'“ÖÓ¦ü¸üÖ¾Ö' ÆüÖ ×úŸÖÖ²Ö ×¤ü»ÖÖ. ŸÖÃÖê“Ö µÖ¿Ö¾ÖÓŸÖ¸üÖ¾ÖÖ−Öê ¯Ö¸üÖÓ›üµÖÖ“µÖÖ »ÖœüÖ‡ÔŸÖ ¯Ö¸üÖÎú´Ö ÷ÖÖ•Ö×¾Ö»ÖÖ ´Æü'Öæ−Ö†Öפü»Ö¿ÖÆüÖ−Öê ŸµÖÖ»ÖÖ '•ÖÖ¾Öôûß“Öê ¸üÖ•Öê' †ÃÖÖ ×úŸÖÖ²Ö ×¤ü»ÖÖ; ±ú»Ö™ü'Ö“Öê ÃÖ¸ü¤êü¿Ö´ÖãÖ Ø−Ö²ÖÖôûú¸ü µÖÖ−Ó ÖÖ†Öפü»Ö¿ÖÆüÖ−Öê '−ÖÖ‡Ôú' Æêü ײֹý¤ü פü»Öê. ´ÖÖ'Ö ¯Ö¸ü÷Ö'µÖÖ“Öß ÃÖ¸ü¤êü¿Ö´ÖãÖß †ÃÖ»Ö껵ÖÖ −ÖÖ÷ÖÖê•Öß ‘ÖÖ™ü÷Öê µÖÖÓ−ÖÖ‡²ÖÎÖ×Æü´Ö †Öפü»Ö¿ÖÆüÖ−Öê '—Öã•ÖÖ¸ü¸üÖ¾Ö' ÆüÖ ×úŸÖÖ²Ö ×¤ü»ÖÖ. ¾ÖÖ›üß“µÖÖ ÃÖÖ¾ÖÓŸÖÖ−Ó Öß ¯ÖÖêŸÖãÔ÷Öß•ÖÖÓ×¾Ö¹ý¬¤ü —ÖÖ»Ö껵ÖÖ µÖ㬤üÖŸÖ¯Ö¸üÖÎú´Ö ÷ÖÖ•Ö×¾Ö»ÖÖ ´Æü'Öæ−Ö ŸµÖÖÃÖ '²ÖÆüÖ¤æü¸ü' †ÃÖÖ ×úŸÖÖ²Ö ×¤ü»ÖÖ. ×−Ö•ÖÖ´Ö¿ÖÆüÖ“µÖÖ ¯Ö¤ü¸üß †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ³ÖÖêÃÖ»µÖÖÓ−ÖÖ'¸üÖ'ÖÖ' ÆüÖ ×úŸÖÖ²Ö ×¤ü»ÖÖ ÆüÖêŸÖÖ. ¯Öãœêü ŸµÖÖ−Ó ÖÖ“Ö '¸üÖ•ÖÖ' ´Æü'Öæ »ÖÖ÷Ö»Öê. µÖÖ ´Ö¸üÖšêü ÃÖ¸ü¤üÖ¸üÖÓ−ÖÖ ¾ÖŸÖ−Öê, •ÖÆüÖ×÷Ö·µÖÖ,¯ÖÖ™ü߻֌µÖÖ, ¤êü¿Ö´ÖãÖß, ÃÖ¸ü¤êü¿Ö´ÖãÖß µÖÖÃÓ ÖÖ¸üÖß ¾ÖŸÖ−Öê, ‡−ÖÖ´Öê ¾Ö •ÖÆüÖ×÷Ö·µÖÖ ×¤ü»µÖÖ ÆüÖꟵÖÖ. ŸÖê þ֟Ö:»ÖÖ ŸµÖÖ³ÖÖ÷ÖÖ“Öê ¸üÖ•Öê ÃÖ´Ö•Öæ−Ö úÖ¸ü³ÖÖ¸ü ú¸üßŸÖ ÆüÖêŸÖê. ŸµÖÖ´Öãôêû ŸµÖÖÓ“ÖÖ †ÖŸ´Ö×¾ÖÀ¾ÖÖÃÖ ¾ÖÖœü»ÖÖ ¯Ö¸ÓüŸÖã þ֟¾Ö •ÖÖ÷ÖéŸÖ —ÖÖ»Öê−ÖÖÆüß. Æêü úÖ´Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖ−Öê ¿ÖÆüÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓú›æü−Ö ¯Öã'Öê •ÖÆüÖ×÷Ö¸üߟÖᯙ ¯Öã'µÖÖ“ÖÖ ¯ÖÖê™ü´ÖÖêúÖÃÖÖ ×´ÖôûÖ»µÖÖ−ÖÓŸÖ¸üêú»Öê †Ö×'Ö Ã¾Ö¯Öϵ֟−ÖÖ−Öê 'þָüÖ•µÖÖ“Öß' ãÖÖ¯Ö−ÖÖ êú»Öß. †£ÖÖÔŸÖ ‡ŸÖ¸ü ÃÖ¸ü¤üÖ¸üÖÓ“µÖÖ −Ö•Ö¸êüŸÖæ−Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ²ÖÓ›üÖÖê¸ü†Ö×'Ö ‡ŸÖ¸ü þÖÖ×´Ö×−Öšü †ÃÖê ×“Ö¡Ö ¯Öãœêü †Ö»Öê †ÃÖê»Ö ¯Ö¸ÓüŸÖã ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ“Öß ³Öæ×´ÖúÖ, þִ֬ÖÔ, þ֤êü¿Ö,¸üµÖŸÖê×¾ÖÂÖµÖß“Öê ×¾Ö“ÖÖ¸ü ¾Ö úÖµÖÔ ¯ÖÖÆüŸÖÖ ŸÖê ‡ŸÖ¸üÖÓ¯ÖêÖÖ ¾Öê÷Öôêû ¾Ö ´ÖÆü¢¾ÖÖ“Öê ÆüÖêŸÖê. †¿ÖÖ ¯Ö׸üÛã֟ÖߟÖ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ−ÖÖ ´ÖãÛÃ»Ö´Ö ¸üÖ•Ö¾Ö™üß×¾Ö¹ý¬¤ü ²ÖÓ›ü ¯ÖãúÖ¹ý−Ö ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖ ´ÖÖêšüß ¸üÖ•µÖÎúÖÓŸÖß êú»Öß.”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß“Öß ¯Ö¿Ï ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ - ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ ¯Ö¿Ï ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖê“Öê ¯ÖÏÖ´ÖãµÖÖ−Öê ëú¦üßµÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, ãÖÖ×−Öú ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, ´Öã»Öú߯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, »ÖÂú¸üß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾Ö ×ú»»µÖÖÓ“Öê ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö †ÃÖê ×¾Ö³ÖÖ÷Ö êú»Öê †ÖÆêüŸÖ.úë ¦üßµÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö - ”û¡Ö¯ÖŸÖà“µÖÖ ëú¦üßµÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−ÖÖŸÖ ¸üÖ•ÖÖ ¾Ö ŸµÖÖ“Öê †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôû µÖÖÓ−ÖÖ ´ÖÆü¢¾Ö ÆüÖêŸÖê. ¸üÖ•ÖÖ ÆüÖ µÖÖ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾Öã֓ê ÖÖ ëú¦üز֤æü ÆüÖêŸÖÖ. ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêúÖ“Öê ¾Öêôûß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß−Öê '”û¡Ö¯ÖŸÖß' Æêü ¯Ö¤ü ¬ÖÖ¸ü'Ö êú»Öê. ”û¡Ö¯ÖŸÖßÆüÖ Ã¾Ö¸üÖ•µÖÖ“ÖÖ ÃÖ¾ÖÖÔ׬ÖúÖ¸üß ÆüÖêŸÖÖ. ŸµÖÖ“µÖÖ¾Ö¸ü ãú'ÖÖ“ÖêÆüß ×−ÖµÖÓ¡Ö'Ö −ÖÃÖê. ”û¡Ö¯Öן֤֯üß ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߯Öã¡Ö ÃÖÓ³ÖÖ•ÖßØú¾ÖÖ ¸üÖ•ÖÖ¸üÖ´Ö µÖÖÓ“µÖÖ¯Öîúß“Ö ‹ú•Ö'Ö ²ÖÃÖÖ¾Öê †¿Öß ŸµÖÖÓ“Öß ‡“”ûÖ ÆüÖêŸÖß. µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ ¸ü•Ö¯Ö¤ü Æêü †Ö−Öã¾ÖÓ׿ÖúÆüÖêŸÖê. ŸµÖÖ úÖôûÖŸÖ ¸üÖ•Ö¯Ö¤üÖ»ÖÖ ¬ÖÖÙ´Öú¥ü™üµÖÖ ¾Ö ¸üÖ•ÖúßµÖ¥ü™üµÖÖ ´ÖÆü¢¾Ö ÆüÖêŸÖê. †Ö–ÖÖ¯Ö¡ÖÖŸÖ, ¸üÖ•Öê Æêü ‡ÔÀ¾Ö¸üÖ−Öê×−Ö´ÖÖÔ'Ö êú»Öê. ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¯ÖÏ•ÖꓵÖÖ ú»µÖÖ'Ö»ÖÖ ´ÖÆü¢¾Ö ¤êü‰ú−Ö †Ö¯Ö»ÖÖ ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸ü êú»ÖÖ. ŸµÖÖ´Öãôêû׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê ú»µÖÖ'ÖúÖ¸üß ¸üÖ•Öê ´Æü'Ö−æ Ö ÷Ö'Ö»Öê ÷Öê»Öê. ëú¦üßµÖ ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸üÖŸÖ ¸üÖ•ÖÖ“µÖÖ ´Ö¤üŸÖß»ÖÖ †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö´ÖÓ›üôû ÆüÖêŸÖê.†Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôû - ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêúÖ“µÖÖ¾Öêôûß †Ö¯Ö»µÖÖ †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôûÖ“Öß ×−ÖÙ´ÖŸÖß êú»Öß †ÃÖ»Öß ŸÖ¸ü߸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêúÖ¯Öæ¾ÖáÆüß ŸµÖÖ“Öê †Ûß֟¾Ö ÆüÖêŸÖê. ŸµÖÖ“µÖÖ ×¾ÖúÖÃÖÖ“Öß ÃÖã¹ý¾ÖÖŸÖ ‡.ÃÖ. 1642 ¯ÖÖÃÖæ−Ö —ÖÖ»Öß ÆüÖêŸÖß.׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê ²ÖÓ÷Ö»ÖÖê¸üÆæü−Ö ¯Öã'µÖÖŸÖᯙ •ÖÆüÖ×÷Ö¸üß¾Ö¸ü †Ö»Öê ŸÖê¾ÆüÖ“Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ²Ö¸üÖê²Ö¸ü ¿µÖÖ´Ö¸üÖ¾Ö ×−ÖôûÓúšü (¯Öê¿Ö¾ÖÖ),²ÖÖôûéúÂ'Ö Æü'Ö´ÖÓŸÖê (´Öã•Öã´Ö¤üÖ¸ü), ÃÖÖê−ÖÖê¯ÖÓŸÖ (›ü²Ö߸ü) ¾Ö ¸ü‘Öã−ÖÖ£Ö ²Ö»»ÖÖôû (ÃÖ²Ö−ÖßÃÖ) †ÃÖê úÖ¸ü³ÖÖ¸üß ¯ÖÖšü×¾Ö»ÖêÆüÖêŸÖê. ‡.ÃÖ. 1647 ÃÖÖ»Öß ¤üÖ¤üÖê•Öß úÖë›ü¤êü¾ÖÖÓ“ÖÖ ´Ö韵Öæ —ÖÖ»µÖÖ¾Ö¸ü ׿־ÖÖ•Öß−Öê 'ÃÖê−ÖÖ¯ÖŸÖß' Æêü ¯Ö¤ü ×−Ö´ÖÖÔ'Ö êú»Öê¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 36ISBN. : 978-93-83401-46-8
†Ö×'Ö ŸÖê ŸÖãúÖê•Öß “ÖÖê¸ü µÖÖÃÖ ×¤ü»Öê. ¯Ö¸ÓüŸÖã £ÖÖê›üµÖÖ“Ö úÖôûÖŸÖ ŸÖãúÖê•ÖßÃÖ ŸµÖÖ ¯Ö¤üÖ¾Ö¹ý−Ö úÖœü»Öê ¾Ö ŸµÖÖ•ÖÖ÷Öß´ÖÖ'ÖúÖê•Öß ¤üÆüÖŸÖÖë›êü µÖÖÓ“Öß −Öê´Ö'Öæú êú»Öß. ‡.ÃÖ. 1659 ÃÖÖ»Öß †±ú•Ö»ÖÖÖ−Ö ¾Ö¬ÖÖ“µÖÖ ¯ÖÏÃÖÓ÷ÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ׿־ÖÖ•Öß−Öê×−ÖôûÖê ÃÖÖê−Ö¤êü¾Ö (ÃÖã¸ü−ÖßÃÖ), ÷ÖÓ÷ÖÖ•Öß - ´ÖÓ÷ÖÖ•Öß (¾ÖÖú−ÖßÃÖ), −ÖêŸÖÖ•Öß ¯ÖÖ»Öú¸ü (ÃÖ¾ÖÔ ÃÖî−µÖÖ“ÖÖ ÃÖê−ÖÖ¯ÖŸÖß) †Ö×'Ö¯ÖϳÖÖú¸ü ³Ö¼ü (ˆ¯ÖÖ¬µÖÖµÖ) µÖÖ“µÖÖ −Öê´Ö'ÖãúÖ êú»µÖÖ. •ÖµÖØÃÖ÷ÖÖ“µÖÖ Ã¾ÖÖ¸üß“µÖÖ ¾Öêôûß ¯ÖÓ×›üŸÖ¸üÖ¾Ö Æêü ¯Ö¤ü ¸ü‘Öã−ÖÖ£Ö¯ÖÓŸÖúÖê¸ü›êü µÖÖÓ−Öß ³ÖæÂÖ×¾Ö»µÖÖ“ÖÖ ˆ»»ÖêÖ ×´ÖôûŸÖÖê. ‡.ÃÖ. 1668 “µÖÖ ÃÖã´ÖÖ¸üÖÃÖ ×−Ö¸üÖ•Öß ¸üÖ¾Ö•Öß µÖÖ−Ó ÖÖ −µÖÖµÖÖ¬Öß¿Ö¯Ö¤üÖ¾Ö¸ü −Öê´Ö»Öê. ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêúÖ“µÖÖ ¾Öêôûß †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôûÖ»ÖÖ ¯Öæ'ÖÔŸ¾Ö ¯ÖÏÖ¯ŸÖ —ÖÖ»Öê. ŸµÖÖÓ“Öß ±úÖ¸üÃÖß −ÖÖ¾Öê•ÖÖ‰ú−Ö ŸµÖÖÓ−ÖÖ ÃÖÓÃúé ŸÖ −ÖÖ¾Öê פü»Öß ÷Ö»ê Öß. ׿־ָüÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêúÖ“Öê ¾Öêôûß ÃÖÖêµÖ¸üÖ²ÖÖ‡Ô Æüß ¯Ö¼ü¸üÖ'Öß, µÖã¾Ö¸üÖ•Ö¯Ö¤üßÃÖÓ³ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê †Ö×'Ö †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôû (´ÖãµÖ¯ÖϬÖÖ−Ö - ´ÖÖê¸êü Ø¡Ö²Öú Øú¾ÖÖ ´ÖÖê¸üÖê¯ÖÓŸÖ Ø¯Ö÷Öôûê, †´ÖÖŸµÖ - −ÖÖ¸üÖê×−ÖôûÓúšü, ÃÖê−ÖÖ¯ÖŸÖß - ÆÓü²Ö߸ü¸üÖ¾Ö ´ÖÖê×ÆüŸÖê, ÃÖ×“Ö¾Ö - †''ÖÖ•Öß ¤ü¢ÖÖê, ´ÖÓ¡Öß - ¤ü¢ÖÖ•Öß Ø¡Ö²Öú, ¯ÖÓ×›üŸÖ¸üÖ¾Ö -¸ü‘Öã−ÖÖ£Ö¯ÖÓŸÖ, ÃÖã´ÖÓŸÖ - ¸üÖ´Ö“ÖÓ¦ü Ø¡Ö²Öú, −µÖÖµÖÖ¬Öß¿Ö - ×−Ö¸üÖ•Öß ¸üÖ¾Ö•Öß) Æêü ˆ¯ÖÛÃ£ÖŸÖ ÆüÖêŸÖê. †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö´ÖÓ›üôûÖŸÖᯙ †Öšü¯Öîúß ÃÖÖŸÖ ¯ÖϬÖÖ−Ö Æêü ²ÖÎÖ´Æü'Ö ÆüÖêŸÖê. êú¾Öôû ÃÖê−ÖÖ¯ÖŸÖß ÆüÖ ¯ÖϬÖÖ−Ö ŸÖê¾ÖœüÖ ´Ö¸üÖšüÖ ÆüÖêŸÖÖ.†Â™ü¯ÖϬÖÖ−ÖÖÓ¯Öîúß ¯ÖÓ×›üŸÖ¸üÖ¾Ö ¾Ö −µÖÖµÖÖ¬Öß¿Ö Æêü ¤üÖê−Ö ¯ÖϬÖÖ−Ö ¾Ö÷ÖôûŸÖÖ ÃÖ¾ÖÖÕ−ÖÖ“Ö »ÖœüÖ‡ÔÃÖÖšüß ´ÖÖê×Æü´Öê¾Ö¸ü •ÖÖ¾Öê»ÖÖ÷ÖŸÖ †ÃÖê. †Â™ü¯ÖϬÖÖ−ÖÖÓ“Öß úÖ´Öê ×−ÖÛ¿“ÖŸÖ êú»Öê»Öß ÆüÖêŸÖß. ŸµÖÖŸÖ, ´ÖãµÖ ¯ÖϬÖÖ−Ö Øú¾ÖÖ ¯Öê¿Ö¾ÖÖ - µÖÖ“µÖÖú›êü¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸ü, µÖ㬤êü, −ÖæŸÖ−Ö ¸üÖ•µÖ ÃÖÓ¯ÖÖ¤ü'Öê, ”û¡Ö¯ÖŸÖà“µÖÖ ¯Ö¤üÖ¾Ö¸ü †Ö¯Ö»Öß ´Öã¦üÖ ˆšü×¾Ö'Öê, ‡ŸµÖÖ¤üß úÖ´Öê ÆüÖêŸÖß.†´ÖÖŸµÖ - ¸üÖ•µÖÖ“ÖÖ †ÖÙ£Öú ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ¯ÖÖÆü'Öê, •Ö´ÖÖÖ“ÖÔ ŸÖ¯ÖÖÃÖæ−Ö ¸üÖ•ÖÖ»ÖÖ ÃÖÖ¤ü¸ü ú¸ü'Öê. ÃÖê−ÖÖ¯ÖŸÖß - ¸üÖ•µÖÖ“ÖßÃÖî−µÖ¾µÖ¾ÖãÖÖ ¯ÖÖÆü'Öê, −Ö¾µÖÖ ¯ÖϤêü¿ÖÖ¾Ö¸ü †ÖÎú´Ö'Ö ú¹ý−Ö ¯ÖÏê¤ü¿Ö ŸÖÖ²µÖÖŸÖ ‘Öê'Öê ¾Ö ŸµÖÖ“Öê ¸üÖ'Ö ú¸ü'Öê. ÃÖ×“Ö¾Ö -”û¡Ö¯ÖŸÖà“ÖÖ ¯Ö¡Ö¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ¯ÖÖÆü'Öê, ´Ö•Öãú¸üÖŸÖᯙ ¿Ö㬤ü¿Ö㬤üŸÖÖ ŸÖ¯ÖÖÃÖæ−Ö ¯ÖÖÆü'Öê, ´ÖÓ¡Öß-¸üÖ•µÖÖ“µÖÖ ¤îü−ÖÓפü−Ö‘Ö›üÖ´ÖÖê›üß, Æêü¸ü¾µÖ¾ÖãÖÖ, ”û¡Ö¯ÖŸÖà“Öß ¤îü−ÖÓפü−Öß µÖÖ ÃÖ¾ÖÖÕ“Öß úÖôû•Öß ŸµÖÖ»ÖÖ ‘µÖÖ¾Öß »ÖÖ÷ÖŸÖ †ÃÖê. ¯ÖÓ×›üŸÖ¸üÖ¾Ö”û¡Ö¯ÖŸÖà“ÖÖ ¸üÖ•Ö¯Öã¸üÖê×ÆüŸÖ ´Æü'Öæ−Ö úÖ´Ö ú¸ü'Öê, ŸÖÃÖê“Ö ¬Ö´ÖÔ¿ÖÖáÖÖ“µÖÖ †Ö¬ÖÖ¸êü −µÖÖµÖ×−Ö¾ÖÖ›üµÖÖ“µÖÖ úÖ´ÖÖŸÖ ´Ö¤üŸÖú¸ü'Öê, ¸üÖ•µÖÖŸÖß»Ö ×¾Ö«üÖ−Ö, ¯ÖÓ×›üŸÖ ÃÖŸ¯Öã¹ýÂÖ µÖÖÓ“Öê ÃÖ−´ÖÖ−Ö ú¸ü'Öê ‡ŸµÖÖ¤üß úÖ´Öê ŸµÖÖ»ÖÖ ú¸üÖ¾Öß »ÖÖ÷ÖŸÖ.−µÖÖµÖÖ¬Öß¿Ö ¸üÖ•µÖÖŸÖᯙ ÃÖ¾ÖÔ¯ÖÏúÖ¸ü“µÖÖ −µÖÖµÖ¤üÖ−ÖÖ“Öê úÖ´ÖúÖ•Ö −µÖÖµÖÖ׬ֿÖÖ“µÖÖ ¤êüÖ¸êüÖßÖÖ»Öß “ÖÖ»ÖŸÖ †ÃÖê.×−Ö:¯ÖÖ¯ÖÖŸÖß −µÖÖµÖ¤üÖ−Ö ÆüÖê'µÖÖú›êü »ÖÖ ¯Öã¸ü×¾Ö'Öê, ¯ÖÏ´ÖãÖ Ö™ü»µÖÖÓ“µÖÖ ×−ÖúÖ»ÖÖ¾Ö¸ü ÃÖÓ´Öן֤ü¿ÖÔú דÖ−Æü ú¸ü'ÖꇟµÖÖ¤üß úÖ´Öê ú¸üÖ¾Öß »ÖÖ÷ÖŸÖ. µÖÖ ÃÖ¾ÖÖÕ−ÖÖ ¸üÖêÖ ¾ÖêŸÖ−Ö ×¤ü»Öê •ÖÖŸÖ †ÃÖê. ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸üÖŸÖ ¸üÖ•ÖÖ»ÖÖ ÃÖ»»ÖÖ ¤êü'Öê Æêü†Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôûÖ“Öê úÖ´Ö ÆüÖêŸÖê.²ÖÖ¸üÖ ´ÖÆüÖ»Ö ¾Ö †šü¸üÖ úÖ¸üÖÖ−Öê - ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖ ´Öã»Öúß úÖ¸ü³ÖÖ¸üÖ“Öß †−Öêú ÖÖŸµÖÖÓŸÖ ×¾Ö³ÖÖ÷Ö'Öß êú»Öß ÆüÖêŸÖß. µÖÖ ”ûÖê™üµÖÖ-”ûÖê™üµÖÖ ÖÖŸµÖÖÓ−ÖÖ úÖ¸üÖÖ−ÖÖ Øú¾ÖÖ ´ÖÆüÖ»Ö †ÃÖê ´Æü'ÖŸÖ. ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ úÖ÷Ö¤ü¡Ö¡ÖÖÓŸÖæ−Ö ¾Ö ÃÖÖ¬Ö−ÖÖÓŸÖæ−Ö ²ÖÖ¸üÖ´ÖÆüÖ»Ö (¯ÖÖêŸÖê ´ÖÆüÖ»Ö, £Ö¼üß ´ÖÆüÖ»Ö, ÃÖê¸üß ´ÖÆüÖ»Ö, ¾Ö×Æü»Öß ´ÖÆüÖ»Ö, úÖêšüß¿ÖÖôûÖ, ÃÖÖî¤üÖ÷Ö߸ü ´ÖÆüÖ»Ö, ™üÖÓúÃÖÖôû´ÖÆüÖ»Ö, ¤ü¹ý'Öß ´ÖÆüÖ»Ö, ¯ÖÖ÷ÖÖ ´ÖÆüÖ»Ö, ‡´ÖÖ¸üŸÖ ´ÖÆüÖ»Ö, ¯ÖÖ»ÖÖß ´ÖÆüÖ»Ö ¾Ö ”ûײÖ−ÖÖ ´ÖÆüÖ»Ö) ¾Ö †šü¸üÖ úÖ¸üÖÖ−Öê(ÖוÖ−ÖÖ, •Ö¾ÖÖÆü߸üÖÖ−ÖÖ, †Ó²Ö¸üÖÖ−ÖÖ, †Ö²Ö¤üÖ¸üÖ−ÖÖ, −Ö÷ÖÖ¸üÖÖ−ÖÖ, ŸÖÖ»Öß´ÖÖÖ−ÖÖ, •ÖÖ´Ö¤üÖ¸üÖÖ−ÖÖ, וָêüÖÖ−ÖÖ,´Öã¤ü¯ÖÖúÖÖ−ÖÖ, ¿Ö¸ü²ÖŸÖÖÖ−ÖÖ, ׿ÖúÖ¸üÖÖ−ÖÖ, ¤üÖ¹ýÖÖ−ÖÖ, ¿ÖÆüŸÖÖÖ−ÖÖ, ¯Öß»ÖÖÖ−ÖÖ, ±ú¸üÖÃÖÖÖ−ÖÖ, ‡Â™ü¸üÖÖ−ÖÖ,¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 37ISBN. : 978-93-83401-46-8
ŸÖÖê±úÖÖ−ÖÖ ¾Ö ¤üŸ¯Ö¸üÖÖ−ÖÖ) µÖÖÓ“Öê ˆ»»ÖêÖ µÖêŸÖÖŸÖ. †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôûÖú›êü ÃÖÖê¯Ö×¾Ö»Ö껵ÖÖ ¯ÖÏ´ÖãÖúÖ´ÖúÖ•ÖÖ׿־ÖÖµÖ ŸµÖÖÓ−ÖÖ ‡ŸÖ¸ü ×¾Ö³ÖÖ÷ÖÖÓ“ÖÖÆüß úÖ¸ü³ÖÖ¸ü ¯ÖÖÆüÖ¾ÖÖ »ÖÖ÷Öê. ¯ÖÏŸµÖêú ¯ÖϬÖÖ−ÖÖ“µÖÖ ´Ö¤üŸÖß»ÖÖ †×¬ÖúÖ¸üß´ÖÓ›üôû פü»Öê»Öê †ÃÖê. ŸµÖÖŸÖ, פü¾ÖÖ'Ö, ±ú›ü'ÖßÃÖ, úÖ¸üÖÖ−ÖßÃÖ, •ÖÖ´Ö¤üÖ¸ü, ´Öã•Öã´Ö¤üÖ¸ü, ÃÖ²Ö−ÖßÃÖ, ד֙ü'ÖßÃÖ ¾Ö¯ÖÖêŸÖ−ÖßÃÖ µÖÖÓ“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö ÆüÖêÖŸÖ. Æêü ÃÖ¾ÖÔ ÃÖ×“Ö¾Ö Øú¾ÖÖ ×“Ö™ü'ÖßÃÖ¯Ö¤ü Æêü †ŸµÖÓŸÖ ´ÖÆü¢¾ÖÖ“Öê ÆüÖêŸÖê. ד֙ü'ÖßÃÖ ÆüÖ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ ¾ÖîµÖÛŒŸÖú ÃÖÖÆüÖµµÖú ´Æü'Öæ−Ö ´ÖÆü¢¾ÖÖ“µÖÖ •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ·µÖÖ ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üßŸÖ †ÃÖê. ´Ö»ÆüÖ¸ü ¸üÖ´Ö¸üÖ¾Öד֙ü'ÖßÃÖÖÓ“µÖÖ ´ÖŸÖê, ¸üÖ•ÖÖ“Öê Çü¤üµÖ •ÖÖ'Öæ−Ö µÖÖê÷µÖ ´Ö•Öæú¸ü ×»ÖÆüß'Öê, ¸üÖ•ÖÖ−Ó ÖÖ †Ö»Ö껵ÖÖ ¯Ö¡ÖÖÓ−ÖÖ µÖÖê÷µÖ ³ÖÖÂÖêŸÖ ˆ¢Ö¸ü×»Ö×Æü'Öê Æêü úÖ´Ö ×“Ö™ü'ÖßÃÖ ¯ÖÖÆüÖŸÖ †ÃÖê. ±ú›ü'ÖßÃÖ ÆüÖ ´Öã•Öã´Ö¤üÖ¸üÖ“µÖÖ ±ú›üÖŸÖᯙ •Ö´ÖÖÖ“ÖÔ ×™ü¯Öæ−Ö šêü¾ÖßŸÖ †ÃÖê.¤ü¯ŸÖ¸ü¤üÖ¸ü ÆüÖ ÃÖ¸üúÖ¸ü ¤ü¸ü²ÖÖ¸üÖŸÖᯙ ÃÖ¾ÖÔ ¯Ö¡Ö¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ¾µÖ¾ÖÛÃ£ÖŸÖ †Ö×'Ö ÃÖã¸ü×ÖŸÖ šêü¾Ö'µÖÖ“Öê úÖ´Ö ¯ÖÖÆüÖŸÖ †ÃÖê.¯ÖÖêŸÖ−ÖßÃÖ ÆüÖ ¸üÖêÖ ¸üú´Öê“Öß •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ¸üß ÃÖÖÓ³ÖÖôûŸÖ †ÃÖê. úÖ¸üÖÖ−ÖßÃÖ ÆüÖ †šü¸üÖ úÖ¸üÖÖ−µÖÖ¾Ö¸üᯙ ¯ÖÏ´ÖãÖúÖ¸ü³ÖÖ¸üß †ÃÖê. ÷Ö›ü−ÖßÃÖ ÷Ö›üÖ¾Ö¸üᯙ †×¬ÖúÖ·µÖÖ¿Öß ¯Ö¡Ö¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ú¸ü'µÖÖ“Öê úÖ´Ö ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üßŸÖ †ÃÖê.¯ÖÖ¸üÃÖ−ÖßÃÖ ÆüÖ ‡ŸÖ¸ü ¸üÖ•µÖÖÓ“µÖÖ ¤ü¸ü²ÖÖ¸üÖ¿Öß ¯Ö¡Ö¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ú¸üßŸÖ †ÃÖê. µÖÖ ÃÖ¾ÖÖÕ−ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ úÖ´ÖÖ“µÖÖ ´ÖÖê²Ö¤ü»µÖÖŸÖ¸üÖêÖ ¾ÖêŸÖ−Ö ×¤ü»Öê •ÖÖŸÖ †ÃÖê. µÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ ×“Ö™ü'ÖßÃÖ ²ÖÖ¸üßŸÖ ˆ»»ÖêÖ µÖêŸÖÖŸÖ. ŸµÖÖ−ÖãÃÖÖ¸ü, ´ÖãµÖ¯ÖϬÖÖ−Ö †£Ö¾ÖÖ¯Öê¿Ö¾ÖÖ - ¯ÖÓ¬Ö¸üÖ Æü•ÖÖ¸ü ÆüÖê−Ö ¯ÖÏן־ÖÂÖá, †´Ö¸ü¬ŸÖÃÖ - ´Öã•Öã´Ö¤üÖ¸ü - ²ÖÖ¸üÖ Æü•ÖÖ¸ü ÆüÖê−Ö ¯ÖÏן־ÖÂÖá, †−µÖ´ÖÓ¡Öß - ¤üÆüÖÆü•ÖÖ¸ü ÆüÖê−Ö ¯ÖÏן־ÖÂÖá, ד֙ü'ÖßÃÖ - ÃÖÆüÖ Æü•ÖÖ¸ü ÆüÖê−Ö ¯ÖÏן־ÖÂÖá, ±ú›ü×'ÖÃÖÖ»ÖÖ ¤üÖê−Ö Æü•ÖÖ¸ü ÆüÖê−Ö ¯ÖÏן־ÖÂÖá ¸üÖêÖ¾ÖêŸÖ−Ö ×¤ü»Öê •ÖÖ‡Ô. ¸üÖ•µÖ ¸üÖ•ÖÖÃÖÖšüß †Ö×'Ö ¸üÖ•ÖÖ ¯ÖÏ•ÖêÃÖÖšüß Æêü −Ö¾Öê ¾Ö ÎúÖÓןÖúÖ¸üú ÃÖæ¡Ö ¬Ö¹ý−Ö †Ö¯Ö»Öê ¸üÖ•µÖ ãÖÖ¯Ö−Ö êú»Öê.¯ÖÏ•Öê“Öê ú»µÖÖ'Ö Æêü“Ö ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸üÖ“Öê ¯ÖÏ´ÖãÖ ¬µÖêµÖ ´ÖÖ−Ö»Öê †Ö×'Ö ŸµÖÖ»ÖÖ †−ÖãÃÖ¹ý−Ö †Ö¯Ö»Öß ¯ÖÏ¿ÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ×−Ö´ÖÖÔ'Ö ú¹ý−Ö ŸÖß ¯ÖϳÖÖ¾Ö߯Ö'Öê ¸üÖ²Ö×¾Ö»Öß. ¸üÖ•ÖÖ“µÖÖ ˆ×§ü™üÖ−ÖãÃÖÖ¸ü ¸üµÖŸÖꓵÖÖ ú»µÖÖ'ÖÖ“Öß •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ¸üß Æüß ÃÖ¾Öԓֆ׬ÖúÖ·µÖÖÓ“Öß †ÖÆêü. ŸµÖÖÃÖÖšüß ŸµÖÖÓ−Öß †×¬ÖúÖ·µÖÖÓŸÖ ²Öê²Ö−ÖÖ¾Ö ÆüÖê'ÖÖ¸ü −ÖÖÆüß ¾Ö ŸµÖÖ“ÖÖ ¸üµÖŸÖê»ÖÖ ¡ÖÖÃÖ ÆüÖê'ÖÖ¸ü−ÖÖÆüß, µÖÖú›êü ²ÖÖ¸üúÖ‡−Ô Öê »ÖÖ ×¤ü»Öê. ¯Ö¸üÓ¯Ö¸üÖ÷ÖŸÖ ¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸üß −Ö™ü êú»Öß. úÖ´ÖÖ“µÖÖ ´ÖÖê²Ö¤ü»µÖÖŸÖ ¸üÖêÖ ¾ÖêŸÖ−Ö¤êü'µÖÖ“Öß ¯Ö¬¤üŸÖß ÃÖã¹ý êú»Öß. ŸÖê ¸üÖ•ÖÖ“Öê −ÖÖêú¸ü †ÖÆêüŸÖ Æêü ŸµÖÖÓ“µÖÖ ´Ö−ÖÖ¾Ö¸ü زֲÖ×¾Ö»Öê. †×¬ÖúÖ·µÖÖÓ“µÖÖ ²Ö¤ü»Öß¾Ö¸ü³Ö¸ü פü»ÖÖ. ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖ ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸üÖŸÖ ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ •ÖÖןִ֬ÖÖÔ“µÖÖ »ÖÖêúÖÓ−ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ÷Öã'Ö¾Ö¢Öê−ÖãÃÖÖ¸ü ÃÖÓ¬Öß ×¤ü»Öß. ŸµÖÖ´Öãôêû“Ö ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖ−Öê ŸµÖÖÓ“Öß '¸üµÖŸÖê“Öê ¸üÖ•Öê' ´Æü'Öæ−Ö −ÖÖë¤ü ‘ÖêŸÖ»Öß †ÖÆêü.ÃÖ¤Ó ü³ÖÔ - 1) פü.×¾Ö.úÖôêû, '”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö', ŸÖéŸÖßµÖ †Ö¾Öé¢Öß, ‹×¯ÖÏ»Ö 1971. 2) †.¸üÖ. ãú»Öú'Öá, '׿־ÖúÖ»Öß−Ö ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü', Û¾Æü−ÖÃÖ ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Ö'ã Öê, ¯ÖÏ£Ö´Ö †Ö¾Öé¢Öß, 15 †Öò÷ÖÙü 1993. 3) ÃÖ¤üÖÛ¿Ö¾Ö †Öšü¾Ö»Öê, '׿־ÖÖ•Öß ¾Ö ׿־ֵÖã÷Ö', †•Ö²Ö ¯ÖãßÖúÖ»ÖµÖ, úÖê»ÆüÖ¯Öæ¸ü, 1971. 4) ‹−Ö.‹ÃÖ. ŸÖÖÓ²ÖÖêôûß, '´Ö¸üÖšüµÖÖÓ“ÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖ', ×−Ö¸üÖ»Öß ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Öã'Öê 2010. 5) ÃÖÖê.¸üÖ. ¿Öë›êü, '׿־ÖÖ•Öß †Ö×'Ö ×¿Ö¾ÖúÖ»Ö', ‡™Ó ü¸ü−Öò¿Ö−Ö»Ö ²Öãú ÆüÖ‰úÃÖ, ´ÖãÓ²Ö‡Ô, ¯ÖÏ£Ö´Ö †Ö¾Öé¢Öß, 2014. 6) S.N.Sen, 'Administrative System of The Marathas' Re. Pr. 1976.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 38ISBN. : 978-93-83401-46-8
''”û¡Ö¯ÖןÖúÖ»Öß−Ö ¯ÖÏ•Öê“Öê †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−Ö'' ¯ÖÏÖ. ›üÖò. ´Ö×−ÖÂÖÖ ´ÖÖ×$Öú¸üÖ¾Ö •Ö÷Ö¤üÖôûê (ãú¹ý´Öú¸ü) úî .´ÖÖ.²ÖÖ. •Ö÷Ö¤üÖôêû †¬µÖÖ¯Öú ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, ػ֯Ö'Ö÷ÖÖ¾Ö, ŸÖÖ. ÁÖß÷ÖÖ¤ë üÖ, וÖ. †Æü´Ö¤ü−Ö÷Ö¸ü. ´ÖÖ²ê ÖÖ. 9404976950, 8275269197¯ÖÃÏ ŸÖÖ¾Ö−ÖÖ -´ÖÆüÖ¸üÖ™üÒÖ“µÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖŸÖ ÃÖŸÖ¸üÖ¾Öê ¿ÖŸÖú Æêü †−Öêú ¥ü™üß−Öê ´ÖÆü¢¾ÖÖ“Öê ´ÖÖ−Ö»Öê •ÖÖŸÖê. ŸµÖÖŸÖ߻ִÖÆü¢¾ÖÖ“Öß ‘Ö™ü−ÖÖ ´Æü'Ö•Öê ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öà−Öß ØÆü¤ü¾Öß ¸üÖ•µÖÖ“Öß êú»Öê»Öß Ã£ÖÖ¯Ö−ÖÖ Æüß ÆüÖêµÖ. µÖÖ ‘Ö™ü−Öê´Öãôêû´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖ“µÖÖ ¸üÖ•ÖúßµÖ, ÃÖÖ´ÖÖוÖú, ¬ÖÖÙ´Öú ¾Ö †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−ÖÖ¾Ö¸ü ´ÖÖêšüÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö ¯Ö›ü»ÖÖ. ØÆü¤æÓü−ÖÖ Ã¾Ö¬Ö´Öá¸üÖ•ÖÖ ×´ÖôûÖ»ÖÖ. ¯ÖÏ•Öê“Öê ú»µÖÖ'Ö Æêü ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ“Öê ¾Ö ŸµÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü †Ö»Ö껵ÖÖ ”û¡Ö¯ÖŸÖà“Öê ¬ÖÖê¸ü'Ö ÆüÖêŸÖê. ¯Ö•Ï ÖꓵÖÖú»µÖÖ'ÖÖÃÖÖšüß ”û¡Ö¯ÖŸÖà−Öß †−Öê ú ¯ÖÏúÖ¸ü“µÖÖ ˆ¯ÖÖµÖµÖÖê•Ö−ÖÖ êú»µÖÖ. ŸµÖÖŸÖ ´ÖÆü¢¾ÖÖ“ÖÖ ³ÖÖ÷Ö ÆüÖ †ÖÙ£Öú ²ÖÖ²Öà¿Öß×−Ö÷Ö×›üŸÖ ÆüÖêŸÖÖ.ÃÖ¤ü¸ü ¿ÖÖê¬Ö×−Ö²ÖÓ¬ÖÖŸÖ ”û¡Ö¯ÖŸÖßúÖ»Öß−Ö †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−ÖÖ“ÖÖ ´ÖÖ÷ÖÖê¾ÖÖ ‘Öê'µÖÖ“ÖÖ ¯ÖµÏ ÖŸ−Ö êú»ÖÖ †ÖÆêü.ÃÖŸÖ¸üÖ¾µÖÖ ¿ÖŸÖúÖŸÖᯙ ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖᯙ †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−Ö Æêü ¯ÖÏÖ´ÖãµÖÖ−Öê ¿ÖêŸÖß ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ, ¿ÖêŸÖß ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖÖ¾Ö¸ü†Ö¬ÖÖ׸üŸÖ ˆªÖê÷Ö¬ÖÓ¤êü ¾Ö ¿ÖêŸÖß ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖÖ¿Öß ×−Ö÷Ö›üßŸÖ ˆªÖê÷Ö µÖÖÓ¾Ö¸ü †Ö¬ÖÖ¸ü»Öê»Öê ÆüÖêŸÖê. ¿ÖêŸÖß ÆüÖ ŸÖŸúÖ»Öß−Ö»ÖÖêú•Öß¾Ö−ÖÖ“ÖÖ ´ÖãµÖ †Ö¬ÖÖ¸ü ÆüÖêŸÖÖ. µÖÖ׿־ÖÖµÖ ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üˆ¤üß´Ö, ú»ÖÖ úÖî¿Ö»µÖÖ“µÖÖ ¾ÖßÖæÓ“Öß ×−ÖÙ´ÖŸÖß ¾Ö ¾µÖÖ¯ÖÖ¸ü‡ŸµÖÖ¤üà“ÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö ÆüÖêŸÖÖ. ŸµÖÖ“µÖÖ¿Öß ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö †ÃÖ»Öê»Öê ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôêû ú¸ü, ¯Öêœüß¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ µÖÖÓ“ÖÖÆüß ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö ÆüÖêŸÖÖ.¸üÖ•µÖúŸÖì µÖÖ −ÖÖŸµÖÖ−Öê †Ö¯Ö»µÖÖ ¸üÖ•µÖÖŸÖᯙ †£ÖÔ¾µÖ¾ÖãÖêú›êü ¿ÖêŸÖú¸üß, ¾µÖÖ¾ÖÃÖÖ×µÖú, ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß ‡ŸµÖÖ¤üà“Öê¸üÖ'Ö ú¸ü'Öê, ŸµÖÖÓ“µÖÖ †›ü߆›ü“Ö'Öß ¤üæ¸ü ú¸ü'Öê, ŸµÖÖÓ−ÖÖ ¯ÖÏÖêŸÃÖÖÆü−Ö ¤êü'Öê Æüß ”û¡Ö¯ÖŸÖà“Öß •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ¸üß †ÖÆêü, µÖÖ“Öß•ÖÖ'Öß¾Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê ¾Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ÃÖ¢ÖêŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ ÃÖ¾ÖÔ“Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖà−ÖÖ ÆüÖêŸÖß. †£ÖÖÔŸÖ ²Ö¤ü»ÖŸµÖÖ¯Ö׸üÛã֟ÖߟÖ−ÖãÃÖÖ¸ü ŸµÖÖŸÖ †×¬Öú ˆ'Öê ÆüÖ'ê Öê †¯Ö׸üÆüÖµÖÔ ÆüÖêŸÖê úÖê'ÖŸµÖÖÆüß úÖ»ÖÖÓ›üÖŸÖ ¸üÖ•Ö¾Ö™üßŸÖ ŸÖŸúÖ»Öß−Ö†ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−ÖÖ“Öê ¯ÖÏ´ÖãÖ ¤üÖê−Ö ×¾Ö³ÖÖ÷Ö ú¸üÖ¾Öê »ÖÖ÷ÖŸÖÖŸÖ. ŸµÖÖŸÖᯙ ¤üÖê−ÖÆüß ×¾Ö³ÖÖ÷Ö ÃÖÖ¸üµÖÖ“Ö ´ÖÆü¢¾ÖÖ“Öê ÆüÖêŸÖê.¯ÖÏ•Öê¿Öß ×−Ö÷Ö›üßŸÖ †ÃÖ»Öê»ÖÖ ¯Ö×Æü»ÖÖ ³ÖÖ÷Ö ¾Ö ¸üÖ•ÖÖ¿Öß ×−Ö÷Ö×›üŸÖ †ÃÖ»Öê»ÖÖ ¤ãüÃÖ¸üÖ ³ÖÖ÷Ö Æêü ¤üÖê−ÖÆüß ×¾Ö³ÖÖ÷Ö¯Ö¸üïָüÖ¾Ö»ÖÓ²Öß Øú²ÖÆãü−ÖÖ ¯Ö¸üïָü¯Öæ¸üú †ÃÖê ÆüÖêŸÖê.¯Ö•Ï Öê“Öê †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−Ö´ÖÖ−Ö -¿ÖêŸÖß ÆüÖ ŸÖŸúÖ»Öß−Ö †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−ÖÖ“ÖÖ ´ÖÆü¢¾ÖÖ“ÖÖ ³ÖÖ÷Ö ÆüÖêŸÖÖ. ÷ÖÖ¾ÖÖ“Öß •Ö´Öß−Ö Æüß ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ−ÖÖ¾ÖÖ−Öê ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ úÖ´ÖÖÃÖÖšüß ¾ÖÖ¯Ö¸ü»Öß •ÖÖŸÖ †ÃÖê. úÖôûß ´Æü'Ö•Öê »ÖÖ÷Ö¾Ö›üßÖÖ»Öß µÖê'ÖÖ¸üß •Ö´Öß−Ö ×ŸÖ»ÖÖ“Ö'úÖôûß †Ö‡Ô' †ÃÖê ´Æü'ÖŸÖ †Ö×'Ö ¯ÖÖÓœü¸üß ´Æü'Ö•Öê ×−Ö¾ÖÖÃÖÖ“Öß •Ö´Öß−Ö ¾Ö ¾ÖÖÓ•Ö™ü ´Æü'Ö•Öê »ÖÖ÷Ö¾Ö›üßÖÖ»Öß −ÖµÖ'ê ÖÖ¸üß Øú¾ÖÖ ×−Öéú™ü •Ö´Öß−Ö. µÖÖ −ÖÖ¯Ößú •Ö×´Ö−Öß“ÖÖ ˆ¯ÖµÖÖê÷Ö ²ÖÖ•ÖÖ¸ü, µÖÖ¡ÖÖ ³Ö¸ü'µÖÖÃÖÖšüß, ÷Öã¸üÖÓ−ÖÖ “Ö¸ü'µÖÖÃÖÖšüßêú»ÖÖ •ÖÖŸÖ †ÃÖê. µÖÖ ÃÖ¾ÖÖÕ“Öß ×´Öôæû−Ö ÷ÖÖ¾Ö Øú¾ÖÖ ¾ÖßÖß ²Ö−ÖŸÖ †ÃÖê. ÷ÖÖ¾ÖÖ»ÖÖ Öê›êü, ´ÖÖî•Öê Øú¾ÖÖ ¤üêÆêü †ÃÖê´Æü'ÖŸÖ. ÷ÖÖ¾ÖÖ»Ö÷ÖŸÖ“µÖÖ ¾ÖßÖß»ÖÖ ¾ÖÖ›üß, ¯ÖÖ›üÖ, Øú¾ÖÖ ÖÖ¸üß ´Æü'ÖŸÖ. ¾µÖÖ¯ÖÖ¸ü ¾Ö ú»ÖÖãúÃÖ¸üß“Öê ˆªÖê÷Ö¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 39ISBN. : 978-93-83401-46-8
