก็​ตรง​นี้​ล่ะ อย่าง​ใน​ชุม​ชน​ จริงๆ แลว้ ​มโี​รง​สี​ของเ​อกชน​อีก 2 ท่ี เขาก​ ็​ส​ฟี รี​เหมอื น​ กัน เขา​ก็​อยู่​ได้​เพราะ​ขาย​ผลพลอยได้​จาก​การ​สี​ข้าว​ เหมอื นก​ นั ” ว่า​แล้ว​พี่​อุดม​ก็​พา​ไป​ดู​โรง​สี​เพ่ือ​ให้​เห็น​ภาพ​กัน​ ชดั ๆ “ถงึ ​แลว้ น​ ้อง” โธ่ เราน​ กึ ว​ า่ จ​ ะข​ บั ไ​ปไ​หนไ​กล ออกม​ าแ​ คไ​่ มถ​่ งึ น​ าท​ี ก็​ถึง​โรง​สขี​ า้ ว​ชุมชน​เสีย​แลว้ มองด​ ว้ ยต​ าเ​ปลา่ จ​ ากภ​ ายนอก ผมไ​มร​่ จ​ู้ รงิ ๆ วา่ ทน​ี่ ​ี่ จะ​เปน็ ​โรงส​ ข​ี า้ ว​ชุมชน​ท่เี​รา​กำลัง​พูด​ถงึ กัน​อยู่ กะ​เกณฑ์​ด้วยส​ ายตาแ​ ลว้ บรเิ วณท​ ั้งหมดไ​มน​่ ่า​จะ​ เกนิ 30 ตารางว​ า ท้งั เ​ครอื่ ง​สข​ี ้าว​กม​็ ​ขี นาดเ​ลก็ จงึ ส​ งสัย​ อยู่​ว่า​เคร่ือง​ขนาด​เพียง​เท่า​นี้​จะ​สี​ข้าว​ของ​คน​ท้ัง​ชุมชน​ได้​ ทัน​วนั ​ตอ่ ว​ นั ​จรงิ ​หรือ “เร่ือง​นั้น​เอา​ไว้​ก่อน ท่ี​พา​มา​นี่​ตั้งใจ​จะ​ให้​ดู​ว่า​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 89 ผลพลอยไดพ้​ วก​น้ี​มีหนา้ ต​ าอ​ ย่างไร” แตแ​่ หม ทจ​ี่ รงิ ผ​ มก​ พ​็ อร​น​ู้ ะว​า่ อ​ ะไรม​ หี นา้ ต​ าอ​ ยา่ งไร แต่​ท​ีส่ งสัย​ก​็คอื ผล​พลอย​จาก​การส​ ี​ข้าวเ​หลา่ น​ ี​้มันค​ มุ้ ​กับ​ ค่าบ​ ริหารง​านข​ อง​กลุ่ม​จริง​หรือ “ถ้า​อย่าง​น้ัน​พ่ี​อธิบาย​ให้​ฟัง​เลย​นะ อย่าง​รำ​ข้าว​น่ี​ กิโลกรมั ล​ ะ 5 บาท ปลายข​ ้าวก​ โิ ลกรมั ​ละ 6 บาท สว่ น​ แกลบ​กระสอบ​ละ 6 บาท เฉล่ีย​แล้ว​หลัง​หัก​ค่า​ใช้​จ่าย​ ก็​พอ​อยู่​ได้ คือ​เรา​ไม่​ได้​ทำ​เป็น​ธุรกิจ แต่​จะ​นึกถึง​ความ​ พอใจข​ องช​ าว​บ้านท​ ​่ีไดร​้ ับบ​ รกิ ารม​ ากกว่า ส่วน​คน​ท่ีมา​ซ้ือ​ก็​ไม่ใช่​ใคร​อ่ืน แต่​เป็น​คนใน​ชุมชน​ เรา​เอง เขา​เอา​ไป​เลี้ยง​ววั ​บ้าง เลยี้ ง​หม​ูบ้าง บาง​ชว่ ง​ก็​มี​ คน​จาก​ข้าง​นอก​มา​ขอ​ซื้อ แต่​โดย​หลัก​การ​เรา​จะ​ขาย​ให้​ คนในช​ ุมชน​กอ่ น” พี่​อดุ ม​อธิบาย