ศรีฐาน

ศรฐี าน เร่อื งและภาพ ศรีศกั ดิ์ พกิ ุลแกว้

Healthy Planet สุขคดีทอ่ งเทยี่ วชมุ ชนเพือ่ การเรียนรู้ ศรฐี าน เร่ืองและภาพ ศรศี กั ด์ิ พิกุลแก้ว ออกแบบปกและรูปเลม่ ณขวญั ศรอี รโุ ณทยั เลขมาตรฐานสากลประจำหนงั สือ 978-616-7374-84-0 บรรณาธกิ ารอำนวยการ ดวงพร เฮงบุณยพันธ์ กองบรรณาธกิ าร สำนักงานกองทุนสนับสนนุ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ (สสส.) โดย สำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน (สน.3) จดั พิมพ์และเผยแพรโ่ ดย อาคารศนู ย์เรียนรสู้ ขุ ภาวะ เลขท่ี 99 ซอยงามดพู ลี แขวงท่งุ มหาเมฆ เขตสาทร กรุงเทพฯ 10120 โทรศพั ท ์ 0 2343 1500 โทรสาร 0 2343 1501 www.thaihealth.or.th และ www.punsook.org พมิ พ์ครั้งท่ี 1 ธนั วาคม 2555

ดำเนินการผลติ โดย เปนไท พับลิชชง่ิ Penthai Publishing โทรศพั ท์ 0 2736 9918 โทรสาร 0 2736 8891 [email protected]

คำนำ ท่ามกลาง​กระแส​วิกฤติ​เศรษฐกิจ​โลก​ครั้ง​ใหญ่​เป็น​ ประวัตกิ ารณใ​์ น​รอบห​ ลายส​ บิ ป​ ี ทำให้​เกดิ ​การต​ ้งั ค​ ำถาม​ วา่ ว​กิ ฤตน​ิ จ​ี้ ะใ​หญข​่ นึ้ อ​ กี เ​พยี งใ​ด จะย​ ดื เ​ยอื้ ข​ นาดไ​หน และ​ วิกฤติ​น้ี​จะ​ส่ง​ผลก​ระ​ทบ​ต่อ​สังคม​ไทย​ชุมชน​หมู่บ้าน​ไทย​ มาก​น้อย​เพียง​ใด ความ​วิตก​ดัง​กล่าว​อาจ​จะ​ไม่​เกิด​ขึ้น​ เลย​หาก​ปัจจุบัน​ชุมชน​หมู่บ้าน​ไทย​ไม่​ถูก​ลาก​เข้า​สู่​ระบบ​ การ​ผลิตเ​พื่อ​ขาย นัก​วิชา​การ​หลายๆ ท่าน ได้​วิเคราะห์​ถึง​ระบบ​ เศรษฐกิจ​ของ​ประเทศไทย​ว่า​ใน​ระบบ​ทุนนิยม​ยัง​คง​มี​อีก​ ระบบ​ดำรงอ​ ยู​่ในล​ ักษณะค​ ู​่ขนาน นนั่ ​คอื ​ระบบเ​ศรษฐกจิ ​ ชุมชน​หรือ​อาจ​จะ​กล่าว​เป็น​ศัพท์​สมัย​ใหม่​ได้​ว่า​ระบบ​ เศรษฐกิจแ​ บบ​พอ​เพยี ง ใน​อดีต​ชุมชน​หมู่บ้าน​จะ​มี​วิถี​ชีวิต​ที่​เรียบ​ง่าย​เน้น​ ความ​พอเ​พยี ง ม​ีครอบครวั ​เปน็ ​หน่วย​การผ​ ลิต การช​ ว่ ย​ เหลอื ซ​ ง่ึ ก​ นั แ​ ละก​ นั ม​ น​ี ำ้ ใจเ​ปน็ พ​ นื้ ฐ​ านข​ องช​ วี ติ มพ​ี ธิ กี รรม​ ต่างๆ เป็น​ระบบก​ ารจ​ ดั การใ​น​ชุมชนแ​ ละใ​ห้ค​ วาม​สำคญั ​ ตอ่ ​บรรพบรุ ษุ ผเู้​ฒ่า​ผ​้แู ก่ ครอบครวั ต่อ​มา​หลัง​จาก​รัฐ​และ​ระบบ​ทุนนิยม​ได้​เข้าไป​มี​ อิทธพิ ล​ต่อช​ ุมชน การผ​ ลิต​เชิงเด่ยี วแ​ ละล​ ัทธ​ิบรโิ ภคน​ ิยม​ ทำใหช​้ าวบ​ า้ นม​ ร​ี ายจ​ า่ ยท​ เ​ี่ ปน็ ต​ วั เ​งนิ ม​ ากข​ นึ้ เพยี งเ​ทา่ นน้ั ​

ยัง​ไม่​พอ​สิ่ง​ที่​ทำลาย​ความ​เข้ม​แข็ง​ของ​ชุมชน​ท่ี​มาก​ที่สุด คือ รัฐ​และ​ทุน​เข้าไป​ถ่าย​โอน​ทรัพยากร​จาก​ระบบ​ชุมชน​ หม่บู ้าน ย่ิง​รัฐ​และ​ทุน​เข้าไป​กอบโกย​มาก​เท่าไร ชุมชน​ หม่บู า้ นไ​ทยย​ ่ิงป​ ระสบค​ วามอ​ ่อนแอ คำ​พดู ​ดังก​ ล่าว​ไม่ใช่​ คำพ​ ดู ​ลอยๆ ทไ่​ี มม่ ี​หลกั ฐ​ าน​รองรบั หากแ​ ตเ่​มือ่ ​กวาดตา​ ไปท​ ว่ั แ​ ผน่ ด​ นิ ไ​ทย หลงั ก​ ารป​ ระกาศแ​ ผนพ​ ฒั นาเ​ศรษฐกจิ ​ และ​สังคม​มากวา่ 40 ปี จะม​ ส​ี ักก​ ี​่ชมุ ชน​ทค​่ี นใน​ชุมชนไ​ม่​ ประสบป​ ญั หาค​ วามย​ ากจน ไมป​่ ระสบป​ ญั หาส​ ง่ิ แ​ วดลอ้ ม หรอื ไ​ม่​ประสบ​ปัญหาส​ ุขภาพ จาก​สถานการณ์​ดัง​กล่าว​ถึง​เวลา​แล้ว​หรือ​ยัง​ที่​ สังคม​ไทย​ควร​กลับ​มา​เน้น​การ​พัฒนา​ท่ี​ไม่​มอง​แต่​มิติ​ ประสิทธิภาพ การ​สร้าง​มูลค่า​และ​กำไร​หรือ​การ​ตลาด​ ด้าน​เดียว แต่​ควร​จะ​เป็น​เพื่อ​ประโยชน์​ของ​ชุมชน​และ​ สังคม เราไ​มค่​ วรล​ ด​ทอนผ​ คู้ น​ลงไ​ปเ​ป็น​เพยี ง​ตัวเลข หาก​ ควร​เป็น​เพ่ือ​ส่ง​เสริม​ศักยภาพ​และ​ศักดิ์ศรี​ความ​เป็น​ มนุษย์ คำต​ อบส​ ำหรับค​ ำถามข​ ้าง​ต้น​นี้ คงจะต​ ้อง​ชว่ ย​กัน​ ค้นหา ไม่​ว่า​จะ​ใชร​้ ะยะ​เวลาน​ าน​เทา่ ไร คณะผ​ จู้​ ัด​ทำ

8 ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 9 01 ซำบายดี ศรีฐาน -1- ‘ถิ่น​อีสาน​เป็น​ถ่ิน​มาก​หลาย​วัฒนธรรม’ หลาย​คน​ ว่า​ไว้​อย่าง​น้ัน จริง​เท็จ​ประการ​ใด​แต่​ก่อน​คง​ทำได้​เพียง​ หยบิ ต​ ำราเ​รยี นม​ าพ​ ลกิ อ​ า่ นด​ ู หากส​ ดุ ทา้ ยเ​รอื่ งร​าวก​ ย​็ งั ค​ ง​ คา้ งค​ าอ​ ยใ​ู่ นใ​จ ครน้ั เ​ตบิ ใ​หญโ​่ ชคด​ ม​ี หี นา้ ท​ ก​ี่ ารง​านท​ ท​ี่ ำให​้ ตนเองไ​ด​้เดนิ ​ทาง ไดพ้​ บพานผ​ ้คู น​หลากห​ ลาย จงึ ไ​ด​ร้ ู้​ว่า​ ข้อความข​ า้ งต​ ้น​ไม่​ได้​กลา่ วเ​กนิ ​เลยไ​ปแ​ มแ้ ตน​่ ้อย จาก​อีสาน​เหนือ​จรด​อีสาน​ใต้ จาก​ดง​พญา​เย็น​ จนถึง​ลำน้ำ​โขง แดน​ดิน​ถิ่น​อีสาน​ประกอบ​ไป​ด้วย​ผู้คน​ มากมาย​วัฒนธรรม หลากห​ ลาย​ภาษา เหลอื ล​ ้นเ​ทศกาล​ ประเพณี ท้ัง​จาก​ชาว​ลาว ชาว​เขมร ชาว​กูย ชาว​ส่วย ผไู้ ทย ที่​ลว้ น​แตง่ แ​ ต้มส​ สี นั ​ใหภ​้ ูมิภาค​นมี​้ ี​มนต​์เสนห่ อ​์ ยา่ ง​ แทบ​ไม​่นา่ ​เชื่อ ส่วน​ตัว​ถ้า​ไม่​นับ​ช่วง​ที่​ยัง​เป็น​นักศึกษา​ท่ี​มี​โอกาส​ มา​เท่ียว​บ้าน​รุ่น​พี่​เป็น​ครั้ง​คราว กับ​อีสาน​ผม​เพ่ิง​จะ​มา​ สนิทค​ ุ้นเ​คยเ​ม่อื ไ​มน​่ านน​ ี้​เอง เป็นการสนิทสนมทร่ี วดเร็ว เหมอื นเ​พ่อื น​ทรี​่ จู้ ักก​ นั ​มาน​ าน​แล้ว จะล​ อ่ ง​โขง ข้ึน​ปราสาท ชมบ​ งั้ ไฟ แหผ่​ ต​ี าโ​ขน หรือ​

10 ศรีฐาน กจิ กรรมอ​ ะไรท​ ข​่ี นึ้ ช​ อ่ื ว​า่ เ​ปน็ ข​ องเ​ดด็ ถ​ นิ่ น​ ผ​ี้ มล​ ว้ นแ​ ลว้ แ​ ตม​่ ​ี โอกาสล​ ม้ิ ล​ องม​ าเ​องก​ บั ต​ า แตท​่ ร​่ี สู้ กึ ต​ ราต​ รงึ แ​ ละป​ ระทบั ใ​จ ม​ ากท​ ส่ี ดุ นา่ จ​ ะเ​ปน็ ต​ อนท​ ไ​่ี ปง​านบ​ ญุ บ​ งั้ ไฟย​ โสธร ครง้ั น​ น้ั เ​รยี กว​ า่ เ​มามนั ก​ บั ​คนใน​พ้ืนที่ 3 วนั 3 คืน​ตดิ ตอ่ ก​ นั ​เลย​ ท​ีเดียว พูด​แล้วก​ ​็พาน​ให​ค้ ดิ ถึง -2- โชค​ชะตาค​ ง​เป็นใจ ขณะก​ ำลงั ​นั่ง​เขยี น​งาน​สารคดี​ ชิ้นห​ นงึ่ บรรณาธกิ าร​เดนิ ​มาถ​ ามว​ ่า ชว่ งน​ ว​ี้ ่างไ​หม อยาก​ ให้​ไป​ทำ​สารคดี​ท่อง​เที่ยว​ชุมชน​ที่​ตำบล​ศรี​ฐาน จังหวัด​ ยโสธร ผมย​ ม้ิ แ​ กม้ ป​ รเ​ิ ลยท​ เ​ี ดยี ว กน​็ กน​ อ้ ยใ​นไ​รส​่ ม้ อ​ ยา่ งผ​ ม

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 11 จ​ ะม​ วั ข​ งั ต​ วั เ​องอ​ ยแ​ู่ ตใ​่ นห​ อ้ งส​ เ่ี หลยี่ มไ​ดอ​้ ยา่ งไร อยน​ู่ านๆ จะ​พานอ​ กแตก​ตายไ​ปเ​สีย​ก่อน รับ​มอบ​หมาย​งาน​เสร็จ​เรียบร้อย ผม​ฝัง​ตัว​เอง​อยู่​ กับ​หนังสือ​กอง​ย่อมๆ แกล้ม​ด้วย​คอมพิวเตอร์​โน้ตบุ๊ค​ ตวั เ​กง่ เพราะเ​คยม​ ป​ี ระสบการณเ​์ กอื บต​ กม​ า้ ต​ ายเ​มอ่ื ค​ รง้ั ​ ไป​เยือน​ชุมชน​แห่ง​หน่ึง​ที่​ม่ันใจ​เสีย​นักหนา​ว่า​มี​พื้น​ฐาน​ ความ​รู้​ดีแล้ว พอ​ลงพ้ืน​ที่​จริง​การณ์​กลับ​เป็น​ว่า​ข้อมูล​ท่ี​ สั่งสม​มา​ต้ังแต่​อดีต​น้ัน กลาย​เป็น​ข้อมูล​ที่​ขาดตอน มี​ ลักษณะ​เป็น​ห้วงๆ ก้อนๆ ไม่​สามารถ​นำ​ไป​ใช้​งาน​ใน​ สถานการณ์​จริง​ได้​สัก​เท่า​ไหร่ มา​ถึง​ครั้ง​นี้​จึง​ไม่​ยอม​ ปล่อยใ​หป้​ ระวัตศิ าสตรซ์​ ้ำ​รอย​อีก สำหรับ​นัก​เขียน​ท่ี​มี​พ้ืนฐาน​มา​จาก​นักเรียน​ ประวัติศาสตร์​อย่าง​ผม เวลา​ไป​ไหน​คล้าย​กับ​การ​ได้​ เดิน​ทาง​ย้อน​ไป​ใน​อดีต​อยู่​เหมือน​กัน จะ​ไม่​เหมือน​ได้​