†ÃÖ'ÖÖ·µÖÖ, †Öšü¾Ö›üµÖÖ“ÖÖ ²ÖÖ•ÖÖ¸ü ³Ö¸ü'ÖÖ·µÖÖ ÷ÖÖ¾ÖÖÃÖ 'úÃÖ²ÖÖ' Øú¾ÖÖ '¯Öêšü' ŸÖ¸ü ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß ²ÖÓ¤ü¸üÖ“µÖÖ ÷ÖÖ¾ÖÖÃÖ'×´Ö¸êü' †ÃÖê ´Æü'ÖŸÖ. †¿ÖÖ ¯ÖÏúÖ¸ü“Öê ˆ»»ÖêÖ ŸÖŸúÖ»Öß−Ö ÃÖÖ¬Ö−ÖÖÓŸÖæ−Ö µÖêŸÖÖŸÖ. ÷ÖÖ¾ÖÖŸÖ ¯ÖÖ™üß»Ö, ãú»Öú'Öá ‡ŸµÖÖ¤üß¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸ü, ×´Ö¸üÖÃÖ¤üÖ¸ü, ¿ÖêŸÖß¿Öß ×−Ö÷Ö×›üŸÖ ¾Ö ¿ÖêŸÖ߯Öæ¸üú ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ ú¸ü'ÖÖ¸êü ²Ö»ÖãŸÖê¤üÖ¸ü ¾Ö ÷ÖÖ¾ÖÖ“Öß ¬ÖÖÙ´Öú ¾Ö‡ŸÖ¸üþֹý¯ÖÖ“Öß ÃÖê¾ÖÖ ú¸ü'ÖÖ¸êü †»ÖŸã Öê¤üÖ¸ü µÖÖÓ“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö ÆüÖêŸÖÖ. ¿ÖêŸÖ߯ÖÖÃÖ−æ Ö ×´Öôû'ÖÖ·µÖÖ ˆŸ¯Ö®ÖÖ¾Ö¸ü ÷ÖÖ¾ÖÖ“Öê•Öß¾Ö−Ö †¾Ö»ÖÓ²Öæ−Ö †ÃÖê. ÷ÖÖ¾ÖÖ“Öê †ÓŸÖ÷ÖÔŸÖ ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ¤êü¾ÖÖ'Ö-‘Öê¾ÖÖ'Öß“µÖÖ Ã¾Ö¹ý¯ÖÖŸÖᯙ ÆüÖêŸÖê. ²Ö»ÖãŸÖê¤üÖ¸üÖÓ−ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖúÖ´ÖÖ“µÖÖ ´ÖÖê²Ö¤ü»µÖÖŸÖ ×´Öôû'ÖÖ·µÖÖ ˆŸ¯Ö®ÖÖ»ÖÖ '²Ö»ÖãŸÖê' ´Æü'ÖŸÖ. ×´Ö¸üÖÃÖ¤üÖ¸ü ÆüÖ Ã¾ÖŸÖ:“µÖÖ ´ÖÖ»Öúß“Öß •Ö´Öß−Ö†ÃÖ'ÖÖ·µÖÖ •Ö´Öß−Ö¤üÖ¸üÖÓ“ÖÖ ÷Ö™ü ÆüÖêŸÖÖ. ŸÖ¸ü ²ÖÖÆêü¸ü÷ÖÖ¾ÖÖÆæü−Ö †Ö»Ö껵ÖÖÓ−ÖÖ 'ˆ¯Ö¸êü' †ÃÖê ´Æü'ÖŸÖ. ¿ÖêŸÖß“µÖÖˆŸ¯Ö®ÖÖ¾Ö¸ü“Ö ÷ÖÖ¾Ö“Öê †×¬ÖúÖ¸üß, ×´Ö¸üÖÃÖ¤üÖ¸ü, ²Ö»ÖãŸÖê¤üÖ¸ü, ˆ¯Ö¸êü µÖÖÓ“Öê •Öß¾Ö−Ö †¾Ö»ÖÓ²Öæ−Ö †ÃÖê. ŸÖŸúÖ»Öß−ÖÃÖÖ¬Ö−ÖÖÓŸÖæ−Ö ¿ÖêŸÖß ú¸ü'ÖÖ·µÖÖÓ“Öê ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ −ÖÖ¾ÖÖÓ−Öß ˆ»»ÖêÖ µÖêŸÖÖŸÖ. ŸµÖÖŸÖ, ãú'Ö²Öß, ´Öã•Öê¸üß, ¸üµÖÖ, ãúôû¾ÖÖ›ü߇ŸµÖÖ¤üà“ÖÖ ÃÖ´ÖÖê¾Ö¿Ö ÆüÖêŸÖÖê. ãú'Ö²Öß ÆüÖ ¿Ö²¤ü ãúôÓû²Öß †£Ö¾ÖÖ ãú™ãÓüײÖú µÖÖ ¿Ö²¤üÖ¯ÖÖÃÖæ−Ö ŸÖµÖÖ¸ü —ÖÖ»ÖÖ †ÃÖæ−ÖŸµÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ ¿ÖêŸÖú¸üß †£Ö¾ÖÖ ¿ÖêŸÖß ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖÖŸÖᯙ ‹ú ¾µÖŒŸÖß †ÃÖÖ †ÖÆêü.÷ÖÖÏ ´Öß$Ö ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ- ׿־ÖúÖ»Öß−Ö Öê›êü ÆüÖ †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−ÖÖ“ÖÖ ¯ÖÖµÖÖ ÆüÖêŸÖÖ †Ö×'Ö ¿ÖêŸÖß¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ ÆüÖ ÷ÖÏÖ´Öß'Ö†£ÖÔ¾µÖ¾ÖãÖê“ÖÖ ´ÖÖ−Öز֤æü ÆüÖêŸÖÖ. þÖÖ¾Ö»ÖÓ²Ö−Ö Æêü ÷ÖÏÖ´Öß'Ö •Öß¾Ö−ÖÖ“Öê ¬µÖêµÖ †ÃÖ»µÖÖ−Öê ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−Ö Öê›üµÖÖŸÖæ−Ö×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôêû ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ ×−Ö´ÖÖÔ'Ö —ÖÖ»Öê ÆüÖêŸÖê. ¿ÖêŸÖß ÆüÖ ¯ÖÏ´ÖãÖ ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ †ÃÖ»µÖÖ´Öãôêû ŸµÖÖ“µÖÖ ×¾ÖúÖÃÖÖÃÖÖšüß»ÖÖ÷Ö'ÖÖ¸üê ²Ö¸êü“ÖÃÖê ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ µÖÖ Öê›üµÖÖŸÖæ−Ö ÃÖã¹ý —ÖÖ»Öê»Öê פüÃÖæ−Ö µÖŸê ÖÖŸÖ. ÷ÖÖ¾ÖÖŸÖᯙ úÖ¸üÖ÷Ö߸ü »ÖÖêúÖÓ“µÖÖ ÷Ö¸ü•ÖÖ¯Öã¸ü×¾Ö'µÖÖ“Öê úÖ´Ö ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖ. ŸµÖÖÓ“µÖÖ µÖÖê÷ÖÖê´ÖÖ“Öß •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ¸üß ÷ÖÖ¾Öú·µÖÖ¾Ó Ö¸ü †ÃÖê. ú¾Öß ¯Ö¸ü´ÖÖ−ÖÓ¤ü×»Ö×ÖŸÖ'׿־ֳÖÖ¸üŸÖ' µÖÖ ÷ÖÏÓ£ÖÖŸÖ ÃÖŸÖ¸üÖ¾µÖÖ ¿ÖŸÖúÖŸÖᯙ ¾µÖÖ¾ÖÃÖÖ×µÖúÖÓ“Öê ˆ»»ÖêÖ µÖêŸÖÖŸÖ. ŸµÖÖŸÖ ÃÖãŸÖÖ¸ü, “ÖÖÓ³ÖÖ¸ü, ´ÖÖÓ÷Ö,ãÓú³ÖÖ¸ü ‡ŸµÖÖ¤üß ŸÖÃÖê“Ö Ø¿Ö¯Öß, −ÆüÖ¾Öß, ¯Ö¸üß™ü, ´ÖÖôûß, úÖêôûß, ¸Óü÷ÖÖ¸üß ‡ŸµÖÖ¤üß, µÖÖ׿־ÖÖµÖ ŸÖÖÓ²ÖÖêôûß, ú»ÖÖ»Ö,÷ÖÖµÖú, úÖÃÖÖ¸ü, ÷ÖÓ¬Öß, ³ÖæŸÖ±ú¸üÖê¿Öß, ‘Ö›ü¿Öß, ™üÖôûú¸üß, ¯ÖÖ¾Öêú¸üß, ‡ŸµÖÖ¤üà“Öê ˆ»»ÖêÖ µÖêŸÖÖŸÖ. ŸÖŸúÖ»Öß−Ö¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ Æêü •ÖÖŸÖß−ÖãÃÖÖ¸ü šü¸ü»Öê»Öê †ÃÖŸÖ.¾µÖÖ¯ÖÖ¸ü †Ö×$Ö ˆªÖ÷ê Ö¬ÖªÓ Ö“Öß ëú¦êü - ׿־ÖúÖ»ÖÖŸÖ ¤êü¿ÖÖ¾Ö¸ü ÃÖÖ¬ÖÖ¸ü'Ö¯Ö'Öê ¤îü−ÖÓפü−Ö •Öß¾Ö−ÖÖ¿Öß ¾Ö ú»ÖÖãúÃÖ¸üß“µÖÖ ¾ÖßÖæÓ“Öß ×−ÖÙ´ÖŸÖß ú¸ü'ÖÖ¸êüˆªÖê÷Ö ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ úÃÖ²µÖÖŸÖæ−Ö “ÖÖ»ÖŸÖ †ÃÖŸÖ. ¯Ö¸ÓüŸÖã ¤êü¿Öß ¾Ö ¯Ö¸ü¤êü¿Öß ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üÖ“µÖÖ ¥ü™üß−Öê úÖêú'Ö×ú−ÖÖ·µÖÖ¾Ö¸üᯙ †−Öêú ךüúÖ'Öê ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üÖ“Öß ëú¦üê ´Æü'Öæ−Ö ¯ÖÏ×ÃÖ¬¤üßÃÖ †Ö»Öß ÆüÖêŸÖß. ŸµÖÖŸÖ, “ÖÖî»Ö, ¤üÖ³ÖÖêôû,׳־ÖÓ›üß, ¾Öë÷Öã»ÖÖÔ, ¯Öã'Öê ‡ŸµÖÖ¤üà“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö ÆüÖêŸÖÖ. µÖÖ׿־ÖÖµÖ ´ÖÖÆüß´Ö, †Ö÷ÖÖ¿Öß, ¾ÖÃÖ‡Ô, ²ÖÖÓ¦êü, −ÖÖ÷ÖÖêšü'Öê,ÁÖß¾Ö¬ÖÔ−Ö µÖÖÓ“ÖêÆüß ˆ»»ÖêÖ µÖêŸÖÖŸÖ. “ÖÖî»Ö µÖÖ“Öê“Ö ¤ãüÃÖ¸êü −ÖÖ¾Ö ´ÖãŸÖÔ•ÖÖ²ÖÖ¤ü ÆüêÆüß ÆüÖêŸÖê. Æêü ˆªÖê÷Ö¬ÖÓªÖ“Öê ´ÖÖêšêü ëú¦üÆüÖêŸÖê. µÖÖ ×šüúÖ'Öß ¸êü¿Öß´ÖÖ“ÖÖ ˆªÖê÷Ö ¬ÖÓ¤üÖ ÆüÖêŸÖÖ. ú¯Ö›üµÖÖ“ÖÖ ¾µÖÖ¯ÖÖ¸ü µÖÖ ²ÖÓ¤ü¸üÖŸÖæ−Ö“Ö “ÖÖ»Öê. µÖÖ׿־ÖÖµÖ ×−Öôû,†±æú, ¸êü¿Öß´Ö ‡ŸµÖÖ¤üß ¾ÖßÖæÓ“Öß ×−ÖµÖÖÔŸÖ µÖÖ ²ÖÓ¤ü¸üÖŸÖæ−Ö ÆüÖêŸÖ †ÃÖê. µÖã¸üÖ¯ÖÖŸÖᯙ †−Öêú ¾ÖßÖæÓ“Öß †ÖµÖÖŸÖ µÖÖ²Ö¤Ó ü¸üÖ“µÖÖ ´ÖÖ÷ÖÖÔ−Öê ¤êü¿ÖÖŸÖ ÆüÖêŸÖ †ÃÖê.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 40ISBN. : 978-93-83401-46-8
×´ÖšüÖ“ÖÖ ˆªÖê÷Ö - úÖêú'Ö ÆüÖ ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖÖ“µÖÖ †ÖÙ£Öú ˆ»ÖÖœüÖ»ÖߟÖᯙ ‹ú ´ÖÆü¢¾ÖÖ“ÖÖ ¯ÖϤêü¿Ö ÆüÖêŸÖÖ. ´Ößšü ŸÖµÖÖ¸ü ú¸ü'ÖêÆüÖ úÖê'ÖÖŸÖᯙ ¯ÖÏ´ÖãÖ ˆªÖê÷Ö ÆüÖêŸÖÖ. šüÖ'Öê, ãú»ÖÖ²ÖÖ, ¸üŸ−ÖÖ×÷Ö¸üß µÖÖ ¯Ö׸üÃÖ¸üÖŸÖ †−Öêú ×´ÖšüÖ÷Ö¸êü ÆüÖêŸÖß. ¿ÖêŸÖß ÆüÖ´ÖÆü¢¾ÖÖ“ÖÖ ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖ †ÃÖ»ÖÖ ŸÖ¸üß ŸÖÖê ÃÖÖÓ³ÖÖôæû−Ö »ÖÖêú ´Ößšü ŸÖµÖÖ¸ü ú¸ü'µÖÖ“ÖÖ ˆªÖê÷Ö ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖ.¾µÖÖ¯ÖÖ¸üÖ“µÖÖ ¾ÖßÖæ - ´ÖÆüÖ¸üÖ™üÒÖ“µÖÖ ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ ²ÖÖ•ÖÖ¸üÖŸÖæ−Ö µÖ'ê ÖÖ·µÖÖ ¾ÖßÖæÓ´Ö¬µÖê †®Ö¬ÖÖ−µÖ, ´ÖÃÖÖ»µÖÖ“Öê ו֮ÖÃÖ, úÖ¯Ö›ü,±úôû±úôûÖ¾Öôû, ‡ŸµÖÖ¤üà“Öß ×−ÖµÖÖÔŸÖ ÆüÖêŸÖ †ÃÖê. ‡Ó÷ÖÏ•Ö, ›ü“Ö, ¯ÖÖêŸÖãÔ÷Öß•Ö, ±Ïëú“Ö ‡ŸµÖÖ¤üß ¯Ö¸üúßµÖ ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß µÖÖ²Ö¤Ó ü¸üÖŸÖæ−Ö †ÖµÖÖŸÖ ×−ÖµÖÖÔŸÖ ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖ.¾ÖÖÆüŸÖãúß“Öß ÃÖÖ¬Ö−Öê - ÃÖŸÖ¸üÖ¾µÖÖ ¿ÖŸÖúÖŸÖ ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖ ˆªÖê÷Ö¬ÖÓªÖÓ“Öß ¾ÖÖœü ±úÖ¸ü¿Öß —ÖÖ»Öß −Ö¾ÆüŸÖß. ÃÖã¾µÖ¾ÖÛã֤֟üôû'Ö¾Öôû'ÖÖ“Öß ±úÖ¸ü¿Öß ÷Ö¸ü•Ö ³ÖÖÃÖŸÖ −ÖÃÖê. ŸµÖÖ¾Öêôûß ²Ö·ÆÖ'Ö¯Öæ¸ü ŸÖê ÷ÖÖê¾ÖôûúÖë›üÖ µÖÖÓ−ÖÖ •ÖÖê›ü'ÖÖ¸üÖ ‹ú“ÖÆü´Ö¸üßÖÖ ÆüÖêŸÖÖ. ŸÖÖê ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖ“µÖÖ úÖÆüß ³ÖÖ÷ÖÖŸÖæ−Ö •ÖÖŸÖ ÆüÖêŸÖÖ. ¤êü¿ÖÖ¾Ö¸ü ¯ÖÖµÖ¾ÖÖ™üÖ †Ö×'Ö ÷ÖÖ›üß¾ÖÖ™üÖ µÖÖÓ“Öê“Ö¯ÖÏ´ÖÖ'Ö †×¬Öú ÆüÖêŸÖê. †ÓŸÖ¸ü ´ÖÖê•Ö'µÖÖÃÖÖšüß 'úÖêÃÖ' Æêü ¯Ö׸ü´ÖÖ'Ö ÆüÖêŸÖê. úÖêú'ÖÖŸÖ •Ö»Ö´ÖÖ÷ÖÔ ÆüÖêŸÖê. ÃÖ´Öã¦üÖŸÖæ−Ö,ÖÖ›üߟÖæ−Ö, »ÖÆüÖ−Ö-´ÖÖêôûµÖÖ −ÖÖ¾ÖÖ ¾ÖÖ¯Ö¸ü»µÖÖ •ÖÖŸÖ. ²ÖÖ'ÖúÖê™ü, Æü'Öì, ¤êü¾Ö÷Ö›ü, ¤üÖ³ÖÖêôû, ÃÖÓ÷Ö´ÖêÀ¾Ö¸ü, ¸üÖ•ÖÖ¯Öæ¸ü,´ÖÖ»Ö¾Ö'Ö, ¾Öë÷Öã»ÖÖÔ ‡ŸµÖÖ¤üß ¯ÖÛ¿“Ö´Ö ×ú−ÖÖ¸ü¯Ö¼üß¾Ö¸üᯙ ²ÖÓ¤ü¸êü ¾ÖÖÆüŸÖãúßÃÖÖšüß ¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü ÆüÖêŸÖß. ÷ÖÖê¤üÖ¾Ö¸üß, éúÂ'ÖÖ,³Öß´ÖÖ, ×−Ö¸üÖ µÖÖ −Ö¤üµÖÖÓŸÖæ−Ö ”ûÖê™üµÖÖ −ÖÖ¾ÖÖÓ“Öß ¾ÖÖÆüŸÖæú ÆüÖêŸÖ †ÃÖê. ŸµÖÖŸÖæ−Ö ´ÖÖ'ÖÃÖê ¾Ö ´ÖÖ»ÖÖ“Öß ¾ÖÖÆüŸÖæú êú»Öß•ÖÖ‡Ô. ´ÖÆüÖ¸üÖ™üÒÖŸÖ ¾ÖÖÆüŸÖãúßÃÖÖšüß ¯ÖÖÏ ´ÖãµÖÖ−Öê ²Öî»Ö, ˆÓ™ü, ŸÖ¼èü ÷ÖÖœü¾Ö, ¸êü›üÖ, ²Öî»Ö÷ÖÖ›üß, ¯ÖÖ»ÖÖß, ”ûÖê™üµÖÖÆüÖê›üµÖÖ ¾Ö †Öê—Öê ¾ÖÖÆü'ÖÖ¸üß ´ÖÖ'ÖÃÖê µÖÖÓ“ÖÖ ¾ÖÖ¯Ö¸ü êú»ÖÖ •ÖÖŸÖ †ÃÖê. ‘ÖÖ™üÖŸÖæ−Ö •Ö›ü ÃÖÖ´ÖÖ−Ö −Öê'µÖÖÃÖÖšüß ¾Ö ´ÖÖ»ÖÖ“Öß¾ÖÖÆüŸÖæú ú¸ü'µÖÖÃÖÖšüß ²Öî»ÖÖÓ“ÖÖ ¾ÖÖ¯Ö¸ü ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖ. ´ÖÖ'ÖÃÖÖÓ“µÖÖ ¯ÖϾÖÖÃÖÖú׸üŸÖÖ ²Öî»Ö, ‘ÖÖê›üÖ, ¯ÖÖ»ÖÖß, ÷ÖÖ›üß,−ÖÖ¾ÖÖ, ‡ŸµÖÖ¤üß ¾ÖÖÆü−Öê ÆüÖêŸÖß. ¯ÖÖ»ÖÖß Æêü ÁÖß´ÖÓŸÖÖÓ“Öê ¾ÖÖÆü−Ö ÆüÖêŸÖê. ²Öî»Ö, ‘ÖÖê›üÖ µÖÖÓ“ÖÖ ¾ÖÖ¯Ö¸ü ÃÖÖ´ÖÖ−µÖ ´ÖÖ'ÖÃÖê ú¸üߟֆÃÖÖ¾ÖêŸÖ. ±êú¸üß ²ÖÖê™üß“ÖÖ †£Ö¾ÖÖ ”ûÖê™üµÖÖ −ÖÖ¾ÖÖÓ“ÖÖ ¾ÖÖ¯Ö¸ü ÷ÖÖ¾Öú¸üß ÖÖ›üß ¯ÖÖ¸ü ú¸ü'µÖÖÃÖÖšüß ú¸üߟÖ. †£Ö¾ÖÖ‘ÖÖê›üÖ, ÷ÖÖœüÖ¾Ö µÖÖÓ“ÖÖ ¾ÖÖ¯Ö¸ü ú¸üߟÖ. ¯ÖÖ»ÖÖß ¾ÖÖÆæü−Ö −Öê'µÖÖ“Öê úÖ´Ö ³ÖÖê‡Ô ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖ. ŸÖÃÖê“Ö ÃÖÖ´ÖÖ−Ö ¾ÖÖÆæü−Ö−Öê'µÖÖÃÖÖšüß Æü´ÖÖ»Ö †ÃÖŸÖ.‘ÖÖ™ü´ÖÖ÷ÖÔ - ´ÖÆüÖ¸üÖ™üÒÖŸÖ ¤êü¿Ö †Ö×'Ö úÖêú'Ö µÖÖÓ−ÖÖ •ÖÖê›ü'ÖÖ¸êü †−Öêú ‘ÖÖ™ü´ÖÖ÷ÖÔ ŸÖÃÖê“Ö †−Öêú ¯ÖÖµÖ¾ÖÖ™üÖ ÆüÖꟵÖÖ. µÖÖ´ÖÖ÷ÖÖÔ¾Ö¸ü †−Öêú “ÖÖÖÖ ²ÖÃÖ×¾Ö»µÖÖ ÆüÖꟵÖÖ ¾Ö ŸÖê£Öê •ÖúÖŸÖ ¾ÖÃÖæ»Ö êú»Öß •ÖÖ‡Ô. ‘ÖÖ™üÖ¾Ö¸ü ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôêû †×¬ÖúÖ¸ü߆ÃÖŸÖ. µÖÖ †×¬ÖúÖ·µÖÖÓ−ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ úÖ´ÖÖ²Ö§ü»Ö ´ÖÖê²Ö¤ü»ÖÖ ‘Öê'µÖÖ“ÖÖ †×¬ÖúÖ¸ü ÆüÖêŸÖÖ. úÖ×±ú»µÖÖ»ÖÖ ‹úÖ“ÖÖîú߯ÖÖÃÖæ−Ö ¤ãüÃÖ·µÖÖ “ÖÖîúֵ߯ÖÕŸÖ ÃÖãÖ¹ý¯Ö ¯ÖÖêÆüÖê“Ö×¾Ö'µÖÖ“Öê úÖ´Ö ÷Öã•Ö¸ü Øú¾ÖÖ ´Öê™êüú¸üß ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖ. ŸµÖÖ´ÖÖê²Ö¤ü»µÖÖŸÖ ´Öê™üú·µÖÖÓ−ÖÖ ¤ü¸ü ²Öî»ÖÖ´ÖÖ÷Öê ‹ú ¹ýúÖ ¾Ö÷ÖÔ'Öß ‘Öê'µÖÖ“ÖÖ †×¬ÖúÖ¸ü ÆüÖêŸÖÖ. ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ ¾ÖßÖæ¾ÖÖÆü'ÖÖ·µÖÖ ²Öî»ÖÖ´ÖÖ÷Öê ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôêû ú¸ü ‘ÖêŸÖ»Öê •ÖÖŸÖ.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 41ISBN. : 978-93-83401-46-8
¸üÖ•µÖÖ“µÖÖ ˆŸ¯Ö®ÖÖ“Öß ÃÖÖ¬Ö−Öê - ¸üÖ•µÖÖ“µÖÖ ˆ¤üŸ¯Ö®ÖÖ“ÖÖ ´ÖÆü¢¾ÖÖ“ÖÖ ÄÖÖêŸÖ ´Æü'Ö•Öê ´ÖÆüÃÖæ»Ö ÆüÖêµÖ. ŸµÖÖŸÖᯙ ´ÖÆü¢¾ÖÖ“ÖÖ ´ÖÆüÃÖ»æ Ö ´Æü'Ö•Öê•Ö´Öß−Ö ´ÖÆüÃÖæ»Ö ÆüÖ ÆüÖêŸÖÖ. ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖ ¸üÖ•µÖÖŸÖᯙ ¿ÖêŸÖ•Ö×´Ö−Öß“Öß ´ÖÖê•Ö'Öß ú¹ý−Ö ‘ÖêŸÖ»Öß.•Ö×´Ö−Öß“µÖÖ ´Ö÷Ö¤ãü¸üÖ¯ÖÏ´ÖÖ'Öê ¾Ö ˆŸ¯Ö®ÖÖ−ÖãÃÖÖ¸ü ´ÖÆüÃÖæ»Ö †ÖúÖ¸ü'Öß ú¹ý−Ö †Ö¯Ö»µÖÖ ¯Ö÷ÖÖ¸üß −ÖÖêú¸üÖÓ“µÖÖ ´ÖÖ¬µÖ´ÖÖŸÖæ−ÖŸµÖÖ“Öß ¾ÖÃÖã»Öß ú¸ü'µÖÖ“Öß ¾µÖ¾ÖãÖÖ ¸üÖ²Ö×¾Ö»Öß. ¸üÖ•µÖÖ“ÖÖ ´ÖÆüÃÖ»æ Ö ¾ÖÖœü¾ÖÖµÖ“ÖÖ †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü ¿ÖêŸÖß“Öê ˆŸ¯Ö®Ö¾ÖÖœü»Öê ¯ÖÖוÖê. ŸµÖÖÃÖÖšüß •ÖÖßÖßŸÖ •ÖÖÃŸÖ •Ö´Öß−Ö »ÖÖ÷Ö¾Ö›üßÖÖ»Öß †Ö»Öß ¯ÖÖ×Æü•Öê. ¿ÖêŸÖú·µÖÖÓ“µÖÖ †›ü“Ö'Öß“µÖÖ¯ÖÏÃÖÓ÷Öß ŸµÖÖ−Ó ÖÖ ´Ö¤üŸÖ êú»Öß ¯ÖÖ×Æü•Öê. ¿ÖêŸÖú·µÖÖÃÖ »ÖÖ÷Ö'ÖÖ¸üß †¾Ö•ÖÖ¸êü, ÷ÖÖ¾ÖÖŸÖᯙ úÖ¸üÖ×÷Ö¸üÖÓ−ÖÖ »ÖÖæú›ü ¾Ö ‡ŸÖ¸üÃÖÖ´Ö÷ÖÏß ¤êü‰ú−Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖú›æü−Ö †¾Ö•ÖÖ¸êü ú¹ý−Ö ‘Öê‰ú−Ö ŸÖß ¿ÖêŸÖú·µÖÖÓ−ÖÖ ªÖ¾ÖßŸÖ ¾Ö ŸµÖÖ“Ó Öß ÷Ö¸ü•Ö ³ÖÖ÷Ö¾ÖÖ¾Öß.ˆŸ¯Ö®ÖÖ“Öê ‡ŸÖ¸ü ´ÖÖ÷ÖÔ - •Ö´Öß−Ö ´ÖÆüÃÖã»ÖÖ׿־ÖÖµÖ ‡ŸÖ¸ü †−Öêú ´ÖÖ÷ÖÖÕ−Öß ¸üÖ•µÖúŸµÖÖÕ−ÖÖ ˆŸ¯Ö®Ö ×´ÖôûŸÖ †ÃÖê. ŸµÖÖŸÖ †ÖµÖÖŸÖ×−ÖµÖÖÔŸÖ ˆªÖê÷Ö, •ÖúÖŸÖ, ´ÖÖ»ÖÖ“µÖÖ ˆŸ¯Ö®ÖÖ¾Ö¸üᯙ ú¸ü, −µÖÖµÖÖ»ÖµÖß−Ö ¿Öã»ú ¾Ö ¤Óü›ü, •ÖÓ÷Ö»Ö ˆŸ¯Ö®Ö, ™üÖúÃÖÖôû,´ÖÖÃÖê´ÖÖ¸üß ˆªÖê÷Ö, µÖÖ׿־ÖÖµÖ ¤îü−ÖÓפü−Ö •Öß¾Ö−ÖÖŸÖᯙ ”ûÖ™ê üµÖÖ-”ûÖê™üµÖÖ ²ÖÖ²Öà¾Ö¸ü †ÖúÖ¸ü»Öê»Öê ú¸ü (»Ö÷−Ö¯Ö¼üß,÷Ö›ü¯Ö¼üß, ´ÖÖêÆüß´Ö¯Ö¼üß) †ÃÖŸÖ.“ÖÖî£ÖÖ‡Ô, ÃÖ¸ü¤êü¿Ö´ÖãÖß, ÖÓ›ü$Öß ¾Ö »Öæ™ü - “ÖÖî£ÖÖ‡Ô (“ÖÖî£ÖÖ‡Ô Æüß ¯Ö¸ü´Öã»ÖÖÖŸÖæ−Ö ¾ÖÃÖæ»Ö êú»Öß •ÖÖŸÖ †ÃÖê) †Ö×'Ö ÃÖ¸ü¤êü¿Ö´ÖãÖß (ÃÖ¸ü¤êü¿Ö´ÖãÖß ÆüÖ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ ÖÖÃÖ ÆüŒú †ÃÖæ−Ö Ã¾ÖÖ´Öß µÖÖ −ÖÖŸµÖÖ−Öê þָüÖ•µÖÖ“µÖÖ †£Ö¾ÖÖ †Ó×úŸÖ ´Öã»ÖÖÖŸÖæ−Ö ŸÖÖê ¾ÖÃÖæ»Ö êú»ÖÖ•ÖÖŸÖ †ÃÖê) µÖÖ ÃÖ¸üúÖ¸üß ˆŸ¯Ö®ÖÖ“µÖÖ ÖÖÃÖ ²ÖÖ²Öß ÆüÖêŸÖ. ׿־ÖúÖ»Öß−Ö ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖᯙ ¿ÖêŸÖß ÆüÖ ˆ¯Ö•Öß×¾ÖúÖ¯ÖϬÖÖ−Ö †ÃÖ»µÖÖ−Öê ¯Öî¿Ö“µÖÖ Ã¾Ö¹ý¯ÖÖŸÖᯙ ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸üÖÓ−ÖÖ´ÖµÖÖÔ¤üÖ ÆüÖꟵÖÖ. ¸üÖ•Ö³ÖÖ÷Ö Øú¾ÖÖ ´ÖÆüÃÖæ»Ö ¾ÖÃÖã»Öß −Ö™ü¾ÖÖ Øú¾ÖÖ Û÷−ÖוÖ−ÖÃÖß ¯ÖÏúÖ¸êü ÆüÖêŸÖ †ÃÖê. ¯Öêœüß¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü´ÖÖêšüµÖÖ ¯ÖÏ´ÖÖ'ÖÖŸÖ ×¾Öú×ÃÖŸÖ −Ö¾ÆüŸÖÖ. ¯ÖÏŸµÖÖ ¾Ö †¯ÖÏŸµÖÖ ú¸ü ¯ÖÏ“Ö×»ÖŸÖ ÆüÖêŸÖê. ¬ÖÓªÖ−ÖãÃÖÖ¸ü ú¸ü †ÖúÖ¸üŸÖ ¬ÖÖ−µÖ,±úôêû, úÖ¯Ö›ü, ÷Öã¸êüœüÖê¸êü, ÷Öã»ÖÖ´Ö µÖÖÓ“µÖÖ ×¾ÖÎúß¾Ö¸ü ú¸ü »ÖÖ¤ü»Öê»Öê ÆüÖêŸÖê.ÃÖ¤Ó ü³ÖÔ - 1) ´Ö.¤üÖ. −Ö»ÖÖ¾Ö›êü, ÃÖÓ¯ÖÖ. '†Ã¯Ö鿵ÖÖÓ“Öê †ÖÙ£Öú •Öß¾Ö−Ö', ³ÖÖ÷Ö ¯Ö×Æü»ÖÖ. 2) ¯Ö¤Ëü´ÖÖú¸ü ¯ÖϳÖã'Öê, '´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖᯙ “Ö»Ö−ÖÖ“ÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖ', ›üÖµÖ´ÖÓ›ü ¯ÖÛ²»Öúê ¿Ö−Ö, ¯Öã'Öê, ¯ÖÏ£Ö´Ö †Ö¾Öé¢Öß, 2007. 3) ÃÖÖê.¸üÖ. ¿Öë›üê, '”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß †Ö×'Ö ×¿Ö¾ÖúÖ»Ö', ‡Ó™ü¸ü−Öò¿Ö−Ö»Ö ²Öãú ÆüÖ‰úÃÖ, ´ÖãÓ²Ö‡Ô, ¯ÖÏ£Ö´Ö †Ö¾Öé¢Öß, 2014. 4) ‹−Ö.‹ÃÖ. ŸÖÖÓ²ÖÖêôûß, '´Ö¸üÖšüµÖÖÓ“ÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖ', ×−Ö¸üÖ»Öß ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Öã'Öê 2010. 5) •ÖµÖØÃÖ÷Ö ¯Ö¾ÖÖ¸ü, '´Ö¸üÖšüß ÃÖ¢Öê“ÖÖ ˆ¤üµÖ', ¯ÖÏ£Ö´Ö †Ö¾Öé¢Öß, 1978-79.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 42ISBN. : 978-93-83401-46-8
iSavakalaIna sarMjaamapQdtI va QaamaI-k vatnao ikz - x.k’s k Hkkes MkW- vjfona rsyax dkWyst] fuxMh] i.q ks- “13 foba`uvaarI 1669 raojaIcao AaidlaSaahI sardar maalaaojaI GaaorpDo yaaMnaa sahUr sana 1076 tumhIAaidlaSaahIt puYkL maana imaLvalaa Aaho AaiNa sarkar kamaasa yao}na p`QaanakI imaLvalaI. Aaja sarkarcaakrI tumacao vaaDvaDIla va tumhI ek idlaanao puYkL idvasa kolaI. yaa baabatIt iSavaajaI rajao Baaosalao yaaMnaIhI jaahIr kolao kI¸ saQyaa Afgaanaanao AaidlaSaahI hatat GaotlaI Aaho toMvha AamhI Afgaanaalaa tMbaIdoNyaacaa [rada kolaa Aaho. AapNa marazo [jatdar AahaM. Aaplyaa hatUna maaozI va ]madI kamao JaalaI AahotAaiNa puZo hI haotIla. sarkarcaa ha ivaSvaasa jaaNaUna tumhaMsa hukUma saadr krIt Aahao kI¸ tumhI sarMjaama vafaOja Gao}na baoSak [kDo yaa¸ AaidlaSaahIt jao kahI caalaU Asaola %yaap`maaNao p`QaanakIcao maratba va djaa- tsaocaAaidlaSaahIt jaao maulaUK va jaagaIr caalaU Asaola tI [kDo caalaU rahIla¸ KatIr jamaa zovaavaI. ihjarI sana1079 rmajaana 20” Baa. [.sa. maM ~O va AM 3 Ë 43 pR 15−16.1 varIla p~anausaar iSavarayaaMnaI maalaaojaIGaaorpDo saar#yaa balaaZya sardaralaa Aaplyaa svarajyaacyaa Qyaoyaacyaa kamaI sahBaagaI k$na GaoNyaasaazIsarMjaamadarI doNyaacao AaSvaasana idlao Aaho. hI sarMjaamaI pQdt rajyavaRQdI saazI AavaSyak haotI .saMrjaama pQdtIcaa Aqa- : [savaI sanaacyaa pacavyaa SatkanaMtr mhNajao raomana saama`ajyaacyaa paDavaanaMtr piScamayauraopat rajakIya Aisqartocyaa vaatavarNaat sarMjaama pQdt ]dyaasa AalaI. TaoLyaaMcyaa AaËmaNaanaa taoMDdoNyaasaazI hI jaIvanapQdtI Aist%vaat AalaI. yaalaaca fyauD^ilajama Asao mhTlao jaato. yaa pQdtIcao p`mauKvaOiSaYTyao mhNajao jaIvanaatIla rajakIya Aaiqa-k va saamaaijak Asaa sava- karBaar jaimanaISaI saMbaMiQat banalaa.jaimanaIsaMbaMQaI maalakI hDk¸ kUL SaotmajaUr %yaaMcaI ipLvaNaUk¸ jaimana maalak va kUL¸ tsaoca jaimana maalak vaSaotmajUar yaaMcyaatIla saMbaMQa¸ jamaIna maalakavarIla SaotmajaUracaI inaYza vaOgaoro gaaoYTIMvar hI pQdt AaQaarlaolaIhaotI.2 sarMjaamapQdtIcaI tai%vak baOzk mhNajao rajaa ha doSaatIla sava- jaimanaIMcaa maalak samajaNyaat yao[-.samaajaacaI rcanaa manaaoáyaasaarKI idsat AsaUna varIla iSaKravar rajaa¸ jaao sava- jamaInaIcaa maalak AsaUna¸ %yaacyaaKalaaoKala mau#ya sarMjaamadar¸ %yaacyaaKalaI Amau#ya sarMjaamadar¸ %yaacyaaKalaI AjaUna kahI kmaI djaa-caosarMjaamadar¸ ASaa vaogavaogaLyaa EaoNaI AsaUna AgadI KalaI BaUimahIna SaotmajaUr Asat.3 ga`^macaI mhNatao¸ SaotkrI svat:caI navaI ivacaarsarNaI inamaa-Na k$ Sakt naahI ( Peasants cannotcreate an ideology of their own) hbaIba yaaMcyaa mato tLagaaLatIla laaokaMcaa vaga- nasatao tr %yaaMcyaa¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 43ISBN. : 978-93-83401-46-8
