ຈິດຕະວິທະຍາທົ່ວໄປ-2018

4.2. ປະໂຫຍດຂອງສະຕປິ ັນຍາ 1) ດາ້ ນການສກຶ ສາ: ການຈດັ ການສກຶ ສາຕອ້ ງຄານງຶ ເຖງິ ອງົ ປະກອບດາ້ ນຄວາມເໝາະສມົ ຂອງລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາ ຈ່ີ ງຶ ຈະເກດີ ປະສດິ ທພິ າບຢີ່ າງເຕມັ ທີ່ ີ 2) ດາ້ ນການປັບຕວົ : ເດກັ ທ່ີ ມີ ລີ ະດບັ ສະຕປິ ັນຍາຕ່ີ າປັບຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມບ່ີ ໄດ້ ດີ ເຊ່ີ ງິ ຈະສີ່ ງົ ຜນົ ຕ່ີ ສາພນັ ທະພາບ, ຜນົ ສາເລດັ ໃນການຮຽນ, ການເຮດັ ວຽກ, ການດາລງົ ຊວີ ດິ . ນອກຈາກນບີ້ ກຄນົ ທີ່ ມີ ີ ລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາສູງກວີ່ າບກຄນົ ອ່ີ ນຫາຍໆ ມກັ ມບີ ນັ ຫາສາພນັ ທະພາບຄກນັ . 3) ດາ້ ນການປະກອບອາຊບີ : ບກຄນົ ທີ່ ມີ ລີ ະດບັ ສະຕປິ ັນຍາສູງ, ຈະມໂີ ອກາດເລອກສກຶ ສາ ທີ່ ນີ າໄປ ສ່ີ ູການປະກອບອາຊບີ ທ່ີ ມີ ສີ ະຖານະພາບ ແລະ ລາຍໄດສ້ ູງຕາມທີ່ ຕີ ອ້ ງການ. 4. ດາ້ ນການເລອກຄີ່ ູຄອງ: ຕາມທດິ ສະດສີ ະຕປິ ັນຍາເຊ່ີ ອວ່ີ າວ່ີ າ ກາມະພນັ ມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕີ່ ສະຕປິ ັນຍາ ຂອງບກຄນົ ແລະ ສະຕປິ ັນຍາເປັນປັດໄຈສາຄນັ ທີ່ ສີ ່ີ ງົ ຜນົ ຕ່ີ ຄວາມສາເລດັ ຂອງບກຄນົ ໃນທກໆ ດາ້ ນ , ສະນນັ້ ໃນບກຄນົ ທີ່ ມີ ສີ ະຕປິ ັນຍາສູງຈີ່ ງຶ ເຫນັ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການເລອກຄ່ີ ູຄອງທ່ີ ມີ ສີ ະຕປິ ັນຍາສູງດວ້ ຍເພ່ີ ອຕອ້ ງການ ໄດລ້ ກູ ທ່ີ ມີ ສີ ະຕປິ ັນຍາສູງໄວສ້ ບຕະກນຕີ່ ໄປ. 5. ດາ້ ນການດາລງົ ຊວີ ດິ : ບກຄນົ ທ່ີ ມີ ສີ ະຕປິ ັນຍາສູງ ຈະປະສບົ ຜນົ ສາເລດັ ໃນການງານທ່ີ ີ ສີ່ ງົ ຜນົ ຕ່ີ ລາຍໄດ້ ແລະຄວາມເປັນຢ່ີ ູທີ່ ພີ ຽບພອ້ ມ, ເດກັ ໆທ່ີ ເີ ຕບີ ໃຫຍ່ີ ໃນຄອບຄວົ ທ່ີ ພີ ຽບພອ້ ມ, ອບົ ອີ່ ນ, ການເຕບີ ໂຕໃນ ສີ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ີ ດີ ຈີ ະສີ່ ງົ ເສມີ ໃຫມ້ ລີ ະດບັ ສະຕປິ ັນຍາທ່ີ ສີ ູງຂນຶ້ ,ນອກເໜອຈາກທີ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ມາຈາກກາມະພນັ . ດ່ີ ງັ ນນັ້ , ບກຄນົ ທີ່ ມີ ລີ ະດບັ ສະຕປິ ັນຍາສູງ ຈີ່ ງຶ ມໂີ ອກາດພດັ ທະນາລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາໃຫ້ ສູງຍີ່ ງິ ຂນຶ້ ໆ ກຈະສີ່ ງົ ຜນົ ໃຫມ້ ລີ ະດບັ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ທີ່ ດີ ໃີ ນດາ້ ນອີ່ ນໆຕີ່ ໄປດວ້ ຍ. 4.3. ສ່ີ ງິ ທີ່ ສີ າຄນັ ກ່ີ ຽວກບັ ກາມະພນັ ແລະ ສ່ີ ງິ ແວດລອ້ ມທີ່ ສີ ງົ ຜນົ ຕ່ີ ສະຕປິ ັນຍາບກຄນົ 1) ລະດັບສະຕິປັນຍາຂອງບກຄົນຖກການດົ ດວ້ ຍກາມະພັນ ແລະ ສາມາດປີ່ ຽນແປງໄປຕາມ ສີ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ຈາກການສກຶ ສາຂອງນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ສະຫລບວີ່ າ ລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາຂອງ ບກຄົນໄດຮ້ ບັ ການຖີ່ າຍທອດມາຈາກບນັ ພະບລດ ແລະ ຈາກການສກຶ ສາເດກັ ຝາແຝດແທທ້ ີ່ ມີ ກີ າມະພນັ ຄກນັ ທກຢີ່ າງ, ແຕີ່ ເມ່ີ ອ ເອາົ ເດກັ ເຫລ່ີ າົ ນນັ້ ໄປລຽ້ ງດູໃນສີ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ີ ຕີ ່ີ າງກນັ , ພບົ ວ່ີ າລະ ດບັ ສະຕປິ ັນຍາຂອງເດກັ ມຄີ ວາມແຕກ ຕີ່ າງກນັ , ຈີ່ ງຶ ສະຫບໄດວ້ ີ່ າ ລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາຂອງບກຄນົ ນນັ້ , ນອກຈາກຈະຂນຶ້ ຢ່ີ ູກບັ ກາມະພນັ ແລະຍງັ ຂນຶ້ ຢ່ີ ູ ກບັ ສີ່ ງິ ແວດລອ້ ມທີ່ ດີ ີ ແລະເໝາະສມົ ສາມາດ ສ່ີ ງົ ຜນົ ໃຫລ້ ະດບັ ສຕິ ປິ ັນຍາສູງຂນຶ້ ໄດ.້ 2) ລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາຂອງກຄົນນນັ້ ບ່ີ ຄງົ ທີ່ ີ, ສາມາດປີ່ ຽນແປງໄດ້ ເພາະສະນນັ້ ຈ່ີ ງຶ ສະຫລບ ໄດວ້ ີ່ າ ລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາຂອງບກຄົນທີ່ ທີ ດົ ສອບແຕີ່ ລະຄງັ້ ອາດໄດລ້ ະດບັ ທ່ີ ແີ ຕກຕ່ີ າງກນັ ມກີ ານ ປີ່ ຽນແປງເພີ່ ີມຂຶນ້ ຫລຫລດລງົ ຂນຶ້ ຢີ່ ູກບັ ການເຝິກຝົນ, ການຮຽນຮູ,້ ແລະປັດໄຈອີ່ ນໆ ເຊີ່ ນັ : ຄວາມ ພອ້ ມຂອງຈດິ ໃຈ. 3) ຂະບວນການທດົ ສອບສະຕປິ ັນຍາທີ່ ຽງຕງົ , ເຊີ່ ອຖໄດພ້ ຽງໃດ, ການທດົ ສອບສະຕປິ ັນຍາ ຕອ້ ງ ເຮດັ ໂດຍຜູຊ້ ີ່ ຽວຊານຢີ່ າງແທຈ້ ງິ ແລະ ມຂີ ະບວນການທດົ ສອບທີ່ ເີ ປັນມາດຕະຖານ, ຜນົ ຂອງການທດົ ສອບຈ່ີ ງຶ ຈະມຄີ ວາມເຊ່ີ ອຖໄດ.້ 46

ບດົ ທີ 5 ອາລມົ ຈດິ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈ (Emotion and Motive) 1. ອາລມົ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງອາລມົ ອາລມົ ເປັນຄາສບັ ທີ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍເຂາົົ້ ໃຈຍາກ ແລະ ເຫນັ ໄດຢົ້ ່ີ າງຊດັ ເຈນເພາະມຄີ ວາມລະອຽດ, ຊບັ ຊອົ້ ນ ແລະ ເປັນນາມະທາ, ບ່ີ ສາມາດສາຜດັ ໄດ,ົ້ ແຕ່ີ ມກີ ານຕອບສະໜອງທ່ີ ເີ ປັນຮູບປະທາ ມທີ ງັ ທີ່ ສີ ງັ ເກດ ໄດຢ້ົ ່ີ າງຊດັ ເຈນ ແລະ ບ່ີ ສາມາດສງັ ເກດໄດົ້ ຖາົ້ ຫາກບຸກຄນົ ນນັ້ົ ບ່ີ ສະແດງອາລມົ ອອກມາ. ຄາວີ່ າອາລມົ ກງົ ກບັ ພາສາອງັ ກດິ ວ່ີ າ “Emotion” ເຊ່ີ ງິ ໃນທາງຈດິ ຕະວທິ ະຍາແລວ້ົ ອາລມົ ຄື ຄວາມ ວີ່ ຸນວາຍໃຈ, ຄວາມປ່ີ ັນປວນ ເປັນສະພາວະທ່ີ ບີ ຸກຄນົ ສູນເສຍຄວາມເປັນຕວົ ຂອງຕນົ ເອງ ເປັນຄວາມຮູສົ້ ກຶ ສ່ີ ວນ ຕວົ ພາຍໃນຂອງບຸກຄນົ ນນັ້ົ ໆ ເພາະມະນຸດທຸກຄນົ ມຄີ ວາມມກັ ຄວາມເປັນທາທີ່ ຕີ ອ້ົ ງໄດຮົ້ ບັ ການຕອບສະໝອງ ທາງອາລມົ , ເພາະຄວາມຕອ້ົ ງການທາງອາລມົ ເປັນສ່ີ ງິ ຈາເປັນ ຄກື ນັ ກບັ ຄວາມຕອົ້ ງການດາ້ົ ນຮີ່ າງກາຍ ອນັ ເປັນສີ່ ງິ ທີ່ ເີ ກດີ ມາຈາກການມປີ ະຕສິ າພນັ ຂອງຕນົ ເອງ ກບັ ບຸກຄນົ ອ່ີ ນື ແລະ ກບັ ສີ່ ງິ ແວດລອົ້ ມ. ນອກຈາກນ,ີ້ົ ອາລມົ ຍງັ ມຄີ ວາມສາພນັ ກ່ີ ຽວຂອ້ົ ງກບັ ຄາວີ່ າ ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ແລະ ຈດິ ໃຈອກີ ດວົ້ ຍ. 1.2. ຊະນດິ ຂອງອາລມົ ໂຣເບດີ ພລູຊກິ (Robert Plutchik) ໄດເ້ົ ຮດັ ການວໄິ ຈເລ່ີ ອື ງອາລມົ ແລະ ໄດຍົ້ ອມຮບັ ວີ່ າອາລມົ ພນືົ້ ຖານຢີ່ ູ 8 ຊະນດິ ຄື ອາລມົ ຢົາ້ ນກວົ , ອາລມົ ຕກົ ໃຈ, ອາລມົ ໂສກເສາົ້ົ , ອາລມົ ລງັ ກຽດ,ອາລມົ ຮາົ້ ຍ, ອາລມົ ຄາດຫວງັ , ອາລມົ ມ່ີ ວນຊີ່ ນື , ອາລມົ ຍອມຮບັ . ອາລມົ ພນື້ົ ຖານທງັ 8 ນຍີ້ົ ງັ ປີ່ ຽນແປງໄປຕາມລະດບັ ຄວາມເຂມັ້ົ ຂຸ ນົ້ ຂອງອາລມົ ແລະ ຍງັ ມຊີ ີ່ ເື ອນີົ້ ແຕກຕີ່ າງ ກນັ ອກີ ເຊ່ີ ນັ : ອາລມົ ໂສກເສາົົ້ ຈະມລີ ະດບັ ຕງັ້ົ ແຕ່ີ ເສາົ້ົ , ເສຍໃຈ, ທຸກ ໃຈ ເປັນຕນົ້ົ . ອາລມົ ທີ່ ມີ ລີ ະດບັ ຄວາມເຂມັ້ົ ຂຸ ນົ້ ໜອົ້ ຍຈະບ່ີ ສາມາດແຍກໄດວ້ົ ່ີ າເປັນອາລມົ ໃດ. ນອກຈາກນີ້ົ ອາລມົ ທງັ 8 ນຍີົ້ ງັ ປະສມົ ປະສານກນັ ເປັນອາລມົ ຊບັ ຊອົ້ ນຂນຶົ້ ອກີ ຕວົ ຢ່ີ າງ ເດກັ ຊາຍຄນົ ໜີ່ ງຶ ກາລງັ ກນິ ເຂາົົ້ ໜມົ ທ່ີ ີ ລກັ ມາຈາກເຮອື ນຄວົ , ກຈະເກດີ ອາລມົ ມ່ີ ວນຊີ່ ນື ປະສມົ ກບັ ອາລມົ ຢ້ົານກວົ ເຊີ່ ງິ ກຄຄື ວາມຮູສົ້ ກຶ ຜດິ (Guilt) ຫລອື າລມົ ອດິ ສາ ກເປັນອາລມົ ທີ່ ປີ ະສມົ ປະສານລະຫວ່ີ າງຮາົ້ ຍ, ຄຽດ ແລະ ຢາ້ົ ນກວົ ເປັນຕນົ້ົ . ແພກເຊບ (Jaak Panksepp) ໄດສ້ົ ະເໜີ ແນວຄິດການຈາແນກອາລົມແຕກຕີ່ າງຈາກ ພລູຊກິ , ໂດຍທ່ີ ານສະເໜພີ ນື້ົ ຖານນນັົ້ ມຢີ ີ່ ູທັງໝດົ 4 ຊະນດິ ໄດແ້ົ ກີ່ : ຄາດຫວງັ , ເດອື ດຮອ້ົ ນ ຕກົ ໃຈ ແລະ ຢ້ົານກວົ , ໂດຍທ່ີ ອີ າລມົ ພນືົ້ ຖານແຕີ່ ລະຊະນດິ ເກດີ ຂນຶ້ົ ສາພນັ ກບັ ຕາແໜ່ີ ງໃນສະໝອງ ທີ່ ຕີ ງັົ້ ຢີ່ ູບລເິ ວນໄຮໂປທາລາມັດ, ເຊີ່ ງິ ໃນແຕີ່ ລະຕາແໜີ່ ງເທງິ ສະໝອງຈະສະໜອງຕອບຕ່ີ ອາລມົ ຕີ່ າງຊະນດິ ກນັ , ໂດຍອາໄສການແປຂມ້ົ ູນທ່ີ ຖີ ກື ກະຕຸນ້ົ ຈາກສີ່ ງິ ແວດລອົ້ ມເປັນກະແສປະສາດສ່ີ ງົ ໄປຫາລະບບົ ປະສາດສີ່ ງັ ການ ເຮດັ ໃຫເົ້ ກດີ ການສະແດງພດຶ ຕິ ກາທ່ີ ສີ ອດຄີ່ ອງກບັ ອາລມົ ຕີ່ າງໆ. ນອກຈາກນ,ີ້ົ ອາລມົ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຍງັ ຈາແນກອອກເປັນ 2 ປະເພດໃຫຍີ່ ຄ:ື ອາລມົ ທີ່ ເີ ພງິ ປາຖະໜາ, ເບີກບານມີ່ ວນຊີ່ ືນ, ອາລົມສະຫງບົ , ອາລົມເພີດເພີນ, ອາລົມຮັກ, ອາລົມປອດໂປ່ີ ງ, ອາລົມເປັນອາລົມທ່ີ ີ ກີ່ ໃຫເົ້ ກີດຄວາມສຸກ ແລະ ໃຫປົ້ ະໂຫຍດເປັນອາລົມທີ່ ເີ ກີດຄວາມພໃຈ ແລະ ຍນິ ດີທ່ີ ີຈະມອີ າລມົ ແບບນີຢົ້ ີ່ ູ ເລອືົ້ ຍໆ ອາລມົ ເຫລ່ີ າົ ນຈີົ້ ະໄປກະຕຸນ້ົ ໃຫອົ້ ະໄວຍະວະຕ່ີ າງໆ ໃນຮ່ີ າງ ກາຍເຮດັ ວຽກຕາມປົກກະຕ.ິ ອາລມົ ອກີ ປະເພດໜີ່ ງຶ ຄື ອາລມົ ທ່ີ ບີ ີ່ ເພງິ ປາຖະໜາໄດແົ້ ກີ່ : ອາລມົ ທ່ີ ີ ກີ່ ໃຫເ້ົ ກດີ ຄວາມທຸກ, ຫາກບຸກຄນົ ມອີ າລມົ ປະເພດນີ້ົ ພຽງໜອົ້ ຍດຽວກສາມາດໃຫໂົ້ ທດໄດ,ົ້ ແຕີ່ ຖາ້ົ ມຫີ ລາຍກຈະສ່ີ ງົ ຜນົ ໃຫຄ້ົ ວາມເຈບັ ໄຂໄົ້ ດປ້ົ ີ່ ວຍຂອງຮ່ີ າງກາຍໄດົ້ 47

ເຊ່ີ ນັ : ອາລມົ ທຖ້ົ ອຍ, ອາລມົ ວີ່ ຸນ ວາຍ, ອາລມົ ວຕິ ກົ ກງັ ວນົ , ອາລມົ ເບ່ີ ອື ໜີ່ າຍ. ອາລມົ ເຫລີ່ າົ ນຈີ້ົ ະເຮດັ ໃຫອົ້ ະໄວ ຍະວະຕ່ີ າງໆໃນ ຮ່ີ າງກາຍເຮດັ ວຽກຫລາຍຂນຶົ້ , ເຮດັ ໃຫຮົ້ ູສ້ົ ກຶ ບ່ີ ດີ ເປັນໂທດຕ່ີ ລະບບົ ປະສາດ, ລະບບົ ກາ້ົ ມເນອືົ້ , ລະບບົ ຫາຍໃຈ, ການເຕນັ້ົ ຂອງຫວົ ໃຈ ແລະ ລະບບົ ຂບັ ຖີ່ າຍ. 1.3. ໜາົ້ ທ່ີ ຂີ ອງອາລມົ ອາລມົ ມໜີ າ້ົ ທ່ີ ສີ າຄນັ ດ່ີ ງັ ນ:ີ້ົ 1) ເປັນຕວົ ກະຕຸນົ້ ໃຫເົ້ ກດີ ພດຶ ຕກິ າ ຄກື ບັ ການໃຫສ້ົ ນັ ຍານວ່ີ າຈະມບີ າງສີ່ ງິ ທ່ີ ສີ າຄນັ ເກດີ ຂນຶົ້ ແລະ ອາລມົ ຈະສ່ີ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ົ ກດີ ການກະທາທີ່ ຮີ ຸ ນແຮງຂນຶ້ົ ເຊ່ີ ນັ : ອາລມົ ຮາ້ົ ຍ, ຮ່ີ າງກາຍພອົ້ ມທ່ີ ຈີ ະກະທາການຕອບສະໜອງ ໄດໃົ້ ນທນັ ທທີ ນັ ໃດ. 2) ເປັນຕວົ ຮວບຮວມ: ອາລມົ ຈະເຮດັ ໃຫກ້ົ ານຮບັ ຮູຂ້ົ ອງເຮາົ ມສີ ສີ ນັ ກບັ ຕວົ ເຮາົ ເອງ ແລະ ຜູອ້ົ ີ່ ນື , ຮວມ ທງັ ຍງັ ເຮດັ ໃຫຮົ້ ວບຮວມການຄິດເປັນລະບບົ ທີ່ ີຮູສົ້ ຶກໄດ້ົ ເຊີ່ ັນ: ຫາກເຮາົ ອາລົມດີ ບ່ີ ວີ່ າ ຈະສະຖານະການ ໂຫດຮາົ້ ຍແນວໃດ ກຈະເຮດັ ໃຫເົ້ ຮາົ ເບ່ີ ງິ ໂລກໃນແງ່ີດຫີ ລາຍກວີ່ າອາລມົ ທີ່ ໝີ ີ່ ນົ ໝອງ. ດ່ີ ງັ ນນັົ້ , ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ທ່ີ ເີ ຮາົ ຮູຕົ້ ວົ ຈະເປັນຕວົ ທ່ີ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ີ ກາັ ນຮບັ ຮູຂົ້ ອງເຮາົ ໄປດວົ້ ຍ. 3) ເປັນຕວົ ນາ ແລະ ເປັນຕວົ ສະໜບັ ສະໜູນໃຫພ້ົ ດຶ ຕກິ າຕ່ີ ເນີ່ ອື ງໄປ: ເຮາົ ພບົ ວີ່ າສດັ ຮາົ້ ຍ ຈະຕີ່ ສູ,ົ້ ຄນົ ທີ່ ີ ມຄີ ວາມຢາ້ົ ນກວົ ຈະຖອຍໜ.ີ ດ່ີ ງັ ນນັົ້ , ຈີ່ ງຶ ເວາົົ້ ໄດວ້ົ ີ່ າ ອາລມົ ເປັນຕວົ ນາໃຫເົ້ ກດີ ພດຶ ຕກິ າ ແລະ ຍງັ ສະໜບັ ສະໜູ ນໃຫເ້ົ ກດີ ພດຶ ຕກິ າທີ່ ຕີ ີ່ ເນີ່ ອື ງໄປ ເຊີ່ ນັ : ຫາກເຮາົ ຢາົ້ ນກວົ ເຮາົ ກຈະສາມາດແລ່ີ ນໄດດ້ົ ນົ ແລະ ໄວຂນຶ້ົ . 4) ການສີ່ ສື ານ : ການສີ່ ສື ານຂອງອາລມົ ຫລສື ນັ ຍານຂອງອາລມົ ນນັົ້ ຈະສະແດງອອກ ໂດຍທາງສໜີ າົ້ ໄດ້ົ ໃນລະດບັ ໜີ່ ງຶ ເຊີ່ ນັ : ນກັ ສກຶ ສາອາດເວາົ້ົ ກບັ ອາຈານວີ່ າສນົ ໃຈໃນວຊິ າທ່ີ ອີ າຈານສອນ, ແຕ່ີ ໃນເວລາຮຽນແທຈ້ົ ງິ ພດັ ຫລບັ ຕານ່ີ ງັ , ຫາວນອນ ແລະ ເບ່ີ ງິ ອອກໄປທ່ີ ປີ ີ່ ອງຢຽ້ົ ມ, ເຊີ່ ງິ ສີ່ ໃື ຫເ້ົ ຫນັ ວີ່ າບ່ີ ສນົ ໃຈການສອນຂອງອາຈານ ເລຍີ . 1.4. ການເກດີ ອາລມົ ນກັ ວທິ ະຍາສາດ, ນກັ ສະລລີ ະສາດ ແລະ ນກັ ວວິ ດັ ທະນາການຕີ່ າງໆ ພາກນັ ສກຶ ສາກີ່ ຽວກບັ ເກດີ ອາລມົ ພບົ ວ່ີ າ: ອາລມົ ເປັນພະລງັ ຊະນດິ ໜ່ີ ງຶ ແລະ ອາລມົ ເກດີ ຂນຶົ້ ເພາະສ່ີ ງິ ກະຕຸນ້ົ ທີ່ ຖີ ກື ສີ່ ງົ ເຂາົ້ົ ມາສະໝອງໂດຍ ສະເພາະສ່ີ ວນທີ່ ເີ ອນີ້ົ ວີ່ າ ທາລາມດັ (Thalamus) ເຊີ່ ງິ ເປັນສະໝອງສ່ີ ວນ ທາອດິ ຂອງການຮບັ ຮູ ້ົ ແລະ ເປັນ ສູນກາງໃນການຮັບຮູຂົ້ ມ້ົ ູນຂ່ີ າວສານ ຈາກນນັ້ົ ຂມ້ົ ູນກ່ີ ຈະເຂົາ້ົ ສີ່ ູ ລະບົບລມິ ບິກ (Limbic System) ສະ ໝອງສີ່ ວນອະມກິ ດາລາ (Amygdala) ແລະ ສະໝອງສ່ີ ວນໜາົ້ , ໂດຍທີ່ ລີ ະບບົ ລມິ ບກິ ແລະ ສະໝອງສ່ີ ວນ ອາມກິ ດາລານນັ້ົ ເປັນສະໝອງສີ່ ວນທີ່ ີກີ່ ຽວ ຂອົ້ ງກບັ ອາລົມພືນົ້ ຖານ ເຊ່ີ ັນ: ຫາົ້ ວຫານ, ໃຈຮາົ້ ຍ ເປັນຕົນ້ົ . ນກັ ວທິ ະຍາສາດພບົ ວ່ີ າ ຫາກເຫດ ການນນັົ້ ໆ ມສີ ີ່ ວນເຮດັ ໃຫົ້ ອະມກິ ດາລາ ເກດີ ການຕີ່ ນື ຕວົ ຫລາຍຂນຶ້ົ ເທີ່ າົ ໃດ ເຮາົ ຈະສາມາດຈດົ ຈາເຫດການໄດດົ້ ທີ ່ີ ສີ ຸດ ເອນີົ້ ວີ່ າ ຄວາມຊງົ ຈາອນັ ເນີ່ ອື ງມາຈາກອາລມົ . ນອກຈາກນໃີ້ົ ນທາງ ກາຍຍະວພິ າກພບົ ວີ່ າ: ບລເິ ວນສະໝອງສ່ີ ວນໜາົ້ ນນັ້ົ ມໜີ າ້ົ ທີ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບກ່ີ ຽວກບັ ອາລມົ ຕີ່ າງໆ ອກີ ດວ້ົ ຍ. 48

2. ທດິ ສະດກີ ີ່ ຽວກບັ ອາລມົ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາພະຍາຍາມຕງັົ້ ທດິ ສະດຕີ ່ີ າງໆ ຂນຶົ້ ເພີ່ ອື ມາອະທບິ າຍກ່ີ ຽວກບັ ການເກດີ ອາລມົ ເຊ່ີ ງິ ທດິ ສະດທີ ່ີ ສີ າຄນັ ມດີ ່ີ ງັ ນ:ີົ້ 2.1. ທດິ ສະດອີ າລມົ ຂອງ ເຈມ - ແລງ (James - Lange Theory) ທດິ ສະດນີ ເີົ້ ນນັ້ົ ວ່ີ າ ອາລມົ ຂອງເຮາົ ເກດີ ຂນຶ້ົ ເນ່ີ ອື ງມາຈາກມສີ ີ່ ິງກະຕຸນ້ົ ເຂາົົ້ ມາກະຕຸນົ້ ໃສ່ີ ອິນຊີ ຫລັງ ຈາກນນັ້ົ ຮ່ີ າງກາຍຈະເກດີ ການປ່ີ ຽນແປງເຮດັ ໃຫເົ້ ກດີ ພະລງັ ປະສາດ (Nerve Impulse) ແລະ ລາຍງານການ ປີ່ ຽນແປງນໄີົ້ ປຫາສະໝອງ ສີ່ ງົ ຜນົ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ອາລມົ . ເຈມ ໄດສົ້ ະເໜີ ປັດໄຈສາຄນັ ໃນການທ່ີ ເີ ຮດັ ໃຫບົ້ ຸກຄນົ ມຄີ ວາມຮູສົ້ ກຶ ວີ່ າມອີ າລມົ ເກດີ ຂນຶົ້ ກຄື ການ ຮູສ້ົ ກຶ ໃນການປີ່ ຽນແປງຕີ່ າງໆ ທາງສະລລີ ະທ່ີ ເີ ກດີ ຂນຶົ້ ໃນຂະນະທ່ີ ມີ ກີ ານຕອບສະໜອງຕ່ີ ສະຖານະການໜາ້ົ ຢ້າົ ນ ກວົ ຫລື ຕກົ ໃຈ. ນອກຈາກນີ້ົ ທ່ີ ານ ຄານ ແລງ ຍງັ ມຄີ ວາມເຫນັ ສອດຄ່ີ ອງກບັ ວນິ ລ່ີ ຽມ ເຈມ ໄດຮ້ົ ີ່ ວມກນັ ຕງັົ້ ທິດສະດີນີຂົ້ ຶນ້ົ ທິດສະດີນີ້ົ ອະທິບາຍວີ່ າ ມະນຸດ ມກີ ານຮັບຮູສົ້ ່ີ ງິ ກະຕຸ ນົ້ ເປັນອັນດບັ ທາອິດ, ຕ່ີ ມາເກີດການ ປີ່ ຽນແປງທາງດາ້ົ ນຮ່ີ າງກາຍ ແລະ ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ . ທດິ ສະດນີ ສີ້ົ ະເໜຄີ ວາມຄດິ ວີ່ າ ອາລມົ ເກດີ ຂນຶົ້ ພາຍຫລງັ ຈາກມີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຫລື ການປີ່ ຽນແປງຂອງຮ່ີ າງກາຍ. ສະນນັ້ົ , ຂະບວນການເກດີ ອາລມົ ຈ່ີ ງຶ ເກີດຕາມລາດບັ ດີ່ ັງແຜນ ວາດທດິ ສະດຂີ ອງ ເຈມ. ເຫນັ ງູ ຫວົ ໃຈເຕນັ້ົ ໄວ ແລະ ແລ່ີ ນໜີ ເກດີ ຄວາມຢາ້ົ ນກວົ ສີ່ ງິ ກະຕຸນ້ົ ພາຍນອກ ສີ່ ງິ ກະຕຸນົ້ ທີ່ ສີ ະໝອງ ເກດີ ອາລມົ ຮບັ ຮູ ົ້ ໃຍປະສາດຮບັ ( Drive ) ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ໃຍປະສາດການ ເຄີ່ ອື ນໄຫວ ການຮບັ ຮູທ້ົ າງຮ່ີ າງກາຍ ແລະ ການຕອບສະໜອງ ແຜນຜງັ ທີ 3 : ຂະບວນການເກດີ ອາລມົ ຕາມທດິ ສະດີອາລມົ ຂອງ ເຈມ - ແລງ 49

ຕວົ ຢີ່ າງ ການເກດີ ອາລມົ ພາຍຫລງັ ຈາກມກີ ານປ່ີ ຽນແປງທາງສະລລີ ະ ເຊີ່ ນັ ເມ່ີ ອື ເຮາົ ຍີ່ າງສະດຸດຂັນົ້ ໄດ ເຮົາຈະໃຊມ້ົ ຈື ບັ ຮາວຂນັ້ົ ໄດໂດຍອດັ ຕະໂນມດັ . ເຫດການດີ່ ັງກີ່ າວນີຈົ້ ະເກດີ ຂນຶ້ົ ກ່ີ ອນທີ່ ຈີ ະເກດີ ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ຫວົ ໃຈເຕນັົ້ ແຮງ, ຫາຍໃຈຫອບ, ມຄີ ວາມຮູສົ້ ກຶ ວ່ີ າແຂນຂາອ່ີ ອນແຮງ ຫລສື ່ີ ນັ 2.2. ທດິ ສະດອີ າລມົ ຂອງ ແຄນນອນ - ບາ (Cannon - Bard Theory) ທດິ ສະດທີ ່ີ ມີ ຄີ ວາມເຊ່ີ ອື ວ່ີ າ ສະໝອງສີ່ ວນໜາ້ົ ພາກສ່ີ ວນໄຮໂປທາລາມດັ (Hypothalamus) ຈະ ຄວບຄຸມອາລົມຂອງສ່ີ ິງທີ່ ີມຊີ ີວິດ ເມີ່ ອື ສ່ີ ງົ ກະຕຸນ້ົ ມກີ ານສ່ີ ົງກະແສປະສາດໄປຍງັ ສະໝອງສ່ີ ວນນີ,ົ້ ຈາກນນັົ້ ກະແສປະສາດຈະແຍກໄປ 2 ທາງ, ທາງໜ່ີ ງຶ ຈະສີ່ ງົ ໄປຍງັ ອະໄວຍະວະໂຕຕົ້ ອບເກດີ ພດຶ ຕກິ າຂນຶ້ົ , ອກີ ທາງໜ່ີ ງຶ ສີ່ ງົ ໄປຫາສະໝອງສ່ີ ວນຄເທກັ ສີ່ ງົ ຜນົ ໃຫເ້ົ ກດີ ອາລມົ ຂນຶ້ົ ໃນເວລາທີ່ ໃີ ກຄ້ົ ຽງກນັ . ສ່ິ ງກະຕນຸ້ ພາຍນອກ ສ່ິ ງກະຕນຸ້ ທິ່ ສະໝອງ ເກດອາລມົ ຮບັ ຮຸ້ ໃຍປະສາດສິງ່ ັ ການ ( Drive ) ແລະສະໝອງສວ່ິ ນຄໍເທັກ ການຮສຸ້ ຶກທາງຮາິ່ ງກາຍ ແລະ ການຕອບສະໜອງ ເຫນັ ງູ ໄຮໂປທາລາມດັ ເກດີ ຄວາມຢາົ້ ນກວົ (ຫວົ ໃຈເຕນັົ້ ໄວ) ແລີ່ ນໜີ ແຜນຜງັ ທີ 4 : ຂະບວນການເກດີ ອາລມົ ຕາມທດິ ສະດີອາລມົ ຂອງ ແຄນນອນ - ບາ ທັງສອງທິດສະດີມກີ ານຖົກຖຽງກັນຢ່ີ ູ, ໃນບາງສະຖານະການ ເຊ່ີ ັນ: ໃນກລະນີທີ່ ີມະນຸດ ປະສົບກັບ ອນັ ຕະລາຍຢ່ີ າງກະທນັ ຫັນ ການເກດີ ອາລມົ ຈະເກີດຂນຶ້ົ ພາຍຫລງັ ຈາກການເກດີ ພຶດຕິ ກາຊະນດິ ທ່ີ ເີ ກີດໂດຍ ອດັ ຕະໂນມດັ ແລະ ໃນບາງສະຖານະການ, ອາລມົ ຂອງມະນຸດຈະເກດີ ຂນຶົ້ ພອ້ົ ມກບັ ການປ່ີ ຽນແປງທາງສະລລີ ະ ແລະ ກີ່ ອນການເກດີ ພດຶ ຕກິ າຊະນດິ ທີ່ ເີ ກດີ ອດັ ຕະໂນມດັ ເຊີ່ ນັ : ອາລມົ ຢາ້ົ ນກວົ ຂນົ ລຸກແລວ້ົ ແລ່ີ ນໜ.ີ 50

2.3. ທດິ ສະດອີ າລມົ ຂອງແຊດເຕີ - ຊງິ ເກີ (Schachter - Singer Theory of Emotion) ຈດັ ຢີ່ ູໃນກ່ີ ຸມປັນຍານຍິ ມົ (Cognitive Theory) ເຊີ່ ງິ ເນນັົ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງສະໝອງໃນການຕີ ຄວາມໝາຍຂອງສ່ີ ງິ ກະຕຸ ນ້ົ ຫລື ສະຖານະການທ່ີ ພີ ບົ ເຫນັ ວ່ີ າມສີ າເຫດມາຈາກອນັ ໃດ, ທດິ ສະດນີ ສີົ້ ະເໜີວີ່ າ ສະໝອງບີ່ ຈາເປັນຕອ້ົ ງມກີ ານຕອບສະໜອງທາງອາລມົ ດວ້ົ ຍການມພີ ດຶ ຕກິ າທ່ີ ສີ ະເພາະຕາຍຕວົ ແຕີ່ ການຮບັ ຮູ ້ົ ແລະ ເຂາົ້ົ ໃຈຕ່ີ າງຫາກທີ່ ກີ ່ີ ໃຫເ້ົ ກດີ ການສາົ້ ງແບບແຜນປະຕບິ ດັ ທາງອາລມົ ໃຫແ້ົ ຕກຕີ່ າງກນັ ໂດຍຂນຶ້ົ ຢີ່ ູກບັ ຕວົ ກະຕຸນ້ົ ປະສບົ ການຂອງແຕ່ີ ລະບຸກຄນົ . ດີ່ ງັ ນນັ້ົ , ທດິ ສະດນີ ຈີ້ົ ີ່ ງຶ ເນນັ້ົ ວີ່ າ ອາລມົ ຄຄື ວາມຮູສົ້ ກຶ ທ່ີ ເີ ກດີ ຈາກການປະ ເມນີ ຂອງສີ່ ງິ ກະຕຸນ້ົ ທ່ີ ສີ ະໝອງຮບັ ຮູ ົ້ ເຊີ່ ງິ ເປັນການເຮດັ ໜາົ້ ທ່ີ ຄີ ວບຄຸມສະໝອງຂນັົ້ ຕນົົ້ ເພີ່ ອື ຮກັ ສາຊວີ ດິ ຕວົ ຢີ່ າງ ບດົ ເພງບາງບດົ ຈະເຫນັ ວີ່ າບາງຄນົ ຟງັ ແລວົ້ ຮອົ້ ງໄຫົ້ ອາດເປັນເພາະເນອື້ົ ເພງັ ມຄີ ວາມຄາ້ົ ຍຄກື ບັ ຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ຫລື ຂະນະທ່ີ ເີ ຮາົ ກາລງັ ເຊຍກລິ າຢ່ີ ູນນັົ້ ຄວາມສນົ ໃຈປະກອບກບັ ແຮງເຊຍທ່ີ ມີ ່ີ ຸງຄວາມສນົ ໃຈໄປຍງັ ເກມກລິ ານນັ້ົ ໆ ຫາກເຮາົ ສງັ ເກດກຈະພບົ ວ່ີ າເຮາົ ກາລງັ ຫາຍໃຈຖີ່ ີເຂາົ້ົ , ຫວົ ໃຈເຕນັົ້ ແຮງ, ເຫ່ີ ອື ອອກ... ອາລມົ ເຫລ່ີ າົ ນຂີົ້ ນຶົ້ ຢີ່ ູກບັ ອດິ ທພິ ນົ ຂອງຄວາມເຂາົົ້ ໃຈ ແລະ ການຮບັ ຮູຄ້ົ ຸນຄ່ີ າຂອງການແຂ່ີ ງຂນັ ນນັົ້ . ເຫນັ ງູ ຕ່ີ ນື ເຕນັົ້ ແປຄວາມໝາຍຂອງການຮບັ ຮູ ້ົ ເກດີ ຄວາມຢາ້ົ ນກວົ ແຜນຜງັ ທີ 5 : ຂະບວນການເກດີ ອາລມົ ຕາມທດິ ສະດີອາລມົ ຂອງ ແຊດເຕີ - ຊງິ ເກີ ອາລມົ ເປັນຂະບວນການທາງສະໝອງ ເຊີ່ ງິ ສູນກາງອະໄວຍະວະແຫລ່ີ ງສາຄັນທີ່ ີຮບັ ຜດິ ຊອບການ ເກດີ ອາລມົ ເປັນພນືົ້ ຖານໃຫມ້ົ ປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າທາງຮີ່ າງກາຍ ເພີ່ ອື ຕອບສະໝອງທາງອາລມົ ແລະ ເພ່ີ ອື ປັບສມົ ດຸນໃນ ຮ່ີ າງກາຍ. 2.4. ທດິ ສະດເີ ຫດການທາງອາລມົ (Affective Events Theory, AET) ໂຮວາຣດ໌ ວດິ ສ໌ (Howard Weiss) ແລະ ຣູເຊວລ໌ ໂຄຣແພນຊາໂນ(Russell Cropanzano) ໄດສ້ົ ະເໜີ ທດິ ສະດເີ ຫດການທາງອາລມົ ໃນປີ ຄ.ສ 1996 ເຂາົ ເຈາົ້ົ ໄດສ້ົ ະເໜແີ ບບຈາລອງເພີ່ ອື ອະທບິ າຍກີ່ ຽວ ກບັ ໂຄງສາ້ົ ງ, ສາເຫດ ແລະ ຜນົ ຂອງປະສບົ ການທາງອາລມົ ໃນຂະນະທ່ີ ກີ າລງັ ປະຕບິ ດັ ໜາົ້ ວຽກ ໂດຍທດິ ສະດີ AET ມພີ ນືົ້ ຖານຄວາມເຊ່ີ ອື ວີ່ າ : ອາລມົ ພະນກັ ງານຈະຂນຶົ້ -ລງົ ຫື ແກວີ່ ງໄປ-ມາຕະຫອດເວລາ ເຊີ່ ງິ ອາລມົ ທີ່ ີ ປ່ີ ຽນແປງຕະຫອດເວລານີ້ົ ໄດຮ້ົ ບັ ອດິ ທພິ ນົ ທງັົ້ ຈາກປັດໃຈພາຍໃນ ແລະ ປັດໃຈພາຍນອກສ່ີ ວນບຸກຄນົ ໂດຍ ປັດໃຈພາຍໃນ ເຊ່ີ ນັ : ຄວາມຄດິ , ຄວາມເຊ່ີ ອື ,ແຮງຈງູ ໃຈ, ຄວາມຄາດຫວງັ ... ພນືົ້ ຖານຂອງວົງຈອນອາລມົ ສ່ີ ວນຕວົ , ຄວາມສາມາດໃນການຄວບຄຸມອາລມົ . ສີ່ ວນປັດໃຈພາຍນອກກຄ:ື ສະພາບແວດລອ້ົ ມການເຮັດ ວຽກ ຫື ເຫດການທ່ີ ກີ ີ່ ຽວຂອ້ົ ງກບັ ອາລມົ ຕ່ີ າງໆ ເຊີ່ ນັ : ເງ່ີອື ນໄຂທາງກາຍຍະພາບ, ບນັ ຍາກາດຂອງສາພັນທະ ພາບ, ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ, ຄວາມອດິ ສະຫະໃນການຕດັ ສນິ ໃຈ, ອານາດໃນການເຮດັ ວຽກ... ໂດຍປັດໃຈເຫ່ີ າົ ນີົ້ ຈະມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ີ ການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທາງອາລມົ ຂອງພະນກັ ງານ ເຊີ່ ງິ ມທີ ງັ ອາລມົ ທາງບວກ(ດໃີ ຈ, ສຸກໃຈ, ຍນິ ດ)ີ ແລະ ອາລມົ ທາງລບົ (ໂສກເສາົ້ົ , ຫງດຸ ຫງດິ ,ຕງຶ ຄຽດ) ອາລມົ ທ່ີ ເີ ກດີ ຂນື້ົ ນຈີ້ົ ະກະຕຸນ້ົ ລະດບັ ຄວາມເຂມັົ້ ຂອງ ການສະ ແດງອອກ ຫື ຜນົ ຂອງການປະຕບິ ດັ ໜາ້ົ ວຽກ. ດີ່ ງັ ນນັົ້ , ຊວີ ດິ ການເຮດັ ວຽກຈີ່ ງຶ ເປັນຊີ່ ວງຊວີ ດິ ທ່ີ ມີ ໂີ ຄງ ສາົ້ ງ ໝາຍເຖງິ ທດັ ສະນະຄະຕິ ແລະ ຜນົ ການປະຕບິ ດັ ໜາົ້ ວຽກ ຈະປີ່ ຽນໄປຕາມສະພາວະທາງອາລມົ ແລະ ສະພາວະທາງອາລມົ ຈະປ່ີ ຽນໄປຕາມເຫດການ. 51

2.5. ທດິ ສະດອີ າລມົ ສມົ ດູນ (Homeostatic Emotion theory) ບດັ ແຄຣັກ (Bud Craig) ໄດສົ້ ະເໜີ ທດິ ສະດອີ າລມົ ສົມດູນ ໃນ ຄ.ສ 2003 ລາວໄດແົ້ ບ່ີ ງ ອາລມົ ອອກເປັນ 2 ກ່ີ ຸມຄ:ື (1) ກ່ີ ຸມອາລມົ ຄລາສສ໌ ກິ (Classical Emotion) ເປັນອາລມົ ທີ່ ຖີ ືກກະຕຸນ້ົ ໂດຍ ສ່ີ ງິ ກະຕຸນົ້ ພາຍນອກຮ່ີ າງກາຍ ເຊ່ີ ນັ : ອາລມົ ຕງຶ ຄຽດ, ອາລມົ ຍາ້ົ ນກວົ ..., (2) ອາລມົ ສມົ ດູນ (Homeostatic Emotion) ເປັນຄວາມຮູສົ້ ກຶ ທີ່ ຖີ ືກກະຕຸນ້ົ ໂດຍພາວະພາຍໃນຮ່ີ າງກາຍ ເຊ່ີ ນັ : ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ເຈບັ ປວດ, ຄວາມ ຕອົ້ ງການຜກັ ຜີ່ ອນຮີ່ າງກາຍ... ຄວາມຮູສ້ົ ຶກຈີ່ ງຶ ເປັນສັນຍາລກັ ທີ່ ສີ ີ່ ືມາຈາກລະບົບຮີ່ າງກາຍເພ່ີ ອື ບອກໃຫຮ້ົ ູວ້ົ ່ີ າ ຂະນະນຮີົ້ ີ່ າງກາຍຂາດຄວາມສມົ ດູນ ສະນນັົ້ ເຮາົ ຈະຕອົ້ ງປະພດຶ ຢີ່ າງໃດຢີ່ າງໜີ່ ງຶ ເພ່ີ ອື ຮກັ ສາຄວາມສມົ ດູນຂອງ ຮ່ີ າງກາຍໄວົ້ ເຊີ່ ັນ: ຄວາມຮູສົ້ ຶກກປວດ ຈະຊ່ີ ວຍບອກໃຫຮ້ົ ູວົ້ ່ີ າ ຂະນະນີຮົ້ ີ່ າງກາຍກາລັງໄດຮົ້ ັບອນັ ຕະລາຍ ຮີ່ າງກາຍຄວນຈະຫກີ ໜຈີ າກສະຖານະການນນັ້ົ ຫຫື າທາງປ້ອົ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍ. 2.6. ທດິ ສະດຂີ ອງ ໄອຊາດ (Izard’s Theory) Carroll Izard (ອາ້ົ ງອງີ ຈາກ ຮ.ສ. ສຸວະລີ ສວີ ະແພດ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາທ່ີ ວົ ໄປ, ໜາົ້ 141-142) ເວາົ້ົ ວີ່ າ: ຄວາມຮູ ້ົ ຄວາມເຂາົ້ົ ໃຈ(Cognition) ມຄີ ວາມຈາເປັນຕີ່ ອາລມົ ບາງຊະນດິ ເທີ່ າົ ນນັ້ົ ຕວົ ຢີ່ າງ: ສມົ ມຸດວ່ີ າ ເວລາເຮາົ ນອນຫບັ ໄປໃນຕອນຄນື ເວລາຕ່ີ ນື ມາຕອນຄີ່ າຄນື ດວ້ົ ຍຄວາມຕອົ້ ງການດ່ີ ມື ນາ້ົ ເຮດັ ໃຫເົ້ ຮາົ ຢີ່ າງໄປເຕະ ສະດຸດເກອື ບລມົົ້ ລງົ . ໃນສະຖານະການລກັ ສະນະນີ້ົ ຄວາມເຈບັ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ຮາົ ເກດີ ຄວາມຍາກຮາົ້ ຍຂນຶົ້ ມາທນັ ທີ (Immediately to Anger) ໂດຍບີ່ ໄດທ້ົ ນັ ຄດິ ກ່ີ ອນວີ່ າ ເປັນຍອົ້ ນຫຍງັ ? ເຊີ່ ນັ : ມຄີ ນົ ອ່ີ ນື ວາງເຄີ່ ອື ງຂອງໄວົ້ ກາງທາງຢີ່ າງ. ດ່ີ ງັ ນນັົ້ , ຄວາມເຂາົ້ົ ໃຈຈ່ີ ງຶ ບ່ີ ຈາເປັນໃນກລະນນີ .ີົ້ ເພີ່ ອື ສະໜບັ ສະໜູນແນວຄດິ ນີ້ົ Izard ແລະ ຜູຮົ້ ີ່ ວມງານ ໄດເ້ົ ຮດັ ການທດົ ລອງໃນ ປີ ຄ.ສ 1983 ໂດຍໃຫເ້ົ ດກັ ນອ້ົ ຍ ອາຍຸ 2 ເດອື ນ ໄດຮ້ົ ບັ ການສກັ ຢາພູມຕາົ້ ນທານພະຍາດຕາມປົກກະຕິ ລາວໄດສົ້ ງັ ເກດເຫນັ ວ່ີ າ ຄວາມເຈບັ ປວດຈາກການສກັ ຢາເຮດັ ໃຫເ້ົ ດກັ ນອົ້ ຍເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະແດງຄວາມຄຽດຢາກຮາົ້ ຍ ເຊ່ີ ງິ ສອດ ຄີ່ ອງ ກບັ ນກັ ວໄິ ຈອ່ີ ນື ໆ ທ່ີ ພີ ບົ ວີ່ າ ເດກັ ນອ້ົ ຍອາຍຸ 4 ເດອື ນ ສະແດງຄວາມຄຽດຢາກຮາົ້ ຍທາງໃບໜາ້ົ ຢ່ີ າງຊດັ ເຈນໃນ ເວລາຖກື ຂດັ ຂວາງບີ່ ໃຫດ້ົ ນີ້ົ ຮນົ . ຈາກການທົດລອງຈະເຫັນໄດວົ້ ີ່ າ ເດກັ ນອົ້ ຍຍງັ ບ່ີ ສາມາດແປຄວາມ(Interpret) ຫື ຈາແນກສ່ີ ິງ ກະທບົ ມາກະຕຸນ້ົ ໄດົ້ ຈ່ີ ງຶ ບີ່ ສາມາດໃຊຫ້ົ ກັ ການຄວາມຮູ,້ົ ຄວາມເຂາົ້ົ ໃຈ ເປັນສ່ີ ງິ ອະທບິ າຍ ການເກດີ ອາລມົ ໄດ.້ົ ນອກຈາກນນັົ້ Izard ຍງັ ໃຫຂົ້ ສົ້ ງັ ເກດວີ່ າ ວວິ ດັ ທະນາການໄດພົ້ ດັ ທະນາລະບບົ ປະສາດຂອງເດກັ ນອ້ົ ຍຕງັົ້ ແຕີ່ ກາເນດີ ໃນການນາໄປສີ່ ູຊະບວນທາງອາລມົ ຢ່ີ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ ຫາກແຕີ່ ຍງັ ບີ່ ມກີ ານສກຶ ສາແນວທາງນເີົ້ ທີ່ າົ ກບັ ການຕອບສະໜອງທາງອາລມົ ທ່ີ ເີ ກດີ ຈາກການຮຽນຮູ ົ້ ເຖງິ ຢ່ີ າງໃດກີ່ ຕາມ ລາວຄນົົ້ ພບົ ວີ່ າ ໂຄງສາົ້ ງໃນສະໝອງທີ່ ີ ມຄີ ວາມສາຄັນ ແລະ ກີ່ ຽວຂອົ້ ງໄດແ້ົ ກ່ີ Thalamus ແລະ Amygdala ເຊີ່ ງິ ໄດເົ້ ວົາ້ົ ລະອຽດຢີ່ ູໃນລະບົບ ປະສາດ. ເຊີ່ ນັ ດຽວກບັ Robert Zajonc ທີ່ ສີ ະຫຸບວຽກງານວໄິ ຈ ໃນ ຄ.ສ 1980 ແລະ 1984 ວ່ີ າຄວາມຮູ ົ້ ຄວາມເຂາົົ້ ໃຈ ບີ່ ມຄີ ວາມຈາເປັນຕ່ີ ອາລມົ ທຸກປະເພດສະເໝີໄປ ໂດຍຍກົ ຕວົ ຢີ່ າງການວໄິ ຈຫວົ ຂໜ້ົ ່ີ ງຶ ທີ່ ເີ ຮັດການ ທດົ ລອງ ໂດຍສາຍຮູບພາບທ່ີ ມີ ຮີ ູບຊງົ ເລຂາຄະນດິ ໃຫຜ້ົ ູຖົ້ ກື ທົດລອງເບີ່ ງິ ພຽງໜອົ້ ຍໜີ່ ງຶ (ໃຊເົ້ ວລາ 1 milli- second) ເຊ່ີ ງິ ມຜີ ນົ ການວໄິ ຈຄງັ້ົ ກີ່ ອນພບົ ວີ່ າ ຜູຕົ້ ດິ ຕາມຈະມກັ ສີ່ ງິ ກະທບົ ທ່ີ ຕີ ນົ ເຄຍີ ເຫນັ ມາກີ່ ອນຫາຍກວີ່ າສ່ີ ິງ ກະທບົ ທີ່ ຕີ ນົ ເອງບີ່ ຄຸນ້ົ ເຄຍີ ແລະ ຈາກການທດົ ລອງຄງັົ້ ນພີ້ົ ບົ ວີ່ າ ຜູຖ້ົ ືກທດົ ລອງມກັ ຮູບພາບເລຂາຄະນດິ ທີ່ ເີ ຄຍີ ເຫັນມາກ່ີ ອນ ເຖິງແມ່ີ ນວີ່ າຈະບີ່ ຈ່ີ ຈື າບ່ີ ໄດວົ້ ່ີ າເປັນຮູບພາບໃດກ່ີ ຕາມ ນນັ້ົ ກ່ີ ໝາຍຄວາມວ່ີ າ ຄນົ ເຮົາຈະມກັ ສະແດງອາລມົ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄດິ ຄານງຶ ຫື ກີ່ ນັ ຕອງຕະຫອດເວລາ ບ່ີ ວ່ີ າຈະເປັນການປຽບທຽບຜນົ ດີ- ຜນົ ເສຍກ່ີ ອນຈະລງົ ມປື ະຕບິ ດັ ກ່ີ ຕາມ ຫອື າດເວາົ້ົ ໄດວົ້ ີ່ າ ເຮາົ ມກັ ຈະເຮດັ ໃຈຂອງຕນົ ເອງ. 52