12 ศรีฐาน อย่างไรล​ ะ่ ​ครับ ทุกๆ คร้ังก​ อ่ น​เดินท​ างผ​ ม​เทยี วห​ า​ขอ้ มูล​ ทาง​ประวัติศาสตร์​ของ​พื้นที่​นั้น ราวกับ​ทำ​หัวข้อ​เสนอ​ วทิ ยานพิ นธก​์ ม็​ ปิ​ าน คนอ​ นื่ อ​ าจจ​ ะว​า่ น​ า่ เ​บอื่ แตผ​่ มค​ ดิ ว​า่ เ​ปน็ ส​ ว่ นส​ ำคญั อยา่ งน​ อ้ ยก​ เ​็ ปน็ เ​กราะป​ อ้ งกนั ต​ วั ไ​ปห​ นงึ่ ข​ น้ั เราจ​ ะไ​ดไ​้ มไ​่ ป​ ทำ​อะไร​ลบหลู่​สิ่ง​ท่ี​ชาว​บ้าน​เขา​เคารพ​นับถือ​หรือ​ไป​ดูถูก​ บรรพบรุ ุษเ​ขาอ​ ย่างไ​มต​่ ั้งใจ อีก​ประการ​หน่ึง การนำ​เสนอ​ที่มา​ที่​ไป​ของ​ชุมชน​ จะ​ทำให้​คนใน​ชุมชน​เกิด​ความ​ภาค​ภูมิใจ สำนึก​รัก​และ​ หวงแหน​ชมุ ชนข​ องต​ นเอง​มากข​ ้นึ ​กวา่ เ​ดิม -3- พูดถ​ งึ เ​รอ่ื งป​ ระวตั ิศาสตร์ จรงิ ๆ แล้ว​รายล​ ะเอียด​ ของ​ประวัติศาสตร​์เมอื ง​ยโสธร ถอื ว่า​เยอะพ​ อ​สมควร อนั ดบั แ​ รก คงต​ อ้ งย​ อ้ นก​ ลบั ไ​ปพ​ ดู ถ​ งึ ป​ ระวตั ศิ าสตร​์ ลาว​สัก​นิด โดย​ใน​ยุค​สมัย​พระเจ้า​กรุงธนบุรี อาณาจักร​ ลาว​มี​การ​แย่ง​ชิง​ราช​สมบัติ​เป็น​สาเหตุ​ให้​ลาว​ใน​สมัย​นั้น​ ถูก​แบ่ง​ออก​เป็น 3 อาณาจักร คือ อาณาจักร​ล้าน​ช้าง​ ร่ม​ขาว​หลวง​พระ​บาง ล้าน​ช้าง​ร่ม​ขาว​เวียงจันทน์ และ​ อาณาจักร​นคร​จำปา​ศักดิ์ อย่างไร​ก็​ดี การ​สู้​รบ​ยัง​คง​ ดำเนนิ ต​ ่อเ​นื่อง​มา​เร่อื ยๆ

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 13 ตอ่ ม​ า พ.ศ. 2314 เจา้ พระยา เจา้ พระวอ เสนาบดี​ นคร​เวยี งจนั ทน์ ไม​ล่ ง​รอยก​ บั พ​ ระเจา้ ศ​ ริ ​ิบุญส​ าร​เจ้า​นคร​ องค์​ใหม่ ส่วน​จะ​เป็น​เรื่อง​อะไร​น้ัน​ตาม​พงศาวดาร​ไม่​ได้​ กล่าว​ไว้ ครนั้ เ​จา้ พระยา เจา้ พระวอ อยก​ู่ ับ​เจา้ ​นคร​องค​์ ใหมไ​่ มไ​่ ด้ ทง้ั ส​ องจ​ งึ อ​ พยพค​ รอบครวั แ​ ละบ​ รวิ ารห​ นไ​ี ปต​ งั้ ​ รกราก​ใหม่ โดย​ใชช้​ ือ่ ​เมืองว​ ่า ‘เมืองห​ นอง​บวั ล​ มุ่ ภ​ ู’ ถึง​ตรง​นี้​อย่า​คิด​ว่า​เรื่อง​ราว​ทั้งหมด​ราบ​ร่ืน​นะ​ครับ พระเจา้ ​ศิริ​บญุ ​สาร​ก็ม​ ิย​ ินดี ทงั้ ​ยัง​ระแวงว​ า่ ข​ ้า​เกา่ ​จะก​ ลบั ​ มา​แก้​แค้น​จึง​ได้​ยก​ทัพ​ไป​ปราบ​ปราม เมื่อ​ทัพ​หลวง​เจอ​ กับ​ทัพ​ชาว​บ้าน ผล​เป็น​อย่างไร​คง​ไม่​ต้อง​บอก ท่ี​สำคัญ​ ใน​การ​ศึก​ครั้ง​น้ัน​เจ้าพระ​ตา​ถูก​ยิง​ด้วย​อาวุธ​ปืน​และ​ฟัน​ ด้วยด​ าบจ​ นถึง​แกพ​่ ิราลัย ส่วน​ท่ี​เหลือ​ทั้ง​เจ้า​พระ​วอ เจ้า​คำ​ผง ผู้​เป็น​บุตร​ เจ้า​พระ​ตา และ​เจ้า​ฝ่าย​หน้า​ผู้​เป็น​น้อง​ท้ัง​สอง​ของ​เจ้า​ พระ​วอ ต่าง​แตกทัพ​หนีกระจาย​กัน​ไป​คนละ​ทิศ​ละ​ทาง​ โดย​ขบวน​ทพั ​ของ​เจา้ พระ​วอ​ได้​เดิน​ทาง​ตาม​ลุ่ม​น้ำ​ชี มา​ พกั ก​ บั เ​จา้ ค​ ำส​ ู ผป​ู้ กครองบ​ า้ นส​ งิ หท​์ า่ (ปจั จบุ นั ค​ อื จ​ งั หวดั ​ ยโสธร) แต่​ตอน​น้ัน​ชุมชน​บ้าน​สิงห์​ท่า​ยัง​ไม่มี​บท​บาท​ใดๆ ใน​หน้า​ประวัติศาสตร์ ทัพ​ของ​เจ้า​พระ​วอ​ไม่​ได้​รั้ง​ทัพ​อยู่​ ที​่นน​่ี าน​นกั และต​ อ่ ม​ าก​ ็​พาก​ นั ​อพยพ​ลง​ไปต​ ามล​ ำน้ำม​ ูล และส​ รา้ ง​เมอื ง​ใหมท​่ ่ี​ดอน​วัง​กอง​เขต​นคร​จำปาศ​ ักด์ิ ตาม​

14 ศรีฐาน รับสั่ง​ของ​พระเจ้า​องค์​หลวง​เจ้า​นคร​จำปา​ศักดิ์ โดย​เจ้า​ พระ​วอ​ให​ข้ ดุ ​ค​สู รา้ ง​ค่ายข​ ึ้น​เรียกว​ า่ ‘คา่ ยบ​ า้ นด​ ู่​บ้านแ​ ก’ ถึง​ขนาดน​ ้ี​อย่า​คดิ ว​ ่าช​ ีวิต​จะ​สงบ​นะค​ รบั งดั ข้อก​ บั ​ ใคร​ไม่​งัด งัด​กับ​เจ้า​ชีวิต​นี่​พูด​ยาก คร้ัน​ปี พ.ศ. 2321 พระเจ้า​ศิริ​บุญ​สาร​ศัตรู​เก่า​ทราบ​เร่ือง จึง​ได้​ยก​ทัพ​ มา​ปราบ​อีก​จน​เจ้า​พระ​วอ​ถึงแก่​ความ​ตาย เจ้า​คำ​ผง​ และ​บริวาร​จึง​ได้​อพยพ​ต่อ​ไป​ถึง​ห้วย​แจ​ระแม แล้ว​ มาส​ร้าง​เมือง​ใหม่​ที่​ดง​อู่​ผ้ึง เมื่อ​ถึง​ปี พ.ศ. 2322 จึง​มี​ หนังสือ​กราบ​บังคม​ทูล​ขอ​ข้ึน​อยู่​ใน​ขอบ​ขัณฑสีมา​ของ​ สมเด็จ​พระเจ้าตากสิน​มหาราช พระองค์​จึง​โปรด​เกล้าฯ พระราชทานน​ ามเ​มอื งท​ ต​่ี ง้ั ว​า่ เมอื งอ​ บุ ล จากน​ นั้ เ​จา้ ค​ ำผ​ ง ​ได้​รับ​โปรด​เกล้าฯ ให้​เป็น​เจ้า​เมือง​คน​แรก​ของ​เมือง​อุบล และไ​ดร​้ ับ​พระร​าชทนิ นามว​ า่ พระปทมุ ราชวงศา -4- ฟัง​เร่ือง​ราว​ดู​เหมือน​ไม่​เกี่ยวข้อง​กับ​เมือง​ยโสธร​ โดยตรง ทว่าเ​รื่องย​ ัง​ไม​่จบล​ งแ​ ค่​น้นั ... “หลัง​การ​ลง​หลัก​ปัก​ฐาน​เรียบร้อย ก็​เป็น​ธรรมดา​ ของ​ชนชาติ​ที่​มี​วัฒนธรรม​ลูกชาย​คน​โต​เป็น​ใหญ่ เจ้า​ ฝา่ ย​หน้าน​ อ้ ง​พระปทุมราชวงศาเ​จ้า​เมอื ง​อุบล พร้อม​กับ​ นาง​อู​สา ไพรพ่ ล​ญาต​วิ งศา​อกี ​สว่ น​หนง่ึ ​ได​ข้ อ​แยก​ตวั ​ไป​อย่​ู

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 15 บา้ น​สงิ หท​์ า่ ซ่ึงเ​จ้า​คำ​ส​ูปกครองอ​ ยู่ จ ะ ​ว่ า ​ไ ป ​น้ อ ง ​ข อ ง ​พ ร ะ ป ทุ ม ร า ช ว ง ศ า ​ค น ​นี้ ​ ไม่​ธรรมดา​นะ​ครับ ใน​สมัย​รัชกาล​ที่ 1 ท่าน​ทำความ​ดี​ ความช​ อบจ​ นไ​ดร​้ บั ก​ ารอ​ วยย​ ศเ​ปน็ ถ​ งึ เ​จา้ พระยาพ​ ชิ ยั ร​าช​ ขัติ​ยวง​ศาเจ้า​นคร​จำปา​ศักดิ์ ส่วน​ทาง​บ้าน​สิงห์​ท่า​ได้​ให้​ ทา้ ว​คำมว่ งผ​ เู้​ป็นน​ อ้ ง​ชายป​ กครอง​แทน ประมาณป​ ี 2357 สมยั ​พระบาทส​ มเดจ็ ​พระพทุ ธ​ เลิศ​ล้าน​ภา​ลัย ทรง​โปรด​เกล้า​ให้​ยก​บ้าน​สิงห์​ท่า​ข้ึน​เป็น​ เมอื งแ​ ละพ​ ระราชทานน​ ามเ​มอื งว​า่ ‘ยศส​ นุ ทร’ ตอ่ ม​ าเ​รยี ก​ เปน็ ‘ยโสธร’ และใ​หเ​้ จา้ ร​าชวงศส​์ งิ หท​์ า่ เปน็ เ​จา้ ค​ รองเ​มอื ง มี​ราชทินนาม​ว่า ‘พระ​สุนทร​วงศา​ราช’ เป็น​เจ้า​เมือง ​คนแ​ รก​ของ​จงั หวดั ย​ โสธร ต่อ​มาส​มัย​รัชกาล​ท่ี 5 มี​การ​เปลี่ยนแปลง​และ​ จัด​รูป​แบบ​การ​ปกครอง​ใหม่ กระทรวง​มหาดไทย​ได้​รวม​ เมือง​ยโสธร​เข้า​กับ​เมือง​อุบลราชธานี โดย​เมือง​ยโสธร​ แยกเ​ปน็ ​อำเภอ​ยโสธร​และ​อำเภอ​คำเข่อื นแกว้ จน​วัน​ที่ 6 กมุ ภาพนั ธ์ 2515 ไดม​้ ป​ี ระกาศค​ ณะป​ ฏวิ ตั ฉ​ิ บบั ท​ ี่ 70 ให​้ แยกอ​ ำเภอย​ โสธร อำเภอ​กดุ ชุม อำเภอ​เลงิ นกทา อำเภอ​ คำเข่ือนแก้ว อำเภอ​มหาชนะชัย และอ​ ำเภอ​ป่าติ้ว ออก​ จากจ​ งั หวดั อ​ บุ ลราชธานี แลว้ ร​วมจ​ ดั ต​ งั้ เ​ปน็ จ​ งั หวดั ย​ โสธร ม​ผี ลใ​ช้บ​ ังคบั ​ตงั้ แตว่​ ัน​ที่ 1 มนี าคม 2515 เปน็ ต้นม​ า หาก​ใคร​สนใจ​ศึกษา​เพิ่ม​เติม​ขอ​แนะนำ​ให้​ไป​หา​