jaatI jamaatI ASaa sva$pat Asatat. BaartatIla tLagaaLatIla laaokaMmaQyao svat:cyaa ivacaarprMpraAsatat Asaa davaa krNao AnaOithaisak Aaho. p`a [rfana hbaIba yaaMcao ivaQaana sabaalTna- [ithasakaMcaomaulyamaapna krNyaasa purosao Aaho.4 p`a. A. ra. kulakNaI- yaaMnaI ‘iSavakalaIna maharaYT’/ yaa ga`Mqaat imarasaI ikMvaa imarasadarva ]prI Asao daona jamaInaQaarNaocao p`kar idlao Aahot. imarasadaraMnaa naagairk%vaacao sava- h@k ]pBaaogaNyaacaaAiQakar Asao. P`aa. satISacaMd` yaaMnaI 'maoiDvhla [MiDyaa' yaa ga`Mqaat maharaYTI/ yana SaotkrI va rajasqaanaISaotkrI yaaMcyaa jaimanaImaQaIla h@kasaMbaMQaI cacaa- kolaI Aaho. maharaYT/amaQyao SaotkáyaaMcao mau#yat: daona vaga-Asat. 1. qaLvaaihk ikMvaa imarasaI 2. ]prI ikMvaa kuLvaaDI ikMvaa gatkuL SaotkrI samaajaavarIlaivacaar mauLatca prsprivaraoQaI Aahot. SaotkrI ivaYayak isaWaMtasaMbaMQaI p`a. Qanaagaro mhNatat ¸ ÍoDirkenjalsa yaalaa SaotkáyaaMcyaa AMtga-t vaga-vaarIcaI jaast maaihtI haotI. Saotavar kama krNaaro ¸ SaotatIla kuL¸Saotmaalak yaaMcao vagaI-krNa yaaogya p`karo kolao Aaho. P`aa. A. ra. kulakNaI- yaaMnaI Maharashtra In the Age of Shivaji yaa ga`Mqaat iSavakalaInaAaiqa-k [ithasaacaa AByaasa Aaho. marazokalaIna KoDyaaMcaI rcanaa kSaI haotI ho saaMgatanaa SaotI¸ paNaIpurvazava duYkaL yaasaMbaMQaI cacaa- kolaI Aaho. yaaca p`krNaamaQyao %yaaMnaI SaotkrI yaa SabdacaI faoD kolaI Aaho.kuNabaI¸ kulaMbaI¸ kuTuMibak ASaI vyaa#yaa p`a. kulakNaI- yaaMnaI kolaI Aaho. BaartIya KoDyaakDo inavvaL Aaiqa-k dRiYTkaoNaatUna na pahta saamaaijak va Aaiqa-k caaOkTItUna paihlao paihjao¸ Asaa mau_a kulakNaI- yaaMnaImaaMDlaa Aaho. BaartIya KoDo hI f@t [ithasaaSaI inagaDIt klpnaa nasaUna samaajaSaas~ va Aqa-Saas~aSaIinagaDIt Aaho.ga`amaINa maharaYT/acaa AByaasa krNaaáyaa saMSaaoQakaMnaa maaga-dSa-na krNyaasa BaartIya KoDo ha laoKmah%vapUNa- maanalaa jaatao.5 sarMjaama pQdtIcyaa maaQyamaatUna¸ \"rajaacyaa zayaI A%yaMt ijavhaLyaacaI svaamaIinaYzaiSavaajaI maharajaaMnaI p`ao%saaiht kolaI. Aaplyaa laYkrat kDk iSast inamaa-Na k$na maulakI p`SaasanaapoxaalaYkrI p`Saasanaasa duyyama djaa- do}na ek eoithaisak badla GaDvalaa.\"5A Social Mobility in theMedieval Maharashtra yaa laoKat maharaYT/ saamaaijak gaitxamatoba_la cacaa- kolaI Aaho. ‘jyaa vaoLIrajakIya Aaiqa-k vaa Anya karNaaMnaI samaajarcanaomaQyao badla GaDtat. %yaalaa saamaaijak gaitxamatamhNatat.’ maharaYT/atIla saamaaijak va Aaiqa-k baabaIMcaa AByaasa krNaaáyaManaa ha ga`Mqa va %yaamaQaIla saMdBa-saaQanao ]pyau@t zrtIla. maQyayaugaIna Baartat jaimanaIvar sava- SaasanayaM~Naa AaQaairt Asao. hoca rajakIya p`karcyaasarMjaamaSaahIcao sva$p haoya. rajaapasUana BaUdasaapya-Mt baroca maQyaisqat sarMjaamadar AsaUna to sava-vaOyaiDtkrI%yaa svatM~ haoto. Baudasa maa~ %yaacyaa Qanyaacyaa jaimanaIlaa baaMQalaolaa Asao. jamaIna saaoDUna %yaalaa¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 44ISBN. : 978-93-83401-46-8
kuzohI jaata yaot nasao. jar Qanyaanao jamaIna ivaklaI tr %yaa jaimanaIbaraobar %yaat Asalaolyaa BaUdasaaMnaa pNa %yaacamaaNasaalaa ivakavao laagao. svaMyapuNa- Aaiqa-k vyavasqaovar hI pQdt AaQaarIt haotI.9jaulaO 1599 salaasa itsaOna itsaamayaa 25 ijalhoja Aaja idvaaNa rbtKanao Kasa bajaanaoba karkUnaanaI samat jaunar va maukaMsaa[yaanaI va hudodaranaI hala va[stkbaala va maaokdmaanaI ksabao ]tUr samat majakUr ibadanaMd Sahr sana salaasa itsaOna va itsaamayaa 1592narisaMhBaT va koSavaBaT ivaQaaqaI- koSava caOtnya mahanaBaava saoikna ksabao ]tUr baMdgaI hjartI maalauma kolao jaohocaIM jamaIna caavar ek va JaaDo najaIka maz koSava caOtnya drsavaad ksabao majakUr barhUkUma hujat hjartIimaraSaah baurhanasaahoba savaa isatOna 1566 karikd- hjart ibaibasaahoba ivamaana koSava caOtnya idQalao haototoNaop`maaNao tagaayat [ihdo sabaOna 1570 71 caailalaoyaavarI koSava caOtnya mahanauBaava yaohI samaaQaI GaotlaI.[sanao sabaOnaI Aaplao naavao hujatI baisako Kasa jaahlaI Aaho toNaop`maaNao saalaabaad tagaayat [ihdo itsaOnaBaaogavaTa tSaRfat caalat Aaho.sana [sanao karNao Aamaanat kolao Aaho. [naamaacao baabao prvaanagaI vak- saadrAaho. jao karkIdI- hjartI ibaibasaahoba ba`amhNa va ihMdU yaaMsaI [naama Asaola tao krar krNao. yaap`maaNaoca 14iDsaoMbar 1607 5 rmajaana samaana Alaf raojaI narisaMh BaT va koSava BaT yaaMnaa jamaIna caavar [naama BaoT idlaIAaho. ba`amhNaalaa doNyaat Aalaolyaa jaimanaIcyaa doNagyaa haoya %yaManaa jamaIna dotanaa %yaacyaabaraobar ]%pnaacyaasava- baabaI tsaoca p`SaasakIya va kayada va sauvyavasqaa raKNyaacao sava- AiQakar pNa doNyaat yaot Asat. ekdajamaIna idlyaavar dana doNaaro %yaa jamaIna ikMvaa KoDogaavaatIla rihvaasyaavarcao hDk va AiQakar pNa danaGaoNaaáyaalaa saaoDUna dot Asat. ba`amhNaanaa Aga`har AaiNa %yaabaraobar p`SaasakIya AiQakar idlyaamauLo %yaaMcaoKoDo va %yaabaraobarcaI jamaIna ha ek maalakI hDk Asalaolaa svatM~ Aaiqa-k GaTk banaU laagalaa. tsaocaKoDyaacaa AiQakarI maaokadma ikMvaa paiTla ikMvaa gaaODa yaanao kuLanaa Aaplyaa jaiMmanaIvar saDtInao kamakrayalaa laavalyaanao sarMjaamaI GaTkalaa baLkTI yao} laagalaI.6 sardoSamauK va daosamauK dosapaMiDyao va maaokdmaana va ryaa prgaNao saupo saa itsaa sana 1078 ibadanad kIbamaaojaIva prvaanaa vajaart va yaokbaalapnaah madarla maaohmaI ArajaI va raojaInao paa majakur drvaajao madQa vamaaSa baaoa maaorbaa gaaosaavaI saaao maaOjao icaMcavaD paa puNao maaokrr Aaho baaa sanad ArajaI vagaOro Aja maahIla kdImabadstur saabaIk baSat- kbaja va tsa$f maaohIla baaa frja haoNao baa gaujaard drIbaaba ihlao hrkt na krnaohsabala mastur maaokrr Asao ibataao taa jamaIna gajaSar[- caavar 2 nakd raojaInao vagaOro nakd $ko 841 tola806 taa gaaa drsavaad kmaa majakur ijaratI jamaIna Baa [ sa ma ~O va 2 A 1 4 pR 66 6A iSavaajaI maharajaaMnaI svarajyaacaa ]dyaaoga AarMBalyaanaMtr laYkrI vyavasaayaat maaozyaa saM#yaonao t$Navaga- sahBaagaI Jaalaa. satravyaa SatkatIla ek Aaiqa-k [ithasakar maaorla^MD yaaMcyaa mato saaQaarNapNao¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 45ISBN. : 978-93-83401-46-8
laaoksaM#yaocyaa 1À30 Baaga saOnyaat gaMutlaolaa haota. saBaasadanao Aaplyaa baKrIt marazI saOnyaaMcao jao kahIAakDo idlao Aahot %yaava$na svarajyaacyaa kayaa-t gauMtlaolyaa t$Na maavaLyaaMcao p`maaNa ]%tr ihMdUsqaanaatIlalaaoksaM#yaa AaiNa saOnyaaMcyaa p`maaNaahUna AiQak Asaavao.7 varIla tIna hI AadoSap~amaQaUna iSavakaLat kahIp`maaNaat QaamaI-k va rajakIya karNaaMsaazI sarMjaama pQdt caalaU zovalaI haotI Asao laxaat yaoto. t%kalaInaSaasana p`jaocao kovaL Sa~UpasaUna rxaNa krNyaat va kr vasaUla krNyaatca samaaQaana maanaIt nasao. tr samaajaacyaanaItIcao rxaNa krNyaacaI kaLjaI Gao[-. ho kama sarMjaamadaraMnaa kravao laagao.8 1637 maQyao iSavaajaI gaaoivaMd kulakNaI- ]f- parnaor yaoqaIla paoL yaalaa iSavakaLa maQyao GaaTpaMDopddoNyaat Aalao.jakat gaaoLa krNyaasaazI idlaolao ho pd puZo vaMSaprMpragat rahIlao. GaaTmaagaa-varIla vaahtukIcaoinayaM~Na krNyaasaazI p`vaaSaaMcyaa kaiflyaaMnaa sarMxaNa doNyaasaazI AaiNa p`vaaSaaMkDUna vaahtUk kracaI vasUalaIkrNyaasaazI yaa GaaTatIla rs%yaaMvar izkizkaNaI jakatnaakI haotI. p`%yaok GaaTavar GaaTpaMDo naavaacaa ekAiQakarI Asao. yaa AiQakaáyaalaa maaoGavaI panasaro pqakdar ibaDva[- gaujar AaiNa gaumaasto ho AiQakarI madtkrt Asat.9 iSavaajaI maharajaaMcyaa vatnadaraivaYayaIcyaa kDk QaaorNaamauLo svarajyaat ryatocyaa SaaoYaNaacao p`maaNakmaI Asaavao. 17vyaa SatkatIla marazI kagadp~atUna Aalaolyaa krasaMbaMQaI ivacaar krtanaa yaatIla kahIkr hklaijamaacaa BaagahI AsaU SaktIla. maQyayaugaat Saotsaara jyaalaa rajaBaaga mhTlao Aaho to rajyaacyaa]%pnnaacao mah%vapuNa- saaQana haoto. kaLI KrIp rbaI baagaa[-t GaugarI JaaDJaaDaora kDbaa baargaujaar [%yaadISabd ho p`amau#yaanao Saotsaaáyaacyaa saMdBaa-t samakalaIna kagadp~at vaaprlao Aahot. Saotsaara ha raoK AqavaaQaanya Aqavaa daonhI $panao vasaUla kolaa jaat Asao.10 vatnapQdtIlaa jaatI jaatIcyaa bahUivaQa janatokDUnasamaajavyavasqaot paizMbaa imaLalaa.tsaa rajaakDUna rajyavyavasqaot va Qamaa-QyaxaakDUna Qama-vyavasqaot imaLalaa.vatnaI vyavasqaa gaavakIt saudRZ va ivastRt haoNyaalaa vatnaI rajyavyavasqaa va Qama-vyavasqaa jaSaI karNaIBaUt JaalaItSaI jaatI paoTjaatI va pMqa hyaamaQyao jaI QaMdyaacaI ivaBaagaNaI JaalaI tIhI baáyaaca AMSaanaI karNaIBaUtJaalaI.11 [naamaaMcao tIna Baaga pDtat. 1. sarkarcyaa laYkrI ikMvaa maulakI naaokrIcyaa SatI-var idlaolao jaagaIrfaOjasarMjaama Agar jaatsarMjaama hyaaMsaar#yaa [naama 2. do}L samaaQaI maSaId dgaa- vaOgaoro pujaaAcaa- idvaaba%tIsaazIcao dovasqaana [naama 3.rajaakDUna gaava AmaMladaraMnaa idlaolaa [naama 12 iSavaajaI maharajaaMcyaa kaLatIlasvaamaIinaYza hI¸ rajaaramaaMjavaL navhtI ekMdr pirisqatI pahUna %yaalaa Anaok savalatI do}na ivakt GyaavaIlaagalaI. %yaasaazI sarMjaama pQdt punha sau$ kravaI laagalaI. pirNaamat: mauGalaaMcaa p`doSasauQda jahagaIr mhNaUnadoNyaat Aalaa AaiNa jahaigardaraMnaa KUSa zovaavao laagalao.13 iSavakaLat sarMjaamadaraMnaa caMd`rava AanaMdravaqaaorlao AanaMdrava Asao iktaba doNyaacaI pQdthI Aist%vaat haotI. p`tapravaacyaa maR%yaUnaMtr maharajaaMnaaQaIracao p~ ilahNaara AanaMdrava va jayaisaMgaacyaa BaoiTcyaa vaoLI maharajaaMcyaa jaaoDa do}na ]Baa raihlaolaaAanaMdrava ha sarMjaamadar Aaho.14¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 46ISBN. : 978-93-83401-46-8
saaraMSa : marazyaaMcyaa kaya-ktR-%vaacaI maahItI va sa%toivaYayaI Apsamaja dUr krNyaasaazI iryaasatkar sardosaa[-yaaMnaI The New History of the Marathas yaa maqaLyaaKalaI tIna KMD p`kaiSat kolao. marazyaaMbaabatcaoiba`iTSaaMcao ilaKaMNa ApsamajaatUna Jaalao Aaho. iba`iTSa laoKkaMnaI¸ saMSaaoQakaMnaI marazyaaMnaa nyaaya idlaa naahI.BaaYaocyaa ADcaNaImauLo maharaYTªacaa [ithasa A&at rahtao. iSavaaya p`%yaok p`doSaacaI vaOiSaYTyao Asatat tI%yaaca p`doSaatIla maaNaUsa AiQak caaMgalaa jaaNaU Saktao. sardosaa[- yaaMnaI poSavao dPtratIla kagadp~aMcao saMpadnak$na 45 Baaga k$na 8650 p~o p`kaiSat kolaolaI Aahot. sardosaa[-naI punaa roisadonsaIcyaa p~vyavaharacyaapaca Baagaacao saMpadna ho haoya. hyaa kamaI %yaaMnaa sar jadunaaqa sarkaraMcaI madt JaalaI. 15 sarMjaama pQdt hIparMpairk SaotI vyavasqaa iTkvaUna zovaNyaasaazI pUrk zrlaI. QaamaI-k karNaanao Aqavaa rajakIya ihtsaMbaQaanaoidlaolaI vatnao ikMvaa sarMjaamao SaotI vaaZavaI mhNaUna ]pyaaogaI zrlaI Asao idsato.saMdBa- saUcaI1. vaa . saI. baoMd`o ¸ maharaYT/oithasaacaI saaQanao ivaBaaga dusara mauMba[- marazI ga`MqasaMga`alayaacyaa [ithasa saMSaaoQana maMDLacaI ga`Mqamaalaa Ë 10 maaca- 1966 pR 140.2. kR.naa. icaTNaIsa¸ maQyayaugaIna BaartIya saMklpnaa va saMsqaa Baaga 2¸ samaaja va saMskRtI¸ 1987¸ pR 104.3. kR. naa. icaTNaIsa¸ maQyayaugaIna BaartIya saMklpnaa va saMsqaa Baaga 2 samaaja va saMskRtI¸ 1987¸ pR 10.4. Da^. baI. ena.sardosaa[-¸ [ithasalaoKnapwtI¸ fDko p`kaSana¸ kaolhapUr¸ pRYz k`maaMk¸ 1845. p`a. A.ra.kulakNaI-¸ [MiDyana ihsT/I ka^Mga`osa¸ AQyaxaIya 1992.5. A. Da^.esa ena saona¸ Anauvaad Da^ sadaiSava iSavado¸ marazyaaMcaI laYkrI vyavasqaa¸ DayamaMD pblaIkoSana¸ 2011 pR 366. kR.naa.icaTNaIsa¸ maQyayaugaIna BaartIya saMklpnaa va saMsqaa Baaga 2¸ samaaja va saMskRtI¸ 1987¸ pR 108 6 A vaa . saI. baoMd`o ¸ maharaYTo/ithasaacaI saaQanao ivaBaaga dusara mauMba[- marazI ga`MqasaMga`alayaacyaa [ithasa saMSaaoQana maMDLacaI ga`Mqamaalaa Ë 10 maaca- 1966 pR 140.7. p`a. A.ra. kulakNaI- ¸ iSavakalaIna maharaYT/ rajahMsa p`kaSana p`a ila. 1993 pR 37.8. p`a.ba.lau.saaonaar¸ maharaYT/acaa saaMskRitk [ithasa AaiNa BaartIya p`baaoQana¸ maaoGao p`kaSana¸ kaolhapUr¸ 1985 pR 97.9. kR naa. icaTNaIsa¸ maQyayaugaIna BaartIya saMklpnaa va saMsqaa Baaga2¸ vyaapar va ]dyaaogaQaMdo¸1987¸ pR 10510. p`a. A.ra. kulakNaI-¸ iSavakalaIna maharaYT¸/ rajahMsa p`kaSana p`a ila¸ 1993¸ pR 101.11. i~. naa. A~o¸ gaavagaaDa¸ samanvaya p`kaSana¸ kaolhapUr¸ 2012¸ pR 40.12 i~. naa. A~o. gaavagaaDa samanvaya p`kaSana kaolhapUr 2012 pR 4113 Da^.esa ena saona¸ Anauvaad Da^ sadaiSava iSavado¸ marazyaaMcaI laYkrI vyavasqaa¸ DayamaMD pblaIkoSana¸ 2011 pR 3714 EaI maa.BaI.qaaorat¸ eoithaisak sanada va p~o¸ [ithasa saMSaaoQana maMDL¸ dadr¸ mauMba[-¸1885¸ pR 0915 Da^. SaaMta kaozokr¸ [ithasa tM~ AaiNa t%va&ana¸ EaI saa[-naaqa p`kaSana¸ naagapUr¸2007¸ pR 321¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 47ISBN. : 978-93-83401-46-8
i's kods kyhu d`”kh O;oLFkk ikz - ljq asnz vtwZu f’kjlV] dyk egfo|ky;] fHkxo.k rk- bna kiwj] ft- i.q ks- ekuokP;k fodkl ifz d;z sr ‘krs h gk ,d egRokpk VIik ekuyk tkrks- ;k O;kolk;kreqyHkwr egRo gkrs s o vkgs- ekuoh lektkP;k fodkl ikz fØ;rs o jkT;O;oLFksP;k fodklkr‘ksrhe/khy ojdM fdoa k vfrfjDr mRiknu egRokps Bjys- v/kwfudiow Z dkGkrhy ‘kklukP;kmRiknukps L=ksr ‘kks/kY;kl lokZr ekBs k L=krs tfeu eglwy gk gksrk- 18 o ‘krd gkegkjk”Vk/ rhy egRokpk dky[kMa vkgs- dkj.k gk dky[kaM e/;;xq kpk ‘kos Vpk VIik ovk/kqfudrsdMs okVpkyhpk dkG ek.kyk tkrks- ;kdkGkrhy lekt] laLd`rh o vFkZO;oLFkk gkl’a kks/kdkla kBh o vH;kldkla kBh vd”kZukpk vkgs- ;k dkGklna HkkZr dyk] lkfgR;] LFkkiR;]vFkZO;oLFkk] lektO;oLFkk d`”khO;oLFkk ;k lna HkZkr i;kZIr vH;kl >kY;kps fnlr ukgh-Eg.kuw d`”khO;oLFkk vH;kl.;kpk gk i;z Ru vkgs- ;k lanHkkZr rRdkfyu ihd i/nrh flap.ki.z kkyh] tfeu ekydh O;oLFkk] d`”kh mRiknu] forj.k& foi.ku] nq”dkG rlps d”` kh lca fa /kroxZ o O;olk; ;k ckchapk vk<kok ?k.s ;kpk i;z Ru dys k vkgs-fids o fid i/nr~ h& xkokea /;s tfeuhph foHkkx.kh dkGh o ika<jh vlh gksr vls- ika<jh vFkkZr xkoBkuvFkok ?kjs vlysyh tfeu o dkGh Eg.kts xkoBku O;frfjDrps ‘ksrh {ks= gks;- dkG;ktfeuhph foHkkx.kh pkj Hkkxkr djr- ‘kjs h vFkkZr ykxoMh[kkyhy tfeu] djq .ks vFkkZr xorkGtfeu] ckxk vFkkZr QG>kMs vlysyh tfeu o vakcjkbZ vFkkZr mious gksr-1 [kjhi o jCch ;knkus iez q[k d`”kh gxa kekuoj vk/kkfjr fid i/n~rh gkrs h- dkds .kkr Hkkr o n’s kkoj tksa/kGk ¼Tokjh½ o cktjh gh ew[; ikjia kjhd fids gksrh-dkiwl] fuG]rca k[kw] Hkbw exw v’kk ,d fdoa k vkf/kd uxnh fidkpa s mRiknu ?ksrys tkr vl2sliq kjh] ukjG] vkacs ;kpa s mRiknu dkds .kkr vf/kd gksr vls- ukp.kh]ukxyh ;k lkj[kh fidsQDr dksd.kkr gksr vlr- ?kkVkojP;k inz s’kkr Tokjh cjkcs jp cktjh] xOgw] ewx] eVdh] djMh]l;q ZQqy] gGn o Ål ;kaps mRiknu gksr vls- dos G OkÚgkM inz ’s kkr dkiwl] fuG] vQw]rca k[kw ;k lkj[kh fu;kZr{ke o vkf/kd ykHknk;d O;kikjh fids ykxoMh[kkyh vlr-3 ‘kklukus fof’k”B fidkP;k ykxoMhlkBh iRz ;{k iz;Ru dsY;kps lglk fnlr ukgh-;kykviokn Eg.kts Qyq o QGckx ykxoM gk;s - ok-d`- Hkkos Eg.krkr] ß’kkgw vkjS xa kcknps k iDdkekfgrxkj- R;kus R;k ‘kgjkgwu QG >kMkaP;k o Qqy >kMkaP;k gqMa ;k okjoa kj vk.kokO;kr Fkksjykckthjko gh eksBk foyklfi;z gkrs k- R;kl R;kpa k ,dfu”B Hkko ;kps cgrq lgk¸; >kys ;kf=dVq kl pkSFkh O;Drh ;sÅu feGkyh rps czãsna Lz okeh /kkoMf’kdj gs gksr-Þ ;k dkGkr fogh]’kso] vGw] ‘kQrkGw] csnkuk] uk’kikrh] xyxyk] pdkrs jk] dkSyk] larxjk] dejna ] Q.kl]¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 48ISBN. : 978-93-83401-46-8
cnke] drs dh] enik;s s] cVeksxjk] lq: cuetlkyh gh >kMs ekxfoyh-5 ukuklkgsc is’kO;kauhtqUuj] i.q ks] [kkun’s k] xaxkFkMh] cky?s kkV ;sFks o”kkZl ‘ks nksu’ks >kMs yko.;kph rkdhn fnY;kpkmYys[k feGrks- vxnh nlq Ú;k ckthjkokugs h 38 gtkjkaph vCa ;kaph jksis [kjsnh dYs ;kph ekfgrhfeGrs- ,dk i=kr vkjS axkckngwu i.q ;kl vk.kysY;k jksikua lanHkkZr iq<hy iez k.ks mYys[kfeGrks] ^ 457 dkSyh larjh] 505 nkz {kh] 100 vathj] 146 MkfGach] 257 i:s ] 821eksrh;k] 200 xyq kc] 372 enuck.k] 25 lkus pkQk] 18 jkeQG] 25 cVekxs jk] 1 no.kk-8ok-d`- Hkkos Eg.krkr]ßlkirz iq.;kHkkos rh ojhy cgrq sd loZ QG>kMkaPkh o Qyq >kMkpa h xnhZn`f”Vl iMrs ;kpk mxe nlq ·;k ckthjkaP;k i;z Rukr gMq dyk ikfgts-Þ9tfeu ekydh O;oLFkk %& tfeuhph ekydh EgVys dh] rRdkyhu O;oLFkrs hy nksu ?kVd y{kkr ;srkr- ,dfejklnkj o nlq jk mijh- ^ru[;kus d.q kC;kdMs fdoa k xkokdMs vlyYs ;k tfeuhl fejklh orhpk Hkkxs oVk dj.kkjkl fejklnkj] FkGdjh] orunkj Eg.kr--- okjlk gDdkus vck/khrjkg.kk·;k tfeuhl fejklh Eg.kr--- fejklhP;k [kjs ht th dhnlZ kj tfeu ljdkjP;k ofgokVhykjkghy fryk [kkylk Eg.kr- [kkylk fdaok ljdkjh tfeu ljdkj eu ekuys R;kl dkgheqnrhi;Zr dkSykus nsbZ- dkSykus tfeu okg.kk·;kl mijh Eg.kr*10 fejklnkjkl tfeu ogk.;kpkgDd o’a k ijia jsus feGkysyk vlwu R;kua k tfeuhph [kjns h foØh djrk ;sr vls- fejklnkjkpsnlq js uko orunkj gks;- fejklnkjkdMwu ljdkj lkjk oGs kos Gs h olwy gksr vkgs- rksi;Zr R;kphtfeu ljdkjyk dk<wu ?ksrk uls-11 fejklnkjkua k brdh loyr vls dh] fejklnkj fru o”kkZojijkxna k >kY;kf’kok; fejkl tfeu ljdkjus [kkylk d: u;s o dtZ mxfo.;klkBhlkodkjkusgh rh foØhl dk<w u;s-12 tks fejklnkj ukgh rks mijh [kkylk fdaok ljdkjh tfeuljdkj mijh dGq kaudMs dkgh enq rhi;Zr dkyS kus ykoh--- ijarw mi·;kapk tfeuhoj fujarjpkvlk dkgh ,d gDd uls-13 ;k izdkjP;k tfeuhoj [kMa gh tknk vls- xkokrhy tfeuh iSdh dkgh tfeuh buke fnyYs ;k tfeuh vlr- bukeh ¼tfeuhlna HkkZr½ ikz eq[;kus nkus idz kjph gkrs h- ,d ^lunh* vFkok ^fnok.k fulcr* buke vkf.k nqljs^xko fulcr buke*-14 lunh vFkok fnok.k fulcr buke gs jktlRrus s lun vFkok QekZu;kPa ;k }kjs fuekZ.k dys sys vls- rj ljdkjh uksdjh@y”djh dk;kZP;k ixkjkikVs h ‘krs h ns.;kP;ki/nrhl ‘krs lun Eg.kr-15 ikVykl ikVhydhP;k dkekcn~ny tfeu buke vluw rhyk^iklksMh*-16 mnk- lqHkk ikz ra bna kijw ekSts Mkoht] f=cxth bxGs ;kl osrukps ,soth ‘krsdjko;kl iMhd tfeu-17 ;k f’kok; xkodhpk dkjHkkj ikg.kk·;k egkjklgh buke fdaok orutfeu R;kl ^gkMdh* vFkok ^gkMksGk* vls Eg.kr- ejkB;kapk bfrgkl ;k iqLrdkr ok-n-fnosdj Eg.krkr]^’krs kph [kjns h foØh :< i/n~rhus pkyw gkrs s- vFkkZr gs O;ogkj xkod·;kP;klea rh gkrs - ‘ksrkph [kjsnh gkbs Z fdaok ,[kkn;k ok.kh lkodkjkdMs ok uxjokfl;kdMs ‘ksrkphekydh ;sbZ- ijarw ‘ksrkr HkkMoyh i/nrhus iSlk ?kkryk vls >kys ukgh- rls gks.;klkj[khlkekftd&vfFkdZ ijhfLFkrh uOgrh*-18¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 49ISBN. : 978-93-83401-46-8