ว่า​ไป​แล้ว​คน​ศรี​ฐาน​บริหาร​โรง​สี​ได้​รัดกุม​ที​เดียว ไม​่ตอ้ งก​ ลัว​เงนิ ​กระเซน็ ​ออก​นอก​ชุมชน​โดยใ​ช่​เหตเุ​ลย ทำบ​ญั ช​ีแนน่ ​หนา เพมิ่ ค​วาม​โปรง่ ใส ระหว่าง​ท่ี​เดิน​สำรวจ​รอบๆ อาคาร​โรง​สี​ข้าว พอ​ ไป​ถึง​ด้าน​หลัง​ซึ่ง​เป็น​บริเวณ​ส่วน​ท่ี​ใช้​กัก​เก็บ​แกลบ​จาก​ เครื่อง​สี​ขา้ ว​น้นั ผมไ​ด้พ​ บ​กับเ​พอื่ น​ใหม​่อยา่ งไ​ม่​คาดค​ ดิ เจา้ จ​ อ๋ น​ อ้ ยใ​หญ่ นง่ั ป​ นั้ จ​ ม้ิ ป​ น้ั เ​จอ๋ อ​ ยา่ งไ​มส​่ นใจไยด​ ี

90 ศรีฐาน มาตร​วา่ ​ใชช​้ วี ิต​เคยชนิ ​กบั ​คน​หมมู่​ าก​มาต​ ั้งแตเ่​กดิ พวก​พ่ี ป้า นา้ ลุง ทมี่ า​ดว้ ย​กัน​เล่า​ให้​ฟัง​ว่า พอ​ นัก​ท่อง​เท่ียว​มา​ท่ี​ดอน​ปู​่ตา​น้อย​ลง ลิง​พวก​นี้​จึง​เข้า​มา​ หากิน​ใน​ชุมชน​มาก​ขึ้น บ้าง​เข้าไป​ขโมย​ของ​ชาว​บ้าน​ก็​มี พวก​ท่ี​ไม่​ซุกซน​มาก​ก็​มา​หากิน​แกลบ กิน​ปลาย​ข้าว​เอา​ แถวๆ น้ี ขณะก​ ำลังจ​ ะถ​ า่ ยภ​ าพเ​พอ่ื นร​ว่ มส​ ายพันธ์ุ สมาชกิ ​ คน​หน่ึง​ดัน​ส​ตาร์ท​เครื่อง​สี​ข้าว​ซะ​ได้ เล่น​เอา​เพื่อน​ร่วม​ สายพ​ ันธ​์ุกระเจงิ ก​ นั ​เปน็ ​แถวๆ เอา​เถอะ มา​ถึง​โรง​สี​ข้าว​แล้ว​ก็​ต้อง​เข้าไป​ดู​การ​ ทำงาน​ของ​เครือ่ งส​ ีข​ า้ วเ​จา้ ของ​เสียง​ฮมึ่ ๆ นเ​ี่ สยี ​หนอ่ ย ขณะ​ท่ี​อยู่​ภายใน​อาคาร​โรง​สี​ข้าว ผม​ดัน​ตา​ดี​ไป​ เหน็ ส​ มดุ บ​ ญั ชี​ที่ม​ ส​ี ภาพไ​มส่ ​ดู้ น​ี กั แม้​ภายนอก​จะด​ ​เู ขรอะ​ ไป​ด้วยฝ​ ุน่ แต่​เรอื่ ง​ความโ​ปรง่ ใส​ใน​การบ​ ริหารน​ นั้ ผู้ใหญ่​ สุนทร​กา​รัน​ตี​ได้​ว่า​สามารถ​ตรวจ​สอบ​ได้ โดย​สมุด​บัญชี​ รายรับ​ราย​จ่าย​จะ​แบ่ง​ออก​เป็น 2 ชุด เก็บ​ไว้​ท่ี​คณะ​ กรรมการแ​ ละ​คณะ​ตรวจส​ อบ​คนละ​ชุด ทส​ี่ ำคญั ไ​มใ่ ชแ​่ คต​่ รวจก​ นั ป​ ล​ี ะห​ น แตต​่ รวจส​ อบก​ นั ​ เดอื นล​ ะ 1-2 ครงั้ ​เลยท​ ี​เดยี ว อกี ​เรอ่ื ง​ท​ีน่ ่าส​ นใจ​สำหรับ​การบ​ รหิ าร​งาน​ของก​ ลมุ่ ​ น้ี​คือ จะ​มี​การ​เลือก​คณะ​กรรมการ​ชุด​ใหม่​ทุก 3 เดือน ผมจ​ งึ ถ​ ามผ​ ใู้ หญส​่ นุ ทรไ​ปว​ า่ มนั ไ​มเ​่ รว็ ไ​ปห​ รอื เพราะอ​ าจ​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 91