ເຖງິ ຢີ່ າງໃດກຕາມ ການຄດິ ຫື ການພຈິ າລະນາ ຈະກີ່ ຽວຂອ້ົ ງກບັ ການສະແດງອາລມົ ບາງສະຖານະ ການ ເຊ່ີ ນັ : ສມົ ມຸດວ່ີ າ ມຄີ ນົ ຢ່ີ າງຕາເຮາົ ຄວາມເຈບັ ເຮດັ ໃຫເົ້ ຮາົ ຮູສົ້ ກຶ ຢາກຮາົ້ ຍ ໃນຂະນນັ້ົ ເຮາົ ສງັ ເກດເຫນັ ວ່ີ າ ຄນົ ທີ່ ຕີ ານນັ້ົ ຂາຫກັ ແລະ ຢ່ີ າງດວົ້ ຍໄມຄ້ົ ອົ້ ນເທາົ້ົ ຄວາມຢາກຮາ້ົ ຍນນັ້ົ ອາດປີ່ ຽນເປັນຄວາມສງົ ສານ ແລະ ເຫນັ ໃຈ ຄວາມຊບັ ຊອົ້ ນຂອງອາລມົ ທ່ີ ເີ ກດີ ຂນືົ້ ນີ້ົ ບ່ີ ອາດເກດີ ຂນືົ້ ໄດພ້ົ ຽງແຕ່ີ ການເຮດັ ວຽກຂອງ Thalamus ແລະ Amygdala ເຊ່ີ ງິ ເປັນການເຮດັ ວຽກຂນັ້ົ ຕອງທາອດິ ໃນຄວາມຈງິ ແລວົ້ Cortex ຍງັ ຕອົ້ ງວເິ ຄາະອກີ ຕີ່ ໄປວ່ີ າ ໄມຄ້ົ ອົ້ ນເທາົົ້ ນນັ້ົ ສະແດງວ່ີ າບຸກຄນົ ນນັົ້ ຂາຫກັ ເຮດັ ໃຫຢົ້ ີ່ າງຕາເຮາົ ແບບບີ່ ໄດຕົ້ ງັ້ົ ໃຈ Izard ໃຫຄົ້ ວາມເຫນັ ວີ່ າ ອາລມົ ຫື ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ທ່ີ ເີ ກດີ ຂນືົ້ ນີົ້ ຕອ້ົ ງມຂີ ະບວນການຄດິ ດວ້ົ ຍການໃຊເົ້ ຫດພຈິ າລະນາຢ່ີ າງເລກິ ເຊີ່ ງິ ຈ່ີ ງຶ ເກດີ ຂນຶ້ົ ໄດ້ົ ເຊີ່ ງິ ສະແດງໃນແຜນຜງັ ດີ່ ງັ ລີ່ ຸມນ:ີ້ົ Inborn Subcortical brain Emotional reactions structures (e.g., thalamus Experience Perception of and amygdala) Emotional emotion-arousing Experience Cortex event Learned reactions ແຜນຜງັ ທີ 6 : ສະແດງການເກດີ ອາລມົ ເຊ່ີ ງິ ແຍກເປັນ 2 ສີ່ ວນ ຕາມທດິ ສະດີຂອງ Izard 3. ພດັ ທະນາການທາງອາລມົ ການສະແດງອາລມົ ກຄກື ບັ ພດຶ ຕກິ າອີ່ ນື ໆ ທີ່ ຕີ ອົ້ ງອາໄສວຸດທພິ າວະ ແລະ ການຮຽນຮູ ້ົ ໂດຍສະເພາະ ໃນໄລຍະປີທາອດິ ຂອງພດັ ທະນາການຂອງມະນຸດ, ພດັ ທະນາການທາງອາລມົ ຈະ ຂນຶົ້ ຢີ່ ູກບັ ວຸດທພິ າວະເປັນ ສ່ີ ວນໃຫຍີ່ ແຕ່ີ ເມີ່ ອື ເດັກໃຫຍີ່ ຂຶນົ້ ເດກັ ຈະຄີ່ ອຍໆຮຽນຮູກ້ົ ານສະແດງອອກ ທາງອາລົມເພີ່ ີມຂນຶົ້ , ຈາກການ ຄນົົ້ ຄວາ້ົ ຂອງທ່ີ ານ ບຣດິ (Bridges) ສະຫລຸບໄດວົ້ ່ີ າ: ອາຍຸ ປະເພດອາລມົ ເດອື ນ ຢົາ້ ນກວົ ຊງັ ໃຈຮາ້ົ ຍ ອດິ ສາ ທຸກ ຕ່ີ ນື ເຕນັ້ົ ດໃີ ຈ ມ່ີ ວນຊ່ີ ນື ປິຕຍິ ນິ ດີ ຮກັ ພີ່ ແມ່ີ ຮກັ ໝີ່ ເູ ພອື ນ 0 3 6 12 53

18 24 ຕະຕາລາງທີ 5 : ພດັ ທະນາການທາງອາລມົ ຂອງເດກັ ອາຍຸ 0-2 ປີ ອາລົມເກີດຂຶນົ້ ກບັ ເດັກນັນົ້ ສາມາດສັງເກດເຫັນໄດງ້ົ ີ່ າຍ ເພາະມກີ ານສະແດງອາລົມອອກ ຢ່ີ າງ ເປີດເຜຍີ ແລະ ຈງິ ໃຈ, ບີ່ ເລກິ ເຊ່ີ ງິ ຄກື ບັ ອາລມົ ຂອງຜູໃົ້ ຫຍ່ີ , ທ່ີ ານ ບຣດິ ໄດເ້ົ ວາົ້ົ ຢ້ົາອກີ ວ່ີ າ ພດຶ ຕກິ າພດັ ທະນາ ການທາງອາລມົ ມລີ ກັ ສະນະຄາົ້ ຍຄຕື ນົ້ົ ໄມ ົ້ ໝາຍວີ່ າ ຈະມພີ ດັ ທະນາການຈາກທີ່ ບີ ່ີ ຊບັ ຊອົ້ ນ, ງີ່າຍດາຍ ແລະ ມີ ລກັ ສະນະກວາົ້ ງໄປສ່ີ ູທີ່ ຊີ ບັ ຊອ້ົ ນ ຈາກດັ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະແຄບຈນົ ເປັນນາມະທາ. 4. ການຄວບຄຸມອາລມົ ສ່ີ ງິ ສາຄນັ ໃນການດາເນນີ ຊວີ ດິ ຂອງມະນຸດ ຄື ການປັບຕວົ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ົ ມຕ່ີ າງໆ ທີ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ໃນ ຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ຂອງບຸກຄນົ ແລະ ອາລມົ ທີ່ ເີ ກດີ ຈະມກີ ານເສມີ ສາົ້ ງຊວີ ດິ ມະນຸດໃຫ້ົ ສມົ ບູນຂນຶ້ົ , ໂດຍບີ່ ຈາເປັນ ຕອົ້ ງປະຕເິ ສດ ຫລກື າຈດັ ອາລມົ ໃຫໝົ້ ດົ ໄປ, ອາລມົ ເປັນສ່ີ ງິ ທ່ີ ສີ າ້ົ ງສນັ ແລະ ທາລາຍ ໝາຍຄວາມວ່ີ າ ອາລມົ ເປັນ ສີ່ ງິ ທີ່ ຊີ ີ່ ວຍໃຫຮ້ົ ່ີ າງກາຍປັບຕົວກບັ ສະພາບອາລມົ ທາງສີ່ ງິ ແວດລອົ້ ມ. ນອກຈາກນນັ້ົ ຍງັ ອາດເປັນສ່ີ ງິ ທີ່ ເີ ຮັດໃຫ້ົ ສະລລີ ະບາງສ່ີ ວນເສ່ີ ອື ມລງົ ເຊີ່ ນັ : ການມອີ າລມົ ຕງຶ ຄຽດຫລາຍເກນີ ໄປອາດເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມອີ າການເຈບັ ໄຂໄົ້ ດ້ົ ປີ່ ວຍ ເຊ່ີ ງິ ມສີ າເຫດມາຈາກອາລມົ ເຊີ່ ນັ : ພະຍາດກະເພາະອາຫານ, ພະຍາດຫອບຫດື , ພະຍາດຫວົ ໃຈ ເປັນຕນົົ້ . ນອກຈາກນ,ີ້ົ ອາລມົ ໃນດາົ້ ນລບົ ຍງັ ສີ່ ງົ ຜນົ ໃຫອ້ົ າລມົ ປີ່ ຽນແປງງີ່າຍ, ເຂາົົ້ ກບັ ຜູອ້ົ ີ່ ນື ບ່ີ ໄດ້ົ ເຊ່ີ ນັ : ພະຍາດ ກະເພາະອາຫານບ່ີ ຍີ່ ອຍ, ອາລມົ ປ່ີ ຽນແປງງີ່າຍ, ເຂາົ້ົ ກບັ ຜູອົ້ ່ີ ນື ບີ່ ໄດ,້ົ ຫາກເກດີ ອາການທາງລບົ ທີ່ ຮີ ຸ ນແຮງກຈະ ກາຍເປັນໂລກປະສາດ ແລະ ໂລກຈດິ ໄດ.້ົ ດ່ີ ງັ ນນັ້ົ , ການຄວບຄຸມ ອາລມົ ເປັນສ່ີ ງິ ຈາເປັນ ແລະ ມຄີ ວາມສາຄນັ ກບັ ຄນົ ເຮາົ ຫລາຍ ເນີ່ ອື ງຈາກເຮາົ ຕອ້ົ ງຢີ່ ູຮ່ີ ວມກບັ ຄນົ ອີ່ ນື ເປັນສະມາຊກິ ຂອງສງັ ຄມົ , ເຮາົ ຈ່ີ ງຶ ຕອ້ົ ງປະຕບິ ດັ ຕາມ ລະບຽບແບບແຜນ ແລະ ຄີ່ ານຍິ ມົ ຂອງສງັ ຄມົ ນນັ້ົ ໆ ບີ່ ປ່ີ ອຍໃຫອ້ົ າລມົ ມອີ ານາດຄວບຄຸມການປະພຶດຜິດ ລະບຽບແບບແຜນອນັ ດງີ າມ ຂອງສງັ ຄມົ . ການຄວບຄຸມອາລມົ ສາມາດເຮດັ ໄດດົ້ ີ່ ງັ ນ:ີົ້ 1) ເຝິກໃຫຮົ້ ູລ້ົ ະງບັ ອາລມົ ທ່ີຮີ ຸນແຮງໂດຍຢຶດຫລກັ ຂອງຄວາມອດົ ທນົ ເປັນທີ່ຕີ ງັ ້ົ , ພະຍາຍາມສະແດງ ອາລມົ ໃຫເົ້ ໝາະສມົ ຕາມກາລະເທສະຈນົ ຕດິ ເປັນນໄິ ສ. 2) ພະຍາຍາມຫລກີ ລີ່ ຽງສະຖານະການທ່ີກີ ີ່ໃຫເົ້ ກດີ ຄວາມຕງຶ ຄຽດໃຫຫ້ົ ລາຍທີ່ສີ ຸດເທີ່າົ ທີ່ຈີ ະເຮດັ ໄດ.້ົ 3) ເມ່ີອື ມເີ ລີ່ອື ງທ່ີເີ ຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ຄວາມບ່ີ ພໃຈ ໃຫລົ້ ະບາຍອອກດວ້ົ ຍວທິ ກີ ານຕີ່ າງໆ ເຊ່ີນັ : ເລີ່າົ ໃຫຜົ້ ູອົ້ ີ່ນື ທີ່ໄີ ວວົ້ າງໃຈຟງັ ຈະຊີ່ ວຍຜີ່ ອນຄາຍຄວາມຕງຶ ຄຽດທາງອາລມົ ລງົ ໄດ.້ົ 4) ສາ້ົ ງອາລົມທ່ີ ີເພິງປາຖະໜາໃຫເົ້ ກດີ ຂຶນ້ົ ແລະ ຕັງ້ົ ໃຈສາົ້ ງອາລົມດີດວ້ົ ຍຮູບການຕີ່ າງໆ ໃຫມົ້ ີ ຕະຫລອດ ເຊ່ີນັ : ການໃຊເ້ົ ວລາວ່ີ າງເຮດັ ສີ່ງິ ທ່ີເີ ປັນປະໂຫຍດ, ຫລນິ ້ົ ກລິ າ, ຟັງເພງັ ເປັນຕນົ ົ້ . 54

5. ຄວາມສະຫລາດທາງອາລມົ ຄວາມສະຫລາດທາງອາລມົ (Emotion Quotient) ຫລື EQ ເປັນຄາເວາົ້ົ ທີ່ ນີ ຍິ ມົ ໃຊກ້ົ ນັ ຢ່ີ າງກວາົ້ ງ ຂວາງໃນປັດຈບຸ ນັ . ໃນສະໄໝກ່ີ ອນ, ເມ່ີ ອື ເວາົ້ົ ເຖງິ ເລ່ີ ອື ງຄວາມສະຫລາດ, ທຸກຄນົ ມກັ ຈະໃຫຄົ້ ວາມສາຄນັ ກບັ ສະເພາະຄວາມສະຫລາດທາງສະຕປິ ັນຍາ (Intelligence Quotient) ຫລື IQ ເປັນສ່ີ ວນໃຫຍີ່ ເຊ່ີ ງິ ໃນທ່ີ ີ ນ,ີ້ົ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໄດຄົ້ ບົ້ົ ພບົ ວ່ີ າ ຄວາມສະຫລາດທາງອາລມົ ທ່ີ ແີ ທຈົ້ ງິ ບ່ີ ແມ່ີ ນປັດໄຈດຽວທີ່ ບີ ຸກຄນົ ໃຊໃ້ົ ນ ການຢີ່ ູຮ່ີ ວມກບັ ບຸກຄນົ ອີ່ ນື ໃນສງັ ຄມົ , ແຕີ່ ມປີ ັດໄຈ ອີ່ ນື ທ່ີ ເີ ອອື້ົ ອານວຍໃຫບ້ົ ຸກຄນົ ມວີ ໄິ ສທດັ ຮີ່ ວມກບັ ບຸກຄນົ ອ່ີ ນື ໄດ.້ົ ດ່ີ ງັ ນນັົ້ , ຈີ່ ງຶ ເກດີ ຕວົ ຜນັ ປ່ີ ຽນໃໝີ່ ຂນຶ້ົ ໃນການເພີ່ ມີ ທກັ ສະໃນການຢີ່ ູຮີ່ ວມກບັ ບຸກຄນົ ອີ່ ນື ໃນສງັ ຄມົ ຕວົ ຜນັ ປີ່ ຽນນນັ້ົ ກຄຄື ວາມສະຫລາດທາງອາລມົ ນນັົ້ ເອງ. 5.1. ອງົ ປະກອບຂອງຄວາມສະຫລາດທາງອາລມົ ອງົ ປະກອບຂອງຄວາມສະຫລາດທາງອາລມົ ມດີ ່ີ ງັ ນ:ີົ້ 1) ຄວາມເກີ່ ງັ : ບຸກຄນົ ທີ່ ມີ ອີ ງົ ປະກອບຄວາມສະຫລາດທາງດາ້ົ ນອາລມົ ໃນດາ້ົ ນນຈີົ້ ະຕອ້ົ ງ ມລີ ກັ ສະນະ ເດີ່ ນັ ໆ ຄື ຄວບຄຸມອາລມົ ແລະ ຄວາມຕອົ້ ງການຂອງຕນົ ເອງໄດ,ົ້ ເຫນັ ໃຈຜູອົ້ ່ີ ນື , ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ເຫນັ ແກ່ີ ປະໂຫຍດສ່ີ ວນຮວມ. 2) ຄວາມດ:ີ ບຸກຄນົ ທ່ີ ມີ ອີ ງົ ປະກອບຄວາມສະຫລາດທາງດາ້ົ ນອາລມົ ໃນດາົ້ ນນີົ້ ຈະຕອົ້ ງມີ ລກັ ສະນະ ເດີ່ ນັ ໆ ຄື ຮູຈົ້ ກັ ແລະ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈໃນຕນົ ເອງ, ມກີ ານຕດັ ສນິ ໃຈ ແລະ ແກໄ້ົ ຂບນັ ຫາໄດ້ົ ຮວມທງັ ສາົ້ ງສາພນັ ທະພາບກບັ ຜູອ້ົ ່ີ ນື . 3) ຄວາມສຸກ: ບຸກຄນົ ທີ່ ມີ ອີ ງົ ປະກອບຄວາມສະຫລາດທາງດາ້ົ ນອາລມົ ໃນດາົ້ ນນີ້ົ ຈະຕອ້ົ ງມລີ ກັ ສະນະ ເດ່ີ ນັ ໆ ຄື ມຄີ ວາມພູມໃຈໃນຕນົ ເອງ, ພໃຈໃນຊວີ ດິ ແລະ ມຄີ ວາມສະຫງບົ ທາງຈດິ ໃຈ. ບຸກຄນົ ທ່ີ ມີ ຄີ ວາມສະຫລາດທາງສະຕປິ ັນຍາສູງ ກບີ່ ແມ່ີ ນວ່ີ າຈະປະສບົ ຄວາມສາເລດັ ໄດ້ົ ສະເໝີໄປ ດ່ີ ງັ ຈະເຫນັ ວີ່ າ ບຸກຄນົ ທ່ີ ມີ ີ IQ ສູງບີ່ ຈາເປັນຕອົ້ ງມີ EQ ສູງໄປນາ , ແຕ່ີ ທ່ີ ໜີ າ້ົ ສງັ ເກດຈະພບົ ວ່ີ າ ບຸກຄນົ ທີ່ ມີ ີ EQ ສູງຈະສາມາດພດັ ທະນາ IQ ໃຫສ້ົ ູງໄດບ້ົ ່ີ ຍາກ ເນີ່ ອື ງຈາກ EQ ແລະ IQ ເປັນຄຸນລກັ ສະນະທີ່ ສີ າຄນັ ຍີ່ ງິ ຂອງບຸກຄນົ . ເພດ EQ ສູງ IQ ສູງ ເພດຊາຍ - ມກັ ເຂາົົ້ ສງັ ຄມົ , ເປີດເຜຍີ , ມີ່ ວນ - ໝນັົ້ ໃຈໃນຕນົ ເອງ, ຮອບຮູໃ້ົ ນໜາົ້ ທ່ີ ກີ ານ ເພດຍງິ ຊີ່ ນື ງານ - ສາມາດເຮດັ ໃຫຜົ້ ູອົ້ ີ່ ນື ມຄີ ວາມສຸກ - ສນົ ໃຈສ່ີ ງິ ທ່ີ ກີ ີ່ ຽວກບັ ຕນົ ເອງ, ມກັ ວພິ າກ ໄດງ້ົ ີ່າຍ, ບີ່ ຢາ້ົ ນກວົ , ຮກັ ສາຄາເວາົ້ົ ວຈິ ານ ແລະ ລາລລິ າໄລຈຈູ້ົ ີ້ົ - ໝນັົ້ ໃຈໃນຕນົ ເອງໃນລະດບັ ທີ່ ີ - ເຊີ່ ອື ໝນັົ້ ໃນຄວາມຄດິ ຂອງຕນົ ເອງ, ວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ແລະ ຄດິ ຫລາຍ ບາງຄງັົ້ ບ່ີ ກາົ້ ສະແດງ ເໝາະສມົ ເປີດເຜຍີ ຈດຸ ຢືນ ຫລື ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ທ່ີ ີ ແທຈົ້ ງິ - ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ກງົ ໄປກງົ ມາ, ມີ ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ທີ່ ດີ ກີ ບັ ຕນົ ເອງ ແລະ ຮູສ້ົ ກຶ ສະໜຸກສະໜານກບັ ຊວີ ດິ ຕະຕາລາງທີ 6 : ສະແດງການປຽບທຽບ EQ ຂອງເພດຍງິ ແລະ ຊາຍ 55

ສະຫຸບແລວົ້ ເພດຍງິ ສາມາດຮບັ ຮູ ້ົ ແລະ ມຄີ ວາມອີ່ ອນໄຫວທາງອາລມົ ໄດຫ້ົ ລາຍກວ່ີ າ ເພດຊາຍ , ໃນຂະນະທີ່ ເີ ພດຊາຍມຄີ ວາມໝນັົ້ ຄງົ ທາງດາ້ົ ນອາລມົ ຫລາຍກວີ່ າເພດຍງິ . 5.2. ປະໂຫຍດຂອງອາລມົ ປັດຊະຍາ ແລະ ຫລກັ ການຂອງຄວາມສະຫລາດທາງດາ້ົ ນອາລມົ ຄື ຢຶດຖກື ານຮູຈ້ົ ກັ ແລະ ເຂາົ້ົ ໃຈ ຕນົ ເອງ, ຮູຂ້ົ ດົ້ ,ີ ຂດົ້ ອ້ົ ຍຂອງອາລມົ ຕນົ ເອງ ແລະ ມທີ ກັ ສະທາງອາລມົ ທີ່ ສີ າມາດ ບລຫິ ານອາລມົ ຂອງຕນົ ເອງໄດ,ົ້ ຮວມທງັ ສາມາດສາົ້ ງກາລງັ ໃຈ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈ ຕະຫລອດຮອດຮ່ີ ວມເຮດັ ວຽກງານກບັ ບຸກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ໄດ້ົ ຢີ່ າງປົກ ກະຕສິ ຸກ, ບຸ ກຄົນໃດກຕາມຫາກເປັນຜູທົ້ ່ີ ມີ ສີ ະຕິ ປັນຍາທ່ີ ປີ ະສມົ ປະສານກບັ ຄວາມສະຫລາດທາງ ອາລມົ ໄດ້ົ ແລວ້ົ ຍີ່ ອມນາປະໂຫຍດຂອງຄວາມ ສະຫລາດທາງອາລມົ ໄປປະຍຸກໃຊກົ້ ບັ ຊວີ ດິ ໄດເົ້ ກອື ບທຸກດາ້ົ ນຄື: 1) ສາມາດປະຍຸກໃຊເ້ົ ພ່ີ ອື ພດັ ທະນາເດກັ ແລະ ເຍາົ ວະຊນົ ໃຫມົ້ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບທ່ີ ດີ ີ ໂດຍສະເພາະຢີ່ າງ ຍ່ີ ງິ ວຸດທພິ າວະທາງອາລມົ ທ່ີ ມີ ຄີ ວາມເໝາະສມົ ກບັ ທຸກສະຖານະການ. 2) ສາມາດປະຍຸກໃຊົ້ ເພີ່ ອື ການສີ່ ສື ານໃຫມ້ົ ສີ າພນັ ທະພາບ ແລະປະສານງານຮ່ີ ວມກນັ ໃຫເົ້ ກດີ ປະໂຫຍດຮ່ີ ວມກນັ ລະຫວ່ີ າງບຸກຄນົ ໄດຢົ້ ່ີ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ ເຊ່ີ ນັ : ຮບັ ຟງັ ບນັ ຫາຂອງຜູອົ້ ີ່ ນື ຢ່ີ າງຕງັ້ົ ໃຈ. 3) ສາມາດປະຍຸກໃຊ້ົ ເພີ່ ອື ພດັ ທະນາອົງກອນ ໃຫສົ້ າມາດເຮດັ ວຽກຮ່ີ ວມກນັ ໄດຢ້ົ ່ີ າງມປີ ະສິດທິພາບ, ຫລຸດຜ່ີ ອນບນັ ຫາການຂດັ ແຍງົ້ , ຜ່ີ ອນສນັົ້ ຜີ່ ອນຍາວ, ເຄາົ ລບົ ຮບັ ຟງັ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງ ຜູອ້ົ ີ່ ນື , ຮູຈ້ົ ກັ ເອາົ ໃຈເຂາົ ມາໃສ່ີ ໃຈເຮາົ ໄດຫົ້ ລາຍຂນຶ້ົ . 4) ສາມາດປະຍຸກໃຊົ້ ເພ່ີ ອື ພດັ ທະນາພາວະຜູນົ້ າໃຫເ້ົ ກດີ ຄວາມສາເລດັ ໃນການບລຫິ ານ, ສາມາດໂນມ້ົ ນາ້ົ ວຜູອົ້ ີ່ ນື ໃຫເົ້ ຮດັ ໃນສ່ີ ງິ ທີ່ ຕີ ນົ ຕອົ້ ງການໄດ.້ົ 6. ແຮງຈງູ ໃຈ (Motive) 6.1. ຄວາມໝາຍຂອງແຮງຈງູ ໃຈ ການໃຫຄ້ົ ວາມໝາຍຂອງຄາວີ່ າ ແຮງຈງູ ໃຈ ທ່ີ ແີ ນ່ີ ນອນຊດັ ເຈນນນັົ້ ບີ່ ແມີ່ ນເລ່ີ ອື ງງ່ີາຍເພາະແຮງຈງູ ໃຈ ເປັນເລີ່ ອື ງທ່ີ ກີ ີ່ ຽວຂອ້ົ ງເຖິງຄວາມຕອົ້ ງການ, ຄວາມປາຖະໜາ, ແຮງກະຕຸນ້ົ , ຈດຸ ມີ່ ຸງໝາຍ ແລະ ສະຖາະການ ສະເພາະທ່ີ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ໃນຂະນະນນັົ້ , ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ຂອງເຮາົ ຈະພບົ ວ່ີ າສ່ີ ງິ ທ່ີ ສີ າຄນັ ປະການ ໜີ່ ງຶ ທີ່ ຈີ ະເຮດັ ໃຫ້ົ ຄນົ ເຮາົ ເກດີ ຄວາມອດົ ທນົ , ພາກພຽນ, ຕງັົ້ ໃຈເຮດັ ວຽກຂອງບຸກຄນົ ນນັ້ົ ຈະຕອົ້ ງໄດຮົ້ ບັ ການຈງູ ໃຈ ເພາະແຮງຈງູ ໃຈເປັນພະລງັ ງານຊຸກດນັ ໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ປະກອບກດິ ຈະກາ ຫລກື ານກະທາສີ່ ງິ ຕ່ີ າງໆ. ຜູທົ້ ີ່ ໄີ ດຮ້ົ ບັ ການຈງູ ໃຈຈະມລີ ກັ ສະນະ 3 ຢ່ີ າງຄ:ື 1) ມພີ ະລງັ (Energy) ການຈງູ ໃຈຈະເຮດັ ໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ເກດີ ພະລງັ ທີ່ ຈີ ະເຮດັ ກດິ ຈະການນັ້ົ ໃຫສົ້ າເລດັ ລຸ ລ່ີ ວງໃນສະຖານະການໃດໜີ່ ງຶ ເຊ່ີ ນັ : ຄນົ ຫວິ ເຂາົົ້ ເພາະອດົ ອາຫານມາເປັນເວລາດນົ ກຈະດນິົ້ ຮນົ ສະແຫວງຫາ ອາຫານຢ່ີ າງສຸດກາລງັ 2) ເກີດຄວາມພະຍາຍາມ (Persistency) ບຸກຄນົ ທ່ີ ໄີ ດຮົ້ ບັ ການຈງູ ໃຈຈະບ່ີ ເກດີ ຄວາມທຖົ້ ອຍ ຫລື ຍກົ ເລກີ ການກະທານນັົ້ ໆ ລງົ ໄປໄດໂ້ົ ດຍງີ່າຍໆ ເຊີ່ ນັ : ເມ່ີ ອື ເຫນັ ຄນົ ອ່ີ ນື ທຸກຍາກຈະເກດີ ຄວາມສງົ ສານຢາກຈະ ຊີ່ ວຍເຫລອື , ກຈະພະຍາຍາມຫາທຸກວຖິ ີທາງເພີ່ ອື ສາົ້ ງກອງທນຶ ຫລມື ູນນທິ ຂິ ນຶ້ົ ມາເພີ່ ອື ຊີ່ ວຍເຫລອື ເດກັ ທ່ີ ທີ ຸກ ຍາກ. 56

3) ສາມາດປີ່ ຽນແປງໄດ້ົ (Variability) ຄນົ ເຮາົ ເມີ່ ອື ດນິົ້ ຮນົ ເຖງິ ຈນົ ເຖງິ ທ່ີ ສີ ຸດແລວ້ົ ຖາ້ົ ບ່ີ ບນັ ລຸ ເປົ້ົາໝ າຍກປ່ີ ຽນແປງເປົົ້າໝາຍໃໝ່ີ ໄດ້ົ ເຊີ່ ັນ: ນກັ ສຶກສາທ່ີ ີຕອົ້ ງການມີຊ່ີ ືສຽງ, ເປັນທ່ີ ີຮູຈົ້ ກັ ຂອງໝ່ີ ູເພ່ີ ືອນກຈະ ພະຍາຍາມຮຽນໃຫເົ້ ກ່ີ ງັ ແຕີ່ ເມີ່ ອື ເຮດັ ບີ່ ໄດກ້ົ ຫນັ ໄປເອາົ ດທີ າງກດິ ຈະກາ ຫລື ກລິ າ ເປັນຕນົົ້ . ສາລບັ ແຮງຈງູ ໃຈນນັົ້ ບາງຄນົ ເອີນ້ົ ວີ່ າ: ຄວາມປາຖະໜາ ຫລຄື ວາມປະສງົ ຫລແື ຮງຍູ ົ້ ອາດເກດີ ຂນຶົ້ ຈາກພາຍໃນຂອງຕວົ ເຮາົ ເອງຢ່ີ າງໜີ່ ງຶ ກໄດົ້ ເຊີ່ ນັ : ຄວາມຫວິ , ຄວາມກະຫາຍ, ຄວາມ ອດິ ເມີ່ ອື ຍ ຫລອື າດເກດີ ຈາກສ່ີ ງິ ແວດລອົ້ ມພາຍນອກກະຕຸນ້ົ ໄດ້ົ ເຊ່ີ ນັ : ບາງຄນົ ຕອ້ົ ງການຈະຮຽນ ໃຫຈົ້ ບົ ມະຫາວທິ ະຍາໄລເພີ່ ອື ໃຫໄ້ົ ດ້ົ ຮບັ ໃບປະລນິ ຍາ ຫລື ບາງຄນົ ເມ່ີ ອື ເຫນັ ວີ່ າຄນົ ທີ່ ມີ ຕີ າແໜ່ີ ງ ເປັນຜູຈົ້ ດັ ການ ຫລຜື ູອ້ົ ານວຍການເປັນທ່ີ ມີ ກີ ຽດ , ມຄີ ນົ ຍກົ ຍອ້ົ ງກຕອົ້ ງການຈະເປັນຄເື ຂາົ ເຈາົົ້ . ແຮງຈງູ ໃຈ ໝາຍເຖງິ ຂະບວນການທີ່ ອີ ນິ ຊຖີ ກື ກະຕຸນ້ົ ຈາກສ່ີ ງິ ກະຕຸນ້ົ ໃຫມົ້ ພີ ດຶ ຕກິ າມີ່ ຸງໄປສ່ີ ູຈດຸ ໝາຍ ປາຍທາງ ຖາົ້ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈຫລາຍ ພດຶ ຕກິ າຈະມຫີ ລາຍ. ດ່ີ ງັ ນນັົ້ ການປ່ີ ຽນແປງພດຶ ຕກິ າ ຂອງມະນຸດຈີ່ ງຶ ຈະເກດີ ຈາກແຮງຈງູ ໃຈເປັນສາຄນັ . 4.2. ຂະບວນການຂອງແຮງຈງູ ໃຈ ຮີ່ າງກາຍເກດີ ຄວາມຕອົ້ ງການ ເກດີ ແຮງຍູ ້ົ ກະທາພດຶ ຕກິ າເພີ່ ອື ໃຫໄ້ົ ດ້ົ (Drive Determinants) (Drive) ໃນສີ່ ງິ ທີ່ ຕີ ນົ ຕອົ້ ງການ (Goal seeking behavior) ຄວາມຕອົ້ ງການໄດຮ້ົ ບັ ການຕອບ ສະໜອງ (Goal attainment) ແຮງຍູດົ້ ນັ ຈະຫລຸດລງົ ( Drive reduction ) ແຜນຜງັ ທີ 7 : ຂະບວນການຂອງແຮງຈງູ ໃຈ 7. ປະເພດຂອງແຮງຈງູ ໃຈ ເຮາົ ສາມາດຈາແນກແຮງຈງູ ໃຈເປັນ 3 ປະເພດຄື 1) ແຮງຈງູ ໃຈເພີ່ ອື ຄວາມຢ່ີ ູລອດ : ເປັນແຮງຈງູ ໃຈທີ່ ຊີ ີ່ ວຍໃຫຄ້ົ ນົ ເຮາົ ສາມາດດາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ີ ູໄດົ້ ແຮງຈງູ ໃຈຊະນດິ ນີ້ົ ຈະສາພນັ ກບັ ສີ່ ງິ ເບອືົ້ ງຕນົົ້ ທີ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ຕອົ້ ງການໃນຊວີ ດິ ເຊີ່ ນັ : ອາຫານ, ນາ້ົ , ອາກາດ, ການຂບັ ຖ່ີ າຍ ແລະອ່ີ ນື ໆ. 57

2) ແຮງຈງູ ໃຈທາງສງັ ຄມົ : ເປັນແຮງຈງູ ໃຈທ່ີ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ຈາກການຮຽນຮູທົ້ າງສງັ ຄມົ ອາດຈະໄດຮ້ົ ບັ ອດິ ທິ ພນົ ໂດຍກງົ ມາຈາກສີ່ ງິ ກະຕຸນົ້ ທ່ີ ເີ ປັນບຸກຄນົ ຫລຈື າກວດັ ຖຸທີ່ ເີ ບ່ີ ງິ ເຫນັ ໄດ,້ົ ຈບັ ບາຍໄດ້ົ ຫລື ມາຈາກພາວະທາງ ສງັ ຄມົ ທ່ີ ເີ ບ່ີ ງິ ບ່ີ ເຫນັ ກໄດົ້ ເຊ່ີ ນັ : ການມອີ ດິ ທພິ ນົ ເໜອື ຜູອົ້ ີ່ ນື , ການເປັນຜູນ້ົ າ, ການສາ້ົ ງມດິ ຕະພາບ. 3) ແຮງຈງູ ໃຈກ່ີ ຽວກບັ ຕນົ ເອງ : ແຮງຈງູ ໃຈຊະນດິ ນີົ້ ຂອົ້ ນຂາ້ົ ງຈະຊບັ ຊອ້ົ ນພສມົ ຄວນ ແລະ ເປັນສ່ີ ງິ ຊຸກດນັ ໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ພະຍາຍາມປັບຕວົ ໄປໃນທາງທ່ີ ດີ ຂີ ນຶ້ົ ເຊີ່ ນັ : ແຮງຈງູ ໃຈທີ່ ກີ ່ີ ຽວກບັ ຄວາມສາເລດັ ໃນໜາົ້ ທ່ີ ກີ ານ ງານ ຫລຄື ວາມສາເລດັ ໃນຊວີ ດິ ເປັນຕນົົ້ . ກ. ແຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ສາເລດັ : ເປັນແຮງຈງູ ໃຈທ່ີ ໃີ ຫບົ້ ຸກຄນົ ມຄີ ວາມຕອ້ົ ງການທ່ີ ຈີ ະກະທາສີ່ ງິ ຕ່ີ າງໆ ທງັ ໃນໜາົ້ ທີ່ ກີ ານງານ ແລະເລ່ີ ອື ງສ່ີ ວນຕວົ ໃຫສ້ົ າເລດັ ລຸລີ່ ວງ. ຈາກຜນົ ການວໄິ ຈພບົ ວ່ີ າ: ພີ່ ແມ່ີ ທ່ີ ມີ ແີ ຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ສາເລດັ ສູງຍ່ີ ອມມອີ ດິ ທິພົນທີ່ ຈີ ະເຮດັ ໃຫເ້ົ ດັກເປັນຜູທ້ົ ີ່ ມີ ແີ ຮງຈງູ ໃຈໃຝ່ີ ສາເລດັ ສູງຕາມ ທງັ ນເີ້ົ ພາະພີ່ ແມີ່ ຈະ ເອາົ ໃຈໃສີ່ ກ່ີ ຽວກບັ ການກະທາຂອງເດກັ ມາຕງັົ້ ແຕີ່ ຍງັ ນອ້ົ ຍໂດຍ ການສະແດງຄວາມຮກັ , ຕງັົ້ ມາຕະຖານການ ກະທາໃນສ່ີ ງິ ຕ່ີ າງໆ ຕະຫລອດຮອດການກະຕຸນົ້ , ແນະນາໃຫກົ້ າລງັ ໃຈແກ່ີ ເດັກໃນການເຮດັ ກດິ ຈະກາໃຫມົ້ ີ ຜນົ ສາເລດັ . ❖ ລກັ ສະນະຂອງຜູທ້ົ ່ີ ມີ ແີ ຮງຈງູ ໃຈໄຝ່ີ ສາເລດັ ສູງຄ:ື − ເປັນຜູທົ້ ່ີ ມີ ຄີ ວາມບາກບ່ີ ນັ , ພະຍາຍາມອດົ ທນົ ເພ່ີ ອື ຈະເຮດັ ວຽກໃຫບົ້ ນັ ລຸເປົາ້ົ ໝາຍ − ຕອົ້ ງການເຮດັ ວຽກໃຫດົ້ ທີ ່ີ ສີ ຸດ ໂດຍເນນັ້ົ ເຖງິ ມາດຕະຖານທ່ີ ດີ ເີ ລດີ ຂອງຄວາມສາເລດັ − ມກັ ຄວາມທາ້ົ ທາຍຂອງວຽກ ໂດຍມີ່ ຸງໝນັ້ົ ເຮດັ ວຽກທ່ີ ສີ າຄນັ ໃຫປົ້ ະສບົ ຄວາມສາເລດັ − ມກັ ສະແດງອອກເຖງິ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບກ່ີ ຽວກບັ ວຽກງານ − ມກັ ສະແດງອອກເຖງິ ຄວາມຄດິ ສາ້ົ ງສນັ − ມກັ ຍກົ ເຫດຜນົ ມາປະກອບຄາເວາົົ້ ຢ່ີ ູສະເໝີ − ຢາກໃຫຜົ້ ູອ້ົ ່ີ ນື ຍກົ ຍອົ້ ງວີ່ າເຮດັ ວຽກເກ່ີ ງັ ຂ. ແຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ສາພນັ : ເປັນແຮງຈງູ ໃຈທີ່ ຈີ ະເຮດັ ວຽກໃຫບົ້ ຸກຄນົ ສະແດງພດຶ ຕກິ າ ເພີ່ ອື ໃຫໄົ້ ດມົ້ າ ເຊີ່ ງິ ການຍອມຮບັ , ເປັນທ່ີ ຮີ ກັ ໄຄີ່ ຂອງໝີ່ ູເພີ່ ອື ນ ແລະໄດຮ້ົ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ຈາກບຸກຄນົ ໃນກີ່ ຸມ, ພດັ ທະນາການ ຂອງແຮງຈງູ ໃຈໃຝ່ີ ສາເລັດຈະເລ່ີ ມີ ຕັງົ້ ແຕ່ີ ໄວເດກັ , ໂດຍສະເພາະໃນຄອບຄວົ ທ່ີ ມີ ຄີ ວາມຮກັ , ຄວາມເຂາົ້ົ ໃຈ, ຄວາມອບົ ອີ່ ຸນ. ພີ່ ແມ່ີ ທີ່ ບີ ີ່ ມລີ ກັ ສະນະການຮຸ ນແຮງ, ຂີ່ ມົ ຂ່ີ ູ, ຫລື ຄອບຄວົ ທ່ີ ບີ ີ່ ມກີ ານຍາດແຍ່ີ ງກນັ ໃນພີ່ ນີ ອົ້ ງ. ສີ່ ງິ ເຫລີ່ າົ ນຈີ້ົ ະຊີ່ ວຍພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງເດກັ ເມ່ີ ອື ເຕບີ ໃຫີ່ ຍຂນຶ້ົ ມາຈະເຮດັ ໃຫເ້ົ ປັນຄນົ ທີ່ ເີ ຮດັ ຫຍງັ ເພ່ີ ອື ໃຫຜົ້ ູອ້ົ ີ່ ນື ພໃຈສະເໝ.ີ ❖ ລກັ ສະນະຂອງຜູທົ້ ່ີ ມີ ແີ ຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ສາພນັ ສູງຄ:ື − ມກັ ຜູກມດິ ກບັ ຄນົ ອ່ີ ນື − ມກັ ຄບົ ປະກບັ ໝີ່ ເູ ພີ່ ອື ນຢ່ີ າງສະໜດິ ສະໜມົ − ມກັ ເວາົົ້ ເຖງິ ມດິ ຕະພາບ, ຄວາມໃກຊົ້ ດິ ທ່ີ ມີ ຕີ ່ີ ກນັ − ມກັ ຄບົ ປະໝ່ີ ເູ ພ່ີ ອື ນຫລາຍຄນົ − ມກັ ສະແດງອອກເຖງິ ອາລມົ ທ່ີ ລີ ະອຽດອີ່ ອນ ເຊີ່ ນັ : ເສຍໃຈເມ່ີ ອື ມກີ ານພດັ ພາກຈາກກນັ − ສະແດງອອກເຖງິ ການໃຫຄ້ົ ວາມສນົ ໃຈ ແລະຍກົ ຍອ້ົ ງຜູອ້ົ ່ີ ນື − ຈະເນນັ້ົ ເຖງິ ການໄດຮົ້ ບັ ຄວາມຊ່ີ ນື ຊມົ ຈາກບຸກຄນົ ອີ່ ນື 58

