ຈິດຕະວິທະຍາທົ່ວໄປ-2018

ບາງທ່ ານ ເວາົ້ ວ່ າ ການປັບຕວົ (Adjustment) ແມ່ ນ ຄວາມພະຍາຍາມຂອງບຸກຄນົ ໃນການທ່ ຫີ າ ວທິ ີລດົ ສະພາວະຄວາມຕຶງຄຽດທາງອາລົມ ເຊ່ ິງເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ສມົ ປາດຖະໜາໃນສ່ ິງທ່ ຕີ ນົ ຫສງັ ຄມົ ຄາດ ຫວງັ ຫ ການຫາຫນົ ທາງຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນຸດເພ່ ອກາຈດັ ຄວາມຂດັ ຂອ້ ງໃຈທ່ ເີ ກີດຂນຶ້ ກບັ ບຸກຄນົ . ລກັ ສະນາ ສລີ ວິ ນັ ເວາົ້ ວ່ າ ການປັບຕວົ ຄ ການທ່ ບີ ຸກຄນົ ສາມາດສາ້ ງຫ ເຝິກຝົນ ພດຶ ຕກິ າໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ແບບແຜນຂອງສງັ ຄມົ ຫ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ ປີ ່ ຽນແປງໃຫສ້ າມາດບນັ ລຸຈດຸ ມ່ ຸງໝາຍທ່ ຕີ ອ້ ງການເຮດັ ໃຫມ້ ຊີ ວີ ດິ ຢ່ ູ ຢ່ າງປົກະຕສິ ຸກທງັ ກາຍ ແລະໃຈບ່ ເກດີ ຜນົ ເສຍຕ່ ຕນົ ເອງ ແລະ ຜູອ້ ່ ນ. ສະຫຸບແລວ້ : ການປັບຕວົ ໝາຍເຖິງການທ່ ບີ ຸກຄນົ ສາມາດຫາຫນົ ທາງໃນການຕອບສະໜອງຄວາມ ຕອ້ ງການເພ່ ອກາຈດັ ຄວາມຄບັ ຂອ້ ງໃຈ ຫບນັ ຫາໃດໜ່ ງຶ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໄດສ້ າເລດັ . 6. ສາເຫດຂອງການປັບຕວົ ການປັບຕວົ ນນັ້ ເກດີ ຈາກການທ່ ບີ ຸກຄນົ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການໃດຂນຶ້ ແລວ້ ມອີ ຸປະສກັ ມາກດີ ຂວາງເຮດັ ໃຫບ້ ່ ສາມາດບັນລຸເຖິງເປົ້າໝາຍທ່ ີຕງັ້ ໄວ້ ຫບັນລຸເປົ້າໝາຍນັນ້ ຊາ້ ກວ່ າທ່ ີຄາດຫວັງໄວ,້ ໃນສະຖານະການເຊ່ ນັ ນີ້ ບຸກຄນົ ຈະເກດີ ສະພາບອາລມົ ຕ່ າງໆ ຂນຶ້ ເຊ່ ນັ : ຄວາມຄຽດ, ຄວາມຂດັ ແຍງ້ , ຄວາມກດົ ດນັ , ຄວາມຄັບຂອ້ ງ ໃຈ ເປັນຕນົ້ ສະພາບທາງອາລມົ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກຄວາມບ່ ສມົ ປາຖະໜານຫີ າກບຸກຄນົ ບ່ ສາມາດປັບໃຫລ້ ດົ ລງົ ຫ ໝດົ ໄປໄດດ້ ວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ ເີ ໝາະສມົ ອາດຈະ ເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ນນັ້ ເກດີ ບນັ ຫາທາງສຸຂະພາບຈດິ ໄດ້ ເຊ່ ງິ ຈະເຫນັ ໄດຈ້ າກແຜນພາບ: ຄວກາ່ ໃມຫຕເ້ອ້ກງດີ ການ ຂດັ ຂວາງ ການປັບຕວົ ເປົາ້ ໝາຍ ອຸປະສກັ • ຄວາມຄບັ ຂອ້ ງໃຈ • ຄວາມຂດັ ແຍງ້ • ຄວາມກດົ ດນັ • ຄວາມຕງຶ ຄຽດ ແຜນຜງັ ທີ 12 : ຂະບວນການປັບຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມໃໝ່ ❖ ສະພາບອາລມົ ຕ່ າງໆ ທ່ ເີ ປັນສາເຫດກ່ ໃຫເ້ ກດີ ການປັບຕວົ ມດີ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຄວາມຄບັ ຂອ້ ງໃຈ ຄການທ່ ຈີ ດຸ ມ່ ຸງໝາຍຂອງບຸກຄນົ ຖກຂດັ ຂວາງ ຫ ເຮດັ ໃຫຊ້ າ້ ລງົ , ນກັ ຈດິ ຕະ ວທິ ະຍາໄດໃ້ ຊຄ້ າວ່ າ ຄວາມຄບັ ຂອ້ ງໃຈເພ່ ອອາ້ ງເຖິງການເຂາົ້ ແທນທ່ ສີ ະຖານະການ ໂດຍປຽບເໝອນຜນົ ຂອງ ການຂດັ ຂວາງເຮດັ ໃຫຈ້ ດຸ ມ່ ຸງໝາຍຖກລບົ ກວນ. 2) ຄວາມຂດັ ແຍງ້ ຄ ສະພາບບຸກຄນົ ທ່ ຕີ ອ້ ງການຫກີ ລ່ ຽງໃນທຸກສະຖານະການທ່ ເີ ຂາົ້ ມາ ແຕ່ ຈາເປັນ ຕອ້ ງເລອກຢ່ າງໃດໜ່ ງຶ ຢ່ າງຫກີ ລ່ ຽງບ່ ໄດ້ ແລະ ເປັນສະຖານະການທ່ ມີ ນີ າ້ ໜກັ ຫາຍ ເທ່ າົ ໆ ກນັ ເຊ່ ງິ ເຂາົ້ ກບັ ຄາເວາົ້ ທ່ ວີ ່ າ ແບບຮກັ ເອອ້ ຍເສຍດາຍນອ້ ງ, ໜເີ ສອພດັ ມາພແ້ ຂ,້ ກນິ ນາ້ ແກງພດັ ຂດີ້ ຽດຕ່ ອນ 96

3) ຄວາມກດົ ດນັ ຄ ສະພາບຂອງອາລມົ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການຖກສະຖານະ ການບາງຢ່ າງ ຍູດ້ ນັ , ບບີ ບງັ ຄບັ ຫເລ່ ັງລັດໃຫກ້ ະທາກດິ ຈະກາຢ່ າງໃດໜ່ ຶງໃນຊ່ ວງເວລາຈາກດັ ເຊ່ ງິ ສະຖານະການນີຈ້ ະມຜີ ນົ ໃຫເ້ ກດີ ລກັ ສະນະທ່ ຜີ ດິ ປົກກະຕທິ າງຈດິ ໃຈໄດ້ 4) ຄວາມຕງຶ ຄຽດ ເປັນສະພາບທາງອາລມົ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ເມ່ ອບຸກຄນົ ຮູສ້ ກຶ ວ່ າ ຕອ້ ງປະເຊນີ ກບັ ບນັ ຫາ ແລະ ອຸປະສກັ ຫາຍເກນີ ໄປ ຫປະເຊນີ ກບັ ບນັ ຫາ ແລະອຸປະສກັ ຫາຍໆ ຄງັ້ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມບ່ ສະບາຍກາຍ ແລະ ຄວາມປ່ ັນປວນທາງຈດິ ໃຈ ເຊ່ ັນ: ເຈບັ ທອ້ ງ, ເຈບັ ຫວົ , ຫງດຸ ຫງດິ , ປວດຮາກ. ຊຶມເສາົ້ ອາດສ່ ວນສ່ ົງຜົນໃຫ້ ເກດີ ໂລກໄພໄຂເ້ ຈບັ ຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ : ເສນັ້ ເລອດໃນສະໝອງ ແຕກ, ພະຍາດຫວົ ໃຈ, ພະຍາດຄວາມດນັ ເລອດສູງ, ພະຍາດກະເພາະແຕ່ ບ່ ແມ່ ນຄວາມຄຽດຈະ ໃຫໂ້ ທດພຽງຢ່ າງດຽວ ຫາກຄວາມຄຽດຢ່ ູໃນລະດບັ ທ່ ບີ ່ ສູງປານໃດ ກສາມາດໃຫຄ້ ຸນປະໂຫຍດໄດ້ ຄ ຄວາມຕງຶ ຄຽດຈະເປັນເຄ່ ອງຍູດ້ ນັ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເກີດຄວາມພະຍາຍາມເອາົ ຊະນະອຸປະສກັ ຕ່ າງໆ ທ່ ີ ເປັນບນັ ຫາໃຫສ້ າເລດັ ລຸລ່ ວງສ່ ງົ ຜນົ ໃຫຄ້ ວາມຄຽດດ່ ງັ ກ່ າວລດົ ລງົ ຫໝດົ ໄປ. 7. ກນົ ໄກໃນການປັບຕວົ ( Defense Mechanisms ) ເມ່ ອບຸກຄນົ ປະສບົ ບນັ ຫາ ຫ ອາລມົ ຕງຶ ຄຽດ,ແລະຄວາມບ່ ສະບາຍໃຈຈະມວີ ທິ ກີ ານຕ່ າງໆ ເພ່ ອລດົ ຄວາມບ່ ສະບາຍໃຈນນັ້ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານດ່ ງັ ກ່ າວຄ: 1) ປະຕກິ ລິ ຍິ າທາງຮ່ າງກາຍເພ່ ອປັບຕວົ ຫາກມຕີ ວົ ເລງັ ຄວາມຕງຶ ຄຽດເກດີ ຂນຶ້ ກຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທາງ ຮ່ າງກາຍເພ່ ອປັບຕວົ 3 ຂນັ້ ຕອນດ່ ງັ ນ:ີ້ • ອາການບອກເຫດ: ຈະເກີດໂດຍຜ່ ານລະບົບປະສາດ ແລະຕ່ ອມບ່ ມີທ່ , ຕ່ ອມພິຈອູ ິທາລີຈະ ຜະລດິ ຮອກໂມນອອກມາ ເຮັດໃຫຮ້ ່ າງກາຍສາມາດຕ່ ຕາ້ ນຕວົ ເລງັ ຄວາມຄຽດ ແລະ ປັບຮ່ າງກາຍໃຫຢ້ ່ ູໃນ ສະພາວະສມົ ບູນ. • ອາການຕ່ ຕາ້ ນ: ໃນໄລຍະນີ້ ການປ່ ຽນແປງທາງຊິວະວທິ ະຍາຈະເກດີ ຂຶນ້ ເພ່ ອຮັກສາ ສະພາບ ຕ່ ຕາ້ ນຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຕ່ ຕນ້ ຄວາມເລງັ ຄວາມຄຽດ, ໃນບາງສະຖານະການເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ລະດບັ ການສມົ ດຸນທາງ ຊວີ ະວທິ ະຍາເກດີ ຂນຶ້ . • ຂນັ້ ຢຸດການເຮດັ ວຽກ: ຖາ້ ມະນຸດຢ່ ູພາຍໃຕເ້ ຫດການທ່ ມີ ຄີ ວາມຕງຶ ຄຽດດນົ ໆ ຄວາມ ຕາ້ ນທານບ່ ສາມາດຈະເຮດັ ໃຫຮ້ ່ າງກາຍຮກັ ສາສະພາຍໃຫຄ້ ົງທໄີ ວໄ້ ດ້ ແລະຄວາມຄຽດຍງັ ມຢີ ່ ູຕ່ ໄປ ອາດຈະເກດີ ການຕານ ໄດ້ ເພາະອະໄວຍະວະຢຸດເຮດັ ວຽກ. 2) ວທິ ກີ ານປະເຊນີ ບນັ ຫາ ຫຕອບໂຕບ້ ນັ ຫາໂດຍອດັ ຕະໂນມດັ ໄດແ້ ກ່ : ▪ ການຮອ້ ງໄຫ:້ ຖວ່ າເປັນການຕອບໂຕບ້ ນັ ຫາແບບໜ່ ງຶ ເມ່ ອບຸກຄນົ ຕອ້ ງປະເຊນີ ບນັ ຫາເພາະການ ຮອ້ ງໄຫຈ້ ະຊ່ ວຍໃຫປ້ ົດປ່ ອຍອາລມົ ຄຽດ, ຄວາມເຈບັ ປວດ, ຄວາມເຈບັ ໃຈ, ຄວາມ ນອ້ ຍໃຈ, ຄວາມເສຍໃຈ ຫຄວາມວິຕົກກັງວນົ ໃຫຜ້ ່ ອນຄາຍລົງໄດ້ ແລະພາຍຫັງຮອ້ ງໄຫເ້ ຊົາອາ ລົມຂອງບຸ ກຄົນນນັ້ ກຈະຄຕ່ ອຍໆ ສະຫງບົ ຜ່ ອນຄາຍຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ຫຄວາມຕງຶ ຄຽດເຂາົ້ ສ່ ູ ສະພາບປົກະຕ.ິ ▪ ການລະບາຍອອກດວ້ ຍຄາເວາົ້ : ເປັນກນົ ໄກທ່ ຊີ ່ ວຍໃຫລ້ ດົ າລມົ ຄຽດ, ຊ່ ວຍໃຫບ້ ຸກ ຄນົ ລະບາຍ ຄວາມອດຶ ອດັ ໃຈ, ຄວາມທຸກຮອ້ ນຕ່ າງໆ ແລະຈະເຮດັ ໃຫສ້ າມາເຂາົ້ ໃຈສະຖານະການ ຫ ບນັ ຫາແຈ່ ມແຈງ້ ຂນຶ້ , ຄວາມຄິດຕ່ າງໆໃໝ່ ໆ ອາດຈະເກີດຂນຶ້ ໄດໃ້ ນຊ່ ວງທ່ ີເວົາ້ ອອກມາ, ນອກຈາກນີຍ້ ງັ ເປັນໂອກາດທ່ ີເຂາົ ຈະໄດ້ ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ຮ່ ວມກນັ ກບັ ຸກຄນົ ອ່ ນ ແລະອາດຈະນາ ແງ່ຄວາມຄດິ ຕ່ າງໆ ມາປັນແນວທາງໃນການປັບ ພດຶ ຕກິ າຂອງຕນົ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ຍ່ ງິ ຂນຶ້ . ▪ ການຫວົ : ບຸກຄນົ ເມ່ ອປະເຊນີ ບນັ ຫາຈະຫວົ ຂນຶ້ ດວ້ ຍສຽງດງັ ບ່ ວ່ າຈະດວ້ ຍຕງັ້ ໃຈ ຫ ບ່ ຕງັ້ ໃຈກ່ ຫອາດເຮດັ ຕະລກົ ເພ່ ອຜ່ ອນຄວາມຕງຶ ຄຽດ ຫຄວາມເສາົ້ ຫຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ໃຈ ໂດຍທ່ ວົ ໄປການຫວົ ແລະ ການມອີ າລມົ ຄບົ ຂນັ ມແີ ນວໂນມ້ ທ່ ຈີ ະຊ່ ວຍລດົ ຄວາມຄຽດ ແລະ ພດຶ ຕກິ າຮຸນແຮງລງົ ໄດ.້ 97

▪ ການຊອກສະແຫວງຫາແຫ່ ງໃຫຄ້ ວາມຊ່ ວຍເຫອ: ເມ່ ອບຸກຄນົ ປະເຊນີ ກບັ ສະພາບ ວ່ ຸນວາຍໃຈກ ມກັ ຈະຫາແຫ່ ງທ່ ຈີ ະໃຫຂ້ ມ້ ູນຫສະແຫວງຫາຄວາມຊ່ ວຍເຫອ ແລະກາລງັ ໃຈ ເມ່ ອ ບຸກຄນົ ທ່ ີເຂາົ ໄປຂຄວາມ ຊ່ ວຍເຫອຈະຕອ້ ງເປັນບຸກຄນົ ທ່ ເີ ຂາົ ໄວວ້ າງໃຈ ແລະມຄີ ວາມເຊ່ ອໝນັ້ ວ່ າຈະຮກັ ສາຄວາມລບັ ຂອງເຂາົ ໄວໄ້ ດ.້ ▪ ການພກັ ຜ່ ອນນອນຫັບ: ພາຍຫັງການພັກຜ່ ອນນອນຫັບແລວ້ ຄວາມຮຸ ນແຮງຂອງບັນ ຫາຈະ ຄ່ ອຍໆ ລດົ ລງົ ຂະນະທ່ ກີ າລັງຫບັ ກອາດຝັນຮາ້ ຍຫ່ ແລວ້ ແຕ່ ເມ່ ອຕ່ ນຂນຶ້ ມາ ເຂາົ ກ່ ຈະຕດິ ຕ່ ປະສບົ ການທ່ ເີ ຂາົ ໄດຈ້ າກການຝັນ ແລະຈາກຊ່ ວງເວລລາທ່ ໄີ ດນ້ ອນຫບັ ໄປ ອາດຊ່ ວຍໃຫເ້ ຂາົ ສານກຶ ຮູ,້ ວເິ ຄາະສະພາບການຕ່ າງໆ ອນັ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈເຫດການໄດດ້ ຂີ ນຶ້ ເຊ່ ງິ ຈະເປັນຜນົ ໃຫເ້ ຂາົ ໄດລ້ ະງບັ ຄວາມຮູສ້ ກຶ , ຄວາມຄຽດ, ຄວາມຜດິ ຫວງັ ແລະຄວາມບ່ ສະບາຍໃຈຕ່ າງໆໄດ.້ ▪ ການໃຊກ້ ນົ ໄກໃນການປັບຕວົ ຫກນົ ໄກປ້ອງກນັ ທາງຈດິ : ເປັນວທິ ກີ ານ ຫກນົ ໄກທ່ ບີ ຸກຄົນ ນາ ມາໃຊເ້ ພ່ ອຜ່ ອນຄາຍຄວາມຕງຶ ຄຽດ, ຄວາມກງັ ວນົ ໃຈ, ຄວາມຄບັ ຂອ້ ງໃຈ ຫຄວາມຂດັ ແຍງ້ ໃນ ໃຈ ໂດຍຊ່ ວຍ ຮກັ ສາໄວເ້ ຊ່ ງິ ຄວວາມພູມໃຈຕ່ າງໆ ອນັ ເນ່ ອງມາຈາກຄວາມຢາ້ ນກວົ , ຄວາມສານກຶ ຜດິ ຕ່ າງໆ ເຊ່ ງິ ກນົ ໄກໃນ ການປົບຕວົ ໄດແ້ ກ່ : ກ. ປະເພດຕ່ ສູຫ້ ປະເຊນີ ບນັ ຫາ ເຊ່ ນັ : - ການຫາເຫດຜນົ ເຂາົ້ ຂາ້ ງຕນົ ເອງ: ເປັນການການຫາເຫດຜນົ ທ່ ດີ ີ ແລະເປັນທ່ ີ ຍອມຮບັ ມາ ອະທບິ າຍແທນເຫດຜນົ ທ່ ແີ ທຈ້ ງິ ເພ່ ອຮກັ ສາຄວາມຮູສ້ ກຶ ທ່ ດີ ຂີ ອງຕນົ ໄວ້ ເຊ່ ນັ : ເສງັ ໄດ້ ຄະແນນນອ້ ຍ ກອາ້ ງວ່ າ ເພາະມວົ ເມ່ າົ ແຕ່ ຊ່ ວຍແມ່ ຂາຍເຄ່ ອງບ່ ມເີ ວລາອ່ ານໜງັ ສ. - ການໂຍນຄວາມຜິດໃຫຜ້ ່ ູອ່ ນ: ເປັນການຍາ້ ຍ ຫໂຍນຄວາມຜດິ ໄປໃຫຜ້ ່ ູອ່ ນ ເພ່ ອລົດ ຄວາມບ່ ພໃຈ ຫລດົ ຄວາມຕຶງຄຽດຂອງຕົວເອງ, ບ່ ຍອມຮບັ ຄວາມບກົ ຜ່ ອງຂອງຕນົ ເອງ ຫບ່ ຍອມສາຫວດ ຄວາມຜດິ ຂອງຕວົ ເອງ ເຊ່ ນັ ຕອ້ ງເສງັ ຄນ ຫແກ ້ F ກອາ້ ງວ່ າເພາະຄູ ອາຈານສອນ ບ່ ຮູເ້ ລ່ ອງ ຫສອນບ່ ເກ່ ງັ . - ການລະບາຍອາລມົ : ເປັນການຍາ້ ຍອາລມຈາກບຸກຄນົ ຫສ່ ງິ ຂອງໜ່ ງຶ ໄປຍງັ ອກີ ບຸກຄນົ ໜ່ ງຶ ຫສ່ ງິ ຂອງໜ່ ງຶ ເພ່ ອລດົ ຄວາມບ່ ພໃຈ ຫ ລດົ ຄວາມໃຈຮາ້ ຍ ເຊ່ ນັ ບ່ ພໃຈເອອ້ ຍອາ້ ຍທ່ ກີ ່ າວຕກັ ເຕອນ ຈ່ ງຶ ໄປ ຮາ້ ຍໃຫແ້ ມວ ຫສດັ ລຽ້ ງທ່ ຢີ ່ ູໃກໆ້ ຕວົ . - ການຊດົ ເຊຍີ : ເປັນການຫາຈດຸ ເດ່ ນັ ຂອງຕົນມາລົບປົມດອ້ ຍ ເຊ່ ນັ ຄົນຮູບຮ່ າງເຕຍ້ ແຕ່ ຮຽນເກ່ ງັ ຫ ໜາ້ ຕາບ່ ງາມ ແຕ່ ມນີ າ້ ໃຈຄອຍຊ່ ວຍເຫອຜ່ ູອ່ ນ. - ການທດົ ແທນ: ເປັນການທດົ ແທນກດິ ຈະກາ ເຊ່ ງິ ບ່ ເປັນທ່ ຍີ ອມຮບັ ຂອງສງັ ຄມົ ດວ້ ຍກດິ ຈະກາທ່ ເີ ປັນທ່ ຍີ ອມຮບັ ເຊ່ ນັ ຄນົ ທ່ ມີ ພີ ດຶ ຕຕກິ າຫາ້ ວຫານກໃຫຕ້ ມີ ວຍ ຫ ເປັນນກັ ກລິ າຍງິ ປນ. ຂ. ປະເພດຫກີ ລຽ້ ງ ຫ ໜບີ ນັ ຫາ ເຊ່ ນັ : - ການແຍກຕວົ ອອກຈາກສງັ ຄມົ : ບຸກຄນົ ຈະໃຊວ້ ທິ ວີ ທິ ນີ ໃີ້ ນກລະນທີ ່ ຫີ າທາງອອກດວ້ ຍ ວທິ ອີ ່ ນແລວ້ ບ່ ໄດຜ້ ນົ , ບຸກຄນົ ປະດພເນຈີ້ ະຂາດຄວາມກະຕລ້ ລ້ ນົ້ , ຂາດຄວາມສນົ ໃຈໃນສ່ ງິ ຕ່ າງໆ ແຕ່ ຈະຢ່ ູຕາມ ລາພງັ ເໝອນຢ່ ູໃນໂລກຂອງຕນົ ເອງ. - ການຖດົ ຖອຍ: ເປັນການຖອຍເຂາົ້ ສ່ ູພດຶ ຕກິ າດ່ ງັ ເດມີ ທ່ ຕີ ນົ ເອງເຄຍີ ໃຊໄ້ ດຜ້ ນົ ມາແລວ້ ໃນ ອະດີດ, ເຊ່ ິງອາດຈະສະແດງອອກໂດຍຄາເວົາ້ ເຊ່ ັນ ການບ່ ຍອມຊ່ ວຍຕົນເອງໃນເລ່ ອງຕ່ າງໆ ຕອ້ ງຄອຍໃຫ້ ບຸກຄນົ ອ່ ນເຮດັ ໃຫ້ ເຊ່ ນັ ການເວາົ້ ບ່ ຄອດຫ ລງົ ໄປນອນດນີ້ ເມ່ ອບພໃຈ. - ການໜີເຂາົ້ ສ່ ູພາວະເຈບັ ປ່ ວຍ: ເພ່ ອທ່ ີຈະຫີກລ່ ຽງສະຖານະການທ່ ີບ່ ປາຖະໜາ ໂດຍ ຄວາມເຈບັ ປ່ ວຍນເີ້ ປັນຈງິ ໆ ໂດຍບ່ ໄດແ້ ກ່ ງເຮດັ ເຊ່ ນັ ເດກັ ທ່ ຢີ າ້ ນກວົ ພ່ ແມ່ ຮາ້ ນເມ່ ອຮູສ້ ກຶ ຕວົ ວ່ າເຮດັ ຄວາມຜດິ ຈະມອີ າການເປັນໄຂບ້ ່ ສະບາຍ ຫມອີ າການຫາຍໃຈຟດ. 98