tfeu eglwy O;oLFkk %& e/;;qxhu dkGkr tfeu eglwy gk ‘kklukP;k eglyw h mRiUukpk lokZr ekBs k fgLlkgksrk- eglwy olwyhP;k vusd i/n~rh gksR;k- eqG Hkkjrh; i/nrhae/;s efq Lye ‘kkldkua hfLFkR;ra j ?kMfoys i.k ;k cnykua k x`ghr /kjrk tfeu eglwykP;k eGq Lo:ikyk HkkfS rd n`”Vîkk/kDdk ikgs pyk ukgh-19 eglwy i/nr~ hr egkjk”Vk/ e/;s cny fnlrks- rks vgenuxjfutke’kkghpk fnok.k eyhd vca j ;kaP;k dkGkr gks;-20 ;kura jpk i;z Ru N=irh f’kokthegkjktkpa k ;kura jpk frljk VIik Eg.kts 18 O;k ‘krdkrhy tfeu eglwy O;oLFkk-tfeuhph irz okjh %& tfeu eglwy olwyklkBh tfeuhph ikz Fkfed foHkkx.kh ckxkbZr o ftjkbZr v’kh dsyhtkbZ- ckxkbZr tfeuhph ikVLFkG o ekVs LFkG v’kh oXkZokjh ikMyys h gkrs h- rj ftjkbZrtfeuhP;k exnjq kizek.ks ¼irz okjh iez k.ks½ rhph vOOky] nq¸;e o fle v’kh ifz rcanh dj.;krvkyh gkrs h-21 v-jk- dqyd.khZ ;kauh fru izdkjP;k tfeuhulg pkSFkk idz kj gh lkfa xryk vkgs-rks Eg.kts oktr tfeu gks;- 22 gh fud`”B ‘ksrtfeu gksrh-/kkjk Bjfo.ks %& vra he vkdkj.khulq kj lkjk fidk izek.ks fuf’pr dsyk tkbZy- ckxkbZr Ål vlykrj njfc?;kyk 6 :i;s o ekGos vlys rj vkdkj 5 :i;s ?ksar- fid ijros djko;kpk gk cnyftjkbZr tfeuhlgh ykxw dj.;kr ;bs Z-23 ftjkbZrkr vOoy tfeuhP;k vkdkj nj fc?;kyk 2:-] n¸q ;ekl fnM :i;k o fle ifz rl 1 :i;k lkekU;rk nj Bjyk gksrk-24 Hkkr tfeuhl njfc?;kl njegk ljdkj 10 e.k ?krs vls vka cs fidkaojhy lk·;kph vkdj.kh gtkjh 1 :i;kgksrh-25 fidkaP;k tkrhuqlkj lk·;kph vkdkj.kh djk;ph vlY;keqGs R;kdkekdjhrk igk.khdkjduq kph use.kwd gksr vls-26 vQwps nj fc?;kl 10 :i;s iez k.ks lkj Bjfo.;kr ;bs Z- tfeuekst eki.khlkBh f’kodkGkrhy dkBhpkp okij dys k tkbZ-27vkdkj.khps Lo:i%& lkjk vkdkj.kh djrkuk ‘kklukpk iz;Ru jk[s k jDde LOk:ikr dj.;kpk vls- i.kilz axh fLFkrh LFkkfud i/n~rh y{kkr ?ksÅu /kkU; Lo:ikr lq/nk lkjk olwyh dys h tkr vls-ok-d`-Hkkos ekfgrh nsrkr dh] ejkBh jkT;kr lkrkjk ftYgîkkrhy jgheriwj toGhy dBkiwj ;kxkokdMwu tfeu/kkjk /kkU; :ikus ?ks.;kr vkyk rj fiia Gxko clora ;sFkuw i’S kkP;k :ikusolwy dj.;kr vkyk-28 lkekU;r% tfeu eglwy 4 fdoa k d/kh d/kh fru VII;ake/;s tekdsyk tkr vls-29 cgwrsd i/nrhuqlkj lkjk ipa o”kkZlkBh Bjfoyk tkbZ-tfeu eglwy olwykP;k in~/krh %& inz s’k ifjfLFkrhP;k vko’;d rs lkBh tfeu eglwykP;k vuds in~/krh fnlrkr T;kijLijakph ofS ’k”B;s vra HkwZr d:u vkgrs - [kjrs j ;k loZ Li”Vi.ks oxs G;k in~/krh vkgrs vlsukgh] i.k R;kaP;k dkgh osxGsi.kk ek= fuf’pri.ks tk.korks-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 50ISBN. : 978-93-83401-46-8
1½ ru[kk@ektS os kj efyd vacjkph ru[kk in~/kr 17 O;k 18 ‘krdkr FkkMs ;kQkj Qjdkus pkyq jkghysyhfryk ekStsokj in~/krh Eg.krkr ;bs Zy-30 ;k in~/krhr [ksMs gs ,dd Bjowu R;k R;k [kMs ;kpkolwy fuf’pr dys k tkbZ- ;k in~/krhr ojhy tfeu izrokjh]igk.kh]/kkjk Bjfo.ks gk Hkkxvra HkwZr gksrk-2½ deky vkdkj Dkgh xkokar ru[;k is{kk tkLr olwy ;bs Z] rj dkgh xkokar lca a/k ru[kk olwy gksruls R;keGq s xkoP;k fg’kkcs kr dkBs s Qkthy ¼vfrfjDr tek½ fu/ks rj dkBs s okD;k ¼;.s ks½vks<kO;k ykxr gh O;oLFkk eksM.;klkBh njxkokguw tkLr tkycasjht Eg.kts tkfLrr tkLr tksolwy vkrk R;kpk nk[kyk dk<wu rkps xkoP;k ru[;k ,oS th dk;e dys k vkf.k R;kyk^deky vkdkj* vls uko fnys- deky vkdkjkr de tkLr d:u lkykls ky tks ,us olwydjhr R;kyk ^olyw h vkdj* Eg.kr-31 ek/kojko is’kO;kauh 1761&73 dkGkr deyk eglwyolwyh :< dsyh- vkf.k R;koj LOkr=a eklyns kjkph use.kwd dys h-323½ bLrkok %& bLrkok gh [kjsrj Lor=a in~/kr ukgh; ykxoMh[kkyh vlyYs ;k njo”khZ VIik&VIikuseglyw ok<r usus gks;-33 eglwykr ok< Ogkoh ;klkBh ‘kklu bLrkok ;k dkj.kklkBh eglwyok< dj.;kpk iz;Ru djhr-4½ dkyS & vfro”` Vh] vuko”` Vh o lSU;kP;k gkypkyh fdaok ijpØekps vkxeu ;keGq s tfeuhps ofidkaps udq lku okjaokj gksr vlY;kus R;kdkGkr rjecna h ¼tekcna h½ ikpo”kkZgwu vf/kd enq rhrdjhr ulr ;k in~/krhps uko ^dkyS * gs vlwu R;k xkokiwjrk fdoa k izns’kkaiwjrk oxs oGs k nsrvlr-345½ cVkbZ %& cVkbZ gh e?q ky ‘kklukph eglwy vkdj.;kph egRoiq.kZ in~/kr gksrh- T;ke/;s fidr;kj >kY;koj R;kps Hkkx ikM.;kr ;sr- ‘kklukpk fgLlk ‘kklu izR;{k ‘ksrkrwu ?ksÅu tkrvls- Vh-Vh- egktu ;kPa ;k ers] ^ ikolkeGq s chdV fLFkrh vlysY;k izrkra hy j;rslkBh cVkbZgh eglyw vkdkj.kh in~/kr vkfr’k; ;ksX; gksrh-356½ eDrk %& uohu rkC;kr vlyYs ;k eqy[kkr dkBs s [kMa in~/kr rj dkBs s edR;kph in~/kr rkRiwrhl:q djkoh ykxs- o ekxkgwu dkgh o”kkZua h fLFkjLFkkoj >kY;koj ura j ‘krs d·;kauk ikp o”kkZpkdkyS n.s ks lkbs Zps Bjs-36 edR;kPa ;k in~/krhr ekeyns kj vxj dekfolnkj dkgh mDrh jDdeljdkjkl tfeu eglyw Eg.kwu nrs o dwGk’kh ijHkkjs ¼ijLij½ djkj d:u R;kta iklwu olwy?ksr- ljdkja kr HkjyYs ;k jdesr o ekeysnkjkus dqGkiklwu mxoysY;k ¼olwy dYs kYs ;k½ jdersjg.kkjh dql gkp ekeysnkjkpk Qk;nk] Eg.kts ixkj- 37 eDrk in~/krhr fyykorY;k iez k.ks tks¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 51ISBN. : 978-93-83401-46-8
tkLrh jDde nsbZy R;ktdMs ekeyr lksiok;ph---olwy dj.kkjk yk;d i.k dMd vaeynkjusek;pk gh is’kokbrhyjhr gkrs h-387½ btkjsnkjh %&btkjns kjh gk eglwy olwyhpk vk.k[kh ,d idz kj dekfo’kh t’kh ijx.;kph r’khbtkjnkjh ijx.;kph btkjsnkjh in~/kr ukxiwj izrkra voyac.;kph ekfgrh feGrs ek= ;kin~/krhps foospu lfoLrj feGr ukgh- loZlk/kkj.k tkLrhr tkLr dj feGowu ns.kk·;kbtkjsnkj’kh ‘kklu djkj d:u tfeu eglwy olyw hpk ,dkf/kdkj R;kl nsr vls-8½ dekfolh%&mijh dGq kadMs [kaMkus ykoysY;k tfeuh lanHkkZr olwyh dj.;kps dke ekeysnkjvkiY;k gkrk[kkyhy dekfonkjkauk lkxa r ;k [kMa in~/krhl dekfolh vls Eg.kr-40‘kklukWkjs lkjkekQh %& tfeu/kkjk ikp o”kkpZ k Bjyk rjh j;rsoj R;k eqnriwoZ vLekuh&lyq rkuh xnq jyh vlrkR;k R;k lkyklkBh olwykP;k ckcrhr fo’k”s k fopkj ljdkj dfjr vls-411½ y”djkeGq s udq lku ‘k=Pq ;k fdoa k Lor%P;k y”djkeqGs uwdlku >kY;kl ‘kklu ifjfLFkrhikgwu ljkolyw hr lVq nrs vls- mnk- dkds .kkr rksr;kP;k ifjikR;kdfjrk QktS k ?kkVk[kkyhmrjY;k R;keGq s Hkkr’ksrhph rlul ¼udq lku½ >kyh-rs fufer lk·;k j;rs l gksmu j;r olwyns.kkj ukgh- ;kdfjrk rkyqD;kl pkxa ys dkjdwu tynxrhus Hkkr’ksrs vkgrs rks ikBokos odk.s krs rkyqD;kr dks.kk j;rsph fdrh eky [kjkc >kyk vkgs- rks vkdkjk:u vk.kkok- vlkgqdwe is’kO;kda Mwu frdMhy vf/kdk·;kua k xsyk-42 ;kpk vFkZ ifjfLFkrhuwlkj udw lku ikgwu lkjkolwyhr loyr fnyh tkbZ-2½ ikolkps izek.k fdoa k n”q dkG %& Ikkolkps eku deh >kys vlrk ckxkbrkl fgldk cl.ksLoHkkfod gk;s - rls >kY;kl ckxkbrkapk vkdkj ljdkjus deh djkok--- ikml iMwu fdR;sdxkokPa ;k tfeuh okgwu tkO;k- rls gkms Uk tfeuhpk dl deh >kY;kl lkjkolwyhpk Qjs fopkjOgkok---dkBs s n”q dkG iMuw ukihdh >kY;kl lk·;kph i.w kZ ekQh n.s ;klgh ljdkjkrwu gk;x;gksm u;s-43 vls fu;e vusd FkkMs h i=kea /;s v<Guw ;rs kr-3½ tfeu oghr dj.ks& nlq jhdMph ekrh vk.kuw rkyDq ;krhy [kMdkG tfeu lq/kkj.;kphvkgs o vks<us kys ;katdjhrk Hk:u dk<k;ps vkgrs -vls tks djhy fru tfeu buke feGsy ofuEE;k tfeuhl 20 o”kkZi;Zr fuEek lkjk o R;kuarjpk ikp o”kkZr lk·;kpk vkdkj dehBos .;kr ;bs Zy o 25 o”kkZua h ugs ehpk vkdkj ?krs yk tkbZy-44leqnkz P;k ik.;kr cMq kyys k i.k ‘ksrhP;k mi;ksxkph v’kh tfeu fryk cka/kkjk ?kkywuj;rsl ykxoMhl vk.kko;kph vkgs- tks djhy R;kl R;k tfeuh idS h 1@4 tfeu bukefeGsy o 3@4 tfeuhojhy lk·;kph ekQh fdrh o”ksZ enq rhph n;ko;kph o fdrh n;ko;kph;kpk fopkj ;k dkeklkBh egs ur o ilS k fdrh [kpZ >kyk ;koj Bjys -4½ ftjk;r rs ckxk;r &¼ikVca/kkjs½QVq ysys ca/kkjs cka/k.k[s ikV cka/k.ks] NksVh /kj.ks] LFkkfudmesnokjkus--- ijnps iSls ekts wu ca/kkjk cka/kkok vkf.k R;kpk Qk;nk rks] xkodjh o ljdkj ;k¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸üISBN. : 978-93-83401-46-8 52
f=oxkZus ?;kok- ;k mnkgj.kkr R;kl R;kcn~ny 100 fc?ks ckxk;rh tfeuhekxs 10 fc?ks buke;kiez k.ks 40 fo?ks tfeu ns.;kpk djkj dys k-465½ iM tfeu ykxoM & tfeuhr ufou ykxoVk djhrk dkgh eqnrhi;Zr lk·;kph ekQh fnyhtkbZ ^ ekMkph o liq kjhph ufou yko.k olb] lk”Vh] csykiwj ;k ikz ra kr gk.s ;klkBh dkSyfnyk rks vekdh] ekM ckjk o”kZ o liq kjh vkB o”ksZ olwy ekQ-47 Ckxk;rh iM tfeu ykxoMh[kkyh vk.k.;klkBh vlps ,d mnkgj.k fnlrs- ighY;ko”khZ 5 :-] nql·;k o”khZ 6 :- frl·;k o”khZ 7 :- pkSF;k o”khZ 8 :- ikpO;k o”khZ 10 :-lkjk’a k tfeuhph iw.kZ lq/kkj.kk gks.;kl fdaok frP;k myV fn’kus s Qjd ?kMuw ;.s ;kl R;kdkGhdeky enq r ikp o”kkZph /kjhr vls fnlrs-486½ czkã.kkla ljkekQh & czkã.kka l ljkolyw h ckcr fo’ks”k okx.kwd feGr vlY;kps fnlrs-,l-,u- lsu ;kPa ;k ys[kukuwlkj ckz ãe.k jks[k jDde tek djrkuk cny dj.kslkBhnkokdjhr o R;kua k fo’k”s k ckc Eg.kwu ekU;rk feGs -497½ lunh buke & Lkunh buke izdkjkra hy tfeu lkekU;r% loZ izdjP;k ljdkjh djkiklwueqDr vls- ljdkjrQZs lun nms u dk;eLOk:ih v’kh tfeu buke fnyh tkr vls R;kykpvf/kd`r luni= EgVys tkbZ d/kh d/kh gs buke mRiUukpk fuEes fnys tkbZ- R;kyk buke fuekbZEg.kr- dkghoGs k ,d r`fr;k’a k nrs fryk buke frekg Eg.kr dkgh oGs k ,d prwFkkZ’k nrsfryk buke pkSHkkj Eg.kr-508½ fu?kwu xsyYs ;k j;rsl & y”djh fdoa k ulS fxZd vkiRrheqGs fu?kuw xys Ys ;k j;rls iUq gkol.;klkBh lqn~/kk lkjk olwyh lqV fnyh tkr vls-rxkbZ & rxkbpZ h in~/kr gh f’kodkyhiklwu vfLrRokr gksrh-51 rxkbZ Eg.kts ‘krs h dj.kslkBhfnyys s dTkZ gk;s - ;k in~/krhps nksu mi;ksx MkW- lus ;kua h lkfa xrys vkgsr-1½ ‘ksrd·;kua k n”q dkG o VapkbP;k dkGkr ilS k miyO/k d:u ns.ks-2½ lkodkjh ik’kkrwu j;rsph Lo:ikr fnyh tkbZ- fid r;kj >kyos j djkjizek.ks rxkbpkijrkok djkok ykxs rks eqG rxkb is{kk vkf/kd vls- R;k fdaok nwl·;k o”khZ ukihdh >kyh rjrxkbZ rgdwc Bos .;kr ;bs -52Ekglwy iz’kklu ¼d`”kh fuxMhr iz’kkldh; vkf/kdjh½ ‘ksrdjh [kkrs gs LOkr=a ulwu R;kph O;oLFkk ekeysnkj] dekfolnkj o xkz eLFk ;katdMsgksrh-ikVhy o dyq d.khZ %& ektS kph olkgr ikVykus dsyh] R;keGq s ektS kr ikVydMs lgkftdpikz /kkU; vkys] ts egRo n’s kkoj ikVykyk rsp egRo dksd.kkr [kkrs kyk--- ikVykps [kkyk[s kkyeku dyq d.;kZpk-53 xkoP;k ,danj olwykpk ngkok fgLlk ikVhy o dyq d.khZ ;kapk okV.khl;sr vlwu ikVhy o dyq d.khZ ;kaP;k okV.khl ;rs vlwu ikVhy o dyq d.khZ ;kPa ;kfgLlsj’khps izek.k 2%1 vls iMs-54 ikVhy o dyq d.khZ ;kua h xkopk olwy tek djko;kpk ov’kk fjrhus xkokxs koP;k ikVhy o dyq d.khZ ;kauh teoyys k ilS k ns’kew[k o ?kkjs oMs ;kpa sdMstko;kpk-55¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 53ISBN. : 978-93-83401-46-8
[kkrs & dkds .kkrhy jRukxhjh ftYg;ke/;s xkokda Mwu tks olwy ;kopk rks [kkrs kekQZr dj.;kr;sbZ--- [kkrs gk ,dVkp ikVhy o dyq d.khZ dqyd.khZus djko;kps fg’kksckps dke Lor% [kksrkusdjkos fdoa k gkrk[kkyh dkjdwu Bms u djowu ?;kos--- ek= ikVhydhps oru ikVykdMsoa’kijaijsus pkys r’kh [kkrs h [kkrs kdMs uOgrh-56 dksBds kBs s [kkrs koj lj[kkrs gh vlr-ns'kew[k o ns’kikMa s %& ‘ksrlkjk olwy gk.s ;kps ckcrhr vkf/kdkj pkyok;pk ns’kew[kkus ons’kew[kkP;k vf/kdkjkus olwy vkY;koj R;kpk fg’kkcs Bsok;pk n’s kikaM;kus-57 100 ,djtfeuekxs ,dj tfeu n’s kew[kkdMs vls n’s kikMa s ;kl R;kps fuEes gDd feGr-58dekfolnkj %& N=irh ‘kkgwaP;k ,dk i=krhy mYy[s kk uqlkj dekfolh Eg.kts ,dk xkophoghookVnkjhp gks;-59 ufou inz s’k ftda wu rks ejkBh jkT;kl tksMY;koj R;kpk cnkscLrdj.;kl T;k vkf/kdk·;kl usfer R;klgh dekfolnkj Eg.kr-60 lkekU; dkjdkuwlkiklwuekeyns kjkP;k gn~n;k i;ZrP;k vkf/kdka·;kauk dekfolnkj EgVyys s vk<Grs-61 R;k[ksjhtijx.;kph ekeyr dj.kkjklgh dekfolnkj jkepna z cGoar ;kl lkfyuk ixkj lkr gtkj :Ik;sgksrk o R;kps R;kP;krkC;krhy eqy[kkpk olwy iko.ks nkus y{k :Ik;s gksrk- ;ko:u gkdekfolnkj vOoy ntkPZ ;k ekeysnkjkP;k ;kXs ;rspk letkok ykxrks--- dkgh dekfolnkjkua kosru 800 :Ik;kapgs h vls--- lkekU;r% eyq dh veynkj Eg.kts dekfolnkj vls letystkr gkrs -62ekeysnkj%& ekeyns kj gk QDr ijx.;kpk fdoa k rkyqD;kpk vf/kdkjh fnlrks--- olwy Fkdwunrs k ikVhy&dyq d.khZ o vkiY;k gkrk[kkyhy brj ukds j enrhus olwy dj.ks gpsekeysnkjkps ew[; dke-63 iztps s rlsp frP;k ihdkps j{k.k ijpØkiklwu fdaok yqVk:yksdkia klwu Ogko;kl ikghts ;kdfjrk ekeysnkj toG f’kcna h ckGxwu itz ps s j{k.k djhr-64ekeyns kj ixkjh vlY;kl R;kl lkyhuk ikp gtkj i;Zra ru[kk feGs-tfeu eglwyk O;frfjDrps brj ’krs hfuxMhr dj %& • fejkliV`Vh %& f’kodkGkizek.ks fo’ks”k Qk;nk feGfo.kk·;k fejklnkjkadMwu ?ksryk tkbZ- • egkjeghyh %& egkjbuke tfeuhojhy dj- • bukeiV~Vh %& vf/kdkjh oxkZyk buke fnyYs ;k tfeuhoj gk dj ykoyk tkbZ- • bukerhtkbZ %& bukenkjkauk R;kPa ;k tfeuhoj vlysY;k ,dna j lk·;kidS h ,d r`rh;k’a k dj bukerhtkbZ Eg.kwu olwy dsyk tkbZ- ;kp izek.ks bukefuekbZ] bukepkSFkkbZ lq/nk vls- • foghj gaMq k %& ljdkjh foghjhapk mi;kxs tj ‘krs hP;k flpa uklkBh dsyk rj v’kk ‘ksrhrhy mRiUukoj foghj gaMq k Eg.kwu dj ?krs - • EglS iV~Vh %& xkokrhy izR;sd EgS’khoj o”kkZyk ,d :Ik;s dj vl-s • cdjkiV~Vh %& xkokrhy izR;sd eas<hoj cdjkiV~Vh gk dj vls- • oupjkbZ %& ljdkjh djq .kkoj tukojs pkjY;kl gk dj Hkjkok ykxs-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 54ISBN. : 978-93-83401-46-8
• xor dki.kh %& ljdkjh tfeuhojhy xor dki.kk·;kl gk dj Hkjkok ykxs- • [kjq cqtokjh %& unhdkBh vl.kk·;k dyhaxMkoj gk dj vkdkjyk tkbZ-66ojhy idz kjps ,dw.k 24 dj vkdjys tkr- R;kiSdh dkgh iq<hyiez k.ks- • rGsiV~Vh %& rG;kP;k cka/kdkeklkBhpk dj- • nkgd iV~Vh %& djkpk 10 ok fgLlk izfrfc?kk- • ckHkwG iV~Vh %& y”djklkBh ykdMh lkfgR; fufeZrhlkBh 8 vk.ks ifz r 100 :Ik;s eglyw klkBh olwyh dys h tkbZ- • igk.kh %& eglwykpk vkdkj Bjfo.;klkBh igk.kh dj.;kl vkys rj gk dj ?krs yk tkbZ- • xkMsiV~Vh o [kpZiV~Vh %& bukeh xkokrhy yksdkdMwu ?ksryk tk.kkjk dj- • lokbZ iVV~ h o fnMh iVV~ h %& ,[kkn;k o”khZ ‘ksrdjh dj nsÅ ‘kdys ukghrj i<q hy osGh gk vfrfjDr dj ?ksryk tkbZ-67 • tkLrh iV~Vh@dtZ iVV~ h %& c·;kp oGs k ljdkjh [kpZ gk mRiUukis{kk tkLr gksr vls rsOgk [kpkZrhy rqVhph rkMsa feGo.kh dj.;klkBh ljdkj tk dj vkdkjhr vls R;kl tkLrh iV~Vh fdaok dtZ iV~Vh ykoyh tkr vls- dj ns.kk·;k izR;sd ‘krs d·;kl gk dj ykxw djrk ;rs vl-s 68tfeuhlanHkkZr ‘kklukps brj mRiUu %& i’s kods kGkr taxykojgh ‘kklukps fu;=a .k vlY;kps fnlrs- vls fu;a=.k o txa ykpkfoLrkjok< ;k ckcr lwpuk ns.kkjh i=s vk<Gwu ;srkr- taxykrwu tGkm ykdwM] xor] dksGlk]ckca w] bekjhps ykdwM ;k oLrw ‘kklukl feGr-69 rlps ljdkjh tfeuh Eg.kts ‘ks·;k] djq .ks]ckxk o vca jk;k vlr] R;kpa s mRiUu oxs Gs70 gs mRiUUkp izR;{k ‘kklukps vls-fofo/k vH;kldkaWkjs eglwy in~/krhps eYq ;ekaiu %& U;k- jkuMs ;kauh is’kO;kaP;k eglyw in~/krhph iz’kla k dys h vkgs- rs Eg.krk dh]ßckGkth ckthjko] ek/kojko o ukuk QM.khl ;kaP;k dkjdhnhZr eglwy in~/krhph mRredkGth ?ksryys h fnlwu ;rs s- R;kua h mRiUUkkph twuh lk/kus fVdowu /kjyh o ufou fuekZ.k dys h-tfeu eglwykP;k ckcrhr ek= i’s kO;kauh ykds kaoj vU;k; dys k ukgh] ijarq R;kpcjkscjljdkjpk gDd ek= R;kua h xekoyk ukgh-Þ71 Vh- Vh- egktu ;kpa s ers]ß,dw.k mRiknukiSdhv/kkZ fgLlk Ik;Zr tfeu eglwy ?krs Y;kph mnkgj.ks fnlrkr- fo’k”s kr% rsOgk dh tfeuhlkBh10 :- izfrfc?kk njkus olwyh gksbZ- gk ncko fdoa k djkpk vfrfjDr ckts kp gksrk- d/kh d/kh‘kklukph tfeuh cVkbZus ?krs ysyh vlY;kl ,d.w k mRIkUukpk nkus r`rh;k’a k fgLlk dj:ikr?ksryk tkbZ-Þ72 ,l- ,u- lus ;kua h ;k O;oLFksps xq.k nk”s k foops u dsys vkgs] ß,dkp xkoe/;s,dkpk dkjdwu lkgks=k xkGs k dj.kls kBh ;sbZy]rj nlq jk eksdklk iSdh fuEek Hkkx xksGk¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 55ISBN. : 978-93-83401-46-8