− ມກັ ເປັນຄນົ ທ່ີ ຊີ ່ີ ສື ດັ ຕ່ີ ໝ່ີ ເູ ພ່ີ ອື ນສະເໝີ ຄ. ແຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ອານາດ : ເປັນແຮງຈງູ ໃຈຢ່ີ າງໜີ່ ງຶ ທ່ີ ເີ ຮດັ ໃຫມົ້ ະນຸດຕອ້ົ ງການທ່ີ ຈີ ະມອີ ດິ ທພິ ນົ ເໜອື ຜູອົ້ ີ່ ນື , ສາມາດບ່ີ ງົ ການຜູອົ້ ່ີ ນື ໄດ,ົ້ ພະຍາຍາມເຮດັ ທຸກວຖິ ີທາງເພ່ີ ອື ຜູອ້ົ ີ່ ນື ຢີ່ ູໃຕອົ້ ານາດ ຕນົ , ພດັ ທະນາຂອງການ ຄວາມຕອົ້ ງການທ່ີ ຈີ ະມອີ ານາດເໜອື ຜູອ້ົ ່ີ ນື ອາດມາຈາກຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ທ່ີ ຕີ ອ້ົ ຍຕ່ີ າບ່ີ ເທ່ີ າົ ທຽມຜູອົ້ ີ່ ນື , ມຄີ ວາມຮູສ້ົ ກຶ ວ່ີ າຕນົ ເອງ “ຂາດ”ທງັ ໃນດາ້ົ ນຄວາມເປັນຢີ່ ູທ່ີ ດີ ແີ ລະຖານະທາງສງັ ຄມົ ເປັນຄວາມຮູສົ້ ກຶ ທີ່ ເີ ອນີົ້ ວ່ີ າ: “ປົມດອ້ົ ຍ” ເຊ່ີ ງິ ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ຊະນດິ ນຍີ້ົ ີ່ ງິ ມຫີ ລາຍເທ່ີ າົ ໃດກຈະຍີ່ ງິ ພະຍາຍາມສາ້ົ ງ “ປົມເດີ່ ນັ ”ໂດຍການສະແດງຄວາມຍີ່ ງິ ໃຫ່ີ ຍດວ້ົ ຍການສະແດງຄວາມຮຸ ນແຮງອອກມາເພ່ີ ອື ລບົ ລາົ້ ງປົມດອົ້ ຍນນັ້ົ . ❖ ລກັ ສະນະຂອງຜູທ້ົ ີ່ ມີ ແີ ຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ອານາດສູງຄ:ື − ມກັ ວາງຕນົ ເປັນຫວົ ໜາົ້ ກ່ີ ຸມ ຫລສື ະແດງອານາດເໜອື ຜູອົ້ ີ່ ນື − ມກັ ບ່ີ ງົ ການ ຊນີ້ົ ວີົ້ , ບງັ ຄບັ , ຄວບຄຸມໃຫຜົ້ ູອ້ົ ີ່ ນື ຄດິ ຫລເື ຮດັ ຕາມ − ມກັ ວາງແນວທາງການກະທາຂອງກ່ີ ຸມ ແລະຊຸກຍູໃ້ົ ຫຜ້ົ ູອ້ົ ່ີ ນື ເຮດັ ຕາມ − ມກັ ເວາົົ້ ເຖງິ ຄວາມສາພນັ ກບັ ຜູອ້ົ ່ີ ນື ແຕີ່ ຈະເວາົົ້ ໃນຄວາມໝາຍທີ່ ເີ ຊີ່ ອື ງຊ່ີ ອນໄວ້ົ − ມກັ ປະຈບົ ປະແຈງ, ມກັ ອ່ີ ອນນອ້ົ ມຖີ່ ອມຕວົ − ບາງຄງັ້ົ ມກັ ການຕດັ ສນິ ໃຈເຮດັ ສ່ີ ຽງໄພ − ມກັ ຖກົ ຖຽງກບັ ຜູອົ້ ີ່ ນື ຫລມື ຄີ ວາມຄດິ ຂດັ ແຍງ້ົ ກບັ ຜູອົ້ ີ່ ນື ງ. ແຮງຈງູ ໃຈໃຝີ່ ຮຸ ນແຮງ : ເປັນແຮງຈງູ ໃຈຊະນດິ ໜ່ີ ງຶ ທີ່ ມີ ະນຸດສະແດງອອກມາດວ້ົ ຍຄາເວາົ້ົ ຫລທື ່ີ າ ທາງເພ່ີ ອື ກາຈດັ ຄວາມຄບັ ຂອ້ົ ງໃຈ ຫລຄື ວາມໃຈຮາົ້ ຍທ່ີ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ . ພດັ ທະນາການຂອງຄວາມຮຸ ນແຮງຈະເລ່ີ ິມ ເກດີ ຕງັົ້ ແຕ່ີ ໃນໄວເດກັ ໂດຍການຮຽນແບບຈາກພີ່ ແມ່ີ ຫຜື ູໃ້ົ ກຊົ້ ດິ ທ່ີ ອີ ບົ ຮມົ ລຽ້ົ ງດູການທ່ີ ບີ ຸກຄນົ ມຄີ ວາມຮຸ ນແຮງ ນນັ້ົ ຈະມກັ ຖຕື ນົ ເປັນໃຫ່ີ ຍ ເນີ່ ອື ງມາຈາກການອບົ ຮມົ ລຽ້ົ ງດູທີ່ ເີ ຂມັ້ົ ງວດເກນີ ໄປ, ຖາົ້ ເຮດັ ຜດິ ເລກັ ນອ້ົ ຍກຈະຖືກ ຮາ້ົ ຍ, ຕບົ ຕເີ ຮດັ ໃຫເົ້ ກດີ ເກດີ ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ຄຽດແຄນ້ົ ແຕ່ີ ເດກັ ກບ່ີ ກາົ້ ສະແດງອາການຕອບໂຕໂ້ົ ດຍກງົ ແຕີ່ ຈະໄປ ສະແດງຄວາມຮຸ ນແຮງອອກມາກບັ ຄນົ ທ່ີ ຢີ ີ່ ູອອົ້ ມຂາ້ົ ງໂດຍສະເພາະກບັ ບຸກຄນົ ທີ່ ດີ ອ້ົ ຍກວ່ີ າ. ພດຶ ຕກິ າຮຸ ນແຮງນີົ້ ເມ່ີ ອື ເກີດຂຶນ້ົ ແລວົ້ ກຍາກທີ່ ຈີ ະຢຸດໄດົ້ ແຕີ່ ເຮົາສາມາດແກໄ້ົ ຂພຶດຕິການໃີົ້ ຫຫ້ົ ລຸດລົງໄດໂົ້ ດຍຜູໃົ້ ຫ່ີ ຍຈະຕອ້ົ ງ ພະຍາຍາມຄວບຄຸມອາລມົ ຂອງຕນົ ເອງບ່ີ ສະແດງຄວາມຮຸ ນແຮງເອາົ ແຕີ່ ໃຈຕນົ ເອງ, ບ່ີ ໃຊຄົ້ າເວາົົ້ ໃນທາງຂີ່ ົມຂ່ີ ູ ບງັ ຄບັ ແຕີ່ ຄວນສາົ້ ງຄວາມສາພນັ ກບັ ເດກັ ເພ່ີ ອື ໃຫເົ້ ດກັ ເກດີ ຄວາມຮູສ້ົ ກຶ ອບົ ອີ່ ຸນ ແລະ ໄວວ້ົ າງໃຈວ່ີ າເຮາົ ຄຜື ູໃົ້ ຫົ້ ຄວາມຊີ່ ວຍເຫລອື ໃຫຄົ້ າແນະນາ, ບ່ີ ແມີ່ ນຜູຄົ້ ວບຄຸມ ເພ່ີ ອື ເຮດັ ໃຫພ້ົ ດຶ ຕກິ າຮຸ ນແຮງຂອງເດກັ ຫລຸດລງົ . 8. ການວດັ ແຮງຈງູ ໃຈ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາມວີ ທິ ວີ ດັ ແຮງຈງູ ໃຈດ່ີ ງັ ນ:ີ້ົ 1) ວດັ ຈາກການສງັ ເກດລະດບັ ການກະທາກດິ ຈະກາທ່ີ ວົ ໆໄປຂອງບຸກຄນົ ຫລື ສດັ , ເມີ່ ອື ຄນົ ຫລື ສດັ ເກດີ ແຮງຈງູ ໃຈກຈະເກດີ ຄວາມເຄີ່ ງັ ຕງຶ ເກດີ ອາການກະວນົ ກະວາຍຍີ່ ງິ ມແີ ຮງຍູຫົ້ ລາຍເທີ່ າົ ໃດຈະເຮດັ ໃຫຄ້ົ ນົ ເຮາົ ແລະ ສດັ ຢ່ີ ູໃນສະພາບຕີ່ ນື ຕວົ ແລະ ກະຕລື ລືົ້ ນົົ້ ໃນການກະທາກດິ ຈະກາຕ່ີ າງໆ ຫລາຍ. 2) ວດັ ຈາກການກະທາທີ່ ໄີ ດຮົ້ ຽນຮູແ້ົ ລວ້ົ ເຊີ່ ນັ : ເຮາົ ເຝິກແອບໃຫໜ້ົ ເູ ນ່ີ ນັ ໄມຄ້ົ ານເມ່ີ ອື ເວລາມນັ ຫວິ , ໃນ ເວລາເນ່ີ ນັ ໄມຄ້ົ ານນນັ້ົ ຈະມອີ າຫານຕກົ ລງົ ມາທຸກໆຄງັົ້ , ເມ່ີ ອື ເຮາົ ເຝິກແອບຫລາຍໆ ຄງັົ້ ຈນົ ເກດີ ການຮຽນຮູ,ົ້ ຈາກ ນນັົ້ ເວລາມນັ ຫວິ ມນັ ກຈະເນ່ີ ນັ ໄມຄ້ົ ານຖີ່ ຂີ ນຶົ້ ເພ່ີ ອື ຈະໄດອົ້ າຫານມາກນິ 3) ວດັ ຈາກຄວາມພະຍາຍາມທ່ີ ຈີ ະເອາົ ຊະນະອຸປະສກັ ເມ່ີ ອື ບຸກຄນົ ທີ່ ມີ ແີ ຮງຍູຫ້ົ ລາຍກພະຍາຍາມທີ່ ີຈະ ຜີ່ ານຜ່ີ າອຸປະສກັ ໄປໃຫເ້ົ ຖິງຈດຸ ໝາຍໃຫໄົ້ ດ,້ົ ໃນການທດົ ລອງ ເຂາົ ເອາົ ໜູທີ່ ຫີ ວິ ໄວົ້ ຕ່ີ ໜາົ້ ຈານອາຫານທີ່ ມີ ສີ າຍ 59

ໄຟຟາົ້ ກນັົ້ ຢີ່ ູ, ເມ່ີ ອື ໜູແລີ່ ນໄປກນິ ອາຫານ ໜູຈະຖືກໄຟຟົາ້ ຊ໋ອດທນັ ທີ ແຕີ່ ເຖິງຈະຖືກໄຟຟ້າົ ຊ໋ອດແຕ່ີ ມນັ ກ ພະຍາຍາມໄປກນິ ອາຫານນນັ້ົ ສະແດງວ່ີ າໜກູ າລງັ ຫວິ ຫລາຍ. 4) ວດັ ຈາກການເລອື ກ ຄກື ານໃຫບົ້ ຸກຄນົ ຫລື ສັດໄດເ້ົ ລືອກທ່ີ ີສະແດງພດຶ ຕິກາຢີ່ າງໃດໜີ່ ງຶ ເຊ່ີ ງິ ໂດຍ ປົກກະຕແິ ລວ້ົ ມຄີ ວາມຕອົ້ ງການ ແລະ ແຮງຍູຫ້ົ າຍກວ່ີ າສະເໝີ. ຈາກການທດົ ລອງໂດຍ ການນາເອາົ ໜູໂຕແມີ່ ແລະ ອາຫານໄປໃຫໜ້ົ ໂູ ຕຜູ.ົ້ ຫລງັ ຈາກນນັ້ົ ສງັ ເກດເບີ່ ງິ ວ່ີ າ ໜໂູ ຕຜູຈົ້ ະເລອື ກຢີ່ າງໃດ, ຖາົ້ ໜໂູ ຕຜູເ້ົ ລອື ກໜໂູ ຕແມ່ີ ໝາຍຄວາມວ່ີ າ ແຮງຍູທົ້ າງເພດຫລາຍກວ່ີ າແຮງຍູ ້ົ ອນັ ເນີ່ ອື ງມາຈາກຄວາມຫວິ . 9. ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ີ າງອາລມົ ຈດິ ແລະແຮງຈງູ ໃຈ ໂດຍທີ່ ວົ ໄປແລວົ້ ອາລມົ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈມກີ ານພວົ ພນັ ຢ່ີ ູ 3 ລກັ ສະນະຄ:ື 1) ອາລມົ ມໜີ າ້ົ ທ່ີ ເີ ປັນແຮງຈງູ ໃຈ: ເມ່ີ ອື ເຮາົ ມອີ າລມົ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ົ ຮາົ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈທ່ີ ກີ ະທາ ພດຶ ຕກິ າບາງ ຢ່ີ າງຂນຶ້ົ ເຊ່ີ ນັ : ອາລມົ ຮາ້ົ ຍເຮດັ ໃຫເ້ົ ຮາົ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈທີ່ ກີ ະທາພດຶ ຕກິ າຮຸ ນແຮງ, ອາລມົ ຢາົ້ ນກວົ ເຮດັ ໃຫມົ້ ແີ ຮງຈງູ ໃຈທ່ີ ຈີ ະທາພດຶ ຕກິ າປອ້ົ ງກນັ ຕວົ . 2) ອາລມົ ມໜີ າ້ົ ທ່ີ ເີ ປັນເປົາ້ົ ໝາຍຂອງແຮງຈງູ ໃຈ: ໃນບາງຄງັ້ົ ຄນົ ເຮາົ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈກະທາ ພດຶ ຕກິ າບາງຢ່ີ າງ ເພ່ີ ອື ໃຫເ້ົ ກດີ ອາລມົ ເຊີ່ ນັ : ເຮາົ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈໄປເບ່ີ ງິ ການສະແດງສລິ ະປະດນົ ຕີ ເພີ່ ອື ໃຫເ້ົ ກດີ ອາລມົ ມີ່ ວນຊີ່ ນື ສະ ໜຸກສະ ໜານ. 3) ອາລມົ ເກດີ ຄຽງຄີ່ ູກບັ ແຮງຈງູ ໃຈ ເຊີ່ ນັ : ຄວາມຫວິ ເຮດັ ໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ປະຮບັ ປະທານອາຫານ ເວລາຮບັ ປະທານອາຫານເຮາົ ກມຄີ ວາມຍນິ ດີ ຫລມື ຄີ ວາມເພີ່ ງິ ພໃຈດວ້ົ ຍ, ການຈະເກດີ ພດຶ ຕກິ າ ແຕ່ີ ລະຄງັ້ົ ຈະມແີ ຮງຈງູ ໃຈ ແລະ ອາລມົ ກ່ີ ຽວຂອ້ົ ງກນັ ຈນົ ຍາກທ່ີ ຈີ ະແຍກອອກຈາກກນັ ໄດ.ົ້ ເຖງິ ແນວໃດກຕາມນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກ ສາມາດຈາແນກ ອາລົມກບັ ແຮງຈງູ ໃຈອອກຈາກກນັ ໄດົ້ ເຊີ່ ັນ: ອາລມົ ເປັນສ່ີ ິງເກີດຈາກການກະຕຸ ນ້ົ ຂອງສີ່ ິງ ກະທບົ ພາຍນອກ ແລະ ກະຕຸນ້ົ ໃຫເົ້ ກດີ ຂນຶົ້ ພດຶ ຕກິ າທີ່ ຈີ ະກະທາຕີ່ ສີ່ ງິ ກະຕຸກນນັ້ົ ໂດຍກງົ , ແຕີ່ ແຮງຈງູ ໃຈຈະຖືກ ກະຕຸນົ້ ໃຫເົ້ ກດີ ຫລງັ ຈາກສີ່ ງິ ກະຕຸນົ້ ພາຍໃນ, ພາຍນອກ ແລະ ກະຕຸນົ້ ໃກເົ້ ກດີ ພດຶ ຕກິ າທ່ີ ມີ ່ີ ຸງໄປສ່ີ ູສ່ີ ງິ ກະທບົ ຕ່ີ າງໆ ເພ່ີ ອື ເຮດັ ໃຫແົ້ ຮງຍູທ້ົ ີ່ ເີ ກດີ ຂນຶົ້ ຫລຸດຜີ່ ອນລງົ . 60

ບດົ ທີ 6 ການຮບັ ຮູ້ ແລະ ການຮຽນຮູ້ 1. ການສໍາຜດັ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງການສາໍ ຜດັ ການສໍາຜດັ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຮສູ້ ກຶ (Sensation) ເປັນການຕອບສະໜອງຕໍ່ ໍສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ທ່ໍ ມີ າກະທບົ ໃສໍ່ ປະສາດສາໍ ຜດັ ຂອງຮ່ໍ າງກາຍໃນຄງັູ້ ທໍາອດິ . ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ໝາຍເຖງິ ການປໍ່ ຽນແປງ ຂອງສ່ໍ ງິ ແວດລອູ້ ມທໍ່ ມີ ຜີ ນົ ຕ່ໍ ໍ ປະສາດສໍາຜດັ , ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ນນັູ້ ເປັນພະລງັ ງານ ແລະ ການສ່ໍ ສານທງັ ທໍ່ ີ ຢໍ່ ພາຍນອກ ແລະ ພາຍໃນຂອງຮໍ່ າງກາຍ, ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຈະເກດີ ຂນຶູ້ ໄດູ້ ເນໍ່ ອງຈາກຄນົ ເຮາົ ມອີ ະໄວຍະວະທໍ່ ຈີ ະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຈາກພາຍນອກເຂາົູ້ ສ່ໍ ຮໍ່ າງກາຍ ,ອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ເຫລ່ໍ າົ ນີູ້ ໄດແູ້ ກ່ໍ : ຫ, ຕາ, ດງັ , ລນີູ້ ແລະ ຜວິ ໜງັ ເຊໍ່ ງິ ອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມສໍາຜດັ ເຫລ່ໍ ົານີູ້ ຈະເຮັດໃຫເູ້ ຮາົ ເກີດຄວາມຮັບຮໂູ້ ດຍການເຫັນ, ໄດຍູ້ ນິ , ຮລູ້ ົດຊາດ ແລະ ສໍາຜດັ ຕາມຜິວໜັງຕາມ ລໍາດບັ . ນອກຈາກນນັູ້ ຍງັ ມອີ ະໄວຍະວະທໍ່ ເີ ຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ຮີ ບັ ສໍາຜດັ ພາຍໃນຕວົ ຂອງເຮາົ ເອງໄດແູ້ ກໍ່ : ໄຄເນສຕດິ (Kinesthetic) ເຊໍ່ ິງເຮັດໃຫເູ້ ກີດການຮັບຮກູ້ ່ໍ ຽວກບັ ການເຄໍ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ໍ າງກາຍ ແລະ ເວສຕິບິວລາ (Vestibular) ເກດີ ການຮບັ ຮກູ້ ່ໍ ຽວກບັ ການຊງົ ຕວົ ເປັນຕນົູ້ . 1.2. ປະເພດຂອງປະສາດສໍາຜດັ ອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ຶກ (sensory Organ) ຂອງມະນດ ມີ 7 ປະເພດ ຈະເຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ຮີ ັບ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຕ່ໍ າງກນັ ຕາມລກັ ສະນະຂອງສ່ໍ ິງກະຕນູ້ , ອະໄວຍະວະຮັບຄວາມຮສູ້ ຶກ, ໃນຈດິ ຕະວິທະຍາໄດແູ້ ຍກ ປະເພດການຮັບຄວາມຮສູ້ ຶກຂອງມະນດອອກເປັນ 7 ປະເພດ ແລະ ໄດແູ້ ບໍ່ ງລະບົບຮັບສໍາຜັດອອກເປັນ 3 ລະບບົ ຄ: ລະບບົ ສໍາຜດັ ໜາູ້ ທໍ່ ຂີ ອງການຮບັ ສາໍ ຜດັ (sensory System) ປະສາດສາໍ ຜດັ ສໍ່ ວນໄກ Receptor Function Higher sense ຫລ 1. ຕາ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ສາຜດັ ໃນການເບ່ໍ ງິ ເຫນັ ແສງພາບ ຫລ ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ທງັ Exeroceptors ໄລຍະໃກ,ູ້ ໃກທໍ່ ຕີ າສາມາດໃນການເບ່ໍ ງິ ເຫນັ . ປະສາດສາໍ ຜດັ ສ່ໍ ວນໃກ ູ້ 2. ຫ ເປັນເຄ່ໍ ອງຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ໃນການໄດຍູ້ ນິ ສຽງຕໍ່ າງໆ ເຊ່ໍ ງິ ເປັນສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ທໍ່ ຫີ Lower Sense ຫລ Properioceptors ສາມາດຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ໄດໃູ້ ນໄລຍະໄກ ແລະ ໃກ ູ້ 3. ດງັ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ໃນການດມົ ກ່ໍ ນິ ເຊໍ່ ງິ ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ຈະຕອູ້ ງຢໍ່ ປະສາດສາໍ ຜດັ ສ່ໍ ວນເລກິ Deep Sense ຫລ ໃກໆູ້ ຈ່ໍ ງຶ ຈະເຮດັ ໃຫດູ້ ງັ ຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຂອງກ່ໍ ນິ ໄດ.ູ້ Interceptors 4. ລນີູ້ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ຶກໃນການຮບັ ຮສູ້ ່ໍ ິງກະຕນູ້ ທ່ໍ ີ ເຮດັ ໃຫເູ້ ກີດ ການຮບັ ລດົ ຊາດ ເຊໍ່ ງິ ຈະມາແຕະຕອູ້ ງ ຫລກະທບົ ກບັ ລນີູ້ . 5. ຜວິ ໜງັ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ທາງກາຍກ່ໍ ຽວກບັ ການເຈບັ , ອນຫະ ພມ, ຄວາມອບົ ອໍ່ ນ, ຄວາມເຢັນ, ຄວາມກດົ ເຊ່ໍ ງິ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ທໍ່ ຈີ ະຕອູ້ ງຊນ ຫລ ກະທບົ ໃສໍ່ ຜວິ ໜງັ ຈ່ໍ ງຶ ຈະຮຮູ້ ສູ້ ກຶ ໄດ.ູ້ 6. ການເຄ່ໍ ອນໄຫວ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ເຊ່ໍ ງິ ຢ່ໍ ກາູ້ ມເນອູ້ , ເອນັ ແລະ ໃນຂໍຕູ້ ່ໍ ໍຕ່ໍ າງໆ ເຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ໃີ ຫມູ້ ະນດຮວູ້ ໍ່ າຮໍ່ າງກາຍມີການເຄ່ໍ ອນໄຫວແນວໃດ ແລະຢ່ໍ ໃນສະພາບແນວໃດ. 61

7. ການຊງົ ຕວົ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ທໍ່ ເີ ຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ໃີ ຫມູ້ ະນດມກີ ານຊງົ ຕົວຢໍ່ ໃນສະພາບຂອງຮ່ໍ າງກາຍໃຫຢູ້ ່ໍ ໃນຄວາມປົກກະຕິ, ອະໄວຍະວະຮັບ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ກ່ໍ ຽວກບັ ການຊງົ ຕວົ ນຢີູ້ ່ໍ ພາຍໃນຂອງຫເຮາົ . ຕະຕາລາງທີ 7 : ການເຮດັ ວຽກຂອງອະໄວຍະວະສໍາພດັ 1.3. ຊະນດິ ຂອງອະໄວຍະວະຮບັ ສາຜດັ 1.3.1. ຕາ (Eye): ຕາ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ທໍ່ ເີ ຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ກີ ໍ່ ຽວກບັ ການເຫນັ ພາບ ແລະ ແສງ, ສ່ໍ ວນປະກອບ ຂອງຕາມລີ ກັ ສະນະເໝອນກນັ ກບັ ກໍ່ ອງຖໍ່ າຍຮບ ເຊໍ່ ງິ ແບ່ໍ ງ ອອກເປັນ 3 ສ່ໍ ວນໄດແູ້ ກໍ່ : ຕວົ ເລນັ , ກະຈກົ ຫລ ຟີມ ສໍ່ ວນປະກອບຂອງຕາແບໍ່ ງອອກເປັນ 3 ຊນັູ້ ຄ: 1) ເນອູ້ ຫູ້ມ ຊັນູ້ ນອກ ເອີູ້ນວ່ໍ າ ຄລີຣໍ ຕິກ ໂຄດ (Sclerotic coat)ເປັນເນອູ້ ເຍໍ່ ອຊັນູ້ ນອກ ມີ ລກັ ສະນະ ໜຽວ, ມສີ ຂີ າວອອູ້ ມແກ່ໍ ນຕາ, ທາງດາູ້ ນໜາູ້ ຈະໂນນອອກ, ມລີ ກັ ສະນະໂລໍ່ ງໃສ ເອນີູ້ ວໍ່ າ ແກວູ້ ຕາ (Cornea) ພາຍໃນເບົາູ້ ຕານີູ້ ຈະມີກາູ້ ມເນອູ້ 6 ມດັ ຕິດຢຶດ ຄລີຣໍຕກິ ເອາົ ໄວເູ້ ພໍ່ ອໃຫຕູ້ າເຫລອກໄປມາໄດູ້ ຮອບທດິ ທາງ. ຮບທີ 22 : ໂຄງສາູ້ ງຂອງດວງຕາ ແຫໍ່ ງທໍ່ ມີ າ : www.brightfocus.org/macular-glaucoma/ infographic/anatomy-eye 2) ເນອູ້ ຊນັູ້ ກາງ ເອີນູ້ ວ່ໍ າ ຄໍຣອຍ ໂຄດ (Choroid Coat) ເປັນກາູ້ ມເນອູ້ ຊັນູ້ ກາງຕ່ໍ ໍຈາກ ຄລີຣໍຕິກ ໂຄດ ເຂົາູ້ ມາດາູ້ ນໃນເສັນູ້ ເລອດຕ່ໍ າງໆ ດາູ້ ນໜູາ້ ເປັນມ່ໍ ານຕາ (Iris) ເຊ່ໍ ິງເປັນເນອູ້ ບາງໆ ມີສີຕ່ໍ າງໆ ຕາມ ລກັ ສະນະເຊອູ້ ຂາດ ເຊ່ໍ ນັ : ນໍາູ້ ຕານ, ດໍາ, ຂຽວ, ຟາູ້ , ມກີ າູ້ ມເນອູ້ ຢ່ໍ ກາງທໍ່ ບີ ງັ ຄບັ ໃຫລູ້ ໍ່ ີ ຫລຂະຫຍາຍອອກໄດເູ້ ອນີູ້ ວໍ່ າ ຮມໍ່ ານຕາ (Pupilary) ເພ່ໍ ອຮບັ ແສງສະຫວໍ່ າງໄດຕູ້ າມ ຄວາມຕອູ້ ງການ, ດາູ້ ນໃນຂອງຄໍຣອຍເປັນວັດຖ ສດີ ໍາ ປູ້ອງກນັ ການສະທອູ້ ນກບັ ຂອງແສງພາຍໃນໃນຕາ, ຖັດຈາກຮມ່ໍ ານຕາເຂົາູ້ ໄປເປັນແກວູ້ ຕາ (Lens) ຢດ ຕດິ ກບັ ຄໍຣອຍໂດຍກາູ້ ມເນອູ້ ຊລິ ອິ າລີ ຊໍ່ ອງວ່ໍ າງລະຫວ່ໍ າງແກວູ້ ຕາມຂີ ອງແຫລວທ່ໍ ເີ ອນີູ້ ວໍ່ າ ເອຄວິ ເອດິ ຮວິ ເມີ (Aqueous humor) ບັນຈຢ່ໍ ເພ່ໍ ອຫລໍ່ ໍລຽູ້ ງ ແລະ ພາຍໃນຕາກໍມີຂອງແຫລວຊະນິດໜໍ່ ຶງບັນຈຢໍ່ ຫລັງ ແກວູ້ ຕາ ເອນີູ້ ວໍ່ າ ວເິ ທຣີ ດຮວິ ເມີ (Vitreous humor). 62

3) ເນອູ້ ຊັນູ້ ໃນສດ ເອນີູ້ ວໍ່ າ ຈໍຮບັ ພາບ ຫລ ເຣຕນີ າ (Retina) ເຊ່ໍ ງິ ມລີ ກັ ສະນະຄາູ້ ຍດ່ໍ າງແຫສດີ ໍາແພໍ່ ກະຈາຍຢ່ໍ ແລະ ເຕມັ ໄປດວູ້ ຍປາຍປະສາດຂອງສາຍຕາ ເມໍ່ ອຈຮໍ ບັ ພາບປໍ່ ຽນແສງເປັນ ພາບແລວູ້ , ປະສາດກໍຈະ ສໍ່ ງົ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ໄປຍງັ ສະໝອງເຮດັ ໃຫມູ້ ະນດພາບນນັູ້ ໆ ໄດ,ູ້ ໃນຈຮໍ ບັ ພາບເບໍ່ ງິ ເຫນັ ປະກອບດວູ້ ຍໃຍປະສາດ ຫລ ເຊວຮັບແສງ (Photoreceptors) 2 ຊະນດິ ຄ ຣອດ (Rods) ແລະ ໂຄນ (Cones) 2 ຊະນດິ ນີູ້ ຈະ ເຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ຮີ ບັ ແສງສຕີ ໍ່ າງໆ ຄ ຣອດເຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ຮີ ບັ ສີ ເທາົ , ຂາວ ແລະ ດາໍ ; ສໍ່ ວນໂຄນ ເຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ຮີ ບັ ແມ່ໍ ສີ 3 ສີ ຄ ສີແດງ , ຂຽວ , ຟາູ້ , ຢ່ໍ ກາງຈຮໍ ັບພາບ ເອນີູ້ ວໍ່ າ ໂຟເວີຍ (Fovea) ເປັນສ່ໍ ວນທໍ່ ີມີ ໂຄນຂານວນຫລາຍ ເຊໍ່ ິງ ເຮັດໃຫເູ້ ຫນັ ພາບໄດຊູ້ ັດເຈນ ແລະ ລະອຽດ ແລະ ອີກຈດໜ່ໍ ຶງຢໍ່ ກາງຊອງກໍ່ ມປະສາດຕາເອນີູ້ ວໍ່ າ ຈດບອດ (Blind spot) ເປັນຈດ ທໍ່ ບີ ໍ່ ໍມຄີ ວາມໄວຕ່ໍ ແໍ ສງ ເມໍ່ ອແສງມາສາຜດັ ຈະໄປປາກດົ ພາບຈຮໍ ບັ ພາບ. 1.3.2. ຫ (Ear): ຮບທ່ໍ ີ 23 : ໂຄງສາູ້ ງຂອງ ຫ ແຫ່ໍ ງທໍ່ ມີ າ : milehighhearing.com/blog/ types-of-hearing-loss ຫເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ທາງການໄດຍູ້ ນິ ຫລ ໂສຕະສໍາຜດັ ແລະ ຍງັ ເຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ກີ ໍ່ ຽວ ກບັ ການຊງົ ຕວົ , ຫແບໍ່ ງອອກເປັນ 3 ຕອນຄ: 1) ຫຊນັູ້ ນອກ (Out Ear) ປະກອບດວູ້ ຍໃບຫ, ຮຫຍາວປະມານ 25.5 ຊງັ ຕແີ ມດັ ແລະ ເນອູ້ ເຍ່ໍ ອ ແກວູ້ ຫ ເຊໍ່ ງິ ມລີ ກັ ສະນະເປັນເຍ່ໍ ອເສນັູ້ ລະອຽດບາງ ແລະ ໜຽວຫຊນັູ້ ນອກມໜີ າູ້ ທໍ່ ຮີ ບັ ຄນູ້ ສຽງເຂາົູ້ ໄປໃນຮຫ, ຈນົ ຄນູ້ ສຽງກະທບົ ກບັ ເຍ່ໍ ອແກວູ້ ຫ ແລະ ເຮດັ ໃຫເູ້ ກດີ ການສ່ໍ ນັ ສະເທອນຂນຶູ້ . 2) ຫຊນັູ້ ກາງ (Middle Ear) ເປັນສໍ່ ວນເລກິ ລງົ ໄປຈາກເຍ່ໍ ອແກວູ້ ຫ, ເປັນສ່ໍ ວນທ່ໍ ເີ ປັນ ຊ່ໍ ອງອາກາດ ເທງິ ພນູ້ ຜວິ ຂອງສ່ໍ ວນນຈີູ້ ະເປັນເຍໍ່ ອເມອກມທີ ່ໍ ເໍ ຊ່ໍ ອມຕ່ໍ ກໍ ບັ ດາູ້ ນຫລງັ ຂອງປາກໃກລູ້ ໍາ ຄໍ ເອນີູ້ ວ່ໍ າ ທໍ່ ໍອສະເຕຊຽນ (Eustachian Tube) ຊໍ່ ອງນມີູ້ ປີ ະໂຫຍດເພ່ໍ ອຮກັ ສາຄວາມກດົ ດນັ ຂອງ ອາກາດພາຍໃນຊ່ໍ ອງຫໃຫເູ້ ທ່ໍ າົ ກບັ ພາຍນອກ ເຊ່ໍ ນັ : ເມ່ໍ ອຂນຶູ້ ໄປໃນທ່ໍ ສີ ງໆ ຄວາມກດົ ດນັ ຂອງ ອາກາດບ່ໍ ໍເທໍ່ າົ ກນັ ຫລຖ່ໍ ໆີ ມສີ ຽງດງັ ແຮງຈະເຮດັ ໃຫູ້ ຮສກຶ ເຈບັ ໃນຫ, ຖາູ້ ຫາກຄວາມກດົ ດນັ ຂອງອາກາດພາຍໃນຊ່ໍ ອງຫຕ່ໍ າງກນັ ຫລາຍຈະເຮດັ ໃຫແູ້ ກວູ້ ຫແຕກໄດູ້ ວທິ ແີ ກກູ້ ຄໍ ໃຫອູ້ າູ້ ປາກເພ່ໍ ອໃຫູ້ ຄວາມກດົ ດນັ ພາຍໃນຫເທໍ່ າົ ກນັ . 3) ຫຊນັູ້ ໃນ (Inner Ear)ເປັນສໍ່ ວນທໍ່ ສີ ໍາຄນັ ສາໍ ລບັ ການໄດຍູ້ ນິ ເພາະມປີ ະສາດຮບັ ສຽງເປັນຈາໍ ນວນ ຫລາຍ, ຫຊນັູ້ ໃນແບໍ່ ງອອກເປັນ 2 ສ່ໍ ວນຄ: ➢ ຄໍເຄລຍ (Cochlea)ກະດກຮບກນົ ຫອຍຂດົ ເປັນວງົ ພາຍໃນມຂີ ອງແຫລວ ແລະ ເສນັູ້ ປະສາດ ທ່ໍ ເີ ຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ຮີ ບັ ສຽງ ເອນີູ້ ວ່ໍ າ Organ of Corti ເມໍ່ ອຄ່ໍ ນສຽງຜໍ່ ານເຂາົູ້ ມາໃນ ຄໍເຄລຍ ຈະເຮດັ ໃຫຂູ້ ອງແຫລວ ໃນນນັູ້ ສະທອູ້ ນຂນຶູ້ ເປັນຄນູ້ ໄປກະທບົ ເຍ່ໍ ອສໍາຜດັ ແລະ ເຊວປະສາດຂອງ Organ of Corti ກໍຈະສໍ່ ງົ ກະແສ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ກໍ່ ຽວກບັ ສຽງໄປຫາໂສຕະປະສາດ ແລວູ້ ໂສຕະປະ ສາດກໍຈະສໍ່ ງົ ກະແສຄວາມຮສູ້ ກຶ ໄປຫາສະໝອງ ບລໍ ເິ ວນ ແລະ ແປອອກມາເປັນສຽງນນັູ້ ໆ. 63

➢ ເຊມເິ ຊຄີ ວິ ລາ ຄາເນ (Semicircular Canal) ເປັນສໍ່ ວນໜ່ໍ ງຶ ຂອງລະບບົ ເວສຕບິ ວິ ລາ, ເຊມເິ ຊີ ຄວິ ລາ ຄາເນ ເປັນອະໄວຍະວະທ່ໍ ຢີ ໍ່ ຖດັ ຈາກຄໍເຄລຍເຂາົູ້ ໄປມຮີ ບຮໍ່ າງເໝອນກນັ ບວູ້ ງ 3 ອນັ ດງັ ຮບຫຕໍ່ ໍໄປນ:ີູ້ ທງັ 3 ຂອງ ເຊມເິ ຊຄີ ວິ ລາ ຄາເນວາງຢໍ່ ໃນລກັ ສະນະຄໍ່ ອນຂາູ້ ງຈະຕງັູ້ ສາກກນັ , ລກັ ສະນະ ທ່ໍ ຕີ ງັູ້ ສາກ ກນັ ເຊ່ໍ ນັ ນີູ້ ເພ່ໍ ອກຽມພອູ້ ມໃນການປັບຕວົ ຂອງຮໍ່ າງກາຍຂະນະຢໍ່ ໃນອ່ໍ ຽງຕວົ ຫລໃນທ່ໍ າ ໃດໆ ເນໍ່ ອງຈາກພາຍໃນ ທໍ່ ຂໍ ອງ ເຊມເິ ຊຄີ ວິ ລາ ຄາເນ ຈະມນີ ໍາູ້ ຢ່ໍ ດ່ໍ ງັ ນນັູ້ ການອ່ໍ ຽງຕວົ ໃນທ່ໍ າໃດໆ ກໍຕາມ, ນາໍູ້ ໃນ ເຊມເິ ຊຄີ ວິ ລາ ຄາເນ ກໍ ຈະເຄໍ່ ອນໄຫວເຮດັ ໃຫເູ້ ຮາົ ຊາບວໍ່ າຂະນະນເີູ້ ຮາົ ຢ່ໍ ໃນທ່ໍ າ ຫຍງັ ແລະ ຈະກບັ ເຂາົູ້ ສ່ໍ ທໍ່ າເກໍ່ າົ ໄດແູ້ ນວໃດ. ດ່ໍ ງັ ນນັູ້ , ເຊ ມເິ ຊຄີ ວິ ລາ ຄາເນ ຈໍ່ ງຶ ເປັນອະໄວຍະວະ ສໍາຄນັ ສາໍ ລບັ ການຊງົ ຕວົ ແລະ ມໜີ າູ້ ທໍ່ ສີ າໍ ຄນັ . 1.3.3. ດງັ (Nose) ດງັ ປະກອບດວູ້ ຍກະດກບາງໆ 2 ສໍ່ ວນ ປະສານກນັ ເປັນໂຄງູ້ ດງັ ຢ່ໍ ກາງລະຫວ່ໍ າງໂຄງູ້ ດງັ ມແີ ຜນກະດກ ອ່ໍ ອນຂນັູ້ ແບ່ໍ ງໃຫເູ້ ປັນ 2 ຊໍ່ ອງພາຍໃນດງັ ປະກອບດວູ້ ຍເນອູ້ ເມອກ ເຊ່ໍ ງິ ມເີ ສນັູ້ ເລອດ ຝອຍ ແລະ ປາຍປະສາດ ກະຈາຍກນັ ຢ່ໍ ປະສາດສໍ່ ວນນເີູ້ ອນີູ້ ວ່ໍ າ ນາສກິ ປະສາດ (Olfactory Nerve) ເຊວຂອງນາສິກປະສາດຈະຢໍ່ ເທຶງເມອກເພ່ໍ ອຮບັ ກ່ໍ ນິ ຈາກລມົ ຫາຍໃນເຂາົູ້ ໂດຍກງົ , ພາຍໃນຊ່ໍ ອງ ດງັ ມຂີ ົນຂນຶູ້ ຢໍ່ ເພ່ໍ ອເຮັດໜາູ້ ທ່ໍ ີກໍ່ ນັ ຕອງຝ່ໍ ນ ລະອອງຈາກອາກາດ. ນອກຈາກຊໍ່ ອງດງັ ຈນົ ເຖງິ ຖງົ ລມົ ໃນປອດຈະມເີ ນອູ້ ເມອກປົກຄມຢ່ໍ ແລວູ້ ຍງັ ມເີ ຊວບາງໆ ຊະນດິ ໜ່ໍ ງຶ ເຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ຍີ ດູ້ ນັ ນໍາູ້ ເມອກອອກ ມາເພ່ໍ ອເຮດັ ໃຫທູ້ າງເດນີ ຫາຍໃຈຊ່ໍ ມຂນຶູ້ ຕະຫລອດເວລາ, ດງັ ເປັນອະ ໄວຍະວະທໍ່ ອີ ່ໍ ອນແອ ເພາະ ປະກອບດວູ້ ຍກະດກບາງໆ ແລະ ກະດກອອ່ໍ ນ, ເມໍ່ ອຖກກະທບົ ກະເທອນແຮງອາດ ເຮດັ ໃຫດູ້ ງັ ຍບ ລງົ ຫລ ຫກັ ໄດງູ້ ໍ່າຍ, ປະສາດການຮບັ ກ່ໍ ນິ ຈະສໍາຜດັ ໄດສູ້ ະເພາະສານທ່ໍ ເີ ປັນອາຍ ຫລ ແກດ ເທ່ໍ າົ ນນັູ້ . ດໍ່ ັງນນັູ້ , ສານທ່ໍ ໄີ ດກູ້ ໍ່ ນິ ຈະຕອູ້ ງມລີ ກັ ສະນະລະເຫີຍໄດງູ້ ໍ່າຍ ແລະ ກະຈາຍຢໍ່ ໃນອາກາດ, ເມ່ໍ ອສານເຫລ່ໍ າົ ນີູ້ ໄປກະທົບປາຍປະສາດກໍເກີດ ການປ່ໍ ຽນແປງທາງເຄມຂີ ນຶູ້ ໃນເນອູ້ ເຍໍ່ ອບາງໆເຮັດ ໃຫກູ້ ະແສປະສາດກະຕນູ້ ແລະ ເຄໍ່ ອນທ່ໍ ໄີ ປຫາສະໝອງແລວູ້ ຈ່ໍ ງຶ ເກດີ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຂອງການໄດກູ້ ໍ່ ນິ . ພວກເຮາົ ສາມາດແຍກກ່ໍ ນິ ທໍ່ ເີ ປັນພນູ້ ຖານໄດູ້ 5 ກໍ່ ນິ ດວູ້ ຍກນັ ຄ: 1) ກ່ໍ ນິ ຂອງເຄ່ໍ ອງປງອາຫານທ່ໍ ສີ າໍ ເລດັ ຮບ 2) ກໍ່ ນິ ຫອມຫວານ (ດອກໄມ,ູ້ ໝາກໄມສູ້ ກ ແລະ ນໍາູ້ ຫອມ) 3) ກ່ໍ ນິ ຂວິ ຂອງຢາງໄມ ູ້ 4) ກໍ່ ນິ ເໝນັ 5) ກ່ໍ ນິ ໄໝູ້ 1.3.4. ລນີູ້ (Tongue) ລນີູ້ ເປັນອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ໃນການສໍາຜດັ , ການຮບັ ຮຈູ້ ະຮບັ ຮທູ້ າງຜວິ ເທງິ ຂອງ ລນີູ້ , ເຊ່ໍ ິງ ຈະມຕີ ໍ່ ມສໍາຜດັ ຫລກ່ໍ ມຮບັ ສາໍ ຜດັ ຢໍ່ ປະມານ 9.000 ຕໍ່ ມ ມລີ ກັ ສະນະໂນນຂນຶູ້ ເລກັ ນອູ້ ຍ, ຢໍ່ ເປັນກ່ໍ ມໆ ຄາູ້ ຍຄ ດອກໄມຈູ້ ມ, ມຫີ ລາຍໃນບລໍ ເິ ວນປາຍລນີູ້ ແລະ ກກົ ລນີູ້ . ເຊວ ຫລ ຕ່ໍ ມຮບັ ລດົ ຊາດອາດຕາຍໄດຖູ້ າູ້ ຮບັ ຄວາມ ຮອູ້ ນ ເຊ່ໍ ນັ : ເວລາດໍ່ ມນໍາູ້ ຮອູ້ ນ ຫລອາຫານຮອູ້ ນໆ ແຕໍ່ ຮ່ໍ າງກາຍ ກໍສາມາດສາູ້ ງເຊວຂນຶູ້ ມາໃໝ່ໍ ເພ່ໍ ອຮບັ ຮລູ້ ດົ ຊາດ ຕ່ໍ ໄໍ ປໄດ.ູ້ ມະນດສາມາດຮບັ ຮລູ້ ດົ ຊາດພນູ້ ຖານໄດູ້ 4 ລດົ ຊາດຄ: 1) ລດົ ຊາດເຄມັ ຢໍ່ ໃກປູ້ າຍລນີູ້ ດາູ້ ນຂາູ້ ງ ເປັນລດົ ທໍ່ ເີ ກດີ ຂນຶູ້ ອນັ ດບັ ທາໍ ອດິ 2) ລດົ ສມົູ້ ຢໍ່ ບລໍ ເິ ວນຂາູ້ ງໆ ລນີູ້ ທງັ 2 ເກດີ ຕາມລດົ ເຄມັ ເຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ເີ ຕອນເຖງິ ຄວາມ ມພີ ດິ 3) ລດົ ຫວານ ຢໍ່ ບໍລເິ ວນປາຍລນີູ້ 4) ລດົ ຊາດຂມົ ຢ່ໍ ບໍລເິ ວນກກົ ລນີູ້ 64

1.3.5. ການຮບັ ສາຜດັ ທາງຜວິ ໜງັ (Skin) ຜວິ ໜັງເປັນອະໄວຍະວະຮັບຄວາມຮສູ້ ກຶ ທາງກາຍ, ໃຕຜູ້ ິວໜງັ ມເີ ຊວປະສາດຫລາຍຊະນດິ ເຊໍ່ ງິ ມີ ປາຍປະສາດເຮດັ ໜາູ້ ທໍ່ ຮີ ບັ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ແລະ ປາຍປະສາດເຫລ່ໍ າົ ນີູ້ ແບ່ໍ ງອອກເປັນສ່ໍ ວນຍໍ່ ອຍໆ ຫລວງຫລາຍເພໍ່ ອ ນໍາຄວາມຮສູ້ ຶກທ່ໍ ີໄດຮູ້ ັບໄປສໍ່ ສະໝອງ ແລະ ສະໝອງກໍຈະເປັນຜແູ້ ປຜົນອອກມາເປັນຄວາມຮສູ້ ກຶ ວ່ໍ າແມ່ໍ ນ ຫຍງັ . ຜິວໜັ ງມີ 2 ຊັູ້ນ ຄ : ຊັູ້ນ ນ ອ ກ ເອີູ້ນ ວ່ໍ າ ອີພິເດີມິສ (Epidermis) ຊັູ້ນ ໃນ ເອີູ້ນ ວໍ່ າ ເດີມິສ (Dermis) ຂາູ້ ງໃຕເູ້ ປັນໄຂມນັ ເອນີູ້ ວ່ໍ າ ໄຂມນັ ສັບຄວິ ເທນເນຍ (Subcutaneous Fat) ເຊໍ່ ິງໃນເພດຍງິ ຈະມຫີ ລາຍກວ່ໍ າເພດຊາຍເຮດັ ໃຫເູ້ ພດຍງິ ມເີ ນອູ້ ນໍ່ ມນໍ່ ມິ ກວໍ່ າເພດຊາຍ. ໃນການຮບັ ສາໍ ຜດັ ທາງຜວິ ໜງັ ມຄີ ວາມເຊ່ໍ ອວ່ໍ າ ຮໍ່ າງກາຍມຈີ ດຮບັ ສໍາຜດັ ຈາໍ ນວນຫລາຍ ເເຊ່ໍ ງິ ໄດແູ້ ກ່ໍ : ຄວາມເຈບັ ປວດ, ຄວາມຮສູ້ ກຶ , ອນຫະພມຮອູ້ ນ ແລະ ເຢັນ. ດໍ່ ງັ ນນັູ້ , ໃນຜວິ ໜງັ ຂອງຄນົ ຈະມປີ າຍປະສາດທັງ 4 ຊະນິດນີູ້ ກະຈາຍຢ່ໍ ທ່ໍ ົວໄປ ແລະ ແຕ່ໍ ລະຈດຈະມີໜູ້າທ່ໍ ີຮັບຄວາມຮສູ້ ຶກແຕ່ໍ ພຽງຢໍ່ າງດຽວ ເຊ່ໍ ັນ: ຮັບ ຄວາມເຈບັ ປວດ, ໃນການທດົ ລອງໂດຍໃຊເູ້ ຫລກັ ແຫລມເນນັູ້ ລງົ ເທງິ ຈດຮບັ ສາໍ ຜດັ ແຮງໆ ຈະພບົ ວໍ່ າຜຮູ້ ບັ ການ ທດົ ລອງຮສູ້ ກຶ ເຈບັ ເນ່ໍ ອງຈາກກໍາລງັ ຂອງການເນນັູ້ ໄດໄູ້ ປ ກະທົບປາຍປະສາດທໍ່ ຢີ ໍ່ ໃຕຜູ້ ວິ ໜງັ ແລະ ໄປກະຕນູ້ ປະສາດທໍ່ ກີ ່ໍ ຽວກບັ ການເຈບັ ເຮດັ ໃຫຮູ້ ສູ້ ກຶ ເຈບັ . 1.3.6. ການເຄໍ່ ອນໄຫວ (Kinesthetic) ການເຄໍ່ ອນໄຫວກາູ້ ມເນອູ້ ສໍາຜດັ ເຊ່ໍ ງິ ມຢີ ່ໍ ທໍ່ ົວຮ່ໍ າງກາຍເປັນການຮບັ ຮກູ້ ່ໍ ຽວກບັ ການເຄ່ໍ ອນໄຫວຂອງ ຮໍ່ າງກາຍເກດີ ຂນຶູ້ ໄດເູ້ ນ່ໍ ອງຈາດມອີ ະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຢໍ່ ຕາມກາູ້ ມເນອູ້ , ເອນັ ແລະ ຂໍຕູ້ ໍ່ ໍຕໍ່ າງໆ ມກີ ານຫດົ ຕວົ ຫລຄາຍຕວົ ເຮດັ ໃຫເູ້ ກດີ ກະແສປະສາດສໍ່ ງົ ໄປຫາສະໝອງ, ມະນດ ຈໍ່ ງຶ ຮເູ້ ຖງິ ການເຄໍ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ໍ າງກາຍ ໄດວູ້ ່ໍ າກໍາລງັ ຢ່ໍ ໃນສະພາບໃດ ເຊໍ່ ນັ : ງຕໍ ວົ , ສ່ໍ ນັ ຂາ ຫລຊໍ່ ວຍກະຕນູ້ ໃຫເູ້ ຂາົູ້ ໃຈໃນວດັ ຖກ່ໍ ຽວກບັ ຮບຊງົ , ຂະໜາດ ໃຫຍໍ່ ແລະ ນອູ້ ຍ, ຮຽບ ຫລ ຄຄະ ຊ່ໍ ວຍໃຫຮູ້ ເູ້ ຖງິ ນໍາູ້ ໜກັ ຂອງວດັ ຖ. ອກີ ຢ່ໍ າງໜໍ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຮູ້ ເູ້ ຖງິ ຕໍາແໜໍ່ ງ ຫລ ລະບບົ ທາງດວູ້ ຍ ເຊ່ໍ ນັ : ການແກວໍ່ ງແຂນ ເຮາົ ຈະຮໄູ້ ດທູ້ ນັ ທີວ່ໍ າແກວໍ່ ງແຂນຊໍ່ ໍາໃດ, ສງຕໍ່ ໍາເທ່ໍ າົ ໃດ ແມ່ໍ ນວໍ່ າຈະ ຫລບັ ຕາ ແກວ່ໍ ງກຕໍ າມ ເພາະກາູ້ ມເນອູ້ , ເອນັ ແລະ ຂຕໍູ້ ໍ່ ເໍ ຮດັ ວຽກຮ່ໍ ວມກນັ . 1.3.7. ການຊງົ ຕວົ (Vestibular Sense) ຫລ Equilibrium ເຮາົ ຊາບວ່ໍ າ ລດົ ລຽູ້ ວຊາູ້ ຍ ຫລຂວາໂດຍບໍຕອູ້ ງເບໍ່ ງິ ຖວໍ່ າເປັນເລ່ໍ ອງລະບບົ ການຊງົ ຕວົ ເຊ່ໍ ງິ ເກດີ ຈາກ Vestibular Sense ການຮສູ້ ກຶ ສາຜດັ ກ່ໍ ຽວກບັ ຊງົ ຕວົ ມເີ ຄ່ໍ ອງຮບັ ສາຜດັ 2 ຊະນດິ ຄ: 1) ເຊມເິ ຊຄີ ວິ ລ່ໍ າ ຄາເນ (Semicircular canal) ເປັນເສນັູ້ ລຽບຕງັູ້ ສາກ 3 ອນັ ຢໍ່ ທ່ໍ ດີ າູ້ ນ ຫລງັ ຂອງໃບ ຫ, ພາຍໃນເປັນຂອງແຫລວ, ເວລາເຄໍ່ ອນໄຫວຫວົ ນາໍູ້ ໃນຫກເໍ ຄ່ໍ ອນໄຫວດວູ້ ຍ. 2) ຖົງເວສຕບິ ວິ ລາ (Vestibular Sacs) ຢໍ່ ລະຫວໍ່ າງ Semicircular ແລະ Cochlea ເຄ່ໍ ອງ ຮັບ ສໍາຜັດ ທັງ 2 ຊະນິດນີູ້ ຢ່ໍ ໃນຫຊັນູ້ ໃນ (Inner Ear) ເຊໍ່ ິງຢໍ່ ໜາູ້ ຫລອດກົນູ້ ຫອຍ ຫລຄໍເຄລຍ ເລັກນອູ້ ຍ, ເຄ່ໍ ອງຮບັ ສໍາຜັດທັງ 2 ຊະນດິ ນີເູ້ ຮັດໜາູ້ ທໍ່ ີສາຄັນໃນການຄວບຄມການເຄ່ໍ ອນໄຫວຂອງ ຫົວທໍ່ ີຈະຊ່ໍ ວຍໃຫູ້ ຮໍ່ າງກາຍຊງົ ຕວົ ໄດໃູ້ ນລະດບັ ສມົ ດນ ເຊ່ໍ ນັ : ເວລາເມາົ ຄນູ້ , ເມາົ ຍນົ , ການໝນ ອອູ້ ມຕວົ ເອງ, ການແກວ່ໍ ງຫວົ ຢໍ່ າງ ໄວ. ອາການເຫລ່ໍ າົ ນເີູ້ ປັນເຫດໃຫເູ້ ກດີ ຂນຶູ້ ເພາະຕາ ແລະ ອະໄວຍະວະໃນຫມກີ ານເຊ່ໍ ອມໂຍງທໍ່ ໃີ ກຊູ້ ດິ ກບັ ທອູ້ ງ, 65