ຄ. ປະເພດໃຊກ້ ານບາບດັ : ເຊ່ ນັ : - ຫາທ່ ເີ ປິກສາ ໂດຍບ່ ເກບັ ຄວາມອດຶ ອດັ ໃນໃຈໄວຫ້ າຍຈນົ ເກນີ ໄປ, ບຸກຄນົ ທ່ ຄີ ວນເປິກສາ ໄດແ້ ກ່ : ພແມ່ , ໝ່ ເູ ພ່ ອນທ່ ສີ ະໜດິ ສະໜມົ , ຄຝູ ່ າຍແນແນວ, ຫ ຈດິ ຕະແພດ. - ຫກີ ລຽ້ ງສະຖານະການ ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ບນັ ຫາຊ່ ວົ ຄາວ ແທນທ່ ຈີ ະຄດິ ຫງາ້ ກບັ ບນັ ຫານນັ້ ຫາເວລາໄປພັກຜ່ ອນໃນສະຖານທ່ ທີ ່ ີຊ່ ວຍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມສະບາຍໃຈ ເຊ່ ັນ: ລາພກັ ຜ່ ອນ ໂດຍໄປພັກແຄມ ທະເລ ຈກັ 2 ຫາ 3 ມ ້ ແລວ້ ຈ່ ງຶ ກບັ ມາເລ່ ມີ ເຮດັ ວຽກໃໝ່ - ຫກີ ລ່ ຽງການຫວງັ ໃຫໄ້ ດໝ້ ດົ ທຸກຢ່ າງ ຄນົ ທ່ ຕີ ງັ້ ຄວາມຫວງັ ໄວສ້ ູງໂພດມກັ ຈະເກດີ ຄວາມ ຕງຶ ຄຽດທາງອາລມົ ເມ່ ອບ່ ໄດຕ້ າມທ່ ຫີ ວງັ ຈງົ ກຽມຄວາມຮູສ້ ກຶ ຜດິ ຫວງັ ໄວແ້ ດ່ ກຈະບ່ ຮູສ້ ກຶ ຜດິ ຫວັ ງຫາຍ - ພະຍາຍາມນ່ ງັ ສະມາທິເພ່ ອຄຄວາມສະຫງບົ ໃນອາລມົ ການນ່ ງັ ສະມາທເິ ປັນ ການເຮັດ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈວ່ າງຈາກຄວາມຄດິ ວ່ ຸນວາຍ ເພາະການນ່ ງັ ສະມາທຈິ ະເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈສະຫງບົ ເກດີ ສະຕິ ແລະ ປັນຍາ ອນັ ຈະນາມາເຊ່ ງິ ຄວາມສະຫງບົ ໃນຈດິ ໃຈໄດ,້ ເມ່ ອຄດິ ທ່ ຈີ ະເຮດັ ຫຍງັ ຍ່ ອມຈະມສີ ະຕິ ແລະຈະເຮດັ ໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ຄວາມສາເລດັ ໃນສ່ ງິ ນນັ້ . 8. ວທິ ແີ ກໄ້ ຂບນັ ຫາທາງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ຄນົ ເຮາົ ມສີ ຸຂະພາບຈດິ ດ,ີ ມກີ ານປັບຕວົ ທ່ ດີ ີ ຈະມຄີ ວາມສຸກໄດກ້ ເມ່ ອສາມາດເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງເຂາົ້ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມນນັ້ ໆໄດ້ ແລະ ແມ່ ນວ່ າຈະເກດີ ບນັ ຫາບ່ ວ່ າຈະໃນກລະນໃີ ດ ກຕາມກສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາໄດ້ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ , ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາທາງຈດິ ຕະວິທະຍາໄດແ້ ກ່ : ການທ່ ີມສີ ຸຂະພາບຈດິ ທ່ ສີ ົມບູນ, ມສີ ະຕປິ ັນຍາ ແລະວທິ ກີ ານດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ເຮົາຕອ້ ງສານຶກ ຮູ ້ວ່ າ ໂລກນີຄ້ ໂລກ ມະນຸດ ເຊ່ ິງທຸ ກຄົນຈະຕອ້ ງເກີດມ າເພ່ ອໃຊກ້ າ ແລະ ສ້າງ ຄຸນງາມຄວາມດີ ດ່ ງັ ນນັ້ ບ່ ມໃີ ຜເກດີ ມາຈະມແີ ຕ່ ຄວາມສຸກສະບາຍ, ທຸກຄນົ ພບົ ກບັ ຄວາມສຸກແດ່ , ຄວາມທຸກ ແດ່ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ເມ່ ອມຄີ ວາມທຸກກຕອ້ ງມຄີ ວາມສຸກຄວບຄ່ ູກນັ ໄປແບບນຕີ້ ະຫອດຊວີ ດິ . 2) ຊວີ ດິ ຄການຕ່ ສູ້ ຫຄນົ ເຮາົ ຢ່ ູໄດເ້ ມ່ ອແກໄ້ ຂບນັ ຫາໄດ,້ ດ່ ງັ ນນັ້ ບນັ ຫາທຸກຢ່ າງຍ່ ອມມທີ າງ ແກໄ້ ຂໄດທ້ ງັ ນນັ້ ຢ່ ູທ່ ວີ ່ າຂະຊາ້ ຫໄວເທ່ າົ ນນັ້ ເຊ່ ງິ ຂນຶ້ ຢ່ ູທ່ ປີ ະສບົ ການຫທກັ ສະໃນການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ 3) ມະນຸດທຸກຄນົ ບ່ ມສີ ະເພາະແຕ່ ຈດຸ ດແີ ລະຈດຸ ອ່ ອນ, ດ່ ງັ ນນັ້ ເພ່ ອຄວາມສຸກສະບາຍໃຈຂອງ ແຕ່ ລະຄນົ ຈ່ ງຶ ຄວນເບ່ ງິ ຜູອ້ ່ ນແຕ່ ສະເພາະຈດຸ ດຂີ ອງເຂົາ. ຫຫາຈດຸ ເກ່ ງັ ຂອງເຂາົ ກ່ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເບ່ ິງຜູອ້ ່ ນໃນແງ່ດໄີ ດ,້ ເມ່ ອຢ່ ູຮ່ ວມກນັ ຈະໄດຢ້ ່ ູຢ່ າງມຄີ ວາມສຸກ 4) ເມ່ ອມີບນັ ຫາຄວນປະເມນີ ສະຖານະການຂອງບນັ ຫາ ຄ ສຶກສາຂແ້ ທຈ້ ງິ ໃນເລ່ ອງອົງປະ ກອບວ່ າມີ ຄວາມຮຸນແຮງຫາຍໜອ້ ຍພຽງໃດ, ສາເຫດມາຈາກໃສ 5) ພຈິ າລະນາແນວທາງທ່ ຄີ າດວ່ າຈະເປັນປະໂຫຍດ ແລະເໝາະສມົ ຫາຍທ່ ສີ ຸດ 6) ດາເນນີ ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາຫງັ ຈາກພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ໃຈເລອກວທິ ກີ ານແລວ້ 7) ປະເມນີ ຜນົ ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ແລະຮບັ ຟັງຂສ້ ະເໜແີ ນະ ເພ່ ອດາເນນີ ການປັບປຸງແກໄ້ ຂ ໃຫດ້ ຍີ ່ ງິ ຂນຶ້ 99

9. ສຸຂະພາບກາຍ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ 9.1. ຄວາມໝາຍຂອງສຸຂະພາບ ອງົ ການອະນາໄມໂລກໃຫຄ້ ວາມໝາຍຂອງສຸຂະພາບ (Health) ວ່ າ: ສຸຂະພາບໝາຍ ເຖິງຄວາມ ສູມບູນ ປາສະຈາກພະຍາດຕ່ າງໆ ທາງຮ່ າງກາຍ ແລະມຄີ ວາມເຂມັ້ ແຂງທາງຈດິ ໃຈ, ມສີ ຸຂະພາບທາງຈດິ ທ່ ດີ ີ, ສາມາດປັບຕນົ ເອງໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ສງັ ຄມົ . ຈາກຄວາມໝາຍດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງຶ ສາ ມາດແບ່ ງສຸຂະພາບຂອງມະນຸດອອກເປັນ 2 ດາ້ ນ ຄ ❖ ຄວາມໝາຍຂອງສຸ ຂະພາບກາຍ ສຸຂະພາບກາຍ ( Physical Health ) ໝາຍເຖິງ ສຸຂະພາບຂອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ເຊ່ ງິ ເປັນ ສ່ ວນປະກອບຂອງຮ່ າງກາຍທາງພາຍນອກ ແລະພາຍໃນຂອງຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ນັ : ແຂນ, ຂາ , ຕບັ , ຫວົ ໃຈ ແລະ ອ່ ນໆ ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ເຫ່ າົ ນຕີ້ ອ້ ງປົກະຕບິ ່ ພກິ ານ ແລະມປີ ະສດິ ທພິ າບ, ບ່ ຜດິ ປົກະຕຈິ າກທາມະຊາດ ແລະ ສາມາດເຮດັ ວຽກຕາມປົກະຕຈິ ່ ງຶ ເອນີ້ ວ່ າສຸຂະພາບທາງກາຍ. ❖ ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງສຸຂະພາບກາຍ ແລະສຸຂະພາບຈດິ ສະແດງອອກດ່ ງັ ນ:ີ້ ສຸ ຂະພາບກາຍ ສຸ ຂະພາບຈດິ 1. ເປັນເລ່ ອງທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຮ່ າງກາຍໂດຍ 1. ເປັນເລ່ ອງທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ຈດິ ໃຈຄວາມບກົ ຜ່ ອງຂອງ ສະພາບຈດິ ໃຈທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການປັບຕນົ ທ່ ບີ ່ ກງົ , ຄວາມບກົ ຜ່ ອງເກດີ ຈາກຮ່ າງກາຍຜດິ ຖກຕອ້ ງ ຫເກດີ ຈາກສະພາບແວລອ້ ມອ່ ນໆ ປົກະຕເິ ຊ່ ນັ ເຈບັ ໄຂໄ້ ດປ້ ່ ວຍ ເປັນຕນົ້ 2. ເປັນເລ່ ອງສງັ ເກດໄດງ້ ່າຍ ໂດຍສງັ ເກດ 2. ເປັນເລ່ ອງທ່ ສີ ງັ ເກດໄດຍ້ າກ ຕອ້ ງເບ່ ງິ ຈາກ ຈາກຄວາມຜດິ ປົກະຕຂິ ອງຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ນັ : ພດຶ ຕກິ າທ່ ສີ ະແດງອອກ ໂດຍອາໄສເກນ ມາດຕາຖານທາງສງັ ຄມົ ຫ ເກນອ່ ນໆ ຊ່ ວຍ ຈອຍລງົ ຫບລເິ ວນຮ່ າງກາຍໄດຮ້ ບັ ບາດເຈບັ 3. ຄວາມສມົ ບູນ ຫຄວາມບກົ ຜ່ ອງສຸຂະ ວດັ . ພາບຮ່ າງກາຍຍ່ ອມສ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ ສຸຂະ 3. ຄວາມບກົ ຜ່ ອງຂອງສຸຂະພາບຈດິ ອາດຈະມຜີ ນົ ພາບຈດິ ໂດຍກງົ ຫບ່ ມຜີ ນົ ກະທບົ ຕ່ ສຸຂະພາບທາງກາຍຫາຍ ປານໃດ ຕະຕາລາງທີ 10 : ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງສຸຂະພາບກາຍ ແລະສຸຂະພາບຈດິ ❖ ຄວາມໝາຍຂອງສຸຂະພາບຈດິ ສຸຂະພາບຈດິ ກງົ ກບັ ພາສາອງັ ກດິ (Mental Health) ເຊ່ ງິ ອົງການອະນາໄມໂລກໃຫ້ ຄວາມໝ າຍວ່ າ ສຸຂະພາບຈດິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມວສມົ ບູນທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈເຊ່ ງິ ປາສະຈາກອາການ ໂລກຈດິ , ໂລກປະສາດຫ ລກັ ສະນະຜດິ ປົກະຕອິ ່ ນໆທາງຈດິ ໃຈແລະຄວາມສາມາໃນການປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໄດໂ້ ດຍບ່ ມຂີ ້ ຂດັ ແຍງ້ ພາຍໃນໃຈ, ມຄີ ວາມສຸກຢູແລະສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໄດດ້ ີ, ມສີ າພັນທະພາບອັນດີງາມກບັ ບຸ ກຄນົ ອ່ ນແລະ ດາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ູໄດດ້ ວ້ ຍຄວາມສມົ ດຸນຢ່ າງສະບາຍ. ຫວງວຊິ ຽນ ແພທຍາຄມົ ຈດິ ຕະແພດ ຜູອ້ ານວຍການໂຮງໝສມົ ເດດັ ເຈາົ້ ພະຍາ ເຊ່ ງິ ເປັນ ຄນົ ທາອດິ ຂອງປະເທດໄທ ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມໝາຍວ່ າ: ສຸຂະພາບຈດິ ຄ ສະພາບຊວີ ດິ ທ່ ເີ ປັນສຸກ ຜູມ້ ອີ າລມົ ໝນັ້ ຄງົ , ສາມາດ ປັບຕວົ ໄດເ້ ຂາົ້ ກບັ ສງັ ຄົມທ່ ີປ່ ຽນແປງໄດ,້ ມສີ ະມດັ ຖະພາບໃນການເຮດັ ວຽກ ແລະ ຢ່ ູຮ່ ວມກບັ ຜ່ ູອ່ ນໄດດ້ ວ້ ຍ ຄວາມພໃຈ ແລະເປັນຜ່ ູທ່ ມີ ສີ ຸຂະພາບຈດິ ດສີ າມາດປັບຕນົ ເອງຢ່ ູໄດດ້ ວ້ ຍຄວາມສຸກໃນໂລກ ເຊ່ ງິ ປ່ ຽນແປງຢ່ າງ ວ່ ອງໄວ. 100