92 ศรีฐาน ทำให้ก​ ารบ​ ริหาร​งานไ​มต​่ ่อ​เนื่อง แก​ยิ้ม​รับ​แถม​ตอบ​ด้วย​น้ำ​เสียง​เรียบ​เฉย​แบบ​ไม่​ แยแส​ใน​ตำแหนง่ “ปห​ี นงึ่ ม​ นั น​ านไ​ปห​ นมุ่ คนเ​ขาล​ มื ก​ นั ห​ มด อกี อ​ ยา่ ง​ ถา้ เ​ปน็ ก​ รรมก​ าร​นานๆ กลวั ค​ นจ​ ะห​ ลงไ​ปก​ บั อ​ ำนาจแ​ ละ​ ผล​ประโยชน์” แหม...ท้ิง​ท้าย​ได้​เจ็บๆ คันๆ และ​คมคาย​จริง​นะ​ ผใู้ หญ่

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 93

94 ศรีฐาน 08 ขัดก​ลอ่ มจ​ิตใจ​ด้วยธ​รรมะ ย่ิง​อยู่​นาน​ย่ิง​สัมผัส​ได้​ว่าที่​ชุมชน​แห่ง​นี้​มี​อะไร​น่า​ สนใจก​ วา่ ​ท​่ีคิด โดย​เฉพาะแ​ นวทางก​ าร​พงึ่ พา​ตนเอง​และ​ การส​ รา้ งค​ วามส​ ามคั คข​ี องค​ นในช​ มุ ชน แหลง่ เ​รยี นร​ท​ู้ ผ​ี่ ม​ กำลงั จ​ ะเ​ดนิ ท​ างไ​ปเ​ยย่ี มช​ มอ​ กี 2 แหลง่ ต​ อ่ จ​ ากน​ ี้ บอกไ​ด​้ เลย​วา่ ​คนศ​ ร​ฐี านม​ องก​ ารพ​ ฒั นา​ครบท​ ุกอ​ งศา​จริงๆ เวลา 8 นาฬิกา เสยี ง​เพลงเ​คารพ​ธงชาติ​แว่วม​ าใ​น​ โสตป​ ระสาท ผม​กลา่ ว​คำ​อำลา​พ่ี ป้า นา้ ลุง กลุ่ม​โรง​ส​ี ชุมชน เชา้ ​นี้ผ​ ม​รบี โ​ทรห​ าอ​ าจารย​์โค​วนิ คิด​เขม่ ผรู้​เิ ร่ิม​ ’โครงการ​เยาวชน​นอน​วัด​ปฏิบัติ​ธรรม’ หลัง​จาก​แนะนำ ​ตัว​เอง​และ​นัด​หมาย​เวลา​เสร็จ​สรรพ พระ​พิรุณ​ท่าน​ดัน​ เลน่ ต​ ลก (รา้ ย) บนั ดาลค​ วามช​ มุ่ ช​ น่ื ร​ะลอกไ​มเ​่ ลก็ ไ​มใ​่ หญ​่ มา​ทอ่ งแ​ ดน​ดิน​ถ่ิน​อีสาน​เป็นเ​พอื่ น​แกเ้​หงาอ​ กี ​ครง้ั คิด​ไป​คิดมา ใน​ตลก​ร้าย​ของ​พระ​พิรุณ ชาวนา​ ชาวไร่ค​ ง​ปลื้ม​ใจอ​ ยู่​ไม่น​ ้อย กแ​็ หม ปนี​ ม​ี้ น​ี ำ้ ก​ นิ น​ ำ้ ใ​ชแ​้ ลว้ ช​ าวบ​ า้ นท​ งุ่ จ​ ะไ​มส​่ ขุ ใจ​ ได้​อย่างไร จะ​มี​ก็​แต่​หนุ่ม​ชาว​กรุง​นี่​ล่ะ​ที่ (ใจ) กำลัง​ดิ้น​ ทุรนทรุ าย​อยู่ ผม​ติดฝ​ น​อยู​่ราว 1 ชว่ั โมง พรอ้ มก​ บั ​สายโ​ทรศพั ท​์