ຮວມທັງການເຮດັ ວຽກຂອງລະບບົ ປະສາດ ທໍ່ ີມຄີ ວາມສໍາຜັດກນັ ອນັ ເນ່ໍ ອງມາຈາກການເຄ່ໍ ອນໄຫວຂອງຫົວ ເປັນຢ່ໍ າງຮນແຮງຜດິ ປົກກະຕເິ ຮດັ ໃຫຮູ້ ່ໍ າງກາຍ ແລະ ຫວົ ຂາດການຊງົ ຕວົ , ຂາດການສມົ ດນ. 2. ການຮບັ ຮູ້ (Recognition) 2.1. ຄວາມໝາຍຂອງການຮບັ ຮູ້ ການຮບັ ຮູ້ ເປັນຂະບວນການແປຄວາມໝາຍຂອງສໍ່ ງິ ກະທບົ ທໍ່ ຜີ ໍ່ ານເຂາົູ້ ມາໃນຂະບວນການຮສູ້ ກຶ , ເມ່ໍ ອ ມສີ ໍ່ ງິ ກະທບົ ໃສ່ໍ ອນິ ຊີ ແລວູ້ ເຮດັ ໃຫອູ້ ນິ ຊເີ ກດີ ການຕອບສະໜອງຕໍ່ ໍສ່ໍ ງິ ກະທບົ ນນັູ້ ເຊ່ໍ ງິ ສະແດງໃຫເູ້ ຫນັ ໄດດູ້ ໍ່ ງັ ນ:ີູ້ ສໍ່ ງິ ກະທບົ ການຮບັ ຮູ້ ການຕອບສະໜອງ ແຜນຜງັ ທີ 8 : ຂະບວນການຕອບສະໜອງພດຶ ຕກິ ໍາ ການຮບັ ຮູ້ ຄ ອາການສໍາຜດັ ທ່ໍ ມີ ຄີ ວາມໝາຍ, ເປັນການແປຄວາມໝາຍການສໍາຜດັ ທ່ໍ ີ ໄດຮູ້ ບັ ໃຫເູ້ ປັນ ທໍ່ ເີ ຂາົູ້ ໃຈທງັ ຕນົ ເອງ ແລະ ຜອູ້ ່ໍ ນ ໂດຍອາໄສຄວາມຮເູ້ ດມີ , ປະສບົ ການເດມີ ຊໍ່ ວຍ. ການຮບັ ຮູ້ ແມ່ໍ ນຜນົ ຂອງຄວາມຮເູ້ ດມີ ບວກເຂາົູ້ ກບັ ການສໍາຜດັ ຫລເປັນຜນົ ການ ຮຽນຮຮູ້ ວມເຂາົູ້ ກບັ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຈາກການສໍາຜດັ , ສໍາຜດັ ຢໍ່ າງດຽວບ່ໍ ໍມຄີ ວາມໝາຍ, ຜສູ້ ໍາຜດັ ຈະ ຕອູ້ ງແປຄວາມໝາຍຂອງການ ສໍາຜດັ ນນັູ້ ອອກມາ ໂດຍອາໄສປະສບົ ການເດມີ ຫລຄວາມຮເູ້ ປັນ ພນູ້ ຖານທ່ໍ ຈີ ະໃຫແູ້ ປຄວາມໄດວູ້ ໍ່ າສໍ່ ງິ ກະທບົ ປະສາດສໍາຜດັ ຂອງເຮາົ ນນັູ້ ມຄີ ວາມໝາຍເປັນແນວ ໃດ, ການແປຄວາມຮສູ້ ກຶ ຈາກການສໍາຜດັ ນເີູ້ ອງເອີນູ້ ວ່ໍ າ “ການຮບັ ຮ”ູ້ ສະນນັູ້ ການຮບັ ຮຈູ້ ່ໍ ງຶ ເປັນຜນົ ຂອງຄວາມເດມີ ຫລປະສບົ ການເດມີ ທ່ໍ ເີ ຮາົ ມຮີ ວມເຂາົູ້ ກນັ ການຮບັ ສໍາຜດັ ໃໝ່ໍ ທ່ໍ ໄີ ດຮູ້ ບັ . ຈາກຄວາມໝາຍຂາູ້ ງເທງິ ນີູ້ ສາມາດສະຫລບໄດວູ້ ໍ່ າ: ການຮບັ ຮູ້ ແມໍ່ ນມສີ ໍ່ງິ ກະຕນູ້ ມາກະທບົ ອະໄວ ຍະວະຮບັ ສໍາຜດັ ແລວູ້ ປະສາດສໍາຜດັ ສ່ໍ ງົ ສໍ່ ງິ ທໍ່ ສີ ໍາຜດັ ໄດນູ້ ນັ ູ້ ສ່ໍ ງົ ໄປຫາປະສາດສ່ໍ ວນ ກາງທໍ່ ສີ ະໝອງ ແລະ ສະ ໝອງແປຄວາມໝາຍອອກມາເປັນຄວາມຮ,ູ້ ຄວາມເຂາົ ູ້ ໃຈ ໂດຍອາໄສ ຄວາມຈໍ່ຈໍາ, ຄວາມຮເູ້ ດມີ ແລະ ປະສບົ ການເດມີ ເຊ່ໍ ງິ ຂນຶູ້ ຢ່ໍ ກບັ ແຕໍ່ ລະບກຄນົ ທ່ໍ ວີ ໍ່ າມຫີ ລາຍໜອູ້ ຍ ພຽງໃດ. ຖາູ້ ບກຄນົ ໃດມຄີ ວາມຈ່ໍ ຈາໍ ດ,ີ ການກະຕນູ້ ໃ ໝໍ່ ຈະເຮດັ ໃຫຮູ້ ບັ ຮໄູ້ ດໄູ້ ວ ແລະ ຊັດເຈນຂຶນູ້ ນອກຈາກນີຍູ້ ງັ ຂຶນູ້ ຢໍ່ ກບັ ຄວາມຕອູ້ ງການ, ຄໍ່ ານຍິ ມົ , ທດັ ສະນະ ຄະຕິ ແລະ ບກຄະລກິ ະພາບຂອງ ແຕ່ໍ ລະບກຄນົ ທໍ່ ແີ ຕກຕ່ໍ າງກນັ . 2.2. ທາໍ ມະຊາດຂອງການຮບັ ຮູ້ ການຮບັ ຮຂູ້ ອງບກຄນົ ເປັນໄປຕາມທໍາມະຊາດຕາມລະບບົ ສະລລີ ະສາດ ເຊໍ່ ງິ ມຈີ ດໜາູ້ ສນົ ໃຈດໍ່ ງັ ນ:ີູ້ 1) ການເລອກທໍ່ ີຈະຮັບຮູ້ (Selectivity) ເພາະສໍ່ ງິ ແວດລອູ້ ມມຫີ ລາຍເກີນກວໍ່ າຄວາມສາມາດຂອງ ມະນດທໍ່ ຈີ ະຮບັ ຮໄູ້ ດ,ູ້ ສະນນັູ້ ຈໍ່ ງຶ ມກີ ານເລອກເອາົ ສະເພາະສ່ໍ ງິ ແວດລອູ້ ມທໍ່ ກີ ່ໍ ຽວຂອູ້ ງ ຫລ ຖວໍ່ າເປັນສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ທໍ່ ີ ມລີ ັກສະນະ ເຊ່ໍ ັນວໍ່ າ: ຍງິ ສາວງາມ, ເກໍ່ ງັ , ດ,ີ ແປກປະຫລາດ (ແຕ່ໍ ງຕົວ, ກລິ ຍິ າ) ເຊ່ໍ ນັ : ສິນຄາູ້ ໃໝ່ໍ ເຊໍ່ ງິ ກງົ ກບັ ຄວາມສນົ ໃຈຂອງນາຍຄໜ່ໍ ມພດໍ .ີ 2) ການຈດັ ໝວດໝໍ່ ຂອງສໍ່ ງິ ທໍ່ ຈີ ະຮບັ ຮູ້ (Organization) ກ່ໍ ອນທໍ່ ຈີ ະເກດີ ການຮບັ ຮຈູ້ ະຈດັ ລະບຽບ ຂອງສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ເຂາົູ້ ເປັນໝວດໝໍ່ . ການຮບັ ຮພູ້ າບ ແລະ ພນູ້ ພາບ (Figure and Ground) ການເບ່ໍ ງິ ເຫນັ ພາບຕ່ໍ າງໆ ຖາູ້ ພາບໃດມີ ຂອບເຂດແນນອນ ຊດັ ເຈນ ເຊໍ່ ນັ : ຮບສໍ່ ຫີ ລໍ່ ຽມ, ສາມຫລໍ່ ຽມ, ຊງົ ກມົ ເປັນຕນົູ້ . ສ່ໍ ງິ ທ່ໍ ເີ ບ່ໍ ງິ ເຫນັ ແບບນີູ້ ເອນີູ້ ວ່ໍ າ ພາບ (Figure) ແຕ່ໍ ຖາູ້ ສໍ່ ວນໃດບ່ໍ ໍຊດັ ເຈນ, ບໍ່ ໍມຂີ ອບເຂດ, ແນໍ່ ນອນ ຫລ ເຮາົ ບ່ໍ ໍໃສ່ໍ ໃຈຮບັ ຮູ້ ເອນີູ້ ວ່ໍ າ ພນູ້ ພາບ (Ground) ການຮບັ ຮຂູ້ ອງຄນົ ທໍ່ ແີ ຍກເປັນພາບ ແລະ ພນູ້ , ຈດັ ເປັນພນູ້ ຖານການຈດັ ໝວດໝ່ໍ ຂອງການຮບັ ຮ.ູ້ 66

ຮບທີ 24 : ພາບ ແລະ ພນູ້ ແຫໍ່ ງທໍ່ ມີ າ : http://pyschologynet.blogspot.com/2011/07/5-6.html 2.3. ຫລກັ ການຕໍ່ າງໆ ໃນການຮບັ ຮູ້ 2.3.1. ຫລກັ ການຈດັ ໝວດໝໍ່ ໃນການຮບັ ຮູ້ ຫລຈດັ ລະບຽບການຮບັ ຮູ້ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກໍ່ ມ ເກດັ ສະຕອນ ເວາົູ້ ວໍ່ າການຮບັ ຮຂູ້ ອງມະນດນນັູ້ ມທີ ່ໍ າອໍ່ ຽງໃນການ ຈດັ , ຫລ ຮບັ ຮສູ້ ່ໍ ງິ ຕ່ໍ າງໆ ທ່ໍ ເີ ຂາົ ເຫນັ , ທ່ໍ ເີ ຂາົ ຮສູ້ ກຶ ໄດອູ້ ອກເປັນກໍ່ ມໆ ເປັນໝວດໝ່ໍ ຫລາຍກວໍ່ າທ່ໍ ຈີ ະຮບັ ຮເູ້ ປັນ ສໍ່ ວນຍ່ໍ ອຍໆ. ຈາກຄໍາເວາົູ້ ນີູ້ ມະນດເຮາົ ມທີ ່ໍ າອໍ່ ຽງຈະແບໍ່ ງສ່ໍ ງິ ຕ່ໍ າງໆ ເປັນກໍ່ ມ ຫລໝວດໝ່ໍ ຕາມຫລກັ ການຕໍ່ ໄໍ ປ ນ:ີູ້ 2.3.2. ຫລກັ ແຫ່ໍ ງຄວາມຄາູ້ ຍຄກນັ (The Principle of Similarity) ວດັ ຖໃດຖາູ້ ມຮີ ບຮໍ່ າງ, ຂະໜາດ, ສີ ໄປໃນທາງດຽວກນັ , ຄາູ້ ຍຄກນັ , ມະນດມກັ ຮບັ ຮູ້ ເປັນກ່ໍ ມ ດຽວກນັ ໄດ.ູ້ 2.3.3. ຫລກັ ແຫໍ່ ງຄວາມໃກຊູ້ ດິ (The Principle of Proximity) ພາບຂອງວດັ ຖ ຫລສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ໃດໆ ກຕໍ າມເມໍ່ ອປາກດົ ໃນທ່ໍ ດີ ຽວກນັ ແລະ ມຄີ ວາມໃກຊູ້ ດິ ກນັ ແລວູ້ ມະນດເຮາົ ຈະມທີ ່ໍ າອໍ່ ຽງໃນການຮບັ ຮເູ້ ປັນໝວດດຽວກນັ ຫລາຍກວ່ໍ າ. 2.3.4. ຫລກັ ແຫໍ່ ງຄວາມຕໍ່ ໍເນໍ່ ອງ (The Principle of Continuity) ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ຫລວດັ ຖທງັ ທ່ໍ ເີ ປັນພາບທໍ່ ເີ ຄໍ່ ອນໄຫວ ຫລພາບນງິູ້ ກໍຕາມທໍ່ ປີ າກດົ ຂນຶູ້ ໄປໃນ ທດິ ທາງ ດຽວກນັ ກ່ໍ ໍໃຫເູ້ ກດີ ພາບງໍ່າຍກວໍ່ າສ່ໍ ິງກະຕນູ້ ຫລ ວດັ ຖທໍ່ ຂີ າດການຕ່ໍ ໍເນໍ່ ອງກນັ ເພາະມະນດ ມທີ ໍ່ າອໍ່ ຽງໃນການ ຮບັ ຮພູ້ າບເປັນໝວດໝ່ໍ ດຽວກນັ ນນັູ້ ເອງ. 2.3.5. ຫລກັ ແຫ່ໍ ງຄວາມສມົ ບນ (The Principle of closure) ການຮັບຮຂູ້ ອງມະນດ ຈະຮັບຮໃູ້ ນພາບທໍ່ ີສົມບນແຕໍ່ ໃນຂະນະດຽວກນັ , ມະນດກໍມີຄວາມ ສາມາດໃນການຮບັ ຮພູ້ າບທໍ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະບ່ໍ ໍສມົ ບນ ຫ ຂາດຫາຍໄປບາງສ່ໍ ວນພຽງເລກັ ນອູ້ ຍໄດທູ້ ງັ ນເີູ້ ພາະມະນດ ມແີ ນວໂນມູ້ ທໍ່ ຈີ ະຕໍ່ ຕໍ ່ໍ ມສ່ໍ ວນທ່ໍ ຂີ າດຫາຍໄປໃຫສູ້ ມົ ບນໄດ.ູ້ 2.4. ການຮບັ ຮຕູ້ ນົ ເອງ ແລະ ຜອູ້ ່ໍ ນ 2.4.1. ການຮບັ ຮຕູ້ ນົ ເອງ ການຮບັ ຮກູ້ ໍ່ ຽວກບັ ຕນົ ເອງ ແມໍ່ ນການຮບັ ຮກູ້ ່ໍ ຽວກບັ ຄວາມສາມາດ ແລະ ຈະລຍິ ະທໍາຂອງຕົນເອງ ແລະ ເປັນການຮບັ ຮວູ້ ໍ່ າຜອູ້ ່ໍ ນຍອມຮບັ ຕນົ ເອງຄແນວໃດ, ການຮບັ ຮຕູ້ ນົ ເອງອາດຈະປ່ໍ ຽນແປງໄດເູ້ ປັນໄປຕາມ ເຫດຜົນ, ທັງເຫດຜນົ ທ່ໍ ຖີ ກຕອູ້ ງ ແລະ ທັງເຫດຜນົ ທ່ໍ ບີ ດິ ເບອນໄປຈາກຄວາມຈງິ ຫລ ອາດຈະປໍ່ ຽນແປງໄປ ຕາມຫລກັ ການທ່ໍ ວົ ໄປ ຫລ ອາດຈະປ່ໍ ຽນແປງໄປຕາມສະຖານະການທໍ່ ເີ ກດີ ຂນຶູ້ . 67

ການຮັບຮເູ້ ລໍ່ ອງຄນສົມບັດ ແລະ ລັກສະນະຂອງຜອູ້ ່ໍ ນນັນູ້ ຈະມີການປໍ່ ຽນແປງທ່ໍ ີບ່ໍ ໍຄົງທໍ່ ີ ເພາະ ບກຄນົ ນນັູ້ ໆ ຈະມີການປ່ໍ ຽນແປງທ່ໍ ີເກີດຂຶນູ້ ຕະຫລອດເວລາ ເຊໍ່ ິງການນຮັບຮຕູ້ ົນເອງເວລາໃດກໍຕອູ້ ງຢ່ໍ ບົນ ຫລກັ ການດ່ໍ ງັ ນ:ີູ້ − ການຮບັ ຮກູ້ ່ໍ ຽວກບັ ຕນົ ເອງໃນຖານະເປັນບກຄນົ ໜໍ່ ງຶ ໃນສງັ ຄມົ − ການຮບັ ຮຕູ້ ນົ ເອງຢໍ່ າງຕ່ໍ ໍເນໍ່ ອງ − ການຮບັ ຮຕູ້ ນົ ເອງເມໍ່ ອມຄີ ວາມສໍາພນັ ກບັ ບກຄນົ ອ່ໍ ນ − ການຮບັ ຮຕູ້ ນົ ເອງເມ່ໍ ອມກີ ານປກຝັງຄ່ໍ ານຍິ ມົ ແລະມກີ ານວາງເປົາູ້ ໝາຍ 2.4.2. ການຮບັ ຮຜູ້ ອູ້ ່ໍ ນ ຄນົ ເຮາົ ມກັ ຈະຕດັ ສນິ ຜອູ້ ໍ່ ນ ໃນເມ່ໍ ອເຮາົ ເຫັນວໍ່ າຄນົ ນນັູ້ ເປັນຄນົ ໜາູ້ ອດີ ສງົ ສານ, ເປັນຄນົ ງາມເຈາົູ້ ຊ,ູ້ ເປັນຄນົ ສະຫລາດ, ວ່ໍ ອງໄວ, ເມນີ ເສຍີ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ເຊໍ່ ນັ ນນັູ້ ມກັ ເກດີ ທນັ ທໃີ ດໃນເມໍ່ ອເຮາົ ພບົ ກບັ ຜ່ໍ ອໍ່ ນເປັນຄງັູ້ ທໍາ ອດິ , ການຮບັ ຮແູ້ ບບນນັູ້ ຖໄດວູ້ ່ໍ າມນັ ບ່ໍ ໍແມ່ໍ ນການຮັບຮໂູ້ ດຍກງົ ແຕ່ໍ ຫາກແມໍ່ ນ “ການລົງຄວາມເຫນັ ”ຫລາຍ ກວໍ່ າ. ການຮບັ ຮກູ້ ໍ່ ຽວກບັ ຜ່ໍ ອ່ໍ ນເປັນ “ ຂະບວນການສວນທາງກນັ ” ຄໃນເມໍ່ ອເຮາົ ເບໍ່ ງິ ຜອູ້ ໍ່ ນເວລານນັູ້ ຜອູ້ ່ໍ ນ ກຈໍ ະເບໍ່ ງິ ມາທ່ໍ ເີ ຮາົ ເອງເຊ່ໍ ນັ ກນັ . ການຮບັ ຮກູ້ ໍ່ ຽວກບັ ຜອູ້ ່ໍ ນ ນອກຈາກຈະເປັນຂະບວນການສວນທາງແລວູ້ ເຮາົ ຍງັ ສາມາດເວາົູ້ ໄດວູ້ ່ໍ າຍງັ ເປັນ “ ຂະບວນການລງົ ຄວາມເຫນັ ” ເຊໍ່ ງິ ເປັນຂະບວນການທ່ໍ ບີ ກຄນົ ລງົ ຄວາມເຫນັ ກ່ໍ ຽວ ກບັ ບກຄະລກິ ະພາບຂອງຜອູ້ ່ໍ ນ. ການຮບັ ຮເູ້ ມໍ່ ອມສີ ໍ່ ງິ ກະທບົ ຫລາຍໆຢໍ່ າງພອູ້ ມກນັ ຄນົ ເຮາົ ບ່ໍ ໍອາດໃຊປູ້ ະສາດສໍາຜດັ ທງັ ໝດົ ຮບັ ສາໍ ຜດັ ແລະ ຕອູ້ ງມກີ ານຮັບຮກູ້ ່ໍ ຽວກບັ ການຮບັ ສໍາຜດັ ໄດຕູ້ ະລອດຈນົ ຕອູ້ ງສະແດງປະຕິກິລຍິ າຕອບສະໜອງຕໍ່ ໍສ່ໍ ິງ ກະທບົ ທງັ ໝດົ ໄດພູ້ ອູ້ ມ. ສະນນັູ້ , ຈາໍ ເປັນໄດຫູ້ າທາງຫລກີ ລໍ່ ຽງຄວາມສບັ ສນົ ຂອງສ່ໍ ງິ ກະທບົ ຕໍ່ າງໆໃນໂລກ, ໂດຍ ການເລອກສະແດງປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບສະໜອງຕ່ໍ ໍສໍ່ ງິ ກະ ທບົ ສະເພາະໃດໜໍ່ ງຶ ທ່ໍ ຈີ າໍ ເປັນ ເຊ່ໍ ງິ ເຮາົ ເອນີູ້ ວ່ໍ າ “ຄວາມ ຕງັູ້ ໃຈຈງິ ”ຄວາມຕງັູ້ ໃຈຈງິ ມສີ ໍ່ ວນສໍາພນັ ກບັ ຕວົ ປະກອບອໍ່ ນໆ ເຊໍ່ ນັ : ການຮບັ ຮປູ້ ະສບົ ການທໍ່ ມີ ແີ ລວູ້ , ແຮງຈງ ໃຈ ແລະ ສໍ່ ງິ ກະທບົ . 3. ວດທພິ າວະ ແລະ ການຮຽນຮູ້ 3.1. ຄວາມໝາຍວດທພິ າວະ ວດທພິ າວະ (Maturation) ໝາຍເຖິງຮບແບບຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ໃນແງ່ໍຊວີ ະວທິ ະຍາທໍ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາພນັ ກບັ ອາຍ ໂດຍການປ່ໍ ຽນແປງໃນຮບແບບຂອງພຶດຕິກໍາເຫລໍ່ ົານີຈູ້ ະໄດຮູ້ ັບການຕັງູ້ ໂປຣແກຣມໂດຍຍນີ ເຊ່ໍ ິງ ໄດຮູ້ ວມເຖິງຄວາມສາມາດທາງກາຍ ແລະ ຄວາມສາມາດທາງການ ຮຄູ້ ດິ , ວດທພິ າວະຈໍ່ ງຶ ຈດັ ວ່ໍ າເປັນສະພາວະ ທໍ່ ມີ ຄີ ວາມຈາໍ ເປັນສໍາລບັ ການຮຽນຮຕູ້ ວົ ຢ່ໍ າງຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ທ່ໍ ເີ ປັນຜນົ ມາຈາກວດທພິ າວະໄດແູ້ ກ່ໍ : ການຄານ, ການ ຍໍ່ າງ ແລະ ການແລ່ໍ ນ ເປັນຕນົູ້ . ນອກຈາກນີູ້ ວດທພິ າວະຍງັ ໝາຍເຖິງສະພາບແຫ່ໍ ງການຈະເລນີ ເຕີນໂຕງອກງາມ ແລະ ພດັ ທະນາ ການທາງດາູ້ ນສະລລີ ະວທິ ະຍາ, ອາລມົ , ສງັ ຄມົ ແລະ ມນັ ສະໝອງ ເຊໍ່ ງິ ມລີ າຍລະອຽດ ດໍ່ ງັ ນ:ີູ້ 1) ວດທິພາວະດາູ້ ນສະລີລະວິທະຍາ ໝາຍເຖິງລະດັບການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງຮໍ່ າງກາຍ ແລະ ພດັ ທະນາການທາງດາູ້ ນອະໄວຍະວະສ່ໍ ວນຕໍ່ າງໆ ຮວມທງັ ລະບບົ ກາູ້ ມເນອູ້ , ໂຄງກະດກ, ສດັ ສໍ່ ວນຂອງຮໍ່ າງກາຍ ແລະບດົ ບາດໜາູ້ ທ່ໍ ອີ ນັ ສງສດຕາມໄວອາຍ. 2) ວດທິພາວະດາູ້ ນອາລົມ ໝາຍເຖິງ ລະດັບການຈະເລນີ ເຕບີ ງອກງາມ ແລະ ພດັ ທະນາການທາງ ອາລມົ ຈດິ ເຖງິ ຂນັູ້ ສງສດເຮດັ ໃຫສູ້ າມາດຄວບຄມຄດັ ເລອກສະແດງອອກ ເຊ່ໍ ງິ ອາລມົ ທ່ໍ ເີ ໝາະສມົ ຕາມໄວອາຍ 68

ຂອງບກຄົນຕາມທໍ່ ສີ ັງຄົມເຂາົ ນຍິ ມົ ກນັ , ທງັ ສາມາດເຂົາູ້ ໃຈກດິ ຈະກໍາໄດູ້ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຕງຶ ຄຽດທາງ ອາລມົ . 3) ວດທພິ າວະດາູ້ ນສງັ ຄມົ ໝາຍເຖງິ ລະດບັ ຄວາມຈະເລນີ ແລະ ພດັ ທະນາການທາງດາູ້ ນທດັ ສະນະ ຄະຕ,ິ ຄວາມຮສູ້ ກຶ , ຄວາມເຂາົູ້ ໃຈ ແລະ ທກັ ສະຂອງບກຄນົ ໃນກໍ່ ມກໍ່ ຽວຂອູ້ ງສໍາພນັ ກບັ ຜອູ້ ໍ່ ນ ແລະ ສະຖາບນັ ທາງສງັ ຄມົ ໄດຢູ້ ່ໍ າງຖກຕອູ້ ງ ແລະເໝາະສມົ ກບັ ຄວາມເປັນຈງິ ໃນສງັ ຄມົ . 4)ວດທພິ າວະດາູ້ ນມນັ ສະໝອງ ໝາຍເຖງິ ລະດບັ ການຈະເລນີ ແລະ ພັດທະນາການທາງດາູ້ ນມນັ ສະ ໝອງເຖງິ ຂນັູ້ ສງສດຂອງແຕ່ໍ ລະໄວອາຍ ເຊ່ໍ ງິ ເຮດັ ໃຫກູ້ ານປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກໍາທາງມນັ ສະໝອງໄດຢູ້ ່ໍ າງມປີ ະສດິ ທິ ພາບ. 3.2. ຄວາມໝາຍຂອງການຮຽນຮູ້ ທ່ໍ ານ ຮລິ ກາດ (Hilgard) ໄດໃູ້ ຫຄູ້ ວາມໝາຍ ການຮຽນຮວູ້ ່ໍ າ “ການຮຽນຮູ້ ແມ່ໍ ນຂະບວນການ ປໍ່ ຽນແປງຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ໂດຍການສະແດງກລິ ຍິ າຕອບໂຕຕູ້ ໍ່ ໍສະຖານະການຢໍ່ າງໃດໜ່ໍ ງຶ ” ທໍ່ ານ ຄຣອນບາດ (Cronbach) ອະທບິ າຍວ່ໍ າ “ການຮຽນຮຄູ້ ການປໍ່ ຽນແປງຂອງພຶດຕກິ ໍາ ເຊໍ່ ິງ ເປັນຜນົ ມາຈາກປະສບົ ການ” ມໍລສິ (Morris) ອະທບິ າຍວໍ່ າ “ການຮຽນຮເູ້ ປັນຂະບວນການຂອງປະສົບການ ແລະ ການ ເຝິກຫດັ ກໍ່ ໃໍ ຫເູ້ ກດີ ການປ່ໍ ຽນແປງພດຶ ຕກິ າໍ ຢ່ໍ າງຖາວອນ”. ບາວເວີ (Bower) “ ການຮຽນຮເູ້ ປັນຂະບວນການທ່ໍ ເີ ຮດັ ໃຫເູ້ ກດີ ຫລ ປໍ່ ຽນແປງກດິ ຈະກໍາ ” ໂດຍເປັນຜນົ ມາຈາກການຕອບສະໜອງຕ່ໍ ໍສະຖານະການ ບ່ໍ ໍແມໍ່ ນປະຕກິ ລິ ຍິ າຕາມທໍາມະຊາດ, ບໍ່ ໍແມ່ໍ ນວດທພິ າ ວະ ແລະ ບ່ໍ ແໍ ມໍ່ ນການປ່ໍ ຽນແປງສະເພາະຄວາມອດິ ເມ່ໍ ອຍ ຫລຜນົ ຂອງລດິ ຢາ. ຈາກຄວາມໝາຍດ່ໍ ງັ ກໍ່ າວຈໍ່ ງຶ ສະຫລບໄດວູ້ ່ໍ າ : “ການຮຽນຮູ້ ໝາຍເຖງິ ຂະບວນການປໍ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາ ທໍ່ ີຂອູ້ ນຂາູ້ ງຖາວອນ ເພາະເປັນຜນົ ມາຈາກປະສົບການ ແລະ ການເຝິກແອບ, ແຕໍ່ ບ່ໍ ໍຮວມເຖິງການປໍ່ ຽນແປງ ພດຶ ຕກິ ໍາ ອັນເປັນຜົນຂອງການພດັ ທະນາການ ແລະ ວດທພິ າວະ, ຄວາມເຈບັ ໄຂໄູ້ ດປູ້ ໍ່ ວຍ, ຄວາມອດິ ເມໍ່ ອຍ ແລະ ສານພດິ ຫລຜນົ ຂອງລດິ ຢາຕ່ໍ າງໆ”. ລກັ ສະນະສາໍ ຄນັ ຂອງການຮຽນຮຄູ້ : ❖ ການຮຽນຮວູ້ ໍ່ າ ແມໍ່ ນຂະບວນການປໍ່ ຽນແປງຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ເຊ່ໍ ງິ ມີ 3 ລກັ ສະນະຄ: − ການປໍ່ ຽນແປງທາງດາູ້ ນຄວາມຮ,ູ້ ຄວາມເຂາົູ້ ໃຈ (Cognitive domain) − ການປໍ່ ຽນແປງທາງດາູ້ ນມທດັ ສະນະຄະຕິ (Affective domain) − ການປໍ່ ຽນແປງທາງດາູ້ ນທກັ ສະ (Psychomotor domain) ❖ ການຮຽນຮູ້ ເປັນຜົນມາຈາກການເຝິກແອບ ແລະ ປະສົບການ: ເປັນຜົນມາຈາກຂະບວນ ການ ໃຫກູ້ ານຮຽນຮທູ້ ັງກງົ ແລະ ທາງອອູ້ ມ ເຊໍ່ ັນ: ການເຝິກແອບດາູ້ ນການອ່ໍ ານ, ການຂຽນ, ການເວາົູ້ , ການຫລິນູ້ ດນົ ຕ,ີ ການຫລນິູ້ ກລິ າ ຫລການເບໍ່ ງິ ການແຂໍ່ ງຂນັ ກລິ າ. ❖ ການຮຽນຮເູ້ ປັນການປໍ່ ຽນແປງພຶດຕິກໍາທ່ໍ ີຂອູ້ ນຂາູ້ ງຖາວອນ: ການປ່ໍ ຽນແປງພຶດຕິກໍາຕອູ້ ງ ຜ່ໍ ານ ຂະບວນການທາງຄວາມຄດິ , ຄວາມເຂາົູ້ ໃຈ ແລະ ເປັນຄວາມຊງົ ຈາໍ ໃນໄລຍະເວລາທ່ໍ ຍີ າວ ນານພສໍ ມົ ຄວນ, ຈະ ບໍເປັນການປໍ່ ຽນແປງພຶດຕິກໍາທໍ່ ີມີລັກສະນະຊ່ໍ ົວຄາວ, ອັນປັນຜົນຈາກລິດຂອງຢາ, ສານເຄມີ ຫລ ຄວາມ ອດິ ເມໍ່ ອຍຕ່ໍ າງໆ. ❖ ຄວາມສໍາພນັ ລະຫວ່ໍ າງວດທພິ າວະ ແລະ ການຮຽນຮທູ້ ໍ່ ມີ ຕີ ໍ່ ກໍ ານພດັ ທະນາບກຄນົ ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວ່ໍ າງວດທພິ າວະ ແລະ ການຮຽນຮູ້ ສາມາດສະຫລບໄດດູ້ ່ໍ ງັ ນ:ີູ້ 1) ພດັ ທະນາການຂອງບກຄນົ ເປັນຜນົ ຮ່ໍ ວມກນັ ລະຫວໍ່ າງວດທພິ າວະ ແລະ ການຮຽນຮູ້ 69

2) ວດທພິ າວະເປັນຕວົ ການດົ ຂອບເຂດຂອງການພດັ ທະນາໃນຕວົ ບກຄນົ , ການທ່ໍ ວີ ດທິ ພາວະມີ ຂອບເຂດຈໍາກດັ ເຮັດໃຫດູ້ າູ້ ນຮຽນຮທູ້ ໍ່ ີດທີ ່ໍ ີສດອາດຈະບ່ໍ ໍໄດຜູ້ ນົ ຖາູ້ ເກນີ ຂອບເຂດຂອງວດ ທພິ າວະທ່ໍ ບີ ກຄນົ ມ.ີ 3) ເມ່ໍ ອຍງັ ບໍ່ ໍເຖິງວດທິພາວະ, ການໃຫກູ້ ານເຝິກຝົນໃດໆ ກໍຈະບ່ໍ ໍມປີ ະໂຫຍດອັນໃດເລີຍຕໍ່ ໍ ພດັ ທະນາການ. 4) ພດັ ທະນາການໃນຊໍ່ ວງທາອດິ ຂອງຊວີ ດິ ອາໄສວດທພິ າວະເປັນສໍາຄນັ ແຕ່ໍ ພດັ ທະນາການໃນ ໄວຕ່ໍ ມໍ າ ແລະ ໃນໄລຍະຍາວຂອງຊວີ ດິ ຈະຕອູ້ ງອາໄສການຮຽນຮຫູ້ ລາຍກວ່ໍ າວດທພິ າວະ. 3.3. ຂະບວນການຮຽນຮູ້ (Learning process) ຂະບວນການຮຽນຮເູ້ ປັນຂະບວນການທ່ໍ ເີ ກີດຂນຶູ້ ຕ່ໍ ໍເນໍ່ ອງ ແລະມຄີ ວາມສໍາພນັ ກນັ , ມນີ ກັ ຈດິ ຕະວິ ທະຍາໄດກູ້ ່ໍ າວເຖງິ ຫລາຍແນວທາງ ໂດຍທໍ່ ວົ ໄປແລວູ້ ຂະບວນການຮຽນຮຂູ້ ອງບກຄນົ ປະກອບດວູ້ ຍຂະບວນ ການທໍ່ ສີ າໍ ຄນັ 5 ຂນັູ້ ຕອນຄ: 1)ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ : ເປັນສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ໃຫເູ້ ກດີ ຄວາມສນົ ໃຈ. 2)ການສາໍ ຜດັ :ເມໍ່ ອສາໍ ຜດັ ກບັ ສ່ໍ ວິ ກະຕນູ້ ຮ່ໍ າງກາຍເກດີ ການຮບັ ຮສູ້ ໍາຜດັ ແລະ ສໍ່ ງົ ກະແສສໍາຜດັ ນນັູ້ ໄປຫາ ລະບບົ ປະສາດສໍ່ ວນກາງ. 3)ການຮບັ ຮູ້ : ເປັນການເຮດັ ວຽກໃນລະບບົ ປະສາດໃນສ່ໍ ວນກາງເພ່ໍ ອວເິ ຄາະ ແລະແປຄວາມໝາຍຈາກ ສໍ່ ທໍ່ ສີ ໍາຜັດນນັູ້ ໂດຍອາໄສປະສບົ ການເດມີ ແລະ ປັດໄຈອໍ່ ນໆ ເຊໍ່ ນັ : ຄວາມສາມາດ, ຄວາມຖະໜັດ, ຄວາມ ພອູ້ ມ ແລະ ສະຕປິ ັນຍາ. 4) ມະໂນທດັ : ປັນການສະຫລບຄວາມຄດິ ທໍ່ ຕີ ນົ ເຂາົູ້ ໃຈ. 5) ການຕອບສະໜອງ : ເມ່ໍ ອສະຫລບຄວາມຄດິ ທໍ່ ຮີ ວບຮວມໄດສູ້ ໍ່ ງົ ຜນົ ຕ່ໍ ໍການປ່ໍ ຽນແປງ ພດຶ ຕກິ ໍາ ຫລ ການມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ທໍ່ ຕີ ອບສະໜອງເຊ່ໍ ງິ ສາມາດປະເມນີ ການຮຽນຮຈູ້ າກພດຶ ຕກິ ໍາທໍ່ ຕີ ອບສະໜອງນ.ີູ້ ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ການສໍາຜດັ ການຮບັ ຮູ້ ມະໂນທດັ ການຕອບສະໜອງ ແຜນຜງັ ທີ 9 : ຂະບວນການຮຽນຮູ້ 3.4. ຄວາມແຕກຕໍ່ າງໃນການຮຽນຮູ້ ການຮຽນຮຂູ້ ອງບກຄນົ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ໍ າງກນັ ທງັ ນຂີູ້ ນຶູ້ ຢໍ່ ກບັ ປັດໄຈຕ່ໍ າງໆ ທ່ໍ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ໍ ໍການຮຽນ ຮູ້ ເຊໍ່ ນັ : 1) ປັດໄຈດາູ້ ນຕວົ ຜຮູ້ ຽນ : ລະບບົ ສະໝອງ, ວດທພິ າວະ, ຄວາມພອູ້ ມ, ປະສບົ ການ, ແຮງຈງໃຈ , ຄວາມບກົ ພ່ໍ ອງທາງຮ່ໍ າງກາຍ, ຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ , ສະຕປິ ັນຍາ... 2) ປັດໄຈສໍ່ ງິ ທໍ່ ຮີ ຽນ ຫລລກັ ສະນະຂອງງານ : ລາໍ ດບັ ເນອູ້ ໃນໃຫສູ້ ອດຄໍ່ ອງກບັ ລະດບັ ຂອງຜຮູ້ ຽນ , ເນອູ້ ໃນໃຈຄວາມ, ຄວາມຍາວຂອງບດົ ຮຽນ, ສ່ໍ ງິ ລບົ ກວນ... 3) ປັດໄຈທາງເຕກັ ນກິ ການຖ່ໍ າຍທອດຄວາມຮູ້ : ການມສີ ່ໍ ວນຮໍ່ ວມໃນກດິ ຈະກາໍ ທໍ່ ຮີ ຽນຮ,ູ້ ການ ສາູ້ ງແຮງຈງໃຈ ຫລການໃຊກູ້ ານເສີມແຮງ, ການແນະແນວທາງຫາຄວາມຮເູ້ ພ່ໍ ີມເຕີມ, ວິທີ ການສອນທ່ໍ ີ ສອດຄໍ່ ອງກບັ ເນອູ້ ໃນ. 70

4) ປັດໄຈກໍ່ ຽວກບັ ຄວາມສາມາດໃນການຖ່ໍ າຍໂຍງການຮຽນຮູ້ : ເປັນການນໍາສໍ່ ງິ ທໍ່ ຜີ ຮູ້ ຽນມີ ຄວາມຮູ້ ແລະ ປະສບົ ການເດມີ ມາເຊໍ່ ອມໂຍງກບັ ການຮຽນຮຄູ້ ງັູ້ ຕໍ່ ໍໄປ ອາດເປັນການເຊໍ່ ອມໂຍງ ທາງບວກ. 5) ປັດໄຈດາູ້ ນສໍ່ ງິ ແວດລອູ້ ມ: ສໍ່ ງິ ແວດລອູ້ ມທາງກາຍ, ສໍ່ ງິ ແວດລອູ້ ມດາູ້ ນຈດິ ໃຈ, ລກັ ສະນະຂອງ ວດັ ທະນະທາໍ , ປະເພນໃີ ນສງັ ຄມົ . 4. ທດິ ສະດກີ ໍ່ ຽວກບັ ການຮຽນຮູ້  ທດິ ສະດເີ ຊໍ່ ອມໂຍງ (Connectionism Theory) ຂອງ ທອນໄດ ທດິ ສະດເີ ຊ່ໍ ອມໂຍງ ຫລ ທດິ ສະດສີ າໍ ພນັ ເປັນທດິ ສະດທີ ່ໍ ເີ ນນັູ້ ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວ່ໍ າງ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ (Stimulus) ແລະ ການຕອບສະໜອງ(Response) ຫ ເອນີູ້ ວໍ່ າ: (S-R Theory). ທອນໄດ ເປັນນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ແລະ ນກັ ການສກຶ ສາຄນົ ອະເມຣກິ າໄດສູ້ ກຶ ສາການຮຽນຮກູ້ ໍ່ ຽວກບັ ການວາງເງໍ່ອນແບບເຊ່ໍ ອມໂຍງຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວ່ໍ າງສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ກບັ ການຕອບສະໜອງ. ທອນໄດ ອະທບິ າຍວ່ໍ າການຮຽນຮູ້ ເກີດຂນຶູ້ ເມໍ່ ອອິນຊປີ ະເຊີນບນັ ຫາທໍ່ ຕີ ອູ້ ງກະວນົ ກະວາຍດວູ້ ຍວທິ ີ ການຕ່ໍ າງໆ ເພ່ໍ ອໃຫຫູ້ ລດພນົູ້ ຈາກຈາກບນັ ຫາທ່ໍ ບີ ່ໍ ໍມຫີ ລກັ ການຫຈດມໍ່ ງໝາຍທ່ໍ ີ ແນ່ໍ ນອນເປັນການທດົ ຜດິ ລອງ ຖກ (Trial and Error) ຕ່ໍ ໍເມໍ່ ອປະເຊນີ ກບັ ບນັ ຫານນັູ້ ອກີ ກຈໍ ະສາມາດແກໄູ້ ຂບນັ ຫານນັູ້ ໄດວູ້ ່ໍ ອງໄວຂນຶູ້ . ການ ຮຽນຮເູ້ ກດີ ຂນຶູ້ ຈາກຄວາມສາມາດໃນການເຊໍ່ ອມໂຍງ ຄວາມສໍາພັນລະຫວໍ່ າງສ່ໍ ິງກະຕນູ້ ກບັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບ ສະໜອງ. ການຮຽນຮແູ້ ບບລອງຜດິ ລອງຖກ ມຫີ ລກັ ການສໍາຄັນຄ ເມໍ່ ອອນິ ຊກີ ະທບົ ກບັ ສໍ່ ິງກະຕນູ້ , ອນິ ຊຈີ ະ ລອງໃຊວູ້ ິທີການຕອບສະໜອງຕໍ່ ໍສໍ່ ິງກະຕນູ້ ຫລາຍໆວທິ ີ ຈນົ ກະທ່ໍ ັງຄົນູ້ ພົບກັບວິທີການທ່ໍ ີເໝາະສມົ ແລະ ຖກຕອູ້ ງກບັ ເຫດການ ແລະ ສະຖານະການຫລາຍທ່ໍ ສີ ດ, ເມໍ່ ອໄດຮູ້ ບັ ການຕອບສະໜອງທໍ່ ຖີ ກຕອູ້ ງກໍຈະນໍາໄປ ເຊ່ໍ ອມໂຍງເຂາົູ້ ກບັ ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ນນັູ້ ໆ ມຜີ ນົ ໃຫເູ້ ກດີ ການຮຽນຮຂູ້ ນຶູ້ . ຫລກັ ການ ແລະ ລໍາດບັ ຂນັູ້ ຂອງການຮຽນຮແູ້ ບບລອງຜດິ ລອງຖກມດີ ໍ່ ງັ ນ:ີູ້ 1) ສ່ໍ ງິ ທໍ່ ເີ ປັນບນັ ຫາເປັນສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ໃຫອູ້ ນິ ຊສີ ະແດງພດຶ ຕກິ ໍາອອກມາ 2) ອນິ ຊຈີ ະສະແດງປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບສະໜອງຫລາຍໆຢ່ໍ າງເພ່ໍ ອແກໄູ້ ຂບນັ ຫາທໍ່ ເີ ກດີ ຂນຶູ້ 3) ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຫລພດຶ ຕກິ າຕອບສະໜອງທ່ໍ ບີ ໍ່ ໍເຮດັ ໃຫເູ້ ກດີ ຄວາມພໃໍ ຈຈະຖກຕດັ ຖມິູ້ ໄປ 4) ອນິ ຊຈີ ະຖເອາົ ກລິ ຍິ າຕອບສະໜອງທໍ່ ຖີ ກຕອູ້ ງ ແລະ ຈະສະແດງການຕອບສະໜອງຕໍ່ ໍສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ເມ່ໍ ອ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ນນັູ້ ມາກະທບົ ອກີ . R1 S1 R2 R3 ແຜນຜງັ ທີ 10 : ສະແດງການທດົ ລອງພດຶ ຕກິ າການຮຽນຮແູ້ ບບລອງຜດິ ລອງຖກ ທອນໄດ ຍງັ ໄດວູ້ າງກດົ ເກນການຮຽນຮແູ້ ບບນຈີູ້ ະເຮດັ ໄດດູ້ ພີ ຽງໃດນນັູ້ ມນັ ຂນຶູ້ ກບັ ຄວາມກຽມພອູ້ ມ ໃນການເຝິກຫດັ ແລະ ຜນົ ທ່ໍ ຕີ າມມາກ່ໍ ໍໃຫເູ້ ກດີ ຄວາມພໃໍ ຈ ເຊໍ່ ງິ ທໍ່ ານກໍານດົ ເປັນ 3 ກດົ ເກນຄ: • ກດົ ແຫໍ່ ງຄວາມພໃໍ ຈ (Law of Effect) • ກດົ ແຫໍ່ ງການເຝິກຫດັ (Law of Exercise) • ກດົ ແຫ່ໍ ງຄວາມພອູ້ ມ (Law of Readiness) 71