ຜ່ ອງພນັ ເກດີ ພທິ ກັ ໃຫຄ້ ວາມໝາຍວ່ າ ສຸຂະພາບຈດິ ຄ ຄວາມສມົ ບູນຂອງຈດິ ໃຈທ່ ປີ າສະຈາກການ ຜດິ ປົກະຕຕິ ່ າງໆທາງຈດິ ເຊ່ ນັ ໂລກຈດິ ,ໂລກປະສາດມຄີ ວາມໝນັ້ ຄງົ ທາງຈດິ ໃຈ, ສາ ມາດປັບຕວົ ໄດດ້ ຢີ ່ າງເໝາະ ສມົ ໃນສງັ ຄມົ ໂດຍບມຂີ ຂ້ ດັ ແຍງ້ ໃນໃຈ. ຝົນແສງ ສິງແກວ້ ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມວ່ າ: ສຸ ຂະພາບຈດິ ຄສະພາບຊີວິດທ່ ີເປັນສຸກ, ມີອາລົມໝັນ້ ຄົງ, ສາມາດປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ ປີ ່ ຽນແປງໄດ,້ ມສີ ະມດັ ຖະພາບໃນການເຮດັ ວຽກ ແລະ ຢ່ ູຮ່ ວມຜ່ ູອ່ ນ ດວ້ ຍຄວາມພໃຈ. ຈາກຄວາມໝາຍຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ສະຫຸບໄດວ້ ່ າ ສຸຂະພາບຈດິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມສມົ ບູນທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈ, ປາສະຈາກອາການທ່ ຜີ ດິ ປົກະຕທິ າງຈດິ , ສາມາດປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ ້ ກບັ ສງັ ຄມົ ແລະ ສ່ງິ ແວດລອ້ ມທ່ປີ ່ ຽນແປງໃໝ່ ຢ່ າງເໝາະສມົ ແລະສາມາດດາເນນີ ຊວີ ດິ ຮ່ ວມກບັ ຜູອ້ ່ນຢ່ ູໃນສງັ ຄມົ ໄດຢ້ ່ າງມຄີ ວາມສຸກ. 9.2. ຄວາມສາຄນັ ຂອງສຸຂະພາບຈດິ ສຸຂະພາບຈດິ ມຄີ ວາມສາຄນັ ຕ່ ຊວີ ດິ ຂອງມະນດຸ ຢ່ າງຫວງຫາຍ ແລະ ກ່ ຽວກບັ ຊວີ ດິ ປະຈາ ວນັ ຂອງ ຄນົ , ສຸຂະພາບຈດິ ມຄີ ວາມສາຄນັ ເທ່ າົ ໆກບັ ສຸຂະພາບກາຍ, ບນັ ຫາທາງສຸຂະພາບຈດິ ເສ່ ອມໃນປັດຈບຸ ນັ ນບັ ມ ້ ນບັ ສູງຂນຶ້ ເຊ່ ງິ ກ່ ໃຫເ້ ກດີ ບນັ ຫາຫຍຸງ້ ຍາກຊບັ ຊອ້ ນໃນສງັ ຄມົ ເຊ່ ນັ : ບນັ ຫາ ອາຊະຍາກາ, ບນັ ຫາຄອບຄວົ . ສຸ ຂະພາບຈດິ ກ່ ຄາ້ ຍຄສຸ ຂະພາບກາຍຄແບ່ ງອອກໄດເ້ ປັນຫາຍລະດັບ, ສຸ ຂະພາບຈດິ ຂອງບຸກຄົນ ສາມາດປ່ ຽນແປງໄດ,້ ບາງຄງັ້ ກເປັນປົກກະຕິ ແຕ່ ບາງຄງັ້ ກອາດມຂີ ບ້ ກົ ພ່ ອງ ຖາ້ ບຸກ ຄນົ ໃດມສີ ຸຂະພາບຈດິ ທ່ ີ ບກົ ພ່ ອງຫາຍໆ ຈນົ ກະທ່ ງັ ບ່ ສາມາດດາເນນີ ຊີວດິ ຢ່ າງບຸກຄນົ ທາມະດາ ທ່ ວົ ໄປໄດກ້ ຈາເປັນທ່ ຈີ ະຕອ້ ງເຂາົ້ ຮບັ ການບາບດັ ທາງຈດິ ໂດຍສ່ ວນຫາຍແລວ້ ເຮົາມກັ ຈະພບົ ເຫັນ ບຸກຄນົ ທ່ ມີ ສີ ະພາບທາງຈດິ ທ່ ຜີ ິດປົກກະຕິ ໃນ ປັດຈບຸ ນັ ຕອ້ ງພບົ ກບັ ສະພາບຕງຶ ຄຽດຫວງຫາຍ, ສະພາບເສດຖະກດິ ທ່ ຝີ ຶດເຄອງ,ລວມທງັ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທ່ ີ ຕອ້ ງມຕີ ່ ຄອບຄວົ ແລະສງັ ຄມົ , ຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມບ່ ປອດໄພຕ່ າງໆໃນສງັ ຄມົ ເຊ່ ນັ : ຜູຂ້ ລີ້ ກັ , ການປຸນ້ ຈ,ີ້ ການແຂ່ ງ ຂນັ ຍ່ ງິ ໃນປັດຈບູ ນັ ມກີ ານແຜ່ ກະຈາຍຂອງສ່ ງິ ເສບຕດິ . ດ່ ງັ ນນັ້ ຜູທ້ ່ ມີ ສີ ຸຂະພາບບ່ ດຈີ ່ ງຶ ອາດ ຫນັ ໄປ ເສບຢາເສບຕດິ ເຫ່ າົ ນນັ້ ໄດ້ ສະພາບດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ມແີ ຕ່ ຜູທ້ ່ ມີ ຮີ ່ າງກາຍສມົ ບູນ ແລະ ຈດິ ໃຈທ່ ເີ ຂມັ້ ແຂງເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ີຈະສາມາດຕ່ ສູໄ້ ດນ້ ນັ້ ຄ ຜູທ້ ່ ີມສີ ຸຂະພາບຈດິ ທທີ ່ ີດຈີ ະຜ່ ານພົນ້ ສະພາບການເຫ່ ົານັນ້ ໄປໄດດ້ ວ້ ຍດີນນັ້ ຄ ບຸກຄນົ ມຄີ ວາມສາມາດທ່ ຈີ ະປັບຕວົ ຕ່ ສະຖານະການເຫ່ າົ ນນັ້ ໄດຢ້ ່ າງມສີ ະຕິ ແລະ ມເີ ຫດຜນົ . 9.3. ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງສຸຂະພາບກາຍແລະສຸຂະພາບຈດິ ສຸຂະພາບທ່ ດີ ນີ ນັ້ ຈະຕອ້ ງມທີ ງັ ຄວາມສມົ ບູນ, ຄວາມປາສະຈາກໂລກໄພໄຂເ້ ຈບັ ທາງ ຮ່ າງກາຍລວມ ທງັ ມຄີ ວາມໝນັ້ ຄງົ ແລະ ເຂມັ້ ແຂງທາງຈດິ ໃຈລວມທງັ ສາມາດທ່ ປີ ັບປຸງຕວົ ເອງໃຫ້ ເຂາົ້ ກບັ ສງັ ຄມົ ທ່ ປີ ່ ຽນແປງ ໄດດ້ ່ ງັ ນນັ້ ໂດຍທ່ ວົ ໆໄປແລວ້ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດຈ່ ງຶ ແບ່ ງເປັນສຸຂະພາບກາຍ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ . ຮ່ າງກາຍ ແລະຈດິ ໃຈມຄີ ວາມສາພນັ ກນັ ຢ່ າງສະໜດິ ແໜນ້ ແລະ ຊບັ ຊອ້ ນຈນົ ບ່ ສາມາດຈາກອອກຈາກກນັ ໄດ.້ ດ່ ງັ ນນັ້ ບ່ ວ່ າຮ່ າງກາຍ ຫຈດິ ໃຈຕ່ າງມຄີ ວາມສາຄນັ ເທ່ າົ ກນັ , ຈດິ ໃຈຄຜູເ້ ປັນນາຍແລະ ຮ່ າງກາຍຄຜູຮ້ ບັ ຄາສ່ ງັ ໄປປະຕບິ ດັ , ຫາກມແີ ຕ່ ອອກຄາສ່ ງັ ແຕ່ ບ່ ມຜີ ູຮ້ ບັ ຄາສ່ ງັ ໄປປະຕບິ ດັ ວຽກງານ ກບ່ ອາດດາເນນີ ໄດໃ້ ນເວລາດຽວກນັ ຫາກມແີ ຕ່ ຜ່ ູປະຕບິ ັດ ແຕ່ ບ່ ມີຜູອ້ ອກຄາສ່ ັງວຽກກດາເນນີ ບ່ ໄດຄ້ ກນັ ຈດິ ໃຈເປັນສູນລວມຂອງການບລິຫານງານຂອງ ມະນດຸ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທຸກຊະນດິ ເມ່ ອມາທບົ ໃສ່ ຮ່ າງກາຍ ແລວ້ ຈະຖກລາຍງານໂດຍຜ່ ານລະບບົ ປະສາດ ໄປສ່ ູສະໝ ອງ ແລະຈດິ ໃຈ, ຄວາມຮູສກຶ ຕ່ າງໆ ເຫ່ າົ ນຮີ້ ່ າງກາຍບ່ ໄດເ້ ປັນຕວົ ຮູສ້ ກຶ ເອງ ແຕ່ ຈດິ ໃຈ ເປັນຜູຮ້ ບັ ຮູແ້ ລະຮູສ້ ກຶ ວ່ າ ເປັນຄວາມຮູສ້ ຶກຊະນດິ ໃດ ແລະຢ່ ູສ່ ວນໃດຂອງຮ່ າງກາຍ. ນອກຈາກ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ທ່ ຈີ ດິ ໃຈຮບັ ຮູ ຈ້ າກການ ສາຜດັ ທາງກາຍແລວ້ , ຈດິ ໃຈຍງັ ເກດີ ການຮບັ ຮູຂ້ ນຶ້ ເອງພາຍ ໃນໃຈໄດດ້ ວ້ ຍ ເຊ່ ນັ : ດໃີ ຈ, ເສຍໃຈ, ຮກັ , ໃຈຮາ້ ຍ ແຕ່ ອາລມົ ແລະຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຫ່ າົ ນຈີ້ ະສະແດງ ອອກທາງຮ່ າງກາຍໃນດາ້ ນພດຶ ຕກິ າຕ່ າງໆ. 101

ຮ່ າງກາຍ ແລະຈດິ ໃຈມຜີ ົນກະທບົ ຕ່ ກນັ ນນັ້ ຄ ຄວາມເຈບັ ປວດຂ່ ງຶ ເປັນສັນຍານອັນຕະລາຍ ຂອງ ຮ່ າງກາຍທ່ ສີ ່ ງົ ໄປບອກຈດິ ໃຈ. ແນວໃດກ່ ຕາມຈດິ ໃຈກ່ ຈະມກີ ນົ ໄກໃນການລດົ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຈບັ ປວດເຫ່ າົ ນນັ້ ລງົ ໄດ້ ຫເພກີ ຄວາມສນົ ໃຈຂອງຈດິ ໃຈໄປຈນົ ລມຄວາມເຈບັ ປວດໄປຊ່ ວົ ຂະນະ ແຕ່ ໃນທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມ, ອາດ ຈະຮູສ້ ຶກເຈບັ ປວດຫາຍຂຶນ້ ຖາ້ ເກີດຄວາມຢ້ານກວົ ຫໃຫຄ້ ວາມສນົ ໃຈ ກບັ ອະໄວຍະວະສ່ ວນມາເຮດັ ໃຫເ້ ຈບັ ປວດຫາົຍເກນີ ໄປ ຫພະຍາຍາມຖເອົາຄວາມເຈບັ ປວດເປັນ ຂອ້ າ້ ງເພ່ ອຈະບ່ ຕອ້ ງເຮັດສ່ ິງອ່ ນທ່ ີບສະຫງບົ ອາລມົ ການເຈບັ ປ່ ວຍທາງຈດິ ໃຈ ຫຮ່ າງກາຍຈະສ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ກະເທອນກນັ ໄດຕ້ ະຫອດເວລາ ເພາະແທຈ້ ງິ ແລວ້ ສຸຂະພາບທາງກາຍກບັ ສຸຂະພາບຈດິ ມຄີ ວາມສາພນັ ກນັ ຢ່ າງໃກຊ້ ດິ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ າ ທງັ ສຸຂະພາບການ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ ມຄີ ວາມສາພນັ ກບັ ຢ່ າງໃກຊ້ ດິ ຖາ້ ຮ່ າງກາຍເຈບັ ໄຂໄດ້ ປ່ ວຍກ່ ຈະສ່ ົງຜນົ ກະທບົ ຕ່ ສຸຂະພາບຈດິ ໃນຄວາມໝາຍດຽວກັນກຄ ຖາ້ ມີຄວາມບກົ ຜ່ ອງທາງ ດາ້ ນຈດິ ໃຈກ່ ຈະມຜີ ົນຕ່ ສຸຂະພາບກາຍ ດ່ ັງຄາທ່ ີວ່ າ “ຈດິ ໃຈທ່ ດີ ງີ ງາມຍ່ ອມຢ່ ູໃນຮ່ າງກາຍທ່ ສີ ມົ ບູນ ” 10. ໂລກປະສາດ ແລະ ໂລກຈດິ 10.1 ໂລກປະສາດ (Neurotic Disorder) ໂລກປະສາດ ເປັນຄວາມຜດິ ປົກະຕທິ າງຈດິ ຢ່ າງໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ບ່ ຮຸ ນ ແຮງຄກບັ ໂລກຈດິ , ພວກນຈີ້ ະບ່ ມີ ຄວາມສາມາດໃນດາ້ ນການປະເຊນີ ບນັ ຫາຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ໂດຍທ່ ຈີ ະຍງັ ຮູຈ້ ກັ ຕນົ ເອງ ແລະຮບັ ຮູສ້ ່ ງິ ຕ່ າງໆ ຕາມ ຄວາມເປັນຈງິ ພດຶ ຕກິ າຍງັ ເປັນທ່ ຍີ ອມຮບັ ຂອງສງັ ຄົມ, ເປັນໂລກທ່ ເີ ກີດຈາກການປັບອາລມົ ບ່ ຖກຕອ້ ງຕາມ ສະຖານະການ ຫກາລະເທສະ, ເມ່ ອ ເກດີ ຄວາມຄບັ ຂອ້ ງໃຈ ຫຄວາມຂດັ ແຍງ້ ໃນໃຈຈະມອີ າການວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ເກນີ ໄປ, ອດອດັ ຢາ້ ນກວົ , ຊມຶ ເສາົ້ , ເປັນລກັ ສະນະກາຍສະແດງອອກໂດຍບ່ ມສີ າເຫດທາງກາຍ. ເຖິງແນວໃດກ່ ຕາມ ບຸ ກຄົນທ່ ີມອີ າການທາງປະສາດບຖວ່ າເປັນຕນົ ບາ້ ເພາະບ່ ໄດມ້ ກີ ານສູນເສຍ ບຸກຄະລກິ ະພາບທງັ ໝດົ , ບ່ ມອີ າການຫງົ ຜດິ ຫອາການປະສາດຫອນແຕ່ ຢ່ າງໃດ, ບຸກຄນົ ເຫ່ າົ ນຍີ້ ງັ ສາມາດຢ່ ູໃນ ໂລກຂອງຄວາມເປັນຈງິ ໄດ,້ ແຕ່ ການເຮດັ ວຽກງານອາດລດົ ປະສດິ ທພິ າບລງົ ຈາກປົກະຕ,ິ ໂລກປະສາດມຢີ ່ ູຫາຍ ອາການ ເຊ່ ງິ ບ່ ສາມາດແຍກຈາກກນັ ໄດໂ້ ດຍເດດັ ຂາດ, ບຸກຄນົ ທ່ ມີ ອີ າການປະສາດມກັ ມລີ ກັ ສະນະປະສມົ ຫາຍ ຮູບແບບ ເຊ່ ງິ ສາມາດແຍກອອກໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ ❖ ຊະນດິ ຂອງໂລກປະສາດ 1) ໂລກປະສາດແບບວິຕົກກງັ ວົນ (Anxiety Neurosis) ມີອາການທ່ ີສາຄັນຄ ມີຄວາມວິຕົກ ກງັ ວນົ ໃນສ່ ງິ ທ່ ຍີ ງັ ບ່ ທນັ ເກດີ ຂນຶ້ , ມຄີ ວາມບ່ ຮູສ້ ກຶ ບ່ ສະບາຍໃຈ, ຢາ້ ນກວົ , ຕງຶ ຄຽດ ມເີ ຫ່ ອອອກໜາວໆ ຮອ້ ນໆ ບາງຄງັ້ ຈະຮູສ້ ກຶ ຄ່ ນໄສປ້ ວດຮາກ, ມຈີ ດິ ໃຈຟຸງ້ ຊ່ ານ, ຫວາດກວົ ອນັ ຕະລາຍ ທ່ ຕີ ນົ ຄດິ ວ່ າຈະເກດີ ຂນຶ້ ຫາຍເກນີ 2) ໂລກປະສາດຊະນດິ ຢາ້ ນກວົ (Psychosthenia or Phobic Reaction) ມກັ ມອີ າ ການຮ່ ວມ ກນັ ລກັ ສະນະວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ໂດຍຈະເປັນອາການຢ້ານກວົ ສ່ ງິ ຂອງ ຫ ສະຖານະການຢ່ າງ ໃດໜ່ ງຶ ໂດຍບມເີ ຫດຜນົ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫສ້ ະແດງຄວາມຢ້ານກວົ ຕ່ ສ່ ງິ ອອ້ ມຕວົ ຕະຫອດ ເຊ່ ນັ : ຢ້ານຄວາມສູງ, ຢ້ານຄວາມໂລ່ ງແຈງ້ , ຢ້ານທ່ ີ ແຄບ, ຢາ້ ນແສງ, ຢາ້ ນຄວາມມດ ເປັນຕົນ້ ໂດຍທ່ ົວໄປຈະພົບວ່ າອາການໂລກປະສາດຊະນດິ ນີ້ ຈະເກດີ ຈາກ ບຸກຄນົ ຜູທ້ ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ປະສບົ ການທ່ ບີ ່ ດກີ ່ ຽວກບັ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຊະນດິ ນນັ້ ໆມາຕງັ້ ແຕ່ ຍງັ ເປັນເດກັ ນອ້ ຍ. 3) ໂລກປະສາດຊະນດິ ຍາ້ ຄດິ ຍາ້ ທາ (Obsessive Compulsive Reaction) ສາມາດແບ່ ງເປັນ ລກັ ສະນະ ເເຊ່ ງິ ມກັ ຈະເລ່ ມີ ຈາກອາການຍາ້ ຄດິ ກ່ ອນ ຄຄດິ ເຖງິ ເລ່ ອງໜ່ ງຶ ໃດແບບຊາ້ ຊາກກງັ ວນົ ແມ່ ນວ່ າເລ່ ອງ ນນັ້ ບ່ ເປັນເລ່ ອງທ່ ສີ າຄນັ ກຕາມ ໂດຍບ່ ສາມາດຫາຂຍ້ ຸດໄດ້ ຈ່ ງຶ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ອາການຍາ້ ເຮດັ ຄເຮດັ ສ່ ງິ ໃດຊາ້ ໆ ພຽງເລ່ ອງດຽວ ເຊ່ ນັ ຄດິ ວ່ າກ່ ອນອອກຈາກເຮອນໄດອ້ ດັ ປະຕູຫຍງັ ຄວ່ າມບ່ ສະອາດຈ່ ງຶ ລາ້ ງແລວ້ ລາ້ ງອກີ ຫ 102

ເວາົ້ ເລ່ ອງເກ່ າົ ຊາ້ ຊາກຫາຍໆ ເທ່ ອ ເປັນຕນົ້ ບຸກຄນົ ທ່ ມີ ອີ າການໂລກປະສາດຊະນດິ ນມີ້ ກັ ຈະຄວາມພະຍາຍາມ ແກຕ້ ວົ ເອງດວ້ ຍການຄວບຄຸມຄວາມຄດິ ແລະ ການກະທາ ແຕ່ ກມກັ ຈະປະສບົ ຄວາມລມົ້ ເຫວ. 4) ໂລກປະສາດແບບຮດິ ສະທເີ ລຍ (Hysteria)ມກັ ມອີ າການສະແດງອອກຂອງຄວາມ ເຈບັ ປວດທາງ ກາຍ ໂດຍບ່ ສາມາດກວດພບົ ໄດເ້ ຖງິ ສາເຫດຂອງອາການ ເຊ່ ນັ ທະຫານທ່ ພີ ບົ ເຫນັ ສະພາບໃນສະໜາມລບົ ທຸກ ມທ້ ຸກວັນອາດເກີດອາການເປັນງ່ອຍຂນຶ້ ມາເນ່ ອງຈາກເຂາົ ຮູສ້ ກຶ ວ່ າຖາ້ ເປັນງ່ອຍແລວ້ ຈະຖກຖອນຕົວອອກຈາ ການໄປສະໜາມລບົ ທ່ ໜີ າ້ ຢາ້ ນກວົ ແລະ ເມ່ ອພພນົ້ ສະພາບນນັ້ ອອກມາແລວ້ ເຂາົ ກ່ ຈະກບັ ສ່ ູສະພາບທາງກາຍ ທ່ ີປົກະຕໄິ ດເ້ ປັນຕນົ້ ຫາຍຄັງ້ ທ່ ີຜູມ້ ອີ າການທາງປະສາດຊະນດິ ນມີ້ ກັ ຈະຮຽນແບບອາການຂອງໂລກທາງກາຍ ຕ່ າງໆ ໂດຍອາການທາງ ກາຍທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ມກັ ຈະກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ອະໄວຍະວະຮບັ ສາຜດັ ເຊ່ ິງເຮັດໜາ້ ທ່ ີຕດິ ຕ່ ກບັ ໂລກພາຍນອກ ເຊ່ ນັ ກາ້ ມເນອ້ ກະຕຸກ, ກາ້ ມເນອ້ ກາລັງ, ອາມະພາດ , ກາ້ ມເນອ້ ເຄ່ ັງຕງຶ ແລະອາການທ່ ກີ ່ ຽວ ກບັ ການຮັບຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຊ່ ັນ ບ່ ມຄີ ວາມຮູສ້ ຶກ, ມນຊາຕາມແຂນຂາ ແລະເຈບັ ທອ້ ງ, ປະສາດຫອນ, ໂລກ ປະສາດຊະນດິ ນີ້ ບາງກລະນມີ້ ບີ ນັ ຫາເລ່ ອງເພດເຂາົ້ ມາກ່ ຽວຂອ້ ງ ມທີ ່ າອ່ ຽງທ່ ຈີ ະ ຮຽກຮອ້ ງຄວາມສນົ ໃຈຈາກຜູ້ ອ່ ນ ຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ສ່ ວນຫາຍເຂາົ້ ໃຈຜດິ ວ່ າເປັນໂລກຂາດຜູຊ້ າຍບ່ ໄດ້ ເຂ່ ງິ ເປັນຄວາມເຂາົ້ ທ່ ບີ ່ ຖກຕອ້ ງ. 5) ໂລກປະສາດຊະນດິ ຊມເສົາ້ (Depressive Neurosis) ມັກມອີ າການໂສກເສົາ້ ເສຍ ໃຈເປັນ ເວລາດົນນາມ, ເກດີ ຈາກຄວາມຂດັ ແຍງ້ ໃນໃຈ ຫມເີ ຫດການທ່ ີຕອ້ ງສູນເສຍສ່ ິງທ່ ີຮັກຢ່ າງກະທນັ ຫນັ ຜູທ້ ່ ີມີ ອາການຂອງໂລກນີ້ ມກັ ມອີ າລມົ ທ່ ແີ ປປວນຕະຫອດເວລາ 6)ໂລກປະສາດຊະນດິ ອຸ ປະທານ (Hypochondrical Reaction) ມກັ ສະແດງອາການ ຄິດວຕິ ົກ ກງັ ວນົ ກ່ ຽວກັບສຸຂະພາບຂອງຕົນເອງ ໂດຍມັກຄິດໄປເອງວ່ າຕົນເອງເຈບັ ປ່ ວຍເປັນພະຍາດນັນ້ ໆນີໆ້ ໂດຍ ສະເພາະພະຍາດທ່ ຮີ າ້ ນແຮງ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ພດຶ ຕກິ າມກັ ພບົ ແລະ ເປິກສາແພດຢ່ ູເປັນປະຈາເພ່ ອຂຮກັ ສາ. 7) ໂລ ກ ປ ະ ສ າດ ຊ ະນິດ ທ້ຖ ອ ຍ (Neurasthenia Neurosis or Aesthonic) ມັກ ສະແ ດງ ອາການອ່ ອນເພຍ, ໝດົ ແຮງ, ທແ້ ທ,້ ເບ່ ອໜ່ າຍ, ກນິ ເຂາົ້ ບ່ ໄດ້ ເຊ່ ງິ ມກັ ເກີດອາການເຫ່ າົ ນເີ້ ປັນປະຈາ ຈ່ ງຶ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ເສຍຕ່ ຮ່ າງກາຍ ແລະການເຮດັ ວຽກຢ່ າງສູງ 8) ໂລ ກ ປ ະສ າດ ຊ ະນິດ ຫ າຍ ບຸ ກ ຄ ະລິກ ະພ າບ (Dissociative Identity Disorder) ມັກ ມີ ລກັ ສະນະບຸກຄະລກິ ະພາບຫາຍຢ່ າງໃນຄນົ ໆດຽວ ໂດຍໃນຊ່ ວງເວລາໜ່ ຶງອາດສະແດງບຸກຄະລິ ກະພາບແບບ ໜ່ ງຶ ຢ່ າງຊດັ ເຈນ, ແຕ່ ບຸກຄະລກິ ະພາບອາດມກີ ານປ່ ຽນແປງໄປໂດຍວ່ ອງໄວເມ່ ອ ຢ່ ູໃນຊ່ ວງເວລາໃດໜ່ ງຶ . ຜູເ້ ປັນ ໂລກນບີ້ ່ ສາມາດຈ່ ໄດເ້ ມ່ ອຢ່ ູໃນບຸກຄະລກິ ະພ່ ບອກີ ແບບໜ່ ງຶ ອາ ການ ດ່ ງັ ກ່ າວຈະຄາ້ ຍກລັ ໂລກຈດິ ເພດ ແຕ່ ເປັນ ໃນຊ່ ວງສນັ້ ໆ ແລະເຊາົ ໄດ້ ❖ ສາເຫດທ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ໂລກປະສາດ 1) ສາເຫດທາງຮ່ າງກາຍ ແລະ ກາມະພນັ : ສາເຫດນກີ້ ຍງັ ບ່ ທັນຢນຢັນເປັນທາງການ, ແຕ່ ກມຄີ ວາມ ເຊ່ ອວ່ າຜ່ ູທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງຈ່ ອຍສູງຈະມກັ ເກດີ ຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ໄດງ້ ່າຍກວ່ າຄນົ ປະເພດອ່ ນໆ 2) ສາເຫດທາງສງັ ຄມົ ແລະ ວດັ ທະນາທາ : ໂດຍສະເພາະແມ່ ນຄອບຄວົ ແຕກແຍກ, ສບັ ສນົ ວຸນ້ ວາຍໃນ ສງັ ຄມົ ແລະຂາດຄວາມສາມກັ ຄໃີ ນຊາດຈະສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມປ່ ັນປ່ ວນທາງ ໃຈສູງຂນຶ້ ໄດ້ 3) ສາເຫດທ່ ເີ ກດີ ຈາກອາຍຸ: ແຕ່ ລະຊ່ າອາຍຸຈະມຄີ ວາມປ່ ັນປ່ ວນແລະວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ແຕກຕ່ າງກນັ ສ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ເປັນໂລກປະສາດແຕກຕ່ າງກນັ ເຊ່ ນັ ໄວເດກັ ໄວລຸນ້ , ໄວຜູໃ້ ຫຍ່ ແລະໄວຊະລາ, ຕອນໄວເດກັ ຖາ້ ຫາກມີ ຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ຍາວນານຕ່ ເນ່ ອງກນັ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ເປັນນດິ ໃສປ່ ັນປ່ ວນ ເຊ່ ງິ ຈະສະແດງອາການອອກມາຄ ດດູ ນວີ້ , ກດັ ເລບັ ມ, ຍ່ ຽວໃສບ່ ອນ 4) ສາເຫດທາງຈດິ ໃຈ: ເພາະວ່ າສງັ ຄົ ມເນນັ້ ເລ່ ອງວດັ ຖຸພາຍນອກຫາຍກວ່ າຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ມກີ ານ ແຂ່ ງຂນັ , ຊງິ ດຊີ ງິ ເດ່ ນັ ກນັ ເຮດັ ໃຫບ້ ນັ ຍາກາດຂອງບຸກຄນົ ຂາດຄວາມເປັນມດິ , ມຄີ ວາມຕງຶ ຄຽດ ທງັ ຢາ້ ນຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ບ່ ໝນັ້ ຄງົ ສຸດທາ້ ຍກຈະເກດີ ຄວາມໂມໂຫຮາ້ ຍຕ່ ຜູອ້ ່ ນ 103