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 95 ท่ี​ดงั ​นบั 10 คร้ัง “ตอน​นี้​น้อง​อยู่​ท่ีไหน​แล้ว พ่ี​โทร​หา​ตั้ง​หลาย​คร้ัง เป็น​อะไร​หรือ​เปล่า ฝน​ตก​อย่าง​นี้​จะ​ให้​พ่ี​ขับ​รถ​ไป​รับ​ มัย้ ” โชคด​ ีว​ ่าห​ ลงั ​จากอ​ าจารยโ์​ค​วนิ ว​ างส​ าย​ไป​พกั ​เดยี ว ฟา้ ​ฝนท​ ี่​มืดค​ ร้มึ ​ก็​กลบั ม​ าเ​ปน็ ใจ​อีก​คร้ัง แกป้​ัญหา​สังคม​เร่มิ ต​น้ ​ทบ่​ี า้ น ท่ี​โรงเรียน​บ้าน​เตา​ไห ภายใน​ห้อง​ท่ี​ราย​ล้อม​ไป​ ด้วย​พระพุทธ​รูป​ปาง​ต่างๆ อาจารย์​โค​วิน​เล่า​ท่ีมา​ของ​ โครงการ​เยาวชน​นอน​วดั ป​ ฏบิ ตั ธิ​ รรมใ​ห​้ฟงั ​ว่า “เบอื้ งห​ นา้ เ​บอ้ื งห​ ลงั ข​ องโ​ครงการน​ เ​ี้ กดิ จ​ ากส​ ภาวะ​ ที่​ชาว​บ้าน​ใน​ชุมชน​พา​กัน​เข้าไป​ทำงาน​ใน​เมือง แล้ว​ทิ้ง​ ลูกๆ ให้​อยู่​กับ​ตา​ยาย ซึ่ง​พวก​ท่าน​เหล่า​น้ี​มัก​จะ​ตามใจ​ ลูก​หลาน​จน​เด็ก​พวก​น้ี​มี​นิสัย​ก้าวร้าว พฤติกรรม​น้ี​ไม่​ได้​ เกดิ ข​ ้นึ ​เฉพาะต​ อน​ที่​เดก็ อ​ ยทู่​ ่ี​บ้าน แตย่​ งั ​ตดิ ​ตวั เ​ด็กๆ ใน​ ยามท​ ​่ีอย​ู่ใน​โรงเรียน​ดว้ ย “พอเ​ราเ​จอป​ ญั หาต​ รงน​ ก​ี้ ค​็ ดิ ว​ า่ จ​ ะป​ ลอ่ ยไ​ปอ​ ยา่ งน​ ​ี้ ไม่​ได้​แล้ว เพราะ​จะ​เป็น​นิสัย​ท่ี​ติดตัว​เด็ก​ไป​จน​โต จึง​ได้​ ไป​ปรึกษา​กับ​ท่าน​ผู้​อำนวย​การ​โรงเรียน​ว่า​เรา​จะ​สอน​แต่​ เพียง​วิชา​พระพุทธ​ศาสนา​ไม่​ได้​แล้ว คง​ต้อง​มี​กิจกรรม​

96 ศรีฐาน อยา่ งอ​ น่ื ท​ เ​ี่ ขา้ ม​ าป​ รบั ปรงุ พ​ ฤตกิ รรมข​ องเ​ดก็ เ​พม่ิ เ​ตมิ เ​พอ่ื ​ สนองช​ มุ ชนบ​ า้ ง โชคด​ ท​ี ท​ี่ า่ นผ​ อ​ู้ ำนวยก​ ารใ​หค​้ วามร​ว่ มม​ อื ​ และใ​ห้ค​ วาม​สนใจ​โครงการ​น้ี​เปน็ ​อยา่ งด​ ”ี ผมเองกน็ กึ ไมถ่ งึ เพราะเคยเชอื่ วา่ การท​ เ​ี่ ดก็ ไ​ดอ​้ ย​ู่ กบั ​ปู่ ย่า ตา ยาย แล้วจ​ ะไ​ด​้รบั ก​ าร​อบรมส​ ่งั ​สอน​ท่​ีดี