 ທດິ ສະດກີ ານວາງເງໍ່ອນໄຂແບບຄລາສສ໌ ກິ (Classical Conditioning ) ປາບລົບ (Ivan Pavlov) ເປັນນກັ ສະລີລະວິທະຍາ ແລະ ນກັ ຈດິ ຕະວິທະຍາຄນົ ຣັດເຊຍ ເປັນຜຕູ້ ງັູ້ ທິດສະດີນີູ້ ແລະ ມີການຢຶດມາເປັນບົດຮຽນຢ່ໍ າງກວາູ້ ງຂວາງ, ທໍ່ ານໄດທູ້ ໍາການ ທົດລອງກໍ່ ຽວກັບ ນາໍູ້ ລາຍໄຫລຂອງໝາ (Dog’s Salivary) ໂດຍໃຫໝູ້ າຢນຢ່ໍ ເທງິ ແຜໍ່ ນໃນຫອູ້ ງ ທດົ ລອງ, ມເີ ຄ່ໍ ອງຮດັ ໝາໄວູ້ ເພ່ໍ ອບໍ່ ໍໃຫໝູ້ າແລ່ໍ ນໄດ,ູ້ ທ່ໍ ານເຈາະຮນອູ້ ຍໆ ທ່ໍ ແີ ກມູ້ ຂອງໝາແລວູ້ ເອາົ ຫລອດຢາງໃສໍ່ ເຂົາູ້ ໄປເຊ່ໍ ອມຕໍ່ ໍນໍາູ້ ລາຍ, ເມໍ່ ອໝານາໍູ້ ລາຍໄຫລ, ນາູ້ ລາຍຈະໄຫລໄປຕາມທ່ໍ ໍລງົ ສ່ໍ ກບັ ບ່ໍ ອນເກບັ ດວູ້ ຍ. ວທິ ນີ ເີູ້ ຮດັ ໃຫຮູ້ ໄູ້ ດວູ້ ໍ່ າໝາເກດີ ການ ຮຽນຮູ້ ຫລບໍ່ ໍ? ແລະ ຖາູ້ ໄຫລ ມປີ ະລມິ ານຫລາຍໜອູ້ ຍພຽງໃດ. ຮບທ່ໍ ີ 25: ການທດົ ລອງດວູ້ ຍການວາງເງໍ່ອນໄຂ ແຫໍ່ ງທ່ໍ ມີ າ : dogalize.com/2018/04/pavlov- dog-classical-conditioning/ ການທດົ ລອງມຂີ ນັູ້ ຕອນດໍ່ ງັ ນ:ີູ້ ❖ ຂນັູ້ ຕອນທີ 1. ກໍ່ ອນການວາງເງ່ໍອນໄຂຜທູ້ ດົ ລອງສໍ່ ນັ ກະດໍ່ ິງ ເພ່ໍ ອເກດີ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ແລວູ້ ສງັ ເກດ ການ ຕອບສະໜອງຂອງໝາຈະບ່ໍ ໍມີນໍາູ້ ລາຍໄຫລ ຈາກນັນູ້ ກໍເອົາຊີນູ້ ບົດມາໃຫໝູ້ າເຫັນ, ໝາກໍາລັງມີ ຄວາມຕອູ້ ງການອາຫານ ຈະເລໍ່ ມີ ນໍາູ້ ລາຍໄຫທນັ ທ,ີ ເຮດັ ເຊໍ່ ນັ ນຫີູ້ ລາຍໆຄງັູ້ ດ່ໍ ງັ ແຜນວາດຕໍ່ ໄໍ ປນ:ີູ້ ສຽງກະດ່ໍ ງິ ໝາຫລຽວໄປເຫນັ ຊນີູ້ ບດົ ຊນີູ້ ບດົ ນໍາູ້ ລາຍໄຫລ ❖ ຂນັູ້ ຕອນທີ 2. ຂນັູ້ ຕອນວາງເງ່ໍອນໄຂ, ຜທູ້ ດົ ລອງສໍ່ ນັ ກະດໍ່ ງິ ແລວູ້ ຕາມດວູ້ ຍໃຫຊູ້ ນີູ້ ບົດຄວບຄໍ່ ໄປ ກນັ ຫລາຍຄງັູ້ ໆ ຫລງັ ຈາກນນັູ້ ປາກດົ ວໍ່ າໝານາໍູ້ ລາຍໄຫລທກຄງັູ້ ທນັ ທ.ີ ສຽງກະດ່ໍ ງິ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ນາໍູ້ ລາຍໄຫລ ຊນີູ້ ບດົ ❖ ຂນັູ້ ຕອນທີ 3. ຜທູ້ ດົ ລອງພຽງສໍ່ ນັ ກະດໍ່ ງິ ຢໍ່ າງດຽວ ໂດຍບ່ໍ ໍຕອູ້ ງໃຫຊູ້ ນີູ້ ບດົ , ປາກດົ ວໍ່ າໝານໍາູ້ ລາຍ ໄຫລ ສະແດງວໍ່ າ ສຽງກະດ່ໍ ງິ ເກດີ ມຄີ ວາມສາມາດທ່ໍ ຈີ ະດງຶ ການຕອບສະໜອງໄດນູ້ ນັູ້ ຄ ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງໝາ ໄດຖູ້ ກວາງເງໍ່ອນໄຂໃຫນູ້ ໍາູ້ ລາຍໄຫລຈາກສຽງກະດໍ່ ງິ ຫລໝາເກດີ ການຮຽນຮ.ູ້ ສຽງກະດ່ໍ ງິ ນໍາູ້ ລາຍໄຫລ 72

ເງ່ໍອນໄຂການທດົ ລອງຮວມມ:ີ 1) ຊນີູ້ ບດົ ຄ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ທ່ໍ ບີ ່ໍ ໄໍ ດວູ້ າງເງ່ໍອນໄຂ (Unconditioned Stimulus) ຫລ U.S 2) ສຽງກະດ່ໍ ງິ ຄ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ທ່ໍ ຖີ ກວາງເງ່ໍອນໄຂ (Conditioned Stimulus) ຫລ C.S 3) ໝານາໍູ້ ລາຍໄຫລເມ່ໍ ອເຫນັ ຊນີູ້ ບດົ ເປັນການຕອບບສະໜອງທ່ໍ ບີ ໍ່ ໄໍ ດວູ້ າງເງໍ່ອນໄຂ (Unconditioned Response) ຫລ U.R 4) ໝ ານໍາູ້ ລາຍໄຫລເມ່ໍ ອໄດຍູ້ ິນສຽງກ ະດໍ່ ິງ ເປັນການຕອບສະໜ ອງທ່ໍ ີຖກວາງເງ່ໍ ອນໄຂ (Conditioned Response) ຫລ C.R  ທດິ ສະດກີ ານວາງເງ່ໍອນໄຂດວູ້ ຍການປະຕບິ ດັ (Operant Conditioning theory) ການຮຽນຮແູ້ ບບວາງເງໍ່ອນໄຂແບບການກະທໍາຂອງ ສະກນິ ເນີ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ຄນົ ອະເມຣກິ າ ເປັນຜປູ້ ະດດິ ຂນຶູ້ ໂດຍມຫີ ລກັ ການສໍາຄນັ ຄ “ການຮຽນຮເູ້ ກດີ ຂນຶູ້ ໄດຈູ້ າກການກະທໍາແລວູ້ ໄດຮູ້ ບັ ເສມີ ແຮງ”. ສະກນິ ເນີ ໄດທູ້ ໍາການທົດລອງກັບໜຂາວ, ໂດຍອົາໜຂາວທ່ໍ ີກໍາລັງຫິວ ໃສໍ່ ລົງໄປໃນຄອກທໍ່ ີສາູ້ ງຂຶນູ້ ໂດຍ ສະເພາະເອນີູ້ ວໍ່ າ Skinner’s box ພາຍໃນຄອກມກີ ນົ ໄກທ່ໍ ຕີ ໍ່ ໍກບັ ວງົ ຈອນໄວກູ້ ບັ ຄານນອູ້ ຍໆ ຕໍ່ ໍໄປຫາທ່ໍ ເີ ກບັ ອາຫານໜ, ເມ່ໍ ອໜກດົ ຄານໄຟຈະສະຫວໍ່ າງ ແລະ ກນົ ໄກ ຈະໄປບງັ ຄບັ ໃຫອູ້ າຫານຕກົ ລງົ ມາ ເຊໍ່ ງິ ເຮາົ ສາມາດ ຂຽນເປັນແຜນພາບດ່ໍ ງັ ນ:ີູ້ R (ການເນ່ໍ ນັ ຄານ) ...............................S (ອາຫານ) ອາຫານເປັນຕົວເສມີ ແຮງ (Reinforcement) ອາຫານເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງເຮັດໃຫເູ້ ກີດການວາງ ເງ່ໍອນໄຂແບບການກະທໍາ ຄ ການເນນັູ້ ຄານກໍຈະໄດຮູ້ ບັ ການເສມີ ແຮງຄໄດຮູ້ ບັ ອາຫານ, ການທດົ ລອງຄງັູ້ ຕໍ່ ໆໍ ມາ ປາກດົ ວ່ໍ າໜຂາວຈະເນ່ໍ ນັ ຄານຖ່ໍ ີຂນຶູ້ ເພາະເກດີ ການຮຽນຮວູ້ ໍ່ າການເນໍ່ ນັ ຄານຈະເຮດັ ໃຫໄູ້ ດກູ້ ນິ ອາຫານ. ການຮຽນຮແູ້ ບບວາງເງໍ່ອນແບບການກະທານີູ້ ຜຖູ້ ກທດົ ລອງຈະຕອູ້ ງສະແດງປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບສະໜ ອງຕາມເງ່ໍອນສາກ່ໍ ອນ ຈໍ່ ງຶ ຈະໄດແູ້ ຮງເສມີ ຫລລາງວນັ . ຮບທີ 26 : ການທດົ ລອງຂອງສະກນິ ເນີ ( Skinner’s box ) ແຫ່ໍ ງທ່ໍ ມີ າ : slideplayer.com/slide/8835165/ ໃນການທົດລອງຂອງທໍ່ ານ ສະກນິ ເນີ ເຮາົ ຮວູ້ ໍ່ າປະຕິກລິ ິຍາການຕອບສະໜອງຄ: ການ ເນ່ໍ ນັ ຄານ, ແຮງເສມີ ຫລລາງວນັ ຄ ອາຫານ, ການຢັບຢັູ້ງ ຫລລົບພດຶ ຕິກໍາສາມາດເຮດັ ໄດູ້ ໂດຍ ບ່ໍ ໍຕໍ່ ມອາຫານໃນກ໋ອງ. ເມ່ໍ ອໜເນນັູ້ ຄານແລວູ້ ປາກດົ ວ່ໍ າ ບ່ໍ ໍມອີ າຫານຕງົ ລງົ ມາຄເກໍ່ າົ ແລະ ເມ່ໍ ອປ່ໍ ອຍໃຫໜູ້ ເນໍ່ ນັ ຄານຫລາຍໆ ຄງັູ້ ແລວູ້ ບໍ່ ໍ ມອີ າຫານຕກົ ລງົ ມາອກີ , ການເນ່ໍ ນັ ຄານກໍຄໍ່ ອຍໆຫລດລງົ ຈນົ ກະທ່ໍ ງັ ໜເຊາົ ເນໍ່ ນັ ຄານໄປໃນທ່ໍ ສີ ດ. ຈາກການທດົ ລອງສະຫລບໄດວູ້ ່ໍ າ ພດຶ ຕກິ ໍາມີ 2 ຊະນດິ ຄ: 73

1) ພດຶ ຕກິ ໍາທໍ່ ຢີ ່ໍ ພາຍໃຕກູ້ ານຄວບຄມຂອງສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ໂດຍກງົ ເຊ່ໍ ນັ : ໝານໍາູ້ ລາຍໄຫລ. 2) ເມໍ່ ອໄດກູ້ ່ໍ ິນອາຫານ ພຶດຕິກໍາທໍ່ ີຕອູ້ ງການກະທໍາຢ່ໍ າໃດໜໍ່ ຶງສາກ່ໍ ອນຈ່ໍ ງຶ ຈະເກີດພຶດຕິກໍາທ່ໍ ີ ຕອູ້ ງການ ເຊ່ໍ ນັ : ການເນໍ່ ນັ ຄານເຮດັ ໃຫອູ້ າຫານຕກົ ລງົ ມາ.  ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮໂູ້ ດຍການສງັ ເກດ ຂອງ Bandura Bandura ເຊ່ໍ ອວ່ໍ າ ການຮຽໜຮສູ້ ໍ່ ວນໃຫຍໍ່ ຂອງຄນົ ເຮາົ ນນັູ້ ເກດີ ຂນູ້ ຈາກການສງັ ເກດຈາກຕວົ ແບບ ເຊ່ໍ ິງຈະແຕກຕ່ໍ າງຈາກການຮຽໜຮຈູ້ າກປະສບົ ການທ່ໍ ຕີ ອູ້ ງອາໄສການລອງຜິດລອງຖກ, ໜາູ້ ທ່ໍ ຂີ ອງຕົວ ແບບ ແບ່ໍ ງອອກເປັນ 3 ລກັ ສະນະຄ ເຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ສີ າູ້ ງພດຶ ຕກິ າໃໝ່ໍ , ເສມີ ສາູ້ ງພດຶ ຕກິ າທໍ່ ມີ ຢີ ໍ່ ແລວູ້ ໃຫດູ້ ຂີ ນູ້ ແລະ ເຮດັ ໜາູ້ ທ່ໍ ຄີ ດັ ສນັ ການເກດີ ພດຶ ຕກິ າໍ ໂດຍຕວົ ແບບນນັູ້ ມີ 2 ປະເພດຄ: 1) ຕວົ ແບບທ່ໍ ເີ ປັນບກຄນົ . 2) ຕົວແ ບບທ່ໍ ີເປັ ນສັນຍາລັກ ເປັ ນຕົວແ ບບທໍ່ ີສະເໜີ ຜ່ໍ ານສ່ໍ ຕ່ໍ າງໆ ເຊ່ໍ ັນ: ວິທ ະຍ, ໂທລະພາບ... ໃນການຮຽນຮໂູ້ ດຍການສງັ ເກດຈາກຕວົ ແບບນີູ້ ມີ 4 ຂະບວນການຄ: 1) ຂະບວນການຕງັູ້ ໃຈ: ບກຄນົ ບ່ໍ ສໍ າມາດຮຽນຮໄູ້ ດຈູ້ າກການສງັ ເກດ ຖາູ້ ເຂາົ ມຄີ ວາມຕງັູ້ ໃຈ , ຂະບວນການຕງັູ້ ໃຈຈະເປັນຕວົ ການດົ ວໍ່ າ ບກຄນົ ຈະສັງເກດສໍ່ ິງໃດຈາກຕວົ ແບບນນັູ້ . ອງົ ປະກອບທ່ໍ ມີ ຜີ ນົ ຕໍ່ ໍ ການຕງັູ້ ໃຈ ຈະເປັນຕວົ ກໍານດົ ຄ ອງົ ປະກອບຈາກຕວົ ແບບເອງ ແລະ ອງົ ປະກອບຂອງຜສູ້ ງັ ເກດ. 2) ຂະບວນການຈດົ ຈາໍ : ບກຄນົ ຈະຕອູ້ ງປັບຂມໍູ້ ນຈາກຕວົ ແບບເປັນຮບແບບຂອງສນັ ຍາລກັ ແລະ ຈດັ ໂຄງສາູ້ ງເພໍ່ ອໃຫຈູ້ ່ໍ ຈາໍ ໄດງູ້ ່ໍາຍຂນຶູ້ . 3) ຂະບວນການປະຕບິ ັດ: ເປັນຂະບວນການທ່ໍ ຜີ ສູ້ ງັ ເກດປັບສັນຍາລກັ ທ່ໍ ີຈດົ ຈໍາໄວນູ້ ນັູ້ ມາ ເປັນການປະພດຶ ເຊ່ໍ ງິ ຈະເຮດັ ໄດດູ້ ຫີ ບນໍ ນັູ້ ຂນຶູ້ ກບັ ສໍ່ ງິ ທໍ່ ຈີ ດົ ຈາໍ ໄດໃູ້ ນການສງັ ເກດການປິພດຶ ຂອງຕນົ ເອງ ການໄດູ້ ຮບັ ຂມໍູ້ ນຍອູ້ ນກບັ ຈາກການປະພດຶ ຈອງຕນົ ເອງ ແລະ ການປຽບທຽບການປະພດຶ ກບັ ສໍ່ ງິ ທ່ໍ ຈີ ດົ ຈາໍ ໄດູ້ ນອກຈາກ ນຍີູ້ ງັ ຂນຶູ້ ຢ່ໍ ກບັ ລກັ ສະນະຂອງຜສູ້ ງັ ເກດອກີ ດວູ້ ຍ. 4) ຂະບວນການຈງໃຈ: ການທໍ່ ບີ ກຄົນເກີດການຮຽນຮແູ້ ລວູ້ ຈະສະແດງພດຶ ຕິກໍາຫບໍ່ ໍນັນູ້ ແມໍ່ ນຂນູ້ ຢໍ່ ກບັ ຂະບວນການຈງໃຈ, ຂະບວນການຈງໃຈຈະຂນຶູ້ ຢໍ່ ກບັ ອງົ ປະກອບຂອງສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ຈາກພາຍນອກ ສ່ໍ ງິ ນນັູ້ ຈະຕອູ້ ງກະຕນູ້ ການຮບັ ຮເູ້ ປັນສໍ່ ງິ ຂອງທໍ່ ຈີ ບັ ຕອູ້ ງໄດ,ູ້ ເປັນທໍ່ ຍີ ອມຮບັ ຈາກສງັ ຄມົ ແລະ ພດຶ ຕກິ າໍ ທໍ່ ປີ ະພດຶ ຕາມຕວົ ແບບນນັູ້ ສາມາດທໍ່ ຈີ ະຄວບຄມເຫດການຕ່ໍ າງໆໄດ.ູ້ ນອກຈາກນີູ້ ຍງັ ຂນູ້ ຢໍ່ ກບັ ສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ ທ່ໍ ຄີ ນົ ອໍ່ ນໄດຮູ້ ບັ ຕະຫອດຮອດສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ຂອງຕນົ ເອງ ເຊໍ່ ງິ ອາດຈະເປັນວັດຖສໍ່ ງິ ຂອງ ແລະ ການປະເມນີ ຕົນເອງ, ນອກຈາກນີູ້ ໃນດາູ້ ນຂອງຜສູ້ ງັ ເກດນນັູ້ ຍງັ ຂນຶູ້ ຢ່ໍ ກບັ ຄວາມເພໍ່ ງິ ພໍໃຈໃນສ່ໍ ງິ ກະຕນູ້ , ຄວາມຄາດເຄໍ່ ອນຈາກການປຽບທຽບທາງ ສງັ ຄມົ ແລະ ມາດຕະຖານພາຍໃນຕນົ ເອງ. 5. ການຖໍ່ າຍທອດການຮຽນຮູ້ 5.1. ຄວາມໝາຍຂອງການຖໍ່ າຍທອດການຮຽນຮູ້ ການຖ່ໍ າຍທອດການຮຽນຮູ້ ໝາຍເຖງິ ການທໍ່ ນີ ໍາສ່ໍ ງິ ທໍ່ ຮີ ຽນຮແູ້ ລວູ້ ໃນອະດດີ ມາໃຊແູ້ ກໄູ້ ຂບນັ ຫາ ຫລ ນາໍ ມາໃຊສູ້ າໍ ພນັ ກບັ ສະຖານທໍ່ ໃີ ໝ່ໍ ໆໃນປັດຈບນັ ຫລອະນາຄດົ . ການຮຽນຮເູ້ ກ່ໍ າົ ເຊໍ່ ງິ ມຜີ ນົ ຕໍ່ ໍການຮຽນຮໃູ້ ໝໍ່ ນນັູ້ ອາດຈະສໍ່ ງົ ເສມີ ຫລຂດັ ແຍງູ້ ກນັ ໄດ,ູ້ ຖາູ້ ປະສບົ ການ ໃນອະດີດມຜີ ົນຕ່ໍ ໍການຮຽນຮໃູ້ ໝ່ໍ ໃນລັກສະນະສໍ່ ົງເສີມກນັ ເອີນູ້ ວ່ໍ າ Positive Transfer of Learning ເຊໍ່ ນັ : ການຫລນິູ້ ປໍ່ ິງປອງ ແລະ ການຫລນິູ້ ເທນນດິ . 74

ຖູ້າປະສົບກ ານໃນອະດີດມີລັກ ສະນະຂັດແ ຍງູ້ ກັບກ ານຮຽນຮ້ໃູ ໝໍ່ ບໍ່ ໍຊໍ່ ວຍສໍ່ ົງເສີມ ເອີູ້ນວ່ໍ າ “Negative transfer of Learning” ເຊ່ໍ ນັ : ການຫລນິູ້ ເທນນດິ ແລະ ຕດີ ອກຂນົ ໄກໍ່ . ຖາູ້ ການຮຽນຮໃູ້ ນອະດດີ ບໍ່ ໍສໍ່ ງົ ຜນົ ສ່ໍ ງົ ເສມີ ຫລຂດັ ຂວາງຕ່ໍ ໍການຮຽນຮສູ້ ່ໍ ງິ ໃໝ່ໍ ເຮາົ ເອນີູ້ ວໍ່ າ: ການຖໍ່ າຍ ທອດການຮຽນແບບເປັນສນ (Zero Transfer). ການຮຽນຮຈູ້ ະມກີ ານຖ່ໍ າຍທອດຈະຕອູ້ ງອາໄສ ຄວາມຄາູ້ ຍຄກບັ ບາງປະການຂອງເນອູ້ ໃນ ແລະວທິ ີ ການ. 5.2. ອງົ ປະກອບທໍ່ ກີ ່ໍ ຽວຂອູ້ ງກບັ ການຖໍ່ າຍທອດການຮຽນຮູ້ 1)ຄວາມຄາູ້ ຍຄກນັ ຂອງສ່ໍ ງິ ທໍ່ ຮີ ຽນຮູ້ ເມ່ໍ ອປຽບທຽບສ່ໍ ງິ ທ່ໍ ຮີ ຽນຮລູ້ ະຫວໍ່ າງສ່ໍ ງິ ເກໍ່ າົ ກບັ ສ່ໍ ງິ ໃໝ່ໍ , ເຊໍ່ ງິ ມກີ ານຖ່ໍ າຍທອດສໍ່ ກນັ ນນັູ້ ຈະພບົ ວ່ໍ າທງັ ສອງສໍ່ ງິ ມຄີ ວາມຄາູ້ ຍຄກນັ . ຄວາມຄາູ້ ຍຄກນັ ຂອງສໍ່ ງິ ທ່ໍ ຮີ ຽນຮນູ້ ອີູ້ າດຄາູ້ ຍຄກນັ ໃນລກັ ສະນະຂອງສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ກໍ ໄດູ້ ຫລຄາູ້ ຍຄກນັ ໃນການຕອບສະໜອງກໍໄດູ້ ເຊໍ່ ງິ ຄວາມຄາູ້ ຍຄກນັ ຂອງສ່ໍ ງິ ທ່ໍ ີຮຽນຮນູ້ ຈີູ້ ະສ່ໍ ງົ ຜນົ ໃຫເູ້ ກດີ ການ ຖໍ່ າຍທອດໃນທາງບວກຫລ ການຖ່ໍ າຍທອດໃນທາງລບົ ກໍໄດູ້ ເຊໍ່ ນັ : ຄນົ ທໍ່ ເີ ຄຍີ ຂ່ໍ ລີ ດົ ຖີບມາກໍ່ ອນ ເມ່ໍ ອມາເຝິກ ຮຽນຂໍ່ ລີ ດົ ຈກັ ກຈໍ ະຮຽນໄດງູ້ ່ໍາຍຂນຶູ້ , ເພາະເຄຍີ ມປີ ະສບົ ການໃນທາງຊງົ ຕວົ ເທງິ ລດົ ທ່ໍ ມີ ີ 2 ລໍມູ້ າກ່ໍ ອນ, ແຕໍ່ ສາໍ ລບັ ຄນົ ທໍ່ ຕີ ດີ ອກຂນົ ໄກໍ່ ມາກ່ໍ ອນ ເມ່ໍ ອມາເຝິກຫດັ ຫລນິູ້ ເທນນດິ ຈະຮສູ້ ກຶ ລໍາບາກໃນຕອນເລ່ໍ ມີ ຫລນິູ້ ເພາະໃນການຕີ ດອກຂນົ ໄກໍ່ ນນັູ້ ຈະໃຊກູ້ າູ້ ມເນອູ້ ສໍ່ ວນທໍ່ ແີ ຕກຕໍ່ າງກນັ ກບັ ການຕເີ ທນນດິ ທງັ ລກັ ສະນະທໍ່ າທາງໃນການຕກີ ແໍ ຕກ ຕ່ໍ າງກນັ ເຖງິ ຈະໃຊມູ້ ໃນການຕຄີ ກນັ ກໍຕາມ. 2) ການຖ່ໍ າຍທອດການຮຽນຮໂູ້ ດຍອາໃສກດົ ເກນ ສໍ່ ງິ ທໍ່ ເີ ຮດັ ໃຫເູ້ ກດີ ການຖ່ໍ າຍທອດການຮຽນຮໄູ້ ດສູ້ ໍ່ ງິ ໃດໜ່ໍ ຶງກໍຄ ຫລກັ ຂອງການຮຽນຮເູ້ ຊ່ໍ ງິ ການຖ່ໍ າຍ ທອດຈະເກີດຂຶນູ້ ເມ່ໍ ອກດົ ເກນຂອງການຮຽນຮສູ້ ໍ່ ງິ ໜ່ໍ ຶງໃນອະດີດມີສ່ໍ ວນຄາູ້ ຍຄກັບການຮຽນຮສູ້ ໍ່ ິງໃໝໍ່ ເຊ່ໍ ັນ: ຫລກັ ເກນທາງວທິ ະຍາສາດທໍ່ ວີ ່ໍ າ ນໍາູ້ ຍ່ໍ ອມໄຫລສໍ່ ທໍ່ ຕີ ໍ່ າໍ ສະເໝີ. ດ່ໍ ງັ ນນັູ້ , ເມ່ໍ ອ ຜຂູ້ ບັ ຂໍ່ ລີ ດົ ໄດຮູ້ ຽນຮຫູ້ ລກັ ເກນນີູ້ ແລວູ້ ເວລາທ່ໍ ຂີ ບັ ລດົ ລງົ ຄອູ້ ຍຈໍ່ ງຶ ຕອູ້ ງໃຊເູ້ ກຍຕໍ່ ໍາ ຫລຄໍ່ ອຍຜໍ່ ອນຄວາມໄວເພໍ່ ອໃຫເູ້ ກດີ ຄວາມປອດໄພ ເປັນຕນົູ້ . 3) ການຮຽນຮເູ້ ທກັ ນກິ ໃນການຮຽນ ບາງຄງັູ້ ສ່ໍ ງິ ທ່ໍ ຮີ ຽນຮເູ້ ກໍ່ າົ ກບັ ສ່ໍ ງິ ທ່ໍ ຮີ ຽນຮສູ້ ໍ່ ງິ ໃໝໍ່ ບໍ່ ໍມລີ ກັ ສະນະຄາູ້ ຍຄກນັ ແຕໍ່ ການຖໍ່ າຍທອດ ທາງບວກ ກໍເກີດຂຶນູ້ ໄດນູ້ ນັູ້ ຄ: ຜຮູ້ ຽນສາມາດຈະຮຽນຮບູ້ ົດຮຽນໃໝໍ່ ໄດຢູ້ ່ໍ າງວໍ່ ອງໄວຂຶນູ້ ເຊໍ່ ັນ: ຕອູ້ ງ ຮຽນຮວູ້ ິທີການ ຜໍ່ ອນຄາຍຄວາມຕງຶ ຄຽດ ຫລຄວາມອດິ ເມໍ່ ອຍໃນຂະນະທ່ໍ ີກໍາລງັ ຮຽນຮບູ້ ດົ ຮຽນ ຫລ ຈະຕອູ້ ງພະຍາຍາມບໍ່ ໍ ໃສໍ່ ໃຈກບັ ສໍ່ ງິ ກະຕນູ້ ທໍ່ ບີ ່ໍ ໍກ່ໍ ຽວຂອູ້ ງ ແລະຕອູ້ ງຄນົູ້ ຫາຄວາມສໍາພນັ ຂອງລັກສະນະສໍາຄນັ ໃນສ່ໍ ງິ ທໍ່ ຮີ ຽນຮນູ້ ນັູ້ ໃຫູ້ ພບົ . 4) ການຖໍ່ າຍທອດການຮຽນຮຕູ້ ອູ້ ງອາໄສການຮບັ ຮທູ້ ໍ່ ດີ ີ ໃນການຮຽນຮສູ້ ່ໍ ງິ ໜ່ໍ ຶງຫາກຜຮູ້ ຽນສາມາດຮບັ ຮໃູ້ ນສໍ່ ງິ ນນັູ້ ໄດຫູ້ ລາຍເທ່ໍ າົ ໃດ ເມໍ່ ອໄປຮຽນ ຮສູ້ ່ໍ ງິ ໃໝ່ໍ ການຖ່ໍ າຍທອດການຮຽນຮກູ້ ໍມໂີ ອກາດຈະເກດີ ຂນຶູ້ ໄດຫູ້ ລາຍ. 5) ການຖໍ່ າຍທອດການຮຽນຮຈູ້ ະເກດີ ຂນຶູ້ ໄດຜູ້ ຮູ້ ຽນຈະຕອູ້ ງຮຽນຮຫູ້ ລກັ ການຕ່ໍ າງໆທໍ່ ເີ ປັນ ພນູ້ ຖານຢໍ່ າງ ແມ່ໍ ນຍາໍ . 6) ຖາູ້ ຜົນສໍາເລັດຂອງການຮຽນຮສູ້ ່ໍ ງິ ເກ່ໍ ົາສງ ຈະເຮດັ ໃຫກູ້ ານຖ່ໍ າຍທອດໄປສໍ່ ການຮຽນຮສູ້ ໍ່ ງິ ໃໝໍ່ ມີ ໂອກາດສງຄກນັ . 75

ບດົ ທີ 7 ການຄນົ້ົ ຄດິ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ 1. ການຄນົົ້ ຄດິ (Thinking) 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງການຄນົ້ົ ຄດິ ການຄນົ້ົ ຄດິ ເປັນພດຶ ຕກິ າຢ່ າງໜ່ ງຶ , ເປັນການໃຊສ້ົ ນັ ຍະລກັ ແທນສ່ ງິ ຫລເື ຫດການຕ່ າງໆ ເປັນພດຶ ຕກິ າ ທ່ ສີ ະແດງອອກມາໃນຮູບຂອງຄວາມເຫັນ, ການຄົນົ້ ຄດິ ເປັນເລ່ ອື ງສາຄນັ ໃນທາງຈດິ ຕະວິທະຍາ ເພາະວ່ າເປັນ ການສະແດງເຖງິ ຄວາມຈະເລນີ ຂອງຊວີ ດິ . ມະນດຸ ຄດິ ໄດວົ້ ເິ ສດກວ່ າສດັ ໂລກອ່ ນື ໆ ເພາະວ່ າມລີ ະບບົ ປະສາດທ່ ປີ ະເສດີ ຍ່ ງິ . ການຄດິ ຂອງມະນຸດ ມຄີ ວາມສາຄນັ ເພາະຊ່ ວຍໃຫມ້ົ ະນຸດສາມາດປັບຕວົ ເຂາົົ້ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອົ້ ມ ແລະ ປັບສ່ ງິ ແວດລອົ້ ມໃຫເົ້ ຂາົ້ົ ກບັ ຕວົ ໄດ.ົ້ ການຄນົ້ົ ຄດິ ເປັນເລ່ ອື ງສາຄນັ ແລະຈາເປັນຢ່ າງຍ່ ງິ ສາລບັ ການດາລງົ ຊບີ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ຊີ ບັ ຊອ້ົ ນ, ມະນຸດ ເຮົາປະເສດີ ກວ່ າສດັ ບ່ ອນທ່ ມີ ຄີ ວາມຄດິ ເໜອື ກວ່ າ. ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ີຊັບຊອົ້ ນຄືປັດຈບຸ ນັ ນຕີ້ົ ອົ້ ງຄດິ ເປັນ, ຄນົ ທ່ ີບ່ ມກັ ຄດິ ຫລຄື ິດບ່ ທນັ ຍ່ ອມຈະຕກົ ເປັນເຫຍ່ ອື ແກ່ ຄົນຊ່ າງຄິດ. ນກັ ການສຶກສາ, ນກັ ວຊິ າການ, ນກັ ທຸລະກດິ , ນກັ ເສດຖະສາດ... ຖາ້ົ ບ່ ເປັນນກັ ຄດິ ຈະເປັນນກັ ວຊິ າຊບີ ທ່ ດີ ບີ ່ ໄດຈົ້ າເປັນຕອ້ົ ງອາໄສການຄດິ ເປັນສ່ ນື າໄປສ່ ູການ ດາເນນີ ງານທ່ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະ ສາເລດັ ຜນົ . ມທີ ດັ ສະນະໜ່ ງຶ ເວາົ້ົ ວ່ າ ການຄນົ້ົ ຄດິ ຈະເກດີ ຂຶນົ້ ໄດກົ້ ເພາະມກີ າລງັ ແຮງອນັ ສກັ ສດິ ໃດ ໜ່ ງຶ ທ່ ພີ ວກ ເຮາົ ບ່ ສາມາດຈະເຫັນໄດ້ົ ແລະ ບ່ ມກີ ານພົວພັນກບັ ໂລກພາະວະວິໄສ ແລະ ມພີ ຽງຊົນ ຊນັົ້ ຮ່ ງັ ມເີ ທ່ າົ ນນັ້ົ ຈ່ ງຶ ມີ ການຄນົົ້ ຄດິ ຢ່ າງແທຈົ້ ງິ . ເຂາົ ຖວື ່ າການຄນົ້ົ ຄດິ ແມ່ ນການກະທາ, ການຄນົົ້ ຄດິ ຈ່ ງຶ ມໃີ ນການກະທາ. ໃນຕວົ ຈງິ ກມີ ສ່ ວນຖກື ຕອ້ົ ງ ແຕ່ ບ່ ຖກື ທງັ ໝດົ ເພາະວ່ າບາງຄນົ ມກີ ານຄນົົ້ ຄດິ ແຕ່ ບ່ ໄດສົ້ ະແດງອອກໃນພດຶ ຕກິ າ. ກ່ ສະຫວດັ ດພີ ານດິ ເວາົົ້ ວ່ າ: ການຄນົ້ົ ຄດິ ຄື ພດຶ ຕກິ າທາງຈດິ ໃຈ ເຊ່ ງິ ມແີ ນວທາງອນັ ແນ່ ນອນ ພດຶ ຕິ ກາເຊ່ ນັ ນີເົ້ ກດີ ຈາກບນັ ຫາທ່ ີຈະຕອົ້ ງແກໄົ້ ຂ, ການແກໄ້ົ ຂບນັ ຫານນັ້ົ ຕອ້ົ ງອາໄສນາມະທາ ແລະ ສັນຍະລກັ ເປັນ ສ່ ວນໃຫຍ່ , ການຄດິ ມກັ ຈະຈບົ ລງົ ດວ້ົ ຍການສະຫລຸບຜນົ ໃນຂນັ້ົ ສຸດທາ້ົ ຍ. ສະຫລຸບໄດວ້ົ ່ າ: ການຄນົ້ົ ຄດິ ແມ່ ນພດຶ ຕກິ າພາຍໃນຂອງມະນຸດທ່ ສີ ່ ອງແສງເຖງິ ລກັ ສະນະທາດແທ,້ົ ສາຍ ພວົ ພນັ ແລະ ຄວາມສາພນັ ພາຍໃນທ່ ີມລີ ກັ ສະນະກດົ ເກນຂອງວັດຖຸປະກດົ ການຕວົ ຈງິ ເຊ່ ງິ ກ່ ອນໜາ້ົ ນນັ້ົ ຄົນ ເຮາົ ຍງັ ບ່ ຮູ.ົ້ 1.2. ຈດຸ ພເິ ສດຂອງການຄນົ້ົ ຄດິ 1) ລກັ ສະນະ “ມບີ ນັ ຫາ” ຂອງການຄນົົ້ ຄດິ ການຄນົົ້ ຄດິ ຈະເກດີ ຂນຶົ້ ຢ່ າງແທຈົ້ ງິ ນນັ້ົ ກຕ່ ເມ່ ອື ຄນົ ເຮາົ ຕກົ ຢ່ ູໃນສະຖານະການຈາເປັນ ເຊ່ ງິ ເວລານນັ້ົ ຈະເກີດມເີ ປົົ້າໝາຍໃໝ່ ຂຶນ້ົ ມາ, ແລະ ລາພງັ ບນັ ດາອຸປະກອນ; ວທິ ີການເກ່ າົ ໆທ່ ເີ ຄຍີ ປະຕິບັດມາພັດບ່ ພຽງພ (ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າຈາເປັນ) ເພ່ ອື ບນັ ລຸເປົາົ້ ໝາຍໃໝ່ ນນັ້ົ . ສະຖານະການດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ົ ເອນີົ້ ວ່ າ ສະຖານະການມບີ ນັ ຫາ. ແຕ່ ຖາົ້ ຫາກຕອ້ົ ງການກະຕຸນ້ົ ໃຫເົ້ ກດີ ການຄນົົ້ ຄດິ , ສະຖານະການມບີ ນັ ຫານນັົ້ ຕອ້ົ ງໄດຮົ້ ບັ ການຮບັ ຮູ ົ້ ຢ່ າງຈງິ ຈງັ ຈາກອດັ ຕະບຸກຄນົ , ກາຍເປັນໜາ້ົ ທ່ ຄີ ນົົ້ ຄດິ ຂອງເຂາົ ເຈາົົ້ ໝາຍຄວາມວ່ າ ບຸກຄນົ ນນັົ້ ຕອ້ົ ງການດົ ໃຫໄົ້ ດ້ົ ວ່ າ ສ່ ງິ ໃດທ່ ຮີ ູແ້ົ ລວ້ົ ແລະ ສ່ ງິ ໃດທ່ ບີ ່ ທນັ ຮູ ົ້ ຕອົ້ ງໄດຄ້ົ ນົ້ົ ຫາ ແລະ ມປີ ະສງົ ທ່ ຈີ ະຊອກສະແຫວງຫາ. ແນ່ ນອນວ່ າ ຖາົ້ ຂມ້ົ ູນດ່ ງັ ກ່ າວນນັົ້ ນອກຢ່ ູນອກຂອບເຂດຮບັ ຮູ ້ົ ແລະ ເຂາົົ້ ໃຈ ຂອງບຸກຄນົ ກເປັນໄປບ່ ໄດທົ້ ່ ຈີ ະເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມີ ການຄນົ້ົ ຄດິ . 76

2) ລກັ ສະນະທາງອອົ້ ມຂອງການຄນົ້ົ ຄດິ ການຄນົ້ົ ຄດິ ສ່ ອງແສງບນັ ດາວດັ ຖຸປາກດົ ການຕ່ າງໆໂດຍທາງອອົ້ ມດວ້ົ ຍພາສາ ເຊ່ ງິ ແຕກຕ່ າງຈາກການ ຮບັ ຮູຂ້ົ ນັ້ົ ສາຜດັ ຖານ. ການຄນົົ້ ຄດິ ສະແດງອອກທ່ ພີ າສາ. ບນັ ດາກດົ ເກນ, ຫລກັ ການ, ເຫດການ, ບນັ ດາສາຍ ພວົ ພັນຕ່ າງໆ ໄດຖົ້ ືກສັງຮວມເຂາົົ້ ແລະ ບນັ ຍາຍອອກເປັນຄາສັບຕ່ າງໆ. ອກີ ດາົ້ ນໜ່ ຶງ, ບັນດາຜົນງານການ ປະດດິ ຕ່ າງໆ, ໝາກຜນົ ການຄນົ້ົ ຄດິ ຂອງບຸກຄນົ ຕ່ າງໆກຄບື ນັ ດາ ປະສບົ ການຂອງເຂາົ ເຫລ່ າົ ນນັ້ົ ກລວ້ົ ນແຕ່ ແມ່ ນ ເຄ່ ອື ງມສື າຄນັ ສາລບັ ມະນດຸ ທຸກຄນົ ທ່ ຈີ ະຄນົ້ົ ຫາ ໂລກພາວະວໄິ ສ ເພ່ ອື ແກໄ້ົ ຂບນັ ຫາໃໝ່ ທ່ ເີ ກດີ ຂນຶົ້ . ນອກຈາກ ນນັົ້ , ບນັ ດາເຄ່ ອື ງມ;ື ອຸປະກອນຕ່ າງ ໆ ທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ສາົ້ ງຂນຶົ້ ບ່ ວ່ າຈະເປັນ ບາຫລອດ, ໂມງ, ເຄ່ ອື ງມໄື ຟຟາ້ົ ຕ່ າງໆ... ກສາມາດຊ່ ວຍໃຫຄ້ົ ນົ ເຮົາສາມາດຮບັ ຮູ ບົ້ ນັ ດາປາກດົ ການໃນຕວົ ຈງິ ເຊ່ ິງບ່ ສາມາດຈະຮັບຮູ ພ້ົ ວກມນັ ແບບ ສາຜດັ ຖານ ໂດຍກງົ ໄດ.ົ້ 3) ລກັ ສະນະນາມະທາ ແລະ ສງັ ຮວມຂອງການຄນົົ້ ຄດິ ການຄນົົ້ ຄດິ ສາມາດໄຈແົ້ ຍກລັກສະນະຍກິ ຍ່ ອຍ,ລກັ ສະນະສະເພາະອອກຈາກວດັ ຖຸປາກດົ ການໄດົ້ ເກບັ ໄວພ້ົ ຽງແຕ່ ລກັ ສະນະທາດແທທົ້ ່ ສີ ຸດ, ກວມຮວມທ່ ສີ ຸດຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ປາກດົ ການ. ບນົ ພນືົ້ ຖານດ່ ງັ ກ່ າວ ນນັົ້ , ມນັ ຈະສງັ ຮວມເອາົ ບນັ ດາປາກດົ ການຍກິ ຍ່ ອຍແຕກຕ່ າງກນັ ແຕ່ ມລີ ກັ ສະນະທາດແທຢົ້ ່ ູນາກນັ ເຂາົົ້ ເປັນໝ ວດ, ກ່ ຸມດຽວກນັ . ຫລເື ວາົ້ົ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຶ , ການຄນົ້ົ ຄດິ ມີ ລກັ ສະນະນາມະທາ ແລະ ລກັ ສະນະສງັ ຮວມ. ຍອົ້ ນຈດຸ ພເິ ສດດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ົ ຈ່ ງຶ ຊ່ ວຍໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ສາມາດເບ່ ງິ ກວາົ້ ງເຫນັ ໄກໃນອະນາຄດົ ໄດ,້ົ ໝາຍຄວາມວ່ າ ສາມາດວາງ ແຜນແກໄົ້ ຂບນັ ຫາທ່ ຈີ ະເກດີ ຂນຶົ້ ພາຍໜາ້ົ ບ່ ສະເພາະແຕ່ ແກບົ້ ນັ ຫາສະເພາະໜາົ້ ໄດ.້ົ 4) ການຄນົົ້ ຄດິ ມສີ າຍພວົ ພນັ ຢ່ າງໃກຊົ້ ດິ ກບັ ພາສາ ສາເຫດທ່ ກີ ານຄນົົ້ ຄນົົ້ ມຈີ ຸດພເິ ສດດ່ ງັ ກ່ າວໄປຂາ້ົ ງເທງິ ແມ່ ນເນ່ ອື ງຈາກວ່ າ ການຄນົົ້ ຄດິ ຂອງຄນົ ເຮົາ ຕິດພັນກັບພາສາ, ເອົາພາສາເປັນພາຫະນະ. ການຄົນ້ົ ຄິດບ່ ສາມາດຄົງຕົວຢ່ ູໄດໂ້ົ ດຍ ປາສະຈາກພາສາ, ກງົ ກນັ ຂາ້ົ ມພາສາກບ່ ສາມາດເກດີ ຂນຶົ້ ໄດຖົ້ າົ້ ບ່ ອງີ ໃສ່ ການຄນົົ້ ຄດິ . ການຄນົົ້ ຄດິ ກບັ ພາສາມຄີ ວາມເປັນເອກະພາບ ນາກນັ ບ່ ແຍກອອກຈາກກນັ ແຕ່ ບ່ ແມ່ ນສ່ ງິ ດຽວກນັ . ສາຍພວົ ພນັ ດ່ ງັ ກ່ າວແມ່ ນສາຍພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງເນອືົ້ ໃນກບັ ຮູບການ. 5) ລກັ ສະນະຕກັ ກະຖານຂອງການຄນົົ້ ຄດິ ມພີ ຽງແຕ່ ການຄນົົ້ ຄິດເທ່ ົານນັ້ົ ທ່ ຈີ ະຊ່ ວຍໃຫມ້ົ ະນຸດເຮົາສາມາດສ່ ອງແສງເຖິງລັກສະນະທາດແທົ້ ຂອງວັດຖຸ ແລະ ປາກດົ ການ, ບນັ ດາສາຍພວົ ພນັ ແລະ ຄວາມສາພນັ ທ່ ີມີລກັ ສະນະກດົ ເກນຂອງພວກມນັ ເພາະວ່ າ ການຄົນ້ົ ຄດິ ເທ່ າົ ນນັົ້ ທ່ ີຈະສາມາດຈະຂາົ້ ມຜ່ ານເຂດແດນຮູບປະທາ (ປະຈກັ ຕາ) ຂອງການຮບັ ຮູຂ້ົ ນັ້ົ ສາຜດັ ຖານໄດ.ົ້ ແຕ່ ກບ່ ໝາຍວ່ າທຸກການຄົນ້ົ ຄດິ ຈະສາມາດສ່ ອງ ແສງບັນດາວດັ ຖຸ , ປາກດົ ການຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ິງ, ຖກື ຕອົ້ ງໝດົ . ການຄນົ້ົ ຄດິ ຈະຖກື ຕອົ້ ງເຖງິ ຖອງນນັ້ົ ຍງັ ຂນຶົ້ ຢ່ ູກບັ ຍຸດທະວທິ ີ ແລະ ວທິ ກີ ານຄນົົ້ ຄດິ ອກີ ດວົ້ ຍ. 6) ການຄນົ້ົ ຄດິ ມສີ າຍພວົ ພນັ ຢ່ າງແໜນົ້ ແຟນ້ົ ກບັ ການຮບັ ຮູຂ້ົ ນັົ້ ສາຜດັ ຖານ ສາຍພວົ ພນັ ດ່ ງັ ກ່ າວເອນີົ້ ວ່ າ ສາຍພວົ ພນັ ໄປມາສອງທດິ (ປະຕສິ າພນັ ); ການຄນົ້ົ ຄດິ ຖກື ດາເນນີ ການ ບນົ ພນືົ້ ຖານຂມົ້ ນູ ທ່ ກີ ານຮບັ ຮູຂົ້ ນັ້ົ ສາຜດັ ຖານສະໜອງໃຫ,້ົ ຄວາມຖືກຕອ້ົ ງຂອງ ການຄນົ້ົ ຄດິ ແມ່ ນຖກື ກວດກາ ຈາກຕວົ ຈງິ , ໃຕຮົ້ ູບການຮູບປະທາ. ກງົ ກນັ ຂາ້ົ ມການຄນົົ້ ຄດິ ແລະ ຜນົ ຂອງມນັ ມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ ຂະບວນການຮບັ ຮູ ົ້ ຂນັ້ົ ສາຜັດຖານ, ຕົວຢ່ າງ ຕ່ ລກັ ສະນະເລືອກເຟັ້ນົ , ລກັ ສະນະມຄີ ວາມໝາຍ, ລັກສະນະໝັນົ້ ຄງົ ຂອງການຮັບ ຮູ.້ົ ..“ກະທບົ ໃສ່ ຕາຂອງພວກເຮາົ ບ່ ມພີ ຽງແຕ່ ໃຫຄົ້ ວາມຮູສົ້ ກຶ ເທ່ າົ ນນັ້ົ ມນັ ຍງັ ຮວມມກີ ານຄນົົ້ ຄດິ ຂອງພວກເຮາົ ອກີ ດວົ້ ຍ”. ຈດຸ ພເິ ສດຕ່ າງໆຂາົ້ ງເທງິ ນນັົ້ ຊໃີົ້ ຫເ້ົ ຮາົ ເຫນັ ວ່ າ ການຄນົ້ົ ຄດິ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງວວິ ດັ ທະນາການ ຂະຫຍາຍຕວົ ທາງປະຫວດັ ສາດ - ສງັ ຄມົ , ມລີ ກັ ສະນະສງັ ຄມົ . ເວາົ້ົ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຶ , ມແີ ຕ່ ມະນຸດເຮາົ ເທ່ າົ ນນັ້ົ ຈ່ ງຶ ຈະ ມຂີ ະບວນການຄນົ້ົ ຄິດທ່ ແີ ທຈ້ົ ງິ . ເຖິງແມ່ ນວ່ າອຸປະກອນ, ເຄ່ ອື ງມທື ັນສະໄໝຫລາຍຢ່ າງຈະມປີ ະໂຫຍດຢ່ າງ 77