5) ສາເຫດລະຫວ່ າງບຸກຄນົ : ຖາ້ ບຸກຄນົ ບ່ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮກັ , ຄວາມສນົ ໃຈ ແລະຄວາມ ເອາົ ໃຈໃສ່ ຢ່ າງ ພຽງພຈາກພ່ ແມ່ ຫຖກບງັ ຄບັ ເກນີ ໄປ ເຂາົ ກຈະລະງບັ ຄວາມຮູສ້ ຶກຕ່ າງໆ ຫາຍຂນຶ້ , ຈນົ ບ່ ມອີ ກາດຈະລະບາຍ ອອກມາທງັ ເຮດັ ໃຫມ້ ອີ າລມົ ຄາ້ ງເພ່ ມີ ຂນຶ້ ສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວພາໃຫເ້ ກດີ ເປັນໂລກປະສາດໄດ.້ 10.2 ໂລກຈດິ (Psycholosis or Psychotic Disorder) ບຸກຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມເຈບັ ປ່ ວຍທາງ ຈດິ ຢ່ າງຮຸ ນແຮງເປັນພາວະຄວາມຜດິ ປົກກະຕຫິ ຄວາມແປປວນ ທາງຈດິ ສ່ ົງຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ການສູນເສຍໜາ້ ທ່ ີການເຮດັ ວຽກຂອງຈດິ ໃຈໃນລະດບັ ສູນເສຍຄວາມສາມາດໃນການ ຮບັ ຮູຕ້ ນົ ເອງ, ຄວາມສາມາດທ່ ຈີ ະສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການທ່ ຈີ າເປັນໃນການດາລງົ ຊວີ ດິ ຫຄວາມຮູສ້ ກຶ ນກຶ ຄດິ ແລະ ພດຶ ຕກິ າຕ່ າງໆ ທ່ ຢີ ່ ູໃນຂອບເຂດຂອງໂລກແຫ່ ງຄວາມຈງິ ມກັ ມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ມີ ກີ ານປ່ ຽນແປງ ໂດຍ ສນິ້ ເຊງີ ເມ່ ອມຄີ ວາມຄດິ ບຢ່ ູໃນຄວາມເປັນຈງິ ຂາດຄວາມເຂາົ້ ໃຈທ່ ຈີ ະຮບັ ຮູຖ້ ກຕອ້ ງຕາມສະຖານະການອອ້ ມ ຂາ້ ງ. ໂລກຈດິ ເກດີ ມາຈາກ 2 ສາເຫດ ຄ ສາເຫດທາງກາຍ ແລະສາເຫດທາງຈດິ ໃຈ 1) ສາເຫດທາງກາຍ: ເປັນສາເຫດທ່ ີເນ່ ອງມາຈາກສະໝອງ ຫລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງໄດຮ້ ັບ ການກະທົບກະເທອນ ຫຖກທາລາຍຈາກອຸປະຕເິ ຫດ, ໂລກມະເຮັງ, ສານພດິ ຕ່ າງໆ ຫ ເນອ້ ປ່ ົງໃນສະໝອງ. ປັດໄຈເຫ່ າົ ນີ້ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫລ້ ະບບົ ສະໝອງເຮດັ ວຽກຜດິ ປົກະຕິ ແລະເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ນນັ້ ມຄີ ວາມຜດິ ປົກະຕທິ າງ ພດຶ ຕກິ າ ເຊ່ ນັ ເວາົ້ ສບັ ສນົ , ຄວບຄຸມຕນົ ເອງບ່ ໄດ,້ ປະສາດຫອນ ຫງົ ຜດິ . 2) ສາເຫດທາງຈດິ ໃຈ: ເປັນສາເຫດມາຈາກບຸກຄນົ ປະສບົ ກບັ ບນັ ຫາຕ່ າງໆຫຈນົ ຈດິ ໃຈໄດ້ ຮບັ ຄວາມກະທບົ ກະເທອນຢ່ າງຮຸ ນແຮງ ແລະບ່ ສາມາດປັບຕວົ ໃຫສ້ ອດຄອ້ ງໄດກ້ ບັ ສະຖານະການ ເຫ່ າົ ນນັ້ ໄດ້ ເຮດັ ໃຫຂ້ າດການຮບັ ຮູຕ້ ່ ຕນົ ເອງ ແລະສງັ ຄມົ ໄດໃ້ ນທ່ ສີ ຸດ ສາມາດແຍກໂລກຈດິ ອອກ ເປັນ 2 ກ່ ຸມໃຫຍ່ ໆ ຄ: ➢ ໂລກ ຈິດຕະເພດ (Schizophrenia): ເປັນໂລກຈິດຊະນິດໜ່ ຶງ ເຊ່ ິງມີລັກສະນະ ສະເພາະ ຄ: ມຄີ ວາມຄດິ ທ່ ີແປປ່ ວນ ແລະມກັ ມຄີ ວາມຜິດປົກະຕິລັກສະນະອ່ ນໆ ຕາມມາໄດ້ ແກ່ : ຄວາມ ແປປວນທາງອາລມົ , ການຮບັ ຮູ ້ ແລະພດຶ ຕກິ າຄວາມທ່ ແີ ປປວນນນັ້ ມລີ ກັ ສະນະສາ ຄນັ ຄ ການປ່ ຽນແປງຂອງ ການສາ້ ງຄວາມຄດິ ລວມຍອດ ຫ ມະໂນທດັ ເຊ່ ງິ ຈະນາໄປສ່ ູການຕີ ຄວາມທ່ ຜີ ດິ ໄປ ຈາກຄວາມເປັນຈງິ ຫບາງ ຄງັ້ ອາດເກດີ ຈາກຄວາມຫງົ ຜດິ ແລະອາການປະສາດ ຫອນຂນຶ້ ໄດເ້ ລອ້ ຍໆ ອາການເຫ່ າົ ນີ ເກດີ ຂນຶ້ ເພ່ ອປ້ອງກນັ ຕນົ ເອງທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈ , ການປ່ ຽນແປງ ທາງອາລມົ , ຄວາມຮູສ້ ກຶ ແບບສອງກ່ ຸມສອງກອ້ ນແບບບບີ ຄນັ້ ແລະ ແບບບ່ ເໝາະສມົ ລວມທັງ ການສູນເສຍຄວາມເຫນັ ໃຈຜູອ້ ່ ນ, ພຶດຕກິ າມລີ ກັ ສະນະຖອຍຫ່ າງອອກໄປ ແລະ ແຕກແຍກເຊ່ ງິ ແບ່ ງອອກເປັນ 4 ລກັ ສະນະຄ: - ຈດິ ຕະເພດຊະນິດທ່ ີກ່ ຽວກັບການເຄ່ ອນໄຫວ (Catatonic Schizophrenia): ມກັ ມຄີ ວາມຜດິ ປົກກະຕກິ ່ ຽວກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ງິ ບາງຄນົ ກມກີ ານເຄ່ ອນໄຫວຫາຍ, ບາງຄນົ ກມລີ ກັ ສະນະການເຄ່ ອນໄຫວນອ້ ຍຫຍຸດຢ່ ູລາ້ ໆ ບ່ ກະດຸກກະດກິ . - ຈດິ ຕະເພດຊະນດິ ເມນີ ເສຍີ (Disorganized): ມກັ ສະແດງອາການເມນີ ເສຍີ ຄາເວາົ້ ບ່ ຕ່ ເນ່ ອງກນັ ແລະບ່ ສະແດງຄວາມສນົ ໃຈຕ່ ສ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງ - ຈດິ ຕະເພດຊະນດິ ຫົງຜິດ (Paranoid): ມັກມີອາການຫົງຜິດໃນລັກສະນະຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ ຄດິ ວ່ າຕນົ ເປັນເທວະດາ ທງັ ມອີ າການປະສາດຫອນ ແລະຫວາດລະແວງວ່ າມຄີ ນົ ມາທາຮາ້ ຍ ຫເວາົ້ ຂວນັ ຕນົ ເອງ. ໂດຍສ່ ວນຫາຍ ໂລກຈດິ ເພດ ມກັ ພບົ ວ່ າເດັກອາຍຸນອ້ ຍທ່ ມີ ກັ ເປັນ, ຕາມປົກກະຕມິ ກັ ຈະເລ່ ມີ ເປັນ ໃນຊ່ ວງໄວເດກັ ຕອນປາຍ ຫໄວຮຸ່ນຈນົ ເຖງິ ໄວກາງຄນົ . ບາງກລະນອີ າດພບົ ໃນໄວເດກັ ຕອນຕນົ້ ກໄດ້ ແນວໃດ ກ່ ຕາມໂລກຈດິ ເພດນນັ້ ຈະເລ່ ມີ ຕນົ້ ພບົ ເລອ້ ຍໆ ໃນຊ່ ວງໄວຮຸ່ນ ຫໄວຜູ້ ໃຫຍ່ ຕອນກາງ. 104

- ໂລກຈດິ ຊະນດິ ອາລມົ ແປປວນ (Affective Psychosis) : ເປັນໂລກຈດິ ທ່ ສີ າມາດ ພບົ ໄດຫ້ າຍທ່ ສີ ຸດ ລກັ ສະນະຈະມອີ າການຄວາມຜດິ ປົກະຕທິ າງອາລມົ ຢ່ າງຮຸ ບແຮງ ໂດຍສະ ເພາະອາການຊມ ເສາົ້ ຫງອຍເຫງົ າ ບາງກລະນມີ ອີ າການຕ່ ນຕວົ ຫາຍເກນີ ສາມາດເກດີ ອາການຄຸນ້ ຄ່ ງັ ຫອາລະວາດໄດໂ້ ດຍທນັ ທີ ທນັ ໃດ ຜູທ້ ່ ມີ ອີ າການໂລກຈດິ ຊະນດິ ນອີ້ າດມອີ າການເອອະວຸນ້ ວາຍ ຄຸມ້ ຄ່ ງັ ຫອາດສະແດງອາການລກັ ສະນະ ຕງົ ກນັ ຂາ້ ມ ຄ ຊມຶ ເສາົ້ ຄ ສນີ້ ຫວງັ ໝົດອາໄລກບັ ຊີວດິ , ພອ້ ມທ່ ີຈະຂາ້ ຕົວຕາຍໄດຕ້ ະຫອດເວລາ ຫອາດມີ ອາການປະສມົ ລະຫວ່ າງຄຸນ້ ຄງັ ແລະຊມ ເສາົ້ ສະລບັ ກນັ ເປັນຊ່ ວງໆ ກໄດ.້ ໂລກປະສາດ ໂລກຈດິ 1. ຄວາມແປປວນທາງພຶດຕິຍງັ ໃນຂອບເຂດ ແລະ 1. ພດຶ ຕກິ າຈະປ່ ຽນໄປຈາກປົກກະຕວິ ໄິ ສ ຫເກດີ ເຫດຜນົ ຫຄວາມຈງິ . ໂດຍບ່ ສມົ ເຫດຜນົ . 2. ຄວາມເຊ່ ອໂດຍທ່ ວົ ໄປສາມາດເຂາົ້ ໃຈໄດ້ ເຊ່ ນັ : ຍາ້ 2. ບ່ ຮບັ ຮູຕ້ ນົ ເອງ, ບ່ ຍອມຮບັ ການບາບດັ ຮກັ ສາ. ບ່ ຄດິ ຍາ້ ທາ. ຮບັ ຮູຕ້ ນົ ເອງມອີ າການປ່ ວຍ ບາງກລະນປີ ະຕເິ ສດ 3. ບຸ ກຄະລິກະພາບມີການປ່ ຽນແປງບ່ ຫາຍ ເຊ່ ັນ ການຮກັ ສາ ແລະ ວນິ ດິ ໄສ. ຄວາມມ່ ວນຊ່ ນ ຫ ສະມາທໃິ ນການເຮດັ ວຽກໜ້ 3. ບຸກຄະລກິ ະພາບມກີ ານປ່ ຽນແປງໄປຫາຍ, ນດິ ໃສ ອຍລງົ . ໃຈຄມກີ ານປ່ ຽນແປງໄປໂດຍສນີ້ ເຊງິ . ຕະຕາລາງທີ 11 : ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງໂລກປະສາດ ແລະ ໂລກຈດິ 11. ວທິ ຮີ ກັ ສາ ແລະ ການສ່ ງົ ເສມີ ສຸຂະພາບຈດິ ທ່ ດີ ີ 11.1. ວທິ ບີ າບດັ ຮກັ ສາ 1) ການຮກັ ສາທາງກາຍ: ➢ ການໃຊຢ້ າ (Drug therapy) ເປັນວິທີການທາງຈດິ ຕະເວດ ເຊ່ ິງຈະໃຊໃ້ ນກລະ ນີ ຕອ້ ງການລົດອາການຂອງພດຶ ຕິກາບາງຢ່ າງທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ກບັ ຜູທ້ ່ ມີ ອີ າການທາງຈດິ ເຊ່ ນັ : ຄວາມຄຽດຄວາມວຕິ ົກ ກງັ ວນົ , ປະສາດຫອນ, ກະວນົ ກະວາຍ ຫ ຄຸມ້ ຄ່ ງັ , ຢາທ່ ນີ ຍິ ມົ ໃຊໄ້ ດແ້ ກ່ ຢາລະງບັ ປະສາດ, ຢານອນຫບັ . ➢ ການຊ໋ອດດວ້ ຍໄຟຟາ້ (Electroconvulsive Therapy) ຈະໃຊສ້ າລບັ ຮັກສາອາການ ຄຸມ້ ຄ່ ັງ ຫຊມເສົາ້ ຫາຍ ໂດຍໃຊໄ້ ຟຟ້າປະມານ 70 - 130 ໂວນຜ່ ານເຂົາ້ ສະໝອງມີຜົນເຮັດ ໃຫຜ້ ູປ້ ່ ວຍມີ ອາການນ່ ງິ ໝົດສະຕໄິ ປ ທງັ ນອີ້ າດໃຊກ້ ານສກັ ຢາສານອນິ ຊູລນິ ເຂາົ ສ່ ູຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ງິ ເຊ່ ອວ່ າເມ່ ອຜູປ້ ່ ວຍຟນ້ ສະຕິ ຂນຶ້ ມາແລວ້ ຈະມອີ າການທ່ ດີ ຂີ ນຶ້ . ➢ ການຜ່ າຕດັ (Psychosurgery) ໃຊເ້ ມ່ ອມຄີ ວາມຜດິ ປົກະຕໃິ ນບລເິ ວນສະໝອງຈ່ ງຶ ຕອ້ ງ ອາໄສແພດທ່ ີຕອ້ ງມຄີ ວາມຊານານພເິ ສດ ແລະມຄີ ວາມຊ່ ຽວຊານ, ເນ່ ອງຈາກອາດມຜີ ນົ ຂາ້ ງເກີດຂນຶ້ ຫງັ ຈາກ ການຜ່ າຕດັ ຫາຍຢ່ າງ. 2) ການຮກັ ສາທາງຈດິ ບາບດັ (Psychotherapy): ເປັນການບາບດັ ຮັກສາຜູທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມຜດິ ປົກະຕທິ າງຈດິ ອີກວທິ ີໜ່ ຶງທ່ ນີ ຍິ ມົ ໃຊຄ້ ວບຄ່ ູກບັ ການ ຮັກສາທາງກາຍ, ການໃຊຈ້ ດິ ບາບດັ ເປັນການໃຊເ້ ທັກນກິ ໃນທາງຈດິ ຕະວິທະຍາ, ເຊ່ ິງສ່ ວນ ໃຫຍ່ ແລວ້ ເປັນ ລກັ ສະນະການສນົ ທະນາລະຫວ່ າງຈດິ ຕະແພດ ຫນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກບັ ຜູທ້ ່ ມີ ອີ າ ການປ່ ວຍໃນບນັ ຍາກາດທ່ ີ ເປັນກນັ ເອງ ແລະເກດີ ຄວາມໄວວ້ າງໃຈເຊ່ ິງກນັ ແລະກນັ , ຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫ້ ຜູທ້ ່ ີມອີ າການທາງຈດິ ສາມາດສະແດງ ອາລມົ ຕ່ າງໆ ອອກມາໄດຢ້ ່ າງເປີດເຜີຍເຕມັ ທ່ ,ີ ສ່ ງົ ຜນົ ເກດີ ການຮບັ ຮູເ້ ຂາົ້ ໃຈຕນົ ເອງໄດດ້ ຂີ ນຶ້ ຈນົ ສາມາດຄນົ້ ພບົ ແນວທາງໃນການແກໄ້ ຂຕ່ າງໆ ໃຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງ ປະກອບກບັ ການໄດຮ້ ບັ ຄາແນະນາເປິກສາ ແລະ ວາງແນວທາງ 105