แต​่ ขอ้ เ​ท็จ​จรงิ ​กลับ​กลายเ​ป็น​วา่ เ​ดก็ ​อาจเ​สียคน​ไดง​้ า่ ยๆ เรื่อง​อย่าง​น้ี​คง​โทษ​ผู้ใหญ่​เพียง​ฝ่าย​เดียว​ก็​ไม่​ได้ เพราะ​บาง​ครั้ง​ต่อ​ให้​ผู้ใหญ่​สอน​มา​ดี แต่​เด็ก​อาจ​หูไว ​ตา​ไว​ไป​เห็น​ตัวอย่าง​ท่ี​ไม่​ดี​จาก​สื่อ​นานา​ชนิด​ที่​ไร้​ความ ​รับ​ผิด​ชอบ ซึ่ง​บาง​คร้ัง​อาจ​เล็ดลอด​สายตา​ผู้​ปกครอง​ ไป​ได้

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 97 เขา้ ค​่าย​นอนว​ดั คุย​เร่ือง​แนวคิด​กัน​พอ​หอม​ปาก​หอม​คอ แต่​ยัง​ ไม่​ค่อย​เห็น​ภาพ​ชัด​มาก​นัก​ว่า​โครงการ​นี้​เด็กๆ ต้อง​ทำ​ กิจกรรม​อะไร​บ้าง จึง​ขอ​ให้​อาจารย์​โค​วิน​ช่วย​เล่า​วิธี​การ​ ทำงาน​เพ่ิม​เติม เผื่อ​บางที​อาจ​เป็น​อานิสงส์​ให้​ชุมชน​อ่ืน​ นำไ​ป​ขยายผ​ ล​ตอ่ ย​อดไ​ด​้ไมม่​ ากก​ ​น็ อ้ ย “กิจกรรม​ของ​เรา​ไม่มี​อะไร​ซับ​ซ้อน ไม่มี​เร่ือง​การ​ ตีความ​หรือ​เก่ียว​กับ​ธรรมะ​ชั้น​สูง แต่​จะ​เน้น​การ​สอน​ให้​ ประพฤตใิ​น​สิ่งท​ ่ถ​ี ูก​ทค​่ี วร ยึดห​ ลกั ​ศีล 5 เป็น​ท่ี​ตง้ั โดยจ​ ะ​ นำน​ ักเรียน​ช้นั ​มธั ยมต​ ้น ตัง้ แต่ ม.1-3 ไปเ​ข้า​คา่ ยน​ อนว​ ดั ​ ในว​ นั ​ธรรมส​ วนะ ชว่ ง​เทศกาลเ​ขา้ ​พรรษา “เด็กๆ ทุก​คน​จะ​ได้​รับ​คู่มือ​การ​นอน​วัด มี​ตาราง​ ประจำว​ นั ก​ ำหนดช​ ดั ว​ า่ ช​ ว่ งเ​วลาใ​ดป​ ฏบิ ตั ก​ิ จิ กรรมใ​ด เชน่ หกโ​มงเ​ยน็ ท​ กุ ค​ นพ​ รอ้ มก​ นั ท​ ว​ี่ ดั แตง่ ก​ ายช​ ดุ ส​ ข​ี าว จากน​ น้ั ​

98 ศรีฐาน เป็น​กิจกรรม​ถวาย​น้ำ​ปานะ​ให้​แก่​พระ​สงฆ์ พอ​ถึง​ ทุ่ม​หน่งึ ​กจ​็ ะใ​หเ​้ ดก็ จ​ ะ​ทำวัตร ต่อจ​ ากน​ ัน้ ​จะฟ​ ัง​เทศน์ รบั ​ ศลี เสรจ็ ​แล้ว​นงั่ ส​ มาธิ จนเ​วลาป​ ระมาณ 4 ทุ่ม เปน็ อ​ นั ​ จบ​กิจกรรม​ใน​วันแ​ รก “วนั ท​ สี่​ องป​ ระมาณต​ ี 5 หลงั จ​ ากท​ เ​่ี ด็กท​ ำก​ ิจกรรม​ สว่ นต​ วั เ​สรจ็ แ​ ลว้ ก​ จ​็ ะใ​หท​้ ำวตั รเ​ชา้ ทำส​ มาธิ อบรมค​ วามร​​ู้ ต่างๆ เช่น