16 ศรีฐาน หนังสือ​ประวัติศาสตร์​อีสาน​ของ​เติม วิ​ภาคย์​พจน​กิจ มา​อ่าน​ดู​ครับ อาจ​ได้​ท่อง​เวลา​กลับ​ไป​หา​พระเจ้า​วอ พระเจา้ ตา อนั เ​ป็นตน้ ต​ ระกลู ​ของ​คน​อสี าน​สมยั ใ​หม​เ่ ปน็ ​ แนแ่ ท้ -5- “เจ้า​สิ​ไ​ป​ไส” “ขอ้ ยส​ ไิ​​ป​เฮด็ เวีย​ กท​ ่ี​ยโส” บน​รส​บัส​สาย​กรุงเทพฯ-ยโสธร-อุบลราชธานี จะ​ ด้วย​บุคลิก​ท่าทาง​ที่​ต่าง​ไป​จาก​คน​ท้อง​ถ่ิน ยาม​เดิน​ทาง​ จึง​มัก​มค​ี น​แวะ​เวยี น​มาพ​ ูดค​ ยุ ด​ ว้ ยเ​สมอ ส่วน​ตัว​ไม่มี​ปัญหา​ใน​การ​พูด​คุย​กับ​คน​แปลก​หน้า​ อยู่​แล้ว ดี​เสีย​อีก​จะ​ได้​เรียน​รู้​สำเนียง​ภาษา​ของ​แต่ละ​ แหง่ ​ไป​ด้วย แต่​พูด​ก็​พูด​เถอะ ประวัติศาสตร์​เมือง​ยโสธร​นี่​ผม​ ศึกษา​มาด​ ีแล้ว แตก​่ ับต​ ำบล​ศรฐ​ี าน ผม​มรี​ายล​ ะเอียดอ​ ย่​ู เพียง​หยิบ​มือ​เดียว แต่​มา​ถึง​ขนาด​นี้​แล้ว​คร้ัน​จะ​ให้​ถอย​ ก็​คง​ไมไ่​ด้ 8 ช่ัวโมง​แห่ง​การ​เดิน​ทาง ผม​พลิก​หนังสือ​ ประวตั ิศาสตรอ​์ สี านไ​ปม​ าไ​มร่ ​ูก้ ่ร​ี อบต​ ่อก​ ​่ีรอบ จนก​ ระท่งั ​ พอจ​ ะส​ รปุ ​หน้าต่าง​ประวตั ศิ าสตรค​์ รา่ วๆ ไดว​้ า่

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 17 คนท​ ต​่ี งั้ ช​ มุ ชนบ​ า้ นศ​ รฐ​ี านน​ น้ั น​ า่ จ​ ะเ​ปน็ ค​ นท​ อ​ี่ พยพ​ มาจ​ ากเ​วยี งจนั ทนช​์ ดุ เ​ดยี วก​ บั พ​ ระเจา้ ว​อ พระเจา้ ตา ทมี่ า​ หยดุ ​พกั ​ท​่บี รเิ วณ ‘หนอง​พลับ’ และ​ใช​้วดั ด​ งศ​ ิลา​เลขเ​ปน็ ​ ศนู ยก์ ลางช​มุ ชน ตอ่ ม​ าช​มุ ชนม​ ก​ี ารข​ยายต​ วั ลกู ห​ ลานบ​ างส​ ว่ น ​ได้​ย้าย​มา​ตั้ง​บ้าน​เรือน​แห่ง​ใหม่​ท่ี​พบ​ว่า​มี​ความ​อุดม​ สมบรู ณเ์​ชน่ ​เดียวกนั ​คอื ‘ชุมชน​บา้ นศ​ รี​ฐาน’ ได้​ข้อมูล​อย่าง​นี้​ผม​เอง​ก็​โล่ง​ใจ เวลา​ไป​คุย​แล้ว​ คนใน​พ้ืนท่ี​เล่า​ถึง​พระเจ้า​วอ พระเจ้า​ตา​ข้ึน​มา​จะ​ได้​รู้​ว่า คน​สร้าง​ชุมชน​ศรี​ฐาน​นั้น​เป็น​ชาว​ลาว​ใน​รุ่นๆ เดียว​กับ​ ที่มา​สร้าง​เมือง​ยโสธร เมือง​อุบล คราว​น้ี​ล่ะ​จะ​ได้​ไป​คุย​ กับเ​จา้ ​ถ่ินไ​ด้​เต็ม​ที่

แตผำนทบแี่ ลหลศ่งเรรยี ฐี นราู้ น 2ป่ายตโวิ้ สธร / อำนาจเจริญ 3 วดั ศรีฐานใน 1 cn ศูนย์ท่องเทยี่ ว หมู่ 1 เชิงเกษตร 67 5 co หมู่ 4 โรงเรยี นมธั ยม 8 (ศก.) 9 bk bq br bl bs วดั ศรีพฒั นาราม bm หมู่ 2 หมู่ 9 c 1 กองทุนสวสั ดกิ าร อบต.ศรีฐาน รพ.สต.ศรฐี าน 2 เกษตรทฤษฎีใหม่ (ลงุ โจ้) 3 สวนพอเพยี ง (แมฐ่ า) bn bt 4 เกษตรอนิ ทรีย์ปยุ๋ ชีวภาพ bo 5 กองทนุ หมบู่ ้าน bp ck 6 โรงเรยี นส่งเสรมิ สุขภาพ 7 ผลิตภัณฑ์ครัวเรอื น อำเภอคำเขือ่ นแกว้ 8 ศนู ยค์ ัดพนั ธ์ุข้าว 9 กลมุ่ ขนมไทย 16 แกส๊ ขว้ี วั (ลดพลังงาน) 20 นาพอเพยี ง (พ่อสายสมร) 10 ศพด. ศรีฐาน 17 ชมรมผู้สงู อายุ 21 ชมรม อสม. 11 อปพร. 18 กองทุนโนงพยาบาล 2 บาท 22 มัคคุเทศกน์ อ้ ย 12 สถาบนั การเงนิ 19 ชมรมสรา้ งสุขภาพ 23 สตรีสหกรณ์ 13 บริหารจัดการแบบมสี ว่ นรว่ ม 14 ขอ้ มลู TCNAP 15 สปสช.

4 วดั บ้านกุดสำโรง โรงเรยี น งเท่ยี ว บ้านเกุดสำโรง ร หมู่ 6 วัดดงศิลาเลข หมู่ 8 วดั ศรีฐานนอก br cs หมู่ 3 หมู่ 7 ct cr cl วดั บ้านเตาไห โรงเรียนชุมชน น cm บา้ นศรฐี าน บอ่ โจโ้ ก้ โรงเรียน หมู่ 5 ดอนลงิ บา้ นเตาไห cq 24 แม่บ้านเกษตรกร 25 เยาวชนนอนวดั ปฏิบตั ธิ รรม cp 26 แจว่ บอง 27 กลุ่มเพราะเหด็ 28 รำวงย้อนยุค 29 โรงสีชมุ ชน

20 ศรีฐาน 02 คนด​-ี สงั คม​จึงด​ี ฟ้า​วัน​ใหม่​คล้อง​แขน​สายลม​มา​ต้อนรับ ผม​เอง​ก็​ กระสนั ท​ จ​่ี ะ​เดนิ ท​ าง จะม​ ีอ​ ะไร​สุขม​ ากไ​ป​กว่าน​ ้ี เช้า​นั้น​ใน​ตลาด​ท่า​รถ​เมือง​ยโสธร ผม​แอบ​ดู​วิถี​ ชีวิต​ของ​คน​เมือง​บ้ังไฟ​อย่าง​สนใจ สำเนียง​คน​ท้อง​ถิ่น​ ชา่ ง​รน่ื ห​ ูย​ ิ่งน​ ัก พูด​ถึง​การ​เดิน​ทาง​เข้า​ศรี​ฐาน ที​แรก​ผม​ชะเง้อ​หา​ รถป​ ระจำ​ทาง รอ​แล้ว​รออ​ ีก​ก​ไ็ ม่มี ดี​ท่​ฉี ุกคิด​เดินไ​ปถ​ าม​ นายทา่ ร​ถ จะไ​ปม​ ไ​ี ดอ​้ ยา่ งไรล​ ะ่ ค​ รบั ถา้ จ​ ะไ​ปต​ ำบลศ​ รฐ​ี าน ​ผม​ต้อง​นั่ง​รถ​ไป​ต่อ​ที่​อำเภอ​ป่าติ้ว เสร็จ​แล้ว​ถึง​จะ​มี​ รถ​สอง​แถว​ต่อ​เข้าไป​ท่ี​ตัว​ตำบล แหม ผม​นี่​ปล่อย​ไก่​ไป​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 21 ตวั เ​บ้อเร่มิ ​ทเี​ดยี ว จาก​อำเภอ​ป่าต้ิว​ผม​นั่ง​รถ​เข้าไป​ประมาณ 12 กโิ ลเมตร เปน็ ถ​ นน​สาย​ทแี​่ ยก​มาจ​ ากท​ างหลวงห​ มายเลข 202 ถนน​อรุณป​ ระเสรฐิ สว่ น​ใคร​ท​ข่ี ับ​รถม​ าเ​องถ​ า้ ไ​ม่ใช​่ คนท​ อ้ ง​ถิน่ ต​ อ้ ง​สงั เกตท​ างเ​ขา้ ​นิด​หนง่ึ ไมอ​่ ยา่ ง​นัน้ ​เปน็ ​ได้​ เลย​ทาง​เขา้ ​ตำบล​อย่าง​แนน่ อน บน​ถนน​คอนกรีต​เสริม​ไม้ไผ่​สลับ​ถนน​ลูกรัง​และ​ ลาดยาง ผม​น่ัง​แลกย​ ้มิ ​กับ​เจา้ ถ​ ่นิ ​มาต​ ลอดท​ าง ตรงน​ ้​ผี ม​ ถอื ว​ สิ าสะเ​อาเ​องว​ า่ เปน็ การต​ อ้ นรบั อ​ ยา่ งไ​มเ​่ ปน็ ท​ างการ​ ไปเ​รียบรอ้ ยแ​ ลว้ ส่วน​สัญลักษณ์​ท่ี​บ่ง​บอก​ว่า​ใกล้​ถึง​ตำบล​ศรี​ฐาน​ แลว้ คอื ปากท​ างเ​ขา้ ช​ มุ ชนจ​ ะม​ ร​ี ปู ป​ น้ั หมอนขดิ ขนาดใหญ่ ถา้ ​เขา้ ​มาแ​ ล้ว​เจอร​ูป​ปนั้ น​ ้ี ม่นั ใจ​ไดเ​้ ลย​วา่ ม​ า​ถกู ท​ าง​แลว้ กด​กร่ิง จ่าย​เงิน​ค่า​รถ​โดยสาร​เสร็จ ผม​เดิน​เข้า​ ที่ทำการ อบต.ศรี​ฐาน อย่าง​แทบ​จะ​ไม่​ให้​เจ้า​หน้าท่ี​ได้​ ตั้ง​ตัว แต่​ผลก​ลับ​กลาย​เป็น​ว่า​คน​ท่ี​เซอร์ไพรส์​คือ ผู้​มา​ เยอื นต​ า่ ง​หาก เพราะภ​ าพท​ ี่​ปรากฏอ​ ยู่​เบอื้ ง​หน้าค​ ือ อบต. ยงั ​ไม​่ เปิดท​ ำการ​ครับผ​ ม นงั่ ​รออ​ ยู่​พัก​ใหญๆ่ เจ้าห​ น้าท่ี อบต. จงึ ค​ อ่ ยๆ ทยอยม​ าท​ ำงานพ​ รอ้ มท​ ำทา่ แ​ ปลกใ​จพ​ อส​ มควร​ ว่า ผม​เป็น​ใคร ทำไม​ถึง​มา​ท่ีทำการ อบต. แต่​เช้า​ตรู่ ท​่สี ำคัญแ​ บกเ​ป้​พะรงุ พะรังม​ า​ด้วย

22 ศรีฐาน แนะนำต​ ัวก​ นั เ​ป็น​ทีเ​่ รยี บร้อย​เจา้ ห​ นา้ ที่ อบต. เดนิ ​ ไปต​ าม ‘ปา้ น​ ม่ิ ’ วณษิ ฐา ธงไ​ชย ผป​ู้ ระสานง​านโ​ครงการ​ ชุมชน​สุข​ภาวะ​ตำบล​ศรี​ฐาน มา​พูด​คุย​และ​ช่วย​อำนวย​ ความส​ ะดวก ทักทาย​เป็น​ท่ี​เรียบร้อย ไม่​ต้อง​พูด​พล่าม​ทำ​เพลง​ ให้​เสยี เ​วลา ปา้ น​ ่ิมพ​ าไ​ปห​ าน​ ายก อบต. ทันที ตา่ ง​ชมุ ชน ต่างค​วาม​คดิ ปญั หาท​​่ีตอ้ ง​รบี ​แก้ไข นา​ยกฯไสว จันทร์​เหลือง เดิน​ออก​มา​ต้อนรับ​ ด้วย​เครื่อง​แบบ​ข้าราชการ​เต็มยศ บุคลิก​เป็น​ผู้ใหญ่​ใจดี ใบหน้า​ผ่องใสส​ ดช่ืน ส่วน​ตัว​ผม​มี​ความ​เช่ือ​อยู่​อย่าง​หน่ึง​ว่า คน​ที่​ได้​รับ​ การ​เลือก​ต้ัง​มา​เป็น​นายก อบต. นั้น ไม่​ว่า​จะ​พ้ืนท่ี​ใด คน​คน​น้ัน​ต้อง​มี​ความ​ดี​ใน​ระดับ​หนึ่ง​จน​ชาว​บ้าน​เช่ือ​ว่า​ สามารถเ​ขา้ ม​ าบร​ห​ิ ารท​ อ้ งถ​ นิ่ ข​ องต​ นเองไ​ด้ และก​ ารเ​ลอื ก​ เจ้า​พ่อ​หรือ​ผู้​มี​อิทธิพล​มา​เป็น​ผู้​บริหาร​องค์กร​ปกครอง​ สว่ นท​ อ้ ง​ถิน่ ​ก​็น่า​จะห​ มดส​ มัย​ไป​แล้ว เทา่ ​ท​่ีได​้คุยก​ นั นา​ยกฯไสว เคย​ทำงาน​ใน​ส่วน​ของ​ เจ้า​หน้าที่​ฝ่าย​ปกครอง​มา​ก่อน ดัง​นั้น​การ​มา​ทำงาน​ใน​ ส่วน​ของ​ท้อง​ถ่ิน​น้ี​จึง​ไม่มี​ปัญหา​หนัก​หนา​เท่า​ไร แต่​ก็​ ไมใ่ ชว​่ า่ ​จะไ​มม่ ี