ໃນການແກໄ້ ຂຈາກຜູບ້ າບດັ ຮກັ ສາ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູປ້ ່ ວຍເກດີ ການປ່ ຽນແປງທາງຄວາມຄດິ , ອາລມົ ແລະພດຶ ຕກິ າໄປ ໃນທາງດຂີ ນຶ້ . 3) ການບາບດັ ທາງພດຶ ຕກິ າບາບດັ (Behavior Therapy): ແນວຄວາມຄດິ ນເີ້ ຊ່ ອວ່ າ ພດຶ ຕິກາຂອງບຸກຄນົ ທງັ້ ທ່ ເີ ປັນພດຶ ຕກິ າທ່ ປີ ົກກະຕິ ແລະຜດິ ປົກກະຕິ ທັງຫາຍເປັນຜົນເນ່ ອງມາຈາກການຮຽນຮູເ້ ງ່ອນໄຂ ລວມທັງການຮຽນແບບຈາກບຸກຄນົ ແລະສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ທງັ ຫາຍໃນສງັ ຄມົ ທ່ ບີ ຸກຄົນນນັ້ ເຕບີ ໂຕ, ດງັ ນນັ້ ຫາກມກີ ານຮຽນຮູເ້ ງ່ອນໄຂ ຫ ຮຽນແບບຈາກຕວົ ແບບໄປໃນ ທາງທ່ ຜີ ດິ ຍ່ ອມຈະສ່ ງົ ຜນົ ຕ່ ພດຶ ຕກິ າທ່ ຜີ ດິ ປົກະຕໄິ ປດວ້ ຍ, ດ່ ງັ ນນັ້ ການບາບດັ ຈ່ ງຶ ຕອ້ ງໃຫຜ້ ູທ້ ່ ມີ ອີ າການທາງຈດິ ຮຽນຮູເ້ ງ່ອນໄຂ ຫຮຽນແບບຕວົ ແບບຕວົ ແບບໃໝ່ ຕາມທ່ ຜີ ບ້ າບດັ ກາໜດົ ຂນຶ້ ແລວ້ ແຕ່ ກລະນ,ີ ໂດຍຈະສ່ ງົ ຜນົ ໃຫຜ້ ູທ້ ່ ມີ ອີ າການທາງຈດິ ສາມາດສະ ແດງພດຶ ຕກິ າທ່ ເີ ໝາະສມົ ຕາມມາດຕະຖານຂອງສງັ ຄມົ ໄດ.້ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມກີ ານບາບດັ ແບບອ່ ນໆ ເຊ່ ນັ : ການບາບດັ ເປັນກ່ ຸມ, ການບາບດັ ໂດຍ ການຫນິ້ , ການ ບາບດັ ໂດຍການຈດັ ກດິ ຈະກາບນັ ເທງິ , ອາຊີວະບາບັດ ເຕກັ ນກິ ຕ່ າງໆເຫ່ າົ ນີ້ ເປັນທ່ ີນຍິ ມົ ໃຊຫ້ າຍໂດຍທ່ ົວໄປ ເຊ່ ງິ ບ່ ສາມາດລະບຸໄດວ້ ່ າວທິ ີໃດເປັນວທິ ກີ ານທ່ ດີ ທີ ່ ສີ ຸດ ເຊ່ ງິ ຕອ້ ງ ຂນຶ້ ຢ່ ູກບັ ລກັ ສະນະບນັ ຫາຂອງຜູທ້ ່ ມີ ອີ າການ ທາງຈດິ ແຕ່ ລະລາຍ ຮວມທັງການວນິ ດິ ໄສ ແລະການ ຕດັ ສນິ ໃຈຂອງຜູທ້ ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການບາບດັ ຮກັ ສາເປັນ ຫກັ . 11.2. ການສ່ ງົ ເສມີ ສຸຂະພາບຈດິ ໃນສະພາບສງັ ຄມົ ທ່ ມີ ແີ ຕ່ ການແຂ່ ງຂນັ ຊງິ ດຊີ ງິ ເດ່ ນັ ກນັ , ບຸກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ມຄີ ວາມຄດິ ແບບວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ໂດຍການຍກົ ລະດບັ ທາງຈດິ ໃຈສະພາບສັງຄມົ ດ່ ງັ ກ່ າວນອີ້ າດກ່ ໃຫເ້ ກດີ ບັນຫາທາງຈດິ ຂນຶ້ ໄດງ້ ່າຍ ແລະ ຕະຫລອດເວລາ. ດ່ ງັ ນນັ້ ບຸກຄນົ ຈ່ ງຶ ຄວນທ່ ຈີ ະມວີ ທິ ກີ ານໃນການສ່ ງົ ເສມີ ສຸຂະພາບຈດິ ທ່ ດີ ໃີ ຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງ ເພ່ ອ ຈະໄດສ້ າມາດດາເນນີ ຊວີ ດິ ໃນສະພາບສງັ ຄມົ ດ່ ັງກ່ າວໄດຢ້ ່ າງມສີ ຸກຕາມອດັ ະພາບແຫ່ ງຕນົ ໂດຍວທິ ກີ ານງ່າຍໆ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຮກັ ສາສຸຂະພາບກາຍໃຫສ້ ມົ ບູນ ແຂງແຮງອອກກາລງັ ການຢ່ າງສະໝ່ າສະເໝີ ແລະ ກນິ ອາຫານທ່ ດີ ີ ແລະ ມປີ ະໂຫຍດ, ເມ່ ອຮ່ າງກາຍແຂງແຮງແລວ້ ກ່ ຈສ່ ງົ ຜນົ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈມຄີ ວາມສມົ ບູນໄປດວ້ ຍ. 2) ເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈມຄີ ວາມເບກີ ບານ ຍມີ້ ແຍມ້ ແຈ່ ມໃສ, ຢ່ າເຄ່ ງັ ຄຽດ ແລະຮູສ້ ກຶ ຈງິ ຈງັ ກບັ ຊວີ ດິ ເກນີ ໄປ, ພະຍາຍາມສາ້ ງອາລມົ ມ່ ວນຊ່ ນ ແລະເບ່ ງິ ໂລກໃນແງ່ດີ 3) ມທີ ດັ ສະນະນຄະຕກິ ບັ ຕນົ ເອງໃນທາງທ່ ດີ ,ີ ເຫນັ ຄຸນຄ່ າໃນຕນົ ເອງ, ຢ່ າສາ້ ງປົມດອ້ ຍໃຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງ. 4) ມສີ າພນັ ທະພາບທ່ ດີ ກີ ບັ ຄນົ ທ່ ຢີ ່ ູອອ້ ມຂາ້ ງ 5) ຍມິ້ ແຍມ້ ແຈ່ ມໃສ, ການຍມີ້ ຈະຊ່ ວຍໃຫລ້ ດົ ຄວາມຕງຶ ຄຽດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໄດທ້ າງໜ່ ງຶ 6) ຢ່ າປ່ ອຍໃຫມ້ ເີ ວລາວ່ າງເກນີ ໄປ ເພາະຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ດິ ຫາຍ ຄດິ ແຕ່ ສ່ ງິ ທ່ ບີ ່ ມສີ າລະ, ຄວນຫາວຽກເຮດັ ເພ່ ອຜ່ ອນຄາຍອາລມົ . 7) ເຝິກສະມາທຕິ າມແນວທາງແຫ່ ງສາສະໜາຕນົ , ເພ່ ອໃຫສ້ ະຕຮິ ບັ ຮູອ້ າລມົ ແລະການ ກະທາຂອງຕນົ ຢ່ ູຕະຫອດເວລາ. 8) ເມ່ ອເກດີ ບນັ ຫາໃດໆ ຂຶນ້ ນນັ້ ໃຫຮ້ ູຈ້ ກັ ແກບ້ ັນຫາຕາມລາດບັ ຄວາມສາຄັນ ຮວມທັງປ່ ອຍວາງ, ບນັ ຫາທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໄດໃ້ ນບາງໂອກາດ. 9) ໝ່ ນັ ສາຫວດຕນົ ເອງ ແລະຮູຈ້ ກັ ປັບປ່ ຸງສ່ ວນທ່ ເີ ປັນຂບ້ ກົ ພ່ ອງໃນຕນົ ເອງ. 10) ຢຶດໝນັ້ ຄາສອນທາງສາສະໜາຂອງຕນົ ເພ່ ອເປັນເຄ່ ອຢຶດໜ່ ຽວທາງຈດິ ໃຈໃນທາງດາເນນີ ຊວີ ດິ . 106

ບດົ ທີ 9 ຄຸນທາດ ແລະ ນໄິ ສ 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ຄຸນທາດ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງຄຸນທາດ ຄຸນທາດ ແມ່ ນການສັງລວມບນັ ດາຄຸນະພາບທາງດາ້ ນຮ່ າງກາຍທ່ ສີ ະແດງອອກໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມຮຸ ນ ແຮງຂອງໝດົ ກາລງັ ແລະການປະພດຶ ຂອງບຸກຄນົ , ຄວາມຮຸ ນແຮງໃນການດາລງົ ຊວີ ດິ ພາຍໃນ ແລະການປະພດຶ , ໂດຍສະເພາະແລວ້ ແມ່ ນຈງັ ຫວະຂອງການດາເນນີ ງານ, ການສບັ ປ່ ຽນ, ບນັ ດາປາກດົ ການທາງຈດິ , ອາການທາງ ແລະການເຄ່ ອນໄຫວການປະພດຶ ແລະກາລງັ ແຮງຂອງຄຸນທາດ. ຄວາມຮຸ ນແຮງທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈ ແມ່ ນໄດຮ້ ັບຜົນສະທອ້ ນມາຈາກຄຸ ນະພາບຂອງຮ່ າງກາຍໂດຍ ສະເພາະ ແມ່ ນລະບບົ ປະສາດດ່ ງັ ນນັ້ , ຄຸນະພາບຂອງຄຸນທາດຈ່ ງຶ ໄດສ້ ະແດງອອກຢ່ ູໃນຮູບການເຊ່ ນັ : “ວ່ ອງໄວ, ຮຸນແຮງ ແລະດ່ ຸນດ່ ຽງ”, ຄຸນທາດສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນໃຫແ້ ກ່ ຄວາມໄວຂອງການຄນົ້ ຄດິ , ຄວາມເຂມັ້ ແລະການສບັ ປ່ ຽໜທາງດາ້ ນອາລມົ ແລະການປະພດຶ ທ່ ີສະແດງອອກເບອ້ ງນອກເຊ່ ນັ : ສໜີ າ້ , ທ່ າທກີ ລິ ຍິ າ, ຄວາມວ່ ອງໄວຫ ຊກັ ຊາ້ ແລະອ່ ນໆອກີ . ຄຸນທາດ ມບີ ດົ ບາດຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ທາງດາ້ ນອາລມົ ຈດິ ແລະລກັ ສະນະຈາເພາະຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກໃຫເ້ ຫນັ ໄດຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນໃນເວລາຄນົ ເຮາົ ມກີ ານພວົ ພນັ ສະພາບແວດລອ້ ມອອ້ ມຂາ້ ງ. ຄຸນທາດຂອງບຸກຄນົ ມມີ າແຕ່ ກາເນດີ ແລະ ເປັນພນຶ້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ນໃິ ສ ແຕ່ ກ່ ສາມາດປ່ ຽນແປງໄດແ້ ຕ່ ຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາ ແລະການເຝິກຝົນຫ່ ຫອມຕນົ ເອງ, ແຕ່ ຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາດນົ ພສມົ ຄວນ. ຄຸນທາດ ໝາຍເຖງິ ຈຸດພເິ ສດຈາເພາະຂອງຄນົ ເຊ່ ິງຄວບຄຸມອາການເຄ່ອນໄຫວທາງຈດິ ແລະການ ປະພດຶ ຂອງຄນົ ເຮາົ . 1.2. ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ຄຸນທາດ ເລ່ ອງກ່ ຽວກບັ ຄຸນທາດແມ່ ນໄດຮ້ ບັ ການຄນົ້ ຄວ້ າແຕ່ ສະໄໝເກ່ າົ ແກ່ ໂດຍແມ່ ນ ຮໂີ ປກຣາດ (430 - 377 ກ່ ອນ ຄສ) ແລະ ໄດຂ້ ຽນທດິ ສະດອີ ອກຄ: ຮ່ າງກາຍຂອງຄນົ ເຮາົ ມທີ າດແຫວຕນົ້ ຕ່ ຢ່ ູ 4 ຊະນດິ ຄ: ເລອດ ແດງ (ຊງັ ແກງນກິ ); ນາ້ ເມອກ ຫເລອດຂາວ (ເຟລກັ ມາຕກິ ); ບເີ ຫອງ( ໂກແລຣກິ ) ແລະບດີ າ (ເມລງັ ໂກລກິ ). ອີວານ ປາບລົບ (Ivan Pavlov, 1849 - 1936) ໄດຄ້ ົນ້ ຄວ້ າກ່ ຽວກບັ ຄຸນທາດໂດຍການອີງໃສ່ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງລະບບົ ປະສາດສູງສຸດຂອງຄນົ ເຮາົ ແລະໄດແ້ ບ່ ງປະເພດຂອງຄຸນທາດອອກຕາມການຄ່ ອນ ໄຫວຂອງເສນັ້ ປະສາດສູງສຸດດ່ ງັ ນ:ີ້ ຊະນດິ ຄຸນທາດ ກະຕຸນ້ ຄຸນະພາບຂອງລະບບົ ປະສາດ ວ່ ອງໄວ ຄຸນະພາບຂອງຄວາມຮູສ້ ກຶ ຂ່ ມົ ດນັ ຄວາມດ່ ຸນດ່ ຽງ ແລະການປະພດຶ ຊງັ ແກງນກິ ແຮງ ແຮງ ດ່ ຸນດ່ ຽງ ວ່ ອງໄວ ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ, ວອ່ ງໄວ,ເປີດ ເຜຍີ , ບ່ ໝນັ້ ຄງົ ເຟລກັ ມາຕກິ ແຮງ ແຮງ ດ່ ຸນດ່ ຽງ ຊກັ ຊາ້ , ເຢັນຊາ, ແນ່ ນອນ, ບ່ ວ່ ອງໄວ ການປັບຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສງັ ຄມົ ໄດຍ້ າກ ໂກແລຣກິ ແຮງ ອ່ ອນ ບ່ ດ່ ຸນດ່ ຽງ ວ່ ອງໄວ ໃຈຮອ້ ນ,ຮາ້ ຍໄວ, ດໄີ ວ, ບ່ ສາມາດຄວບຄຸມອາລມົ ໄດ້ 107

ເມລງັ ໂກລກິ ແຮງ ອ່ ອນ ບ່ ດ່ ຸນດ່ ຽງ ບ່ ວ່ ອງໄວ ຊກັ ຊາ້ , ໂສກເສາົ້ , ມກັ ຄດິ , ຂອີ້ າຍ, ຫງ່ວມເຫງົ າ ຕະຕາລາງທີ 12 : ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄຸນະພາບຂອງລະບບົ ປະສາດກບັ ຊະນດິ ຂອງຄຸນທາດ 2. ປະເພດ ແລະ ລກັ ສະນະຕ່ າງໆຂອງຄຸນທາດ ຄຸນທາດ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງແຕ່ ລະປະເພດ: ປະເພດຂອງ ລກັ ສະນະການເຄ່ ອນໄຫວ ລກັ ສະນະຈາເພາະ ຄຸນທາດ ລະບບົ ປະສາດເຄ່ ອນໄຫວແຮງ, ມຄີ ວາມວອງສູງ, ສະແດງອອກດວ້ ຍ ທດັ ສະນະມະຫາຊນົ ກວາ້ ງ ຊງັ ແກງນກິ ການເຄ່ ອນໄຫວຫາຍຮູບຫາຍແບບມກັ ມວ່ ນ ຊ່ ນ, ມກັ ສລິ ະປະ, ກລິ າ ຂວາງ, ເປີດເຜຍີ ດ,ີ ງ່າຍ , ມໄວໃຈກາ້ , ໜາ້ ມນຶ ພສມົ ຄວນ, ປັບຕວົ ໄດດ້ ີ, ເຂາົ້ ຄນົ ງ່າຍ, ອາລົມ ດາຍ ມກັ ເວາົ້ ມກັ ລມົ , ມີ ເຟລກັ ມາຕກິ ຊວີ ດິ ຊວີ າ, ບ່ ກະວນົ ກະ ຮຸ ນແຮງ ແຕ່ ຫາຍໄວ, ລັກສະນະສຸ ຂະທັດ, ມັກຄົບຄາ້ ສະມາຄົມ, ວາຍ ທດັ ສະນະສຸຂະທດັ , ໂກແລລກິ ວ່ ອງໄວໃຈກາ້ . ຫາ້ ວຫັນ, ນາພາແນວຄິດຂອງຕົນເອງດີ, ເປັ ນຄົນກາ້ ຫ ານ, ມັກ ເມລງັ ໂກລກິ ຮ່ າຮຽນ ເອາົ ບດົ ຮຽນຕ່ າງໆ ສາມາດສາ້ ງຄວາມຊນິ ເຄຍີ ອນັ ໃໝ່ ໄດໄ້ ວ, ເມີນເສີຍ , ອົດທົນ, ມັກ ໄປໜາ້ ແລວ້ ລມຫງັ , ຮບັ ຮູໄ້ ວ ແຕ່ ບ່ ເລກິ ເຊ່ ງິ , ປາກເວາົ້ ຄ່ ອງ ແຄວ້ , ບ່ ຄິດ ຫ າຍ , ມັ ກ ສ ະ ຫ ງບົ ມກັ ຄິດເຖງິ ອະດດີ , ຄວາມຮກັ ບ່ ໝັນ້ ຄງົ , ຫາຍຊູຫ້ າຍ ແຟນ.ແຕ່ ເຖິງ ສ ະ ຫ ງ ຽ ບ , ແ ນ ວ ຄິ ດ ແນວໃດກ່ ຕາມກ່ ສາມາດສກຶ ສາອບົ ຮມົ ໄດແ້ ຕ່ ຕອ້ ງກວດກາ. ເລິກເຊ່ ງິ , ຄວບຄຸມອາລມົ ລະບບົ ປະສາດເຄ່ ອນໄຫວແຮງ, ມຄີ ວາມວອງຕ່ າ, ເປັນຄນົ ບ່ ວ່ ອງໄວ, ໄດທ້ ່ ຸນທ່ ຽ ແລະແນ່ ນອນ ເປັນຄົນມກັ ສະຫງບົ ,ທ່ ຸນທ່ ຽງ, ເຮັດຫຍງັ ກ່ ເອາົ ວຽກເອາົ ງານທງັ ຮອບ ມກັ ຄວາມຊດັ ເຈນ. ຄອບດີແຕ່ ໃຊເ້ ວລາດົນຊັກຊາ້ ເຢັນຊາ, ບ່ ກາ້ ຕດັ ສີນໃຈອົດທົນສູງ, ຮູຈ້ ກັ ແບ່ ງກາລັງຕົນເອງບາງຄັງ້ ມກັ ຢ່ ູໂດດດ່ ຽວ, ບ່ ມກັ ຕ່ ສູ,້ ມກັ ຕານິ ຕົນເອງເປັນຄົນຮັກສາ ເດີມ, ບ່ ມັກໂຕຖ້ ຽງ, ສະນັນ້ ຄົນປະເພດນີ້ ຂຄີ້ າ້ ນຫາຍກວ່ າດຸໝ່ ັນ, ໃນການເຄ່ ອນໄຫວຮັບຮູຖ້ າ້ ຂາດການກວດ ກາ ຫ ຂາດການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ທ່ ດີ ີກ່ ຈະກາຍປັນຄນົ ຂີຄ້ າ້ ນ, ເມນີ ເສີຍ ຕ່ ກບັ ຄວາມຮກັ ແມ່ ນຮກັ ຢ່ ູໃນໃຈບ່ ກາ້ ເວາົ້ ເປັນຄນົ ດກຶ ໃນ. ມລີ ະບບົ ປະສາດເຄ່ ອນໄຫວແຮງ, ເສນັ້ ປະສາດແຂງ, ບ່ ມຄີ ວາມ ດ່ ຸນ ໃຈຮາ້ ຍໄວ, ບ່ ມກັ ສະຫງບົ ດ່ ຽງເຊ່ ງິ ສະແດງອອກດວ້ ຍອາລົມແຂງກະດາ້ ງ (ອາລມົ ຮາ້ ຍ) ແມ່ ນ , ມັກຄວາມຮຸ ນແຮງຮາ້ ຍ ໄວ ດີໄວ, ຂຶນ້ ກບັ ອາລົມ, ປະເພດຄົນຫົວແຂງ, ເປັນຄນົ ສ່ ອງໄວ, ໃຈກາ້ ໜາ້ ດາ້ ນ, ຊູຊີ ແຕ່ ເປັນ ມັກກະທົບກະເທ ອນ , ຄົນທ່ ີມີຊີວິດຊີວາ, ມກັ ມ່ ວນ, ມັກຊຸ ມແຊວ, ເປັນຄົນບ່ ມີລະບຽບ ທດັ ສະນະສຸຂະທດັ ຕດັ ສນິ ວິໄນ, ເປັນຄົນເຂົາ້ ກບັ ກດົ ລະບຽບຂກ້ ານົດຂອງການ ຈດັ ຕັງ້ ຍາກ, ໃຈໄວໂສໄດໂ້ ສເສຍ ມກັ ຖົກຖຽງ ແລະສາ້ ງຂຂ້ ດັ ແຍງ້ ກບັ ເພ່ ອນຮ່ ວມງານ, ກບັ ຫົວໜາ້ , ກບັ ຄອບຄວົ , ມກັ ຈ່ ມົ ດຸ, ມກັ ເວາົ້ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະ ນະຮຸ ກຮານຄນົ ອ່ ນ, ແຕ່ ແຂງກະດາ້ ງ, ກະວົນກະ ເປັນຄນົ ມກັ ຖກກະທບົ ກະເທອນໃຈໝນັ້ ຄງົ ,ໃຈຮອ້ ນໄວ ແລະກເຢັນ ວາຍ, ອາລົມ ໂສກ ເສົ້າ, ໄວ, ມກັ ໂມ ໂຫໃນວຽກງານ ຕ່ ກບັ ຄວາມຮັກແມ່ ນຮຸ ນແຮງຖາ້ ບ່ ໄ້ ດ້ ເຢັນຊາ, ທັດສະນະທຸຂະ ຮບັ ການສກຶ ສາທ່ ເີ ໝາະສມົ ກ່ ຈະກາຍເປັນນກັ ເລງອນັ ທະພານໄດ.້ ມລີ ະບົບປະສາດເຄ່ ອນໄຫວອ່ ອນ, ບ່ ຈບູ ຈາ້ ວຫາ້ ວຫັນ, ປັບຕວົ ຍາກ ເພາອັນໃດກຄິດວ່ າອັນຕະລາຍໄປໝົດ , ບ່ ມີຄວາມອົດທົນຂາດ ສະມາທ,ິ ມກັ ເອາົ ໃຈຕນົ ເອງ, ມຄີ ວາມຄດິ ຢ້ານກວົ ແບບຂາດເຫດຜົນ 108