ໃຫຍ່ ຫລວງຕ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງມະນຸດເຮົາແຕ່ “ການຄົນົ້ ຄດິ ”ຂອງກນົ ຈກັ ເຫລ່ ົານນັ້ົ ບ່ ແມ່ ນການຄນົ້ົ ຄິດ ທ່ ແີ ທຈ້ົ ງິ ທ່ ເີ ຮາົ ໄດກົ້ ່ າວໄວໃ້ົ ນບດົ ນ.ີົ້ ກນົ ຈກັ ບ່ ມຄີ ວາມສາມາດໃນການປະດດິ ສາ້ົ ງ, ມນັ ພຽງແຕ່ ທາງານຕາມໂປຣ ແກຣມທ່ ຄີ ນົ ໄດຕົ້ ດິ ຕງັ້ົ ໄວເົ້ ທ່ າົ ນນັ້ົ . ເວາົ້ົ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຶ , “ຫົວອອກ” (Output) ຂອງຄອມພວິ ເຕບີ ່ ປາກດົ ມອີ ນັ ໃດໃໝ່ ທາງດາົ້ ນກດົ ເກນ ຖາົ້ ທຽບໃສ່ ຂມົ້ ູນທ່ ີຄອມພວິ ເຕໄີ ດຮ້ົ ບັ ຈາກນກັ ສາ້ົ ງໂປຣແກຣມຜ່ ານ “ຫົວເຂົາ້ົ ” (Input) ເວລາມນັ ເລ່ ມີ ປະຕບິ ດັ ການ. 1.3. ຊະນດິ ຂອງການຄນົ້ົ ຄດິ ການຄນົ້ົ ຄດິ ມີ 2 ຊະນດິ ຄ:ື 1. ການຄນົົ້ ຄດິ ຄນື : ແມ່ ນການຄນົ້ົ ຄດິ ບນັ ຫາເກ່ າົ , ບດົ ຮຽນຊວີ ດິ ທ່ ຜີ ່ ານມາ 2. ການຄນົົ້ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ົ ງ: ແມ່ ນການຄນົ້ົ ຄດິ ປະດດິ ແຕ່ ງອນັ ໃໝ່ ເຊ່ ງິ ບ່ ທນັ ເຄຍີ ມມີ າກ່ ອນ 2. ຈນິ ຕະນາການ 2.1. ຄວາມໝາຍຂອງຈນິ ຕະນາການ ບ່ ແມ່ ນກລະນໃີ ດ, ບນັ ຫາໃດ, ໜາົ້ ທ່ ໃີ ດທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ໃນຕວົ ຈງິ ກລວ້ົ ນແຕ່ ໄດຮົ້ ບັ ການພຈິ າລະນາ, ແກ ້ົ ໄຂດວ້ົ ຍການຄນົ້ົ ຄດິ ທງັ ໝດົ . ບາງກລະນທີ ່ ຕີ ອົ້ ງປະເຊນີ ໜາ້ົ ກບັ ສະຖານະການມບີ ນັ ຫາ ຄນົ ເຮາົ ບ່ ສາມາດນາໃຊ້ົ ການຄົົ້ນຄິດເພ່ ືອແກໄ້ົ ຂບັນຫາ ແຕ່ ຕອ້ົ ງອາໄສຂະບວນກ ານຮັບຮູ ້ຂົ ັນົ້ ຕັກກະຖານອ່ ືນອີກ ເຊ່ ິງເອີ້ົນວ່ າ ຈນິ ຕະນາການ. ຈດິ ຕະນາການ ແມ່ ນຂະບວນການຮບັ ຮູໜົ້ ່ ງຶ ທ່ ສີ ່ ອງແສງເຖງິ ສ່ ງິ ທ່ ບີ ່ ມໃີ ນປະສບົ ການທ່ ຜີ ່ ານມາຂອງອດັ ຕະ ບຸກຄນົ ດວົ້ ຍວທິ ກີ ານສາ້ົ ງພາບໃໝ່ ຂນຶ້ົ ບນົ ພນືົ້ ຖານບນັ ດາສນັ ຍະລກັ ທ່ ມີ ຢີ ່ ູ. ສ່ ວນການຄນົົ້ ຄດິ ແມ່ ນການສອ່ ງແສງເຖິງບນັ ດາລກັ ສະນະທາດແທຂົ້ ອງວັດຖຸປາກດົ ການທງັ ການ ຄນົ້ົ ຄດິ ແລະຈນິ ຕະນາການລວ້ົ ນແຕ່ ສ່ ອງແສງອນັ ໃໝ່ ຄກື ນັ , ສະນນັ້ົ ຈນິ ຕະນາການ ແມ່ ນການຮບັ ຮູທ້ົ ່ ເີ ລກິ ເຊ່ ງິ (ຕກັ ກະຖານ) ທງັ ສອງໄລຍະການນີ້ົ ລວ້ົ ນແຕ່ ໃຊເົ້ ພ່ ອື ແກໄົ້ ຂສະພາບມບີ ນັ ຫາ, ໝາຍຄວາມວ່ າ ຊອກຫາສ່ ງິ ໃໝ່ ໆ ເຊ່ ງິ ໃນຕວົ ຈງິ ບ່ ທນັ ມ.ີ 2.2 ບດົ ບາດຂອງຈນິ ຕະນາການ : ຈນິ ຕະນາການມບີ ດົ ບາດສາຄນັ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຄນົ ເຮາົ ຫາຼ ຍ ດາົ້ ນ ເຊ່ ນັ : 1) ດາົ້ ນການອອກແຮງງານ ຊ່ ວຍໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ສາົ້ ງຮູບພາບຜນົ ຂອງການຜະລດິ ໄວກ້ົ ່ ອນໄດ,້ົ ໝາຍຄວາມວ່ າ ສາ້ົ ງຮູບພາບຜນົ ຂອງ ການອອກແຮງງານຢ່ ູໃນມນັ ສະໝອງໄວກົ້ ່ ອນດວ້ົ ຍເຫດນີ,້ົ ພວກເຮົາຈ່ ງຶ ສາມາດ ດັດແປງໄດກົ້ ານເຄ່ ອື ນໄຫວ ຂອງຕນົ ໃຫຖົ້ ກື ຕອ້ົ ງເໝາະສມົ , ເຮດັ ໃຫຮ້ົ ູບພາບຜນົ ຂອງການອອກ ແຮງງານຢ່ ູໃນມນັ ສະໝອງນນັ້ົ ປາກດົ ເປັນ ຈງິ ແລະເຮດັ ໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາົ້ ງໃນການອອກແຮງງານ. 2) ດາ້ົ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວວທິ ະຍາສາດ: ຊ່ ວຍບນັ ດານກັ ວທິ ະຍາສາດໃນການສາົ້ ງສນັ ນດິ ຖານວທິ ະຍາສາດ ເພ່ ອື ບນັ ລຸຜນົ ສາເລດັ , ຖາົ້ ບ່ ມີ ການສນັ ນດິ ຖານກຈະບ່ ມຫີ ຍງັ ຄນົົ້ ຄວາົ້ ອກີ , ຫຼວື ຽກງານສລິ ະປະກາ ແລະອ່ ນື ໆ ເຊ່ ນັ ປັນົ້ , ແຕມົ້ , ຄວດັ ຈະຕອົ້ ງ ແມ່ ນຜູທົ້ ່ ມີ ຈີ ນິ ຕະນາການສູງທ່ ສີ ຸດຈ່ ງຶ ສາມາດເຮດັ ໄດ.້ົ 3) ດາ້ົ ນການສດິ ສອນ: ໃນວວິ ດັ ການຮຽນ - ການສອນນກັ ຮຽນ ຄູອາຈານຕອ້ົ ງໃຊຈ້ົ ນິ ຕະນາການສູງເຂາົ້ົ ໃນການຄນົົ້ ຄວາ້ົ ຮ່ າຮຽນ ແລະສດິ ສອນ, ໂດຍສະເພາະແມ່ ນການສາ້ົ ງພາບຄນົ ໃໝ່ ໃນສງັ ຄມົ ຍຸກປັດຈບຸ ນັ ໃຫໄົ້ ດຢ້ົ ່ ູມນັ ສະໝອງ, ຈາກນນັົ້ ຈ່ ງຶ ວາງທດິ ທາງ, ຫລກັ ການ ແລະວທິ ກີ ານສກຶ ສາໃຫແົ້ ທດ ເໝາະຕາມທດິ ທາງກ່ ສາ້ົ ງຄນົ ໃໝ່ ທ່ ພີ ກັ ແລະ ລດັ ວາງອອກ, ໃນເວລາກະກຽມບດົ ສອນ ຫລຕື າລາສດິ ສອນ ຄູອາຈານຕອົ້ ງຈນິ ຕະນາການລ່ ວງໜາ້ົ , ບ່ ອນໃດ 78

ນກັ ຮຽນຈະສນົ ໃຈ, ບ່ ອນໃດຍາກ, ບ່ ອນໃດງ່າຍ ແລະ ບ່ ອນໃດນກັ ຮຽນຈະສອບຖາມ ເມ່ ອື ນກຶ ພາບໄດຄົ້ ແື ນວ ນນັ້ົ ພວກເຮາົ ຈ່ ງຶ ຮູຈ້ົ ກັ ກະກຽມຄາຕອບໄວລ້ົ ່ ວງໜາົ້ ເພ່ ອື ໃຫວົ້ ຽກງານສດິ ສອນຈ່ ງຶ ຈະໄດຮົ້ ບັ ຜນົ ດ.ີ 4) ດາ້ົ ນການສາົ້ ງບຸກຄະລກິ ະພາບ: ເມ່ ອື ພວກເຮົາມຈີ ນິ ຕະນາການລ່ ວງໜາ້ົ ພວກເຮົາຈ່ ງຶ ສາມາດດດັ ແປງກິລິຍາທ່ າທຂີ ອງຕນົ ເອງໃຫ້ົ ຖກື ຕອົ້ ງເໝາະສມົ ກບັ ຄາດຫວງັ ຂອງສງັ ຄມົ ວາງໄວ.ົ້ 2.3. ຊະນດິ ຂອງຈນິ ຕະນາການ ຈນິ ຕະນາການລວມມີ 2 ຊະນດິ ຄ:ື 1) ຈນິ ຕະນາການເຈຕະນາ ແມ່ ນຈນິ ຕະນາການທ່ ວີ າງຈດຸ ປະສງົ , ມແີ ຜນການວາງໄວລົ້ ່ ວງໜາົ້ , ໝາຍຄວາມວ່ າ ກາເນດີ ຂນຶ້ົ ດວົ້ ຍ ຄວາມຕງັົ້ ໃຈ ແລະມກີ ານກະກຽມຢ່ າງຄກັ ແນ່ ເຊ່ ງິ ມສີ ອງຮູບການຄ:ື ກ. ຈນິ ຕະນາການຄນື : ແມ່ ນໄລຍະການເກດີ ພາບໃໝ່ ຕ່ ກບັ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸປາກດົ ການໃດໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ໃີ ນຕວົ ຈງິ ແລວ້ົ ແຕ່ ຄນົ ເຮາົ ບ່ ໄດສົ້ າຜັດໂດຍກງົ ກບັ ເປົົາ້ ໝາຍ ເຊ່ ນັ : ໃນເມ່ ອື ວັດຖຸປາກດົ ການໃດໜ່ ຶງທ່ ສີ າຄນັ ຖືກເສຍຫາຍ, ໃນກລະນີທ່ ີ ຕອົ້ ງການຜະລດິ ຄນື ສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວ ແມ່ ນຄນົ ເຮາົ ຈາເປັນຕອົ້ ງໄດຈ້ົ ນິ ຕະນາການຄນື ຈ່ ງຶ ຜະລດິ ໄດຄ້ົ ນື ຂນຶ້ົ ໂດຍບ່ ທນັ ມມີ າກ່ ອນໃນສງັ ຄມົ . ຂ. ຈນິ ຕະນາການປະດດິ ສາ້ົ ງ: ແມ່ ນໄລຍະການສາົ້ ງຮູ ບພາບໃໝ່ ຂຶນົ້ ໂດຍທ່ ີບທັນມີມາກ່ ອນໃນສັງຄົມ, ໂດຍແມ່ ນການ ປະດດິ ສາ້ົ ງຕບົ ແຕ່ ງຂນຶ້ົ ເອາົ ເອງ ເຊ່ ິງອງີ ໃສ່ ຂມົ້ ູນຕວົ ຈງິ ຈາກໂລກພາວະວໄິ ສ ຕວົ ຢ່ າງ ເລ່ ອື ງຍານອາວະກາດທາ ອດິ ໂດຍແມ່ ນ ຊໂີ ອນກບົ ສະກີ ເປັນຜູປ້ົ ະດດິ ສາ້ົ ງຂນຶົ້ ເຊ່ ງິ ບ່ ເຄຍີ ມມີ າກ່ ອນ. 2) ຈນິ ຕະນາການບ່ ມເີ ຈດຕະນາ: ແມ່ ນຈນິ ຕະນາການທ່ ບີ ່ ໄດຕົ້ ງັ້ົ ໃຈ, ບ່ ໄດວົ້ າງແຜນ ແລະວທິ ກີ ານໄວລ້ົ ່ ວງໜາ້ົ , ແມ່ ນ ຈນິ ຕະນາການທ່ ີ ເກດີ ຂນຶ້ົ ເອງແບບບງັ ເອນີ ໃນເມ່ ອື ພບົ ເຫນັ ວດັ ຖຸປະກດົ ການໃດໜ່ ຶງ ຕວົ ຢ່ າງ ໃນເມ່ ອື ເຮາົ ຫາກໄດຍົ້ ນິ ເລ່ ອື ງທຸກ ຍາກຂອງຜູໃົ້ ດໜ່ ງຶ ເຮາົ ອາດຈະນກຶ ເຫນັ ພາບ ແລະສະພາວະຂອງ ເຂາົ ເຈາົົ້ . ຈນິ ຕະນາການຂອງບຸກຄນົ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ເຊ່ ງິ ມກີ ານສະແດງອອກຢ່ ູໃນບຸກຄະ ລກິ ະພາຂອງ ແຕ່ ລະບຸກຄນົ , ຜູໃົ້ ດຫາກມອີ ຸດມົ ຄະຕຈິ ະແຈງ້ົ , ມຄີ ວາມມ່ ຸງຫວງັ ຕງັົ້ ໜາົ້ ແລະ ປາຖະໜາ ຈນິ ຕະນາການຂອງ ບຸກຄົນນນັົ້ ກມີທ່ າດໃີ ນການບືນຕວົ ໄປສ່ ູເປົ້ົາໝາຍ. ນອກຈາກນີົ້ ແລວ້ົ ຈນິ ຕະນາການຂອງຄນົ ເຮົາຍງັ ຂຶນົ້ ກບັ ສະພາບຈດິ ໃຈອກີ ເພາະສະພາບອາລມົ ຈດິ ແມ່ ນປັດ ໄຈໜ່ ງຶ ທ່ ຊີ ຸກຍູ ້ົ ຫຼກື ດີ ຫາົ້ ມຈນິ ຕະນາການຂອງບຸກຄນົ ໃນ ການເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊີວດິ ເຊ່ ນັ ສະພາບ ຈດິ ໃຈຫາກສົດຊ່ ນື ແຈ່ ມໃສກຈະສ່ ົງຜົນໃຫກ້ົ ານດາລງົ ຊວີ ິດ ແລະ ການເຄ່ ືອນໄຫວຂອງບຸກຄົນນນັົ້ ມຄີ ວາມຟົດຟືົ້ນ, ເບກີ ບານຫາົ້ ວຫນັ ແລະມຊີ ີວດິ ຊວີ າ, ຍາມໃດກ່ ບຸກບນື ໄປ ສ່ ູປົາົ້ ໝາຍແຫ່ ງຊວີ ດິ . 3. ພາສາ 3.1. ຄວາມໝາຍຂອງພາສາ ພາສາ ແມ່ ນປະກດົ ການໜ່ ຶງຂອງສັງຄົມ, ແມ່ ນພາຫະນະສາຄັນໃນການເຄ່ ືອນໄຫວແລກ ປ່ ຽນ ບດົ ຮຽນຊວີ ດິ (ຄາຄດິ ຄາເຫນັ ) ຂອງມະຫາຊນົ ແມ່ ນພາຫະນະການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງມນັ ສະໝອງ ເຊ່ ງິ ປະກອບ ດວົ້ ຍສານວນ, ຄາສບັ ແລະ ໄວຍາກອນ. ແຕ່ ລະຊາດລວົ້ ນແຕ່ ມພີ າສາສະເພາະຂອງໃຜມນັ ແລະພາສາແມ່ ນເຄ່ ອື ງໝາຍ (ກດົ ລບັ ) ທ່ ໄີ ດກົ້ າເນດີ ແລະຂະຫຍາຍຕວົ ທາງປະຫວດັ ສາດ ແລະສງັ ຄມົ , ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນທາງ ດາົ້ ນພາສາຂອງແຕ່ ລະສນັ ຊາດມີ 79

ຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ , ພາສາມກີ ານປ່ ຽນແປງໄປຕາມວວິ ັດທະນາ ການຂອງສງັ ຄມົ ແລະວທິ ະຍາສາດ ໝາຍວ່ າ ເມ່ ອື ສງັ ຄມົ ຈະເລນີ ສວີ ໄິ ລ, ວທິ ະຍາສາດກາົ້ ວໜາົ້ ແມ່ ນ ພາສາກ່ ສມົ ບູນຂນຶ້ົ ເລອືົ້ ຍໆ. 3.2. ຄວາມໝາຍຂອງພາສາຄາເວາົ້ົ ພາສາຄາເວົາ້ົ ແມ່ ນການໃຊພ້ົ າສາລວມ (ເຄ່ ືອງໝາຍ) ຂອງບຸ ກຄົນເຊ່ ິງໄດກ້ົ າເນີດເກີດຂຶນ້ົ ຢ່ ູໃນ ວວິ ັດທະນາການເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄນົ , ພາຫະນະແລກປ່ ຽນຄາຄດິ ຄາເຫັນ ແລະສ່ ອງເຖິງວັດຖຸ ປາກດົ ການທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ຮບັ ຮູໃົ້ ນໃຈ. ພາສາຄາເວົາົ້ ຂອງຄນົ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກັນ ເພາະຂຶນ້ົ ຢ່ ູກບັ ລະດັບຄວາມຮູ ,ົ້ ລະດບັ ວດັ ທະນະທາ ແລະບດົ ຮຽນຊວີ ດິ ຂອງແຕ່ ລະຄນົ ອກີ ດວ້ົ ຍ, ສະນນັ້ົ ພາສາຄາເວາົ ້ົ ແມ່ ນພາຫະນະເຄ່ອື ນໄຫວທາງຈດິ ທ່ ໄີ ປຄ່ ຽງ ຄ່ ູກບັ ການຄົນົ້ ຄດິ , ໃນເມ່ອື ແຕ່ ລະຄົນຫາກມວີ ຊິ າຊບີ ແຕກຕ່ າງກນັ ກຈະເຮດັ ໃຫພົ້ າສາຄາເວາົ ົ້ ຂອງແຕ່ ລະຄນົ ແຕກຕ່ າງກນັ . 3.3. ບດົ ບາດ ແລະໜາ້ົ ທ່ ຂີ ອງພາສາ 3.3.1. ບດົ ບາດຂອງພາສາ ພາສາແມ່ ນພາຫະນະເພ່ ອື ແລກປ່ ຽນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງບຸກຄນົ ຢ່ ູໃນສງັ ຄມົ , ສະນນັ້ົ , ພາສາຈ່ ງຶ ຕດິ ພນັ ຢ່ າງສະໜິດແໜນ້ົ ກບັ ຊວີ ິດຂອງຄົນຜູໜົ້ ່ ຶງ, ຫາກບ່ ມພີ າສາຄນົ ກບ່ ສາມາດທ່ ີຈະເປັນຄົນໄດ,ົ້ ເພາະວ່ າຈດິ ຮູສົ້ ກຶ ຂອງຄນົ ແມ່ ນຮູສົ້ ຶກດວ້ົ ຍພາສາ, ທຸກໆ ປາກດົ ການທາງຈດິ ທ່ ກີ າເນີດເກີດ ຂນຶົ້ ຢ່ ູໃນມນັ ສະໝອງຂອງຄົນ ເຮາົ ແລະໄດສ້ົ ະແດງອອກຜ່ ານພດຶ ຕກິ າ ເຊ່ ນັ : ການຄນົົ້ ຄດິ , ຈນິ ຕະ ນາການ, ຄວາມນກຶ ຕອງ, ຮູບພາບ, ອາລມົ ຈດິ ເຫ່ ຼາົ ນນັົ້ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ູພາຍໃຕຮົ້ ູບການຂອງພາສາ. ຍອ້ົ ນພາສາຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຄ້ົ ນົ ເຮາົ ສາມາດສາຜດັ ແລະຮບັ ຮູໄົ້ ດວ້ົ ດັ ຖຸປາກດົ ການອອ້ົ ມຂາ້ົ ງ. ຍອົ້ ນພາສາຈ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ເຄ່ ອື ນໄຫວຈນິ ຕະນາການຂອງຄນົ ເຮາົ ສມົ ບູນ ແລະ ເຮັດໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ຄນົ້ົ ຄດິ ໄດເົ້ ລກິ ເຊ່ ງິ . ພາສາຊ່ ວຍໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ເຄ່ ອື ນໄຫວຢ່ າງມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາົ້ ງ, ເຮດັ ໃຫຄ້ົ ວາມຮບັ ຮູບົ້ ່ ຖກື ຕອົ້ ງຈາກດັ , ພາສາເຮັດໃຫຊ້ົ ວີ ດິ ຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມອຸດົມສມົ ບູນຍ່ ງິ ຂນຶົ້ ແລະ ລະດັບວັດທະນາທາຂອງຊາດຈ່ ງຶ ມີ ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ. 3.3.2. ໜາ້ົ ທ່ ຂີ ອງພາສາ ພາສາມໜີ າົ້ ທ່ ີຈດົ ຈາ, ບັນທຶກບົດຮຽນປະຫວດັ ສາດ ແລະສງັ ຄົມຕ່ າງໆ ອກີ ດາົ້ ນໜ່ ຶງ ເມ່ ອື ຄນົ ເຮາົ ຢາກຢືນຍງົ ຄງົ ຕວົ ໄດກ້ົ ຕ່ ເມ່ ອື ຄນົ ເຮາົ ມພີ າສາຄາເວາົ້ົ ຫຼພື າສາລວມເປັນພາຫະນະທ່ ີ ສາຄນັ ໃນວວິ ດັ ທະນາການ ຂອງຄນົ ຜູໜົ້ ່ ງຶ ແລະຂອງສງັ ຄມົ . ຍອ້ົ ນມພີ າສາຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງຶ ສາມາດເອນີ້ົ ຊ່ ຂື ອງວດັ ຖຸໄດົ້ ເພ່ ອື ແນໃສ່ ໃຫວົ້ ດັ ຖຸນນັ້ົ ມຄີ ວາມໝາຍ, ຈາກນນັົ້ ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງຶ ສາມາດຄນົ້ົ ຄວົ້ າ ແລະດດັ ແປງໂລກໄດ.້ົ ພາສາມໜີ າ້ົ ທ່ ໃີ ນການແລກປ່ ຽນຄວາມຄດິ ເຫນັ ລະຫວ່ າງສງັ ຄມົ ແລະ ສະແດງໃຫເົ້ ຫນັ ທ່ າທກີ ລິ ຍິ າ, ອາລມົ ຈດິ ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື 3.4. ຊະນດິ ຂອງພາສາ ພາສາແບ່ ງອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ:ື 1) ພາສານອກ: ພາສານອກໄດແົ້ ບ່ ງອອກເປັນຫາຼ ຍຮູບການຄ:ື ພາສາສົນທະນາ ແມ່ ນຮູບການໜ່ ຶງ ເຊ່ ິງກາເນິຂຶນ້ົ ໄວກ່ ອນໝ່ ູໃນບັນດາທຸກຮູ ບການ ທ່ ີ ສະແດງອອກຂອງພາສາ, ການສນົ ທະນາເກດີ ຂຶນ້ົ ໄດໃ້ົ ນເມ່ ອື ມຜີ ່ ູໜ່ ຶງເວາົົ້ ແລະ ອກີ ຜ່ ູໜ່ ຶງຟັງເພ່ ອື ແລກປ່ ຽນຄາ ຄດິ ຄາເຫນັ ນາກນັ ເຊ່ ງິ ໄດມ້ົ ບີ າງຈດຸ ພເິ ສດ ເຊ່ ນັ : ມກີ ານເວົາ້ົ ຫຍ,້ົ ເວາົົ້ ຕດັ ເພາະໄດເົ້ ວາົ້ົ ນາກນັ ໂດຍກງົ , ມກີ ານ ກະຕຸກຊຸກຍູ,້ົ ແລະມຄີ າຄດິ ຄາເຫນັ ຕອບຄນື , ການສນົ ທະນາແມ່ ນພາສາປາກເວາົ້ົ ທ່ ງີ ່າຍດາຍ. 80

ພາສາດ່ ຽວ ແມ່ ນກາເນດີ ຂນຶົ້ ມາຈາກພາສາສນົ ທະນາ, ໃນເວລາທ່ ຄີ ນົ ຫວຼ ງຫຼາຍ ມຄີ ວາມຕອົ້ ງການແກ ົ້ ໄຂບນັ ຫາໃດໜ່ ງຶ ດວົ້ ຍຄວາມຮູອ້ົ ນັ ຄບົ ຖວ້ົ ນ ແລະເປັນລະບບົ , ເຊ່ ງິ ເຄຍີ ສະແດງອອກໃຕຮ້ົ ູບການ ເຊ່ ນັ : ບດົ ລາຍ ງານ, ບດົ ເລ່ າົ ເລ່ ອື ງ, ການປາຖະກະຖາ ພາສາດ່ ຽວຮຽກຮອົ້ ງ ໃຫຜົ້ ູເົ້ ວາົົ້ ຕອົ້ ງສະແດງບນັ ຫາດວ້ົ ຍຄາເວາົ້ົ ອນັ ຊດັ ເຈນ ໝາຍຄວາມວ່ າຕອ້ົ ງມກີ ານຈດັ ຕງັົ້ , ກະກຽມ ເພ່ ອື ສະແດງອອກຢ່ າງຄກັ ແນ່ , ຜູເ້ົ ວາົົ້ ຕອ້ົ ງສານກຶ ໄດວົ້ ່ າອນັ ໃດ ຜ່ ູຟັງຈະເຂາົ້ົ ໃຈງ່າຍ, ເຂາົົ້ ໃຈຍາກ, ສະນນັົ້ ການສະແດງພາສາດ່ ຽວຮຽກຮອ້ົ ງໃຫຜົ້ ູເ້ົ ວາົ້ົ ຕອົ້ ງອະທບິ າຍ, ພສິ ູດ, ມີ ສລິ ະປະທງັ ຕນີ ທງັ ມ,ື ທ່ າ ແລະ ຈງັ ຫວະຄກັ ແນ່ . ພາສາຂຽນ ແມ່ ນພາສາໜ່ ຶງຂອງພາສານອກ ເຂ່ ິງກາເນີດໃນເມ່ ອື ຄົນເຮົາເຫັນວ່ າມີ ຄວາມຈາເປັນ ຕອ້ົ ງການເກບັ ກາ ແລະຮກັ ສາບນັ ດາເຫດການເອາົ ໄວ,ົ້ ການຂດິ ຂຽນເປັນຕວົ ອກັ ສອນເພ່ ອື ບນັ ທກຶ ແລະຈດົ ຈາ ເຫດການ ເຊ່ ນັ : “ມໃືົ້ ໝ່ ” ແມ່ ນຄນົ ປະຖມົ ບູຮານໄດແ້ົ ຕມົ້ ຮູບຕາເວນັ ເພ່ ອື ແທນໃຫແ້ົ ກ່ ຄວາມໝາຍວ່ າ “ມໃື້ົ ໝ່ ”ຫຼອື ່ ນື ໆ. 2) ພາສາໃນ : ພາສາກກື ແມ່ ນຮູບການໜ່ ງຶ ຂອງພາສາ ເຊ່ ງິ ບ່ ປ່ ອຍສານຽງສຽງອອກມາທາງນອກ ແລະໄດ້ົ ກາຍເປັນພນືົ້ ຖານຂອງພາສາຂຽນ, ພາສາເວາົົ້ ເຊ່ ນັ : ພາສາຂອງຄນົ ປາກກກື . 4. ການຈ່ ື ແລະ ການລມື 4.1. ການຈ່ ື 4.1.1. ຄວາມໝາຍຂອງການຈ່ ື ການຈ່ ື ໝາຍເຖິງຂະບວນການທ່ ສີ ະໝອງເກບັ ຮກັ ສາຂມົ້ ູນໄວໄ້ົ ດົ້ ແລະ ເມ່ ອື ມຄີ ວາມຈາເປັນທ່ ຈີ ະ ຕອົ້ ງໃຊຂ້ົ ມ້ົ ູນນນັົ້ ກ່ ສາມາດດງຶ ອອກມາໃຊໄົ້ ດ້ົ ລວມທັງຂມົ້ ູນເຫ່ ຼາົ ນນັົ້ ກສາມາດທ່ ີຈະຖກື ລມື ໄປໄດຕ້ົ າມໄລຍະ ເວລາທ່ ຜີ ່ ານໄປ. ຮູບການຂອງການຈ່ ື ແມ່ ນມີ 3 ໄລຍະຄ:ື 1) ການຈ່ ໂື ດຍການຮັບສາຜັດ (Sensory Memory) ເປັນການຈ່ ທື ່ ີເກີດຂຶນ້ົ ຈາກການຮັບສາຜັດ ເຊ່ ງິ ລວມມຊີ ່ ວງໄລຍະເວລາພຽງສນັົ້ ໆ ຕງັົ້ ແຕ່ ນອົ້ ຍກວ່ າ 1 ວນິ າທີ ໄປຈນົ ເຖງິ ເປັນເວລາ ຫາຼ ຍວນິ າທ.ີ 2) ການຈ່ ໄື ລຍະສນັ້ົ (Short term memory) ຈາກຄວາມຈ່ ຈື າການຮບັ ສາຜດັ ຖາ້ົ ບຸກຄນົ ໃຫຄົ້ ວາມ ສົນໃຈຂມົ້ ູນນນັົ້ ໆ ຄວາມຈ່ ຈື າຈາກການສາຜດັ ກຈະປ່ ຽນໄປເປັນຄວາມຈ່ ຈື າໄລຍະສັນົ້ ເຊ່ ັນ: ສາມາດຈ່ ຈື າ ເບໂີ ທລະສບັ ທ່ ຈີ ະໂທອອກໄດ.ົ້ 3. ການຈ່ ຈື າໄລຍະຍາວ (Long term memory) ເປັນການຈ່ ຈື າທ່ ບີ ຸກຄົນເກບັ ຮັກສາ ໄວໄົ້ ດເ້ົ ປັນ ໄລຍະເວລາຍາວນານ, ອາດຕະລອດຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ນັ : ການຈ່ ຊື ່ ຂື ອງຕນົ ເອງໄດ.ົ້ 4.1.2. ຂະບວນການຂອງການຈ່ ຈື າ ໃນການຈດັ ການກັບຂມົ້ ູນໃນແຕ່ ລະໄລຍະຄວາມຈາ ອາດທຽບໄດກົ້ ັບການປະເມີນຂມົ້ ູນທາງ ຄອມພວິ ເຕ,ີ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວົ້ ຍການໃສ່ ລະຫດັ ຂມົ້ ນູ (Encoding) ການເກບັ ຮກັ ສາຂມົ້ ນູ (Storage) ແລະ ການກູຂົ້ ມົ້ ູນກັບຄືນ (Retrieval) ເຊ່ ິງໃນການທ່ ີບຸ ກຄົນບ່ ສາມາດກູຂ້ົ ມົ້ ູນຄືນມາໄດ້ົ ກຈະເກີດການລືມ (Forgetting) ເກດີ ຂນຶົ້ . 4.1.3. ວທິ ກີ ານວດັ ການຈ່ ຈື າ ໃນການວດັ ການຈ່ ຈື າຂອງບຸກຄນົ ສາມາດມວີ ທິ ວີ ດັ 3 ວທິ ຄີ :ື 1) ການລະນກຶ (Recall) ໝາຍເຖິງ ການທ່ ບີ ຸກຄນົ ທວນຄນື ຄວາມຈ່ ຈື າໃນຂະນະທ່ ບີ ່ ມເີ ຫດການ ນນັ້ົ ປາກດົ ຢ່ ູຕ່ ໜາ້ົ ຕວົ ຢ່ າງ ການສະເກດັ ໃບໜາ້ົ ຂອງຄົນຮາ້ົ ຍຈາກຄາບອກເລ່ າົ , ການສອບເສັງແບບອດັ ຕະໄນ ເປັນຕນົົ້ . 81

2) ການຈ່ ໄື ດ້ົ (Recognition)ໝາຍເຖິງການທ່ ີບຸກຄົນສາມາດຈ່ ຈື າສ່ ິງກະຕຸ ນ້ົ ທ່ ີເຄຍີ ປະສົບມາ ແລວົ້ ໄດ,ົ້ ເມ່ ອື ສ່ ງິ ກະຕຸນົ້ ນນັົ້ ໄດມົ້ າປະກດົ ຢ່ ູຕ່ ໜາົ້ ອກີ ຄງັ້ົ ໜ່ ຶງ ຕວົ ຢ່ າງ ການຊບີົ້ ອກໂຕຄນົ ຮາົ້ ຍ, ບດົ ສອບເສງັ ປາ ລະໄນທ່ ເີ ລອື ກຕອບ (Multiple choice). 3) ການຮຽນຊາົ້ (Relearning) ເປັນວທິ ີການວດັ ຄວາມຈ່ ຈື າໂດຍເບ່ ງິ ຈາກຄວາມຈ່ ຈື າ ທ່ ຍີ ງັ ຫຼົງ ເຫຼືອຢ່ ູ ດ່ ງັ ນນັົ້ , ຖາົ້ ບຸກຄນົ ເຄຍີ ໄດຮ້ົ ຽນສ່ ິງໃດມາແລວົ້ ,ເມ່ ອື ໄດມົ້ າຮຽນນນັົ້ ຊາົ້ ອກື ເທ່ ືອໜ່ ຶງ ຍ່ ອມໃຊເ້ົ ວລາໃນ ການຈ່ ຈື າລດົ ນອົ້ ຍລງົ , ທງັ ນີົ້ ເພາະຍງັ ຄວາມຈ່ ຈື າຫຼງົ ເຫຼອື ຢ່ ູນນັ້ົ ເອງ, ການຫຼງົ ເຫຼອື ຂອງຄວາມຈ່ ື ຈ່ ງຶ ເປັນຜນົ ມາ ຈາກການຮຽນຊາ້ົ ຫທຼື ບົ ທວນເລອືົ້ ຍໆ ເຊ່ ງິ ເຮດັ ໃຫປົ້ ະຢັດເວລາ ໃນການຮຽນຮູໄົ້ ປໄດ.້ົ 4.2. ການລມື 4.2.1. ຄວາມໝາຍຂອງການລມື ການລມື ໝາຍເຖິງ ເປັນຄວາມບ່ ສາມາດທ່ ຈີ ະກູຂົ້ ມົ້ ູນທ່ ເີ ກບັ ຮກັ ສາເອາົ ໄວແ້ົ ຕ່ ກ່ ອນໄດ,ົ້ ເຊ່ ງິ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫບ້ົ ຸກຄນົ ຕອ້ົ ງສູນເສຍຂມ້ົ ູນທ່ ມີ ປີ ະໂຫຍດ, ເມ່ ອື ມຄີ ວາມຈາເປັນທ່ ຕີ ອົ້ ງໃຊຂ້ົ ມົ້ ູນ ຈ່ ງຶ ຕອົ້ ງເສຍເວລາ ໃນການຮຽນຮູໃົ້ ໝ່ . 4.2.2. ສາເຫດຂອງການລມື ມສີ າເຫດຫຼາຍຢ່ າງທ່ ນີ ກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາອະທບິ າຍວ່ າເປັນສາເຫດຂອງການລມື ເຊ່ ນັ : 1) ການເສ່ ືອມສະລາຍຂອງຮ່ ອງຮອຍ (Trace decay) ແນວຄິດນອີົ້ ະທບິ າຍໄດໂົ້ ດຍ ທດິ ສະດີ ຄວາມເສ່ ອື ມໂຊມທ່ ສີ ະເໜີວ່ າ ຄວາມຈ່ ຈື າຂອງມະນຸດຈະມກີ ານເສ່ ືອມໂຊມຮ່ ອງຮອຍ ໄປຕາມການເວລາທ່ ີ ຜ່ ານໄປ, ຕອົ້ ງປຽບທຽບຄວາມຈ່ ຈື າເປັນດງັ ຮອຍຕນີ ຈະເຫນັ ໄດວ້ົ ່ າ ຮອຍຕນີ ບຸກຄນົ ສາມາດເສ່ ອື ມສະລາຍ ຮ່ ອງຮອຍໄປໄດເ້ົ ມ່ ອື ເວລາໄດຜົ້ ່ ານພນົົ້ ໄປ ເຊ່ ງິ ຄວາມຈ່ ຈື າກ່ ມລີ ກັ ສະນະເຊ່ ນັ ດຽວກນັ . 2) ການແຊກແຊງ (Interference)ທດິ ສະດກີ ານແຊກແຊງໄດອົ້ ະທບິ າຍວ່ າ ການລມື ຈະເກດີ ຂນຶ້ົ ໄດເ້ົ ມ່ ອື ມກີ ານແຊກແຊງ ຫຼື ລບົ ກວນກນັ ຂອງຂມົ້ ູນ ເຊ່ ງິ ແບ່ ງອອກເປັນ 2 ກລະນີ ຄ:ື ➢ ການຕາມແຊກແຊງ (Practive Interference) ເປັນການທ່ ຄີ ວາມຈ່ ຈື າໃນຄງັົ້ ກ່ ອນ ເຂາົົ້ ມາແຊກແຊງຄວາມຈ່ ຈື າໃນຄງັົ້ ໃໝ່ ຕວົ ຢ່ າງ ການຮຽນວຊິ າຊວີ ະສາດ ແລະ ຕ່ ມາຮຽນວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ເຊ່ ງິ ຈະພົບເນືອ້ົ ໃນໃຈຄວາມຈາກການຮຽນວິຊາຊີວະສາດຈາມຕາມແຊກແຊງການຮຽນໃນຄງັ້ົ ໃໝ່ ຄເື ນືອ້ົ ໃນ ໃຈຄວາມຂອງວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ຜນົ ຂອງມນັ ເຮດັ ໃຫຜົ້ ູຮົ້ ຽນເຮດັ ຄະແນນສອບເສງັ ວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາໄດບ້ົ ່ ດປີ ານໃດ, ຈາການສກຶ ສາໄດພົ້ ບົ ວ່ າ ຖາົ້ ສ່ ງິ ທ່ ບີ ຸກຄນົ ຮຽນຮູຄົ້ ງັ້ົ ເກ່ າົ ແລະ ຄງັົ້ ໃໝ່ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ຫຼາຍຈະ ເຮດັ ໃຫກົ້ ານຕາມແຊກແຊງມຜີ ນົ ນອ້ົ ຍລງົ ➢ ການຢົ້ອນແຊກແຊງ (Retroactive interference)ເປັນລັກສະນະທ່ ີຄວາມຈ່ ຈື າໃໝ່ ຢອ້ົ ນກບັ ມາແຊກແຊງຄວາມຈ່ ຈື າຄງັົ້ ເກ່ າົ ເຊ່ ນັ : ການຈ່ ຈື າໝາຍເລກໂທລະສບັ ໃໝ່ ອາດຈະແຊກແຊງ, ການຈ່ ຈື າ ໝາຍເລກໂທລະສບັ ຂອງບຸກຄນົ ເປັນຕນົົ້ ຫຼກື ານຮຽນວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ແລະ ຕາມມາດວ້ົ ຍການຮຽນວຊິ າ ຊວີ ະວທິ ະຍາ ແລະ ຫຼງັ ຈາກນນັ້ົ ກມກີ ານທດົ ສອບຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ເຊ່ ງິ ອາດຈະເຮດັ ໃຫບ້ົ ຸກຄນົ ໄດຄ້ົ ະແນນສອບ ທ່ ີບ່ ດີ ທັງນເີ້ົ ນ່ ອື ງຈາກເນອື້ົ ໃນໃຈຄວາມຂອງວິຊາ ຊວີ ະວິທະຍາຈະຢົ້ອນແຊກແຊງ, ເນອື້ົ ໃນໃຈຄວາມວິຊາ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ. 82

ການຮຽນວຊິ າ ການຮຽນວຊິ າ ການທດົ ສອບວຊິ າ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ຊວີ ະວທິ ະຍາ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ການແຊກແຊງ ແຜນຜງັ ທ່ ີ 11 : ສະແດງການແຊກແຊງການຈ່ ຈື າ 3) ແຮງຈງູ ໃຈ (Motivation) ແນວຄິດນີ້ົ ຊິກມນັ ຟຣອຍ (Sigmund Freud) ໄດສ້ົ ະເໜືວ່ າ: ບຸກຄນົ ສາມາດລມື ປະສບົ ການໄດໂົ້ ດຍຜ່ ານການເກບັ ກດົ ເອາົ ໄວ້ົ ເຊ່ ນັ : ການເສຍຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄົນເຊ່ ງິ ເປັນທ່ ີ ຮກັ , ຈະເຮດັ ໃຫບົ້ ຸກຄນົ ເກບັ ກດົ ຄວາມຮູສົ້ ກຶ ໄປສ່ ູສ່ ວນຂອງຈດິ ໄຮສ້ົ ານກຶ ທ່ ີ ເອນີົ້ ວ່ າ ເປັນການລມື , ໃນແນວຄດິ ຂອງທ່ ານ ຟຣອຍ, ການລມື ຊະນດິ ນີົ້ ບ່ ໄດເົ້ ປັນການລມື ຈງິ ໆ ແຕ່ ຍງັ ເກບັ ໄວຢົ້ ່ ູໃນສ່ ວນຂອງຈດິ ໄຮສົ້ ານກຶ ແລະມີ ອດິ ທພິ ນົ ຕ່ ພດຶ ຕກິ າໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ຂອງບຸກຄນົ . 4) ການເຂາົົ້ ລະຫດັ ໂດຍສະເພາະ (Encoding specificity) ການກຄູ້ົ ນື ຄວາມຈາໄລຍະຍາວຈະ ຂນຶົ້ ຢ່ ູກບັ ຕົວຊີທົ້ ່ ີຕອົ້ ງມີຄວາມສາມາດກູຂ້ົ ມົ້ ູນໄດຢ້ົ ່ າງພຽງພ ເຊ່ ັນ ບຸ ກຄົນຈະສາມາດຈ່ ຈື າໄດດ້ົ ີ ເມ່ ອື ຢ່ ູໃນ ສະຖານທ່ ດີ ຽວກນັ ກບັ ສະຖານທ່ ທີ ່ ເີ ກດີ ເຫດການທ່ ຕີ ອົ້ ງຈ່ ຈື ານນັ້ົ , ນກັ ສກຶ ສາຈະເຮດັ ຂສ້ົ ອບໄດເ້ົ ມ່ ອື ຢ່ ູໃນຫອ້ົ ງ ສອບທ່ ເີ ປັນຫອ້ົ ງດຽວກນັ ກບັ ຫອົ້ ງທ່ ໃີ ຊເົ້ ປັນຫອົ້ ງຮຽນໜງັ ສດື ວົ້ ຍ. 4.2.3.ວທິ ກີ ານເພ່ ມີ ປະສດິ ທພິ າບຂອງການຈ່ ຈື າ ເຖິງແມ່ ນວ່ າ ປະສິດທິພາບຂອງຄວາມຈ່ ຈື າຈະຂນຶົ້ ຢ່ ູກບັ ສາມາດທາງດາ້ົ ນສະໝອງຂອງບຸກຄນົ ແຕ່ ນອກຈາກນນັົ້ ບຸກຄນົ ສາມາດໃຊເົ້ ຕກັ ນກິ ເພ່ ອື ເພ່ ມີ ຄວາມສາມາດຂອງການຈ່ ຈື າໄດດົ້ ່ ງັ ນ:ີ້ົ 1) ວທິ ີ S Q 3 R (The SQ3R method) ເປັນເຕກັ ນກິ ເຊ່ ງິ ໃຊຫົ້ າຼ ຍວທິ ປີ ະກອບເຂາົ້ົ ດວົ້ ຍກນັ ເຊ່ ງິ ໄດແ້ົ ກ່ : • ກ່ ອນຈະສກຶ ສາເລ່ ອື ງໃດກ່ ຕາມຈະຕອ້ົ ງການສາຫວຼ ດ(Survey) ຫວົ ຂຫົ້ ຼກັ ແລະ ຫວົ ຂສ້ົ ສາຮອງ ເພ່ ອື ໃຫຮົ້ ູຂ້ົ ອບເຂດກອບຂອງວຽກທ່ ບີ ຸກຄນົ ຕອົ້ ງການທາການສກຶ ສາ • ຕງັົ້ ຄາຖາມ (Question) ໃຫພົ້ ະຍາຍາມຕງັົ້ ຄາຖາມຖາມຕນົ ເອງ ແລະພະຍາຍາມຫາຄາຕອບເມ່ ອື ໄດົ້ ອ່ ານຜ່ ານຫວົ ຂເ້ົ ຫ່ ຼາົ ນນັ້ົ • ອ່ ານເນອືົ້ ໃນໃຈຄວາມຢ່ າງຕງັ້ົ ໃຈ ( Read ). • ພາຍຫງຼັ ຈາການອ່ ານໃນແຕ່ ລະສ່ ວນໃຫພ້ົ ະຍາຍາມເບ່ ງິ ວ່ າຕນົ ເອງ ເຂາົ້ົ ໃຈສ່ ວນໃດ ແລະບ່ ເຂາົ້ົ ໃຈສ່ ວນ ໃດແດ່ (Recite) ບ່ ຄວນປ່ ອຍສ່ ວນນນັ້ົ ລ່ ວງເລຍີ ໄປຈນົ ກວ່ ານກັ ສກຶ ສາຈະເຂາົ້ົ ໃຈ ສ່ ວນທ່ ີກາລງັ ສຶກ ສານນັ້ົ ແລວ້ົ . • ທບົ ທວນສ່ ງິ ທ່ ຮີ ຽນໄປແລວ້ົ ເປັນໄລຍະ (Review) ອາດເຮດັ ໄດໂ້ົ ດຍການການທດົ ສອບ ແລະ ອ່ ານ ຊາ້ົ ໃນສ່ ງິ ທ່ ຍີ ງັ ຈ່ ຈື າບ່ ໄດ.ົ້ 2) ການກະຈາຍການເຝິ ກຫັດ (Distributed Practice) ເປັນວິທີທ່ ີເໝາະສົມກັບການສຶກສາ ບດົ ຮຽນທ່ ເີ ປັນທາງດາ້ົ ນວຊິ າການ ຕວົ ຢ່ າງ ຖາົ້ ນກັ ສກຶ ສາມເີ ວລາ 5 ຊ່ ວົ ໂມງທ່ ຈີ ະເຮດັ ການສກຶ ສາບດົ ຮຽນຕ່ າງໆ ຈະເປັນການດກີ ວ່ າຖາ້ົ ນກັ ສກຶ ສາຈະໄດໃົ້ ຊເ້ົ ວລາ 1 ຊ່ ວົ ໂມງເພ່ ອື ສກຶ ສາບດົ ຮຽນທ່ ມີ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ 5 ຢ່ າງ ແຕ່ ຖາົ້ 83