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 23 ผม​เริ่ม​ด้วย​คำถาม​พ้ืน​ฐาน​ว่า ปัญหา​ใหญ่​ใน​ ศรฐ​ี านม​ ี​อะไรบ​ า้ ง “ทน​ี่ ​่ีมปี​ ัญหาใ​หญๆ่ อยู่​ไม่​ก่ี​เรื่อง เรอื่ งแ​ รก​บอกไ​ป​ ก็​อาย​นะ คือ​คนใน​ชุมชน​ของ​เรา​ไม่​ค่อย​มี​ความ​สามัคคี​ กัน” ผมแ​ ทบไ​มเ​่ ชอ่ื ห​ ก​ู บั ค​ ำต​ อบท​ ไ​ี่ ดจ​้ ากน​ าย​ กฯ วา่ คน​ บา้ น​เดยี วกัน​จะแ​ ตกแยกก​ นั ​ไดอ​้ ยา่ งไร แล้วบ​ รรดา​ผเู้​ฒา่ ​ ผแ​ู้ ก่​ใน​ชุมชนเ​ขาเ​อา​หไ​ู ปน​ า เอา​ตาไ​ปไ​ร​ห่ รอื อ​ ย่างไร ถงึ ​ ปล่อยใ​ห​ค้ นร​ุ่น​หลัง​แตกแยก​กัน​อย่าง​นี้ นา​ยกฯไสว​เล่า​ต่อ​ไป​ว่า “ที่​คน​ไม่​สามัคคี​กัน​นั้น​ มี​สาเหตุ​มา​จาก​ตำบล​เรา​ประกอบ​ด้วย 3 ชุมชน ได้แก่ บ้าน​ศรี​ฐาน บ้าน​เตา​ไห บ้าน​กุด​สำโรง พอ​เวลา​มี​ กจิ กรรม​งาน​ประเพณี​ตา่ งๆ ก็​มกั ​ม​ีเหตุ​ให​้ทะเลาะ​วิวาท​ อย่เู​สมอ” ดี​ที่​ว่า​หลัง​จาก​ที่​นา​ยกฯไสว​เข้า​มาบ​ริ​หาร​งาน​ ในพ​ น้ื ที่ ปญั หาด​ งั ก​ ลา่ วก​ ค​็ อ่ ยๆ ลดน​ อ้ ยล​ ง เราล​ องไ​ปฟ​ งั ​ วิธกี​ าร​ของ​ทา่ นด​ ู​นะค​ รับ เผื่อท​ ่ีอ​ ื่น​อาจ​นำ​ไปป​ รบั ​ใชไ้ ด้ “หลัง​จาก​ที่​ผม​เข้า​มาบ​ริ​หาร 1-2 ปี​มา​นี้​ปัญหา​ ดัง​กล่าว​ดี​ข้ึน​มา​หน่อย ผม​ใช้​แนวทาง​ให้​ทุก​ชุมชน​เข้า​มา​ มี​บทบาท​รับ​ผิด​ชอบ​การ​จัด​งาน​ประเพณี​หรือ​กิจกรรม​ ต่างๆ เช่น ถ้า​มี​งาน​ที่​บ้าน​ศรี​ฐาน ผม​ก็​จะ​ให้​คน​ที่​บ้าน​ เตาไ​ห หรือ​บา้ นก​ ดุ ​สำโรง เข้า​มาร​ว่ มร​บั ผ​ ดิ ​ชอบด​ ูแล​คน​

24 ศรีฐาน ของ​ชุมชน​ตนเอง​ดว้ ย “ที่​แล้วๆ มา คน​บ้า​นอ่ืนๆ เขา​อาจ​จะ​น้อยใจ​ที่ อบต. ใสใ่ จเ​ฉพาะท​ บ​ี่ า้ นศ​ รฐ​ี าน เขาเ​ลยม​ าระบ​ ายอ​ อกใ​น​ ทาง​อ่นื ซึง่ ต​ ง้ั แต​ผ่ มใ​ห้​ทกุ ช​ มุ ชน​เขา้ ม​ าม​ บ​ี ทบาทก​ ็​รู้สึกว​ ่า​ คนในต​ ำบลม​ ีค​ วาม​ผูกพัน​รักใ​คร่​กัน​มากข​ ึน้ ” เรื่อง​ใจ​คน​จึง​เป็น​เร่ือง​สำคัญ หาก​เรา​ปล่อย​ให้​ คน​อีก​กลุ่ม​หนึ่ง​รู้สึก​ถูก​ทิ้ง​ขว้าง ชุมชน​ก็​อาจ​จะ​มี​ปัญหา​ แตก​สามัคคี​กัน​ได้ ตรง​น้ี​ผู้​บริหาร​ท้อง​ถิ่น​พึง​ระวัง​เป็น​ อย่าง​ย่งิ ยาเ​สพต​ิด ภยั ท​ี่มาพ​รอ้ มค​วาม​เจรญิ ตอ่ จ​ ากเ​รอ่ื งค​ วามแ​ ตกแยกใ​นช​ มุ ชน เทา่ ท​ ผ​ี่ มศ​ กึ ษา​ ขอ้ มลู ม​ าบ​ างส​ ว่ น เขา้ ใจว​ า่ ทน​ี่ เ​่ี ปน็ ช​ มุ ชนเ​ศรษฐกจิ อ​ นั ดบั 1 ของ​จังหวัด​ยโสธร ดัง​น้ัน​เรื่อง​ปาก​ท้อง​จึง​ไม่​น่า​จะ​มี​ ปัญหาอ​ ะไร ทว่า ใน​ความ​อุดม​สมบูรณ์​ทาง​เศรษฐกิจ​กลับ​มี​ ปัญหา​ท​่คี าด​ไมถ่​ ึง​ซอ่ น​อยู่ “ปัญหา​อีก​อย่าง​ท่ี​น่า​กังวล​ของ​ตำบล​เรา​คือ เรื่อง​ ยา​เสพ​ติด จริงๆ แล้ว​ผม​ห่วง​เร่ือง​น้ี​มากกว่า​เร่ือง​ความ​ ไมส​่ ามัคคกี​ ันข​ องช​ มุ ชนอ​ กี น​ ะ ตรงน​ ั้นเ​ราย​ งั พ​ อเ​ขา้ ไปค​ ุย เขา้ ไปแ​กไ้ ขไ​ด้ สว่ นเ​รอื่ งน​ เ​ี้ ราไ​ดแ​้ ตเ​่ ฝา้ ร​ะวงั เฝา้ ป​ ราบป​ ราม

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 25 พ​ อ่ คา้ ย​ าท​ จ​่ี ะเ​ขา้ ม​ าใ​นช​ มุ ชน โดยเ​ฉพาะก​ บั ว​ยั ร​นุ่ บ​ างค​ รง้ั ​ เรอื่ งน​ พ​ี้ ดู ย​ าก ยงิ่ พ​ ดู ก​ ย​็ งิ่ ห​ าว​ า่ เ​ราไ​ปป​ รกั ปรำว​ า่ เ​ขาต​ ดิ ย​ า ผม​เคยค​ ยุ ก​ ับพ​ อ่ คา้ ​ยาเ​สพ​ติดท​ ่ีถ​ กู ​จับ เขาใ​หเ้​หตผุ ล​ว่าท่​ี เข้าม​ า​ทำต​ ลาดท​ ศี่​ ร​ฐี าน​เพราะ​ว่าทนี​่ ่ี​เศรษฐกิจ​ดี วัยร​นุ่ ​ม​ี เงิน มร​ี าย​ไดท้ เ​ี่ กิดจ​ ากร​บั จ้างเ​ย็บ​หมอน​ ขิด” ฟงั น​ าย​ กฯ เลา่ ป​ ญั หา​นี้ ผม​กไ็ ดแ้​ ต่ส​ า่ ยห​ ัว ไมร่ ู้​จะ​ ออก​ความ​คิด​เห็น​อย่างไร ปัญหา​ยา​เสพ​ติด​กับ​บ้าน​เรา แก้​อย่างไร​ก็​ไม่มี​ทาง​หมด ตราบ​ใด​ท่ี​ผู้​ปราบ​ปราม​ยัง​ได้​ ผล​ประโยชน​์จาก​เรือ่ งน​ ี้​อยู่ แตน​่ าย​ กฯคนเ​กง่ ข​ องเ​ราก​ ม​็ ว​ี ธิ แ​ี กป​้ ญั หาเ​รอื่ งน​ โ​ี้ ดย​ ใช​้หลกั ค​ ณุ ธรรม “เรอื่ งท​ เ​ี่ ราจ​ ะไ​ปว​ ง่ิ ไ​ลจ​่ บั ค​ นต​ ดิ ย​ าห​ รอื พ​ อ่ คา้ ย​ าน​ นั้ คง​ทำได้​เพียง​ประสาน​ให้​ตำรวจ​หรือ​ฝ่าย​ปกครอง​ให้​เข้า​ มาด​ แู ล​ดกี​ ว่า สำหรับ อบต. นัน้ เ​รา​จะใ​ช​้หลกั ​เอาน​ ำ้ ​เย็น​ เข้า​ลูบ โดยจ​ ดั เ​ด็ก​ท​่ีอยูใ่​น​กล่มุ เ​สี่ยง​มาเ​ข้า​คา่ ยค​ ณุ ธรรม “เรา​จะ​พยายาม​ปลูก​ฝัง​ใน​เร่ือง​ความ​รู้​คู่​คุณธรรม เป็น​คน​ดี มี​วินัย​และ​รับ​ผิด​ชอบ มี​ความ​ภาค​ภูมิใจ​ใน​ วฒั นธรรมแ​ ละภ​ ูมิปัญญาท​ ้องถ​ นิ่ แลว้ ​ก็​จะท​ ำให​้เหน็ พ​ ิษ​ ภัย​ของย​ า​เสพ​ตดิ ท่ี​สำคญั ​เรา​ยงั ​รณรงค​์ไป​ถึง​ผ้ใู หญ​่ดว้ ย​ ว่า หนา้ ที่​เฝา้ ร​ะแ​ วดร​ะวงั ล​ กู ​หลาน​เปน็ ​ของท​ กุ ค​ น ไม่ใช่​ ปลอ่ ยใ​ห​้คนใ​ด​คน​หนึง่ ​รับผ​ ิด​ชอบ”

26 ศรีฐาน ขบั เ​คลอื่ นช​ุมชน​ดว้ ยก​ารม​​ีสว่ น​รว่ ม ฉุกคิด​ได้​ว่า​เรา​คุย​ถึง​แต่​เร่ือง​ปัญหา เด๋ียว​นา​ยกฯ ไสว​จะ​เข้าใจ​ผิด​ว่า​มา​จับผิด​ตำบล​ศรี​ฐาน ว่า​แล้ว​จึง​ขอ​ ให้​ท่าน​แสดง​วิสัย​ทัศน์​การ​บริหาร​ชุมชน​เสีย​หน่อย​ว่า นาย​ กฯทา่ น​นม้​ี นี​ โยบายอ​ ย่างไร​บ้าง “หลัก​สำคัญ​ทาง​คณะ​ผู้​บริหาร​ของ​เรา​จะ​เปิด​ โอกาส​ให้​ชุมชน​เข้า​มา​มี​ส่วน​ร่วม​ใน​การ​ดำเนิน​งา​นทุกๆ เรอ่ื ง เพราะเ​ราเ​ชอื่ ว​ า่ ป​ ระชาชนเ​ปน็ เ​จา้ ของป​ ญั หา ดงั น​ นั้ ​ การท​ ำงานห​ รอื ก​ ารพ​ ฒั นาโ​ดยอ​ งิ ข​อ้ มลู ห​ รอื ค​ วามต​ อ้ งการ​ จาก​ชาว​บา้ นจ​ งึ ​เป็นว​ ธิ กี​ ารท​ ี่​ดท​ี ส่ี ุด “ทส​่ี ำคญั ค​ อื ต​ อ้ งม​ ก​ี ารพ​ ฒั นาค​ น เพราะจ​ ากบ​ ทเ​รยี น ท​ ผ​่ี า่ นม​ าพ​ บว​า่ ถา้ ค​ นในช​ มุ ชนด​ ี ชมุ ชนก​ จ​็ ะม​ ก​ี ารพ​ ฒั นาท​ ​่ี ดี โดยเ​ฉพาะถ​ า้ แ​ กนน​ ำใ​นช​ มุ ชนม​ จ​ี ติ อ​ าสา มค​ี วามพ​ รอ้ ม​ และ​สำนึก​ต่อ​สาธารณประโยชน์​ด้วย​แล้ว รับรอง​ว่า​จะ​ นำพาช​ ุมชน​ให​เ้ จรญิ ​ไดแ​้ นน่ อน” ฟัง​ดู​ผม​ไม่​แน่ใจ​ว่าที่​นา​ยกฯพูด​น้ัน​เป็น​นามธรรม​ เกนิ ไ​ปห​ รอื เ​ปลา่ โดยเ​ฉพาะเ​รอ่ื งก​ ารม​ ส​ี ว่ นร​ว่ ม เพราะผ​ ม​ เหน็ ใ​ครๆ ตา่ งก​ พ​็ ดู ถ​ งึ แ​ ตค​่ ำค​ ำน​ ้ี แตเ​่ อาเ​ขา้ จ​ รงิ แ​ ลว้ อ​ าจม​ ​ี ชมุ ชน​เพยี งไ​มก​่ ีแ่​ หง่ ท​ ี​ส่ ามารถท​ ำเ​รอ่ื ง​นี​้ได​จ้ ริง นั่ง​เหม่อ​ไป​นิด​เดียว นา​ยกฯกระทุ้ง​ถาม​ว่า​ตกลง ​ไม่เ​ช่อื ใ​ช​่ม้ยั ถา้ ​อย่างน​ ัน้ ​เด๋ียวจ​ ะ​ใหค​้ น​พาไ​ปด​ กู​ ิจกรรม​ท่​ี เกิดจ​ าก​แกน​นำ​ชมุ ชน​แทๆ้

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 27 แหม...นา​ยกฯรใ้​ู จ​อยา่ ง​นผ​้ี มก​ ไ​็ ม​่ขัดศ​ รทั ธา วา่ แ​ ล้ว​ จึง​ออกเ​ดนิ ท​ าง​ไปย​ ัง​สถาบนั ​การเ​งนิ ​ชุมชน อัน​เปน็ แ​ หลง่ ​ เรยี น​ร​ู้แห่ง​แรก​สำหรับผ​ มใ​นว​ ันน​ ี้