, ມີຄວາມຢ້ານຕ່ ສະພາບແວດລອ້ ມ, ມກັ ຢ່ ູຄົນດຽວ, ບ່ ມກັ ຄບົ ຄາ້ ທັດ, ຮັກສາເດີມ , ບ່ ມັກ ສະມາຄມົ , ມກັ ຖະໜອມາອມຕວົ , ບ່ ທະເຍທີ ະຍານ, ລບົ ຫກີ້ ຄວາມ ຄດິ ຂາດການຕັດສິນໃຈ,ມີອາລົມໂສກເສົາ້ ,ອ່ ອນເພຍ, ຊັກຊາ້ ໜ້າ ສງັ ຄົມ, ມກັ ສະຫງບົ , ມກັ ອາຍໃມັກດາລົງຊີວິດແບບມິດງຽບ , ແຕ່ ຄົ້ນຄິດເລິກ ເຊີງຂາດ ປອບໃຈຕົນເອງ, ບ່ ມັກສູ ້ ຈນິ ຕະນາການ,ມກັ ຄວາມອ່ ອນຫວານ ແຕ່ ບາງຄງັ້ ໂສສຸດໂສສວຍ ແຕ່ ຖາ້ ຢ່ ູໃນເງ່ອນໄຂທ່ ີບ່ ດີຈະເປັນຄນົ ເອາົ ໃຈຍາ, ຕ່ ຄວາມຮກັ ແມ່ ນຮັກ ຊນົ ດຽວໃຈດຽວ ແລະ ໂສຕາຍໄດ້ ຕະຕາລາງທ່ ີ 13 : ການປຽບທຽບ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງ ຄຸນທາດແຕ່ ລະປະເພດ 3. ນໄິ ສ ແລະໂຄງປະກອບຂອງນໄິ ສ 3.1. ຄວາມໝາຍຂອງນໄິ ສ ນໄິ ສແມ່ ນການສງັ ລວມເອາົ ບນັ ດາຄຸນະພາບທາງດາ້ ນຈດິ ຕະຂອງອດັ ຕະບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ສາ້ ງບນົ ພນຶ້ ຖານ ຄວາມເຊ່ ອດາ້ ນຄຸນສມົ ບດັ ແລະ ສະແດງອອກຢ່ ູໃນການປະພດຶ ຄຸນສມົ ບດັ ໃນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ແລະຄນົ ກບັ ສງັ ຄມົ . ໃນຄວາມໝາຍຂອງຈດິ ຕະວິທະຍາ ນິໄສແມ່ ນການຮວບຮວມທັງໝົດບັນດາຄຸນະພາບ ທາງດາ້ ນ ຄຸນສມົ ບດັ ຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ມາດຕາຖານການປະພດຶ ດວ້ ຍຄວາມສະໝກັ ຕ່ ນຕວົ ຂອງບຸກຄນົ ຢ່ ູໃນການ ພວົ ພນັ ຂອງເຂາົ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມອອ້ ມຂາ້ ງ. ນໄິ ສມທີ ງັ ລກັ ສະນະກາ້ ວໜາ້ ແລະລກັ ສະນະຫາ້ ຫງັ ເຊ່ ງິ ພວກເຮາົ ຖວ່ າຖາ້ ຜູໃ້ ດມນີ ໄິ ສດີ ແມ່ ນຜູນ້ ນັ້ ຄນົ ສມົ ບດັ ດີ ແລະກງົ ກນັ ຂາ້ ມ. ຄນົ ເຮາົ ເລ່ ມີ ມພີ ນຶ້ ຖານນໄິ ສແຕ່ ອາຍຸລະຫວ່ າງ 3 ປີຂນຶ້ ໄປຍອ້ ນແນວນນັ້ ພວກເຮາົ ສາມາດຕລີ າຄານໄິ ສ ຂອງຄນົ ເຮາົ ໄດ້ ໂດຍອງິ ໃສ່ ການປະພດຶ ຕວົ ຈງິ ທ່ ສີ ະແດງອອກມາພາຍນອກ ແລະທ່ າທກີ ລິ ຍິ າຂອງເຂາົ , ການຕີ ລາຄານດິ ໄສນກີ້ ່ ຕອ້ ງໄດອ້ ງິ ໃສ່ ທດັ ສະນະຄຸນສມົ ບດັ , ການປະພດຶ ແລະກລິ ຍິ າຂອງເຂາົ ຖາ້ ປັດສະຈາກສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວນແີ້ ລວ້ ກບ່ ສາມາດຈະເວາົ້ ເຖງິ ນດິ ໄສຂອງເຂາົ ໄດ.້ 3.2. ໂຄງປະກອບຂອງນໄິ ສ ນໄິ ສ ແມ່ ນສ່ ວນປະກອບຂອງອດັ ຕະບຸກຄນົ ທ່ ສີ ະແດງອອກໃຫເ້ ຫນັ ລກັ ສະນະຄບົ ຖວ້ ນ ຂອງບນັ ດາ ຄຸນະພາບຂອງບຸ ກຄົນ, ນອກຈາກນີ້ ນໄິ ສຍງັ ປະກອບດວ້ ຍຄຸ ນະພາບດາ້ ນອ່ ນໆ ເຊ່ ນັ : ຄຸນະພາບດາ້ ນການ ດດັ ແປງຕນົ ເອງ, ຄຸນະພາບດາ້ ນເຈດຈານງົ , ດາ້ ນໂລກະທດັ , ດາ້ ນຄຸນສົມບດັ , ດາ້ ນການອອກແຮງງານ, ດາ້ ນ ສງັ ຄມົ , ດາ້ ນການພວົ ພນັ ຕ່ ກບັ ຕນົ ເອງ 1) ຄຸນະພາບດາ້ ນການດດັ ແປງຕນົ ເອງ ໝາຍເຖງິ ມານະຈດິ , ທດັ ສະນະ, ການຕານວິ ຈິ ານ ແລະຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງຕນົ ເອງ 2) ຄຸນະພາບດາ້ ນເຈດຈານງົ ,ໝາຍເຖງິ ຄວາມຕອ້ ງການ, ຄວາມສະຫງວນມກັ , ຄວາມມ່ ຸງຫວງັ , ແບບແຜນການດາລງົ ຊວີ ດິ , ຄວາມຊນີ້ ເຄຍີ 3) ຄຸນະພາບທາງດາ້ ນໂລກະທດັ ແມ່ ນກະດູກສນັ ຫງັ ພນ້ ຖານຂອງນໄິ ສ, ໂລກະທດັ ຂອງ ຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນ ການລວບລວມທງັ ໝດົ ຄວາມຮບັ ຮູກ້ ່ ຽວກບັ ທດັ ສະນະແນວຄດິ ກ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາພນ້ ຖານຂອງໂລກທາມະຊາດ ແລະໂລກສງັ ຄມົ , ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ຕນົ້ ກາເນດີ ແລະຄວາມ ໝາຍຂອງຊວີ ດິ , ການຄງົ ຕວົ ຂອງມະນຸດ, ຖານະຂອງເຂາົ ຢ່ ູໃນໂລກ, ບດົ ຮຽນຊວີ ດິ , ການພວົ ພນັ ສງັ ຄມົ ແລະອ່ ນໆ........ 109

ໂລກະທດັ ຂອງຄນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ບາງຄນົ ເຂາົ້ ໃຈແບບຜວິ ເຜີນບ່ ເລກິ ເຊ່ ງິ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມ ຮບັ ຮູຄ້ ວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງໂລກະທັດບ່ ເຂາົ້ ໃຈແບບວທິ ະຍາສາດ, ຄຸນະພາບເນອ້ ແທ້ ແລະຄວາມເລິກເຊ່ ິງຂອງ ໂລກະທດັ ແມ່ ນສງົ ຜນົ ໃຫແ້ ກ່ ການກາເນນດີ ນໄິ ສ ບນັ ດາຄຸນນະພາບ ນໄິ ສ ເຊ່ ນັ : ຄວາມມສີ ະຕຮິ ູສ້ ກຶ , ການເຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍຂອງການດາລງົ ຊວີ ດິ ແມ່ ນການອອກແຮງງານສາລບັ ສງັ ຄມົ , ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ແລະ ລດັ ທສິ າກນົ ກາມະຊບີ , ອະນາຄດົ ອນັ ແຈ່ ມໃສ ແລະອ່ ນໆ ແລະກງົ ກນັ ຂາ້ ມ. ເຖິງແມ່ ນວ່ າ ໂລກະທດັ ຂອງຄນົ ເຮົາແຕກຕ່ າງກນັ ແຕ່ ກມຄີ ຸນສົມບດັ ຄກນັ ກເປັນໄດຕ້ ວົ ຢ່ າງຄວາມ ນບັ ຖ, ນາ້ ໃຈກາ້ ຫານ, ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງບຸ ກຄົນ ແລະໂລກະທັດຄກັນ (ອັນດຽວກັນ)ແຕ່ ກອາດມີ ຄຸນສົມບດັ ແຕກຕ່ າງກນັ ສະນນັ້ ລະຫວ່ າງໂລກະທັດ ແລະ ຄຸນສົມບັດຈ່ ງຶ ມີ ການພວົ ພັນກນັ ຢ່ າງມຫີ ັກການ ຄກັ ແນ່ . ໂລກະທັດວທິ ະຍາສາດທ່ ີກາ້ ວໜາ້ ຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ການອອກແຮງງານ ແມ່ ນຄວາມ ຕອ້ ງການ, ແມ່ ນໜາ້ ທ່ ສີ າລບັ ສງັ ຄມົ ແລະມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ເບກີ ບານມ່ ວນຊ່ ນຕ່ ຜນົ ສາເລດັ ຈາກການອອກແຮງງານ ຂອງຕນົ ເອງ ແລະຂອງຄນົ ອ່ ນ, ຊ່ ວຍເຫ່ ອເຊ່ ງິ ກນັ ແລະກນັ , ມກີ ານພວົ ພນັ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະກນັ ແບບມະນຸດສະທາ ແລະກງົ ກນັ ຂາ້ ມໂລກະທດັ ຈດິ ຕະນຍິ ມົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ົນເຮາົ ສນິ້ ຫວັງໃນຊວີ ດິ , ບ່ ມຈີ ດິ ໃຈຕ່ ສູ,້ ເຮັດໃຫຄ້ ນົ ເຮົາມີ ຈດິ ໃຈບູຊາຄວາມສຸ ກຂອງບຸ ກຄົນສ່ ວນຕວົ ແລະຖວ່ າສ່ ິງນນັ້ ແມ່ ນຄວາມໝາຍຕົນ້ ຕ່ ໃນຊີວິດ ໂດຍບ່ ອງີ ໃສ່ ເງ່ ອນ ໄຂການດາລົງຊີວິດ ແລະເມີນເສີຍຕ່ ໂຊກສະຕາກາຂອງຄົນອ່ ນ....ດ່ ັງນັນ້ ການສຶກສາໂລກະທັດ ວທິ ະຍາສາດໃຫແ້ ກ່ ນກັ ສກຶ ສາ ແມ່ ນມາດຖານອນັ ຈາເປັນຂອງການກ່ ສາ້ ງນໄິ ສອນັ ດງີ າມຂອງຄນົ ຍຸກໃໝ່ . 4) ຄຸນະພາບທາງດາ້ ນຄຸນສມົ ບດັ ແມ່ ນການສະແດງອກທາງດາ້ ນການເຄ່ ອນໄຫວການປະພດຶ ແລະ ກະທາຕວົ ຈງິ ຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ນັ ວ່ າ ຄວາມນບັ ຖ, ຄວາມກາ້ ຫານ, ຄວາມຈງິ ໃຈ, ຄວາມຊ່ ສດັ , ກາ້ ເວາົ້ , ກາ້ ຮບັ ຄວາມຈງິ ຫດາ້ ນກງົ ກນັ ຂາ້ ມ 5) ຄຸນນະພາບການອອກແຮງງານ ແມ່ ນພາກສ່ ວນໜ່ ງຶ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງການເຄ່ ອນໄຫວດາ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງ ບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ມບີ ດົ ບາດການດົ ຄຸນຄ່ າດາ້ ນສງັ ຄມົ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຢ່ ູໃນແງ່ນດິ ໄສນຕີ້ ອ້ ງ ສະແດງເຖງິ ການພວົ ພນັ ຂອງ ຄນົ ຕ່ ກບັ ການນອອກແຮງງານ, ໂດຍສະເພາະແມ່ ນລະດບັ ຄວາມ ເຂາົ້ ໃຈຂອງຄນົ ຕ່ ກບັ ການພວົ ພນັ ຂອງເຂາົ ກບັ ການອອກແຮງງານ, ທດັ ສະນະຕ່ ກບັ ການອອກແຮງ ງານ ແມ່ ນທ່ າທກີ ບັ ການອອກແຮງງານ, ສະຕຕິ ່ ກບັ ການ ອອກແຮງງານ ເຊ່ ນັ ວ່ າຖການອອກແຮງ ງານແມ່ ນໜາ້ ທ່ ອີ ນັ ມກີ ຽດສະຫງ່າງາມຂອງໝດົ ທຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ໃນນນັ້ ມີ ຕນົ ເອງຜູໜ້ ່ ງຶ ຜູອ້ ່ ນພ່ ອຕນົ ເອງ ແລະຕນົ ເອງເພ່ ອຜູອ້ ່ ນ ເຮດັ ສຸດກກົ ສຸດປາຍ ມລີ ະບຽບວໄິ ນ ແລະ ອ່ ນໆ. 6) ຄຸນະພາບດາ້ ນສງັ ຄົມ ແມ່ ນເວົາ້ ເຖິງການພົວພນັ ຂອງບຸ ກຄົນຕ່ ກບັ ບຸ ກຄນົ ອ່ ນ ແລະຕ່ ກບັ ສງັ ຄົມ, ຄວາມໃກຊ້ ດິ ຕດິ ແທດ, ຄວາມເປັນມດິ , ຄວາມຈງິ ໃຈ, ຄວາມເຊ່ ອຖ, ຄວາມເຄາົ ລບົ ຮກັ ແພງ ແລະອ່ ນໆ ..... ຫກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ເຊ່ ນັ ການມກັ ຢ່ ູໂດດດ່ ຽວຂາດຄວາມເຊ່ ອໝັນ້ ຕ່ ກບັ ຄນົ ອ່ ນ ການເມນີ ເສີຍ, ການເຢັນຊາ ແລະ ອ່ ນໆ ນອກຈາກນັນ້ ຍງັ ເວາົ້ ເຖິງ ກລິ ິຍາທ່ າທີ ໃນການປະພຶດ ຕ່ ກບັ ຄນົ ອ່ ນ ເຊ່ ັນ ຄວາມສະຫາດຄ່ ຽມຄມົ , ສຸ ພາບຮຽບຮຽ້ ແລະອ່ ອນນອ້ ມ ນອກຈາກນີແ້ ລວ້ ຍງັ ມີຄຸນນະພາບດາ້ ນສງັ ຄມົ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ຶງຄ ອຸດົມຄະຕິ: ອຸດມົ ຄະຕແິ ມ່ ນເປົາ້ ໝາຍອນັ ສູງສ່ ງົ ໃຫແ້ ກ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການຢາກບນັ ລຸເປົ້າໝາຍນນັ້ ອຸດມົ ຄະຕອິ າດແມ່ ນບຸກຄນົ ທ່ ີ ເປັນຕວົ ແບບ ເຊ່ ງິ ຄຸນະພາບທາງດາ້ ນບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງເຂາົ ໃຜໆ ກຢາກຮຽນ ເອາົ ຮ່ າຮຽນເອາົ ຫ ວ່ າແບບແຜນການດາລງົ ຊວີ ດິ ຫສູງກວ່ ານນັ້ ອາດຈະແມ່ ນຮູບຖານສງັ ຄມົ ທ່ ສີ ວີ ໄິ ລໃດໜ່ ງຶ ທ່ ີ ຄນົ ເຮາົ ໃຝ່ ຝັນຢາກດາລງົ ຊວີ ດິ , ອຸດມົ ຄະຕມິ ທີ າງດາ້ ນພາວະວໄິ ສ ແລະອດັ ຕະວໄິ ສ. ອຸດມົ ຄະຕດິ າ້ ນພາວະວໄິ ສ ແມ່ ນສ່ ງິ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ຕີ ອບສະໜອງໃຫແ້ ກ່ ຄວາມມກັ , ຄວາມປາ ຖະໜາ ໃນຊວີ ດິ ແລະຄວາມຕອ້ ງການທາງດາ້ ນຈຈິ ດໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ . ອຸດມົ ຄະຕດິ າ້ ນ ອດັ ຕະວໄິ ສ ແມ່ ນແບບຢ່ າງອນັ ດີເລດີ ຂອງປະເພດວດັ ຖຸ ແລະສ່ ງິ ວດັ ຖຸໃດໜ່ ງຶ ຫ ວຽກງານໃດໜ່ ງຶ ຕວົ ຢ່ າງ ອຸດມົ ຄະຕຂິ ອງສງັ ຄມົ ປັດຈບຸ ນັ ແມ່ ນກ່ ສາ້ ງຄນົ ໃໝ່ ທ່ ຂີ ະຫຍາຍ ຕວົ ຮອບດາ້ ນ. 110

7) ຄຸນະພາບດາ້ ນການພວົ ພນັ ຕ່ ກບັ ຕນົ ເອງ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນັ ຕ່ ກບັ ຕນົ ເອງທ່ ສີ ະ ແດງອອກຢ່ ູໃນ ການປະພດຶ ແລະການກະທາຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ກ່ ອນອ່ ນນນັ້ ແມ່ ນການມສີ ະຕຕິ ່ ກບັ ຕນົ ເອງ ເຊ່ ນັ : ເຊອ້ ໝນັ້ ຕ່ ກບັ ຕນົ ເອງ , ຕນົ ເອງຕອ້ ງນບັ ຖຕນົ ເອງ, ຮູສ້ ກຶ ອດີ ູສງົ ສານຕນົ ເອງ, ມີ ຄວາມຈງິ ໃຈຕ່ ກບັ ຕນົ ເອງ, ບ່ ຫອກຫວງ ຕນົ ເອງ, ຊ່ ສດັ ບລສິ ຸດ, ຕອ້ ງມກີ ານຕານິ ແລະກວດກາ ການປະພດຶ ຂອງຕນົ ເອງເປັນປົກະຕິ ແລະອ່ ນໆ ອກີ . ທ່ າທີການປະພດຶ ແມ່ ນໃກຄ້ ຽງກບັ ການພວົ ພັນທາງດາ້ ນອາລົມຈດິ ເພາະມນັ ໄດກ້ ານດົ ລກັ ສະນະ ການປະພດຶ ຂອງບຸກຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ, ສ່ ວນຫາຍແລວ້ ໄດຖ້ ວ່ າການປະພດຶ ຄກບັ ທ່ າ ອ່ ຽງທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະໝັ້ ນຄງົ , ເຊ່ ິງສະແດງອອກດວ້ ຍແບບວິທີສະເພາະຂອງມນັ ຕ່ ກາັ ນກະທົບ, ຢ່ ູໃນ ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການດາລົງ ຊວີ ດິ , ທ່ າທແີ ມ່ ນລະບບົ ໝັນ້ ຄງົ ຂອງການຕີລາຄາແບບຖກຕອ້ ງ(ດາ້ ນບວກ) ຫວ່ າ ບ່ ຖກຕອ້ ງ(ດາ້ ນລບົ ) ກ່ ຽວ ກບັ ບນັ ດາປາກດົ ການ, ອາການຂອງບຸ ກຄນົ ແລະອ່ ນໆ ຢ່ ູໃນລະບົບການຕີລາຄານີ້ ແມ່ ນຢາກເວົາ້ ເຖິງສ່ ວນ ປະກອບທາງດາ້ ນຄວາມເຂາົ້ ໃຈຄວາມຮູສ້ ກຶ ແລະອນັ ບ່ ເຂາົ້ ໃຈຢ່ າງບ່ ປົກກະຕິ ເຊ່ ງິ ເຮດັ ໃຫເ້ ຫັນວ່ າ ທ່ າທສີ ່ ວນ ຫາຍຈະບ່ ອະທບິ າຍ ໄດ.້ ທ່ າທສີ ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນອນັ ໃຫຍ່ ຫວງໃຫແ້ ກ່ ການປະພດຶ ແລະການກະທາຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ນັ ວ່ າ ຜູນ້ ນັ້ ມີ ທ່ າທແີ ນວໃດນນັ້ ກຈະເຮດັ ເຂາົ ເຈາົ້ ມກີ ານເຄ່ ອນໄຫວປະພດຶ ຄແນວນນັ້ ຫສະແດງ ອອກໃນຄວາມເປັນເອກະ ພາບເຫນັ ດເີ ຫນັ ພອ້ ມ ຫ ຕາ້ ນຄນ. ທ່ າທກີ ານປະພດຶ ແມ່ ນພາກສ່ ວນສາຄັນຂອງນໄິ ສຂອງອດັ ຕະບຸກຄນົ ແມ່ ນພນ້ ຖານໃຫ້ ແກ່ ບຸກຄົນ ໃນການສັງເກດຕລາຄາຄວາມຈງິ ພາວະວິໃສ, ທ່ າທີສ່ ງົ ຜົນສະທອ້ ນໃຫແ້ ກ່ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງບຸ ກຄົນ, ສະນນັ້ ໃນການຕລີ າຄາບຸກຄນົ ພວກເຮາົ ມຄີ ວາມຈາເປັນຕອ້ ງໄດເ້ ບ່ ງິ ດາ້ ນ ທ່ າທກີ ານປະພດຶ ຂອງເຂາົ ໂດຍສະ ເພະແມ່ ນຫກັ ໝນັ້ ຂອງທ່ າທກີ ານປະພດຶ ນນັ້ ໆ ຮູບການຄຸນນະ ພາບ, ການປ່ ຽນແປງທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະສະເພາະຂອງ ມນັ , ທ່ າທເີ ຖງິ ແມ່ ນວ່ າມນັ ຈະມລີ ກັ ສະນະໝນັ້ ຄງົ ແຕ່ ກສາມາດປ່ ຽນແປງໄດ,້ ເຊ່ ງິ ຂນຶ້ ກບັ ຄວາມມານະອດົ ທນົ ແລະລະດບັ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈເລກີ ເຊ່ ງິ ຂອງຄນົ ຕ່ ກບັ ເປົາ້ ໝາຍທ່ ຄີ ນົ ຢາກຈະປ່ ຽນແປງ ຮູບການທ່ າທີ ສ່ ວນຫາຍສະແດງອອກໃນການອະທບິ າຍ, ການໃຫຄ້ ວາມຄດິ ຄວາມເຫນັ ແລະຄວາມ ເຊ່ ອຖ. 3.3. ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ນໄິ ສ ການສກຶ ສາອົບຮມົ ນໄິ ສຂອງເຮົາ ແມ່ ນອງິ ໃສ່ ບນັ ດາຄຸນະພາບທາງນໄິ ສ ເພ່ ອສກຶ ສາ ອບົ ຮມົ ນໄິ ສ ຂອງຄນົ ເຮາົ ມກັ ກາເນດີ ເກດີ ຂນຶ້ ຢ່ ູໃນວວິ ດັ ການເຄ່ ອນດາລງົ ຊວີ ດິ ແລະວຽກງານເຊ່ ງິ ບ່ ແມ່ ນມມີ າຕງັ້ ແຕ່ ກາເນດີ , ສະນນັ້ ສາມາດເສມີ ຂະຫຍາຍ ແລະດດັ ແປງໄດດ້ ວ້ ຍວທິ ີການໃຫຖ້ ກຕາມຫກັ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ຄວາມເປັນ ເອກະພາບຂອງຜູໃ້ ຫຍ່ (ຜູປ້ ົກຄອງ) ກບັ ໂຮງຮຽນ ແລະສງັ ຄມົ , ຢາກສກຶ ສາອບົ ຮມົ ນໄິ ສຂອງຄນົ ໄປໃນທາງທ່ ດີ ີ ນນັ້ , ຄູມຄີ ວາມຈາເປັນຕອ້ ງໄດສ້ ກຶ ສາຄົນ້ ຄວ້ າເບ່ ິງຈຸດພເິ ສດທາງດາ້ ນຄຸນທາດຂອງນກັ ສຶກສາ ເພາະຄຸນທາດ ເປັນແຫ່ ງກາເນດີ ນດິ ໄສ, ໂດຍອງີ ໃສ່ ຈດຸ ດີ ແລະອ່ ອນຂອງແຕ່ ລະຊະນດິ ຄຸນທາດແລວ້ ຊອກຫາວທິ ກີ ານສກຶ ສາ ໃຫແ້ ທດເໝາະ, ແຕ່ ຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາ ແລະຄວາມພະຍາຍາມພາກພຽນສູງຈ່ ງຶ ສາມາດບນັ ລຸຜນົ ສາເລດັ ຢ່ າງງາມໄດ.້ 111