dj.;klkBh ;sbZy rj frl·;kpk ek.kwl ekds klkpk jkghysyk Hkkx xkGs k dj.kls kBh ;sbZy-;kckch i.w kZ gksrkp tgkxhjnkjkpk euq”; vkiyk gDd olyw dj.kls kBh ;sbZy-Þ73flpa u iz.kkyh o d`”kh r=a Kku %& foVz h’kiwoZ egkjk”Vªkr ‘krs hlkBh ekls eh ikml gps flpa ukps iez q[k lk/ku gksrs- R;kpcjkcs j dkgh xkokea /;s lkoZtuhd foghjh] rGs] NksVs ca/kkjs cka/kyys s vlr vls ca/kkjs cka/k.kkjkllkjk olwyhr lwV fnY;kph vusd mnkgj.ks fnlrkr- ckxk;hr ‘krs hps izek.k vYi vlys rjhxkoksxko v’kh ‘ksrh vlY;kph mnkgj.ks fnlrkr- ikVLFkG o eksVLFk v’kh ckxk;r tfeuhphfoHkkx.kh flpa ukoj v/kkfjr gkrs h- foghjhoj eksVk clfoysY;k vlr- ekVs k peM;kP;k vlr T;k jgkVkyk vMdwucSyak}kjs vks<wu ik.kh foghjhrwu dk<ys tkbZ- vktlkj[;k cyS xkMîkk uOgR;k rj NdMk xkM;kokijY;k tkr ts yksgkj vFkok lrq kjkdMwu cufoys tkbZ- cSykla kBh ukaxj] frQu] dGq o v’khvkStkj cuoyh tkr cgqrk’a k vktS kjs R;kdMh gkrs h R;kaps QkG ek= yk[s kMa h vlr-n”q dkG] vkiRrh o minoz %& dkgh fBdk.kh deh ikolkewGs lk·;kr lqV fnyh v’kh mnkgj.ks fnlrkr T;ko:un”q dkGkps funku djrk ;srs- njo”khZ dksBs uk dksBs v’kh fLFkrh mn~HkoY;kps dkxni=kra wu fnlrs- ‘krs d·;kla kBh lokZr eksBh vkiRrh Eg.kts xkokgwu ,[kknh lsuk tkus dkj.k lSU; QkjeksBs uqdlku djhr vls- d/kh d/kh ‘kkld R;kph nkn ykxw nsr ulr- lRrk la?k”kZ gk‘ksrhO;oLFksoj ifj.kke dj.kkjk Qkj ekBs k ?kVd gkrs k dkj.k l?a k”kkZpGs h ‘ksrhps [kiq ekBs sudq lku lUS ;] [kaM.kh] ‘ksrhrhy fids ?kkMs ;kua k pkjk Eg.kwu ?kÅs u tk.ks] pk·;kPa ;k xta h]/kkU;dksBkjs yVq .ks ;kpk eksBk ifj.kke fnlwu ;srks- mnk- ijx.ks bna kiwj pk tfeu eglwy b-l-1683 e/;s 4481 :- 6 vk.ks gksrk- rks b-l- 1685 e/;s 700 :- >kyk rj 1690 e/;s600 :- >kyk-79 eglwy brdk deh >kyk ;kpk vFkZ ‘ksrh o ‘krs djh ;kpa os jgh eksBkifj.kke >kysyk vlkok-d`”kh foi.ku %& ‘krs eky foØh O;oLFkk cktkjiBs k rlsp cktkjHkko ;kpa k vk<kok ?k.s ks gk;kekxpk ,d mn~n’s k vkgs- xkoksxko vBoMk cktkj Hkjr vlrrk vkf.k R;kr cjkp ekymBrks- vBoMk cktkjkr gkGdjh ¼Qjs hokys@NksVs foØsrs½ vkf.k vkliklP;k xkops O;kikjh o‘ksrdjh ndq ku ekMa rkr-80 ;kpk vFkZ R;k dkGkr ‘krs d·;kpa k fodklpk ¼vfrfjDr½ ‘ksrekyvBoMs cktkj fdaok xkokrhy nqdkunkjka dMs fodyk tkr vls- vUu/kkU;kP;k fderh n’kZfo.kkjk rDrk ifjek.k ‘ksj ifz r :i;kikz ra rkanwG Tokjh cktjh xgw Ok”kZi.q ks 18 14 10 & 1719&2081i.q ks] tUq uj 18 16 20 10 1@2 1763&6482¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 56ISBN. : 978-93-83401-46-8
i.q ks] tUq uj 10 16 14 11 1@2 1764&6583okb 13 1@2 23 24 15 1@2 1764&6584i.q ks] tUq uj 10 16 14 11 1765&6685‘ksoxko 20 36 20 14 1766&6786fejt 10 26 rs 27 14 177087pkanoM 09 rs 16 & 27 & 180187 gh loZlk/kkj.k ryq uk vlwu dsoG fof’k”B cktkjiBs k fdoa k izkra ke/khy dkGkuwlkjcnyR;k cktkjHkkokpk vk<kok ?ks.ks vko’;d vkgs- ;k lna HkkZr Jh- ok- n- fnods j ;kua hdk<ysY;k fu”d”kZ lfoLrji.ks i<q s nsr vkgs- ^’krs ekykP;k fderh miyC/k vkdM;ko:u vls fnlrs dh vBjkO;k ‘krdkP;k leq kjse/;kiklwu fderh loZlk/kkj.ki.ks ok<r gkRs ;k- jLrs] ogkus] Li/kkZRed cktkjisBk bR;knh lksbZphvlY;kus fujfujkG;k fBdk.kP;k o oGs P;k ekykP;k fderh [kiq p rQkor iM.ks LokHkkfodgksrs- yek.k] otkjhyksd vkiY;k ekyokgw cyS kaps rkMa s ?ksÅu xkoksxko tkr ijra w R;k;ksxs nksutoGP;k cktkjisBkar tyn o lrrpk lia dZ lk/krk ;sr uls- Lor% ‘kklukl osxosGîkkdkj.kkauh cktkjkrwu eky [kjsnh djkok ykxs--- lUS ;klkBh] fdYY;kojhy ukds j pkdjkla kBh ekyykxs o cktkjHkkokus ‘kklu rks ?kbs Z---ijikz ra krwu vf/kdkf/kd iez k.kkr ijn’s kh dkjxhj egkjk”Vk/ r;smUk ;k lokZpa k ,dp ifj.kke Eg.kwu ‘krs ekykl ekx.kh ok<w ykxyh o cktkjkr ‘krs ekykP;kfderh loZlk/kkji.ks ok<r jkghY;k vlsfnlrs-*89d`f”k lca fa /kr oxZ %& ‘ksrdjh vFkkZr d.q kC;k O;frfjDr xkokrhy egRokps ?kVd Eg.kts dk:&rk:¼vkyrq ns kj&cyqrsnkj½ gks;- gs ?kVd dq.kC;kl ‘krs dk;kZl fofo/k izdkj enr djr¼O;olk;kulq kj½o ekscnyk Eg.kwu ‘krs hrhy mRiknukpk fgLlk feGor-cyqrsnkjkaph dkes f=oh/kvlr- ,d ljdkj mi;ksxh] nlq js xkz e mi;ksxh o frljs dqGmi;ksxh Eg.kts ‘krs d·;kmi;ksxkps-90 ‘krs d·;kph fdjdkGs dkes R;kua k djkoh ykxr- R;kpk ekcs nyk Eg.kwu cyrq s?kky.ks ‘ksr·;kps drZO; vls- mnkgj.kkFkZ ‘ksrd·;kl pkaHkkjkiklwu tkMs k fdaok eksV vFkok ekxa kiklwu ukMk ?;ko;kpk vlY;kl R;kph fdaer n;koh ykxs ijarw lnj ¼NkVs h½ dkes cyqR;kP;kekscnY;kr R;kl d:u feGr-91 T;k iez k.ks dq.kC;kiklwu [kG;koj lGb] is<a h] ?kxq jh ?ksr-92d`”kh iwjd O;olk; ¼Ik’kwikyu½ %& ikz phu dkGkiklwu ‘krs hcjkscjp Ik’kwikyu gk xzkehu Hkkxkrhy egRoiw.kZ O;olk; gkrs k-;kps lna HkZ is’kosdkGkrgh feGrkr- is’kokbu f’k[kG izkarh gtkjks eas<jkaps dGi gkrs s-93 1770lkyh HkkMGh ;k xkokr ,d gtkj e<as js gkrs h-94 xkoksxko Qkj ekBs ;k l[a ;sus xkbZ o Eg’khvlr- is’kO;kia k’kh mRd`”B g.kexkbaZpk lxa gz vlwu ukuklkgsckus R;k tkrhP;k ikp’ks xkbZ¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 57ISBN. : 978-93-83401-46-8
ekxa foY;kps i= miyC/k vkgs-95 lkrkjP;k ifz rfu/kh ?kjk.;kP;k bfrgklkr ;k lanHkkZr mYys[kfeGrkr- dukZVdkrwu Jhirjko izfrfu/kh ;kauh ve`regky ;k xkokgwu vusd xkbZ o cySvk.kys gksrs- R;kpa s dMs leq kjs 350 xkbZokljkpa s f[kykj gkrs s- rlps eas<jkpa gs h ekBs s f[kYykjgksrs-96 tsFks ykxoMh [kkyhy {ks= deh gksrs rsFks Ik’kwikyu O;olk;kyk egRo gksrs- ;k dkGkr;k tukojkoa j ‘kklu djgh ?krs vls- 1947&48 lkYkh ukjks f=ca d ;k jktkiwj ikz ra kP;kekeysnkjkyk fnysY;k lpw use/ls vls Li”V ‘kCnkra fyfgys vkgs dh] ^j;rus s ‘ksrhlkBh [kjns hdsyYs ;k Eg’kh o cyS ;kaP;koj ikp o”kZs dk.s krkgh dj vkdk: u;s-97 ‘ksGîkk&e<sa îkk rlspEg’kha aoj ifz r’kaHkjh 6 :Ik;s ‘kklukl nîkkok ykxs-98 v’kh ekfgrh fV- fV- egktu lkxa rkr-is’kO;kauh thoujko ‘kda j ;kl ijx.ks bna kiwjo:u xkbZ vk.kuls lkafxrY;kps ,d i=gh ‘kkgwnIrje/;s igk;yk feGrs-99Lkekjksi o fu”d”kZ %& i’s kods kyhu ihd in~/krhpk fopkj djrk ikz eq[;kus ftjkbZrh ihdkaps izek.k tkLr gksrs-dkds .kkr rkna wG n’s kkoj Tokjh gh iez [q k ihds gkrs h- ‘kklukps fofo/k ihds o QG>kMsykxoMhps /kksj.k ;k e/;s fnlrs- O;kikjh ihdkpa h ykxoM deh gkrs s- N=irh ‘kkgw oi’s kO;kauh vkjS xa kckno:u fofo/k QG>kMs o Qqy>kMs ekxfoyh vkf.k R;kaP;k ckxk QqyfoY;k- Xkkoke/;s ‘ksrh dl.kkjs nkus ?kVd gksrs- rs Eg.kts fejklnkj o mijh ‘ksrtfeuhP;kekydhpk fopkj djrk MkW- lfr’kpna kz ;kpa s er ;ksX; okVrs dh] gh ekydh vktP;kiez k.ksoS;fDRkd ulwu tkis ;Zr ‘ksrdjh fu;fer lkjk Hk:u tfeu dlr vkgs rks i;Zra ekydh-ekydh d’kh izkIr gksrs ;kpk fopkj djrk vls fnlrs dh] ^dj Hk:u o’a kijia jsus] o”kkZuow ”ksZfrp tfeu dl.kk·;k dGq kl ok dqVa ca kl R;kp iez k.ks ‘kklukph y”djh vFkok i’z kkldh;lsok dsY;kpk ekscnkyk Eg.kwu ‘ksr tfeu ofgokVhps fejklh gDd vlr- 18 O;k ‘krdkrhy egkjk”Vk/ ph tfeu eglyw O;oLFkk izkphu dkGkiklwu fodflrifz Ø;spk Hkkx vkgs- T;kEk/;;xq hu eqLyhe ‘kkldkps gh ;kxs nku vkgs-tfeu/kkjk Bjfo.;kpktfeuhph izr] flapukph miyC/krk] ihdkps LOk:i ;kpa k lanHkZ egRokpk Bjr vls- ikg.khd:u ikp o”kklZ kBh /kkjk@dkyS Bjfoyk tkr vls- rlps jkTkdh; o y”djh fLFkjrsP;kdkGkr gh ojhy fu;fer pkjk in~/kr vkf.k vfLFkjrsP;k dkGkr eDrk fdaok btkjsnkjh in~/krvls- fLFkjrsP;k dkGkr ru[kk@ekStsokj] deky vkdkj o bLrkok ;k in~/krhpa s ,df=dj.kd:u /kkjk BjfoY;k tkbZ- ;k fru gh in~/krhe/;s tfeuhph irz okjh] ikg.kh] /kkjk@vkdkjfuf’prh gh ifz Ø;k gksrh- dekfolh gh tfeu eglwy tek dj.;kph iz’kkldh; O;oLFkk gksrhrh vkdj.kh in~/kr uOgrh- dkSy] cVkbZ] eDrk o btkjns kjh ;k vfLFkjrsP;k dkGkr eglwyvkdkj.kh in~/krh okiY;k tkr- ;klkBh ekxhy dkGkrhy olwykph vkdMsokjh o j;rs sphvMp.k y{kkr ?ksÅu ;ksX; lkjk Bjfoyk tkbZ o R;kuqlkj T;kin~/krhl dkSy Eg.kwu rj CkVkbZin~/krhr lkjk vkdkj.kh Bjfo.ks ,oS th >kysY;k /kkU; mRiknukr fgLlk ?krs yk tkbZ- eDrk obtkjsnkjh ;k in~/krhe/;s fof’k”B O;fDr’kh djkj d:u Bjkfod jDdesP;k ekscnY;kr lkjk¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 58ISBN. : 978-93-83401-46-8
olwyh vf/kdj fnyk tkr vls- ,dw.kp tfeu eglwy in~/krhpk fopkj djrk gh O;oLFkk‘ksrdjh fgrkph gksrh vls Eg.krk ;rs ukgh] ;kr ‘kklufgrkyk ek= izk/kkU; gkrs s- ‘kklukyk;kph usgeh tk.kho gksrh dh] ‘krs h fVdyh o ihdyh rjp tfeu eglwy feGys vkf.kykxoMh[kkyh {ks= ok<Y;kl eglwyh mRiUUkkr ok< gkbs Zy- ‘kklu lkekU;r% ‘ksrh mRiknusP;k33 rs 66 VDds fgLlk eglwy olwyh Eg.kwu ?krs yk tkr vls- ‘kklukps /kkjs .k djnkR;kphHkjHkjkV gs ulwu mRiknu {ks= ok< vkf.k mRiknuok< o R;krwu eglwy ok< gs eq[; lq= gksrs;k dkGkrhy d”` kh r=a Kkukph ekfgrh i;kZIr Lo:ikr feGr ukgh- rlsp feG.kk·;kekfgrho:u ‘ksrh ra=Kkukpk fodkl >kY;kps tk.kor ukgh- flpa u lqfo/kk fufeZrhps i;z Rufuf’pr fnlrkr- nw”dkGkP;k fLFkrhr enrhph mnkgj.ks fnlr ukghr- lkjkekQh Eg.kts enruOgs o rxkbZ gh i<q hy ihdkps mRiknu o R;krwu eglwy fufeZrh gs pØ lkRkR;iw.kZ Bos .;kpkekxZ gkrs k- ‘ksreky foØhlkBh ygku eksBs cktkj gkp ekxZ fnlrks- ‘ksreky@vUUk/kkU;kP;kfdea rhr vlerksy fnlrks- R;kps dkj.k viwjs nG.koG.k o Li/kkZRed cktkjiBs ps k vHkko gsgksrs- d”` kh fuxMhr cywrns kj oxZ gk d`”kh mRiUukr fgLlsnkj gkrs k- i.k R;kvkxkns j rks d`”khmRiknu izfØ;rs hy dke dj.kkjk ?kVd gkrs k- R;kyk cyqrs vFkkZr R;k O;olk;kps oru feGrvls- gh ,d idz kjph O;olk; eDrns kjh gkrs h- i.k rjhgh ;k oxkZps mRiknu ok<Y;kps fnlrukgh- i'kwikyu gk lnq ~/kk egRokpk O;olk; gkrs k- tks fu.kkZ;di.ks ‘krs hyk tkMs ysyk gkrs k- lkodkjh gh ‘ksrhlkBh mi;ksxkph ckc okVr vlyh rjh rh ,d leL;k cuyh gksrh-;kps dkj.k Eg.kts lkodkj ‘krs d·;akdMwu ipz Ma njkus O;kt ?krs vlr- eqn~ny gs jDde fdoa k/kkU; Lo:ikr gh vls vkf.k vFkkZrp O;kt gh- ,dna j 18 O;k ‘krdkrhy d”` kh O;oLFkspkfopkj djrk ;k dkGkr egkjk”Vk/ r ykxoMhP;k {k=s kr ok< >kyh gs fuf’pr- ek= ‘krs djhl/ku cuyk vls Eg.k.;kl ijq kos ukghr-rGfVik o lna HkZ %& 1- Sen, S.N., Administative system of the Marathas, page 167. 2- fnods j] ok-n-] ^is’kos dkyhu egkjk”V/ & vkfFkZd thou* ys[k varHkwZRk] dqyd.khZ] v- jk- o [kjs] x- g- ¼lia k-½ ejkBîkakpk bfrgkl ¼[kMa nqljk½]iku 335- 3- mijksDr] iku 347- 4- Hkkos] ok- d`-] is’kos dkyhu egkjk”Vª] iku 141- 5- mijksDr] iku 142- 6- mn~/k`r] is’kos nIrj] :eky 40] mijkDs r iku 144- 7- mijksDr] iku 147- 8- mn~/k`r] i’s kos nIrj] :eky 32] mijksDr iku 147- 9- mijksDr- 10- vk=s] f=- uk-] xkoxkMk] iku 10] 11- Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V/] iku 343- 12- mijkDs r] iku 344- 13- mijksDr] iku 340-14- dqyd.khZ] v- jk-] f’kodkyhu egkjk”V/] iku 47]15- Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V/] iku 346-16- mijkDs r] iku 346-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 59ISBN. : 978-93-83401-46-8
17- iq.ks iqjky[s kkxkj] ‘kkgw nIrj] :eky Øekda 26] iqMds Øekda 2] dkxn Øekda 33423-18- fnosdj] ok-n-] ^i’s kos dkyhu egkjk”V/ & vkfFkZd thou* y[s k varHkwZRk] dqyd.khZ] v- jk- o [kjs] x-g- ¼laik-½ ejkBîkakpk bfrgkl ¼[kaM nlq jk½]iku 335-19- Sen, S.N., Administative system of the Marathas, page 329.20- Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V/] iku 343-21- mijkDs r] iku 350-22- dqyd.khZ] v- jk-] f’kodkyhu egkjk”V]/ iku 46]23- Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V]/ iku 350-24- mijkDs r-25- mijkDs r] iku 353-26- mijksDr] iku 351-27- xk;dokM o brj] ejkBds kyhu lLa Fkk o fopkj] iku 249-28- Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V/] iku 343-29- Sen, S.N., Administative system of the Marathas, page 167.30- dyq d.khZ] v- jk- egkjk”V/ lekt vkf.k lLa d`rh] iku 115-31- vk=s] f=- uk-] xkoxkMk] iku 11-32- dyq d.khZ] v- jk- egkjk”V/ lekt vkf.k laLd`rh] iku 115-33- Molesworth’s Marathi- English Dictornary, page 83.34- Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V/] iku 351-35- Mahajan, T.T., Maratha Administration in the 18th Century, page 105.36- Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V/] iku 353-37- mijkDs r] iku 357-38- mijkDs r-39- mijkDs r] iku 358-40- mijksDr] iku 356-41- mijkDs r] iku 352-42- mijkDs r-43- mijksDr-44- mijksDr] iku 372-45- mijksDr-46- mijksDr-47- mijkDs r] iku 353-48- mijksDr49- Sen, S.N., Administative system of the Marathas, page 176.50- dqyd.khZ] v- jk- egkjk”V/ lekt vkf.k laLd`rh] iku 115-51- xk;dokM o brj] ejkBsdkyhu laLFkk o fopkj] iku 249-52- Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V]/ iku 353-53- mijksDr] iku 339-54- mijkDs r] iku 340-55- mijkDs r] iku 363-56- mijkDs r] iku 359-57- mijksDr] iku 363-58- fnods j] ok-n-] ^is’kos dkyhu egkjk”V/ & vkfFkZd thou* ys[k varHkwZRk] dqyd.khZ] v- jk- o [kjs] x-g- ¼laik-½ ejkBîkakpk bfrgkl ¼[kMa nqljk½]iku 266- 59- Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V/] iku 367-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸üISBN. : 978-93-83401-46-8 60
60- mijkDs r-61- mijksDr] iku 366-62- mijkDs r] iku 367-63- mijksDr] iku 368-64- mijkDs r] iku 355-65- mijkDs r] iku 357-66- xk;dokM o brj] ejkBsdkyhu laLFkk o fopkj] iku 274-67- Mahajan, T.T., Maratha Administration in 18th Century, page 110.68- xk;dokM o brj] ejkBds kyhu lLa Fkk o fopkj] iku 275-69- mijkDs r] iku 276-70- Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V]/ iku 361-71- Rande, M.G., The Miscellaneous Writiangs, page 358, mn~/k`r] xk;dokM o brj] ejkBds kyhu lLa Fkk o fopkj] iku 260-72- Mahajan, T.T., Maratha Administration in 18th Century, page 106.73- Sen, S.N., Administative system of the Marathas, page 168.74- vk=s] f=- uk-] xkoxkMk] iku 178-75- Sen, S.N., Administative system of the Marathas, page 166.76- xk;dokM o brj] ejkBds kyhu lLa Fkk o fopkj] iku 248-77- Mahajan, T.T., Maratha Administration in 18th Century, page 110.78- mijksDr] iku 112&113-79- dqyd.khZ] v- jk- egkjk”V/ lekt vkf.k lLa d`rh] iku 113-80- vk=s] f=- uk-] xkoxkMk] iku 155-81- is’kok Mk;jht~] mn~/k`r] Hkkos] ok- d`-] i’s kods kyhu egkjk”V]/ iku 191-82- Mahajan, T.T., Maratha Administration in 18th Century, page 113.83- mijksDr-84- mijksDr-85- mijksDr-86- mijkDs r-87- ,fS rgkfld ys[klxa zg] oklnq so’kkL=h [kjs] mn~/k`r] Hkkos] ok- d`-] is’kosdkyhu egkjk”V]/ iku 192-88- vkrs wjdj] jk- fo-] i’s kosdkyhu lkekftd o vfFkZd i=O;ogkj] iku 84-89- fnods j] ok-n-] ^is’kos dkyhu egkjk”V/ & vkfFkZd thou* y[s k vra HkwZRk] dqyd.khZ] v- jk- o [kjs] x- g- ¼lia k-½ ejkBîkakpk bfrgkl ¼[kMa nlq jk½]iku 369-90- Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V/] iku 246-91- mijkDs r] iku 342&43-92- mijksDr] iku 342-93- mijksDr] iku 360-94- i’s kok Mk;jht~] mn~/k`r] Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V]/ iku 159-95- Hkkos] ok- d`-] i’s kosdkyhu egkjk”V]/ iku 246-96- mijksDr-97- xk;dokM o brj] ejkBsdkyhu laLFkk o fopkj] iku 251-98- Mahajan, T.T., Maratha Administration in 18th Century, page 110.99-‘kkgw nIrj] :eky Øekad 39] iqMds 4] i= Øekda 55807-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 61ISBN. : 978-93-83401-46-8
ʶɴÉEòɱÉÒxÉ OÉɨÉ|ɨÉÖJÉ {ÉÉÊ]õ±É MÉbÆ ÷ɳý B. ]õÒ. EòÉEòb÷ä ¤ÉÒ. VÉä. <ÊiɽþÉºÉ Ê´É¦ÉÉMÉ xªÉÚ +É]ÇõºÉ Eòɨì ÉºÇ É +ìhb÷ ºÉɪÉxºÉ EòÉì±ÉVä É, {ÉÉ®úxÉä®ú ʶɴÉ{É´Ú ÉÇ +ÉÊhÉ Ê¶É´ÉEòɳýÉiɽþÒ +ÉÊhÉ xÉÆiÉ®ú½þÒ ºÉɨÉÉÊVÉEò, +ÉÌlÉEò, ºÉÉƺEÞòÊiÉEò +ÉÊhÉ |ɶÉɺÉEòҪɴªÉ´É½þÉ®úÉSÉÉ EåòpùˤÉnÚù JÉbä ä÷ ½þÉiä Éä. JÉbä ÷ªÉɱÉÉ nùä½äþ, ¨ÉÉèVÉä +ºÉä ¨½þ]õ±Éä VÉÉ<Ç. ¨ÉÉèVÉ{ä ÉäIÉÉ ±É½þÉxÉ ¦ÉÉMÉ +ºÉ±ä É. iªÉɱÉÉ{ÉÉb÷É, ´ÉÉb÷É, ´ÉÉb÷Ò, +lÉ´ÉÉ ¨ÉVÉ®úä +ºÉä ¨½þhÉiÉ. ¤ÉÉVÉÉ®ú{Éä`öäiÉ VªÉÉ Ê`öEòÉhÉÒ xɺÉä±É +¶ÉÉ MÉÉ´ÉɱÉÉ ¨ÉÉèVÉÉ +ºÉ䨽þhÉiÉÉiÉ. iÉ®ú ¨ÉÉVè ÉÉ {ÉäIÉÉ ¨ÉÉ`ä öªÉÉ MÉÉ´ÉɱÉÉ EòºÉ¤ÉÉ ¨½þhÉiÉ. ¨½þhÉVÉäSÉ OÉÉ¨É nùä½äþ ´É JÉäb÷ªÉÉSÉÉSÉ ´ÉÉføÒ´É ¦ÉÉMÉºÉ ¨ÉVÉ®úä,´ÉÉb÷Ò, {ÉÉb÷Ò, ¨ÉÉèVÉÉ EòºÉ¤ÉÉ {Éä`ö ¤ÉÖpùEÖ ò (¨ÉÉ`ä ä JÉbä ä÷) JÉÖnùÇò (±É½þÉxÉ JÉbä ä÷) ËEò´ÉÉ VÉÉäb÷MÉÉ´Éä +ºÉä ¨½þhÉiÉ. ʶɴÉÉVÉÒ®úÉVÉÉÆSÉÉ ºÉÉ©ÉÉVªÉÉSÉÉ Ê´ÉºiÉÉ®ú ¨É½þÉ®úɹ]ÅõºÉ½þ EòxÉÉÇ]õEò{ɪÉÈiÉ +ºÉ±ªÉÉ¨É³Ö ýä ºÉ¨ÉpÖ ùÉVɴɳýÒ±É JÉbä ÷ªÉɱÉÉ ¨ÉÒ®ú ¨ÉÒ®ú JÉÉ®úÒ+ºÉä ¨½þhÉiÉ. iÉ®ú ´ÉÉb÷Ò, {ÉÉb÷É ½þÒ xÉ´Éä EòÉäEòhÉÉiÉÒ±É ´É b÷ÉMå É®ú¨ÉÉlªÉÉ´É®úÒ±É JÉbä ÷ªÉÉºÆ ÉÉ`öÒ ½þÉiä ÉÒ. lÉÉbä ÷CªÉÉiÉ +¶ÉÉ´É®úÒ±É |ÉEòÉ®úSÉÒ ®úSÉxÉÉ Ê¶É´ÉEòɱÉÒxÉ MÉÉ´ÉMÉÉb÷ÉiÉ (OÉɨÉ) |ɶÉɺÉxÉÉSÉÒ ½þÉiä ÉÒ. ʶɴÉEòɱÉÒxÉ {ÉÉ]õÒ±É ½þÉ MÉÉ´ÉÉSÉÉ ®úÉVÉÉ +ÉÊhÉ MÉÉ´ÉMÉÉb÷É |ɶÉɺÉxÉÉiÉÒ±É JÉbä ÷ªÉÉSÉÉ ¨ÉJÖ ªÉ ºÉ®úEòÉ®úÒ +ÊvÉEòÉ®úÒ½þÉiä ÉÉ. {ÉÉ]õÒ±É ¨½þhÉVÉä JÉ−ªÉÉ +lÉÉxÇ Éä MÉÉ´ÉÉSÉÉ ´ÉiÉxÉnùÉ®úSÉ ½þɪä É. iªÉɱÉÉ ¨ÉnùiÉÒºÉÉ`öÒ MÉÉ´ÉÉiÉ EòÖ ±ÉEòhÉÔ, ¨É½þÉ®ú 12¤É±ÉiÖ ÉänùÉ®ú ®úɽþiÉ +ºÉiÉ. {ÉÉ+±ÉÉºÉ ¨ÉÖÊJɪÉÉ, {ÉfÖ øÉ®úÒ, ¨ÉEÖ òÉnù¨É, OÉɨɺɴä ÉEò, OÉɨÉ|ɨÉJÖ É, {É]õä±É, OÉɨÉhÉÒ OÉɨÉEòÖ ]õ(ʶɱÉɱÉJä É) SÉÉèvÉ®úÒ OÉɨÉMÉÉ{ä ÉEò ({ɽþÉ. ®úÉVªÉ´ªÉ´É½þÉ®úEòÉä¶É) +¶ÉÉ +xÉEä ò xÉÉ´ÉÉÆxÉÒ +ɳä ýJɱÉä VÉÉ<±Ç É. ‘{ÉÉ]õұɒ ½þÉ ¶É¤nù ºÉƺEòÞ iÉ ‘{É^õ’ ½þªÉÉ ¨ÉÚ³ý ¶É¤nùÉ{ÉɺÉxÚ É iɪÉÉ®ú ZÉɱÉÉ +ºÉÉ´ÉÉ. EòÉ®úhÉ {É^õ ¨½þhÉVÉäMÉÉ´ÉʶɴÉÉ®úÉiÉÒ±É EòÖ ³ýÉÆSÉÒ {É]õªÉÉ (ªÉÉnùÒ) xÉºÖ ÉÉ®ú ¨É½þºÉÚ±É ´ÉºÉ±Ö É Eò®úhÉÉ®úÉ ºÉ®úEòÉ®úÒ +ÊvÉEòÉ®úÒ ½þɪä É. +ºÉÉ BEòÊ´ÉSÉÉ®ú |É´Éɽþ +ɽäþ. iÉ®ú nÖùºÉ®úÉ Ê´ÉSÉÉ®úÉxÉºÖ ÉÉ®ú {É^õ ¨½þhÉVÉä ¤ÉÖÊrù¨ÉÉxÉ ½þÉäªÉ. MÉÉ´ÉÉiÉÒ±É {É^õÒ (¨É½þºÉ±Ú É PÉ®ú{É^õÒ) ´ÉºÉ±Ö ÉEò®úhÉÉ®úÉ +ÊvÉEòÉ®úÒ ¨½þhÉVÉäSÉ {ÉÉ]õÒ±É ½þɪä É. {ÉÉ]õÒ±É MÉÉ´ÉÉSÉÉ ºÉ´ÉǸɹä `ö ´ÉiÉxÉnùÉ®ú +ºÉ±ªÉÉ¨É³Ö ä iªÉɱÉÉ MÉÉ´ÉÉiÉ l¨hÉÉ®úä´ÉiÉxÉ ¨½þhÉVÉä {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒ ½þɪÉä. {ÉÉ]õ±ÉɱÉÉ MÉÉ´ÉÉiÉ {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒSªÉÉ EòɨÉɺÉÉ`ö¦ ºÉ®úEòÉ®úEòbÚ÷xÉ VÉÒ <xÉÉ¨É VɨÉÒxÉʨɳýiÉ+ºÉä ÊiɱÉÉ ‘{ÉɺÉäÉb÷Ò’ +ºÉä ¨½þhÉiÉ. ‘xÉÉÆMÉ®ú’ ½þÒ {ÉÉ]õ±ÉÉSªÉÉ +ÊvÉEòÉ®úÉSÉä ÊSÉx½þ ½þÉäiÉä. VªÉÉ EòÉMÉnù{ÉjÉÉ´É®úºÉ½þÒ Eäò±ÉÒ VÉÉ<Ç. IªÉÉ ºÉ½þÒ JÉɱÉÒ iÉÉä +É{ɱÉä +ÊvÉEòÉ®ú ÊSÉx½þ xÉÉMÆ É®ú =¨É]õÊ´ÉiÉ +ºÉä. {ÉÉ]õÒ±ÉÉSÉÒ ÊxɪÉCÖ iÉÒ ¨É±Ö ÉEòÒ|ÉÉiÆ ÉÉSÉä +ÊvÉEòÉ®úÒ Eò®úÒiÉ +ºÉiÉ. MÉÉ´ÉÉSÉÉ {ÉÉ]õÒ±É |ɺÉMÆ ÉÒ ÊxÉ®úIÉ®ú +ºÉ±ÉÉ iÉ®úÒ SÉɱÉä±É. {É®úÆiÉÖ EòÖ ±ÉEòhÉÔSÉä EòɨÉʱÉʽþhªÉÉ ´ÉÉSÉÉxÉÉSÉä VɨÉÉJÉSÉÇ +ÉÊhÉ VɨÉÒxÉÒSÉÒ xÉÉnå ù `öä´ÉhªÉÉSÉä +ºÉ±ªÉɨÉÖ³ä iÉÉä ºÉÉIÉ®ú +ºÉ±ÉÉ {ÉÉʽþVÉä ½äþ =PÉb÷½þɪä É. JÉäb÷ªÉÉSÉÒ ÊxĘ́ÉiÉÒ Eò¶ÉÒ ZÉɱÉÒ ½þä ºÉÉÆMÉhÉä lÉÉbä ÷ä +¶ÉCªÉ +ºÉ±ÉÆ iÉ®úÒ ®úÉVÉÉSªÉÉ +ÉYÉ´ä ɯûxÉ MÉÉ´ÉÉiÉÒ±É{ÉÉ]õÒ±É EòÖ ±ÉEòhÉÔ ªÉÉÆxÉÒ VÉMÆ É±Éä iÉÉbä ÷ÚxÉ ºÉÉ¡òºÉ¡òÉ<Ç Eò¯ûxÉ iÉälÉÒ±É VɨÉÒxÉ ±ÉÉMÉ´Éb÷ÒJÉɱÉÒ +ÉhɱÉÒ +ºÉÉ´ÉÒ.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 62ISBN. : 978-93-83401-46-8