28 ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 29 0จาก3แ​รงสก​ถราะบตนั ุ้นก​ภ​าารยเ​งในนิ ช​มุ ชน ศักยภาพ​ พรบิ ต​ าเ​ดยี วไ​วเ​หมอื น​โกหก จาก​ท่ีทำการ อบต. มา​ถงึ ‘สถาบนั ก​ าร​เงนิ ​ชุมชน​ตำบล​ศรฐ​ี าน’ จะ​ไมใ่​หพ้​ ริบ​ ตา​เดียว​ได้​อย่างไร​ล่ะ​ครับ ก็​ตึก​ที่ทำการ​สถาบัน​การ​เงิน​ อยู่ถ​ ดั ​จาก​ตกึ ​ทีท่ ำการ อบต. เพียงไ​มก​่ ​กี่ ้าว แรก​เห็น ลักษณะ​การ​จัด​วาง​เคาน์เตอร์ การ​แบ่ง​ สัดส่วน​ต่างๆ น้ัน​ไม่​ต่าง​ไป​จาก​ท่ีทำการ​ธนาคาร​ท่ัวไป จะ​มี​ก็​แต่​ขนาด​ท่ี​ย่อม​กว่า​และ​ลักษณะ​ของ​ตัว​อาคาร​ที่​ เปน็ ก​ ันเอง​กว่าเ​ทา่ นัน้ สว่ นบ​ คุ ลากรห​ รอื อ​ ปุ กรณเ​์ ครอื่ งไ​มเ​้ ครอื่ งม​ อื ต​ า่ งๆ น้ัน​ถือว่า​ครบ​ครัน สามารถ​ให้​บริการ​ชาว​บ้าน​ได้​อย่าง​ เพยี งพ​ อ สำหรบั ต​ วั ผ​ มเ​องค​ น้ ควา้ ศ​ กึ ษาเ​รอ่ื งส​ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ ​ ชุมชน​มา​ไม่​น้อย​เหมือน​กัน ทว่า​ใน​บรรดา​กรณี​ตัวอย่าง​ ท่ี​เคย​ศึกษา​มา​นั้น​มี​เกิน​คร่ึง​ที่​ทำ​แล้ว​ไม่​ประสบ​ความ​ สำเรจ็ วา่ แ​ ต.่ ..ทศ​่ี รฐ​ี านม​ เ​ี คลด็ ล​ บั อ​ ะไร สถาบนั ก​ ารเ​งนิ ท​ น​่ี ​ี่ จึง​มี​ยอด​เงนิ ฝ​ ากก​ ว่า 20 ลา้ นบ​ าท ผท​ู้ จ​่ี ะใ​หค​้ วามก​ ระจา่ งใ​นเ​รอ่ื งน​ ไ​ี้ ดด​้ ท​ี ส่ี ดุ คงไ​มพ​่ น้

30 ศรีฐาน ‘พอ่ ใ​หญ​จ่ อ่ ย’ นคร ไชย​งาม ประธานค​ ณะก​ รรมการ​ สถาบนั ​การ​เงนิ ​ชมุ ชน หน้ี​นอกร​ะบบ พษิ ​รา้ ยก​ัดก​ิน​ชมุ ชน ก่อน​หน้าที่​จะ​คุย​กับ​พ่อ​ใหญ่​จ่อย ผม​แอบ​ตั้ง​ สมมุติฐาน​ใน​ใจ​ว่า การ​เกิด​ขึ้นของ​สถาบัน​การ​เงิน​ใน​ ชุมชน​แห่ง​น้ี คง​หนี​ไม่​พ้น​ปัญหา​หนี้​นอก​ระบบ​อย่าง​ แน่นอน และแ​ ลว้ ส​ งิ่ ท​ ผ​ี่ มค​ ดิ เ​อาไ​วก​้ เ​็ ปน็ จ​ รงิ จากค​ ำบ​ อกเ​ลา่ ​ ของพ​ อ่ ใ​หญจ​่ อ่ ย ทำใหร​้ ว​ู้ า่ ส​ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ ข​ องท​ น​ี่ เ​่ี กดิ จ​ าก​ ขอ้ ต​ กลงข​ องภ​ าคป​ ระชาชนท​ เ​ี่ สนอค​ วามต​ อ้ งการข​ น้ึ ม​ าใ​ห​้ ทาง อบต. ดำเนิน​การ “ชว่ งท​ เ​ี่ ราป​ ระชาคมว​ า่ ช​ มุ ชนต​ อ้ งการอ​ ะไรบ​ า้ ง เรา​ พบว​ า่ ม​ ี 2 ปญั หาใ​หญท่​ ช​่ี าวบ​ า้ นต​ อ้ งการค​ วามช​ ว่ ยเ​หลอื

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 31 หนง่ึ ใ​นน​ น้ั ค​ อื ป​ ญั หาห​ นส​ี้ นิ เราพ​ บว​า่ ค​ นในช​ มุ ชนม​ ห​ี นส​้ี นิ ​ ท​่ีไป​ยมื จ​ ากช​ มุ ชน​อนื่ ​มา​เกอื บ 80 ลา้ นบ​ าท โดยเ​ฉพาะ​ ในส​ ว่ นท​ เ​ี่ ปน็ ห​ นน​ี้ อกร​ะบบ เราพ​ บว​า่ ห​ ลายๆ คนม​ ป​ี ญั หา​ เร้ือรังท​ ี​่ไมส​่ ามารถจ​ ดั การไ​ด้” พูดถ​ งึ ​หนี​น้ อก​ระบบ ผมก​ ไ็ ด้แ​ ต่ค​ ดิ ใ​น​ใจ ไม่ร​ู้ว่าใ​น​ จำนวน​เงิน 80 ล้าน​บาท ใคร​เป็น​หนี้​นอก​ระบบ​คนละ​ เทา่ ​ไหร่ และห​ ากไ​ม่มี​การ​ชว่ ยเ​หลอื ​จาก​ภาคร​ัฐ ถา้ ไ​มถ่​ กู ​ หวย​รวย​โป​อะไร​ขึ้น​มา เร่ือง​ท่ี​จะ​ไป​ปลด​พันธะ​อัน​แน่น​ หนา​น้ี ลมื ไ​ป​ไดเ้​ลย แตผ​่ มค​ ดิ ว​า่ ค​ นศ​ รฐ​ี านโ​ชคด​ ก​ี วา่ ท​ อ​่ี น่ื ต​ รงท​ ม​่ี แ​ี กนน​ ำ ​ชมุ ชน​หรอื ผ​ ​ูบ้ รหิ าร อบต. ใส่ใจใ​น​เรื่อง​น​ี้อย่างจ​ รงิ จัง เรม่ิ ต​้นจ​ากเ​งิน​กองทุน​หมู่บา้ น จังหวะ​เดียวกัน​นั้น​พ่อ​ใหญ่​จ่อย​เอื้อม​ไป​หยิบ​

32 ศรีฐาน เอกสาร​การ​ก่อ​ต้ัง​สถาบัน​การ​เงิน​ ใหด​้ ู ผมพ​ ลกิ ​ดหู​ ลกั ก​ ารแ​ นวคิดแ​ ลว้ ​ ก็​เหมือน​ไม่​ยาก​เย็น​อะไร​มาก​นัก หากใ​นก​ ารท​ ำงานไ​มไ​่ ดร​้ าบร​น่ื อ​ ยา่ ง​ ท​่ีคดิ โดยเ​ฉพาะค​ วาม​ร่วม​มอื ​จากห​ ม่บู า้ นต​ า่ งๆ “หลงั จ​ ากท​ ีช​่ มุ ชนท​ ำป​ ระชาคมค​ วามต​ ้องการเ​สร็จ​ ราวป​ ลายป​ ี 2548 รฐั บาลม​ นี โ​ยบ​ ายเ​รอ่ื งส​ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ ​ ชมุ ชนอ​ อกม​ าพ​ อดี โดยร​ฐั จ​ ะส​ นบั สนนุ เ​งนิ ท​ นุ 100,000 บาท เปน็ ท​ นุ ต​ ง้ั ต​ น้ ซงึ่ ผ​ มเ​ปน็ ส​ ว่ นห​ นง่ึ ข​ องค​ ณะก​ รรมการ​ องค์กร​การ​แก้ไข​ความ​ยากจน​ของ​จังหวัด​ก็​เห็น​ว่า​น่า​จะ​ มีค​ วามเ​ปน็ ไ​ป​ได้ เลยเ​สนอว​ า่ ​เงนิ ​เพียง​เทา่ น​ ี้​ไมน​่ า่ จ​ ะ​พอ ถ้า​อย่าง​นั้น​ให้​แต่ละ​หมู่บ้าน​เจียด​เงิน​กองทุน​หมู่บ้าน​มา​ สมทบ​เพ่ิมจ​ ะ​ดมี ้​ัย “ตอนน​ น้ั พ​ วกเ​ราจ​ งึ เ​รยี กส​ มาชกิ ข​ องกองท​ นุ ต​ า่ งๆ ทั้ง 9 หมบู่ ้าน​มา​รว่ มก​ นั ​ประชมุ เราถ​ ก​กนั ​วา่ ก​ องทนุ ​ของ​ แต่ละ​หมู่บ้าน​จะ​สนับสนุน​ได้​เท่าไร คุย​ไป​คุย​มา​เหลือ​ เพยี ง 4 หมู่บา้ น​ทเ​่ี หน็ ​ดว้ ยก​ บั เ​รา ตอน​นน้ั ​แตล่ ะห​ มบู่ า้ น​ เจยี ดเ​งนิ ก​ องทนุ ห​ มบู่ า้ นล​ ะ 20,000 บาท มาล​ งขนั ก​ อ่ ต​ งั้ ส​ ถาบันก​ ารเ​งนิ ​ด้วยท​ ุนป​ ระเดิม 80,000 บาท” พอ่ ใ​หญจ่​ ่อย​พดู จ​ บ ผมส​ วน​ขึ้น​ทนั ที “อา้ ว​พอ่ ​ใหญ่ ทำไมเ​งิน​ทนุ ​มี​แค่ 80,000 ล่ะ ไหน​ ว่า​รัฐ​สนับสนุน​เงิน​มา 100,000 บาท รวม​กับ​เงิน​จาก​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 33 กองทนุ ​หมบู่ ้าน​แล้วต​ ้องไ​ด้ 180,000 ไม่ใชห​่ รือ” “ที​แรก​เรา​ก็​คิด​อย่าง​นั้น พอ​เอา​เข้า​จริงๆ เงิน​ท่ี​ เขา​สนบั สนุน​ดนั ​มาใ​น​รปู ​ของ​การใ​หว้​ สั ดอุ​ ุปกรณ์ การฝ​ ึก​ อบรมต​ ่างๆ ผมน​ ่​ีปวดห​ ัวเ​ลย ไม่ร​ูจ้ ะ​เอาเ​งนิ ​จาก​ไหน​มา บร​ห​ิ าร โชคด​ ท​ี ต​ี่ อนข​ ายห​ นุ้ เ​ราข​ ายไ​ดเ​้ ยอะห​ นอ่ ย สถาบนั ​ การ​เงินช​ มุ ชน​ของเ​ราจ​ ึงถ​ อื ก​ ำเนิด​ขนึ้ ​มาไ​ด้” กติกาท​ย​่ี ืดหยุ่น ขอ้ ต​กลงจ​ากป​ระชาคม หลักจ​ ากท​ ที​่ ั้ง 4 ชมุ ชนต​ กลงก​ ่อต​ ง้ั ส​ ถาบนั ก​ ารเ​งิน​ รว่ มก​ นั ​แลว้ พ่อ​ใหญจ่​ อ่ ย​เล่า​ตอ่ ไ​ป​วา่ “ระยะ​แรก​เรา​จะ​มี​ธนาคาร​จาก​ภาค​รัฐ​เข้า​มา​ช่วย​ สอน​ระบบ​งาน​ต่างๆ เช่น ธ.ก.ส. บ้าง ออมสิน​บ้าง ส่วน​เร่อื งอ​ ตั รา​ดอกเบย้ี ​ทง้ั เ​งนิ ​กู้ เงิน​ฝาก สมาชกิ ​จะ​เป็น​ ผู​้กำหนดข​ ้ึนม​ าเ​อง ซึง่ ​ใน​ชว่ งต​ งั้ ​ต้น​จะ​ปลอ่ ย​กู้ก​ นั ​ใน​แบบ​ อัตรา​ดอกเบ้ีย​สูง​หน่อย แต่​ก็​ยัง​ต่ำ​กว่า​ท่ี​ชาว​บ้าน​ไป​กู้​ นอก​ระบบ” “อัตรา​ดอกเบ้ีย​เงิน​กู้​สูง ชาว​บ้าน​เขา​จะ​รับ​ได้​หรือ​ ครบั ” ผม​ถาม “เร่ือง​น้ี​เรา​มี​มติ​กัน​ใน​ที่​ประชุม​แล้ว ทุก​คน​ต้อง​ ยอมรับ แต​ท่ ี่​ทำอ​ ยา่ งน​ ีเ้​พราะ​เรา​มีท​ นุ น​ ้อย อีกอ​ ย่างค​ อื ​ เรา​อยาก​ใหส้​ ถาบนั ก​ ารเ​งิน​มเ​ี งิน​สะสม​เรว็ ​ที่สดุ