ນກັ ສກຶ ສາໃຊເ້ົ ວລາ 5 ຊ່ ວົ ໂມງໃນການສກຶ ສາບດົ ຮຽນທ່ ມີ ີ ເນອືົ້ ໃນໃຈຄວາມດຽວກນັ ທງັ ໝດົ ຈະໃຊໃ້ົ ຫຜົ້ ນົ ໄດ້ົ ບ່ ດເີ ທ່ າົ ກລະນເີ ທ່ າົ ກລະນທີ າອດິ ນອກຈາກນີົ້ ຄວນມກີ ານຍຸດພກັ ໃນລະຫວ່ າງບດົ ຮຽນທ່ ເີ ຝິກຫດັ ດວ້ົ ຍ ເພ່ ືອ ຊ່ ວຍໃນເລ່ ອື ງຄວາມຈ່ ຈື າຂອງຜູຮົ້ ຽນ 3) ວທິ ເີ ຮດັ ຈດຸ ດາ (The peg word method)ວທິ ນີ ຈີົ້ ະເລ່ ມີ ຈາກການຈ່ ຈື າບນັ ຊລີ າຍຊ່ ື ຂອງຄາຖາມ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປັນຮູບປະທາທ່ ມີ ສີ ອ່ ດຄອງກບັ ຕວົ ເລກ1, 2, 3 ....ແລະຈະໃຫມົ້ ກີ ານ ປະຕສິ າພນັ ກນັ ລະຫວ່ າງ ພາບຂອງວດັ ຖຸທ່ ເີ ປັນຈດຸ ດາ ແລະພາບຂອງວດັ ຖຸທ່ ບີ ຸກຄນົ ຈະລະນກຶ ເຖງິ . 5. ການໃສ່ ໃຈ 5.1. ຄວາມໝາຍ ແລະຄວາມສາຄນັ ຂອງການໃສ່ ໃຈ ການໃສ່ ໃຈ ໝາຍເຖິງການສຸມຈດິ ສານກຶ ໃສ່ ເປົົ້າໝາຍໃດໜ່ ງຶ ຫຼຫື ຼາຍເປົ້ົາໝາຍ ເຊ່ ິງເປົ້ົາໝາຍນນັ້ົ ມີ ຄວາມໝາຍໃດໜ່ ງຶ ແນນອນຕ່ ກບັ ບຸກຄນົ , ແນໃສ່ ເຮດັ ໃຫເົ້ ປົາ້ົ ໝາຍນນັົ້ ຖືກສ່ ອງແສງ ຢ່ າງຮອບດາ້ົ ນຢ່ ູໃນມນັ ສະ ໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ເປົົ້າໝາຍຂອງການໃສ່ ໃຈບາງຄັງ້ົ ອາດຈະແມ່ ນໂລກພາຍນອກ, ບາງຄັງົ້ ອາດຈະແມ່ ນ ໂລກເບືອົ້ ງ ໃນບຸ ກຄົນ ເຊ່ ັນ: ແນວຄິດ, ຄວາມສະເທືອນໃຈ, ອາລົມຈິດ, ພຶດຕິກາ. ການໃສ່ ໃຈ ມືທ່ ືຕັງ້ົ ສາຄັນຢ່ ູໃນ ປາກດົ ການທາງຈດິ , ເຊ່ ິງບ່ ແມ່ ນປາກດົ ການເອກະລາດ ແລະ ບ່ ແມ່ ນເອກະລັກ ຈາເພາະຂອງບຸກຄົນ. ການ ໃສ່ ໃຈຍາມໃດກ່ ຕດິ ພນັ ກບັ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຕວົ ຈງິ ແລະ ຕດິ ພນັ ກບັ ຂະບວນການຮບັ ຮູໂ້ົ ດຍສະແດງອອກຜ່ ານ ທ່ າອ່ ຽງ ແລະຄວາມສະຫງວນມກັ ຂອງບຸກຄນົ . ການໃສ່ ໃຈມກີ ານພວົ ພນັ ຢ່ າງສະໜດິ ແໜນົ້ ກບັ ທ່ າອ່ ຽງບຸກຄນົ ແລະ ບຸກຄນົ ຈະໃສ່ ໃຈພຽງແຕ່ ເປົາ້ົ ໝ າຍໃດທ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ຄວາມຕອ້ົ ງການຂອງຕນົ . ການໃສ່ ໃຈຈະໄດດົ້ ນົ ນານ ແລະດນີ ນັົ້ ເງ່ອື ນໄຂໜ່ ງຶ ແມ່ ນຂນຶ້ົ ກບັ ຄວາມເດດັ ດ່ ຽວຂອງບຸກຄນົ , ຄວາມ ເດດັ ດ່ ຽວເປັນບ່ ອນບ່ ມົ ເພາະຂອງຄວາມໃສ່ ໃຈເຊດີ ຊູການໃສ່ ໃຈ ແລະກເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມກີ ານມລະສຸມຈດິ ໃຈນບັ ມນື້ົ ບັ ເພ່ ມີ ຂນຶ້ົ ຕາມຄວາມຍາກຂອງວຽກງານ ຫຼື ຕາມເວລາເຄ່ ອື ນໄຫວ ຂອງບຸກຄນົ ແລະຢ່ ູໃນການໃສ່ ໃຈກ່ ສະແດງໃຫເົ້ ຫນັ ລກັ ສະນະກາ້ົ ຫານ ຫຼື ອ່ ອນແອໃນຄວາມເດດັ ດ່ ຽວຂອງບຸກຄນົ ນນັ້ົ ອກີ . ການໃສ່ ໃຈມບີ ດົ ບາດສາຄນັ ໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊວີ ດິ ກ່ ຄກື ານອອກແຮງງານຄນົົ້ ຄວົ້ າຮ່ າຮຽນ ຂອງບຸກຄນົ , ຜົນຂອງການເຄ່ ືອນໄຫວດາລົງຊີວິດ, ອອກແຮງງານ, ຮ່ າຮຽນສ່ ວນຫຼາຍ ແມ່ ນຂຶນ້ົ ກບັ ຄວາມ ສາມາດໃສ່ ໃຈຂອງບຸກຄນົ ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດເ້ົ ວາົ້ົ ວ່ າ “ການໃສ່ ໃຈແມ່ ນປັດໄຈທາງຈດິ ຕະວທິ ະຍາໜ່ ຶງທ່ ີເຮດັ ໃຫກ້ົ ານເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງບຸກຄນົ ປະສບົ ຜນົ ສາເລດັ “ໂດຍສະເພາະແລວົ້ ກ່ ແມ່ ນການການອອກແຮງງານໃດທ່ ມີ ີ ລກັ ສະນະບ່ ດູດດ່ ມື ປານໃດ ຍ່ ງິ ມຄີ ວາມຈາເປັນຕອ້ົ ງການ, ການໃສ່ ໃຈສູງ ແລະ ອູຊນີ ສະກີ ນກັ ສກຶ ສາສາດ ໄດ້ົ ເວາົົ້ ວ່ າ “ການໃສ່ ໃຈເໝອື ນດ່ ງັ ປ່ ອງຢຽ້ົ ມແຫ່ ງໂລກຈດິ ໃຈ ໂດຍຜ່ ານປ່ ອງຢຽົ້ ມນໂີ້ົ ລກທາງນອກໄດກ້ົ າຍມາເປັນ ຈດິ ຮູສົ້ ານກຶ ຂອງບຸກຄນົ ”. 5.2. ຊະນດິ ຂອງການໃສ່ ໃຈ ການໃສ່ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ລວມມີ 3 ຊະນດິ ຄ:ື 1) ການໃສ່ ໃຈມີເຈຕະນາ ແມ່ ນການໃສ່ ໃຈທ່ ມີ ຈີ ດຸ ປະສງົ ຢ່ າງຄກັ ແນ່ ເຊ່ ງິ ຮຽກຮອົ້ ງໃຫໃ້ົ ຊຄ້ົ ວາມ ອດົ ທນົ ພະຍາຍາມຂອງບຸກຄນົ , ການໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາກາເນດີ ຂນຶົ້ ຢ່ ູໃນວວິ ດັ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ຢ່ ູ ໃນເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊວີ ດິ ແລະອອກແຮງງານນນັ້ົ , ມນັ ຮຽກຮອົ້ ງໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ຕອົ້ ງມກີ ານໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາ ໝາຍ ຄວາມວ່ າຕອ້ົ ງມີຈຸດປະສົງຄາດໝາຍໄວກ້ົ ່ ອນ ເພາະວ່ າ ຢ່ ູໃນການເຄ່ ືອນໄຫວນັນ້ົ ຫາກບ່ ມີການໃສ່ ໃຈມີ ເຈຕະນາຈະນາຜົນຮ້ົາຍມ າໃຫ້ົຄົນເຮົາຢ່ າງຄາດບ່ ເຖິງ, ກ ານໃສ່ ໃຈມີເຈຕະນາແມ່ ນຈາເປັ ນໃຫ້ົແ ກ່ ການເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊີ ວດິ ແລະ ໄດເ້ົ ສມີ ຂະຫຍາຍໃນວວິ ດັ ການເຄ່ ອື ນໄຫວດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຄນົ ເຮາົ , ການໃສ່ ໃຈ 84

ມເີ ຈຕະນາມກີ ານພົວພນັ ຢ່ າງສະໜິດແໜນ້ົ ກບັ ພາສາ, ການໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາເກດີ ຂຶນ້ົ ໄດບົ້ າງຄງັົ້ ກ່ ຍອ້ົ ນພາສາ ຂອງຜູອ້ົ ່ ນື , ການໃສ່ ໃຈມເີ ຈດຕະນາໄດກ້ົ ານດົ ດາ້ົ ນໃດໜ່ ຶງໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວທ່ ມີ ສີ ະຕ,ິ ເຊ່ ງິ ມຄີ ວາມຈາເປັນທ່ ີ ຕອົ້ ງໃສ່ ໃຈຕ່ ເປົົ້າໝາຍນີົ້ ຫຼເື ປົາ້ົ ໝາຍນນັົ້ , ຖາ້ົ ເປົົ້າໝາຍມຄີ ວາມຈບັ ອກົ ຈບັ ໃຈໜອ້ົ ຍແມ່ ນມຄີ ວາມພະຍາຍາມ ຂອງຄວາມເດດັ ດ່ ຽວຕອ້ົ ງເຂາົົ້ ຮ່ ວມເພ່ ອື ໃຫກົ້ ານໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາເລກິ ເຊ່ ງິ ກວ່ າໃນເວລາໃສ່ ໃຈ.  ຢາກເສມີ ຂະຫຍາຍການໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາໄດດ້ົ ີ ບຸກຄນົ ຕອົ້ ງເອາົ ໃຈໃສ່ 2 ດາ້ົ ນ ຄ:ື • ດາົ້ ນສະພາບແວດລອົ້ ມ ສາົ້ ງບນັ ຍາກາດມດິ ງຽບ, ມຄີ ວາມສະດວກທຸກດາົ້ ນນບັ ທງັ ເຄ່ ອື ງອຸປະກອນຮບັ ໃຊົ້ ແລະ ສະກດັ ກນັ້ົ ຫຼືຫຸຼດຜ່ ອນໃນລະດບັ ຕ່ າສຸດຕ່ ການກະຕຸກໃດໜ່ ງຶ ທ່ ພີ ວົ ພນັ ເຖິງໜາົ້ ທ່ ທີ ຸກຄນົ ຕອົ້ ງເສມີ ຂະຫຍາຍເງ່ອື ນໄຂ ເຮດັ ວຽກໃຫສ້ົ ະຫວາດສະເຫວຍີ . • ດາ້ົ ນສະພາບຂອງບຸກຄນົ ຕອົ້ ງການດົ ຈດຸ ໝາຍໃຫຈົ້ ະແຈງ້ົ , ຕອົ້ ງມຄີ ວາມປາດຖະໜາດຕີ ່ ໜາ້ົ ທ່ ວີ ຽກງານ, ມສີ ະຕຮິ ູສົ້ ກຶ ສູງຕ່ ກບັ ເປົາົ້ ໝາຍວຽກງານ, ຕອ້ົ ງຮູກົ້ ານຈດັ ຕງັົ້ ການໃສ່ ໃຈເໝາະສມົ ແລະມສີ ະຕຕິ ່ ການໃສ່ ໃຈດ.ີ 2) ການໃສ່ ໃຈບ່ ມີເຈຕະນາ ແມ່ ນການໃສ່ ໃຈຕາມລາພັງໃຈ ໂດຍບ່ ມຈີ ຸດປະສົງ, ບ່ ມຄີ ວາມຕ່ ນື ຕວົ , ບ່ ຈາເປັນມຄີ ວາມພະຍາຍາມຂອງບຸກຄນົ .ການໃສ່ ໃຈບ່ ມເີ ຈຕະນານີ້ົ ເກດີ ຂນຶົ້ ໃນເມ່ ອື ມວີ ດັ ຖປາກດົ ການກະທບົ ໂດຍກງົ ໃສ່ ຄນົ ເຮາົ , ແຕ່ ບ່ ໝາຍວ່ າທຸກໆ ການກະຕຸກຈະເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມຄີ ວາມໃສ່ ໃຈບ່ ມເີ ຈຕະນາໄດ.້ົ  ສາເຫດທ່ ພີ າໃຫກ້ົ າເນດີ ການໃສ່ ໃຈບ່ ມເີ ຈຕະນາແມ່ ນ: ຈດຸ ພເິ ສດຂອງການກະຕຸກຕອົ້ ງແປກໃໝ່ , ມີ ຄວາມດູດດ່ ມື , ມຄີ ວາມເຂມັົ້ ແຂງ ຕົວຢ່ າງ ເວລາມດິ ງຽບບາງເອນີ ມສີ ຽງດງັ ເກີດຂຶນົ້ , ຮູບຮ່ າງຜດິ ທາມະດາ, ສສີ ນັ ແປກປະຫລາດລກັ ສະນະ ແລະຄວາມໝາຍເດ່ ນັ ຊດັ ແລະອ່ ນື ໆ, ສະນນັ້ົ ໃນເວລາສດິ ສອນຄູຕອົ້ ງຊອກຮູ ົ້ ເອາົ ສ່ ງິ ທ່ ເີ ດ່ ນັ ຊດັ ແລະໜອ້ົ ຍຄນົ ຮູມ້ົ າໃຫນ້ົ ກັ ຮຽນ, ການທ່ ີ ເວາົົ້ ລມື້ົ ໄປລມືົ້ ມາຫຼາຍເທ່ ອື ອາດຈະເຮດັ ໃຫນ້ົ ກັ ຮຽນ ເສຍຄວາມໃສ່ ໃຈກໄດ.ົ້  ການໃສ່ ໃຈບ່ ມເີ ຈຕະນານີມ້ົ ທີ ັງຈຸດດີ ແລະຈດຸ ອ່ ອນ ສະນນັ້ົ ຖາ້ົ ເຮົາຕອ້ົ ງການໃຊຈ້ົ ຸດດີ ຂອງການ ໃສ່ ໃຈຊະນດິ ນີົ້ ກ່ ອນອ່ ືນໝດົ ຕອ້ົ ງຄານງຶ ເຖິງທ່ ຕີ ັງ້ົ ຂອງໂຮງຮຽນ, ບ່ ຄວນສາົ້ ງໃກກົ້ ບັ ຖະໜົນຫຼວງ, ຕະຫຼາດ, ໂຮງຈກັ ໂຮງງານ, ຫພພິ ທິ ະພນັ , ສະໜາມບນິ , ສະໜາມກລິ າ...ການປະ ດບັ ປະດາໃນຫອ້ົ ງຮຽນກໃຫເ້ົ ໝາະສມົ ພດ,ີ ຕອົ້ ງຮູນົ້ າໃຊຈົ້ ດຸ ພເິ ສດສ່ ງິ ວດັ ຖຸກະຕຸນົ້ ນນັ້ົ ເອງເພ່ ອື ດງຶ ເອາົ ຄວາມໃສ່ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ, ຕາ້ົ ນການສດິ ສອນ ແບບຍດັ ສະໝອງ, ຕອົ້ ງຮູໃ້ົ ຊແົ້ ບບການ ສດິ ສອນທ່ ງີ ່າຍດາຍ ແລະສາຄນັ ຄຕູ ອົ້ ງຮູນ້ົ າໃຊບ້ົ ດົ ບາດ ແລະອດິ ທພິ ນົ ຂອງຕນົ ເອງ. 3) ການໃສ່ ໃຈພາຍຫຼງັ ການໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາ ແມ່ ນການໃສ່ ໃຈທ່ ເີ ກດີ ຂນຶົ້ ພາຍຫຼງັ ການໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາ ແລວົ້ ມນັ ມຄີ ວາມຮຽກຮອ້ົ ງໃຫມົ້ ຄີ ວາມເດດັ ດ່ ຽວກ່ ຄສື ຸມໃສ່ ຈດຸ ມ່ ຸງໝາຍຢ່ າງມສີ ະຕສິ ູງ, ຕວົ ຢ່ າງ ເວລາອ່ ານປີມົ້ ເລ່ ອື ງໃດໜ່ ງຶ ທາອດິ ເຮາົ ມຄີ ວາມໃສ່ ໃຈໂດຍເຈຕະນາ ແຕ່ ພອ່ ານ ໄປໄລຍະໃດໜ່ ງຶ ແລວ້ົ ເຫນັ ວ່ າເນອືົ້ ໃນຂອງປືົ້ມເລ່ ອື ງເຫຼມັ້ົ ນນັົ້ ໜາ້ົ ສນົ ໃຈ, ດູດດ່ ມື ເອາົ ອາລມົ ຈດິ ຈນົ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ຮາົ ອ່ ານປືົ້ມນນັົ້ ລມື ເວລາໄປເລຍີ . ການໃສ່ ໃຈພາຍຫຼັງການໃສ່ ໃຈມເີ ຈດຕະນາບ່ ແມ່ ນອນັ ດຽວກນັ ເພາະວ່ າມຄີ ວາມແຕກ ຕ່ າງກນັ ທາງ ດາ້ົ ນຈດຸ ປະສງົ ແບບຕ່ ືນຕວົ ເຊ່ ນັ : ຄູທ່ ສີ ອນດສີ ອນເກ່ ງັ ຈະຮູສົ້ າ້ົ ງໃຫຜ້ົ ູຮ້ົ ຽນມກີ ານ ໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາແລວົ້ ດຶງ ດູດເອົານກັ ຮຽນໃຫເ້ົ ກີດຄວາມສົນໃຈ, ສະຫງວນມກັ ຕ່ ກບັ ເນອືົ້ ໃນເອກະ ສານ ຫຼືບດົ ຮຽນທ່ ີຈາເປັນ ໝາຍ ຄວາມວ່ າ ຮູຫ້ົ ນັ ການໃສ່ ໃຈມເີ ຈຕະນາໄປຫາການໃສ່ ໃຈພາຍຫງຼັ ມເີ ຈຕະນາ. ກ ານໃສ່ ໃຈທ າງ 3 ຊະນິດນີ້ົ ລົ້ວນແ ຕ່ ມີຄ ວາມ ສາຄັນ ແ ລ ະຈາເປັ ນ ໃຫົ້ແ ກ່ ຄົນເຮົາ, ບ່ ວ່ າ ການເຄ່ ືອນໄຫວໃດໆ ຫາກຮູນົ້ າໃຊຢ້ົ ່ າງຄ່ ອງແຄວົ້ ແລວ້ົ ທັງສາມການໃສ່ ໃຈນນັ້ົ ແມ່ ນພວກເຮາົ ຈະ ຫຸຼດຜ່ ອນ ຄວາມອດິ ເມ່ ອື ຍໄດ,ົ້ ແຕ່ ປະສດິ ທຜິ ນົ ຂອງການເຄ່ ອື ນໄຫວຍ່ ງິ ສູງຂນຶ້ົ . 85

5.3. ຈດຸ ພເິ ສດຂອງການໃສ່ ໃຈ ການໃສ່ ໃຈລວມມີ 3 ຈດຸ ພເິ ສດຄ:ື 1) ການໃສ່ ໃຈສູງ :ໃນເວລາຮ່ າຮຽນ ຫຼເື ຄ່ ອື ນໄຫວອ່ ນື ໆ ມຫີ ຼາຍຄນົ ໄດໃ້ົ ສ່ ໃຈຈນົ ວ່ າ ບ່ ຮູສົ້ ່ ິງ ວດັ ຖຸ ປາກດົ ການທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ຢ່ ູອອ້ົ ມຂາ້ົ ງຕນົ , ຍ່ ງິ ກວ່ ານນັ້ົ ຍງັ ສາມາດເຮັດວຽກໄດໃົ້ ນສະພາບທ່ ີສບັ ສນົ ບນົ ແຊວ ຄົນຄືແນວນນັ້ົ ເອີນົ້ ວ່ າຄົນທ່ ມີ ຄີ ວາມໃສ່ ໃຈສູງ, ການໃສ່ ໃຈສູງແມ່ ນການສ່ ອງແສງ ເປົ້ົາໝາຍໃຫໄ້ົ ດດ້ົ ທີ ່ ີສຸດ, ຂອບເຂດຍ່ ງິ ແຄບເທ່ າົ ໃດ ການໃສ່ ໃຈກ່ ຍ່ ງິ ສູງເທ່ າົ ນນັ້ົ ແລະຄວາມເຂມັ້ົ ຂອງການໃສ່ ໃຈກ່ ຍ່ ງິ ເຂມັົ້ ຂຸນົ້ ຂນຶົ້ ຜນົ ໄດົ້ ຮັບຂອງການເຄ່ ືອນໄຫວກຍ່ ງິ ຫຼາຍ ແລະການໃສ່ ໃຈ ສູງຈະສະແດງທ່ ໝີ າກຜນົ ເຊ່ ັນການສອ່ ງແສງເປົ້ົາໝາຍ ຖກື ຕອ້ົ ງ ແລະມຄີ ວາມຊດັ ເຈນສູງ 2 ) ການແບ່ ງການໃສ່ ໃຈ : ແມ່ ນຄວາມສາມາດໃສ່ ໃຈໄດຢົ້ ່ າງພຽງພກບັ ຫຼາຍເປົົ້າໝາຍ ຫຼຫື ຼາຍ ການເຄ່ ອື ນໄຫວແຕກຕ່ າງກນັ ຢ່ າງມຈີ ດຸ ປະສງົ ຕວົ ຢ່ າງ ຄູທງັ ເປັນຜູອົ້ ະທບິ າຍທງັ ເປັນຜູຟົ້ ງັ ນກັ ຮຽນອອກຄາຄດິ ຄາເຫນັ , ທງັ ກວດກາເບ່ ງິ ທ່ ວົ ຫອົ້ ງ, ທງັ ຂດີ ຂຽນໃສ່ ກະດານບ່ ວ່ າຕ່ ກບັ ວຽກງານໃດໆ ເຖິງແມ່ ນວ່ າຈະງ່າຍດາຍກ ຮຽກຮອົ້ ງໃຫມົ້ ກີ ານໃສ່ ໃຈ. ການແບ່ ງການໃສ່ ໃຈ ບ່ ໝາຍຄວາມວ່ າແບ່ ງປັນໃຫສົ້ ະໝ່ າສະເໝີຕ່ ກັບແຕ່ ລະເປົົ້າໝາຍ ແລະ ການເຄ່ ອື ນໄຫວໃນຕວົ ຢ່ າງແລວົ້ ບ່ ສາມາດຈະເຮດັ ໄດຄ້ົ ແື ນວນນັ້ົ ການແບ່ ງຄວາມໃສ່ ໃຈມຄີ ວາມສາຄນັ ພເິ ສດຕ່ ການສດິ ສອນ ແລະ ສກຶ ສາ (ວຊິ າຊບີ ຄູ) ຖາົ້ ຫາກບ່ ຮູກ້ົ ານແບ່ ງປັນການໃສ່ ໃຈແລວ້ົ ກ່ ຍາກທ່ ຈີ ະເປັນຄູໄດຕົ້ າມມາດຕະຖານ 3) ການຍາົ້ ຍການໃສ່ ໃຈ:ແມ່ ນຄວາມສາມາດຍາ້ົ ຍການເຄ່ ອື ນໄຫວນໄີົ້ ປຫາການ ເຄ່ ອື ນໄຫວອ່ ນື ໄດຢົ້ ່ າງໄວວາໃນຕວົ ຈງິ ແລວົ້ ການຍາ້ົ ຍຄວາມໃສ່ ໃຈໄດມ້ົ ສີ ່ ວນໃດໜ່ ງຶ ທ່ ຕີ ດິ ພນັ ສະໜດິ ແໜນ້ົ ກບັ ການແບ່ ງປັນ ການໃສ່ ໃຈ ໂດຍສະເພາະແລວົ້ ແມ່ ນການເຄ່ ືອນໄຫວນນັົ້ ຍງັ ບ່ ທັນ ໄດຫົ້ ັນມາເປັນຄວາມຊານຊິ ານານຕ່ ກັບ ບຸກຄນົ . ການຍາ້ົ ຍການໃສ່ ໃຈ ແມ່ ນເງ່ອື ນໄຂອັນຈາເປັນໃຫແ້ົ ກ່ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຫຼາຍຢ່ າງໂດຍສະເພາະ ແມ່ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວໃດທ່ ມີ ກັ ຮຽກຮອົ້ ງໃຫມ້ົ ປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າໄວຕ່ ການກະຕຸນົ້ ທ່ ສີ ນັົ້ ,ບງັ ເອນີ ແລະຊ່ ວຍໃຫຄົ້ ນົ ເຮາົ ປະຢັດເວລາ ແລະເຂາົ້ົ ຫາວຽກໃໝ່ ໄດຢ້ົ ່ າງໄວ ແລະຊດັ ເຈນ. ສະຫຸຼບແລວົ້ ການໃສ່ ໃຈ ສະແດງອອກຢ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊີວດິ ຂອງຄົນເຮົາ, ມກີ ານ ໃສ່ ໃຈດີແມ່ ນຈະເຮດັ ໃຫກົ້ ານເຄ່ ອື ນໄຫວໄດຮົ້ ບັ ຜົນດີ, ໂດຍສະເພາະແມ່ ນນຊວີ ິດນກັ ຮຽນ ນກັ ສຶກສາຍ່ ງິ ມີ ຄວາມຈາເປັນຕອົ້ ງມກີ ານເຄ່ ອື ນໄຫວໃສ່ ໃຈໃຫດ້ົ ີ ແລະພຽງພຈ່ ງຶ ຈະເຮດັ ໃຫກ້ົ ານ ເຄ່ ອື ນໄຫວຮບັ ຮູໄ້ົ ດຮ້ົ ບັ ຜນົ ດ,ີ ຜູເ້ົ ປັນຄຕູ ອ້ົ ງຮູແົ້ ກ່ ດງຶ ແລະປັບປຸງການໃສ່ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ ເຊ່ ນັ : ໃຊວົ້ ທິ ກີ ານສດິ ສອນໃຫແ້ົ ທດເໝາະ, ເນອືົ້ ໃນ ບດົ ສອນຕອົ້ ງເດ່ ນັ ຊດັ , ຄບົ ຖວົ້ ນ, ຈະແຈງົ້ ແລະມໂີ ລຊກິ , ການຈດັ ຕງັ້ົ ຫອົ້ ງ, ການຊບັ ຊອົ້ ນຕາຕະລາງ, ທກັ ສະ ໃນການບນັ ຍາຍ, ແລະອ່ ືນ ຢາກມຄີ ວາມໃສ່ ໃຈໄດດ້ົ ຕີ ອ້ົ ງມກີ ານຄວາມສາຫງວນມກັ ເລິກເຊ່ ິງ, ກວາົ້ ງຂວາງ ແລະໝນັົ້ ໜຽວຕ່ ເປົ້ົາ ໝາຍຕອົ້ ງຫນັ ປ່ ຽນການເອາົ ໃຈໃສ່ ມາເປັນເຄ່ ອື ງມໃື ຫນົ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ງານ, ສາ້ົ ງຄວາມ ຊນິ ເຄຍີ ຕ່ ກບັ ວຽກງານໃຫນົ້ ກັ ຮຽນແຕ່ ລະຄນົ ຮບັ ຮູໄ້ົ ດຈ້ົ ດຸ ພເິ ສດການໃສ່ ໃຈຂອງຕນົ ເອງ. 86

ບດົ ທີ 8 ບຸກຄະລກິ ະພາບ, ການປັບຕວົ ແລະ ສຸຂະພາບຈດິ 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ການວດັ ບຸກຄະລກິ ະພາບ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບ ຄາວ່ າ “ບຸກຄະລກິ ະພາບ”ແມ່ ນມາຈາກພາສາລາຕນິ ວ່ າ Persona ໝາຍເຖງິ ໜາ້ ກາກຕວົ ລະຄອນ ໃຊສ້ ວມໃສ່ ເພ່ ອສະແດງບດົ ບາດຕາມທ່ ກີ ານດົ ໄວ:້ ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ບຸກຄະລກິ ະພາບໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະລວມ ພດຶ ຕກິ າຂອງບຸກຄນົ ໃນດາ້ ນຊວີ ດິ ສ່ ວນຕວົ ໃນດາ້ ນໜາ້ ທ່ ວີ ຽກງານແລະໃນສງັ ຄມົ ທ່ ວົ ໄປນນັ້ ພຽງແຕ່ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍແບບລວມໆໂດຍບ່ ໄດເ້ ຈາະຈງົ ເຖິງດາ້ ນຮູບຮ່ າງ, ນໄິ ສໃຈຄ. ເຮາົ ຈະເລອກເອາົ ພຽງແຕ່ ລກັ ສະນະ ທ່ ີເດ່ ັນໆເຊ່ ັນຮູ ບຮ່ າງ, ການແຕ່ ງກາຍ, ກິລິຍາທ່ າທີ, ຄວາມສາມາດ... ເພ່ ອມາຄົນ້ ຄວາ້ ອະທິບາຍເທ່ ົານນັ້ . ສມົ ມຸດ: ເຮົາຮູໝ້ ່ ູເພ່ ອນຄົນໜ່ ຶງເປັນຄນົ ຮ່ າງສູງ, ສະຫງ່າລາສີ, ມຄີ ວາມເປັນປົກກະຕດິ ທີ ່ ີສະແດງອອກຄ ມີ ຄວາມຍຸຕທິ າ,ມຄີ ວາມຮກັ , ມຄີ ວາມຊ່ ສັດບລິສຸດ...ເຮາົ ກ່ ສາມາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ: ບຸກຄະລິກະພາບຂອງຄນົ ຜູນ້ ນັ້ ສະຫງ່າຜ່ າເຜຍີ ເປັນຕາໜາ້ ນບັ ຖ. ສ່ ງິ ທ່ ເີ ຮາົ ຍອມຮບັ ເຫ່ າົ ນເີ້ ອນີ້ ວ່ າລກັ ສະນະທ່ ເີ ດ່ ນັ ໃນຕວົ ເຂາົ ທງັ ແມ່ ນບຸກຄະລິ ກະພາບຂອງເຂາົ ນນັ້ ເອງ. ❖ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຫາຍໆທ່ ານໄດໃ້ ຫທ້ ດັ ສະນະກ່ ຽວກບັ ນຍິ າມບຸກຄະລກິ ະພາບດ່ ງັ ນ:ີ້ Sanford ເວາົ້ ວ່ າ : ບຸກຄະລກິ ະພາບແມ່ ນຂະບວນການຮ່ ວມກນັ ລະຫວ່ າງລກັ ສະນະຂອງບຸກຄົນ (ລວມທງັ ລກັ ສະນະຮ່ າງກາຍ ແລະ ລກັ ສະນະຈດິ ໃຈ) ແຕ່ ລະລກັ ສະນະລວ້ ນແຕ່ ມກີ ານພວົ ພນັ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ທງັ ເປັນລກັ ສະນະຈາເພາະຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ . Morgan ເວົ້າວ່ າ : ບຸ ກ ຄະລິກ ະພາບແມ່ ນຄຸ ນສົມ ບັດ ແລະ ຄຸ ນລັກ ສະນະທ່ ີດີເດ່ ັນຂອງ ບຸກຄນົ ລວມທງັ ການປັບຕວົ ຂອງບຸກຄນົ ຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມຕ່ າງໆ. Murphy ເວາົ້ ວ່ າ: ບຸກຄະລກິ ະພາບແມ່ ນຄວາມເດ່ ນັ ປະຈາຕວົ ຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ສະແດງເຖງິ ຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງບຸກຄນົ ທາງດາ້ ນປະລມິ ານ, ດາ້ ນຄຸນະພາບໃນລກັ ສະນະເດ່ ນັ ນນັ້ . Hilgard ເວາົ້ ວ່ າ : ບຸກຄະລກິ ະພາບ ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະລວມຂອງບຸກຄນົ ແລະ ວທິ ສີ ະແດງທາງ ພດຶ ຕກິ າເຊ່ ງິ ການດົ ການປັບຕວົ ຕາມແບບຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ຕ່ ກບັ ສ່ ງິ ແວດ ລອ້ ມຜ່ ານບນັ ດາທດິ ສະດເີ ຫ່ າົ ນນັ້ ຈະ ເຫນັ ວ່ າ: ສ່ ວນຫວງຫາຍເພ່ ນິ ຈະເນນັ້ ໜກັ ເຖງິ ລກັ ສະນະຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ທ່ ມີ ຜີ ນົ ກະທບົ ຕ່ ການປັບຕວົ ຂອງ ເຂາົ ຕ່ ກບັ ຄນົ ອ່ ນ ແລະ ຕ່ ກບັ ຕວົ ເຂາົ ເອງ.ດ່ ງັ ນນັ້ ,ຈ່ ງຶ ສະຫຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ ບຸກຄະລກິ ະພາບ ແມ່ ນການຮວບຮວມລກັ ສະນະທ່ ສີ າຄນັ ຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ນັ : ຮູບຮ່ າງ, ໜາ້ ຕາ, ທ່ າທ,ີ ຄວາມສາມາດ, ກາລງັ ໃຈ ແລະການສະແດງອອກທາງດາ້ ນອາລມົ ແລະ ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ຈາກປະສບົ ການຕ່ າງໆ. 1.2. ການວດັ ບຸກຄະລກິ ະພາບ ບຸກຄະລກິ ະພາບ ແມ່ ນໝາກຜນົ ຂອງພັດທະນາການທ່ ບີ ຸກຄນົ ສະແດງພດຶ ຕກິ າສ່ ິງແວດລອ້ ມ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ບຸກຄະລກິ ະພາບຈ່ ງຶ ເປັນຜນົ ຂອງພັດທະນາການ ແລະ ຜົນຂອງສ່ ິງແວດລອ້ ມທ່ ີສົມທົບກນັ . ເມ່ ອເຮາົ ຢາກຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ , ຈາເປັນເຮາົ ຈະຕອ້ ງຮູກ້ ່ ຽວກບັ ປະຫວດັ ພດັ ທະນາການຂອງເຂາົ . ແຕ່ ການວດັ ແທກບຸກຄະລກິ ະພາບນນັ້ ເຮາົ ຈະຕອ້ ງເບ່ ງິ ແລະ ວດັ ແທກຈາກການພວົ ພນັ ຂອງເຂາົ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ໃນປັດຈບຸ ນັ ວ່ າບຸກຄນົ ນນັ້ ເຂາົ ມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ຄນົ ອ່ ນດພີ ຽງໃດ. ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ ມນັ ສະແດງອອກຫາຍດາ້ ນ ດ່ ງັ ນນັ້ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຈ່ ງຶ ໄດແ້ ບ່ ງບຸກຄະ ລກິ ະພາບອອກເປັນຫາຍລກັ ສະນະດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ລກັ ສະນະທາງຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ນັ : ຂະໜາດໜາ້ ຕາ, ທ່ າທາງ, ຄວາມເຂມັ້ ແຂງຂອງສຸຂະພາບຕ່ າງໆ. 87

2) ລກັ ສະນະອາລມົ ເຊ່ ນັ : ຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມໝນັ້ ຄງົ ນມີ້ ນວນພຽງໃດສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວນຈີ້ ະກາຍເປັນລກັ ສະນະໜ່ ຶ ງຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ມຜີ ນົ ສະທອ້ ນຕ່ ຄນົ ອ່ ນ ແລະ ຕ່ ຕນົ ເອງ 3) ສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ຄວາມສາມາດ . ສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ຄວາມສາມາດອ່ ນໆ ກ່ ແມ່ ນສ່ ວນໜ່ ງຶ ຂອງບຸກ ຄະລກິ ະພາບ. 4) ຄ່ ານຍິ ມົ ແລະ ຄວາມສນົ ໃຈ : ບຸກຄະລກິ ະພາບຈະສະທອ້ ນໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມສນົ ໃຈ, ຄ່ ານຍິ ມົ ທ່ ີ ບຸກຄນົ ນນັ້ ຍດຶ ຖຢ່ ູ. 5) ທດັ ສະນະທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ : ທດັ ສະນະທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ກ່ ແມ່ ນສ່ ວນໜ່ ງຶ ຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບ: ຕວົ ຢ່ າງໃນ 3 ທດັ ສະນະດ່ ງັ ນ:ີ້ Authoritism personality ໄດໃ້ ຫທ້ ັດສະນະວ່ າ: ແມ່ ນຈາພວກຄນົ ທ່ ີມກັ ບັງຄບັ ໃຊອ້ ານາດ ແລະ ບ່ ເຊ່ ອຟງັ ຄນົ ອ່ ນ ໂດຍງ່າຍທງັ ມອີ ະຄະຕ.ິ Dogmatism ໃຫທ້ ັດສະນະວ່ າ: ຄົນມີລັກສະນະນີ້ ຍາມໃດກຄິດວ່ າຄາເຫັນຂອງຕົນເອງນັນ້ ຖກຕອ້ ງຢ່ ູສະເໝ.ີ Egalitarianism ຄນົ ຈາພວກນພີ້ ດັ ເຊ່ ອຖໃນເລ່ ອງຄວາມສະເໝີພາບໃຫເ້ ທ່ ົາທຽມກນັ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າການປ່ ຽນແປງທດັ ສະນະຄະຕຂິ ອງບຸກຄນົ ກຂນຶ້ ກບັ ບຸກຄະລກິ ະພາບຄກນັ ❖ ວທິ ກີ ານປະເມນີ ແລະວດັ ບຸກຄະລກິ ະພາບ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ວທິ ກີ ານຕ່ າງໆ ທ່ ຈີ ະສາມາດອະທບິ າຍບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄົນ ໄດຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນ: 1) ການປະເມນີ ບຸກຄະລກິ ະພາບ: * ການສງັ ເກດ (Observation) ເປັນວທິ ກີ ານປະເມນີ ບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ກີ ະທາໂດຍ ຜູສ້ ງັ ເກດທ່ ີ ໄດຮ້ ັບການເຝິດຫັດໂດຍກົງ, ເຊ່ ິງຈະຕອ້ ງມີຫັກການ, ຮູບແບບ ແລະວິທີການແປຄວາມໝາຍທ່ ີແນ່ ນອນທ່ ີ ສາຄນັ ທ່ ສີ ຸດຄ ຕອ້ ງບ່ ເອາົ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ສ່ ວນຕວົ ເຂາົ້ ໄປມສີ ່ ວນກ່ ຽວຂອ້ ງຢ່ າງເດດັ ຂາດ, ພດຶ ຕກິ າທ່ ສີ ງັ ເກດນນັ້ ອາດ ຈະເປັນພດຶ ຕກິ າໂດຍທ່ ວົ ໆ ໄປຫອາດຈະສງັ ເກດພດຶ ຕກິ າສະເພາະກໄດ.້ * ການສາພາດ (interview) ວິທີການປະເມີນປະເພດນີເ້ ປັນການສົນທະນາ ເຊ່ ິງມີຈຸດມ່ ຸງໝາຍ ຢ່ າງໃດໜ່ ງຶ ໂດຍໃຊກ້ ານເວາົ້ ໂອລ້ ມົ ຕອບໂຕລ້ ະຫວ່ າງຜ່ ູສາພາດກບັ ຜູຖ້ ກສາພາດເປັນຫກັ . ນອກຈາກນນັ້ ອາດ ໃຊປ້ ະເມນີ ແບບສງັ ເກດສດຶ ແຊກເຂາົ້ ໄປກໄດ,້ ການສາພາດປະຕບິ ດັ ໄດ້ 2 ວທິ ຄີ : ກ. ການສາພາດ ແບບເປັນທາງການ : ເປັນການສາພາດທ່ ມີ ກີ ານເຈາະຈງົ ແລະ ວາງແຜນໄວແ້ ລວ້ ລ່ ວງໜາ້ ຕາມຈດຸ ມ່ ຸງໝາຍທ່ ຕີ ງັ້ ໄວ້ ເຊ່ ນັ : ການຕງັ້ ຄາຖາມ ຫ ສາ້ ງສະຖານະການເພ່ ອໃຫ້ ຜູຖ້ ກສາພາດຕອບຫ ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ຕ່ ກບັ ຄາຖາມເຫ່ າົ ນນັ້ . ຂ. ການສາພາດບ່ ເປັນທາງການ : ເປັນການສາພາດທ່ ຈີ ະໃຊກ້ ານຕງັ້ ຄາຖາມຢ່ າງກວ້ າງໆ ເຊ່ ງິ ເປັນ ເລ່ ອງທ່ ວົ ໆ ໄປບ່ ມກີ ານເຈາະຈງົ ເພ່ ອເປີດໂອກາດໃຫຜ້ ່ ູຖກສາພາດມອີ ດິ ສະລະໃນການ ຕອບຢ່ າງເຕມັ ທ່ .ີ 2) ວທິ ວີ ດັ ບຸກຄະລກິ ະພາບ (Personality Measurement) ເປັນວທິ ກີ ານກວດສອບ ບຸກຄະລກິ ະ ພາບຂອງບຸກຄນົ ໂດຍໃຊແ້ ບບທດົ ສອບມາດຕາຖານທ່ ນີ ກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາສາ້ ງຂນຶ້ ເພ່ ອກວດສອບບຸກຄະລກິ ະ ພາບທ່ ແີ ທຈ້ ງິ ໂດຍສະເພາະສ່ ວນທ່ ເີ ປັນບຸກຄະລກິ ະພາບພາຍໃນ. ແບບທດົ ສອບນີ້ ເປັນແບບທດົ ສອບທ່ ໃີ ຊວ້ ດັ ຄຸນລກັ ສະນະຂອງບຸກຄນົ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມຄດິ , ອາລມົ , ຄວາມຮູສ້ ກຶ , ແຮງຈງູ ໃຈ, ທັດສະນະຄະຕ,ິ ຄ່ ານຍິ ມົ , ການປັບຕວົ ແລະ ຄຸນລກັ ສະນະສະເພາະອ່ ນໆ ເຊ່ ນັ : ຄວາມຊ່ ສດັ , ຄວາມອ່ ອນນອ້ ມຖ່ ອມຕນົ . 88

2. ຄວາມສາຄນັ ຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບ ບຸກຄະລກິ ະພາບມຄີ ວາມສາຄນັ ຕ່ ຊວີ ດິ ຂອງມະນຸດໃນສງັ ຄມົ ປະຈບຸ ນັ ເຮາົ ສາມາດສະຫຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມຮັບຮູແ້ ຕກຕ່ າງກນັ ລະຫວ່ າງບຸກຄນົ , ທັງສາມາດຈດົ ຈາແລະເຂົາ້ ໃຈແຕ່ ລະ ບຸ ກຄົນເປັນຢ່ າງດີ ພອ້ ມນີ້ ແຕ່ ລະຍງັ ຮູວ້ ິທີທ່ ີຈະປັບຕວົ ເພ່ ອເຮດັ ໃຫຕ້ ົນເອງມຄີ ວາມສາພັນທ່ ີດີຕ່ ເພ່ ອນໃນ ສງັ ຄມົ . 2) ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ຮູຄ້ ານງຶ ເຖງິ ເອກະລກັ ຂອງບຸກຄນົ , ບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ເີ ປັນເອກະລກັ ຂອງບຸກຄນົ ນນັ້ ຈະເປັນແບບຢ່ າງຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ເີ ຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ຮຸ່ນຫງັ ໄດສ້ ກຶ ສາຮ່ າຮຽນແບບຢ່ າງດ່ ງັ ກ່ າວ. 3) ຜູທ້ ່ ມີ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບດຈີ ະມຄີ ວາມເຊ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງ, ມຄີ ວາມຮກັ ໂອບອອ້ ມອາລມີ ເີ ມດຕາ. ຄນົ ປະເພດນຈີ້ ະສາມາດປັບຕວົ ໄດດ້ ີ ທງັ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມເຄາົ ລບົ ນບັ ຖຈາກຄນົ ອ່ ນ. 4) ການຍອມຮບັ ຂອງໝ່ ເູ ພ່ ອນ. ຜູມ້ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ ຈີ ະສຸຂຸມ, ເຢອກເຢັນ, ໃຈກວ້ າງ ຂວາງເປັນທ່ ີ ຍອມຮບັ ຂອງຄນົ ທ່ ວົ ໄປທງັ ເຮດັ ໃຫກ້ ານພວົ ພນັ ວຽກງານໄດດ້ ,ີ ມມີ ະນຸດສາພນັ ດ.ີ 5) ຄນົ ທ່ ມີ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບດີ ເວລາໃດກ່ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມເຫອ້ ມໃສ,ຄວາມສດັ ທາຈາກຄນົ ອ່ ນ, ບ່ ວ່ າວຽກ ນອ້ ຍ ຫ ໃຫ່ ຍ ກ່ ຈະປະສົບຄວາມສາເລດັ . ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ: ຜູທ້ ່ ີມຄີ ະລກິ ະພາບດີນນັ້ ຈ່ ງເປັນຄນົ ທ່ ີ ດາລງົ ຊຊວີ ດິ ຢ່ ູໃນຄອບຄວົ ຫ ລວມໝ່ ຢູ ່ າງມຄີ ວາມສຸກ 3. ທດິ ສະດບີ ຸກຄະລກິ ະພາບ ທດີ ສະດບີ ຸກຄະລກິ ະພາບ ເປັນທດິ ສະດທີ ່ ອີ ະທບິ າຍໃຫຮ້ ູເ້ ຖງິ ລກັ ສະນະໂດຍທາມະຊາດຂອງບຸກຄະລກິ ະ ພາບໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ມາຈາກນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຫາຍທ່ ານ. ມບີ າງທດິ ສະດີກເນນັ້ ໜັກໄປໃນເລ່ ອງ ແຮງຈງູ ໃຈເປັນສ່ ງີ ສາຄນັ , ບາງທດິ ສະດກີ ເນນັ້ ໝກັ ໄປໃນເລ່ ອງອດິ ທພິ ນົ ຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ວດັ ທະນະທາ. ບາງ ທິດສະດີກເນນັ້ ໜັກໄປທາງດາ້ ນການຮັບຮູ .້ ແຕ່ ເຮົາຈະນາເອົາບາງທິດສະດີມາຄົນ້ ຄວາ້ ໂດຍສັງເຂບພເປັນ ແນວທາງໃຫເ້ ຮາົ ເຂາົ້ ໃຈໃນຄວາມເປັນມາຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບດຂີ ນຶ້ ຕ່ ມ. 1) ທດິ ສະດີ ຂອງ ຄາລ໌ ຈງຸ (Carl Jung 1875 - 1961) ຮູບທີ 27 : ຄາລ໌ ຈງຸ ແຫ່ ງທ່ ມີ າ : www.biography.com/people/ carl-jung-9359134 ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ຊາວສະວດິ ໄດແ້ ບ່ ງປະເພດບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ ອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ: ກ. ປະເພດບຸ ກຄົນມັກສັງຄົມ (Extravert): ປະເພດນີມ້ ີລກັ ສະນະເດ່ ັນຄ: ເປັນຄົນເປີດເຜີຍ, ມ່ ວນຊ່ ນເບກີ ບານ, ມກັ ອອກສງັ ຄົມ ບ່ ມກັ ເກບັ ຕວົ ຄນົ ດຽວ, ເປັນຄົນມຄີ ວາມເຊ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງພນ້ ຖານຂອງ ຄວາມເປັນຈງິ , ມນີ ໄິ ສທ່ ປີ ່ ຽນແປງໄດຕ້ າມຄວາມເໝາະສມົ ຕາມສະພາບແວດລອ້ ມ ແລະ ກຽມພອ້ ມທ່ ຈີ ະປັບ ຕວົ , ປ່ ຽນແປງຕາມສະພາບການໃໝ່ ໆ ທ່ ເີ ໝະສມົ . ຂ. ປະເພດບຸກຄນົ ບ່ ມກັ ເຂາົ້ ສງັ ຄມົ (Introvert): ປະເພດນີມ້ ລີ ກັ ສະນະເດ່ ນັ ຄ: ເປັນຄົນບ່ ມັກ ເປີດເຜີຍ, ເປັນຄນົ ເລກິ ລບັ , ມກັ ເກບັ ຕົວ ແລະ ຜູກພັນກບັ ຕນົ ເອງຫາຍກວ່ າຜູກພນັ ກບັ ສງັ ຄົມ, ເປັນຄົນທ່ ມີ ີ ກດົ ເກນແນ່ ນອນໃນການຄວບຄຸມນໃິ ສຂອງຕນົ , ເປັນຄນົ ເຊ່ ອຖຕນົ ເອງ ແລະ ມກັ ຕັດສນົ ໃຈໂດຍໃຊຕ້ ນົ ເອງ ເປັນຫກັ . 89