{ÉÖfäø iªÉÉiÉÚxÉ ±É½þÉxÉ ´ÉºiÉÒ =nùªÉÉºÉ =iGòÉiÆ ÉÒ xÉºÖ ÉÉ®ú JÉbä ÷ªÉÉÆSÉÉ =nùªÉ PÉb÷ÚxÉ +ɱÉÉ +ºÉÉ´ÉÉ Ê¶É´ÉEòɳýÉiÉ+xÉEä ò =VÉÉb÷ ZÉÉ±É±ä ªÉÉ JÉäb÷ªÉÉSÆ Éä {ÉxÖ É´Ç ÉºÉxÉ ºÉ®úEòÉ®úÒ {ɶè ÉÉiÉxÚ É ZÉɱªÉÉSÉÒ xÉÉånùÒ +ɽäþiÉ. MÉÉ´ÉÉiÉ {É]õ±ÉÉSÉÒ VÉ®ú xÉÉ®úÉVÉÒ+Éäfø´ÉxÚ É PÉäiɱÉÒ iÉ®ú º´É:ʽþiÉɺÉÉ`öÒ ÊEòiÉÒ PÉÉiÉEò ®úɽþiÉ +ºÉä {ÉÉ]õ±ÉÉSÉÉ VÉ®ú¤É +ÉÊhÉ |ÉÊiɹ`öÉ ¨É½þi´É ʶɴÉEòɳýÉiÉ EòºÉä ½þÉäiÉä. ªÉÉSÉÒ Eò±{ÉxÉÉ ºÉ½þVÉ ªÉiä Éä. VªÉÉxÉÆ MÉɴɴɺɴÉÚxÉ Ê¶É´ÉÉ®ú (VɨÉÒxÉ )±ÉÉMÉhÉÒ±ÉÉ +ÉhɱÉÉ iÉÉä MÉÉ´ÉÉSÉÉ {ÉÉ]õÒ±É ZÉɱÉÉ. +ÉÊhÉ {ÉÉ]õ±ÉɱÉÉ ¨ÉnùiÉ Eò®úhÉÉ®äúEòÖ ±ÉEòhÉÔ +ÉÊhÉ SÉÉèMÉ±Ö Éä ZÉɱÉäiÉ. +lÉÉÇiÉ MÉÉ´É ¤ÉºÉ´ÉhÉÉ®úÉ {ÉÖføÉ®úÒ {ÉÉ]õÒ±É ZÉɱªÉÉ¨É³Ö ýä MÉÉ´ÉÉiÉ iªÉÉÆSÉÉ ¨ÉÉxÉ ½þÉäiÉÉ.¨½þhÉxÚ É ¨É®úÉ`öÉ EòÖ hɤÉÒ ´ªÉCiÉÒºÉ {ÉÉ]õÒ±É ½äþ +Énù®úÉxÉä, ºÉx¨ÉxÉÉxÉä ʨɳýɱɱä ÉÒ {Énù´ÉÒ +ɽäþ. ¨ÉÉjÉ EòɽþÒ Ê`öEòÉhÉÒ¥Éɨ½þhÉ, VÉèxÉ, ¨É½þÉ®úÉ, ˱ÉMÉɪÉiÉ +ÉÊhÉ +xªÉ ºÉ¨ÉÉVÉÉSÉä {ÉÉ]õÒ±É hÉɱªÉÉSÉä +{É´ÉÉnùÉi¨ÉEò =nùɽþ®úhÉä ʶɴÉEòɳýÉiÉʨɳýiÉÉiÉ. ªÉÉSÉä EòÉ®úhÉ ¨½þhÉVÉä {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒSÉä ´ÉiÉxÉ BJÉÉnùªÉÉxÉä Ê´ÉEòiÉ PÉäiɱÉä +ºÉä±É. +lÉ´ÉÉ ®úÉVÉÉxÉä BJÉÉnùªÉÉ´ªÉCiÉÒ±ÉÉ {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒ ºÉEÆ ò]õ|ɺÉÆMÉÒ Ênù±ÉÒ +ºÉ±ä É. +ºÉä +ºÉ±Éä iÉ®úÒ {ÉÉ]õұɱÉÉ Ê´ÉÊ´ÉvÉ ¦ÉÊÚ ¨ÉEòÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷É´ªÉÉ ±ÉÉMÉiÉ+ºÉiÉ. ®úÉVÉvÉÉxÉÒ ®úÉVÉMÉb÷ ´É ®úɪÉMÉb÷ ªÉälÉxÚ ÉSÉ UôjÉ{ÉiÉÒ +ÉÊhÉ iªÉÉSÆ Éä +¹]õ|ÉvÉÉxÉ ¨ÉÆb÷³ý <iÉ®ú +vÉEòÉ®úÒ ¨ÉÉ¡ÇòiÉEòå pùÒªÉ |ɶÉɺÉxÉ SÉɱÉiÉ +ºÉä. UôjÉ{ÉiÉÓxÉÒ º´É®úÉVÉSÉÉ ®úÉVªÉEòÉ®ú¦É®ú ÊxÉ]õ SÉɱÉÉ´ÉÉ ¨½þhÉxÚ É º´É®úÉVªÉÉSÉä ʴɦÉÉVÉxÉ SÉÉ®úʴɦÉÉMÉÉiÉ Eòä ±Éä ½þÉäiÉä. iÉ®ú |ÉÉiÆ ÉÉSÉÒ Ê´É¦ÉÉMÉhÉÒ ºÉ®úºÉÖ¦ÉÉ, ºÉÖ¦ÉÉ, {É®úMÉÉhÉÉ, ¨É½þÉ±É (iÉ¡æò) +ÉÊhÉ ¨ÉÉVè Éä (JÉäb÷ä) ½þÉäªÉ.JÉbä ä÷ +lÉ´ÉÉ OÉÉ¨É ½þÉ |ɶÉɺÉxÉÉSÉÉ ¶É´ä É]õSÉÉ +iªÉÆiÉ ¨É½þi´É{ÉÚhÉÇ PÉ]õEò ½þÉiä ÉÉ. {ÉÉ]õÒ±É, EòÖ ±ÉEòhÉÔ ¨É½þÉ®ú ½äþ MÉÉ´ÉÉSÉä¶ÉɺÉEòÒªÉ ´ÉiÉxÉnùÉ®ú OÉɨɺɴÉEä ò ½þÉiä Éä. iªÉÉiÉ {ÉÉ+Ò±É ½þÉ JÉ−ªÉÉ +lÉÉxÇ Éä MÉÉ´ÉÉSÉÉ ®úÉVÉÉ iÉ®ú EòÖ ±ÉEòhÉÔ MÉÉ´ÉÉSÉÉ |ÉvÉÉxɽþÉiä ÉÉ. {ÉÉ]õÒ±É MÉÉ´ÉÉSÉÉ ¨ÉÖJªÉ {ÉÖføÉ®úÒ +ºÉ±ªÉɨÉÖ³äý iªÉɱÉÉ MÉÉ´ÉÉiÉ ¨É½þi´É{ÉÚhÉÇ ¦ÉÊÚ ¨ÉEòÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷É´ÉÒ ±ÉÉMɱÉÒ ½þÉiä ÉÒ.ªÉÉʴɹɪÉÒ ´Éʶɹ`ö BSÉ.¤ÉÒ. ʱÉʽþiÉÉiÉ. ‘MÉÉ´ÉɱÉÉ {ÉÉ]õұɒ ½þÉSÉ ¨ÉÖJªÉ ¶ÉɺÉEòÒªÉ ´ÉiÉxÉnùÉ®úÒ +ÊvÉEòÉ®úÒ ®úɽþiÉ +ºÉÚxÉiªÉɱÉÉ ¶ÉäiɺÉÉ®úÉ +ÊvÉEòÉ®úÒ, xªÉɪÉÉvÉÒ¶É ¨½þhÉxÚ É EòɪÉÇ Eò®úÉ´Éä ±ÉÉMÉiÉ +ºÉä. {ÉÉ]õÒ±É ½þÉ VÉxÉiÉäSÉÉ |ÉÊiÉÊxÉvÉÒ +ºÉxÚ É®úÉVÉÉ +ÉÊhÉ VÉxÉiÉÉ ªÉÉÆSªÉÉiÉÒ±É ¨ÉvªÉºiÉÒ (nÖù´ÉÉ) ¨½þhÉÚxÉ EòÉ¨É {ɽþÉiÉ ½þÉiä ÉÉ. ªÉÉ ´ªÉÊiÉÊ®úCi {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ MÉÉ´ÉÉiÉ MÉÉ´ÉÉSÉÒ±ÉÉ´ÉhÉÒ Eò®úhÉä, ºÉSÆ ÉªÉxÉÒ Eò®úhÉä, =MÉ´ÉhÉÒ Eò®úhÉä, ¨É½þºÉ±Ö É-VɨÉÉ Eò¯ûxÉ ¦É®úhÉÉ Eò®úhÉä, MÉÉäiɺɦÉSä ÉÉ |ɨÉÖJÉ ¨½þhÉxÚ ÉxªÉÉªÉ nùähÉä, MÉÉ´ÉÉiÉ ¶ÉÉÆ iÉiÉÉ `öä´ÉhÉä, ªÉÖvnùÉiÉ ºÉ½þEòɪÉÇ Eò®úhÉä, xÉÊ´ÉxÉ MÉÉ´É ¤ÉºÉÊ´ÉhÉä <iªÉÉnùÒ ¦ÉÚʨÉEòÉ OÉɨÉ{ÉÉiɳýÒ´É®ú {ÉÉ{ÉÉb÷É´ªÉÉ ±ÉÉMÉiÉ ½þÉiä ªÉÉ. {ÉÉ]õÒ±É MÉÉ´ÉÉSÉÉ ºÉ®úEòÉ®úÒ +ÊvÉEòÉ®úÒ +ºÉ±ªÉÉ¨É³Ö äý iªÉɱÉÉ MÉÉ´ÉÉiÉ ¨É½þºÉ±Ö É +ÊvÉEòÉ®úÒ ¨½þhÉxÚ É½þÒ ¨ÉJÖ ªÉ¦ÉÊÚ ¨ÉEòÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷É´ÉÒ ±ÉÉMÉiÉ +ºÉä. {ÉÉ]õÒ±É ¨É½þºÉ±Ö É ´ÉºÉÖ±ÉÒºÉÉ`öÒ ¨É½þÉ®úÉSªÉÉ ¨ÉnùiÉÒxÉä MÉÉ´ÉÉiÉÒ±É VÉxÉiɱä ÉÉ nù´ÉbÆ ÷Ònäù>ðxÉ ¤ÉÉä±ÉÊ´ÉiÉ +ºÉä. +ÉÊhÉ SÉÉ´Éb÷Ò ´É®ú ¨É½þºÉ±Ú É ¨ÉVÉÉ Eòä ±ÉÉ VÉÉ<Ç. VɨÉÉ ZÉɱÉä±ÉÉ ¨É½þºÉ±Ö É iÉɱÉCÖ ªÉÉSªÉÉ Ê`öEòÉhÉÒEò¨ÉʴɺɮúÉEòbä÷ {ÉäɽþÉSä ÉÊ´ÉhªÉÉSÉä EòÉ¨É {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ Eò®úÉ´Éä ±ÉÉMÉiÉ ½þÉiä Éä. BʱÉÊ¡òxº]õxÉ ºÉÉMÆ ÉiÉÉä. ‘MÉÉ´ÉÉSÉÉ {ÉÉ]õÒ±É ½þÉJÉ-ªÉÉ +lÉÉÇxÉä ¶ÉɺÉEòÒªÉ {ÉÉiɳýÒ´É®úÒ±É ¨É½þºÉÖ±É ´ªÉ´ÉºlÉäiÉÒ±É ¨É½þi´É{ÉÚhÉÇ +ÊvÉEòÉ®úÒ iÉÉä ʤÉxɶÉäiÉÒ VÉxÉiɱä ÉÉ VÉʨÉxÉÒSÉä´ÉÉ]õ{É Eò®úiÉÉä. ¶ÉäiɺÉÉ®úÉ `ö®úÊ´ÉhÉä, VɨÉÉ ZÉɱÉä±ÉÉ ¶Éiä ɺÉÉ®úÉ ´É®úiÉÒ JÉÊVÉxªÉÉiÉ ¦É®úhÉä. <iªÉÉnùÒ EòɪÉÇ {ɽþÉiÉÉä. BEò]õªÉɴɳä ýÒ ¶Éiä ɺÉÉ®úÉ ´ÉºÉÖ±ÉÒ ZÉɱÉÒ xÉɽþÒ. +lÉ´ÉÉ ºÉÉ®úÉ ´ÉºÉ±Ö ÉÒSÉä `öäÉºÉ EòÉ®úhÉ iªÉÉºÉ nùäiÉÉnäùiÉÉ +ɱÉä xÉɽþÒ. iÉ®ú º´ÉiÉ:¶Éiä ɺÉÉ−ªÉÉSÉÒ ®úCEò ¨É{ÉÉ]õ±ÉÉºÉ ¦É¯ûxÉ nùªÉÉ´ÉÒ ±ÉÉMÉiÉ +ºÉä. =nùɽþ®úÉ ¨ÉÉèVÉä PÉÉä ±ÉÒSªÉÉ {ÉÉ]õ±ÉɱÉÉ +É{ɱÉÒ {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒ¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 63ISBN. : 978-93-83401-46-8
MÉɽþhÉ `öä´ÉÚxÉ 350 ¯û{ɪÉÉSÆ Éä @ñhÉ PÉä´ÉxÚ É ¨É½þºÉÚ±É ¦É®ú{ÉÉ<Ç Eò®úÉ´ÉÒ ±ÉÉMɱÉÒ. +¶ÉÒ EòɽþÒ =nùɽþ®úhÉä ʶɴÉEòɱÉÒxÉEòÉMÉnù{ÉjÉÉiÉ {ɽþɴɪÉÉºÉ Ê¨É³ýiÉÉiÉ. {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒSªÉÉ ºÉxÉnäùiÉ iªÉÉxÉä ={ɦÉÉäMÉɴɪÉÉSªÉÉ (½þCEò nùºiÉ®Ö ú) SÉÒ xÉÉnå ù +ɽþä.ªÉÉiÉ {ÉÉ]õ±ÉɱÉÉ EòɽþÒ Ê´É¶É¹ä É +ÉÊvÉEòÉ®ú +ÉÊhÉ ºÉ´É±ÉÒiÉÒSÉÉ ¨ÉÉxÉ Ê¨É³ýiÉ =nùɽþ®úhÉ MÉÉ´É ªÉÉjÉSä ÉÉ |ɨÉJÖ É, ɽäþ³ýÒ,Ênù´ÉɳýÒ, nùºÉ®úÉ, MÉfÖ øÒ{ÉÉb÷´ÉÉ <iªÉÉnùÒ ºÉhÉÉSÆ ªÉÉ ´Éä³ýÒ |ÉlÉ¨É ¨ÉÉxÉ {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ Ênù±ÉÉ VÉÉ<Ç iɺÉäSÉ ¤ÉÉ®úÉ ¤É±ÉiÖ ÉänùÉ®úÉEÆ òb÷ÚxɴɹÉÉ±Ç ÉÉ ¦É]ä õ´ÉºiÉÖ Ê¨É³ýiÉ +ºÉiÉ. lÉÉbä ÷CªÉÉiÉ {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ {Éb÷ÒiÉ VɨÉÒxÉ ±ÉÉMÉ´Éb÷ÒºÉ +ÉhÉhÉä, ¶Éiä ÉÒ ºÉÖvÉÉ®úhÉÉ Eò®úhÉä, ´ÉºÉɽþiÉ Eò®úhÉä, ¨É½þºÉ±Ö ÉVɨÉÉ Eò®úhÉä ´É ¦É®úhÉÉ Eò®úhÉä. <iªÉÉnùÒ ¦ÉÊÚ ¨ÉEòÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷É´ªÉÉ ±ÉÉMÉiÉ ½þÉiä ªÉÉ. ʶɴÉEòɳýÉiÉ ¨É½þÉ®úɹ]õÅÉiÉÒ±É MÉÉ´ÉMÉÉb÷É (OÉɨÉ) |ɶÉɺÉxÉÉiÉ MÉÉ´ÉÉSÉÉ |ɨÉJÖ É xªÉɪÉÉÊvÉ¶É ¨½þhÉÚxÉ xªÉɪÉnùÉxÉÉSÉÒ¦ÉÊÚ ¨ÉEòÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷É´ÉÒ ±ÉÉMÉiÉ +ºÉä. EòÉähÉiªÉɽþÒ |ÉEòÉ®úSÉä ¦ÉÉÆb÷hÉ +ºÉä±É iÉ®ú iªÉÉSÉÉ ÊxÉEòÉ±É SÉÉ´Éb÷Ò ´É®ú Ênù±ÉÉ VÉÉ<Ç.SÉÉ´Éb÷Ò, ¨ÉÊÆ nù®ú, ´ÉÞIÉ, {ÉÉ®ú ½þÒ iÉiEòɱÉÒxÉ xªÉÉªÉ ´ªÉ´ÉºlÉäSÉÒ Eåòpäù ½þÉiä ÉÒ. JÉäb÷äMÉÉ´ÉÉiÉ BJÉÉnùä MÉƦÉÒ®ú ¦ÉÉÆb÷hÉä ZÉɱÉä +ºÉ±ä É iÉ´ä ½þÉ iÉä ʨÉ]õÊ´ÉhªÉɺÉÉ`öÒ {ÉÉ]õÒ±É MÉÉäiɺɦÉÉ ¦É®úÊ´ÉiÉ +ºÉä.iªÉÉiÉ {ÉÉ]õÒ±É ½þÉ MÉÉäiɺɦÉäSÉÉ |ɨÉJÖ É +ºÉxÚ É EÖò±ÉEòhÉÔ Vɹä `ö ¨ÉÆb÷³ýÒ, ¨É½þÉ®ú, 12 ¤É±ÉiÖ ÉänùÉ®ú ½þä MÉÉiä ɺɦÉäSÉä ºÉnùºªÉ®úɽþiÉ. MÉÉiä ɺɦÉiä É {ÉÉ]õ±ÉÉxÉä Ênù±É±ä ªÉÉ xªÉɪÉɱÉÉ {ÉÉ]õ±ÉÉSÉÒ ºÉ½þÒ ´É xÉÆÉMÉ®ú ªÉÉ ÊxɶÉÉhÉÒ (ʶÉCEòÉ) ʶɴÉÉªÉ +ÊÆ iɨɺ´É¯û{É |ÉÉ{iÉ ½þÉiä É xÉ´½þiÉä. ªÉÉʶɴÉÉªÉ MÉÉ´ÉÉiÉ BJÉÉnùÉ MÉxÖ ½þÉ PÉb÷±ªÉÉºÉ iªÉÉSÉÉ iÉ{ÉÉºÉ ºÉä®úEòbÚ÷xÉ ±ÉÉ´ÉhÉä, MÉÉ´ÉÉiɶÉÉÆ iÉiÉÉ +ÉÊhÉ ºÉÖ´ªÉ´ÉºlÉÉ ÊxɨÉÉÇhÉ Eò®úhÉä, vÉ¨ÉºÇ ÉkÉÉ, ´ªÉÉ{ÉÉ®úÒ ºÉkÉÉ, ªÉÉSÆ ªÉÉ´É®ú ÊxɪÉÆjÉhÉ `öä´ÉhÉä. VÉxÉiÉSä ªÉÉ+b÷Ò+b÷SÉhÉÒ ºÉ®úEòÉ®úÒ nù®ú¤ÉÉ®úÉiÉ {ÉÉä ½þSÉ´ÉxÚ É iªÉÉ ºÉÉbä ÷Ê´ÉhªÉɺÉÉ`öÒ |ɪÉixÉ Eò®úhÉä. {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ Eò®úÉ´Éä ±ÉÉMÉiÉ ½þÉäiÉä.xªÉɪÉnùÉxÉ ½äþ vɨÉOÇ ÉÆlÉÉxÉÖºÉÉ®ú Eòä±Éä VÉÉ<Ç. ʶɴÉEòɱÉÒxÉ MÉÉ´ÉMÉÉb÷É (OÉɨÉ) |ɶÉɺÉxÉÉiÉ {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ ´É®úÒ±É EòɨÉÉ ´ªÉÊiÉÊ®úCiÉ MÉÉ´ÉÉiÉ l³ýEò®úÒ ´É ®úªÉiÉÊEòiÉÒ iÉä EòÉähÉEòÉhä ÉiªÉÉ |ÉEòÉ®úSÉä =i{ÉÉnùxÉ PÉäiÉÉiÉ. ºÉÉ®úÉ ´ÉºÉ±Ö ÉÒ ÊEòiÉÒ ZÉɱÉÒ, iÉMÉÉ<Ç EòVÉnÇ ùÉ®ú ÊEòiÉÒ, +¶ÉÒ ¤ÉÉ®úÒEò¨ÉÉʽþiÉÒ ºÉ®úEòÉ®ú±ÉÉ {É®Ö úÊ´ÉhÉä, MÉÖbÆ ÷É{ÉɺÉÚxÉ MÉÉ´ÉÉSÉä ®úIÉhÉ Eò®úhÉä, VÉxÉiÉSä ªÉÉ iÉGòÉ®úÒ ½þCEòÉ Ê´É¹ÉªÉÒ SÉSÉÉÇ Eò¯ûxÉ xÉÊ´ÉxɴɺÉɽþiÉ Eò¯ûxÉ ±ÉÉ´ÉhÉÒ, =MÉ´ÉhÉÒ Eò®úhÉä MÉÉ´ÉÉiÉ ¶ÉÉiÆ ÉiÉÉ +ÉÊhÉ ºÉÖ®úÊIÉiÉiÉÉ Ê]õEò´ÉÚxÉ `öä´ÉhÉä. +ÉÊhÉ {É®úEòÒªÉ+ÉOɨÉhÉÉ{ÉɺÉxÚ É MÉÉ´ÉÉSÉä ®úIÉhÉ Eò®úhÉä. iÉMÉÉ<Ç EòVÉÇ ¨ÉÆVÉ®Ú ú Eò¯ûxÉ iªÉÉSÉÒ {É®úiÉ ¡äòb÷ÒSÉÒ ½þ¨ÉÒ PÉhä Éä, MÉÉ´ÉÉiÉ ºÉ´ÉÇ VÉÉiÉÒvɨÉÉiÇ É VÉÉiÉÒªÉ BEòÉ{ä ÉÉ Ê]õEò´ÉÚxÉ `äö´ÉhÉä. ºÉ´ÉÉxÈ ÉÉ ºÉ¨ÉÉiÉ +ÉÊhÉ ¨É¨ÉiÉÉ ªÉÉ xªÉɪÉÉxÉä ´ÉÉMÉÊ´ÉhÉä, xªÉÉªÉ nùähÉä <iªÉÉnùÒ´É®úÒ±É ¦ÉÊÚ ¨ÉEòɽþÒ {ÉÉ]õ±ÉÉºÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷É´ªÉÉ ±ÉÉMÉiÉ +ºÉiÉ. lÉÉbä ÷CªÉÉiÉ Ê¶É´ÉEòɱÉÒxÉ MÉÉ´ÉMÉÉb÷É (OÉɨÉ) |ɶÉɺÉxÉÉiÉ {ÉÉ]õÒ±É ½þÉ ¨ÉJÖ ªÉ MÉÉ´ÉÉSÉÉ ºÉ®úEòÉ®úÒ +ÊvÉEòÉ®úÒ+ºÉ±ªÉÉ¨É³Ö ýä iªÉɱÉÉ MÉÉ´ÉÉiÉ OÉÉ¨É |ɶÉɺÉxÉ ºÉÉƦÉɳýhÉä, ¨É½þºÉÖ±É xªÉɪÉnùÉxÉÉSÉä EòɪÉÇ {ÉɽþhÉä, ¶ÉÉÆiÉiÉÉ ºÉ´Ö ªÉ´ÉºlÉÉ,±ÉÉ´ÉhÉÒ iÉä ºÉÉ®úɦɮúhÉ Eò®úhÉä +¶ÉÉ Ê´ÉÊ´ÉvÉ ¦ÉÊÚ ¨ÉEòÉ {ÉÉ®ú {ÉÉb÷iÉÉxÆ ÉÉ iªÉÉÆxÉÉ |ÉÊiɹ`öÉ ¨ÉÉxÉ ºÉx¨ÉÉxÉ ½þÒ Ê¨É³ýiÉ ½þÉäiÉÉ.¨ÉÉjÉ {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒSÉä ´ÉiÉxÉ ¨½þhÉVÉä BEò VɤÉɤÉnùÉ®úÒSÉä EòÉ]äõ®úÒ ¨ÉÖEÖò]õSÉ ½þÉiä É. iÉä ºÉÉƦÉɳýiÉ +ºÉiÉÉÆxÉÉ ´Éä³ý|ɺÉÆMÉÒEòVÉÉÇ¨É³Ö äý iªÉɱÉÉ {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒSÉä ´ÉiÉxÉ Ê´ÉEòÉ´Éä ±ÉÉMÉiÉ ½þÉiä Éä. ËEò´ÉÉ MɽþÉhÉ `äö´É±ªÉÉSÉÒ =nùɽþ®úhÉä +ɽþäiÉ. {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒSªÉÉ´ÉiÉxÉɨÉÖ³ýä VɺÉä JÉÚxÉ ZÉɱªÉÉSÉä ´É {ÉÉ]õÒ±ÉEòÒ ºÉÉbä Ú÷xÉ {ɳÚýxÉ MÉ±ä ªÉÉSɽä þÒ =nùɽþ®úhÉä +ɽäþiÉ. +ºÉä +ºÉ±Éä iÉ®úÒ MÉÉ´ÉÉSÉÉ{ÉÉ]õÒ±É ½þÉ Ê¶É´ÉEòɱÉÒxÉ OÉÉ¨É |ɶÉɺÉxÉÉSÉÉ JÉ−ªÉÉ +lÉÉÇxÉä ±ÉÉEä òÉʦɨÉJÖ É ®úÉVÉÉ ½þÉiä ÉÉ.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 64ISBN. : 978-93-83401-46-8
ºÉnÆ ù¦ÉÇOÉÆlÉ:- 1) b÷Éì. EòÖ ±ÉEòhÉÔ +. ®úÉ. ʶɴÉEòÉʱÉxÉ ¨É½þÉ®úɹ]õÅ, ®úÉVɽþÆºÉ |ÉEòɶÉxÉ {ÉÖhÉä. 2) b÷Éì. +. ®úÉ. EÖò±ÉEòhÉÔ ´É MÉ. ½þ. JÉ®úä, ¨É®úÉ`öªÉÉÆSÉÉ <ÊiɽþÉºÉ JÉÆb÷ 1, b÷ɪɨÉbÆ ÷ |ÉEòɶÉxÉ, {ÉhÖ Éä 3) EòÉä`öÉ®úä +ÊxÉ±É ´É xɽä äþiÉä ÊMÉiÉÉ, ¨É®úÉ`öÉ ºÉkÉSä ÉÉ =nùªÉ |ɶÉÉiÆ É {ÉΤ±ÉEòä ¶ÉxºÉ, VɳýMÉÉ´Æ É 4) EòÉä±ÉÉ®úEò®ú ¶ÉÆ. MÉÉä., ¨É®úÉ`öªÉÉÆSÉÉ <ÊiɽþɺÉ, ¨ÉÆMÉä¶É |ÉEòɶÉxÉ, xÉÉMÉ{ÉÚ®ú. 5) b÷Éì. ¶É½þÉ VÉÒ. ¤ÉÒ. ¨ÉvªÉªÉMÖ ÉÒxÉ JÉÉxÉnäù¶É, |ɶÉÉÆ iÉ {ÉΤ±ÉEòä ¶ÉxÉ, VɳýMÉÉ´É.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 65ISBN. : 978-93-83401-46-8
׿־ÖúÖ»Öß−Ö ¸üÖ•µÖ, ¸üµÖŸÖ“ê Öê þָüÖ•µÖü ¯ÖÏÖ. ¸üÖ•Ö×¾Ö¸üÓê¦üØÃÖ÷Ö ºþ²Ö•Öß ÷ÖÖ¾ÖßŸÖ ×¾Ö³ÖÖ÷Ö ¯Ö´Ï ÖãÖ, ‡×ŸÖÆüÖÃÖ ×¾Ö³ÖÖ÷Ö ×¾ÖªÖ¾ÖÙ¬Ö−Öß ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, ¬Öãôêû ´Ö¸üÖšüß ÃÖ¢ÖꓵÖÖ ˆ¤üµÖÖ¯Öã¾Öá ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖᯙ ¸üÖ•ÖúßµÖ ¯Ö׸üÛã֟Öß †ŸµÖÓŸÖ †Ûãָü †Ö×-Ö †Ó¤üÖ¬ÖãÓ¤ü ÆüÖêŸÖß.¤êü¾Ö×÷Ö¸üà“µÖÖ µÖÖ¤ü¾ÖÖÓ“Öê ¸üÖ•µÖ פü»»Öß“µÖÖ †»»ÖÖˆ§üß−Ö ×Ö»Ö•Öß−Öê ‡.ÃÖ. 1295 “µÖÖ ÃÖã´ÖÖ¸üÖÃÖ ÆüßÖ÷ÖŸÖ êú»Öê †Ö×-Ö 14¾µÖÖ ¿ÖŸÖúÖŸÖ ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü †Ö×-Ö ú−ÖÖÔ™üú“ÖÖ ²ÖÆãüŸÖÖÓ¿Ö ¯ÖϤêü¿Ö ²ÖÆüÖ´Ö−Öß µÖÖ ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Öß ÃÖ¢Öê−Öê ¾µÖÖ¯Ö»ÖÖ. ¯Öãœêü ²ÖÆüÖ´Ö−Öß ÃÖ¢Öê“Öê×¾Ö‘Ö™ü−Ö —ÖÖ»Öê †Ö×-Ö ´Ö¸üÖšüß ´Öã»ÖæÖ †Æü´Ö¤ü−Ö÷Ö¸ü“ÖÖ ×−Ö•ÖÖ´Ö¿ÖÆüÖ, ×¾Ö•ÖÖ¯Öã¸ü“ÖÖ †Öפü»Ö¿ÖÆüÖ †Ö×-Ö ÷ÖÖê¾ÖôûúÖë›üµÖÖ“ÖÖãúŸÖã²Ö¿ÖÆüÖ µÖÖ ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Öß ÃÖ¢Öê−Öê ¾µÖÖ¯Ö»ÖÖ. ¯Öãœêü ²ÖÆüÖ´Ö−Öß ÃÖ¢Öê“Öê ×¾Ö‘Ö™ü−Ö —ÖÖ»Öê †Ö×-Ö ´Ö¸üÖšüß ÃÖ¸ü¤üÖ¸üÖÓ−Öß †Æü´Ö¤ü−Ö÷Ö¸ü“ÖÖ×−Ö•ÖÖ´Ö¿ÖÆüÖ, ×¾Ö•ÖÖ¯Öæ¸ü“ÖÖ †Öפü»Ö¿ÖÆüÖ †ÖÛ-Ö ÷ÖÖêôû¾ÖúÖë›üµÖÖ“µÖÖ ãúŸÖã²Ö¿ÖÆüÖ µÖÖ ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Öß ÃÖ¢ÖÖ¬Öß¿ÖÓú›êü “ÖÖú¸üß ú¸ü-Öê¯ÖŸú¸ü»Öê. ˆ¤üÖ. •ÖÖ¬Ö¾Ö, ³ÖÖêÃÖ»Öê, Ø−Ö²ÖÖôûú¸ü, •Öê¬Öê, ´ÖÖê¸êü, ‘ÖÖ™ü÷Öê, ´ÖÖ−Öê, ›ü±úôêû, ÃÖÖ¾ÖÓŸÖ µÖÖ ´ÖÖŸÖ²²Ö¸ü ÃÖ¸ü¤üÖ¸üÖÓ−Öß×−Ö•ÖÖ´Ö¿ÖÖÆüß ¾Ö †Öפü»Ö¿ÖÆüÖ µÖÖÓ“Öß “ÖÖú¸üß ‡´ÖÖ−ÖꇟֲÖÖ¸ü ú¸üßŸÖ ÆüÖêŸÖß. ´Ö¸üÖšüß ÃÖ¢ÖꓵÖÖ ˆ¤üµÖÖ¯Öã¾ÖßÔ ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖ µÖÖþֺþ¯ÖÖ“Öß ¸üÖ•ÖúßµÖ ¯Ö׸üÛã֟Öß †ÖœüôûŸÖê. ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ •Ö−´ÖÖ“µÖÖ ¾Öêôûß ‡.ÃÖ. 1630 ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖ ¯ÖÏ“ÖÓ› ¤ãüÂúÖôû ¯Ö›ü»ÖÖ ÆüÖŸê ÖÖ. †¿ÖÖÛã֟ÖßŸÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ •Ö−´ÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ´ÖÖ¡Ö ´ÖÆüÖ¸üÖ™ÒüÖŸÖᯙ ŸÖŸúÖ»Öß−Ö •Ö−ÖŸÖêÃÖ ‹ú †Ö¿ÖÖ¤üÖµÖß ×“Ö¡Ö ×−Ö´ÖÖÔ-Ö —ÖÖ»Öê.”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê ¸üÖ•µÖ †Ö•Ö¯ÖµÖÕŸÖ —ÖÖ»Ö껵ÖÖ ¸üÖ•µÖúŸµÖÖÕ´Ö¬µÖê ¯Öã-ÖÔŸÖ: ¾Öê÷Öôêû šü¸ü»Öê. †×−ÖµÖÓ×¡ÖŸÖ ¸üÖ•ÖÃÖ¢ÖÖú¯Ö¬¤üŸÖ †ÃÖŸÖÖÓ−ÖÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö Æêü ‹ú ¸üÖ•µÖúŸÖÖÔ ´Æü-Öæ−Ö ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−Ö úÖôûÖŸÖ ‡ŸÖ¸üÖÓ¯ÖêÖÖ ¾Öê÷Öôêû šü¸üŸÖÖŸÖ. ´Æü-Öæ−Ö“Ö−µÖÖµÖ´ÖãŸÖá ¸üÖ−Ö›êü µÖÖÓ−Öß ´Ö¸üÖšüß ÃÖ¢ÖꓵÖÖ ˆŸúÂÖÖÔ“Öß ´Öß´ÖÖÓÃÖÖ ú¸üŸÖÖÓ−ÖÖ ´Æü™ü»Öê †ÖÆêü úß, ‘´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖÖ“Öß Ã£ÖÖ¯Ö−ÖÖ Æüß׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓú›æü−Ö —ÖÖ»Öê»Öß µÖÖ ¤êü¿ÖÖ“Öß £ÖÖê¸ü ÃÖê¾ÖÖ ÆüÖêµÖ.’ êú¾Öôû ¸üÖ•µÖ ãÖÖ¯Ö−Ö −Ö ú¸üŸÖÖ −ÖæŸÖ−Ö ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖ úÃÖê×™üæú−Ö ¸üÖ×Æü»Öê, ÃÖã•Ö»ÖÖ´Ö ÃÖã±ú»ÖÖ´Ö úÃÖê ²Ö−Ö¾ÖŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö, †ÖÙ£Öú ¥ü™üµÖÖ ¸üÖ•µÖ ú¿ÖÖ ¯Ö¬¤üŸÖß−Öê Ûãָü šêü¾ÖŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö,µÖÖ“ÖÖÆüß ŸµÖÖÓ−Öß ×¾Ö“ÖÖ¸ü êú»ÖÖ. ´Æü-Öæ−Ö“Ö †Öª ¯Ö¡ÖúÖ¸ü ¸üÖ´Ö“ÖÓ¦ü¯ÖÓŸÖ †´ÖÖŸµÖ µÖÖÓ“µÖÖ ¿Ö²¤üÖÓŸÖ ÃÖÖÓ÷ÖÖµÖ“Öê —ÖÖ»µÖÖÃÖ ‘׿־ÖÖ•Öß´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß −ÖæŸÖ−Ö ÃÖé™üß“Ö ×−Ö´ÖÖÔ-Ö êú»Öß.’ ŸÖÖê¸ü-ÖÖ ×ú»»ÖÖ Ø•Öú»µÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ŸÖê 1670 ¯ÖµÖÕŸÖ †Ö¯Ö»µÖÖ Ã¾ÖúŸÖãÔŸ¾ÖÖ¾Ö¸ü þָüÖ•µÖÖ“Öß ˆ³ÖÖ¸ü-Öß êú»Öß. †Ö¯Ö»ÖêúÖµÖÔÖ´Ö ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, ¯Ö¸üÖÎú´Öß ÃÖî−µÖ, †Ö¯Ö»µÖÖŸÖᯙ ÃÖÓ‘Ö™ü−Ö úÖî¿Ö»µÖ µÖÖÓ“µÖÖ †Ö¬ÖÖ¸êü þָüÖ•µÖ ˆ³Öê êú»Öê. ¯Ö¸ÓüŸÖã †ÃÖê†ÃÖŸÖÖÓ−ÖÖ ÃÖ㬤üÖ ŸµÖÖÓ−ÖÖ ¸üÖ•ÖÖ ´Æü-Öæ−Ö ŸÖŸúÖ»Öß−Ö ÃÖ¢ÖÖ׬ֿÖÖÓ−Öß ´ÖÖ−µÖŸÖÖ ×¤ü»Öß −ÖÖÆüß. ‡.ÃÖ. 1674 ¯ÖµÖÕŸÖ ‹ú ¸üÖ•µÖ ´Æü-Öæ−Ö†Ö¾Ö¿µÖú †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ×¾Ö׿Ö™ü ³Öæ¯ÖϤêü¿Ö, »ÖÖêúÃÖÓµÖÖ ¾Ö ¿ÖÖÃÖ−Ö µÖÖ ×−ÖúÂÖÖÓ“Öß ¯ÖãŸÖÔŸÖÖ ÆüÖêŸÖ †Ö»Öß ÆüÖêŸÖß. µÖÖ ²ÖÖ²Öà“Ö߯ÖãŸÖÔŸÖÖ ú¸ü-µÖÖÃÖÖšüß ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêú ÃÖ´ÖÖ¸Óü³ÖÖ“Öß †Ö¾Ö¿µÖúŸÖÖ ÆüÖêŸÖß. úÖ¸ü-Ö ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêú ÃÖ´ÖÖ¸Óü³ÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ŸµÖÖÓ“Öê ÃÖÖ¾ÖÔ³ÖÖî´ÖŸ¾Ö×ÃÖ¬¤ü ÆüÖê-ÖÖ¸ü ÆüÖêŸÖê.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 66ISBN. : 978-93-83401-46-8
¯ÖÏן֯֓“ÖÓ¦ü»ÖêÖê¾Ö ¾ÖÙ¬ÖŸÖ×¾ÖÂ-Öæ¾ÖÓפüŸÖÖ…… ¿ÖÖÆüÃÖã−ÖÖê: ׿־ÖáÖîÂÖÖ ´Öã¦üÖ ´Öã¦üÖµÖ ¸üÖ•ÖŸÖê…… ¯ÖÏן֤֯êü“µÖÖ “ÖÓ¦üÖ¯ÖÏ´ÖÖ-Öê ¿Öã−µÖÖŸÖæ−Ö ×−Ö´ÖÖÔ-Ö êú»Öê»Öê Æêü ¸üÖ•µÖ ‡.ÃÖ. 1674 ´Ö¬µÖê ¯ÖÖîÙ-Ö´ÖꓵÖÖ “ÖÓ¦üÖ¯ÖÏ´ÖÖ-Öê¯Öã-ÖÖÔ¾ÖãÖêÃÖ ¯ÖÖêÆü“Ö»Öê. ¸üÖ•µÖ¸üÖêÆü-ÖÖ“µÖÖ ‘Ö™üêú¯ÖÖÃÖæ−Ö −Ö¾ÖÖ ¿Öú ´Æü-Ö•Öê úÖ»Ö÷Ö-Ö−ÖÖ ÃÖãºþ ú¸ü-µÖÖŸÖ †Ö»Öß. µÖÖ»ÖÖ“Ö¸üÖ•µÖ׳ÖÂÖêú ¿Öú †ÃÖê ´Æü-ÖŸÖÖŸÖ. µÖÖ ¸üÖ•µÖ׳ÖÂÖêúÖ“Öê †Öîד֟µÖ ÃÖÖ¬Öæ−Ö ‘׿־ָüÖ‡Ô’ −ÖÖ¾ÖÖ“Öê −ÖÖ-Öê ÃÖãºþ ú¸ü-µÖÖŸÖ †Ö»Öê.ŸÖÃÖê“Ö ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−Ö ¿ÖúúŸÖÖÔ ¸üÖ•ÖÖ ´Æü-Öæ−Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“ÖÖ ÷ÖÖî¸ü¾Ö¯Öã-ÖÔ ˆ»»ÖêÖ ú¸ü-µÖÖŸÖ †Ö»ÖÖ. Ö×¡ÖµÖ ãú»ÖÖ¾ÖÓŸÖÖÃÖÁÖ߸üÖ•ÖÖ ×¿Ö¾Ö”û¡Ö¯ÖŸÖß †ÃÖê ײֺþ¤ü ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¬ÖÖ¸ü-Ö êú»Öê. µÖÖ“Ö¯ÖÏÃÖÓ÷Öß ¸ü‘Öã−ÖÖ£Ö ¯ÖÓ×›üŸÖ µÖÖ ÃÖÓÃéúŸÖ ¯ÖÖ¸Óü÷ÖŸÖ†ÃÖ»Ö껵ÖÖ ×¾Ö«üÖ−ÖÖ»ÖÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ‘¸üÖ•µÖ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ üúÖê¿Ö’ ŸÖµÖÖ¸ü ú¸ü-µÖÖ“Öß †Ö–ÖÖ ×¤ü»Öß. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê ¸üÖ•µÖ Æêü ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ ¯ÖÖµÖÖ¾Ö¸ü ˆ³Öê ¸üÖ×Æü»Öê»Öê ¬Ö´ÖÔÃÖ×ÆüÂ-Öæ ¸üÖ•µÖ †ÃÖæ−Ö ŸµÖÖŸÖ úÖÆüßØÆü¤æü ¬Ö´ÖÖÔ“Öß »ÖÖ-Öê †ÖœüôûŸÖ †ÃÖ»Öß ŸÖ¸üß ŸÖê ØÆü¤æü ¸üÖ•µÖ −Ö¾ÆüŸÖê †ÃÖê“Ö ´Æü-ÖÖ¾Öê »ÖÖ÷Öê»Ö. ¸üÖ´Ö“ÖÓ¤ü¯ÖÓŸÖ †´ÖÖŸµÖÖÓ−Öß´Ö¸üÖšüµÖÖÓ“Öê ¸üÖ•Ö¯ÖŸÖ Æêü ‡ÔÀ¾Ö¸ü×−ÖÙ´ÖŸÖ †ÃÖ»µÖÖ“ÖÖ ×ÃÖ¬¤ÓüÖŸÖ ´ÖÖÓ›ü»ÖÖ. ‹¾Öœêü“Ö −Ö¾Æêü ŸÖ¸ü ³ÖæÂÖ-Ö ú¾Öß−Öê ‘×¿Ö¾Ö¸üÖ•Ö ³ÖÂæ Ö-Ö’ ÆêüúÖ¾µÖ ×»Ö×Æü»Öê. ÆüÖ ‹úÖ ×¤ü‘ÖÔ ÃŸÖãן֯ÖÖšü †ÃÖæ−Ö ŸµÖÖ´Ö¬µÖê ³ÖÖ¸üŸÖÖ“µÖÖ ¯ÖÖ¸Óü¯ÖÖ׸üú ¾Ö߸ü ¯ÖãºþÂÖÖÓ“µÖÖ ´ÖÖ×»ÖêúŸÖ ׿־ÖÖ•Öß´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−ÖÖ Ã£ÖÖ−Ö ¤êü-µÖÖŸÖ †Ö»Öê †Ö×-Ö ŸµÖÖŸÖ ¯ÖÏן֯ÖÖ¤ü−Ö êú»Öê †ÖÆêü úß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß −ÖÃÖŸÖê ŸÖ¸ü ³ÖÖ¸üŸÖÖŸÖæ−Ö ØÆü¤æüŸ¾Ö »ÖÖê¯Ö¯ÖÖ¾Ö»Öê †ÃÖŸÖê. ¾Ö¸üᯙ ÃÖ¾ÖÔ ÃÖÓ¤ü³ÖÖÔŸÖæ−Ö ŸµÖÖÓ“Öê ¸üÖ•µÖ ØÆü¤æü ÆüÖêŸÖê †ÃÖê ×−Ö¤ü¿ÖÔ−ÖÖÃÖ µÖêŸÖê. ²ÖÖ»Ö¯Ö-ÖÖ¯ÖÖÃÖæ−Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ¾Ö¸ü ØÆü¤æü ¬Ö´ÖÖÔŸÖß»ÖÃÖÖÓÃéúןÖú ¯ÖÏןÖúü †ÃÖ-ÖÖ·µÖÖ ¸üÖ´ÖÖµÖ-Ö, ´ÖÆüÖ³ÖÖ¸üŸÖ úÖ¾µÖÖÓ“ÖÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö •ÖÖ-Ö¾ÖŸÖÖê. ¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü †³µÖÖÃÖ ÃÖÓ¿ÖÖê¬Öú ›üÖò.êú.‹−Ö.ד֙ü-ÖßÃÖ ‘³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ÃÖÓú»¯Ö−ÖÖ ¾Ö ÃÖÃÓ £ÖÖ’ µÖÖ ÷ÖÏÓ£ÖÖŸÖ µÖÖ×¾ÖÂÖµÖß ŸÖê ×»Ö×ÆüŸÖÖŸÖ ‘‹ú ¾µÖŒŸÖß ´Æü-Öæ−Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ÆêüØÆü¤æü¬Ö´ÖÖÔ׳ִÖÖ−Öß ÆüÖêŸÖê. ¯Ö¸ÓüŸÖã ‹ú ¸üÖ•ÖÖ ´Æü-Öæ−Ö ŸÖê ÃÖ¾ÖÔ ¬Ö´ÖÖÔú›êü ÃÖÖ¸üµÖÖ −Ö•Ö¸êü−Öê ¯ÖÖÆüŸÖ †ÃÖê.’ ¯Ö¸ÓüŸÖã ¯ÖÏŸµÖÖ ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸üú¸ßŸÖ †ÃÖŸÖÖÓ−ÖÖ ´ÖÆüÖúÖ¾µÖ Øú¾ÖÖ ‡ŸÖ¸ü ÷ÖÏÓ£Ö ²ÖÖ•Öæ»ÖÖ ÃÖÖºþ−Ö ÃÖ´ÖúÖ»Öß−Ö Ûã֟ÖßŸÖ †ÃÖ-ÖÖ·µÖÖ ´Ö‘ã Ö»Ö ¸üÖ•µÖÖ“Öê þֺþ¯Ö ¾Ö¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö »ÖÖÖŸÖ ‘Öê‰ú−Ö ŸµÖÖ ×¾Ö“ÖÖ¸üÃÖÃÓ £ÖÖÓ“ÖÖ ˆ¯ÖµÖÖê÷Ö ŸµÖÖÓ−Öß ¸üÖ•µÖúÖ¸ü³ÖÖ¸ü ú¸üßŸÖ †ÃÖŸÖÖÓ−ÖÖ êú»ÖÖ. −Ö¾Öß−Ö ¸üÖ•µÖ ÃÖÓ¯ÖÖ¤ü−Ö êú»µÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ŸµÖÖÓ“µÖÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−ÖÖ“Öß, ÃÖÓ¸üÖ-ÖÖ“Öß ˆ¢Ö´Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ šüê¾Ö-Öê Æêü ¸üÖ•ÖÖ“Öê †ÖªúŸÖÔ¾µÖ †ÃÖŸÖê. ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¯Ö׸ü-ÖÖ´ÖúÖ¸üú ÆüÖê-µÖÖ“µÖÖ ¥ü™üß−Öê ¸üÖ•µÖÖ“Öê »ÖÆüÖ−Ö ´ÖÖêšêü ×¾Ö³ÖÖ÷Ö ú¸üÖ¾Öê »ÖÖ÷ÖŸÖÖŸÖ. ¸üÖ•µÖÖ“Öß×¾Ö×¾Ö¬Ö ¯ÖÏúÖ¸ü“Öß úÖµÖì ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›ü-Öê ‹ú™üµÖÖ ¸üÖ•ÖÖÃÖ †¿ÖŒµÖ †ÃÖŸÖê. ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¯ÖϳÖÖ¾Öß ¾Ö ÷ÖןִÖÖ−Ö ú¸ü-µÖÖÃÖÖšüßþ֟ÖÓ¡Ö¯Ö-Öê úÖµÖÔ×¾Ö³ÖÖ÷Ö-Öß ¾Ö †Û¬ÖúÖ¸ü ×¾Ö³ÖÖ÷Ö-Öß ú¸ü-Öê †Ö¾Ö¿µÖú šü¸üŸÖê †Ö×-Ö ŸµÖÖ“Ö ¥ü™üß−Öê ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Ö߆™ü¯ÖϬÖÖ−Ö ´ÖÓ›üôûÖ“Öß Ã£ÖÖ¯Ö−ÖÖ êú»Öß. µÖÖ ú¸üߟÖÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¯Ö׸ü-ÖÖ´ÖúÖ¸üú ÆüÖê-µÖÖ“µÖÖ ¥ü™üß−Öê¸üÖ•µÖÖ“Öê »ÖÆüÖ−Ö ´ÖÖšê êü ×¾Ö³ÖÖ÷Ö êú»Öê. ŸµÖÖ¾Ö¸ü ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖôûµÖÖ úÖµÖÔÖ´Ö †×¬ÖúÖ·µÖÖÓ“µÖÖ −Öê´Ö-ÖãúÖ êú»µÖÖŸÖ. ´Öã»Öúß ¾Ö »ÖÂú¸üߤüÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 67ISBN. : 978-93-83401-46-8