ບດົ ທີ 10 ຄວາມຕອ້ ງການ ແລະ ທກັ ສະ 1. ຄວາມຕອ້ ງການ ແລະ ທດິ ສະດຄີ ວາມຕອ້ ງການ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງຄວາມຕອ້ ງການ ຄວາມຕອ້ ງການ ເປັນແຮງຊຸກດນັ ທ່ີ ເີ ກດີ ຂນ້ ພາຍໃນຕວົ ບຸກຄນົ ເພາະໃນຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ນນັ້ ຈະຕອ້ ງ ຊອກຫາຫົນທາງເພີ່ ອຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຕີ່ າງໆທີ່ ີເກີດຂຶນ້ ແລະ ທິດທາງຂອງພຶດຕິກໍາກໍຈະຖກ ກາໍ ນດົ ໂດຍແຮງຊຸກດນັ ຂອງຄວາມຕອ້ ງການທ່ີ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນຂະນະນນັ້ . 1.2. ທດິ ສະດຄີ ວາມຕອ້ ງການ ຂອງ Abraham H. Maslow ມາສະໂລ (Abraham Maslow) ເປັນຜທ້ າອດິ ທີ່ ໄີ ດສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວ້ າກີ່ ຽວກບັ ຄວາມຕອ້ ງການ ຂອງມະນດຸ ທ່ີ ານໄດພ້ ບົ ວີ່ າຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ມຫີ ລາຍຢີ່ າງ ແລະ ມະນຸດທຸກຄນົ ກພໍ ະຍາຍາມຫາຫນົ ທາງທ່ີ ຈີ ະຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງຕນົ ເອງທງັ ນນັ້ , ມາສໂລ ໄດນ້ ໍາຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນຸດມາຈດັ ຮຽງເປັນລາໍ ດບັ ຂນັ້ ໄວດ້ ່ີ ງັ ນ:ີ້ ຮບທ່ີ ີ 29 : ການຈດັ ຮຽງລໍາດບັ ຄວາມຕອ້ ງການ ຂອງ ມາສໂລ ແຫ່ີ ງທີ່ ມີ າ : www.simplypsychology.org/maslow.html 1) ຄວາມຕອ້ ງການດາ້ ນຮີ່ າງກາຍ : ເປັນຄວາມຕອ້ ງການເບອ້ ງຕນົ້ ຂອງຊວີ ດິ ເຊ່ີ ນັ : ອາຫານ, ເຄີ່ ອງນ່ີ ຸງ ຫີ່ ມົ , ທີ່ ີຢ່ີ ອາໄສ, ຢາປ່ີ ົວພະຍາດ ແລະຄວາມຕງຶ້ ການທາງເພດ, ຖາ້ ຫາກຄນົ ເຮົາ ສີ່ ງິ ເຫລ່ີ າົ ນບີ້ າງຢ່ີ າງກ່ີ ໍອາດຄນົ້ ຂວາງ ຫເອາົ ຊວີ ດິ ເກອບບີ່ ລໍ ອດ ແລະຕອ້ ງພະຍາຍາມດນິ້ ຮນົ ທຸກວທິ ທີ າງເພີ່ ອໃຫໄ້ ດມ້ າສ່ີ ງິ ຕີ່ າງໆ ເຫີ່ າົ ນບີ້ ່ີ ວໍ ່ີ າຈະ ດວ້ ຍວທິ ໃີ ດກ່ີ ໍຕາມ. 2) ຄວາມຕອ້ ງການດາ້ ນຄວາມປອດໄພ : ເປັນຄວາມຕອ້ ງການຂອງຄນົ ເຮາົ ທ່ີ ຈີ ະພະຍາຍາມຫກີ ລີ່ ຽງໄພ ອັນຕະລາຍທັງປວງ, ຄວາມເຈັບປວດ,ຄວາມຜິດຫວັງຕ່ີ າງໆ ດ່ີ ັງນັນ້ ອົງການທັງຫາຍ ເຊ່ີ ັນ: ອົງການຂອງ ລດັ ຖະບານ ແລະອງົ ການຂອງເອກະຊນົ ຈ່ີ ງຶ ໄດຈ້ ດັ ຕງັ້ ໜ່ີ ວຍສະຫວດັ ດກີ ານຕີ່ າງໆຂນຶ້ ເພີ່ ອໃຫພ້ ະນກັ ງານໝນັ້ ໃຈ ວ່ີ າໃນຍາມຕນົ ເອງຫຄອບຄວົ ເຈບັ ປີ່ ວຍກີ່ ໍຍງັ ມຜີ ຄ້ ອຍໃຫຄ້ ວາມຊີ່ ວຍເຫອໃນເລ່ີ ອງໃຊຈ້ ີ່ າຍຄ່ີ າປ່ີ ິນປົວ, ມກີ ານ ປະກນັ ຊວີ ດິ ໃຫ,້ ມກີ ານປະກນັ ສຸຂະພາບ, ປະກນັ ອຸປະຕເິ ຫດໃນຂະນະເຮດັ ວຽກ, ສີ່ ງິ ເຫີ່ າົ ນຈີ້ ະຊີ່ ວຍໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ເຮດັ ວຽກດວ້ ຍຄວາມສະບາຍໃຈຂນຶ້ . 112

3) ຄວາມຕອ້ ງການດາ້ ນຄວາມຮກັ ແລະຄວາມເປັນເຈາົ້ ຂອງ: ເປັນຄວາມປາຖະໜາຂອງຄນົ ເຮາົ ທ່ີ ີ ຕອ້ ງການຈະມຄີ ວາມຜກພນັ ກບັ ຜອ້ ີ່ ນ, ປາຖະໜາທີ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮກັ , ຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ີ , ເອອ້ ອາທອນຈາກ ຜອ້ ່ີ ນ, ສໍາລບັ ບຸກຄນົ ທ່ີ ຮີ ສ້ ກຶ ຕນົ ວີ່ າຂາດຄວາມຮກັ ມາຕງັ້ ແຕີ່ ຕອນຍງັ ນອ້ ຍນນັ້ ເມ່ີ ອເຕບີ ໃຫຍ່ີ ຂນຶ້ ມາຈະກາຍເປັນ ຄນົ ທີ່ ຮີ ັກຕົນເອງ, ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຄນົ ພວກນີທ້ ່ີ ສີ ະແດງອອກຈ່ີ ງຶ ຂອ້ ນຂາ້ ງຈະບີ່ ໍສມົ ດຸນ, ບາງຄງັ້ ອາດເຫັນແກ່ີ ຕົວ ຈນົ ໄປ ແຕ່ີ ບາງຄັງ້ ກີ່ ໍພະຍາຍາມເອົາໃຈຜອ້ ີ່ ນຫາຍເກນີ ໄປ ເພ່ີ ອໃຫຜ້ ອ້ ່ີ ນມາຮັກເຮາົ ເພີ່ ອເປັນການຕ່ີ ມໃນສີ່ ິງ ຂາດເຂນີ , ບາງຄງັ້ ກີ່ ໍອາດສະແດງຄວາມຮຸ ນແຮງອອກມາ ຫເຫັນວີ່ າຜອ້ ີ່ ນເປັນສດັ ຕໄປໝົດ, ໂດຍພະຍາຍາມ ສະແດງອອກເພີ່ ອເປັນການຮຽກຮອ້ ງຄວາມສນົ ໃຈ, ດີ່ ງັ ນນັ້ ຄົນເຮົາຈ່ີ ງຶ ຄວນເຝິກທີ່ ຈີ ະເປັນຝ່ີ າຍໃຫຄ້ ວາມຮັກ ແກີ່ ຜອ້ ີ່ ນ ແລະໃນເວລາດຽວຍອມໃຫຕ້ ນົ ເອງເປັນທ່ີ ຮີ ກັ ຂອງຜອ້ ່ີ ນແດ່ີ ຫຮຈ້ ກັ ຮບັ ຄວາມຮກັ ຈາກຜທ້ ີ່ ມີ ອບໝ າຍໃຫດ້ ວ້ ຍຄວາມມໄີ ມຕຈີ ດິ . 4) ຄວາມຕອ້ ງການທ່ີ ີຈະໄດຮ້ ັບການຍົກຍອ້ ງ: ເປັນຄວາມຕອ້ ງການທ່ີ ີຈະໃຫສ້ ັງຄມົ ຍອມຮບັ ແລະ ຍກົ ຍອ້ ງວ່ີ າຕນົ ເອງເປັນຜທ້ ່ີ ມີ ຄີ ວາມສາມາດ, ຄວາມເກີ່ ງັ ກາ້ , ມຄີ ຸນຄີ່ າ ເປັນຄນົ ສໍາຄນັ ຫຕອ້ ງການທ່ີ ຈີ ະສະແດງ ອອກວີ່ າ ຕນົ ເອງເໜອຜອ້ ່ີ ນຢີ່ ສະເໝ,ີ ຖາ້ ບຸກຄນົ ໃດມຄີ ວາມຕອ້ ງການໃນເລີ່ ອງນສີ້ ງຈນົ ເກນີ ໄປບຸກຄນົ ນນັ້ ກີ່ ຈໍ ະ ເປັນຄນົ ທີ່ ມີ ກັ ເວາົ້ ຈາອວດອີ່ ງົ ທະນງົ ຕວົ , ຍກົ ຍີ່ ໍຕນົ ເອງຢ່ີ ສະເໝີ, ສໍາລບັ ຄນົ ທີ່ ມີ ຄີ ວາມໝນັ້ ໃຈໃນຕນົ ເອງເຊີ່ ອວີ່ າ ຕນົ ເອງມຄີ ຸນຄ່ີ າ, ມຄີ ວາມສາມາດພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຄນົ ພວກນຈີ້ ະເປັນແບບທໍາມະຊາດ ບ່ີ ໍມກີ ານເວາົ້ ຈາແບບຍກົ ຍີ່ ໍ ຕນົ ເອງ ແລະບີ່ ເໍ ຮດັ ວຽກໄປດວ້ ຍຄວາມໝນັ້ ຄງົ 5) ຄວາມຕອ້ ງການດາ້ ນທ່ີ ຈີ ະເກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຮບັ ຮຕ້ ນົ ເອງຢ່ີ າງຖ່ີ ອງແທ:້ ເປັນຄວາມຕອ້ ງທ່ີ ຈີ ະ ເຂາົ້ ໃຈຕນົ ເອງຕາມສະພາບທ່ີ ຕີ ນົ ເປັນ, ເຂາົ້ ໃຈເຖິງຄວາມສາມາດ ແລະຄວາມຕອ້ ງການຂອງຕນົ ເອງ, ຍອມຮບັ ໃນຈດຸ ເດີ່ ນັ , ຈດຸ ອີ່ ອນຂອງຕນົ ເອງ, ນບັ ເປັນຂນັ້ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງຕນົ ແລະສງັ ຄມົ ຢ່ີ າງພອ້ ມຂໍມ້ ນ ແລະເຕມັ ຄວາມສາມາດຫເຮດັ ຕາມທີ່ ໃີ ຈຕນົ ເອງມກັ ຫປະກອບອາຊບີ ຕາມທ່ີ ຕີ ນົ ຮກັ , ບຸກຄນົ ທ່ີ ເີ ຂາົ້ ມາເຖງິ ລະດບັ ນຈີ້ ະ ເປັນຜທ້ ່ີ ມີ ຄີ ວາມປີ່ ມປິຕໃິ ນຕນົ ເອງ ພອ້ ມທ່ີ ຈີ ະເຮດັ ວຽກສາ້ ງສນັ ປະໂຫຍດໃຫແ້ ກ່ີ ຕນົ ເອງ ແລະສງັ ຄມົ . 2. ຄວາມໝາຍຂອງທກັ ສະ ຄາລ.ີ ຊ.ີ ເຄລສີ ນັ Kari C. Carrison ເວາົ້ ວ່ີ າ ທກັ ສະເປັນແບບຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ທ່ີ ກີ ະທໍາໄປດວ້ ຍຄວາມຮຽບ ຮອ້ ຍຖກຕອ້ ງໄວວາ, ຊດັ ເຈນ ເຊ່ີ ງິ ເປັນຜນົ ມາຈາກການພດັ ທະນາຄວາມສາມາດຂອງຕນົ . ຈອນ ພີ ເດຊໂີ ກ John P. Dececo ເວາົ້ ວ່ີ າ ທກັ ສະເປັນການກະທໍາທ່ີ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປັນການຕອບຕອບສະ ໜອງຕ່ີ ໍການກະຕຸກ, ການຕອບສະໜອງນນັ້ ຈະມລີ ກັ ສະນະຕີ່ ໍເນ່ີ ອງ ທັງປະສານງານລະຫວີ່ າງການເຄີ່ ອນໄຫວ ຂອງວງກາ້ ມເນອ້ ນບັ ແຕີ່ 2 ສ່ີ ວນຂນຶ້ ໄປທງັ ສະແດງອອກຢີ່ າງເປັນຂະບວນ. ສະຫລຸບ: ທກັ ສະແມີ່ ນຄວາມຊໍານຊິ ໍານານໃນສລີ ະປະວທິ ະຍາການໃດວທິ ະຍາການໜ່ີ ຶງ ເຊ່ີ ິງເຄຍີ ເຝິກຝົນ ແລະມປີ ະສບົ ການແລວ້ , ສາມາດສະແດງອອກໃນພດຶ ຕກິ ໍາທີ່ ຄີ ີ່ ອງແຄວ້ ຢ່ີ າງ ມປີ ະສດິ ທພິ າບ. ຖາ້ ເຮາົ ຮຄ້ ນົ ໃດໜີ່ ງຶ ມທີ ກັ ສະໜອ້ ຍ ຫ ຫາຍນນັ້ ເຮາົ ຕອ້ ງເບ່ີ ງິ ໜາ້ ທ່ີ ວີ ຽກງານຂອງເຂາົ ທ່ີ ຈີ ະສະແດງອອກໃຫ້ ເຫນັ ຜີ່ ານ 4 ປະການດີ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຄວາມວີ່ ອງໄວ 2) ຄວາມຊດັ ເຈນ 3) ການປະຢັດ 4) ຄວາມຄ່ີ ອງແຄວ້ 113

3. ປະເພດຂອງທກັ ສະ ທກັ ສະແບີ່ ງອອກເປັນ 4 ປະເພດ ດີ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ທກັ ສະແບບຕ່ີ ເໍ ນ່ີ ອງ : ແມ່ີ ນທກັ ສະທ່ີ ມີ ກີ ານກະທາໍ ຕ່ີ ເໍ ນີ່ ອງກນັ ເຊີ່ ນັ : ທກັ ສະຂອງການ ພມີ ດດິ . 2) ທກັ ສະແບບບ່ີ ຕໍ ່ີ ໍເນີ່ ອງ : ແມ່ີ ນທກັ ສະທ່ີ ສີ ນິ້ ສຸດລງົ ໃນໄລຍະເວລາສນັ້ ໆ ເຊີ່ ນັ : ຍງິ ປນ, ຕບົ ຍຸງ. 3) ທກັ ສະແບບປິດ: ແມີ່ ນທກັ ສະທີ່ ສີ ນິ້ ສຸດສະຖານະການຂອງການຄງົ ທ່ີ ເີ ໜອນເດມີ ບ່ີ ໍແປງ ເຊ່ີ ນັ : ການ ຍ່ີ າງ, ການເລອ້ ຍໄມ.້ 4) ທກັ ສະແບບເປີດ : ແມີ່ ນທກັ ສະທ່ີ ີສະຖານະການຂອງກະທບົ ປ່ີ ຽນແປງໄປ ເຊ່ີ ນັ : ການເຕະກະຕໍ,້ ການຕດັ ເສອ້ ຜາ້ , ການຂບັ ລດົ ຕີ່ າງໆ. 4. ລກັ ສະນະຂອງທກັ ສະ ເດຊໂີ ກ ເວາົ້ ວີ່ າ ທກັ ສະມີ 2 ລກັ ສະນະຄ: 1) ການຕອບສະໜອງທີ່ ຕີ ່ີ ໍເນ່ີ ອງກນັ ເປັນຕ່ີ ອງໂສ້ : ແມ່ີ ນສາຍໂສຂ້ ອງການຕອບສະໜອງ ທາງກນົ ໄກ ເປັນການເຄ່ີ ອນທາງກາ້ ມເນອ້ ເຊີ່ ນັ : ນວີ້ ມ, ແຂນ, ຂາ, ຕາ ...ເມ່ີ ອສີ່ ງິ ໃດມາກະທບົ , ຄນົ ເຮາົ ກໍຈະຕອບສະໜອງ ດວ້ ຍການເຄ່ີ ອນໄຫວໃຫ້ສອດຄີ່ ອງກັບການກະຕຸ ກນັນ້ ແບບເປັນຄີ່ ໆ ໄປໃນຮບ S-R Theory ຂອງ Thorndike ທກັ ສະ ຈະເປັນສາຍໂສທ້ ່ີ ເີ ຊີ່ ອມການເຄີ່ ອນໄຫວ ຫ ການຕອບສະໜອງ ແລະ ການກະຕຸກແຕ່ີ ລະຄ່ີ ເຂາົ້ ກນັ ແລວ້ ເກາະຕ່ີ ອງໄປກະຕຸນ້ ເປັນສີ່ ງິ ກະຕຸກ ແລະການຕອບສະໜອງສີ່ ງິ ອ່ີ ນໆ ໄປເລອ້ ຍໆ ເປັນສາຍ ໂສ.້ ຕວົ ຢ່ີ າງ: • ກຽມຕວົ ຕດິ ຈກັ ລດົ (ແມີ່ ນສີ່ ງິ ກະຕຸກ S) • ຫຽວຊາ້ ຍ ຫຽວຂວາ, ຫຽວຫງັ (ເປັນການຕອບສະໜອງ R ) • ຫຽວເບ່ີ ງິ ຖະໜນົ ວີ່ າງ ( ເປັນການກະຕຸກ S ) • ທດົ ລອງເບີ່ ງິ ວ່ີ າເກຍວີ່ າງ ຫບີ່ ໍ (ເປັນການຕອບສະໜອງ R ) • ການເຫນັ ເກຍວ່ີ າງ ( ແມ່ີ ນສ່ີ ງິ ກະຕຸກ S ) • ເລ່ີ ມິ ຕນົ້ ເປີດກະແຈລດົ (ເປັນການຕອບສະໜອງ R ) • ສຽງເຄ່ີ ອງຈກັ ເລ່ີ ມິ ( ແມ່ີ ນສ່ີ ງິ ກະຕຸກ S ) ປະມອອກຈາກກະແຈລດົ (ເປັນການຕອບສະໜອງ R ) • ກະແຈຖກປ່ີ ອຍ ( ແມ່ີ ນສ່ີ ງິ ກະຕຸກ S ) ຍຽບຄນັ ເລ່ີ ງັ (ເປັນການຕອບສະໜອງ R ) ດ່ີ ງັ ນນັ້ , ການຕອບສະໜອງ (R) ເປັນໄປຕາມລໍາດບັ ຕີ່ ອງໂສ້ ເມ່ີ ອຄນົ ເຮາົ ກະທໍາຢ່ີ າງນີ້ ເລອ້ ຍໆ ກໍ ຈະກາຍເປັນທກັ ສະ, ທກັ ສະແມີ່ ນການຕອບສະໜອງທງັ ໝດົ , ເມ່ີ ອຄນົ ເຮາົ ມທີ ກັ ສະແລວ້ ຂະບວນການປະຕິ ບດັ ກໍຈະເປັນໄປຢີ່ າງຄ່ີ ອງແຄວ້ ແບບອດັ ຕະໂນມດັ . 2) ການເຄ່ີ ອນໄຫວທ່ີ ປີ ະສມົ ປະສານກນັ (Response patterns) ທກັ ສະຂອງຄົນສີ່ ວນຫາຍເປັນທັກສະປະກອບເຂົາ້ ທ່ີ ີຊັບຊອ້ ນ, ເປັນຂະບວນການຂອງການ ຕອບສະໜອງທັງໝົດຂອງທັກສະ ເຊີ່ ິງປະກອບເຂາົ້ ກນັ ຢ່ີ າງມລີ ະບຽບ ດວ້ ຍສ່ີ ງິ ກະຕຸກ ແລະ ການຕອບສະ ໜອງຫາຍໆຄ່ີ ເຊີ່ ງິ ຕ່ີ ໍເນ່ີ ອງກນັ ເປັນຕ່ີ ອງໂສ.້ 114