2) ອລັ ເຟຣດ ແອດເລີ (Alfred Adler, 1870 - 1937) ຮູບທີ 28 : ອລັ ເຟຣດ ແອດເລີ ແຫ່ ງທ່ ມີ າ : journalpsyche.org/alfred-adler- personality-theory/ ແອດເລີ ເປັນຊາວວຽນນາ (ປະເທດໂອຕຣິດ), ທດິ ສະດບີ ຸກຄະລກິ ະພາບຂອງທ່ ານແມ່ ນ: ຄົນ້ ຄວາ້ ກ່ ຽວກບັ ປົມດອ້ ຍ ປົມເດ່ ນັ ຂອງຄນົ ເຮາົ ມທີ ່ ມີ ມີ າແຕ່ ກາເນດີ ມນັ ສະແດງອອກຄ: ໃນເມ່ ອຕນົ ຫາກຊ່ ວຍເຫອຕນົ ບ່ ໄດກ້ ່ ຮູສ້ ກຶ ຕນົ ບ່ ໄດກ້ ່ ຮູສ້ ກຶ ວ່ າຕນົ ເອງບກົ ພ່ ອງໃນຕວົ , ຍອ້ ນປົມດອ້ ຍດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງຶ ພະຍາຍາມດນິ້ ຮນົ ສະແດງພຶດຕກິ າຕ່ າງໆ ອອກມາເພ່ ອລົບລາ້ ງປົມດອ້ ຍດ່ ັງກ່ າວນນັ້ ຕົວຢ່ າງ: ຄນົ ໃດ ມຮີ ູບຮ່ າງນອ້ ຍກ່ ຈະທົດ ແທນດວ້ ຍການວາງອານາດຄ ປາກເວາົ້ ສຽງດັງ, ຄນົ ປາກພ່ າ (ປາກບ່ ແຈງ້ ) ຈະທົດແທນດວ້ ຍການເປັນນກັ ປາຖະກະຖາທ່ ມີ ຊີ ່ ສຽງໂດ່ ງດງັ . ປົມດອ້ ຍເກດີ ຂນຶ້ ເມ່ ອບຸກຄນົ ສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາແກໄ້ ຂໄດ,້ ທງັ ແນ່ ໃຈວ່ າຕນົ ເອງຈະແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ນນັ້ ບ່ ໄດແ້ ນ່ ນອນ, ເມ່ ອຄນົ ໃດເກດີ ມປີ ົມດອ້ ຍຍອມຈະເກດີ ມຄີ ວາມຕງຶ ຄຽດສະເໝີ ຈ່ ງຶ ເກດີ ມບີ ນັ ຄວາມດນິ້ ຮນົ ເພ່ ອຈະຫາທາງຜ່ ອນຄາຍຄວາມຕງຶ ຄຽດຫຫາທາງແກຕ້ ວົ ໂດຍການຊອກຫາຄວາມຮູສ້ ກຶ ດມີ າປ່ ຽນແທນ. 3) ທ່ ານ ຄານີ (Karney) ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄນົ ເຍຍລະມນັ ທ່ ານມຄີ ວາມຄດິ ເຫນັ ຄກບັ ແອດເລີ ທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າໄວເດກັ ເປັນໄວ ທ່ ສີ າຄນັ , ຄອບຄວົ , ໂຮງຮຽນ ແລະສ່ ງິ ແວດລອ້ ມລວ້ ນແຕ່ ມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ ກບັ ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງເດກັ ຄນົ ນນັ້ , ຖາ້ ເດກັ ຂາດຄວາມຮກັ , ຄວາມອບົ ອ່ ຸນຈາກຄອບຄວົ ທ່ ພີ ່ ແມ່ ເປັນໂລກຈດິ ຫໂລກປະສາດ ຫ ພ່ ແມ່ ມກັ ໃຊຮ້ ູບ ການສກຶ ສາແບບຮຸ ນແຮງຈ່ ມົ ດ່ າ, ຂາດຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ຢ່ າງໃກຊ້ ດິ ຕດິ ແທດ,ສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວເຫ່ າົ ນນັ້ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ມອີ ະຄະຕິອັນບ່ ດີ,ເມ່ ອໃຫ່ ຍຂນຶ້ ມາກ່ ຈະເປັນຄນົ ທ່ ີບ່ ມຄີ ວາມຮັກ, ຄວາມເປັນເພ່ ອນມດິ , ບ່ ຮູຮ້ ກັ ພ່ ີຮກັ ນອ້ ງ ແລະບ່ ໄວວ້ າງໃຈຄນົ ອ່ ນອກີ . ທ່ ານຍງັ ສະຫຸບວ່ າ: ຖາ້ ເຮົາລຽ້ ງດູເດັກບ່ ດີ, ມັນຈະເກດີ ລ່ ງັ ເລໃຈ ຫ ເກີດມກີ ານອດົ ກນັ ້ ຢ່ ູພາຍໃນ ຈດິ ໃຈ. 4) ທ່ ານ ຄາໂລເຈີ (Carl Roger) ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄນົ ເຢຍລະມນັ ທ່ ານໄດໃ້ ຫຄ້ າເຫນັ ວ່ າ: ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ ຂນຶ້ ຢູຸບ ການຮຽນຮູຕ້ ນົ ເອງ, ຖາ້ ບຸກຄນົ ຫາກມກີ ານຮຽນຮູແ້ ບບໃດ, ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງເຂາົ ກ່ ຈະພດັ ທະນາໄປຕາມ ແບບນນັ້ , ໝາຍຄວາມວ່ າ: ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງຄນົ ມກີ ານປ່ ຽນແປງໄດ.້ ທ່ ານໄດນ້ າຫັກການນີໄ້ ປໃຊຕ້ ່ ການຮັກສາຄນົ ປ່ ວຍທ່ ີເປັນໂລກຈດິ ຄ ພະຍາຍາມໃຫຄ້ ົນ ເຈບັ ໄດ້ ປ່ ຽນແປງການຮັບຮູໃ້ ໝ່ , ໃຫເ້ ຂົາຮູວ້ ່ າຕນົ ເອງແມ່ ນໃຜ, ຄວນສວມບົດບາດແນວໃດ, ໃນເມ່ອຄນົ ເຈບັ ຫາກ ເຂາົ ້ ໃຈຕນົ ເອງດ,ີ ອາການທາງໂລກປະສາດກ່ຈະຄ່ ອຍໆ ຫາຍໄປ. 2.3. ການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບ ຄເຮົາຮູ ແ້ ລວ້ ວ່ າ ບຸ ກຄະລິກະພາບແມ່ ນລັກສະນະຕ່ າງໆທ່ ີລວມເຂົາ້ ກັນ ບຸ ກຄະລິກະພາບຂອງ ແຕ່ ລະຄນົ ບ່ ຄກນັ , ລກັ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ນມີ້ ທີ ງັ ລກັ ສະນະທ່ ເີ ຮາົ ເຫນັ ແລະລກັ ສະນະທ່ ເີ ຮາົ ບ່ ເຫນັ . • ລກັ ສະນະທ່ ເີ ຮາົ ເຫນັ ໄດແ້ ກ່ : ຮູບຮ່ າງ, ໜາ້ ຕາ, ທ່ າທ,ີ ສສີ ນັ ............... 90

• ລກັ ສະນະທ່ ເີ ຮາົ ບ່ ເຫນັ ໄດແ້ ກ່ : ຄວາມສາມາດ, ຄວາມຊານຊິ ານານ, ສະຕປິ ັນຍາ ແລະພະຍາດຕ່ າງໆ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຫາຍໆ ທ່ ານໄດສ້ ກຶ ສາເລ່ ອງພດັ ທະນາການທາງບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ ໄວດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ທ່ ານ ຊິກມນັ ຟຣອຍ (Sigmund Freud) ເປັນນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄນົ ທາອດິ ທ່ ໄີ ດອ້ ະທິບາຍ ເລ່ ອງຂນັ້ ຕອນການພດັ ທະນາບຸກຕະລກິ ະພາບຂອງມະນຸດ, ທ່ ານໄດເ້ ວາົ້ ແບບເນນັ້ ໜກັ ວ່ າ ລກັ ສະນະພດັ ທະນາ ການ ແລະປະສົບການໃນໄວເດກັ ເປັນຮາກຖານບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງມະນຸດເມ່ ອເປັນຜູໃ້ ຫຍ່ ຍອ້ ນແນວນນັ້ ທ່ ານ ຊກິ ມນັ ຟຣອຍ ຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມເຊ່ ອວ່ າ ຄວາມຕອ້ ງການທາງຮ່ າງກາຍເປັນຄວາມຕອ້ ງການຕາມທາມະຊາດ ຂອງຄນົ ເຊ່ ິງຄົນມີຄກນັ ກບັ ສັດປະເພດອ່ ນໆ, ຄວາມຕອ້ ງການນີ້ ເປັນພະລັງຊີວິດເຮັດໃຫຄ້ ນົ ສະແຫວງຫາ ຄວາມສຸກຄວາມພໃຈຈາກສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍທ່ ີແຕກຕ່ າງໄປຕາມໄວ,ພດັ ທະນາໄປເປັນຂັນ້ ຕອນຕາມ ລາດັບ ຈາກທາອິດຈນົ ສິນ້ ສຸ ດໃນຊ່ ວງໄວລ່ ຸນເອີນ້ ພັດທະນານີວ້ ່ າ “Psychosexual development stage”, ບຸກຄນົ ໃດພັດ ທະນາໄປຕາມຂນັ້ ຕອນໄດດ້ ີ ກຈະເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ນນັ້ ມກີ ານພດັ ທະນາທາງບຸກຄະລິ ກະພາບທ່ ີສົມ ບູ ນ ແຕ່ ຖ້າບຸ ກຄົນໃດຫາກບ່ ເປັນໄປຕາມ ຂັນ້ ຕອນນັນ້ ຈະເກີດສະພາວະ “ຕິດຂ້ອງຢ່ ູ (Fixation)” ແລະ ສະພາຕິດຂອ້ ງນີຈ້ ະມຜີ ນົ ຕ່ ພດັ ທະນາການດາ້ ນບຸກຄະລກິ ະພາບໃນແງ່ລບົ ແຕ່ ກສາມາດ ປ່ ຽນແປງໄດຖ້ າ້ ບຸກຄນົ ນນັ້ ຫາກຮູຈ້ ກັ ການປັບຕວົ . ຊກິ ມນັ ຟຣອຍໄດແ້ ບ່ ງຂນັ້ ຕອນການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບໄວ້ 5 ຂນັ້ ຕອນ ຄ: 1) ຂນັ້ ຊອກສະແຫວງຫາຄວາມສຸກທາງປາກ (Oral stage) ອາຍຸຕງັ້ ແຕ່ ເກດີ ຫາ 2 ປີ ເດກັ ມາຄວາມສຸກ ກບັ ການເຮດັ ກດິ ຈະກາທາງປາກ ເຊ່ ນັ : ການດູດ, ຫຍາ້ , ກດັ ຫນີ້ ດວ້ ຍສຽງຜູທ້ ່ ມີ ພີ ດັ ທະນາການຂນັ້ ນບີ້ ່ ສມົ ບູນ ໃນຊ່ ວງນີ້ ເມ່ ອໃຫຍ່ ຂນຶ້ ກຍງັ ຊອກສະແຫວງຫາຄວາມສຸກດວ້ ຍປາກ ຢ່ ູອກີ ເຊ່ ນັ : ມກັ ກນິ ຈບຸ ຈບິ , ມກັ ເວາົ້ ຫາຍ , ມກັ ຫຍາ້ ຊງິ ອມົ , ມກັ ເວາົ້ ຂວນັ , ມກັ ສູບຢາ ແລະອ່ ນໆ 2) ຂນັ້ ຊອກສະແຫວງຫາຄວາມສຸກຈາກອະໄວຍະວະຂບັ ຖ່ າຍ (Anal stage) ອາຍຸ 2 ຫາ 3 ປີ ເປັນຊ່ ວງ ທ່ ເີ ດກັ ຫາຄວາມສຸກໂດຍການເຮດັ ກດິ ຈະກາທ່ ໃີ ຊອ້ ະໄວຍະວະຂບັ ຖ່ າຍ ຫາກຊ່ ວງນີ້ ມພີ ດັ ທະນາການບ່ ສມົ ບູນ ເດກັ ເມ່ ອໃຫຍ່ ຂນຶ້ ຈະກາຍເປັນຄນົ ທ່ ມີ ລີ ະບຽບ, ພຖິ ພີ ຖິ ນັ , ຮກັ ຄວາມສະອາດຈນົ ເກນີ ໄປ 3) ຂັນ້ ຊອກສະແຫວງຫາຄວາມສຸ ກທາງອະໄວຍະວະເພດ (Phallic stage) ອາຍຸ 3 ຫາ 6 ປີ ເດັກມີ ຄວາມເພ່ ິງພໃຈເຮັດກດິ ຈະກາທ່ ີເນ່ ອງດວ້ ຍອະໄວຍະວະເພດ ເຊ່ ັນ: ຫນ້ ອະໄວຍະວະເພດ ຂອງຕົນເອງ, ກດິ ຈະການອີ້ າດເຮດັ ໃຫພ້ ່ ແມ່ ຕກົ ໃຈ ສະນນັ້ ພ່ ແມ່ ຄວາມມຄີ ວາມຮູຄ້ ວາມເຂາົ້ ໃຈວ່ ານນັ້ ແມ່ ນຂນັ້ ຕອນໜ່ ງຶ ໃນ ການພດັ ທະນາຕາມທາມະຊາດ, ເມ່ ອອາຍຸຜ່ ານໄປເດກັ ກ່ ຈະເຊາົ ຫນີ້ , ໄລຍະນເີ້ ດກັ ຊາຍຈະຕດິ ແມ່ ສ່ ວນເດກັ ຍງິ ຈະຕດິ ພ່ ຍອ້ ນແນວນນັ້ ພ່ ແມ່ ຄວນເປັນແບບຢ່ າງທ່ ດີ ີ ໃນການສະແດງອອກທາງເພດ ເພາະເດັກຈະຮຽນແບບ ທາງເພດທ່ ສີ ອດຄອ້ ງກບັ ເພດຂອງຕນົ , ຖາ້ ບ່ ດ່ ງັ ນນັ້ ອາດຈະເກດີ ການຮຽນແບບທ່ ຜີ ດິ ປົກະຕຈິ າກເພດຂອງຕນົ . ຍອ້ ນແນວນນັ້ ທ່ ານຊກິ ມນັ ຟຣອຍ ເຊ່ ອວ່ າ ການຮູຈ້ ກັ ຜູກຮກັ ກບັ ເພດກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ມຕີ ນົ້ ກາເນດີ ໃນຊ່ ວງ ເວລານເີ້ ຊ່ ນັ ກນັ ພອ້ ມໆ ກບັ ການຮຽນແບບບດົ ບາດທາງເພດ ເດກັ ເລ່ ມີ ພດັ ທະນາຄວາມຮຸ ນແຮງ ຢາກເປັນຕວົ ຂອງຕວົ ເອງ ແລະເລ່ ມິ ສະແຫວງຫາເອກະລກັ ແຫ່ ງຕນົ . 4) ຂນັ້ ຊອກສະແຫວງຫາຄວາມສຸ ກຈາກສ່ ິງແວດລອ້ ມອອ້ ມຂາ້ ງ (Latency stage)ອາຍຸ 6 ຫາ 11 ປີ ເປັນໄລຍະທ່ ພີ ດັ ທະນາສ່ ວນຕ່ າງໆ ຂອງຮ່ າງກາຍເປັນໄປຊກັ ຊາ້ ເມ່ ອທຽບໃສ່ ຊ່ ວງ ຜ່ ານມາ, ເດກັ ເລ່ ມີ ພດັ ທະນາ ຊວີ ດິ ສງັ ຄົມນອກຈາກຄຄອບຄວົ ເຮອນຊານ, ດ່ ັງນນັ້ ຈ່ ງຶ ສະແຫວງ ຫາຄວາມເພ່ ງິ ພໃຈຈາກການຕດິ ຕ່ ກບັ ຜ່ ູຄນົ ທ່ ຢີ ູອອ້ ມຂາ້ ງ ແລະໝ່ ູເພ່ ອນທ່ ສີ ະໜດິ ສະໜມົ ເປັນ ເພດດຽວກນັ ຫາຍກວ່ າຕ່ າງເພດທງັ ນີ້ ເປັນການສບເນ່ ອງ ຈາກການຮຽນແບບ ແລະຮຽນບດົ ບາດ ທາງເພດຕ່ ຈາກຂນັ້ ທ່ ີ 3 ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວມາແລວ້ . 5) ຂນັ້ ຊອກສະແຫວງຫາຄວາມສຸກແຮງກະຕຸ ນ້ ຈາກອະໄວຍະວະເພດ (Gential stage) ອາຍຸ 12 ຫາ 20 ປີ ຢ່ າງເຂາົ້ ສ່ ູຊ່ ວງໄວລ່ ຸນ ແລະເລ່ ມີ ເປັນຜູໃ້ ຫຍ່ , ລກັ ສະນະທ່ ສີ ອງຂອງການສະແຫວງຫາຄວາມສຸກທາງເພດ ເຊ່ ງິ ໄລຍະນີ້ ເພດຍງິ ຈະເປັນປະຈາເດອນ, ມມີ ດົ ລູກທ່ ຜີ ະລດິ ໄຂ່ ເພ່ ອສບພນັ ສ່ ວນເພດຊາຍເຖງິ ໄວຜະລດິ ນາ້ 91

ອະສຸຈິ ແລະອ່ ນໆ ເດກັ ທາງສອງເພດນມີ້ ຄີ ວາມເພ່ ງິ ພໃຈຄບົ ຫາສະມາຄມົ , ຮກັ ແລະຜູກພນັ ກບັ ເພ່ ອນຕ່ າງເພດ ໃນຂະນະດຽວກນັ ມກັ ປະພດຶ ຕນົ ໃຫ້ ສມົ ບດົ ບາດທາງເພດ ໂດຍການຮຽນແບບບຸກຄນົ ເພດດຽວກບັ ຕນົ ທ່ ຕີ ນົ ເອງນຍິ ມົ , ໃນໄລຍະນມີ້ ກັ ເຫນັ ຊດັ ເຈນວ່ າເດກັ ຄົນໃດສະແດງບດົ ບາດທາງເພດຜດິ ປົກກະຕິ ໄດແ້ ກ່ ຜູນ້ ຍິ ມົ ສະແດງບດົ ບາດ ທາງເພດກງົ ກນັ ຂາ້ ມເພດຈງິ ຂອງຕນົ ແລະບ່ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ແນວໃດກບັ ເພດກງົ ກນັ ຂາ້ ມ 2) ທດິ ສະດຂີ ອງບຸກຄະລກິ ະພາບ ຂອງ ອຣີ ກິ ສນັ (Erikson) ທ່ ານໄດກ້ ່ າວເຖງິ ພດັ ທະນາການຂອງ ບຸກຄນົ ກ່ ຽວກບັ ການກາເນດີ ບຸກຄະລກິ ະພາບໄວ້ 8 ຂນັ້ ຕອນ ຄ:  ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຕັງ້ ແຕ່ ເກີດ ຫາ 1 ປີ ແມ່ ນບຸກຄະລິກະພາບທ່ ີພັດທະນາຄວາມໄວເ້ ນອ້ ເຊ່ ອໃຈ ຫ ບ່ ໄວ້ ວາງໃຈ, ອາຍຸໃນໄວນີ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການລຽ້ ງດູເບ່ ງິ ແຍງຢ່ າງໃກຊ້ ດິ , ໃຫຄ້ ວາມຮກັ , ຄວາມ ເອາົ ໃຈໃສ່ , ທະນຸຖະນອມຢ່ າງສະໝ່ າສະເໝີ ຈາກພ່ ແມ່ ຫ ຜູປ້ ົກຄອງກ່ ຈະສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນ ອນັ ດຕີ ່ ຄວາມໄວວ້ າງໃຈຂອງເດກັ ເດກັ ຈະພດັ ທະນາຕນົ ເອງໃນຂນັ້ ຕອນຕ່ ໄປໄດດ້ ໂີ ດຍອງິ ໃສ່ ຄວາມໄວວ້ າງໃຈດ່ ງັ ກ່ າວເປັນພນຶ້ ຖານ ແລະ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ.  ຂນັ້ ຕອນທີ 2 : ຕງັ້ ແຕ່ 2 ຫາ 3 ປີ ແມ່ ນບຸກຄະລກິ ະພາບພດັ ທະນາຄວາມເປັນຕວົ ຂອງ ຕວົ ເອງ ຫ ຄວາມ ສງົ ໄສບ່ ແນໃຈໃນຕົວເອງ, ເດັກພດັ ທະນາກາ້ ມເນອ້ ກ່ ຽວກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວ ເດກັ ຊາຍມີ ໂອກາດທດົ ສອບຄວາມສາມາດຂອງຕນົ ເອງ, ຖາ້ ເດກັ ຫາກເຮດັ ເຮດັ ສາເລດັ ກ່ ຈະດໃີ ຈ ທງັ ຮູ ້ ຊ່ ວຍເຫອຕນົ ເອງໃຫຫ້ າຍຂນຶ້ ອກີ , ຕ່ ກບັ ເດກັ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ການລຽ້ ງດູຢ່ າງປົກປອ້ ງ ແລະ ຮກັ ສາ ເກນີ ໄປໂພດ ຫ ຜູໃ້ ຫຍ່ ຈາກດັ ບ່ ໃຫເ້ ຂາົ ສະແດງຄວາມສາມາດຂອງຕນົ ເອງ.  ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ຕງັ້ ແຕ່ ອາຍຸ 4 ຫາ 5 ປີ ແມ່ ນ ບຸກລກິ ະພາບໄດພ້ ັດທະນາຂຶນ້ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ໃນເມ່ ອເດັກ ຫາກຄວບຄຸມອະໄວຍະຂອງຕນົ ເອງກ່ ຈະຫາວທິ ສີ ະແດງພດຶ ຕກິ າໃດໜ່ ງຶ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ເດກັ ໃຊພ້ າສາທ່ ີຕົນເອງຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈໃນກິດຈະກາໃດໜ່ ຶງ ກຈະເຮດັ ໃຫເ້ ດັກໄດພ້ ັດທະນາ ຄວາມຄດິ ສ່ ງິ ໃໝ່ ໆດວ້ ຍຕນົ ເອງ ເຊ່ ິງມນັ ສະແດງອອກຄ ເດກັ ມກັ ຈະສຖ້ າມບນັ ຫາຕ່ າງໆ ຈາກຜູໃ້ ຫຍ່ ແຕ່ ຖາ້ ເດກັ ຫາກຖກກນັ້ ຫາ້ ມ, ບ່ ໃຫເ້ ຮັດໃນສ່ ິງທ່ ີເດກັ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການຈະ ເປັນການຈາກດັ ການຄນົ້ ຄດິ ຫ ຄວາມຍາກຮູຈ້ າກໂລກພາຍນອກຂອງເຂາົ ເອງ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ເພ່ ອ ບ່ ໃຫເ້ ດກັ ມພີ ດຶ ຕກິ າໄປໃນທາງຜດິ ພາດ, ພ່ ແມ່ ຄວນປຶກສາຫາລກນັ ກອນວ່ າ ກດິ ຈະກາໃດ ຄວນປ່ ອຍໃຫເ້ ດກັ ເຮດັ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລະ ກດິ ຈະກາໃດຄວນມຜີ ູໃ້ ຫຍ່ ປົກປ້ອງດູແລຢ່ າງ ໃກຊ້ ດິ .  ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ຕງັ້ ແຕ່ ອາຍຸ 6 ຫາ 12 ປີ ແມ່ ນບຸ ກຄະລກິ ະພາບທ່ ໄີ ດພ້ ດັ ທະນາຄວາມດຸໝ່ ນັ ຂະຫຍນັ ພຽນ ຍອ້ ນວ່ າເດກັ ໃນໄວນຕີ້ ອ້ ງການຄວາມຍກົ ຍອ້ ງ ແລະ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຈາກຄນົ ອ່ ນ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ເຂາົ ຈ່ ງຶ ມກັ ສະແດງຄວາມສາມາດຂອງຕນົ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນຍກົ ຍອ້ ງຊົມເຊຍີ . ສະນນັ້ , ຖາ້ ຫາກເດກັ ເຮດັ ວຽກຊ່ ວຍຜູໃ້ ຫຍ່ ສາເລດັ ແລວ້ ເຮາົ ກ່ ຕອ້ ງຍອ້ ງຍຊມົ ເຊຍີ ເພ່ ອຊຸກຍູໃ້ ຫເ້ ຂາົ ກາຍເປັນຄນົ ດຸໝ່ ນັ , ທງັ ມກັ ຊ່ ວຍເຫອຄນົ ອ່ ນອກີ . ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ຖາ້ ຜູໃ້ ຫຍ່ ຈາກດັ ໂອກາດຕ່ ການສະແດງ ຄວາມສາມາດຂອງເຂາົ ຊາ້ ບ່ ໜ່ າຍງັ ຮາ້ ຍດ່ າ ຫ ວິພາກວຈິ ານຢ່ າງບ່ ປານຕີ ່ ການກະທາຂອງ ເດກັ ແມ່ ນຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ເກດີ ມປີ ົມດອ້ ຍ ສຸດທາ້ ຍກ່ ບ່ ຍາກຊ່ ວຍວຽກງານຜູໃ້ ຫຍ່ .  ຂນັ້ ຕອນທີ 5: ຕງັ້ ແຕ່ ອາຍຸ 13 ຫາ 18 ປີ ແມ່ ນບຸກຄະລິກະພາບ ການພັດທະນາການຮັບຮູ ້ ແລະ ການ ຍອມຮບັ ຕນົ ເອງ ຫ ຄວາມສັບສນົ ຢ່ ູໃນບດົ ບາດຂອງຕນົ ເອງ. ໄວລຸນ້ ເປັນໄວທ່ ີພດັ ທະນາ ບດົ ບາດອນັ ເໝາະສມົ ຂອງຕນົ ເອງ ທງັ ບດົ ບາດຂອງຊາຍ ຫ ຍງິ ແລະ ບດົ ບາດໃນເລ່ ອງການ ງານ, ໃນເມ່ ອພດັ ທະນາແລວ້ ກ່ ເລ່ ມີ ປະຕບິ ດັ ຢ່ າງສະໝ່ າສະເໝີ, ການພດັ ທະນາດ່ ງັ ກ່ າວນີ້ ເອນີ້ ວ່ າ: ການຮບັ ຮູຕ້ ົນເອງ ແລະ ວາງຕນົ ເອງໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ບດົ ບາດ ແລະ ໄວຂອງຕົນ ເອງ. ແຕ່ ກ່ ມໄີ ວລຸນ້ ຈານວນໜ່ ງຶ ບ່ ຮູບ້ ດົ ບາດ, ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມສບັ ສນົ ຢ່ ູ 92

ໃນສງັ ຄມົ ປັດຈບຸ ນັ ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກມພີ ດຶ ຕກິ າບ່ ຖກຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ , ທງັ ບ່ ມຄີ ວາມສາມາດປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ສງັ ຄມົ ໄດ.້  ຂນັ້ ຕອນທີ 6: ຕງັ້ ແຕ່ ອາຍຸ 19 ຫາ 25 ປີ ແມ່ ນບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ພີ ດັ ທະນາສາ້ ງຄວາມຜູກພນັ , ຖາ້ ຄນົ ໃດ ຫາກພດັ ທະນາບດົ ບາດຂອງຕນົ ໂດຍມກີ ານສົມທບົ ກບັ ບດົ ບາດຂອງຄນົ ອ່ ນອກີ ກ່ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ົາົ ເກດີ ມຄີ ວາມຮກັ , ຄວາມພໃຈ, ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກບັ ຜູອ້ ່ ນໄດດ້ ີ ບ່ ວ່ າແຕ່ ຄອບຄວົ ຫ ຢ່ ູ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ວົ ໄປ. ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ບຸກຄນົ ໃດມກັ ຢ່ ູແບບສະຫງບົ (ຫ ມກັ ແຍກຕວົ ອອກຈາກໝ່ ູ ໂດຍລາພງັ ) ແມ່ ນບຸກຄນົ ນນັ້ ກ່ ຈະເຂາົ້ ກບັ ຄນົ ອ່ ນບ່ ໄດ.້  ຂນັ້ ຕອນທີ 7: ຕງັ້ ແຕ່ ອາຍຸ 20 ຫາ 40 ປີ ອາຍຸໃນໄວນີ້ ແມ່ ນບຸກຄະລກິ ະພາບເຖງິ ຂນັ້ ຮູຈ້ າແນກວ່ າ ອນັ ໃດ ແມ່ ນຜນົ ປະໂຫຍດລວມ ແລະ ອນັ ໃດແມ່ ນຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕວົ . ຖາ້ ຕນົ ເອງຫາກເປັນທ່ ີ ຍອມຮບັ ຂອງສງັ ຄມົ ແລວ້ ກ່ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຮກັ , ຄວາມພໃຈ, ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກບັ ຜູ ້ ອ່ ນ ເ ເຊ່ ນັ : ລູກຫານ ຫ ບຸກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ , ທງັ ຍາກຖ່ າຍທອດຄວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດອນັ ດງີ າມນນັ້ ໃຫຄ້ ງົ ຕວົ ຕະຫອດໄປ. ແຕ່ ເຖງິ ອາຍຸໃນໄວນີ້ ຍງັ ມບີ າງຄນົ ບ່ ພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະ ພາບຂອງຕົນເອງໃນທາງທ່ ີຖກຕອ້ ງ ເຊ່ ິງມີພຶດຕິກາທ່ ີສະແດງງອອກຄ: ມີແນວຄິດ ເຫັນແກ່ ຕົວ, ມຄີ ວາມຮຽກຮອ້ ງໃຫສ້ ງັ ຄມົ ຕອບສະໜອງຄວາມຮຽນຮອ້ ງຕອ້ ງການຂອງ ຕນົ ສູງ ແລະ ເຮດັ ວຽກເພ່ ອສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດແກ່ ຕນົ ເທ່ າົ ນນັ້ .  ຂນັ້ ຕອນທີ 8: ຕງັ້ ແຕ່ ອາຍຸ 41 ປີ ຂນ້ ໄປ ໄວນແີ້ ມ່ ນບຸກຄະລິກະພາບພດັ ທະນາຄວາມໝນັ້ ຄງົ ໃນຕວົ ເອງ, ມນັ ສະແດງອອກຄ: ເປັນຄນົ ມຈີ ດິ ໃຈໝນັ້ ຄງົ , ສຸຂຸ ມ, ມຄີ ວາມພາກພູມໃຈ... ແຕ່ ມຄີ ນົ ຈາ ນວນໜ່ ຶງເຖິງໄວອາຍຸ ນີແ້ ລວ້ ຍັງບ່ ໄດ້ກະທາສ່ ິງໃດທ່ ີເປັນປະໂຫຍດແກ່ ສັງຄົມ ແລະ ຄອບຄວົ ເລຍີ . 4. ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນົ 4.1 ຄວາມໝາຍຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນົ ປະກອບ ລະກຕິ ິ ເວົາ້ ວ່ າ: ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄົນໝາຍເຖິງຄວາມແຕກຕ່ າງທັງ້ ໝົດໂດຍ ສ່ ວນລວມຂອງຄນົ ໆໜ່ ງຶ ແຕກຕ່ າງຈາກອກີ ຄນົ ໜ່ ງຶ . ປະດນິ ນັ ອຸປະລະໄມ ເວາົ້ ວ່ າ: ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນົ ໝາຍເຖງິ ຄວາມທ່ ບີ ່ ຄກນັ ຂອງບຸກຄນົ ໃນທາງຮ່ າງກາຍ,ອາລມົ ສງັ ຄມົ ແລະສະຕປິ ັນຍາ. ທ່ ານ ສລິ ລິ ດັ ຈະເລນີ ສກັ ເວາົ້ ວ່ າຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນົ ໝາຍເຖງິ ຄວາມແຕກຕ່ າງທງັ ໝົດ ໂດຍສ່ ວນລວມຂອງຄນົ ຄນົ ໜ່ ງຶ ແຕ່ ແຕກຕ່ າງຈາກອກີ ຄນົ ໜ່ ງຶ ໃນທຸກໆ ດາ້ ນທງັ້ ກາຍອາລມົ , ສງັ ຄມົ ແລະ ສະຕິ ປັນຍາ ສະນນັ້ , ສະຫຸບໄດວ້ ່ າ: ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນົ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບຄກນັ ຂອງ: ແຕ່ ລະຄນົ ອາດຈະ ແມ່ ນທາງດາ້ ນພາຍນອກ ຄ ຮ່ າງກາຍ ແລະທາງດາ້ ນໃນຄ: ນໄິ ສໃຈຄ,ຈດິ ໃຈ, ສະຕປິ ັນຍາ, ຄວາມຖະໜັດ, ຄວາມສາມາດ, ທດັ ສະນະຄະຕ,ິ ຄວາມສນົ ໃຈ, ຄວາມຕອ້ ງການ ແລະອ່ ນໆ. 4. 2. ຄວາມແຕກຕ່ າງດາ້ ນຕ່ າງໆຂອງບຸກຄນົ ແຕ່ ລະຄນົ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ອອກໄປຢ່ າງຫວງຫາຍເກນີ ກວ່ າທ່ ຈີ ະຈາແນກໄດ້ ແຕ່ ພທ່ ຈີ ະສະຫຸບ ລວມໆ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງຮ່ າງກາຍ: ໝາຍເຖິງ ຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ ຂອງຄນົ ເຮາົ ໃນເລ່ ອງໂຄງສາ້ ງຂອງ ຮ່ າງກາຍ, ລວງສູງ, ນາ້ ໜັກ, ຮູບຮ່ າງໃຫຍ່ , ຮູບຮ່ າງນອ້ ຍບາງ, ຕຸຍ້ , ຈອ້ ຍ, ລກັ ສະນະໜາ້ ຕາ, ຜວີ ພັນ,ຜມົ ດາ, ຜມົ ແດງ, ຕາ 2 ຊນັ້ ຫ ຊນັ້ ດຽວຫອ່ ນໆ. 93

2) ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງດາ້ ນອາລມົ : ອາລມົ ຄຄວາມຫວ່ ນັ ໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍ, ອາລມົ ບ່ ແມ່ ນສ່ ງີ ທ່ ຕີ ດິ ຕວົ ມາແຕ່ ກາເນດີ ເປັນສ່ ງິ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກການຮຽນຮູພ້ າຍຫງັ ແຕ່ ກ່ ເປັນສ່ ງິ ຊບັ ຊອ້ ນ ຫາຍຈນົ ບ່ ສາມາດຈະເຂາົ້ ໃຈໄດ້ ເຊ່ ນັ : ອດິ ສາລດິ ສະຫຍາ,ໂມໂຫ, ຢ້ານກ່ ວົ , ອາລມົ ມ່ ວນ, ນອ້ ຍໃຈ, ລງັ ກຽດ ແລະ ຂດີ້ ຽດ .ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ມີ ອາລມົ ຮກັ , ອາລມົ ຊງັ ແລະອາລມົ ອ່ ນໆອກີ . ຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນອາລມົ ຄຄວາມສາມາດທ່ ີຈະຄວບຄຸມພດຶ ຕກິ າຕ່ າງໆ ໃນຂະນະທ່ ີເກດີ ອາລມົ ຢ່ າງໃດໜ່ ຶງອາລມົ ຂອງບຸກຄນົ ສະແດງອອກມານນັ້ ມລີ ະດບັ ຕ່ າງໆກນັ ເຊ່ ັນ: ຄ່ ອຍໆ, ຮຸ ນແຮງ, ຄວາມ ແຕກຕ່ າງທາງດາ້ ນອາລມົ ລະຫວ່ າງຍງິ ກບັ ຊາຍຈະປາກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ຢ່ າງຊດັ ເຈນບຸກຄນົ ຫາຍ ແລະຄວາມແຕກຕ່ າງ ລະຫວ່ າງອາລມົ ຜູໃ້ ຫ່ ຍກບັ ອາລມົ ຂອງເດກັ ນອ້ ຍ. 3) ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງສງັ ຄມົ : ຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນຢ່ ູໃນສງັ ຄມົ ດຽວກນັ ຍງັ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ , ຍ່ ງິ ເກດີ ມາ ຕ່ າງຖ່ ີນຖານ ເຊ່ ງິ ມສີ ະພາບແວດລອ້ ມຕ່ າງໆກນັ ກຍ່ ງິ ຂະຫຍາຍຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ ກວາ້ ງໄກຫາຍຂນຶ້ ເດກັ ທ່ ີ ໄດຮ້ ບັ ການລຽ້ ງດຕູ ່ າງກນັ ຍອມມນີ ໃິ ສສງັ ຄມົ ຕ່ າງກນັ , ຄອບຄວົ ທ່ ໝີ ນັ້ ຄງົ ສມົ ບູນມແີ ຕ່ ຄວາມອບົ ອ່ ຸນ ສຸຂະພາບ ຈດິ ຍ່ ອມຈະດກີ ວ່ າເດກັ ທ່ ຢີ ່ ູໃນຄອບຄວົ ທ່ ມີ ບີ ນັ ຫາ, ຢ່ ູໃນ ສະພາບບາ້ ນແຕກແຍກກນັ , ຄນົ ເຮາົ ເກດີ ມາຈະຕອ້ ງ ຢ່ ູຮ່ ວມກນັ ໃນສງັ ຄມົ , ຕງັ້ ແຕ່ ຍງັ ເປັນເດກັ ນອ້ ຍກ່ ມກີ ານສາພນັ ກບັ ຄອບຄວົ , ໂຮງຮຽນ, ເພ່ ອນບາ້ ນ ແລະສງັ ຄມົ ພາຍນອກ, ຄນົ ເຮາົ ໄດສ້ າພດັ ,ໄດພ້ ບົ ປະສບົ ການຕ່ າງກນັ ຈ່ ງຶ ສາ້ ງແບບຂອງການຕອບສະໜອງຂນ້ ມາຕ່ າງໆ ກນັ ບ່ ຄກນັ ທງັ ນນັ້ , ການຕອບສະໜອງ ນຖີ້ ເປັນເລ່ ອງລກັ ສະນະແຕກຕ່ າງທາງສງັ ຄມົ ທງັ ໝົດບ່ ມໃີ ຜປະພດຶ ຕອບສະ ໜອງຕ່ ເຫດການຢ່ າງດຽວກນັ ຄກນັ ເພາະຕ່ າງຝ່ າຍມາຈາກຮາກຖານຖານະທາງສງັ ຄມົ ແລະການອບົ ຮມົ ທ່ ແີ ຕກ ຕ່ າງກນັ ,ພດຶ ຕິກາສະແດງອອກ ເຊ່ ັນ: ກລິ ຍິ າ, ທ່ າທາງ ຈ່ ງຶ ຕ່ າງກນັ ອອກໄປ ເນ່ ອງຈາກວດັ ທະນາທາ, ຂະນບົ ທານຽມປະເພນີ, ມາລະຍາດ ແລະສິລະທາແຕກຕ່ າງກນັ ,ເນ່ ອງຈາກວ່ າຄນົ ເຮາົ ເກດີ ມາຄົນລະເວລາ, ພາຍໃຕ້ ແວດລອ້ ມທ່ ບີ ່ ຄກນັ ມເີ ຫດການທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແກ່ ຊວີ ດິ ຜດິ ກນັ , ການສາ້ ງສນັ ການຕອບສະໜອງໃນທາງສງັ ຄມົ ຈ່ ງຶ ມຜີ ນົ ໃຫແ້ ຕກຕ່ າງກນັ ອອກໄປ, ເດກັ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ການລຽ້ ງດູຢ່ າງອດຶ ຢາກຈະຫວງັ ວ່ າໃຫມ້ ພີ ດຶ ຕກິ າໃນສງັ ຄມົ ຄກບັ ເດັກທ່ ີໄດຮ້ ັບການລຽ້ ງດູຢ່ າງດີບ່ ໄດ,້ ລູກທ່ ີມາຈາກຄອບຄົວທ່ ີແມ່ ເອົາໃຈໃສ່ ຖະນຸຖະໜອມບ່ ຍອມໃຫ້ ແຕະຕອ້ ງທງັ ວຽກໜກັ ແລະວຽກເບາົ , ຢາກໄດຫ້ ຍງັ ກ່ ໄດດ້ ່ ງັ ໃຈກຍ່ ອມຈະມລີ ກັ ສະນະການເຂາົ້ ຄນົ , ເຂາົ້ ສງັ ຄມົ ໄດດ້ ກີ ວ່ າເດກັ ທ່ ຖີ ກລຽ້ ງດູແບບປະປ່ ອຍຖມີ້ 4) ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງສະຕປິ ັນຍາຫສະໝອງ : ຄນົ ເຮາົ ມໂີ ງ່ , ສະຫລາດຕ່ າງກນັ ຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມສາມາດໃນ ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ແລະການປັບຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໄດຕ້ ່ າງກນັ , ສະນນັ້ ຢ່ າຕງັ້ ຄວາມຫວງັ ຫບງັ ຄບັ ໃຫທ້ ຸກ ຄນົ ມຄີ ວາມສາມາດເທ່ າົ ທຽມກນັ . ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງສະຕິປັນຍາຄຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງບຸກຄນົ ໃນຄວາມສາມາດທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ຄວາມ ຄດິ ແລະຄວາມສາມາດໃນການທ່ ຈີ ະຮຽນຮູສ້ ່ ງິ ຕ່ າງໆ. 5) ຄວາມແຕກຕ່ າງໃນຄວາມຖະນດັ ຕາມທາມະຊາດ : ນັກຈຕິ ະວິທະຍາໄດສ້ າ້ ງແບບທົດສອບ ຄວາມຖະນດັ ຂນ້ ເພ່ ອຫາຄວາມຖະນດັ ຂອງແຕ່ ລະຄນົ , ໂດຍສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ຄວາມຖະໜດັ ທາງອາຊບີ ມແີ ບບ ທດົ ສອບ ເຊ່ ນັ : ແບບທດົ ສອບຄວາມຖະໜດັ ທາງດນົ ຕ.ີ 6) ຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ ໃນດາ້ ນບຸກຄະລກິ ະພາບ : ມຄີ ນົ ທ່ ມີ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບປົກະຕແິ ລະຜດິ ປົກກະຕ,ິ ບາງຄນົ ສະໜຸກສະໜານ, ເຮຮາມ່ ວນຊ່ ນ, ຮຸນແຮງ, ບາງຄນົ ມກັ ສະແດງອອກ, ບາງຄນົ ມກັ ເກບັ ຕວົ . 4.3. ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງດາ້ ນລາດບັ ການເກດີ ໃນການສກຶ ສາໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈພດຶ ຕກິ າຂອງເລ່ ອງນນັ້ ລາດບັ ການເກດີ ກ່ ມຄີ ວາມສາຄນັ ບ່ ນອ້ ຍ ເຊ່ ງິ ແອດ ເລີ ມີແນວຄິດວ່ າເດັກແມ່ ນຈະເລີນເຕີບໂຕຄອບຄວົ ດຽວກນັ ມສີ ່ ີງແວດລວ້ ມຫາຍໆ ຢ່ າງເກອບຄກນັ ເຊ່ ນັ : ຄວາມທຸກຈນົ , ຄວາມຮ່ ັງມ,ີ ຮູບຮ່ າງ, ອາຍຸຂອງພ່ ແມ່ , ສະພາບບາ້ ນເຮອນແລະສ່ ງິ ແວດລວ້ ມອ່ ນໆ ແຕ່ ພວກ 94

ເຂາົ , ພນີ ອ້ ງຈະຢ່ ູຕາແໜ່ ງຂອງການເກດີ ບ່ ຄກນັ , ເຂາົ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ , ຄອບຄວົ ມາຕງັ້ ແຕ່ ນອ້ ຍຈນົ ໃຫ່ ຍ ແລະພ່ ແມ່ ປະຕບິ ດັ ຕອບຕ່ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງລູກແຕ່ ລະຄນົ ບ່ ຄກນັ ເຊ່ ນັ : ລູກກົກອາດໄດ້ ອານາດຈາກພ່ ແມ່ ໃຫດ້ ູແລນອ້ ງໆ ແລະ ໃນຂະນະດຽວກນັ ລູກຫາ້ ອາດບ່ ຕອ້ ງດູແລໃຜແຕ່ ໄດຮ້ ັບຄວາມຮກັ , ຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ຈາກພ່ ແມ່ ຢ່ າງບ່ ມວີ ນັ ສນິ້ ສຸດ, ດ່ ງັ ນນັ້ ສາຫບັ ລາດບັ ທ່ ເີ ກດີ ແບ່ ງໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ ລູກກກົ : ຕາມສະພາບເປັນຈງິ ແລວ້ ລູກຜູກ້ ກົ ຈະໄດຮ້ ບັ ຄວາມສນົ ໃຈຈາກຄນົ ໃນຄອບຄວົ ຫາຍຕງັ້ ແຕ່ ເກດີ ແຕ່ ເມ່ ອເວລາມນີ ອ້ ງຄວາມສນົ ໃຈອາດຖູກລດົ ໄປເພາະມນີ ອ້ ງມາຊ່ ວຍແບ່ ງຄວາມຮກັ ເຊ່ ງິ ໃນຄວາມເປັນ ແລວ້ ພ່ ແມ່ ບ່ ໄດປ້ ະຖິມ້ ລູກຜູກ້ ກົ ແຕ່ ເນ່ ອງຈາກລກູ ກກົ ພຈະຊ່ ວຍຕວົ ເອງໄດແ້ ລວ້ ຈ່ ງຫນັ ໄປອນັ ໃຈໃສ່ ຕວົ ເອງບ່ ໄດແ້ ຕ່ ເຂາົ ຍງັ ບ່ ເຂາົ້ ໃຈເພາະຍງັ ນອ້ ຍເກນີ ໄປ, ການຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ນຍີ້ ງັ ຍາກເກນີ ໄປສາຫບັ ເດກັ ນອ້ ຍ ຊ່ ງສະພາບ ການເຊ່ ນັ ນ:ີ້ ຈະເຫນັ ຊດັ ເຈນຫາຍຄອບຄວົ ທ່ ບີ ່ ໄດສ້ ກຶ ສາຫາຄວາມຮູທ້ າງດາ້ ນວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ແຕ່ ພສະຫຸບ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ + ລະດບັ ສະຕປິ ັນຍາ : ມທີ າງອຽງ່ ຈະຕ່ າກ່ ວາຄນົ ຖດັ ມາເພາະມ3ີ ເຫດການຄ: ພ່ ແມ່ ຂາດປະການສບົ ໃນ ການລຽ້ງລູກເນອ້ ງຈາກເປັນຄນົ ທາອດິ , ການເກດີ ກ່ ຄອ້ ນຂາ້ ງຍາກກ່ ວາຄນົ ອ່ ນແລະບ່ ມອີ າ້ ຍເອອ້ ຍມາຄອຍກະ ຕຸນ້ ບ່ ວ່ າຈະເປັນການຮຽນ ຫ ການຫນີ້ ກ່ ຕາມ. + ດາ້ ນພອນສະຫວນັ : ເປັນຄນົ ຄດິ ດວ້ ຍເຫດຜນົ ແຕ່ ຂາດຄວາມສນົ ໃຈກ່ ຈະເປັນເດກັ ທ່ ມີ ກັ ຈະຄອຍ ສາ້ ງຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກຢ່ ູສະເໜ.ີ + ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ໂວຫານ ແລະ ມເີ ຫດຜນົ + ມລີ ກັ ສະນະການຕາມໃຈຜູອ້ ່ ນ, ຍອມໃຫ້ ລູກຄົນກາງ : ລູກຄນົ ກາງມກັ ປັບຕົວຍາກ ແລະຖາ້ ປັບບ່ ໄດກ້ ່ ຈະກາຍເປັນເດກັ ມບີ ນັ ຫາໃນທ່ ີສຸດ, ຈາກການສກຶ ສາສະຫຸບໄດວ້ ່ າ: ລູກຄນົ ກາງ ຈະມທີ ່ າອຽ່ງເມນີ ເສຍີ ບາງຄງັ້ ກ່ ສບັ ສນົ ແຕ່ ຈະໂວຫານຄກບັ ຜູກ້ ກົ ແລະຂາດສະຕງິ ່າຍໆ ມກັ ຢ່ ູກບັ ໝ່ ູເພ່ ອນເພາະໃນເຮອນເຂາົ ຈະກາຍເປັນບ່ ຖກສນົ ໃຈ ເຂາົ ຕອ້ ງການຄວາມຮັກ ຈາກພ່ ແມ່ ຈ່ ງອາດມບີ ນັ ຫາ ແລະຄວນມແີ ນວທາງແກໄ້ ຂຄ ໃຫຫ້ ນີ້ ດນົ ຕ,ີ ກລິ າພຈະຊ່ ວຍເຂາົ ໄດ.້ ລູກຄນົ ຫລາ້ : ການເກດີ ຂອງລກູ ຫາ້ ບ່ ຄ່ ອຍມຫີ ຍງັ ໜາ້ ທາ້ ທາຍ ໃນຊ່ ວງທາອດິ ບ່ ໄດຮ້ ບັ ການຕອ້ ນຮບັ , ແຕ່ ຈະໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮກັ ຫາຍຂນຶ້ ໃນພາຍຫງັ ຢ່ າງບ່ ມມີ ສ້ ນີ້ ສຸດຄ: ບ່ ມໃີ ຜມາຍາດແຍ່ ງຄວາມຮກັ , ຈາກການທ່ ີບ່ ຄອຍໄດຮ້ ັບການທາ້ ທາຍນເີ້ ອງ, ເມ່ ອເວລາເຂາົ ໃຫ່ ຍຂຶນ້ ມາຈ່ ງຶ ສະແດງອອກແບບຊດົ ເຊີຍສ່ ິງທ່ ີຂາດຫາຍໄປ ຕງັ້ ແຕ່ ນອ້ ຍ ແຕ່ ຄວາມຮກັ , ຄວາມສນົ ໃຈ, ລູກຄົນຫາ້ ຍງັ ຄງົ ປາດຖະໜາຫາຍກວ່ າຄນົ ອ່ ນໆ ແມ່ ນວ່ າຈະເຕບີ ໃຫ່ ຍຂຶນ້ ມາແລວ້ ກ່ ຕາມ, ອີກສ່ ວນໜ່ ຶງທ່ ລີ ູກຄນົ ຫາ້ ເປັນກ່ ຄ: ຈດິ ໃຈແຂ່ ງຂັນ, ມີຄວາມເຊ່ ອໝັນ້ ຕົນເອງສູງ ຕອ້ ງການກາ້ ວໜາ້ ກວ່ າຜູອ້ ່ ນ, ແຕ່ ຈະມກີ ານເບ່ ງິ ໂລກໃນແງ່ດ.ີ 5. ການປັບຕວົ 5.1. ຄວາມໝາຍຂອງການປັບຕວົ ໄດມ້ ີນກັ ຈດິ ຕະວິທະຍາໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມໝາຍການປັບຕົວ (Adjustment) ໄວຫ້ າຍຄວາມໝາຍ ດວ້ ຍກນັ ເຊ່ ນັ : ວິໄລວັນ ສີສົງຄາມ ພອ້ ມ ດ້ວຍຄະນະໄດເ້ ວົາ້ ວ່ າ ການປັ ບຕົວ (Adjustment) ຄ ຄວາມ ພະຍາຍາມຂອງບຸກຄນົ ໃນການທ່ ຈີ ະຫາວທິ ລີ ດົ ສະພາວະຄວາມຕງຶ ຄຽດທາງອາລມົ ເຊ່ ງິ ເກດີ ຈາກຄວາມບ່ ສມົ ປາດຖະໜາໃນສ່ ງິ ທ່ ຕີ ນົ ເອງ ຫສງັ ຄມົ ແວດລອ້ ມຄາດຫວງັ , ທງັ ຍງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງ ກບັ ການປັບພດຶ ຕິກາຕ່ າງໆ ເພ່ ອ ໃຫສ້ ອດຄອ້ ງກັບສະພາບການ ແລະສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ີປະຕິສາພັນຢ່ ູ ເຊ່ ິງຄວາມພະຍາຍາມດ່ ັງກ່ າວມີ ຈດຸ ປະສງົ ເພ່ ອໃຫມ້ ຄີ ວາມສາມາດໃນການດາເນນີ ຊວີ ດິ ໃນສງັ ຄມົ ໄດຢ້ ່ າງມຄີ ວາມສຸກ. 95