34 ศรีฐาน “อย่างไร​ก็​ดี อัตรา​เงิน​ฝาก​ของ​เรา​ก็​มากกว่า​ที่​อ่ืน​ เป็น​เงาต​ าม​ตัว​ดว้ ยน​ ะ เช่น ธนาคาร​พาณิชย์ใ​หด้​ อกเบีย้ ​ เงนิ ​ฝาก​ออมท​ รัพย์ 75 สตางค์ แตเ่​ราใ​ห้ 1 บาท หรอื ​ ดอกเบี้ย​ฝาก​ประจำ​ท่ี​อ่ืน​ให้​เต็ม​ท่ี​ไม่​เกิน 3 บาท แต่​ ของเ​ราใ​ห้ 4 บาท 25 สตางค์ คิดๆ ดแ​ู ลว้ ช​ าว​บา้ น​ได​้ มากกวา่ ​เสียน​ ะ” ดีดล​ กู คดิ ​ราง​แกว้ ​ดแ​ู ลว้ ​กน็​ า่ จ​ ะจ​ ริง​อยา่ ง​ทพ​ี่ อ่ ใ​หญ​่ จ่อย​ว่า ยิ่ง​พอได้​ฟัง​ว่า​ปี​แรก​สมาชิก​ได้​ปัน​หุ้น​คนละ 17 บาท จากร​าคาห​ นุ้ 10 บาท ยง่ิ ร​สู้ กึ ว​า่ ส​ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ แ​ หง่ ​ นี้​ไม่​ได้​จ้อง​เข้า​มาก​อบ​โกย​เอา​ผล​ประโยชน์​จาก​ชาว​บ้าน ​อย่าง​แน่นอน หาก​ใน​ทาง​กลับ​กัน​สถาบัน​การ​เงิน​ชุม​ชน​ แหง่ น​ ท​ี้ ำห​ นา้ ทเ​ี่ ปน็ ท​ งั้ แ​ หลง่ อ​ อมท​ รพั ย์ เปน็ แ​ หลง่ เ​งนิ ท​ นุ ​ ทส​ี่ ำคญั ข​ องค​ นในช​ มุ ชนอ​ ยา่ งท​ ไ​่ี มม่ ส​ี ถาบนั ก​ ารเ​งนิ อ​ น่ื ใ​ด​ จะ​เขา้ ​มาเ​สนอเ​ง่อื นไข​แขง่ ขนั ไ​ด้ พูดถ​ งึ เ​งนิ ​ฝากเ​งนิ ​กู้ ผม​ถามพ​ อ่ ​ใหญ​่ต่อว่า แลว้ ​คน​ ท่ี​ไม่​สามารถ​ส่ง​เงิน​กู้​ได้​ตาม​กำหนด ที่​น่ี​มี​ระบบ​จัดการ​ อย่างไร พ่อ​ใหญ่​จ่อย​ขยับ​แว่นตา ก่อน​ตอบ​ด้วย​น้ำ​เสียง​ เรยี บๆ แต​่แฝง​ความเ​ป็นก​ ันเอง​วา่ “ในก​ ระบวนการจ​ ดั การข​ องเ​ราจ​ ะม​ ค​ี ณะก​ รรมการ​ ออกไ​ปต​ ดิ ตาม แตก​่ ไ​็ มไ​่ ดท​้ ำอ​ ยา่ งห​ กั หาญน​ ำ้ ใจ เราจ​ ะใ​ช​้ วิธพ​ี ดู ค​ ุยเ​ป็นร​ายบ​ ุคคลว​ า่ ใ​ครม​ ก​ี ำลังส​ ่งแ​ คไ​่ หน บา้ งก​ ใ็​ห้​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 35 สง่ เ​ปน็ ​รายว​ ัน บ้างก​ ร​็ ายส​ ปั ดาห์ ขนึ้ อ​ ยู่​กบั ค​ วามส​ ามารถ​ ท​ี่ชาว​บา้ น​เขาท​ ำได้ “ส่วน​เรื่อง​ที่​จะ​ไป​ยึด​ที่​นา​หรือ​ฟ้อง​ร้อง​อะไร​นั้น ชาวบ​ า้ นท​ เ​ี่ ปน็ ส​ มาชกิ เ​ขาไ​มย​่ อมห​ รอก ยงั ไ​งก​ พ​็ ๆ่ี นอ้ งๆ กัน​ท้ัง​นั้น แต่​เรา​จะ​หา​หนทาง หา​ช่อง​ทาง​ที่​จะ​ช่วย​กัน เรอ่ื ง​ประจาน​นี่​ลมื ​ไป​ได​เ้ ลย” ท่ี​สำคญั ​พ่อ​ใหญค่​ น​เกง่ ​ทิ้ง​ทา้ ยไ​วน​้ า่ ฟ​ งั ​ท​ีเดียว “เวลา​เกิด​ปัญหา จะ​ไม่มี​การ​ตัดสิน​ใจ​คน​เดียว การต​ ดั สนิ ท​ กุ อ​ ยา่ งต​ อ้ งผ​ า่ นค​ ณะก​ รรมการต​ ดั สนิ ร​ว่ มก​ นั เพราะ​เงิน​กองทุน​นั้น​เป็น​ของ​ชาว​บ้าน ชาว​บ้าน​ต้อง​มี​ สว่ น​รว่ ม​ในก​ ารต​ ดั สนิ ใ​จ” ม​ีแตก่​ู-้ ไรค​้ น​ฝาก วิกฤตทิ​ค​่ี าดไ​ม​่ถึง ดเ​ู หมอื นว​ า่ ท​ กุ อ​ ยา่ งก​ ำลงั ร​าบร​นื่ ทวา่ ใ​นค​ วามเ​ปน็ ​ จรงิ ส​ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ แ​ หง่ น​ เ​้ี คยเ​กอื บต​ อ้ งป​ ดิ ต​ วั เ​องม​ าแ​ ลว้ เรอื่ งร​าวเ​ป็น​อย่างไรล​ อง​ฟงั ​กนั ​ดู “2 ปี​แรก​นี่​จะ​พัง​มิ​พัง​แหล่ เพราะ​มี​แต่​คน​มา​กู้ แต่​ไม่มี​คน​มา​ฝาก ตอน​นั้น​เงิน​ใน​บัญชี​แทบ​ไม่​เหลือ​เลย เช่อื มยั​้ มอ​ี ยคู​่ รั้ง​หน่งึ ส​ มาชิก​มาถ​ อน​หนุ้ ​ทเ​ี ดยี ว 2 แสน 3 หม่ืนบ​ าท ผมน​ ​ี่เขา่ ​อ่อน​ไปเ​ลย​ตอน​น้ัน คดิ ​วา่ ไ​ม่ต​ าย​วัน​นี​้ จะ​ตาย​วัน​ไหน เพราะ​เรา​เอา​เงิน​หุ้น​ไป​ปล่อย​เกือบ 90

36 ศรีฐาน เปอรเ์ ซ็นต์ โชคด​ ท​ี ​่ีว่าก​ ลมุ่ ​ของ​เรา​ยัง​ม​ีคนใน​ชุมชนเ​ข้าม​ า​ ชว่ ย​ประ​คบั ​ประคอง​ไว้ อีก​สว่ น​หนึง่ ​เรา​ได้ ธ.ก.ส. เข้าม​ า​ชว่ ย โดยเ​ขา​ให​เ้ รา​ กู้​เงิน 1 ล้าน 5 แสนบ​ าท แลว้ เ​ราก​ ​็มาค​ วบคุม​กลไกก​ าร​ ให้ก​ ใ​ู้ หมใ​่ ห​ม้ ี​ประสิทธภิ าพม​ าก​ขึ้น คือ​ถ้าช​ าว​บ้านฝ​ ากไ​ม​่ ถึง 3 เดือน​แลว้ ​ถอน​ก​็จะไ​ม​ไ่ ด้​ดอกเบ้ีย” ถึงต​ รงน​ คี้​ น​ช่าง​สงสัย​อย่างผ​ ม​อดถ​ าม​ไม​ไ่ ด้ “ไป​กู​้เงิน ธ.ก.ส. มาอ​ ย่าง​น้ี เขาไ​ม่​มา​ไล​่บี​เ้ รา​หรอื แล้ว​กฎ​ระเบียบ​ต่างๆ เรา​ต้อง​ปรับ​ตาม​กฎ​ของ​เขา​ด้วย​ หรอื ไ​ม่” พ่อใ​หญจ่​ ่อย​ตอบแ​ บบไ​มต่​ ้อง​คดิ เ​ลย​วา่ “ธ.ก.ส. ไมเ​่ ขา้ ม​ าย​ มุ่ ยา่ มอ​ ะไรเ​ลย เราอ​ ยากท​ ำอ​ ะไร​ เขาส​ นบั สนนุ ห​ มด มแ​ี ตเ​่ ราม​ ากกวา่ ท​ เ​่ี ขา้ ไปห​ า ธ.ก.ส. เอง โดย​เฉพาะ​ใน​เรื่อง​แนวทาง​การ​บริหาร​งาน จนถึง​ปี​ท่ี 3 สถาบัน​การ​เงิน​ชุมชน​ของ​เรา​ก็​เร่ิม​ลืมตา​อ้า​ปาก​ได้ และ​ ปจั จบุ นั ​เราก​ ​็ใชห้​ นี้ ธ.ก.ส. หมดไ​ปเ​รียบรอ้ ยแ​ ล้ว” ทำม​ากกว่าพ​ูด พสิ ูจนก​์ นั ​ท่ีเ​นอ้ื ง​าน หลัง​จาก​ท่ี​น่ัง​แลก​เปล่ียน​ความ​คิด​กับ​พ่อ​ใหญ​่จ่อย​ มา​พัก​ใหญ่ ผม​เริ่ม​เห็น​แล้ว​ว่า​จริงๆ แล้ว​ปัญหา​ของ​ สถาบัน​การ​เงิน​ชุมชน หรือ​อาจ​จะ​รวม​บรรดา​ธนาคาร​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 37 หมู่บ้าน​ไป​ด้วย น่า​จะ​เป็น​เร่ือง​ของ​ความ​น่า​เชื่อ​ถือ​เป็น​ สำคัญ ตรงน​ ค​ี้ งจะไ​ปโ​ทษช​ าวบ​ า้ นไ​มไ​่ ด้ เพราะเ​งนิ ใ​ครใ​คร​ กร​็ กั อยด​ู่ ๆี จะใ​หไ​้ ปฝ​ ากก​ บั ค​ นท​ ไ​ี่ มร่ จ​ู้ กั ห​ วั นอนป​ ลายเ​ทา้ ​ นน้ั กด็​ ​ูกระไร​อยู่ เร่ือง​น้​ีพ่อ​ใหญ​่จ่อยเ​สรมิ ข​ นึ้ ม​ า​ทนั ที​ว่า “เรอื่ งท​ จ​่ี ะไ​ปเ​ชญิ ช​ วนใ​หใ​้ ครม​ าฝ​ ากเ​งนิ ก​ บั ส​ ถาบนั ​ การ​เงิน เรา​พูด​ไม่​ได้​เลย มี​แต่​ต้อง​ทำให้​ดู แม้แต่​กลุ่ม​ สหกรณ์​ออม​ทรัพย์​เอง​ยัง​ไป​ไม่​รอด อย่าง​ปี​แรก​คน​ท่ี​จะ​ มาฝ​ าก​เงนิ เ​ขา​ถงึ ​ข้ัน​โทร​ไป​หา ธ.ก.ส. เลย เพราะไ​มเ​่ ชื่อ​ ถือ​เรา” หากเ​ปน็ ผ​ มเ​จอส​ ถานการณอ​์ ยา่ งน​ บ​้ี า้ งก​ ค​็ งจะป​ วดห​ วั ​ไม่​น้อย​เหมือน​กัน แต่​สำหรับ​พ่อ​ใหญ่​คน​ดี​ของ​เรา​กลับ​ ไม่​ท้อถอย แก​ว่า​แก​เป็น​คน​ที่​น่ี อย่างไร​ก็​ท้ิง​ชุมชน​ไม่​ได้

38 ศรีฐาน ต้องหา​ถุง​เงนิ ถ​ ุง​ทองเ​อา​ไวใ้​หช​้ าวบ​ า้ น​ได้​ใช​้ใน​ยาม​ขดั สน “ตอน​นี้​ดี​ขึ้น​มา​หน่อย ชาว​บ้าน​เร่ิม​เห็น​แล้ว​ว่า​ เรา​ทำ​จริง ทำ​จน​ชาว​บ้าน​เกิด​ศรัทธา เขา​จึง​เริ่ม​เอา​เงิน​ เข้า​มา​ฝาก​ไว้​กับ​เรา โดย​เฉพาะ​ตอน​นี้​ผู้​ประกอบ​ธุรกิจ​ หมอ​นขิด​ใน​ชุมชน​เขา้ ​มา​ชว่ ย​สถาบัน​การ​เงิน​ของ​เรา เรา​ จงึ ​เรมิ่ อ​ ย​ูไ่ ด้ “ขณะน​ เ​้ี งนิ ฝ​ ากข​ องเ​ราม​ อ​ี ยู่ 22 ลา้ นบ​ าท สว่ นห​ นุ้ ​ มอ​ี ยู่ 1 ลา้ นก​ วา่ บ​ าท ในก​ ารถ​ อื ห​ นุ้ จ​ ะม​ อ​ี ยู่ 2 ลกั ษณะ คอื ​ ชาวบ​ า้ น​ทั่วไป​ราคาห​ ุน้ ​ละ 100 บาท ซอื้ ไ​ด้​ไม่​เกิน 100 ห้นุ อกี ส​ ว่ นค​ ือห​ ุ้นท​ ีม่ าจ​ ากก​ องทนุ ​หมบู่ า้ น ตรงน​ ้นั ​จะม​ ​ี คณะ​กรรมการเ​ข้าม​ าด​ ูแลเ​งนิ ​ของแ​ ตล่ ะห​ ม”ู่