ເອກະສານອາ້ ງອງິ 1. ຮ.ສ ວງົ ແສງເດອື ນ ປະຊາສຸກ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ົ ວົ ໄປ, ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ົ ງຊາດ, ຄະນະສກຶ ສາສາດ, ວຽງຈນັ 2012. 2. ຈລິ ະພາ ເຕງັ ໄຕລດັ ພອ້ ມດວ້ ຍຄະນະ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ົ ວົ ໄປ, ພາກວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ຄະນະສລິ ລະ ປະສາດ, ມະຫາວທິ ະຍາໄລທາມະສາດ, ພ.ສ 2550. 3. ໄພບູນ ເທວະຣກັ , ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ພາກວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ຄະນະຄຣູສາດ, ຈລຸ າລງົ ກອນມະຫາວທິ ະ ຍາໄລ, ພ.ສ 2537 4. ຈຣິ າກອນ ຕງັ້ ກດິ ພາກອນ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ົ ວົ ໄປ, ຈລຸ າລງົ ກອນມະຫາວທິ ະຍາໄລ, ພ.ສ 2556. 5. ຮ.ສ. ສຸວະລີ ສວີ ະແພດ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທົ່ ວົ ໄປ, ກຣຸງເທບ, ພ.ສ 2549 115

ໂຄງຮ່ າງຫກຼັ ສູດລາຍວຊິ າ ວຊິ າ : ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ ວໄປ ລະຫດັຼ ວຊິ າ: 0901208 ລະບບ-ພາກຮຽນ ລະບບ 4 ປີ ພາກຮຽນທີ 2 ປີທີ 1 ຈານວນຊ່ ວໂມງ 32 ຊ່ ວໂມງ ຄ່ າໜ່ ວຍກດິ ອະທບິ າຍຄ່ າໜ່ ວຍກດິ 2(2-0-0) ວຊິ ານມີ້ີ ຄີ ່ າໜ່ ວຍກດິ ໃນນນັຼີ້ ມີ 2 ຊ່ ວໂມງ ຕ່ 1 ອາທດິ ລວມທງຼັ ໝດ 32 ຊ່ ວໂມງ. ຈດຸ ປະສງ ເມ່ ອຮຽນຈບວຊິ ານແີ້ີ ລວ້ີ ນກັຼ ສກຶ ສາຈະສາມາດອະທບິ າຍໄດ:້ີ ຄວາມໝາຍ, ຄວາມ ສາຄນຼັ ຂອງວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ຊແີ້ີ ຈງໄດເ້ີ ຖງິ ສາເຫດທ່ ພີ າໃຫຄ້ີ ນເຮາມຄີ ວາມແຕກ ເນອ້ີ ໃນຫຍ້ີ ຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນ ແລະ ສາມາດນາໃຊຄີ້ ວາມຮູທີ້ າງດາີ້ ນຈດິ ຕະວທິ ະຍາເຂາີ້ ໃນ ການເຮດຼັ ວຽກ, ການດາເນນີ ຊວີ ດິ ປະຈາວນຼັ ແລະ ຢ່ ູຮ່ ວມກບຼັ ຜູອ້ີ ່ ນໄດຢ້ີ ່ າງມີ ການດາເນນີ ການສອນ ຄວາມສຸກ. ແຜນການສອນ ວຊິ ານຮີີ້ ຽນຮູກ້ີ ່ ຽວກບັຼ ປະຫວຼດັ ຄວາມເປຼັນມາຂອງວຊິ າຈດິ ຕະວິທະຍາ, ອດິ ທິພນ ອາທດິ ທີ 1 ຂອງກາມະພຼັນ ແລະ ສ່ ິງແວດລອ້ີ ມ, ພນ້ີ ຖານທາງສາລິລະວິທະຍາກບຼັ ພຶດຕິກາ, ສະຕິປຼັນຍາ, ອາລມ, ແຮງຈງູ ໃຈ, ການຮຼັບຮູ,ີ້ ການຮຽນຮູ,້ີ ການຄນ້ີ ຄດິ ແລະ ຈດິ ສານກຶ , ບຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນ, ການປຼັບຕວ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ , ຄຸນທາດ ແລະ ນໄິ ສ, ຄວາມຕອ້ີ ງການ ແລະ ທກຼັ ສະ. ວຊິ ານມີ້ີ ບີ ດຮຽນທງັຼ ໝດຈານວນ 10 ບດ, ແຕ່ ລະບດມຫີ ວຂຍີ້ ່ ອຍ ເຊ່ ງິ ໃຊເ້ີ ວລາ ຮຽນທງັຼ ໝດ 16 ອາທດິ , ໂດຍໃຊວ້ີ ທິ ສີ ອນແບບບນຼັ ຍາຍ, ສນທະນາ(ກ່ ຸມນອີ້ ຍ-ກ່ ຸມ ໃຫຍ່ ) ສະເໜໂີ ຄງສາີ້ ງຫກັຼ ສູດ ບດທີ 1 ຄວາມຮູພ້ີ ນີ້ ຖານກ່ ຽວກບັຼ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 1. ປະຫວດຼັ , ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 2. ກ່ ຸມແນວຄດິ ທາງດາີ້ ນຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 3. ສາຂາ ແລະ ວທິ ກີ ານສກຶ ສາພດຶ ຕກິ າຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ ແຜນການສອນ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍ ອາທດິ ທີ 2 2. ຄຕູ ງຼັີ້ ຄາຖາມສນທະນາ 3. ຄມູ ອບໃຫນ້ີ ກັຼ ສກຶ ສາເພ່ ອຈດຼັ ສາມະນາ 4. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນີ້ ຄວາີ້ ນກຼັ ສກຶ ສາ ບດທີ 2 ອດິ ທພິ ນຂອງກາມະພນຼັ ແລະສ່ ງິ ແວດລອີ້ ມ 1. ກາມະພນຼັ ແລະ ການຖ່ າຍທອດທາງກາມະພນຼັ 2. ສ່ ງິ ແວດລອີ້ ມ ກບຼັ ພດຶ ຕກິ າ

ແຜນການສອນ 3. ການພວພນຼັ ລະຫວ່ າງ ກາມະພນັຼ ແລະ ສ່ ງິ ແວດລອີ້ ມ ອາທດິ ທີ 3 ກດິ ຈະກາປະຈາບດ ແຜນການສອນ 1. ຄູບນັຼ ຍາຍ ອາທດິ ທີ 4 2. ຄຕູ ງຼັີ້ ຄາຖາມສນທະນາ 3. ຄມູ ອບໃຫນ້ີ ກຼັ ສກຶ ສາເພ່ ອຈດັຼ ສາມະນາ ແຜນການສອນ 4. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄີ້ າຖາມຄນ້ີ ຄວາ້ີ ອາທດິ ທີ 5 ບດທີ 3 ແຜນການສອນ ພນຶ້ີ ຖານທາງສະລລີ ະວທິ ະຍາກບຼັ ພດຶ ຕກິ າ ອາທດິ ທີ 6 1. ຄວາມສາພນັຼ ລະຫວ່ າງຈດິ ຕະວທິ ະຍາກບຼັ ສາລລິ ະວທິ ະຍາ 2. ລະບບກາີ້ ມເນອ້ີ ແລະ ລະບບຕ່ ອມ ກບຼັ ພດຶ ຕກິ າ 3. ລະບບປະສາດກບັຼ ພດຶ ຕກິ າ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍ 2. ຄູໃຫຄີ້ າຖາມສນທະນາ 3. ຄຕູ ງັຼ້ີ ຄາຖາມ 4. ຄໃູ ຫອີ້ າສາສະໝກັຼ ຂນຶີ້ ຕອບຄາຖາມ 5. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນ້ີ ຄວາີ້ ແກ່ ນກຼັ ສກຶ ສາ ບດທີ 4 ສະຕປິ ັຼນຍາ 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ປັຼດໄຈທ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນຕ່ ສະຕປິ ັຼນຍາ 2. ທດິ ສະດຂີ ອງສະຕປີ ຼັນຍາ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄູບນຼັ ຍາຍ 2. ຄໃູ ຫນ້ີ ກັຼ ສກຶ ສາສນທະນາເປຼັນກ່ ຸມ ບດທີ 4 ສະຕປິ ັຼນຍາ (ຕ່ ) 3. ການທດສອບສະຕປິ ັຼນຍາ 4. ລະດບັຼ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຂອງສະຕປິ ັຼນຍາ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 3. ຄູບນຼັ ຍາຍຕງັຼ້ີ ຄາຖາມກ່ ຽວກບຼັ ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງ IQ ແລະ EQ 4. ໃຫອ້ີ າສາສະໝກຼັ ຂນຶ້ີ ຕອບຄາຖາມ 5. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄີ້ າຖາມຄນ້ີ ຄວາ້ີ ບດທີ 5 ອາລມ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈ 1. ອາລມ

2. ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັຼ ອາລມ 3. ພດຼັ ທະນາການທາງອາລມ 4. ການຄວບຄຸມອາລມ 5. ຄວາມສະຫາດທາງອາລມ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍ 2. ຄໃູ ຫນ້ີ ກຼັ ສກຶ ສາສນທະນາແລກປ່ ຽນຄວາມຄດິ ເຫນຼັ ກ່ ຽວກບັຼ ວທິ ກີ ານຄວບຄຸມ ແຜນການສອນ ອາລມຮາີ້ ຍຕາມປະສບການຂອງນກຼັ ສກຶ ສາແຕ່ ລະຄນ. ອາທດິ ທີ 7 3. ຄູໃຫນ້ີ ກັຼ ສກຶ ສາສນທະນາກ່ ຽວກບຼັ ການສາີ້ ງແຮງຈງູ ໃຈໃນການຮຽນ ແຜນການສອນ 4. ຄສູ ະຫູບ ແລະ ໃຫຄີ້ າຖາມຄນີ້ ຄວາີ້ ອາທດິ ທີ 8 ບດທີ 5 ອາລມ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈ (ຕ່ ) 6. ແຮງຈງູ ໃຈ 7. ປະເພດແຮງຈງູ ໃຈ 8. ການວດຼັ ແຮງຈງູ ໃຈ 9. ການພວພນັຼ ລະຫວ່ າງອາລມຈດິ ແລະແຮງຈງູ ໃຈ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍ 2. ຄໃູ ຫນ້ີ ກຼັ ສກຶ ສາສນທະນາແລກປ່ ຽນຄວາມຄດິ ເຫນຼັ ກ່ ຽວກບຼັ ວທິ ກີ ານຄວບຄຸມ ອາລມຮາີ້ ຍຕາມປະສບການຂອງນກຼັ ສກຶ ສາແຕ່ ລະຄນ. 3. ຄູໃຫນ້ີ ກຼັ ສກຶ ສາສນທະນາກ່ ຽວກບັຼ ການສາີ້ ງແຮງຈງູ ໃຈໃນການຮຽນ 4. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນ້ີ ຄວາ້ີ ບດທີ 6 ການຮບຼັ ຮູ ້ີ ແລະ ການຮຽນຮູ ີ້ 1. ການສາພດຼັ 2. ການຮບັຼ ຮູ ີ້ 3. ວຸດທພິ າວະ ແລະ ການຮຽນຮູ ີ້ 4. ການຖ່ າຍທອດການຮຽນຮູ ີ້ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍບດຮຽນ, ຄໃູ ຫນ້ີ ກຼັ ສກຶ ສາສນທະນາ 2. ຄຕູ ງັຼ້ີ ຄາຖາມກ່ ຽວກບັຼ ຄວາມແຕກຕ່ າງ ລະຫວ່ າງການຮບັຼ ຮູ ີ້ ແລະ ການຮຽນຮູ ້ີ 3. ຄູໃຫອ້ີ າສາສະໝກັຼ ຂນຶ້ີ ຕອບຄາຖາມ 4. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນີ້ ຄວາ້ີ ແກ່ ນກຼັ ສກຶ ສາ

ແຜນການສອນ ກວດກາກາງພາກຮຽນ ອາທດິ ທີ 9 ບດທີ 7 ແຜນການສອນ ການຄນ້ີ ຄດິ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ ອາທດິ ທີ 10 1. ການຄນ້ີ ຄດິ ແຜນການສອນ ອາທດິ ທີ 11 2. ຈນິ ຕະນາການ ແຜນການສອນ 3. ພາສາ ອາທດິ ທີ 12 ກດິ ຈະກາປະຈາບດ ແຜນການສອນ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍບດຮຽນ, ຄຕູ ງຼັ້ີ ຄາຖາມໃຫນີ້ ກັຼ ສກຶ ສາສນທະນາ 3. ຄູໃຫອີ້ າສາສະໝກຼັ ຂນຶີ້ ຕອບຄາຖາມ 4. ຄສູ ະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນ້ີ ຄວາ້ີ ແກ່ ນກັຼ ສກຶ ສາ ບດທີ 7 ການຄນ້ີ ຄດິ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ (ຕ່ ) 4. ການຈ່ ແລະ ການລມ 5. ການໃສ່ ໃຈ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນຼັ ຍາຍບດຮຽນ, ຄຕູ ງຼັີ້ ຄາຖາມໃຫນ້ີ ກັຼ ສກຶ ສາສນທະນາ 2. ຄູຕງັຼີ້ ຄາຖາມ 4. ຄູໃຫອ້ີ າສາສະໝກັຼ ຂນຶ້ີ ຕອບຄາຖາມ 5. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນ້ີ ຄວາີ້ ແກ່ ນກຼັ ສກຶ ສາ ບດທີ 8 ບຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະການປຼັບຕວ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ໂຄງສາີ້ ງບຸກຄະລກິ ະພາບ 2. ຄວາມສາຄນຼັ ຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບ 3. ທດິ ສະດບີ ຸກຄະລກິ ະພາບ 4. ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນ 5. ການປັຼບຕວ 6. ສາເຫດຂອງການປັຼບຕວ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍບດຮຽນ, ຄູຕງຼັີ້ ຄາຖາມໃຫນີ້ ກຼັ ສກຶ ສາສນທະນາ 2. ຄໃູ ຫອ້ີ າສາສະໝກັຼ ຂນຶ້ີ ຕອບຄາຖາມ 3. ຄສູ ະຫູບ ແລະ ໃຫຄ້ີ າຖາມຄນີ້ ຄວາີ້ ແກ່ ນກັຼ ສກຶ ສາ ບດທີ 8 ບຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະການປັຼບຕວ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ (ຕ່ )

ອາທດິ ທີ 13 7. ກນໄກການປັຼບຕວ 8. ວທິ ແີ ກໄ້ີ ຂບນັຼ ຫາທາງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ແຜນການສອນ ອາທດິ ທີ 14 9. ສຸຂະພາບກາຍ ແລະສຸຂະພາບຈດິ ແຜນການສອນ 10. ໂລກປະສາດ ແລະ ໂລກຈດິ ອາທດິ ທີ 15 11. ວທິ ຮີ ກັຼ ສາ ແລະ ສ່ ງເສມີ ສຸຂະພາບຈດິ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ ແຜນການສອນ 1. ຄູບນັຼ ຍາຍບດຮຽນ, ຄູຕງັຼ້ີ ຄາຖາມໃຫນີ້ ກັຼ ສກຶ ສາສນທະນາ ອາທດິ ທີ 16 2. ຄໃູ ຫອີ້ າສາສະໝກັຼ ຂນຶ້ີ ຕອບຄາຖາມ ການປະເມນີ ຜນ 3. ຄູສະຫູບ ແລະ ໃຫຄີ້ າຖາມຄນ້ີ ຄວາີ້ ແກ່ ນກຼັ ສກຶ ສາ ບດທີ 9 ຄຸນທາດ ແລະ ນໄິ ສ 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັຼ ຄຸນທາດ 2. ປະເພດ ແລະ ລກຼັ ສະນະຕ່ າງໆຂອງຄຸນທາດ 3. ນໄິ ສ ແລະໂຄງປະກອບຂອງນໄິ ສ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 1. ຄບູ ນັຼ ຍາຍບດຮຽນ 2. ຄຕູ ງັຼ້ີ ຄາຖາມກ່ ຽວກບັຼ ຄວາມແຕກຕ່ າງ ຄຸນທາດ ແລະ ນໄິ ສ 3. ຄໃູ ຫອີ້ າສາສະໝກຼັ ຂນຶີ້ ຕອບຄາຖາມ 4. ຄສູ ະຫູບ ແລະ ໃຫຄີ້ າຖາມຄນ້ີ ຄວາີ້ ແກ່ ນກັຼ ສກຶ ສາ ບດທີ 10 ຄວາມຕອ້ີ ງການ ແລະທກຼັ ສະ 1. ຄວາມຕອີ້ ງການ ແລະ ທດິ ສະດຄີ ວາມຕອີ້ ງການ 2. ຄວາມໝາຍຂອງທກຼັ ສະ 3. ປະເພດຂອງທກຼັ ສະ 4. ລກັຼ ສະນະຕ່ າງໆຂອງທກຼັ ສະ ກດິ ຈະກາປະຈາບດ 5. ຄູບນຼັ ຍາຍບດຮຽນ, ຄໃູ ຫນ້ີ ກຼັ ສກຶ ສາສນທະນາ 6. ຄຕູ ງັຼ້ີ ຄາຖາມກ່ ຽວກບຼັ ຄວາມແຕກຕ່ າງຄວາມຕອ້ີ ງການຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນ 7. ຄສູ ະຫູບ ແລະ ໃຫຄີ້ າຖາມຄນ້ີ ຄວາີ້ ແກ່ ນກຼັ ສກຶ ສາ ເສງັຼ ທາ້ີ ຍພາກຮຽນ • ການມາຮ່ ວມຮຽນ 10% • ກດິ ຈະກາກ່ ຸມ 10% • ກດິ ຈະກາຂອງບຸກຄນ 20% • ກວດກາກາງພາກ 20%

• ເສງຼັ ຈບໜ່ ວຍກດິ 40% ເອກະສານອາ້ີ ງອງີ ເຂມຼັ ເພດັຼ ບູລມໄຊຍ໌ ພອີ້ ມດວີ້ ຍຄະນະ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ ວໄປ, ຄະນະສກຶ ສາສາດ, ຜູຂີ້ ຽນ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ ງຊາດ ວຽງຈນຼັ , 2007 ຈລິ ະພາ ເຕງຼັ ໄຕລດັຼ ພອີ້ ມດວີ້ ຍຄະນະ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ ວໄປ, ພາກວຊິ າຈດິ ຕະວິ ທະຍາ, ຄະນະສລິ ະປະສາດ,ມະຫາວທິ ະຍາໄລທາມະສາດ, ພ.ສ 2550 ຈລິ ະພາ ເຕງັຼ ໄຕລດັຼ ພອີ້ ມດວ້ີ ຍຄະນະ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ ວໄປ, ພາກວຊິ າຈດິ ຕະວິ ທະຍາ, ຄະນະສລິ ະປະສາດ,ມະຫາວທິ ະຍາໄລທາມະສາດ, ພ.ສ 2552 ວໄິ ລວນຼັ ສສີ ງຄາມ ພອີ້ ມດວ້ີ ຍຄະນະ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ ວໄປ, ບນຼັ ນານກຸ ມຂອງຫ ສະໝຸດກາງແຫ່ ງຊາດ, ບລສິ ດັຼ ທະຮບີ ໂພກຸງເທບ, ພ.ສ 2549 ໄພບູນ ເທວະຣກຼັ , ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ພາກວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ຄະນະຄູສາດ, ຈລຸ າ ລງກອນມະຫາວທິ ະຍາໄລ, ພ.ສ 2549 ນລິ າວນັຼ ບຸບຜາວນັຼ ສງັຼ ກດຼັ ພາກວຊິ າສາ້ີ ງຄຈູ ດິ ຕະວທິ ະຍາການສກຶ ສາ ເບໂີ ທຕດິ ຕ່ : 020 55679863