×¾Ö³ÖÖ÷ÖŸÖᯙ úÖ´ÖÖÃÖÖšüß úÖê-ÖŸÖß ´ÖÖ-ÖÃÖê µÖÖê÷µÖ †ÖÆêüŸÖ, µÖÖ“Öß ¯ÖÖ¸üÖ úºþ−Ö µÖÖê÷µÖ ×−Ö¾Ö›ü ŸµÖÖÓ−Öß êú»Öß. ÃÖ³ÖÖÃÖ¤ü ²ÖÖ¸üߟÖÃÖ³ÖÖÃÖ¤ü ´Æü-ÖŸÖÖê, ‘¤ü°ŸÖ¸ü¤üÖ¸üß´Ö¬µÖê ¿ÖÆüÖ-ÖÖ ´ÖÖ-ÖæÃÖ ¯ÖÖÆæü−Ö ´Öã»ÖÖÖŸÖ šêü¾ÖÖ¾ÖÖ ¯Öãœêü ÆüÖêŸÖÖ ÆüÖêŸÖÖ ¿ÖÆüÖ-ÖÖ ´ÖÖ-ÖæÃÖ ´Æü-Öæ−Ö ÃÖæ³ÖÖªÖ¾ÖÖ. ÃÖã³µÖÖ“ÖÖ ´Öã•Öã´Ö¤üÖ¸ü ×»Ö×Æü-ÖÖ¸üÖ, “ÖÖîúÃÖ ×Æü¿Öê²Ö, •ÖÖ-ÖŸÖÖ ŸµÖÖÃÖ“Ö ´ÖÖ´Ö»ÖÖ ´ÖÖÆüÖ»ÖÖÓ“ÖÖ ÃÖÖÓ÷ÖÖ¾ÖÖ êú¾Öôû ×»Ö×Æü-ÖêµÖê‡Ô−ÖÖ ú´ÖÖ×¾Ö¿Öß −Ö êú»Öß, ŸµÖÖÃÖ ´Öã»Öúß“ÖÖ Æãü§üÖ −Ö ÃÖÖÓ÷ÖÖ¾ÖÖ.’ ¿ÖÖÆüÖ-ÖÖ †Ö×-Ö “ÖÖîúÃÖ µÖÖ ÃÖ³ÖÖÃÖ¤üÖ“µÖÖ¿Ö²¤ü¯ÖµÏ ÖÖê÷ÖÖ¾Öºþ−Ö µÖÖê÷µÖ ´ÖÖ-ÖÃÖÖ“µÖÖ ×−Ö¾Ö›üß²ÖÖ²ÖŸÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ¸üÖ•Öê ×úŸÖß ú™üÖÖÖ−Öê ¯ÖÖÆüŸÖ µÖÖ“Öß ú»¯Ö−ÖÖ µÖêŸÖê ¾Ö êú¾Öôû´Ö¸üÖšüß †£Ö¾ÖÖ †Ö¯Ö»ÖÖ ´ÖÖ-ÖæÃÖ ´Æü-Ö−æ Ö ŸµÖÖ»ÖÖ ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖÖŸÖ −ÖÖêú¸üß ×´Öôû-µÖÖ“Öß ¿ÖŒµÖŸÖÖ −ÖÃÖê. ÃÖ¸úÖ¸üß ˆŸ¯Ö®Ö †Ö×-ÖÖ“ÖÔ µÖÖ“ÖÖ ´Öêôû ‘ÖÖ»Öæ−Ö ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖ »ÖÖêúú»µÖÖ-ÖúÖ¸üß úÃÖê ÆüÖê‡Ô»Ö µÖÖÃÖÖšüß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¯Öϵ֟−Ö êú»Öê. úÖ¸ü-ֆ™ü¯ÖϬÖÖ−ÖÖŸÖᯙ †Öšü ¯ÖϬÖÖ−Ö Æêü ¸üÖ•ÖÖ“Öê ¯ÖÏןÖ×−Ö¬Öß ´Æü-Ö•Öê ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ †×¬ÖúÖ¸ü ¬ÖÖ¸ü-Ö ú¸ü-ÖÖ¸êü ¯ÖϬÖÖ−Ö ÆüÖêŸÖê.´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖ ¬Ö´ÖÖÔ׬ÖÛšüŸÖ −ÖÃÖ»Öê ŸÖ¸üß ´Ö¬µÖ µÖ÷ã ÖÖŸÖᯙ ´ÖÖ−Ö¾Öß •Öß¾Ö−ÖÖ¾Ö¸üᯙ ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ ¯Ö÷Ö›üÖ ×¾ÖÃÖ¸üŸÖÖ µÖê-ÖÖ¸ü−ÖÖÆüß. Û¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ÃÖ×ÆüÂ-ÖæŸÖê“Öê †Ö×-Ö †Öî¤üÖµÖÖÔ“Öê ¬ÖÖê¸ü-Ö Ã¾ÖßúÖ¸ü»Öê ÆüÖêŸÖê. ŸµÖÖÓ−Öß ¬Ö´ÖÖÔÃÖÖšüßפü»Ö껵ÖÖ ¤êü-Ö÷µÖÖŸÖ ØÆü¤æü ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Ö †ÃÖÖ ³Öê¤ü³ÖÖ¾Ö ´ÖÖ¡Ö êú»Öê»ÖÖ −Ö¾ÆüŸÖÖ. ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Ö ¯Ö߸üÖÓ−ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ µÖÖê÷ÖÖê¡ÖÖÃÖÖšüß,¤ü÷µÖÖÕ−ÖÖ ´Ö׿Öؤü−ÖÖ ¸üÖêÂÖ-ÖÖ‡Ô †Ö×-Ö ¾µÖ¾ÖãÖêÃÖÖšüß ŸµÖÖÓ−Öß ×¤ü»Ö껵ÖÖ ¤êü-Ö÷µÖÖÓ“µÖÖ úÖ÷Ö¤ü¯Ö¡ÖÖÓŸÖã−Ö ˆ»»ÖêÖ †ÖœüôûŸÖÖê. ÃÖÖ¬Öã¯ÖãºþÂÖÖÓ−ÖÖ ×´ÖôûÖ»Ö껵ÖÖ •Öã−µÖÖ ¤êü-Ö÷µÖÖÓ“Öê −ÖæŸÖ−Ößú¸ü-Ö †Ö×-Ö −Ö¾µÖÖ−Öê פü»Ö껵ÖÖ ¤êü-Ö÷µÖÖ µÖÖÓ“Öê ˆ»»ÖêÖ ÃÖ´ÖúÖ»Öß−ÖÃÖ−Ö¤ü¯Ö¡ÖÖ¾Öºþ−Ö Ã¯Ö™ü ÆüÖêŸÖê.¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü ‡×ŸÖÆüÖÃÖ ÃÖÓ¿ÖÖê¬Öú ÁÖß.ÃÖêŸÖæ ´ÖÖ¬Ö¾Ö¸üÖ¾Ö ¯Ö÷Ö›üß µÖÖÓ−Öß µÖÖ ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêúÖ»ÖÖ ³ÖÖ¸üŸÖ¾µÖÖ¯Öß ´ÖÆüŸ¾Ö †ÖÆêü †ÃÖêŸÖê −Ö´Öæ¤ü ú¸üŸÖÖŸÖ. ¯Ö¸üúßµÖ †Ö×-Ö †ÃÖ×ÆüÂ-Öæ ÃÖ¢Öê×¾Öºþ¬¤ü ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ Öê´Ö ˆÃÖôæû−Ö †Ö»ÖÖ. ŸµÖÖ“Öê ¯ÖÏןÖú ´Æü-Ö•Öê ‹ŸÖ§êü¿ÖßµÖ†¿ÖÖ Ã¾ÖŸÖÓ¡Ö ¸üÖ•µÖÖ“Öß Ã£ÖÖ¯Ö−ÖÖ ÆüÖêµÖ. µÖÖ ‘Ö™ü−Öê−Öê ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ †Ûô֟ÖÖ •ÖÖ÷ÖéŸÖ —ÖÖ»Öß †Ö×-Ö †šü¸üÖ¾µÖÖ ¿ÖŸÖúÖŸÖ ´Öã‘Ö»ÖÃÖÖ´ÖÏÖ•µÖ úÖêÃÖôæû−Ö ¯Ö›ü»Öê.¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêú ÃÖ´ÖÖ¸Óü³ÖÖ−ÖÓŸÖ¸ü ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖ Ûãָü —ÖÖ»Öê ÆüÖêŸÖê. ¸üÖ•µÖÖ׳ÖÂÖêú úºþ−Ö ‘Öê‰ú−Ö ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»ÖßÃÖ¢ÖÖ ´Ö¸üÖšüß ´Öã»ÖæÖÖ¾Ö¸ü ¥üœü êú»Öß ¾Ö ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß 1676 ´Ö¬µÖê ‹úÖ †×¬ÖúÖ·µÖÖ»ÖÖ ×»ÖÆü»Ö껵ÖÖ ¯Ö¡ÖÖŸÖã−Ö ŸµÖÖÓ“Ö߸üÖ•µÖÖŸÖᯙ ¯ÖÏ•Öê×¾ÖÂÖµÖß †ÃÖ»Öê»Öß •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ¸üß »ÖÖÖŸÖ µÖêŸÖê. ¸üµÖŸÖê»ÖÖ ÷ÖÖ¾ÖúÖ´Ö÷ÖÖ¸üÖ“µÖÖ †£Ö¾ÖÖ †Ö¯Ö»µÖÖ †×¬ÖúÖ·µÖÖÓ“µÖÖŸÖÖ²µÖÖŸÖ ÃÖÖê›æü−Ö Ã¾ÖÃ£Ö ²ÖÃÖ-ÖÖ¸êü ŸÖê ¸üÖ•Öê −Ö¾ÆüŸÖê. ÃÖ¸üúÖ¸üß †×¬ÖúÖ·µÖÖÓ−Öß ¿ÖŸê Öú·µÖÖ»ÖÖ Æü¸ü¯ÖÏúÖ¸êü ÃÖÆüÖµµÖ êú»Öê ¯ÖÖ×Æü•Öê †ÃÖꟵÖÖÓ“Öê ¬ÖÖê¸ü-Ö ÆüÖêŸÖê. ÃÖ¸üúÖ¸ ü†Ö×-Ö ¸üµÖŸÖ µÖÖÓ“Öê ×−Öú™ü“Öê ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö †ÖÆêüŸÖ. µÖÖ“Öß •ÖÖ-Öß¾Ö ¸üµÖŸÖê»ÖÖ —üÖÖ»Öß ¯ÖÖ×Æü•Öê. ¸üÖ•µÖ Æêü»ÖÖêúÖÓ“µÖÖ ú»µÖÖ-ÖÖú¸üߟÖÖ †ÖÆêü Æêü ŸµÖÖÓ−ÖÖ †Ö¯Ö»µÖÖ éúŸÖߟÖæ−Ö ¯Ö™ü¾Öæ−Ö ×¤ü»Öê ¯ÖÖ×Æü•Öê. †¿Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öß ¬Ö›ü¯Ö›ü ÆüÖêŸÖß.†Ö×-Ö ´Æü-Öæ−Ö“Ö ŸµÖÖÓ−ÖÖ ¸üµÖŸÖê“ÖÖ ¸üÖ•ÖÖ ¾Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ ¸üÖ•µÖÖ»ÖÖ ú»µÖÖ-ÖúÖ¸üß ¸üÖ•µÖ †ÃÖê ´Æü™ü»Öê †ÖÆêü.¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü †³µÖÖÃÖú ŸÖÔúŸÖߣÖÔ »Ö´Ö-Ö¿ÖÖáÖß •ÖÖ¿ê Öß ´Æü-ÖŸÖÖŸÖ úß, µÖã¸üÖê¯ÖÖŸÖᯙ ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−Ö ×õÖ¿“Ö−Ö ¸üÖ•µÖ¯Ö¬¤üŸÖßØú¾ÖÖ ¯ÖÛ¿“Ö´Ö †Ö׿ֵÖÖŸÖᯙ ¾Ö ØÆü¤ãüãÖÖ−ÖÖŸÖᯙ ´ÖãÛÃ»Ö´Ö ¸üÖ•µÖ¯Ö¬¤üŸÖß •µÖÖ ×¾Ö׿Ö™ü †£ÖÖÔ−Öê ¬Ö´ÖÔ×−Öšü ÆüÖꟵÖÖ ŸµÖÖ †£ÖÖÔ−Öê׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öß ¸üÖ•µÖ¯Ö¬¤üŸÖ ¬Ö´Ö×Ô −Öšü −Ö¾ÆüŸÖß. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê ÃÖÆüúÖ¸üß ¾Ö ŸµÖÖÓ“Öß ¸üµÖŸÖ ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖúÖµÖÔŸÖ ÃÖ¾ÖÔþÖÖ“ÖÖ ŸµÖÖ÷Ö ú¸üßŸÖ ÃÖÆü³ÖÖ÷Öß ÆüÖêŸÖß Æüß ÷ÖÖê™ü ×−ÖÙ¾Ö¾ÖÖ¤ü †ÖÆêü. ŸµÖÖÓ“µÖÖ úÖôûÖŸÖᯙ ŸµÖÖÓ“µÖÖ ¸üµÖŸÖê»ÖÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê úÖµÖÔ ¾Ö ׿־ÖÖ•Öß“Öê ¸üÖ•µÖ Æêü †Ö¯Ö»Öê ¸üÖ•µÖ †ÖÆêü †ÃÖê ¾ÖÖ™üŸÖ ÆüÖêŸÖê.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 68ISBN. : 978-93-83401-46-8
•Ö÷ÖÖŸÖᯙ ¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü ×¾Ö“ÖÖ¸ü¾ÖÓŸÖ úÖ»ÖÔ ´ÖÖŒÃÖÔ µÖÖ−Öê ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−Ö ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖ“Öß ´Öß´ÖÖÓÃÖÖ ú¸üŸÖÖÓ−ÖÖ †Ö¯Ö»ÖÖÃÖÆüúÖ¸üß ×´Ö¡Ö ±Ïêú›ü¸üßú ‹Ó÷Ö»ÃÖ µÖÖ»ÖÖ ¯Ö¡ÖÖŸÖæ−Ö ŸÖŸúÖ»Öß−Ö ³ÖÖ¸üŸÖÖŸÖᯙ ŸµÖÖúÖôû“µÖÖ »ÖœüÖµÖÖ, Ö›ê üß, ²Ö¤ü»Ö-ÖÖ¸êü ¸üÖ•µÖúŸÖêìµÖÖÃÖÓ²ÖÓ¬Öß ´ÖÖŒÃÖÔ ×»Ö×ÆüŸÖÖê. •Ö¸ü ¾Öêôû ¯ÖÏÃÖÓ÷Öß Öê›üµÖÖÓ−ÖÖ µÖ㬤,ü ¤ãüÂúÖôû, ÃÖÖ£Öß µÖÖÓ−Öß ¬ÖÖêúÖ ¯ÖÖê“Ö»ÖÖ, ŸÖ¸üß ŸµÖÖ“Ö ÃÖ¸üÆü¤ü¤üß,ŸÖê“Ö ×ÆüŸÖÃÖÓ²ÖÓ¬Ö, ŸÖß“Ö ãú™ãÓü²ÖÃÖÓãÖÖ ¿ÖŸÖúÖ−Öã¿ÖŸÖêú ÃÖÖŸÖŸµÖ ×™üú¾Öæ−Ö †ÖÆêüŸÖ. ¸üÖ•µÖê ´ÖÖê›ü-Öê †÷Ö¸ü ¤ãü³ÖÓ÷Ö-Öê µÖÖ“Öß —Öôû Æêü¸ü×Æü¾ÖÖÃÖß Ã¾ÖŸÖ:»ÖÖ ú¬Öß“Ö »ÖÖ¾Öæ−Ö ‘ÖêŸÖ −ÖÖÆüß. •ÖÖê¯ÖµÖÕŸÖ Öê›êü †ÖÓ›ü ¸üÖÆüŸÖê ŸÖÖê¾Ö¸ü ŸÖê ¸üÖ•µÖ ãúšü»µÖÖ ÃÖ¢Öêú›êü ÷Öê»Öê Øú¾ÖÖãúšü»µÖÖ ÃÖÖ¾ÖÔ³ÖÖî´ÖŸ¾ÖÖÖÖ»Öß ŸÖê µÖêŸÖê ŸµÖÖ“Öß ×±ú×ú¸ü ú¸üŸÖ −ÖÖÆüß. ŸµÖÖÓ“Öß †ÓŸÖ÷ÖÔŸÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ ²Ö¤ü»ÖŸÖ −ÖÖÆüß. †ÓŸÖ÷ÖÔŸÖ¾µÖ¾ÖãÖêŸÖ ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö −Ö¾ÆüŸÖÖ. µÖÖ“ÖÖ“Ö †£ÖÔ †ÃÖÖ ÆüÖêŸÖÖ ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ †Ö×-Ö ¸üµÖŸÖê“ÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö −Ö¾ÆüŸÖÖ. ¸üÖ•ÖÖ“µÖÖ ¬Ö´ÖÖÔ´Öãôêû ¸üµÖŸÖꓵÖÖ •Öß¾Ö−ÖÖŸÖ ±ú¸üú¯Ö›üŸÖ −Ö¾ÆüŸÖÖ. ¸üÖ•µÖ ²Ö¤ü»Ö»Öê ŸÖ¸üß •Öã−Öß“Ö ¸üÖ•µÖµÖÓ¡Ö-ÖÖ ŸÖê ¸üÖ²Ö×¾ÖŸÖ ÆüÖêŸÖê ¾Ö ¯ÖÏ•Öê“ÖÖ ”ûôû ú¸üßŸÖ ÆüÖêŸÖê. •ÖÖê¯ÖµÖÕŸÖ ¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸ü´ÖÆüÃÖã»Ö ¸üÖ•ÖÖ»ÖÖ †Ö-Öæ−Ö ¤êüŸÖ ÆüÖêŸÖê, ŸÖÖê¾Ö¸ü ŸÖê ¸üµÖŸÖê¿Öß úÃÖÖ ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü ú¸üŸÖÖŸÖÖ µÖÖ“µÖÖ¿Öß ¸üÖ•µÖÖ»ÖÖ úŸÖÔ¾µÖ −Ö¾ÆüŸÖê. ¯Ö¸ÓüŸÖã׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ Ã¾Ö¸üÖ•µÖ ãÖÖ¯Ö−Öê−ÖÓŸÖ¸ü ¸üÖ•ÖÖ †Ö×-Ö ¸üµÖŸÖ µÖÖÓ“ÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö †Ö»ÖÖ. ¸üÖ•ÖÖ ÆüÖ ¸üµÖŸÖꓵÖÖ ¥ü™üßÃÖ ¯Ö›æü»ÖÖ÷Ö»ÖÖ. ¯ÖÏ•Öê“ÖÖ ”ûôû ÆüÖê‰ú −ÖµÖê ´Æü-Öæ−Ö ¤üÖ ¸üÖÆæü »ÖÖ÷Ö»ÖÖ †Ö×-Ö ´Æü-Öæ−Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß Ã£ÖÖ¯Ö−Ö êú»Öê»Öê þָüÖ•µÖ Æêü¸üµÖŸÖêÃÖÖšüß ÆüÖêŸÖê. †Ö•Ö ¾ÖŸÖÔ´ÖÖ−ÖÛã֟ÖßŸÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ ×¾Ö×¾Ö¬Ö ¯ÖÏןִÖÖ •Ö−Ö´ÖÖ−ÖÃÖÖŸÖ ºþœü †ÖÆêü. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö Æêü´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−ÖÖÓ“µÖÖ ×¾Öºþ¬¤ü ÆüÖêŸÖê. ŸÖê ØÆü¤æü ¬Ö´ÖÔ ¸üÖú ÆüÖêŸÖê. ØÆü¤æü ¯Ö¤ü¯ÖÖŸÖ¿ÖÆüÖ ÆüÖêŸÖê. ÷ÖÖê²ÖÎÖÉ-Ö ¯ÖÏן֯ÖÖ»Öú ÆüÖêŸÖê. ‘׿־ÖÖ•Öß −ÖÆüÖêŸÖÖ ŸÖÖê ÃÖŸãÓ ÖÖ ÆüÖêŸÖß ÃÖ²Öúß’ Æêü ú¾Öß ³ÖæÂÖ-Ö ú¾Öß“Öê ¾Ö“Ö−Ö ÆüÖ ¥ü™üßúÖê−Ö ¾µÖŒŸÖ ú¸üŸÖê. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê µÖ㬤ü Æêü¬Ö´ÖÔµÖ㬤ü ÆüÖêŸÖê. ¬Ö´ÖÔ Æüß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ úÖµÖÖÔ“Öß ¯ÖÏê¸ü-ÖÖ ÆüÖêŸÖß. †ÃÖê †−Öêú ÃÖ´ÖÖ•Ö •Ö−Ö´ÖÖ−ÖÃÖÖŸÖ ºþœü †ÖÆêü. ¯Ö¸ÓüŸÖã‹êןÖÆüÖ×ÃÖú ÃÖŸµÖÖ“µÖÖ †Ö¬ÖÖ¸êü µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ²ÖÖ²Öß ŸÖ¯ÖÖÃÖ»µÖÖ †ÃÖŸÖÖ †Ö¯Ö»µÖÖ»ÖÖ »ÖÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö úß, êú¾Öôû ØÆü¤æü¬Ö´ÖÖÔ¾Ö¸üß»Ö×−Öšêü´Öãôêû ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−ÖÖ µÖ¿Ö ¯ÖÏÖ¯ŸÖ —ÖÖ»Öê Æêü Ö¸êü −ÖÖÆüß. ׿־ÖÖµÖ ÃÖ¾ÖÔ“Ö ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Ö ¸üÖ•Öê ØÆü¤æü²Ö§ü»Ö †Ö×-Ö ØÆü¤æü ¬Ö´ÖÖÔ²Ö§ü»Ö †ÃÖ×ÆüÂ-Öæ ÆüÖêŸÖê †ÃÖê פüÃÖŸÖ −ÖÖÆüß. ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖŸÖ´ÖãÛÃ»Ö´Ö ¸üÖ•µÖúŸµÖÖÕ“µÖÖ ØÆü¤üæ ¬Ö´ÖÖÔ²Ö§ü»Ö“µÖÖ ÃÖ×ÆüÂ-Öã¾Öé¢Öß“Öê †−Öêú ¯Öã¸üÖ¾Öê ˆ¯Ö»Ö²¬Ö †ÖÆêü. −µÖÖ.¸üÖ−Ö›êü µÖÖÓ−Öß ˆ¬ÖéŸÖ êú»Ö껵ÖÖˆŸÖÖ·µÖÖŸÖ ¾Ö¸üᯙ ²ÖÖ²Ö Ã¯Ö™ü ÆüÖêŸÖê. ¤ü×Ö-ÖêŸÖᯙ ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−ÖÖÓ“Öß ˆ¢Ö¸êüú›üᯙ ú›ü¾Ö™ü ¬Ö´ÖÖÔÛ³Ö´ÖÖ−Öß •ÖÖŸÖ߯ÖÖÃÖæ−Ö ¤ãü¸üßú¸ü-Ö,²ÖÆüÖ´Ö−Öß ¸üÖ•µÖÖŸÖ ØÆü¤æü ×¾ÖÂÖµÖß “ÖÖÓ÷Ö»Öê ´ÖŸÖ ¾Ö ŸµÖÖÓ“Öê ¯ÖÏÖ²Ö»µÖ ¾ÖÃÖæ»Öß ¾Ö ÖוÖ−ÖÖ µÖÖ ÖÖŸµÖÖŸÖ ²ÖÎÖÉ-Ö, ¯ÖϳÖæ µÖÖÓ“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿ÖÆüÖêŸÖÖ. ¾Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ ´Öãôêû“Ö ÃÖ¸üúÖ¸üß ¤ü¯ŸÖ¸üÖŸÖ ´Ö¸üÖšüß ³ÖÖÂÖê“ÖÖ ×¿Ö¸üúÖ¾Ö —ÖÖ»ÖÖ. µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ úÖ¸ü-ÖÖÓ´Öãôêû ¤ü×Ö-ÖêŸÖᯙ ²ÖÖ¤ü¿ÖÆüÖÓ“µÖÖךüúÖ-Öß ØÆü¤æü²Ö§ü»Ö ÃÖ×ÆüÂ-Öæ³ÖÖ¾Ö ˆŸ¯Ö®Ö ÆüÖê‰ú−Ö ØÆü¤æÓü−ÖÖ ˆ¢Öê•Ö−Ö, ÃÖ¾Ö»ÖŸÖß ¾Ö †×¬ÖúÖ¸ü ×´ÖôûÖ»Öê ÆüÖêŸÖê. ׿־ÖúÖ»Öß−Ö ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖêŸÖ ¾µÖŒŸÖß“µÖÖ ÷Öæ-Ö, úÖî¿Ö»µÖ ¯Ö¸üÖÎú´Ö ¾Ö þָüÖ•µÖ×−ÖšüÖ †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ¯ÖŸÏ µÖê úÖÓ−ÖÖúÖ´Ö ú¸ü-µÖÖÃÖ ÃÖ´ÖÖ−Ö ÃÖÓ¬Öß ÆüÖêŸÖß. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ ´Öã»Öúß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, »ÖÂú¸üß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖêŸÖ µÖÖ“Öß ¯ÖÏד֟ÖßµÖêŸÖê. ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ úÖôûÖŸÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ ¯Ö¤ü¸üß †−Öêú ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Ö ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü, ŸµÖÖÓ“µÖÖ ÃÖê¾ÖŸê Ö ÆüÖêŸÖê. ´ÖÆü¢¾ÖÖ“µÖÖ ŸÖÖê±úÖÖ−ÖÖ×¾Ö³ÖÖ÷ÖÖ“ÖÖ ¯ÖÏ´ÖãÖ ‹ú ´ÖãÛÃ»Ö´Ö ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ÆüÖêŸÖÖ. ‹¾Öœêü“Ö −Ö¾Æêü ŸÖ¸ü úÖêú-Ö ¯Ö¼üß“µÖÖ ×¾ÖßÖéŸÖ ³Öæ³ÖÖ÷ÖÖ»ÖÖ ÃÖ´Öã¦üÖ“Öê ÃÖÖ×®Ö¬µÖ†ÖÆêü. µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ×ú−ÖÖ¸ü¯Ö¼üß“Öê ¸üÖ-Ö ú¸ü-µÖÖÃÖÖšüß †Ö¸ü´ÖÖ¸ü †Ö¾Ö¿µÖú ÆüÖêŸÖê. ŸÖê ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ˆ³ÖÖ¸ü»Öê †¿ÖÖ´ÖÆü¢¾ÖÖ“µÖÖ ×¾Ö³ÖÖ÷ÖÖ“ÖÖ ¯ÖÏ´ÖãÖ ÃÖ㬤üÖ ‹ú ´ÖãÃÖ»Ö´ÖÖ−Ö ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ÆüÖêŸÖÖ. ŸµÖÖ“Öê −ÖÖ¾Ö ¤üÖî»ÖŸÖÖÖ−Ö ¤ü·µÖÖÔÃÖÖ¸Óü³Ö ¤üÖî»ÖŸÖÖÖ−Ö †ÃÖê¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 69ISBN. : 978-93-83401-46-8
ÆüÖêŸÖê. †Ó÷Ö¸üÖú ´Ö¤üÖ¸üß ´ÖêÆüŸÖ¸ü, úÖ•Öß Æîü¤ü¸ü, ×ÃÖ§üß ×Æü»ÖÖ»Ö †ÃÖê †−Öêú ´ÖãÛÃ»Ö´Ö ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ ÃÖê¾ÖêŸÖÆüÖêŸÖê. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“ÖÖ úÖôû »ÖÖÖŸÖ ‘ÖêŸÖÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ•ÖÖÓ“Öê ¬ÖÖê¸ü-Ö ¾Ö ŸµÖÖÓ“Öê ×¾Ö“ÖÖ¸ü †−Ö−µÖ ÃÖÖ¬ÖÖ¸ü-Ö †ÖÆêü.úÖ¸ü-Ö ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ »ÖÖêú•Öß¾Ö−ÖÖ¾Ö¸ü ´ÖÖêšüÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö ÆüÖêŸÖÖ. ¯Ö-Ö †Ö¯Ö»µÖÖ ¬Ö´ÖÖÔ ‡ŸÖúÖ“Ö ‡ŸÖ¸üÖÓ“ÖÖ ¬Ö´ÖÔÆüß ÁÖêšü ¾Ö ˆ““Ö †ÖÆêü,†Ö×-Ö ˆ¯ÖÖÃÖ−ÖÖ¯Ö¬¤üŸÖß ¾Öê÷Ö¾Öê÷ÖôûµÖÖ †ÃÖ»µÖÖ ŸÖ¸üß ŸµÖÖ“ÖÖ ˆ§êü¿Ö ‹ú“Ö †ÖÆêü. Æêü ´ÖÆü¢¾ÖÖ“Öê ŸÖŸ¾Ö ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß´ÖÖÓ›ü»Öê. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö Æêü ¬ÖÖÙ´Öú ¸üÖ•ÖÖ ÆüÖêŸÖÖê ŸÖÖê ØÆü¤æü ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ †×³Ö´ÖÖ−Öß ÆüÖêŸÖê. ŸµÖÖÓ−Öß ØÆü¤æü ¤êü¾ÖôûÖÓ−ÖÖ ¾Ö ²ÖÎÖÉ-ÖÖÓ−ÖÖ‡−ÖÖ´Öê פü»Öß. µÖÖ ÷ÖÖê™üß Ö·µÖÖ †ÃÖ»µÖÖ ŸÖ¸üß ŸµÖÖÓ“ÖÖ ØÆü¤æü ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ †×³Ö´ÖÖ−Ö ‡ŸÖ¸ü ¬ÖÙ´ÖµÖÖÓ“µÖÖ «êüÂÖÖ¾Ö¸ü †Ö¬ÖÖ¸ü»Öê»ÖÖ −Ö¾ÆüŸÖÖ, úÖ¸ü-Ö ´Ö¬µÖ µÖã÷ÖÖŸÖ ¤üêÖß»Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öß ¬Ö´ÖÔÃÖÖ¬Ö−ÖÖ ›üÖêôûÃÖ ÆüÖêŸÖß. µÖ¤æü−ÖÖ£Ö ÃÖ¸üúÖ¸ü µÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖ ‘ÆüÖ‰úÃÖ †Öò±ú ׿־ÖÖ•Öß’ µÖÖ ÷ÖÏÓ£ÖÖŸÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ¸üÖ•ÖÖ“Öê ôָü-Ö †Ö¯Ö-ÖÖÃÖ ÃÖŸÖŸÖúÖ ¸üÖ×Æü»Öê ¯ÖÖ×Æü•Öê Æêü ×¾Ö¿Ö¤ü ú¸üŸÖÖÓ−ÖÖ ¸üÖ•ÖÖ“Öê ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖŸÖß»Ö Ã£ÖÖ−Ö µÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ ´ÖÖÙ´Öú ˆ¤Ëü÷ÖÖ¸ü úÖœüÖ»Öê †ÖÆêüŸÖ. ŸÖê´Æü-ÖŸÖÖŸÖ, ‘†Öšü ×¾Ö×¾Ö¬Ö ³ÖÖÂÖÖŸÓ Öæ−Ö ˆ¯Ö»Ö²¬Ö †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ÃÖ¾ÖÔÃÖÖ¬Ö−ÖÖÓ“ÖÖ ²ÖÖ¸üúÖ‡Ô−Öê †³µÖÖÃÖ êú»ÖÖ †ÃÖŸÖÖ, ׿־ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖúÖ¸üÖ»ÖÖ Æêü ´ÖÖ−µÖ ú¸üÖ¾Öê »ÖÖ÷Öê»Ö úß, ׿־ÖÖ•Öß ÆüÖ êú¾Öôû ´Ö¸üÖšüÖ-¸üÖ™Òü ×−Ö´ÖÖÔŸÖÖ −Ö¾ÆüŸÖÖ, ŸÖ¸ü ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−ÖØÆü¤ãüãÖÖ−ÖÖŸÖᯙ ŸÖÖê ‹ú ÁÖêšü ¸ü“Ö−ÖÖŸ´Öú úÖµÖÔ ú¸ü-ÖÖ¸üÖ †ŸµÖÓŸÖ ²Ö㬤üß´ÖÖ−Ö ´ÖÖ-ÖæÃÖ ÆüÖêŸÖÖ. (The greatestconstructive genius of medical India) ¸üÖ•µÖê −Ö™ü ÆüÖêŸÖÖŸÖ, ÃÖÖ´ÖÏÖ•µÖÖ“Öê ×¾Ö‘Ö™ü−Ö ÆüÖêŸÖê. ¸üÖ•Ö‘Ö¸üÖ-Öß »Ö㯟ÖÆüÖêŸÖÖŸÖ. ¯Ö¸ÓüŸÖã úÖ»ÖÖŸÖᯙ ‹êןÖÆüÖ×ÃÖú ¾ÖÖ¸üÃÖÖ ´Æü-Öæ−Ö ¸üµÖŸÖê“ÖÖ ¸üÖ•ÖÖ µÖÖ −ÖÖŸµÖÖ−Öê ׿־ÖÖ•Öß ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê ôָü-Ö ×Ö»Ö ´ÖÖ−Ö¾Ö•ÖÖŸÖß»ÖÖ ×¤ü‘ÖÔúÖ»Öß−Ö ÃÖÓ“ÖêŸÖ−Ö ú¸ü-ÖÖ¸êü, ú»¯Ö−ÖÖ ¿ÖŒŸÖß»ÖÖ “ÖêŸÖÖ¾Ö-ÖÖ¸êü, ²Ö㬤üß»ÖÖ Ã±ãú¸ü-Ö ¤êü-ÖÖ¸êü †Ö×-Ö †×ŸÖˆ““Ö ¯Ö¸üÖÎú´Öú¸ü-µÖÖÃÖ ˆªãŒŸÖ ú¸ü-ÖÖ¸êü †ÃÖê ¸üÖ×Æü»Ö.ÃÖ¤Ó ü³ÖÔ ÃÖæ“Öß- 1. ãú»Öú-Öá, †.¸üÖ. ׿־ÖúÖ»Öß−Ö ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü, ¸üÖ•ÖÆÓüÃÖ ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Öã-Öê 1993 2. ãú»Öú-Öá, †.¸üÖ. ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ÃÖ´ÖÖ•Ö †Ö×-Ö ÃÖÓÃéúŸÖß, ›üÖµÖ´ÖÓ›ü ¯ÖÛ²»Öêú¿Ö−Ö ¯Öã-Öê 2008 3. ãú»Öú-Öá, †.¸üÖ. ´Ö¸üÖšüµÖÖÓ“Öê ‡×ŸÖÆüÖÃÖúÖ¸ü, ›üÖµÖ´ÖÓ›ü ¯ÖÛ²»Öêú¿Ö−Ö, ¯Öã-Öê 2007 4. ד֙ü-ÖßÃÖ êú.‹−Ö., ´Ö¬µÖµÖã÷Öß−Ö ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ÃÖÓú»¯Ö−ÖÖ¸ü ¾Ö ÃÖÓãÖÖ, ¯Öã-Öê 5. ¯Ö÷Ö›üß ÃÖêŸÖã´ÖÖ¬Ö¾Ö¸üÖ¾Ö, ÁÖß ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×−Ö ŸµÖÖÓ“Öß ¯ÖϳÖÖ¾Öôû, ¯ÖßÖã¸êü ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Öã-Öê 2000 6. ¯ÖÖ−ÖÃÖ¸êü ÷ÖÖêؾ֤ü, ׿־ÖÖ•Öß úÖê-Ö ÆüÖêŸÖÖ, »ÖÖêú¾ÖÖ’Ëû´ÖµÖ ÷ÖéÆü, ´ÖãÓ²Ö‡Ô 1988 7. ÃÖÖê¾Ö−Öß †×¾Ö−ÖÖ¿Ö, þָüÖ•µÖÖ“Öê ”û¡Ö¯ÖŸÖß †Ö×-Ö †Â™ü¯ÖϬÖÖ−Ö, ¯Öã¾Öá ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö,¯Öã-Öê 1998 8. ÃÖê−Ö, ‹ÃÖ.‹−Ö. ´Ö¸üÖšüµÖÖÓ“Öß »ÖÂú¸üß ¾µÖ¾Ö¾£ÖÖ, ›üÖµÖ´ÖÓ›ü ¯ÖÛ²»Öêú¿Ö−Ö, ¯Ö-ã Öê¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 70ISBN. : 978-93-83401-46-8