การ​ฝึก​การ​เป็น​ผู้นำ ฝึก​การ​พูด​หน้า​ช้ัน สุดท้าย​จะใ​ห้​ชว่ ย​กัน​บำเพ็ญ​ประโยชน์ เช่น การท​ ำความ​ สะอาดบ​ ริเวณว​ ัด เสรจ็ แ​ ล้วจ​ งึ ​ปลอ่ ย​เดก็ ๆ กลบั ​บา้ น” ฟัง​อาจารย์​โค​วิน​ร่าย​ยาว ขนาด​ผม​เอง​ฟัง​แล้ว​ยัง​ เกิด​อาการ​หาวนอน แล้ว​พวก​วัย​ท​โมน​เหล่า​นี้​ล่ะ​จะ​ไม่​ เปน็ ​ปญั หาห​ รอื ​อย่างไร ยิ่ง​กว่าน​ ้นั ​ยงั ​ม​นี กั เรยี น​หญิง​รวม​ อยดู่​ ้วย การม​ าพ​ กั ​ค้างอ​ ้างแ​ รมก​ นั ​อย่างน​ ี้​จะ​ดูแ​ ลจ​ ดั ก​าร​ อ​ย่างไ​ร ผมย​ ังส​ งสยั ​อยู่ อาจารย์​โค​วิน​ไขข้อ​สงสัย​ทันที​ว่า “ปี​สอง​ปี​แรก​ก็​ ม​ีบา้ งท​ เ​่ี ด็ก​ไม​ย่ อม​ปฏบิ ัตต​ิ ามร​ะเบยี บข​ ้อ​บงั คบั แต​เ่ ราก​ ็​ พยายาม​เอาน​ ้ำเ​ย็น​เขา้ ​ลูบ หลังๆ เราพ​ บว​ ่าต​ ้องม​ ี​รางวัล​ กระตนุ้ เชน่ ใครท​ ี่​เขา้ ​ร่วมก​ จิ กรรมค​ รบท​ กุ ท​ งั้ 13 ครั้ง และม​ ค​ี วาม​ประพฤติ​ด​ีก​็จะไ​ด​ร้ บั ​ทนุ ​การศ​ กึ ษา “ส่วน​เร่ือง​นักเรียน​หญิง เพื่อ​ไม่​ให้​เกิด​ข้อ​ครหา​ ตาม​มา หลัง​จาก​ที่​ทำ​กิจกรรม​ทุก​อย่าง​เสร็จ​สิ้น​ตอน 4 ทุ่ม​แล้ว เรา​จะ​ให้​กลับ​บ้าน​ไป​พร้อม​กับ​ผู้​ปกครอง​ที่มา​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 99 ร่วมก​ ิจกรรม” ฟงั แ​ ลว้ ค​ อ่ ยห​ ายค​ ลายก​ งั วลล​ งไ​ด้ ไมใ่ ชอ​่ ะไรห​ รอก​ ครับ เพราะ​เด็ก​วัย​อยาก​รู้​อยาก​เห็น​สมัย​นี้​ถ้า​คิด​จะ​ทำ​ อะไรแ​ ลว้ บางทีผ​ ู้ใหญ​่อาจต​ ามไ​มท่ นั ร่วมแ​รง​แข็ง​ขนั เคลด็ ล​ับค​วาม​สำเรจ็ ถาม​ต่อไ​ป​วา่ อะไรค​ อื ​ปจั จยั ท​ ีท​่ ำให้​โครงการ​นอน​ วดั ป​ ฏบิ ตั ธ​ิ รรมส​ ำเรจ็ ล​ ลุ ว่ งไ​ปไ​ด้ แถมย​ งั ม​ ก​ี ารด​ ำเนนิ ง​าน​ อยา่ งต​ อ่ เ​นอื่ งม​ า 6-7 ปี “ผม​หรอื ​ใคร​ก​ท็ ำ​คน​เดียวไ​มไ่​หวแ​ น่ เรื่อง​นี้เ​รา​ตอ้ ง​ ช่วย​กนั กิจกรรมน​ ้ี​ถา้ ว​ ัดไ​ม​่ชว่ ย อบต. ไมช่​ ่วย โรงเรยี น ​ไม่​ช่วย ชาว​บ้าน​ไม่​เอา