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 39 เง่อื นไขก​ารก​ูข​้ อง​สถาบนั ก​ารเ​งิน​ชุมชน​ศรฐ​ี าน 1. สมาชกิ ​ลูกคา้ ​ก​ูเ้ งนิ ​เพ่ือ​ทำธ​ ุรกิจ วงเงินก​ ไู​้ มเ่​กิน 5 ล้านบ​ าท คิดด​ อกเบีย้ ​รอ้ ย​ละ 10 ตอ่ ป​ ี หาก​ประวตั ิ​ ผ่อน​ชำระ​ดี อัตรา​ดอกเบี้ย​จะ​ลด​ลง​เหลือ​ร้อย​ละ 9 ได้ แต่​ถ้า​ผ่อน​ชำระ​ไม่​ดี ดอกเบี้ย​ก็​จะ​ปรับ​ข้ึน​เป็น​ร้อย​ละ 11-12 ได​้เช่น​กนั 2. สมาชกิ ล​ กู คา้ ก​ เ​ู้ งนิ เ​พอ่ื ท​ ำธ​ รุ กจิ ร​ะดบั ป​ านก​ ลาง วงเงนิ ​ก้​ูไม่เ​กนิ 200,000 บาท คดิ ด​ อกเบี้ยร​อ้ ยล​ ะ 12 ตอ่ ​ปี 3. สมาชกิ ล​ กู คา้ ก​ เ​ู้ งนิ ท​ ต​่ี อ้ งการน​ ำไ​ปท​ ำการเ​กษตร วงเงิน​กู้​ไม​่เกิน 100,000 บาท คิด​ดอกเบย้ี ร​้อย​ละ 10 ต่อป​ ี 4. ลูกคา้ ​สมาชิก​ท่​มี ี​ปญั หาร​้อน​เงิน​ฉุกเฉิน กไู้​ดไ​้ ม​่ เกนิ 5,000 บาท ม​ีเงอ่ื นไข​การผ​ อ่ น​ชำระ 5 เดือน เดือน​ ละ 1,100 บาท ถ้า​ประวัติการ​ผ่อน​ชำระ​ดี สามารถ​กู้​ ได้ 10,000 บาท ผอ่ นน​ าน 10 เดือน อัตราด​ อกเบี้ย​ จะ​สูง​กว่า​แบ​บอ่ืนๆ เพราะ​กู้​ได้​โดย​ไม่​ต้อง​ใช้​หลัก​ทรัพย์​ ค้ำป​ ระกัน ใช้บ​ คุ คล​คำ้ ​ประกัน​เพียง 2 คน​เท่านน้ั ต่าง​ จาก​การ​กู้​ของ​ลูกค้า​แบบ​ท่ี 1-3 ที่​ต้อง​มี​หลัก​ทรัพย์​มา​ คำ้ ป​ ระกนั

40 ศรีฐาน

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 41

42 ศรีฐาน ด0ูแล4​ประสชวาสั ชดนกิ ​ทาวั่รถ​​ถ้วึงนห​นา้ “ป้า​น่ิม​ครับ ผม​คุย​เรื่อง​สถาบัน​การ​เงิน​เสร็จ​แล้ว แหล่ง​เรียน​รู้​ต่อ​ไป​ท่ี​ป้า​นัด​ไว้​เป็น​เรื่อง​อะไร ยัง​ไง​รบกวน​ มาร​ับ​ทีส่​ ถาบัน​การเ​งนิ ​ดว้ ยน​ ะค​ รบั ” หลงั ว​ างห​ โ​ู ทรศพั ทเ​์ สรจ็ พอ่ ใ​หญจ​่ อ่ ยเ​ดนิ ม​ าส​ ะกดิ ​ ไหลพ​่ รอ้ มพ​ ดู ว​ า่ “ปา้ น​ มิ่ ย​ งั ไ​มไ​่ ดบ​้ อกเ​หร​อว​ า่ แหลง่ เ​รยี น​ รท​ู้ จ​ี่ ะใ​หห​้ นมุ่ ล​ งพน้ื ท​ อ​ี่ กี แ​ หล​ ง่ น​ ะ่ ตงั้ อ​ ยท​ู่ เ​่ี ดยี วก​ บั ส​ ถาบนั ​ การ​เงินช​ ุมชน​นแี​่ หละ หรอื ​จะพ​ ดู ใ​ห้​ถกู กต​็ อ้ ง​บอกว​ า่ ​อยู่​ ในส​ ถาบนั ก​ าร​เงนิ ​น่เี อง” เอาก​ บั เ​ขาส​ ิ นต​ี่ กลงพ​ อ่ ใ​หญจ​่ อ่ ยจ​ ะท​ ำงานท​ กุ อ​ ยา่ ง

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 43 ​ของ​ชุมชน​เลย​หรือ​อย่างไร​นะ ว่า​แล้ว​จึง​จัด​ที่​จัด​ทาง​ นง่ั ค​ ยุ ก​ ับ​แกอ​ กี ​หนง่ึ ​ยก ยกท​ แ​่ี ลว้ แ​ กม​ ข​ี องดม​ี าโ​ชว์ ยกน​ ก​ี้ ค​็ งไ​มน​่ อ้ ยหน​ า้ ย​ ก​ ท​่ีแลว้ อ​ ยา่ งแ​ น่นอน แตก​่ อ่ นท​ จ​ี่ ะซ​ กั ไ​ซไ​้ ลเ่ ลยี ง พอ่ ใ​หญจ​่ อ่ ยอ​ ยากจ​ ะพ​ ดู ​ ถึง ‘กองทนุ ​สวสั ดกิ าร​ชุมชน’ อัน​เปน็ ​หัวข้อท​ เ่ี​ราจ​ ะ​พดู ​ถึง​ ตอ่ ​ไปเ​สียห​ นอ่ ย กองทุน​สวัสดิการ​ชุมชน​เป็นก​อง​ทุน​ที่​เกิด​จาก​การ​ จัด​ตั้ง​ของ​คนใน​ชุมชน​เพื่อ​เป็น​หลัก​ประกัน​ความ​มั่นคง​ ใน​ชีวิต​บน​พื้น​ฐาน​ของ​การ​พึ่ง​ตนเอง การ​ช่วย​เหลือ​ เก้ือกูล​กัน​ของ​คนใน​ชุมชน​ตั้งแต่​เกิด​จน​ตาย เป็นการ​จัด​ สวัสดกิ ารข​ อง​ชาวบ​ ้าน โดยช​ าวบ​ ้าน เพื่อ​ชาว​บ้าน ที่​สำคัญ​การ​ให้​สวัสดิการ​ดัง​กล่าว​ไม่​ได้​มี​ลักษณะ​

44 ศรีฐาน เปน็ การส​ งเคราะห์ หากเ​ปน็ การใ​หอ​้ ยา่ งม​ ค​ี ณุ คา่ และก​ าร​ รบั อ​ ยา่ งม​ ศ​ี กั ดศิ์ รี โดยต​ ง้ั อ​ ยบ​ู่ นพ​ น้ื ฐ​ านท​ ว​ี่ า่ ผ​ รู้ บั ส​ วสั ดกิ าร​ ก็​คือเ​จา้ ของ​กองทุน​ด้วย​เช่นเ​ดียวกัน ส่วน​แนวทาง​การ​ดำเนิน​การ จาก​ประสบการณ์​ท่ี​ ผม​ไดส้​ ัมผัสม​ าใ​น​หลายๆ พื้นทน่​ี ัน้ แม้ว่าจ​ ะม​ ​ีการจ​ ัด​ตั้ง​ กองทนุ ส​ วสั ดกิ ารเ​หมอื นก​ นั แตใ​่ นเ​รอ่ื งว​ธิ ก​ี ารจ​ ดั การก​ ลบั ​ มค​ี วามห​ ลากห​ ลายอ​ ยา่ งค​ าดไ​มถ​่ งึ ไมว​่ า่ จ​ ะเ​รอ่ื งค​ า่ ส​ มคั ร​ สมาชกิ เงอื่ นไขส​ วสั ดกิ ารท​ จ​ี่ ะไ​ดร​้ บั รวมท​ ง้ั เ​รอื่ งว​ ธิ ก​ี ารม​ ​ี สว่ นร​ว่ มห​ รอื ร​ายล​ ะเอยี ดต​ า่ งๆ ในแ​ ตล่ ะพ​ น้ื ทล​่ี ว้ นแ​ ลว้ แ​ ต​่ ม​แี นวทาง​การ​ทำงาน​เฉพาะ​ของ​ตวั เ​อง ลม้ ​แล้ว​ลกุ สำเร็จด​้วยช​มุ ชน จะว​ า่ ไ​ปก​ โ​็ ชคด​ ไ​ี ปอ​ ยา่ งท​ ว​ี่ ทิ ยากรข​ องก​ ลมุ่ ก​ องทนุ ​ สวสั ดกิ ารช​ มุ ชนเ​ปน็ พ​ อ่ ใ​หญจ​่ อ่ ย จะไ​ดไ​้ มต​่ อ้ งไ​ปท​ ำความ​ รจู้ ักใ​หม่ แถมท​ ส่ี​ ำคัญน​ ะ ลองใ​หแ​้ กเ​ล่าเ​รอ่ื งอ​ ะไรแ​ ล้วล​ ่ะ​ ก็ พดู ​นำ้ ไ​หล​ไฟ​ดบั เ​ลย​ที​เดียว ว่า​แลว้ ผ​ ู​้จัดการช​ ุมชน (ฉายาข​ องพ​ ่อ​ใหญ​จ่ อ่ ย) ก​็ รา่ ยม​ นตรใ์​ห​ฟ้ งั ​ทันที “เรอื่ งก​ องทุน​สวัสดิการ​ของต​ ำบล​ศรี​ฐาน​น​่ีมีอ​ ยู่ 2 ยุค ยุค​แรก​ประมาณป​ ี 2551 โดยก​ ารส​ นับสนุน​จากก​ รม​ การ​พัฒนาช​ มุ ชน (พช.) และใ​ห้ อบต. มาด​ ำเนิน​การ แต่​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 45 ยุค​แรกๆ ก็​ทำ​ไว้​ไม่​ค่อย​เป็น​ระเบียบ​เท่า​ไหร่ จาก​น้ัน​ก็​ เงยี บ​หายไ​ป “ส่วน​ผม​เอง​มา​ทำ​ใน​ยุค​ท่ี 2 ควบคู่​กับ​สถาบัน​ การเ​งนิ จำ​ไดว​้ า่ เ​ร่ิม​ต้นป​ ระมาณป​ ลายป​ ี 2553 ต่อ​ต้น​ ปี 2554 เริ่ม​ต้น​จาก​กองทุนฌ​ าปนกจิ ​ให​ผ้ เ​ู้ ฒา่ ผ​ ู้​แก่ โดย​ มี​ผ​สู้ งู อ​ าย​ุในช​ ุมชน​เขา้ ร​่วมค​ รบท​ ง้ั หมด 100 เปอร์เซน็ ต์ พอ​เห็น​ว่า​ทำ​เรื่อง​น้ี​สำเร็จ​จึง​อยาก​ไป​ขยาย​เร่ือง​กองทุน​ สวสั ดิการช​ ุมชน​ต่อ” ขณะ​ท่ี​เรา​กำลัง​พูด​คุย​กัน​อยู่​นั้น พ่อ​ใหญ่​จ่อย​ให้​ เจ้า​หน้าที่​สถาบัน​การ​เงิน​หยิบ​สมุด​บันทึก​ราย​ชื่อ​สมาชิก​ กองทนุ ​สวัสดิการ​มาใ​หด​้ ู​เทียบก​ ัน 2 เล่ม ผม​จึง​ถาม​ไป​ว่า ราย​ช่ือ​จาก​ทั้ง 2 เล่ม​น้ี​แตก​ต่าง​ กัน​อยา่ งไร ทำไมถ​ งึ ​อยากใ​ห้​ดนู​ กั คราว​นี้​แก​สีหนา้ ​เครง่ เครยี ด​ทันที “ท​่ีให้​ดู 2 เลม่ ​น้ี เพราะ​อยาก​ให​้ด​ูเทียบ​กนั ​ทั้ง 2 ยคุ อยา่ งท​ เ​่ี ลา่ ใ​หฟ​้ งั ว​ า่ หลงั จ​ ากท​ ำเ​รอื่ งก​ องทนุ ฌ​ าปนกจิ ​ สำเรจ็ แ​ ลว้ ผมก​ ข​็ ยบั ไ​ปท​ ำเ​รอื่ งก​ องทนุ ส​ วสั ดกิ าร แตก​่ ลบั ​ พบป​ ัญหา​ท​ค่ี าดไ​ม​่ถึง เมอ่ื พช. ตเี​รอ่ื ง​กลับ​มา​วา่ เ​คยใ​ห​้ เงิน​สนบั สนุน อบต. มาแ​ ลว้ ผมก​ ​็กลบั ​มาด​ ท​ู ี่ อบต. ก​็พบ​ ว่า​เป็น​เรื่อง​จริง แล้ว​ที่​สำคัญ​คือ​ทำ​กัน​อย่าง​เละเทะ ไม่​ ถูก​ต้อง​ตาม​ระเบียบ​ราชการ สมาชิก​ก็​มี​อยู่​แค่ 50 กว่า​ คน เราจ​ ะไ​ปท​ ำต​ อ่ ก​ ไ​็ มไ​่ ด้ เพราะต​ ามร​ะเบยี บก​ ารท​ ำงาน​

46 ศรีฐาน ของกอง​ทนุ เมอื่ ผ​ ่าน​ไป 1 ปี ต้องม​ ี​สมาชิก 100 คน​ขน้ึ ​ ไปจ​ ึง​จะข​ อ​งบ​ประมาณเ​พ่ิม​ได้” เม่ือ​พลิก​ดู​สมุด​ราย​ช่ือ​สมาชิก​ของกอง​ทุน​ สวัสดิการ​ของ​เดิม​แล้ว​ก็​เป็น​จริง​อย่าง​ที่​พ่อ​ใหญ่​จ่อย​เล่า ใจ​พลาง​คิด​ไป​ว่า คง​เป็น​เพราะ​แต่​ก่อน อบต. ทำงาน​ กัน​อย่าง​น้ี​ไง​เล่า แล้ว​ชาว​บ้าน​ที่ไหน​เขา​จะ​อยาก​มา​ร่วม​ กล่มุ ด​ ้วย แตก​่ ต​็ อ้ งย​ อมรบั ใ​จพ​ อ่ ใ​หญจ​่ อ่ ยแ​ กจ​ รงิ ๆ เจอป​ ญั หา​ ขนาดน​ ย​้ี งั ไ​มท​่ อ้ กลบั ห​ าช​ อ่ งท​ างในก​ ารฟ​ น้ื ค​ นื ชพี ก​ องทนุ ​ นขี​้ นึ้ ​มาใ​หม่ แถมย​ งั ท​ ำไดด​้ กี​ วา่ ข​ อง​เดิม​อีก​ดว้ ย​ซำ้ แก​เล่า​ให้​ฟัง​ว่า “แม้​จะ​เป็น​เรื่อง​ท่ี​เกิด​ขึ้น​ตั้งแต่​ สมัยน​ าย​ กฯคนก​ อ่ น แต่​เมอ่ื ​ไดไ​้ ปค​ ยุ ​กับ​นา​ยกฯไสว กไ็ ด้​ รบั คำย​ นื ยนั ว​ า่ พรอ้ มจ​ ะห​ าช​ อ่ งท​ างส​ นบั สนนุ อ​ ยา่ งเ​ตม็ ท​ ี่ ไมต​่ อ้ งก​ งั วล เราจ​ งึ ร​ว่ มก​ นั ห​ าว​ ธิ ก​ี ารห​ ลายๆ ชอ่ งท​ าง แต​่ ด้วย​งาน​ท่ี​คณะ​กรรมการ​ชุด​ที่​แล้ว​ทำ​ไว้​เคลื่อน​ต่อ​ไม่​ได้ หลัก​ฐาน​การ​เงิน​อะไร​ต่างๆ ก็​ไม่มี​เหลือ​อยู่​แล้ว จะ​ฝืน​ ทำต​ ่อก​ ็ไ​ม​ไ่ ด้ “เรา​จึง​ตั้ง​กลุ่ม​ใหม่​ข้ึน เพราะ​ผม​คิด​ว่า​กองทุน​ สวัสดิการ​น้ี​มัน​ต้อง​อยู่​กับ​ชุมชน​ไป​อีก​เป็น​ร้อยๆ ปี ถ้า​ จะ​ทำ​ก็​ต้อง​ทำให้​ถูก​ต้อง​ตาม​กฎ​ระเบียบ โดย​เรา​อาศัย​ รูป​แบบ​การ​จัดการ​เอกสาร​ของ​สถาบัน​การ​เงิน​เข้าไป​ ประยกุ ตใ​์ ช้ มก​ี ารจ​ ดั เ​กบ็ เ​อกสารไ​ว้ 3 ชดุ ที่ อบต. ชดุ ห​ นงึ่

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 47 ทส​ี่ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ ช​ ดุ ห​ นง่ึ และท​ ส​ี่ มาชกิ ช​ ดุ ห​ นง่ึ เพยี งเ​ทา่ น​ ​ี้ ทุกอ​ ย่างก​ เ็​ป็น​ไปอ​ ย่างร​าบร​ืน่ โปรง่ ใส” สถาบัน​การเ​งนิ ​หนุนส​่ง เพมิ่ ย​อดส​มาชกิ “กฎ​ระเบียบ​ท่ัวไป​ของกอง​ทุน​สวัสดิการ​เรา​จะ​ เหมือน​กับ​ที่ทาง​ส่วน​กลาง​ร่าง​กฎ​ระเบียบ​มา เช่น คน​ ที่​จะ​สมัคร​สมาชิก​แรก​เข้า​ต้อง​เสีย​ค่า​สมาชิก​ปี​ละ 365 บาท แรกๆ ก็​ยัง​ไม่​ค่อย​มี​ใคร​สนใจ​เข้า​ร่วม​เท่า​ไหร่ ซ่ึง​ น่า​จะ​เกิด​จาก​ผล​พวง​ของกอง​ทุน​ใน​ยุค​แรก​ท่ี​ทำให้​คน ไ​มค​่ อ่ ย​ใหค้​ วามเ​ชอื่ ​ถือ “ตรง​นี้​แหละ​ท่ี​เรา​เอางาน​ของ​สถาบัน​การ​เงิน​ไป​ สง่ เ​สรมิ ดว้ ยก​ ารก​ ำหนดไ​วว​้ า่ ใ​ครท​ จ​ี่ ะม​ าก​ เ​ู้ งนิ ก​ บั ส​ ถาบนั ​ การ​เงิน​ตอ้ งส​ มัคร​เขา้ เ​ป็น​สมาชิก​กองทุน​สวสั ดกิ าร​ดว้ ย” ยังไ​มท่ นั ท​ พ​ี่ ่อใ​หญจ​่ ่อยจ​ ะเ​ล่าจ​ บด​ ี ผมถ​ ามส​ วนไ​ป​ ด้วยค​ วามไ​มค่​ ่อยช​ อบใจ​นักว​ า่ “มนั จ​ ะไ​มม​่ ดั ม​ อื ช​ กไ​ปห​ นอ่ ยห​ รอื ค​ รบั กบั ก​ ารบ​ งั คบั ​ ให้ช​ าว​บา้ นม​ าสม​ ัคร​ส​มาช​ ิกแ​ บบ​น้”ี มาตร​ว่า​ผม​คง​ไม่ใช่​คน​แรก​ท่ี​ถาม​สวน​แก​ไป​อย่าง​ น้ัน แก​ทำ​เป็น​ไม่​สนใจ​ไยดี กลับ​ยก​แก้ว​กาแฟ​ข้ึน​มา​ด่ืม เสร็จแ​ ล้ว​ย้มิ ​มมุ ป​ าก​พร้อมเ​ลา่ ต​ อ่ ​ไป​ว่า “เร่ือง​การ​บังคับ​จิตใจ​กัน ใครๆ ก็​คง​ไม่​ชอบ

48 ศรีฐาน อกี อ​ ยา่ งอ​ นั น​ ไ​ี้ มใ่ ชร​่ ะเบยี บข​ องส​ ถาบนั ก​ ารเ​งนิ น​ ะ แตเ​่ ปน็ ​ ระเบียบ​ของกอง​ทุน​ท่ี​นายก อบต. ร่าง​ข้ึน​มา เรา​ก็​รู้​นะ​ ว่า​เหมือน​บังคับ​ชาว​บ้าน​มาก​เกิน​ไป แต่​ถ้า​ไม่​ทำ​อย่าง​น้ี​ รบั รองว​ ่า​ลม้ ไ​ป​ตงั้ แตแ​่ รกแ​ ลว้ “ตอน​น้ี​เรา​มี​สมาชิก​เกือบ 500 คน และ​เท่า​ที่​ สอบถามช​ าว​บา้ นเ​ริ่ม​แรกก​ ค็​ ง​รู้สกึ ​เหมือน​โดน​บงั คบั แต่​ ไปๆ มาๆ พอเ​หน็ เ​พอื่ นบ​ า้ นไ​ดร​้ บั ส​ วสั ดกิ ารต​ า่ งๆ ชาวบ​ า้ น โ​ดยร​วมก​ เ​็ รมิ่ พ​ งึ พ​ อใจว​ า่ ต​ นเองไ​ดม​้ ส​ี ว่ นใ​นก​ ารช​ ว่ ยเ​หลอื ​ คนในช​ มุ ชน” ผมถ​ ามต​ อ่ ไ​ปว​า่ ถา้ ไ​มน​่ บั ต​ ามร​ะเบยี บร​าชการแ​ ลว้ ​ จำนวนส​ มาชกิ ​มค​ี วามส​ ำคญั ​มากน​ อ้ ย​เพยี ง​ไร “ถา้ ​ครบ 1 ปี​แล้ว กองทุน​มี​สมาชิกไ​ม่ถ​ งึ 100 คน ก็​จะ​ไม่​ได้​รับ​การ​สนับสนุน​เงิน​อีก 2 ขา คือ​จาก​รัฐบาล​ และ​จาก อบต. ซ่ึง​ถ้า​เป็น​อย่าง​น้ัน​กองทุน​ก็​จะ​อยู่​ไม่​ได้ เพราะไ​มม่ ง​ี บ​ประมาณ​เพยี ง​พอ” ฟัง​พ่อ​ใหญ่​จ่อย​พูด​จบ​ค่อย​มี​ความ​รู้สึก​ดี​ข้ึน​มา​ หนอ่ ย ท่ีแท้​ก็ท​ ำ​เพ่ือ​สว่ นร​วม​นีเ่ อง แตแ​่ หม เรอ่ื งบ​ ังคบั ​

ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 49 สมัคร​สมาชิก​กัน​อย่าง​นี้​ใคร​ฟัง​ที​แรก​ก็​คง​ไม่​ค่อย​ ชอบใจท​ ้ัง​น้ัน เรอื่ งท​ ำนองน​ ผ​้ี มว​า่ ห​ ลายๆ ชมุ ชนส​ ามารถ​ เรยี น​รแู้​ ละ​อาจจ​ ะน​ ำ​ไปป​ รับใ​ช้ได้ เพ่ือ​ให้​กองทุน​ สวัสดิการ​มี​ความ​เข้ม​แข็ง ส่วน​จะ​มี​วิธี​การ​ จงู ใจอ​ ยา่ งไรน​ นั้ ผบ​ู้ รหิ าร​ ของ​แต่ละ​ท้อง​ถ่ิน​คง​ต้อง​ คน้ หาห​ นทางท​ ่ี​เหมาะส​ ม​ ของต​ นเอง​ตอ่ ไ​ป ผ่อน​จา่ ยต​ามก​ำลัง ประสา​คน​บ้านเ​ดียวกัน เม่ือ​การ​เข้า​ร่วม​ ส ม า ชิ ก ​ข อ ง ก อ ง ​ทุ น​ สวัสดิการ​ชุมชน มี​ทั้งคน​ที่​เต็มใจ​และ​ไม่​เต็มใจ​ท่ี​ถูก​ กำหนด​ใหต้​ ้อง​จา่ ยค​ ่า​สมาชิก​รายป​ ี จึงม​ ​ีทงั้ คนท​ ​่ีจา่ ยร​วด​ เดียว​หมด​และ​แบบ​ผ่อน​ชำระ บาง​คน​อาจ​แย้ง​ว่า​เงิน​ค่า​ สมาชิก​ป​ลี ะ 365 บาท กไ็​มไ่​ดม้​ ากมายอ​ ะไร ทำไมแ​ ค่​ นจี้​ ะ​จา่ ย​ไมไ​่ ด้ โดยส​ ว่ นต​ วั ผ​ มเ​องค​ ดิ ว​ า่ ในเ​มอื่ ก​ ารเ​ขา้ ร​ว่ มก​ องทนุ ​ มี​เงอื่ นไขท​ ่​ีถกู ​บงั คับไ​ว​้แล้ว การเ​ปดิ ​ให​ม้ ี​ทางเ​ลือกใ​น​การ​

50 ศรีฐาน ผอ่ นจ​ า่ ยค​ า่ ส​ มคั รเ​ชน่ น​ ก​้ี น​็ า่ จ​ ะด​ เ​ี หมอื นก​ นั อยา่ งน​ อ้ ยค​ น​ จะไ​ด้​ไมร่ ส​ู้ ึกว​ า่ ​ตอ้ ง​เปน็ ​ภาระม​ ากเ​กิน​ไป ส่วน​เรื่อง​ท่ี​ว่า​จะ​ได้​รับ​สวัสดิการ​เท่า​กัน​หรือ​ไม่ หรอื ใ​ครจ​ ะไ​ดเ​้ ปรยี บเ​สยี เ​ปรยี บอ​ ยา่ งไรน​ นั้ ก​ ค​็ งต​ อ้ งป​ ลอ่ ย​ ให้เ​ป็น​หน้าท​่ีของ​พ่อ​ใหญ่​จ่อย ผู้​จดั การช​ ุมชนเ​ป็น​คน​เลา่ ​ ให้ฟ​ งั “สำหรบั ร​ะบบผ​ ่อน​จ่าย​เราม​ ที​ ั้ง 3 เดอื น 6 เดอื น หรอื ข​ นึ้ อ​ ยก​ู่ บั ค​ วามพ​ รอ้ มข​ องส​ มาชกิ ซงึ่ ก​ ารค​ มุ้ ครองก​ จ​็ ะ​ ไมเ​่ หมอื นก​ ัน แตล่ ะ​แบบ​จะ​ม​เี ง่ือนไข​ตา่ ง​กนั เช่น จา่ ย 3 เดือน 4 เดอื น แต​ไ่ มถ​่ งึ 6 เดอื น สมาชกิ ​กจ​็ ะ​ยงั ไ​ม​ไ่ ดร​้ บั ​ การค​ มุ้ ครองเ​ตม็ ท​ ่ี โดยจ​ ะไ​ดเ​้ ปน็ บ​ างส​ ว่ นต​ ามท​ เ​ี่ ราต​ กลง​ กนั ไ​ว้ สว่ นค​ นท​ จ​ี่ า่ ยค​ รบร​ายป​ เ​ี ราก​ ม​็ ข​ี อ้ แมน​้ ดิ ห​ นงึ่ ว​า่ ต​ อ้ ง​ รอ​ใหค้​ รบก​ ำหนด 3 เดือนก​ ่อน​จงึ จ​ ะ​ได​ร้ ับก​ าร​คุ้มครอง” ผม​ได้​แต่​พยัก​หน้า​หงึกๆ ตาม​แก คง​เป็น​เรื่อง​ ธรรมดา​ตาม​กติกา​การ​อยู่​ร่วม​กัน ใน​เม่ือ​เรา​ผ่อน​เขา สวสั ดกิ ารท​ ไ​ี่ ดก​้ ต​็ อ้ งม​ เ​ี งอ่ื นไขอ​ ยบ​ู่ า้ ง แตห​่ ากพ​ จิ ารณาก​ นั ​ ยาวๆ แลว้ ไมว​่ า่ จ​ ะเ​ตม็ ใจห​ รอื ถ​ กู บ​ งั คบั ใ​หส​้ มคั ร ผท​ู้ ไ​ี่ ดร​้ บั ​ ประโ​ยช​ นเ​์ ตม็ ๆ จรงิ ๆ กค​็ อื พ​ น​่ี อ้ งส​ มาชกิ ใ​นช​ มุ ชนน​ นั่ เอง ซง่ึ จ​ ะ​ไดร​้ บั ​สวสั ดกิ ารไ​วด้​ แู ลต​ วั ​เอง​ยามเ​จ็บ​ยามไ​ข้ ด้าน​ปัญหา​อื่นๆ เท่า​ท่ี​ได้​ฟัง​มา ปัญหา​ที่​สำคัญ​ ที่สดุ ข​ ณะน​ ี้​คือ สมาชกิ ท​ ​ี่อยใ​ู่ น​กองทนุ ย​ ุค​แรกท​ ​่ีปัจจบุ ัน​มี​ เพ่ิมเ​ข้าม​ าเ​พียง 10 กวา่ ค​ น แตย​่ ังเ​หลอื อ​ กี 30 กว่าค​ นท​ ่ี​