ผม​ยัง​นึก​ไม่​ออก​เลย​ว่า​มัน​จะ​ สำเรจ็ ​ได้อ​ ยา่ งไร “ใน​การ​ทำ​งา​นทุกๆ ครั้ง​เรา​ทำงาน​เป็น​ทีม ไม่มี​ การ​ฉาย​เด่ียว แล้ว​เรา​ก็​ไม่​ได้​ทำ​อะไร​โดย​พลการ ก่อน​ ทำก​ จิ กรรม​ใน​ทุกๆ ปี เรา​จะ​มก​ี าร​ประชมุ ก​ ับผ​ ​ปู้ กครอง​ ก่อน​ว่า​ปี​น้ี​จะ​เอา​อย่างไร มี​การ​สำรวจ​ความ​เห็น​ของ ​ผู้​ปกครอง​ว่า​ปี​นี้​อยาก​ให้​มี​กิจกรรม​แบบ​เดิม​อีก​หรือ​ไม่ นอกจาก​น้ัน​ยัง​เปิด​โอกาส​ให้​ผู้​ปกครอง​เสนอ​ความ​คิด​ เห็นไ​ดอ้​ ยา่ งอ​ สิ ระ” ปรบ​มือ​ให้​ดัง​เลย​ครับ​กับ​วรรค​ทอง​ท่ี​ว่า ‘ไม่มี​การ​

100 ศรีฐาน ฉาย​เดี่ยว’ เพราะ​อัน​ทจี​่ ริงแล้วก​ าร​ทำงานใ​น​ทุกเ​รื่อง​โดย​ หวัง​จะ​เป็น​ฮีโร่​เพียงคน​เดียว​น้ัน คง​ไม่​สามารถ​นำ​มา​ใช้​ กบั ​การ​พัฒนา​สังคมย​ ุค​น​ี้สมัยน​ ี​้ได้อ​ กี ​แล้ว กอ่ นก​ ลบั เ​ราย​ งั ไ​ดค​้ ยุ ก​ นั ถ​ งึ เ​รอื่ งค​ วามต​ อ่ เ​นอ่ื งข​ อง​ โครงการ หาก​เด็กๆ จบห​ ลกั สตู ร​นแี้​ ลว้ อนาคต​จะเ​ปน็ ​ อยา่ งไรต​ อ่ ไ​ป เพราะโ​ลกภ​ ายนอกไ​มไ​่ ดส​้ วยงามอ​ ยา่ งท​ ค​ี่ ดิ อาจ​ทำใหเ้​ด็ก​กลับ​ไปม​ ​ีพฤตกิ รรม​ทไ​่ี ม​่เหมาะส​ มอ​ กี “เท่า​ท่ี​ผม​เฝ้า​ติดตาม​พบ​ว่า​เด็ก​ที่​ยัง​อยู่​ใน​ชุมชน เขา​จะ​กลับ​มา​ร่วม​กิจกรรม​อยู่​อย่าง​สม่ำเสมอ ส่วน​จะ​ มา​มาก​น้อย​ผม​ไม่​คิดมาก ผม​ถือว่า​ได้​น้อย​ก็​ยัง​ดี​กว่า​ไม่​ ไดท​้ ำ จาก 100 คน​ท​ีอ่ บรมไ​ปแ​ ล้วกล​ บั ​มาอ​ ีกส​ กั 1 คน​ ผม​ก​็ดใี จแ​ ลว้ “ที่​ต้ังใจ​ไว้​ใน​ตอน​น้ี​จริงๆ คือ การ​ผลัก​ดัน​ให้​ กจิ กรรมน​ ก​ี้ ลายเ​ปน็ ว​ฒั นธรรมแ​ ละเ​ขา้ ไปอ​ ยใ​ู่ นแ​ ผนช​ มุ ชน ซงึ่ ต​ อนน​ น้ั ถ​ งึ ผ​ มจ​ ะไ​มอ่​ ยแ่​ู ลว้ แต่ก​ จิ กรรมน​ ก​้ี จ​็ ะย​ งั ค​ งอ​ ย่​ู คูช​่ มุ ชน​บ้าน​เตาไ​หต​ ่อ​ไป” ใน​ใจ​ผม​ขอ​อนุโมทนา​ร่วม​ด้วย ขอ​ให้​ความ​ตั้งใจ​ ของอ​ าจารย​โ์ คว​ นิ ​สำเร็จ สมก​ ับแ​ รงก​ ายแ​ รง​ใจ​ท่ไ​ี ด​้ทมุ่ เท​ ลงไ​ป