N-f’kokth egkjktkaph nwxZ iz’kklu O;oLFkk izk-f’kYik ‘ksVs] Jh- in~eef.k tSu egfon;ky;] ikcG] rk-f’k#j N- f’kokth egkjktkaP;k jkT;dkjHkkjkrhy ,d egRokpk ?kVd fdYys oR;kojhy iz’kklu gk gksrk- ^^laiq.kZ jkT;kps lkj rs nwxZ nwxZ ulrk rks eksdGk ns’kijpdz ;sarkp fujkJ; iztkHkXu gksmu ns’k mnoLr gksrks- vls nqxkZaps egRRojkepanziar vekR;kuh O;Dr dsys vkgs- egkjk”VzkP;k HkkSxksfyd fLFkrhpk fopkj djrk;sFkhy lg;knzhP;k Mksaxjjkaxke/;s vusd fdYys cka/kys xsys- ;k xMkaps jkT;kP;k o‘kkldh; n`”Vhus vR;ar egRRo gksrs- xMgs laj{k.kkps] nwjojP;k izns’kkoj VsgkG.khdj.;kps vkf.k ‘k=qlSU;koj gYyk dj.;kps egRRokps y”djh dsanz gksrs- R;keqGsxMkoj Lora= iz’kklu O;oLFkk gskrh- f’kodkGkr xaMkph jpuk fdaok cka/k.kh d’kh djkoh ;kfo”k;h vekR;kauhegRRokP;k lwpuk dsY;k vkgsr- rlsp xMkojhy iz’kklu O;oLFksrhy vf/kdkjh R;kapsLFkku o ijLij laca/k ;kphgh ekghrh vekR; nsrkr- f’kokth egkjkatkuh LojkT;krvf/kdkf/kd xaMkpk lekos’k dj.;kpk o rs y”djh n`”V;k HkDde dj.;kdMs dVk{kBsoysyk fnlrks- ^^f’kokth egkjktkaps fdYys gs vR;ar HkDde rVcanhus ;qDr gksrs-R;kP;ak jkT;krhy Mkasxajkaoj vlysY;k dkVsjh fuoMqaxkrqu fdYY;koj iksgp.ks vfr’k;nq/kZj v’kh xks”V gksrh- izR;sd fdYY;koj lSU;kl o vf/kdka&;kl jkg.;kl ?kjs gksrh-rlsp nk:[kkukk] vackj[kkuk] rsy&rqi lkBfo.;kps lk/ku vkf.k jkstP;k HkkstuklkBhykx.kk&;k oLrwpah HkkaMkjs vlr- ik.;kph lks; mRre vls- xaMkps laj{k.k dj.ks o xMkpk dkjHkkj ikg.;klkBh xMkojhyleku ntkZps vf/kdkjh useys tkr vlr- ;k fr?kkauh feGwu xMkpk dkjHkkjigko;kpk vls- vekR; Eg.krkr ^^xMdksV laj{k.kkps dk;Z Qkj uktqd ije uktwdLFkGkl ,[kkn;k ekeysnkjgh ts yksd Bso.ks&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&& R;kl vkf/k fdYY;kpk tho rksfdYY;kP;k gokynkj rlkp ljukscr Eg.kts fu%Li`g] dks.kkps fulairhps vFkok,dkps vktZokeqGs Bsokos vls ukgh- ts dqyoar f’kikbZ&&&&&& ts Bso.ksrs ijh{kk d:u Bsohr tkos 3-gs rhu vf/kdjh Eg.kts gokynkj] lcful odkj[kkful gksr- MkW-,l-,u- lsu Eg.krkr ^^fdYY;koj leku ntkZps vf.k lekuvf/kdkj vlysys rhu vf/kdkjh vlr- R;kaph Lora= [kkrh vkf.k Loar= tckcnk&;kvlr- fdYY;kP;k ckcrhr fdjdksG ckcahaPkk fopkjfofue; djkok ykxs- lcuhl gkfg’kksc foHkkxkpkk izeq[k vlwu R;ktdMs gtsjhps dke vls- dkj[kkuhl ;ktdMsjln[kkrs ¼/kkU; oxSajs iqjo.;kps [kkrs½ vls- R;kaph dkes v’kh vfr’k; dq’kyi.ksfoHkkx.kh xsyh gksrh dh ,desdkaP;k fopkjkaf’kok; dkghgh djrk ;sr uls-gokynkjkdMs xMkP;k fdYY;k vlr- fdYY;kps njokts jk= gksrkp dqywican dj.ks¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 71ISBN. : 978-93-83401-46-8
vkf.k ldkGh rs Lor% m?kM.ks gh R;kph Lor%ph v’kh dkefxjh vls- gs dkebrajkoaj Lkcful gk vkfFkZd fg’ksckapk izeq[k vls- R;kyk izR;sd dkxnkoj lgh djkohykxr vls- vkf.k R;koj dkj[kkfulkph eksgksj fnyh tkbZ- loZ [kpkZckcrph vkKki=sfg lcuhl nsr vls- ijraq R;koj gokynkjkph lgh vkf.k dkj[kkuhlkph ekU;rk?;koh ykxs- jkstps nksu [kkR;kps fg’ksc nksUgh vf/kdka&;kP;k ,desdkaP;k laerhusdsys tkr- ijarq izR;{k lcfulkdMs uxn jdespk laca/k ;sbZ- R;kosGh gokynkjkpheksgksj vkf.k dkj[kkfulkph lgh ?ksmu ekU;rk fnyh tkbZ- HkkaMkjkrhy oaLrqP;kforj.kkP;kosGh dkj[kkfulkyk lcfulkP;k dkjdqukleksj rs dke djkos ykxs-lcfulkyk vkiys fg’ksc R;kP;kojhy fg’ksc rikluh; ;k vf/kdk&;kdMs lknjdjkos ykxs- R;klkBh R;kyk vkiY;k lgdkjh dkj[kkful ;kph enr ?;koh ykxrvls- gokynkjkyk R;kpk dk;kZy;hu i=O;ogkj djrkuk lcfulkus dsysY;k i=kpkelqnk vkf.k fyghysys i= gs dkj[kkfulkP;k tkod ckjfu’khr uksan d:up iq<sjokuk gksbZ- lHkkln o[kjhe/;s ek= gs rhu vf/kdkjh Eg.kts gokynkj lcful oljukscr gksrsvls EgVays vkgs- rs Eg.krkr ts ts xM ?ksrys R;k xMkaoj jkft;kusdkjHkkjh cankscLrh ,slh i/nr ?kkryh dh xMkoj ,d gokynkj ,d o lcuhl ,do ljukscr vls fr?kst.k ,dk izrhps] tks dkjHkkj dj.ks rks fr?kkauh ,dk izrhpkdjkok- 6½ rj x- Hkk- esganGs Eg.krkr] The commandant of the fort was calledhavaldar who was loder ( store keeper) These thra officers who production ofthe fort “the commandant had under him an officer called the surnaubat.” 8.gokynkj] lcuhl o dkj[kkful gh rhu vf/kdkjh leku ntkZps gksrs- oljukscr gk y”djh vf/kdkjh gksrk- f’kokth jkts gs f’kcanhph fuoM gh U;k; Ogkoh ;kph R;kus dkGth ?ksryh %izR;sd ek.klkph fuoM Lor%dsyh- f’kokth egkjkt ek.klkph mRre ikj[k vlysystjh gksrs] rjh R;kapk Lor%P;k erkoj iw.kZ Hkjolk uls- izR;sd ek.klkyk vkiY;kbekukcnny [kk=h d:u ?;koh ykxr vls- 9- gokynkj gk ‘kD;rks dqyoar ejkBk tkrhpk vls- Rkks izR;{kkr egkjkatkP;kekfgrhryk vls- R;kyk R;k xMkph [kMku[kMk ekfgrh vls gokynkjkph lRrkxMkoj ]vkrhy Hkkxkr xMkckgsjP;k ifjljkoj ¼ gks&;koj ½ o ;k nksUgh fBdk.khjkg.kk&;k yksdkaojlq/nk gksrh- ¼10½ ;q/ntU; ifjfLFkrhr lSU;kph O;wojpukdj.;kpkk vf/kdkj R;kyk gskrk- gokynkjkph use.kqd dj.;kiwohZ R;kyk LoRk%P;k izkekf.kdi.kkcnnydrZcxkjhcnny LOkr%yk fl/n djkos ykxs- xMkojh izR;sd d`R;kcnny gokynkjkojegkjktkauh R;kaP;k dks.kR;kgh ukrsokbZdkaph use.kwd dsyh ukgh- ,[kkn;k xMkojgokynkjkph use.kwd >kyh rj dkgh osGk ;q/ntU; izlaxh f’kokth egkjkt ,[kkn;kfu”.kkar lsukuhph ,[kkn;k xMkoj uketkn Eg.kwu use.kwd djhr- R;kyk uketknfdYysnkj Eg.kwu lacks/kys tkbZ-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 72ISBN. : 978-93-83401-46-8
¼11½ xMkojhy nqljk egRRokpk vf/kdkjh Eg.kt ljukscr- gk nsf[ky ?kajnkt ejkBklektkrhy vls-¼12½ rks ;q/n dyrs gokynkjkizek.ksp drZcxkj o vuqHkoh vlkok- gokynkjkP;k vuqifLFkrhrrks xMkpk dkjHkkj ikgr vls- brj osGh xMkps esV] vyaxk] lSfud b- oj R;kph lRrkpkyr vls- xMkph y’djh lqjf{krrk] lSU;kph O;oLFkk] igk&;kP;k i/nrh ;q/n ifjfLFkrhrxM >aqtfo.;kP;k ;kstuk] lSU; Hkjrh b- ps vf/kdkj ljukScrkyk vls-,dkis{kk vf/kd ekP;k xMkoj vlY;k rj rsFks vf/kd rVljukScr fu;qDr dsys tkr- ;kf’kok; xMkoj lcful o dkj[kkful gs nksu vf/kdkjh useys tkr- lcful gkxMkojhy yksdkaph gtjs h] ixkj] xMklaca/khpk i=O;ogkj] vkY;k xsysY;kaph pkSd’kh brjys[kudk;Z ;k R;kP;k tckcnk&;k vlr xMkojhy jks[k jDde vkf.k [kftuk gs lcfulkP;krkC;kr vls- xMklaca/kh gqdqe”kkgh lcfulkph ijokuxh ?;koh ykxs-lcful gk czkEg.ktkrhrhy vls- R;kykgh fu;qDriow Z Lor%yk fl/n djkos ykxr vls- xMkoj vk.k[kh ,d vf/kdkjh vls R;kyk dkj[kkful vls EgaVys tkbZ- dkj[kkuhlxMkojhy bekjrhps cka/kdke o nq:Lrh b- drZO;s dkj[kkfulkyk ikj ikMkoh ykxr- xMklaca/khP;k egROkkP;k dkxni=kackcr dkj[kkfulkph ekU;rk ?;kkoh ykxs- lcfulo dkj[kkful ;kauk ijLij learhus dkjHkkj djkok ykxs- lcful gk vkfFkZd fg’ksckapk izeq[kvls- R;kyk izR;sd dkxnkoj lgh djkoh ykxr vls- vkf.k R;koj dkj[kkfulkph eksgj fnyhtkbZ- loZ [kpkZckcrph dkxni=s gh lcful nsr vls- iajrw R;koj gokynkjkph lgh vkf.kdkj[kkfulkph ekU;rk ?;koh ykxs- jkstps nksu [kkR;kaps fg’ksc nksUgh vf/kdk&;ka P;k,desdkaP;k laerhus dsys tkr- lcfulkdMs uxn jdespk laca/k ;sbZ R;kosGh gokynkjkpheksgkjs vkf.k dkj[kkfulkph lgh ?kms u ekU;rk fnyh tkbZ- HkkaMkjkrhy oLrqP;ka forj.kkosGhdkj[kkfulkyk lcfulkP;k dkjdqukleksj rs dke djkos ykxs- gokynkjkyk R;kpk dk;kZy;hui=O;ogkj djrkuk lcfulkus dsysY;k i=kpk elqnk vkf.k fyfgysys i= gs dkj[kfulkP;ktkod ckjfuf’kr uksna d:up iq<s jokuk gksbZ- 13- v’kk i/nrhus vf/kdk&;kP;k ijLijkoajfu;=a .k Bos .;kph O;oLFkk jktkauh dsyh gkrs h- dks.kkgh ,dkP;k gkrkr vf/kdkj ,doVys rjrks O;Drh vf/kd f’kjtkjs gksbZy o lRrspk xSjQk;nk gksbZy- rls gkms u;s ;kph jktkauhdkGth ?ksryh gkrs h- ,d gokynkjkps gkrh fdYyk ukgh- gj ,d fdrok Qank R;kl fdYykdks.kkP;kgh nos osuk ps jhrhus cankscLrhus xMdksVkps ekeys dsys- uoh i/nr ?kkryh- 14- fofo/ktkrhpka f’kokth jktkauh vR;ar dkS’kY;kus mi;ksx d:u ?krs yk gkrs k- ;klanHkkZr jkuMsEg.krkr] ^^ dkekP;k okV.khus ;k frUgh tkrh ,d= tqGoY;k gksR;k- R;keqGs fo’okl ok<wueRljkyk tkxk feGr uls] 15- frUgh tekrhrhy ykasdkuh ,dksI;kus jkgqu XkMkps laj{k.k djkosvkf.k ,desdkoa j fu;a=.k jkfgY;keqGs “k=qa’kh Qank fQrqjh dj.;kl oko feGw u;s v’khegkjktakph nwjn’khZ /kkj.kk gksrh^^ xMkojhy ;k vf/kdk&;kauh ,dkp fBdk.kh jkgwu R;kaps fgrlaca/k fuekZ.k gkms u;rs ors f’kjtkjs gkms u;rs Eg.kwu R;kaP;k okajokaj cnY;k dsY;k tkr vlr- ;k lanHkkZr vekR;Eg.krkr] R;kargh rhu o’kkZuh gokynkj dk<kok pkj o’kkZuh lcful] dkj[kkuhl dk<kosvkf.k R;k ekeysnkj R;k R;k ekeys ;ksX; vk.k[kh r’kk xq.klaiRrhps ekeysnkj ikBokos- 17-rlsp rVljukScr ckjxhj gs gh tqus uos djhr vlkos^^¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 73ISBN. : 978-93-83401-46-8
18-xMkoj ,dkp fBdk.kh fdoa k toGP;kk fBdk.kh Hkkmcankauk vf/kdkjh useys tkruOgrs- rlsp xMkaP;k toGhy izkarkrhu gks&;krhy orunkjkauk rsFkhy xMkojpk dkjHkkjhuseys tkr uls- vEkkR; Eg.krkr ^^ fdYys[kkyhy eqyq[kkra hy ns’keq[k] ns’kikaMs] ikVhy]dqyd.khZ r’kk fdYY;kal Bos kos- rsp oru vkf.ks lehirsph lsok tkgyh ;kojh pkdjhoj nq:Lru jkgrk {k.k{k.kk /kjkl tk.kkj] fdacgquk leFkZ fo\"ks’kh orukps vk’ksus LFkGkl Hksn d:unxkgh dj.kkj] ;k dfjrk fdYY;ktoGhy yksd fdYY;koj u Bos kos- fdYY;koj brj fofo/k tkrhps yksdgh lja {k.kklkBh fu;qDr dsys tkr U;k- jkuMsEg.krkr- ^^Mkasxj fduk&;kP;k cktqps eksB;k n{krsus laj{k.k dsys tkr vls o fdYY;kP;kik;F;kdMhy jktkps j{k.k iztsiSdh jkeks’kh o brj gyD;k tkrhP;ka yksdkadMs lksifoys gksrs-fnolk o jk=h igk&;kps o j{k.kkps dke dls djkos ;kcnny izR;sd f’kik;kl QkjdkGthiow Zd let fnyh tkr vls- ;k vf/kdkjh oxkZcjkscj xMkP;k laj{k.kklkBh lSU; rSukr dsys tkbZ- R;kauk g’ke vlslacks/kr vlr- xMkPkk vkdkj o egRRo y{kkr ?kms u R;k R;k xMkP;k laj{k.kkFkZ deh vf/kdizek.kkr lSU; rSukr dsys tkbZ- R;kuka ikbZd vls Eg.kr- ngk ikbZdkaoj ,d ukbZd oR;kaP;koj ljukbZd v’kh i/nr gksrh- xMkojps vusd ljukbZd ljukscrkP;k gkrk[kkyhvlr o ljukscr xMkP;k gokynkjkP;k vkKasr jkgwu dke djhr vls- ;klanHkkZr lHkklnEg.krks ^^xMkojh yksd Bos kos] R;kla ngk yksdkal ,d ukbZd djkok- um ikbZd ngkok ukbZd;s.ks izek.ks tkrhpd yksd Bos kos- yksdkra canq[kh o bVsdjh o frjnkat o vkMgR;kjh vlsyksd enkZus pkSd’khus vki.k Pkyd ¼papy½ pkjs Vs][kquh] r&gos kbZd] “kjkch] dSQh] Hkaxh ¼Hkkaxfi.kkjs½ fdro[kkjs vls loZ’kkgh u Bos .ks] ts Bso.sk rs ijh{kk d:u Bos hr tkos-FkksMD;krfdYY;kr ek.kls userkuk rh tckcnkjhus okx.kkjh] fuLi`g o fu’dyadfo”oklw vlrhy ;kojegkjktkaP;k dVk{k gksrk- xMkojhy vf/kdk&;kauk vR;ar f’kLrhus o fu’Bsus jgkos ykxs- R;kauh nkzsg dj.;kpkiz;Ru dsyk rj R;kauk vR;ar dMd 'kklu dsys tkbZ- gokynkjkldV ;k vf/kdk&;kaukdMd fu;ekaps ikyu djkos ykxas- dkjHkkj djrkuk tj R;kauh fQrwjh dsyh] pks&;kek&;kdsY;k] drZO;kr py<dy dsyh] rj R;kyk dMd “kklu dsys tkbZ- ;klanHkkZr vekR;Eg.krkr- ^^xMdksVkps ekeysnkjkus vFkok gj,dkus LFkGkla nxk gksbZ v’kh nqcZw/nh /kjyh vlsorZeku vkys rjh vk/kh [kjs [kksVs u ikgrka foyackojhy u ?kkyhrk ]R;kl lko/k gksm u nsrk]ryN.kh dke gkrhps u tk; vlk mik; ;kstwu dks.kklgh dGks u nrs k R;kl dk<wuvki.kktoG vk.kkos- gqtjw vkfy;koj jkLrh U;k; d:u U;k; d:u vU;k; [kjk tkgyk rjrkRdkG cseqyfgtk R;kpk f’kjPNsn djkok vkf.k r eLrd xMksxMh fQjokos ^^ vls ts djhyR;kl gk urhtk^^ Eg.kkrs nkaMkjs k fiVokok- ¼23½vFkkZr pkSd”kkh vra h rsk tj fujkijkf/k vkgs gsfl/n >kys rj R;kph letrw dk<wu R;kP;k ;ksX; nqljs dke R;kyk n;kos ek= iqUgk R;kxMkps gokynkj ink R;kyk nms u;s- vlsgh vekR; Eg.krkr- ¼24½ FkksMD;kr fdYYks gs N-f’kojk;kaP;k la[;k vR;ar njw n`’Vhus ;sFkhy iz’kklu O;oLFksphjpuk dsyh gkrs h- o rh fVdfoyh gkrs h- Eg.kqup f’kojka;kP;k jkT;kps lja {k.k gksmu R;kpho`/nhgh >kyh-o iq<s ejkB;kaP;k Lor=a ;q/nklkBh ;kp fdYY;keqaGs ejkB;kaUkk vkiys Lokar=vckf/kr Bos .;kr ;’k vkys xMkojhy izR;sd vf/kdkjh Lor% f’kojk; user gksrs o rksf’kojka;kukpa tckcnkj vls- rks userkuk ukrsokbZd f’kQkjl b- dkgh pkyr uls- rj R;k¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 74ISBN. : 978-93-83401-46-8
vf/kdk&;kph ik+=rk] fuLi`rk drZO;n{krk ikgwup fu;qDrh jkts djr- o ;k xks\"Vh R;kauhvR;ar dkVsdkjs ikGwu xMiz’kklu vf/kdkf/kd pkaxys o fpjscanh dj.;kpk iz;Ru dsyk gksrkvls fnlrs-lanHkZ %& 1- laik- “kadj ukjk;.k tks’kh ] gqdwqeriUgk jkepanzira vekR; ;kaps vkKki= vkf.k jktuhrh] dkWUVhusUVy izdk’ku] iq.ks]1988 i`- 39 2- MkW-,l-,u-lsu] MkW-lnk’kho f’kons] ejkB;kaph y\"djh O;oLFkk] Mk;eaM ifCyds”ku] iq.ks] 2011]i`- 68 3- iwokZsDr] ejkB;kaph y\"djh O;oLFkk] i`- 69 4- iqokZsDr] ejkB;kaph y\"djh O;oLFkk] i`-69 5- fdYyk] i` 70 6- laik- ;q-e-iBk.k] d`’.kkth vura lHkkln fojfpr lHkkln o[kj] Lusgo/kZu ifCyf’kax gkml iq.ks] rr` h;k o`Drh 2005 i`-51 7- laik-v-jk- dqyd.khZ] x-gk-[kjs] ejkB;kaP;k bfrgkl] ejkB;kapk bfrgkl [akM ifgyk] dkWUVhusUVy izdk’ku] iq.ks 2013 i`-299 8- Gajanan Bhaskar mehendale, shivaji his life and times, param Mitra publication, Thane, 27 Dec 2011 9- iwokZsDr] lsu]69 10- egs’k rasaMqydj- f’kodkykrhy nqxZ o nqxZO;oLFkk] Lusgy izdk’ku] iq.ks]2009 i`- 33]34 11- fdYyk] i` -35 12- iqokZsDr] vkKki= i`- 41 13- iwokZsDr]lsu]i`- 70 14- iwokZsDr] lHkkln c[kj]i`- 51 15- egknos xksfoan jkuMs] ejkB;kaP;k lRrspk mRd\"kZ vuq- jk-jk- jkepanz] eksjs”oj vkiVs] fp=’kkGk QkYxqu “kq/n “kds 1834 i`- 75- 16- laik- MkW- t;f’kaxjko iokj] N=irh f’kokth egkjkt Le`rhxzaFk] egkjk\"Vz jkT; ikB;iqLrd fufeZrh o vH;kld la’kks/ku eaMG] iq.ks 2011- i`-110 17- iqokZsDr] ejkB;kaP;k lRrspk mRd\"kZ]i`- 75 18- iqokZsDr] f’kodkyhu nqxZ o nwxZO;oLFkk i` - 39 19 iqokZsDr ] vkKki= ] i`- 43- 44 20- fdYyk] i` 44¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 75ISBN. : 978-93-83401-46-8
N=irh f'kokth egkjkt o R;kaps i;kZoj.kiwjd fopkj ikz - ejdM Jhjke foykl] ba frgkl foHkkx izeq[k] ek:rjkoth ?kyq s ikVhy egkfo|ky;]vgenuxj- lia dZ&9011366880izLrkouk& ikz phu xazFkkae/;s lq)k Ik;kZoj.kkps lja {k.k dsY;kps mYys[k vk<Grkr- ;ksX;Ik;kZoj.kkf'kok; lthokpa s thou ldq j o vkjkXs ;nk;h vlwp 'kdt ukgh- _Xons ke/;s vuds vk\"S k/khouLirhaps mYys[k vk<Grkr- lkeosnkrgh vk\"S k/kh ouLirhpa k okij lkfa xrysyk vkgs- Eg.kwuplkeons kyk vk;qoZns kpk ^ewG xzaFk* ekurkr- txkrhy ,dw.k ouLirhaP;k tkrh 4 yk[kkga qu vf/kdvkgrs - 1600 ouLirhpa k vk\"S k/kh okij dys k tkrks- nksu rhu 'krdkia klwu Ik;kZoj.kh; leL;k xaHkhjcuY;k vkgrs - lia w.kZ txkyk Ik;kZoj.kkdMs vf/kd y{k ns.ks Hkkx iMys vkgs- dk.s krkgh fodkllk/krkua k Ik;kZoj.kkdMs nYq kZ{k d:u pky.kkj ukgh-N=irh f'kokth egkjktkpa k bfrgkl dos G <ky&ryokjhpa k vkf.k y<k ;k ijq rk e;kZfnr ukgh- rjR;kua h lokZsRd`\"B Ik;kZoj.k lja {k.kkpk ik;k ?kkryk - j;rPs ;k dY;k.kkph dkGth ?ks.kkjk N=irhf'kokth egkjktkalkj[kk nwljk jktk ukgh- LojkT;krhy 'ksrdjh ]xksjxjhc ;kPa ;k fgrkph R;kua kvlyys h rGeG R;kPa ;k dkjHkkjkruq ] i=kra uq fnlwu ;rs s- N=irh f'kokth egkjktkpa s jkT; gslerps s o j;rsps jkT; gksrs- Ik;kZoj.kkps lja {k.k djk- v’kh f'kdo.k f'kojk;kua h lkMsfru'ks o\"kkZiwohZvkiY;k iztsyk ekoG;kua k fnyh gksrh-N=irh f'kokth egkjktkpa h oulia nk&oulia nk Ik;kZoj.k lra yq uklkBh vR;ar egRRokph vkgs- ouLirhiklwu ouk\"S k/kh ] ykdqM] rsy]fofo/k [kk|inkFkZ] fMad] yk[k] lknaS ;Z ilz k/kus]ikus b- idz kjps iRz ;{k Qk;ns gkrs kr R;kp cjkscjoukea Gq s tfeuhph /kwi Fkkacrs] oU; izk.;kua k lja{k.k fEkGrs ] gokeku lra fq yr jkgrs] tylao/kZugksrs] /kjq fojfgr inz \"q k.kkoj fu;=a .k jkgrs] bR;knh vizR;{k Qk;nk feGrks- ^>kMs ykok!* vls jkts,dk vkKki=kr lkxa rkr- ^^ ykdMq QkVk rksMw udk lkxkph vkf.k vka C;kph >kMs vR;ra mi;wDr- rh,dk lkykr inS k gksr ukghr - R;kpa h tkis kluk djkoh- xMkojhy ikykikpksGk [kkyh yksVw udk- rks,d= d:u tkGkok o R;k fBdk.kh HkkthikY;kph ykxoM djkoh-** lra rdq kjkekPa ;k fopkjkusizfs jr >kysY;k f'kojk;kauh o ekoG;kua h >kMs ykoyh - lra rdq kjke egkjktkpa h i.q ks ;sFkhy ykyegkykr R;koGs h fdRkZus >kyh R;krhy vHkaxkpkgh ipz aM izHkko f'kojk;kPa ;k O;fDreRRokoj iMykgksrk-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 76ISBN. : 978-93-83401-46-8
^o`{koYyh vkEgka lks;js oupjs A*ftora ek.klkca jkscjp >kMkoa j n[s khy isze dj.;kph f'kdo.k rdq kjke egkjktkua h f'kojk;kauk oekoG;kauk fnyh o xMkoj >kMs yko.;kr vkyh o loZ= QGps QGs feGw ykxyh - >kaMkewGsikÅl iMw ykxyk o ’krs djh lek/kkuh >kykN=irh f'kokth egkjktkpa k 'ksrdÚ;kua k lans'k&eksxy'kkgh P;k vR;kpkjkus ekoG ikz ra kph dkys eMysyh 'ksrh rlsp lektO;oLFkPs ;k iuq :Tthoudj.;kP;k gsrwus jktekrk fttkÅa leosr jktkua h Lor% 'ksr ukxa j.kh d:u ikz jaHk dsyk- N=irhf'kokth egkjktkua k 'krs dÚ;kca Ìy fdrh isze gkrs s-gs R;kua h fpiGw.k ;sFkhy tqeyns kj vkf.k gokynkj;kauk 19 es 1673 jksth ikBoysY;k i=ko:u Li\"V gksrs- rs Eg.krkr&^^ -----j;rls dkMhpk vtkjn;k;pk ukgh- j;rps s nk.ks ]Hkkdj ]xor ]ykdwM QkVk ] Hkkthikyk ;kua k gkr ykow udk] -** v'kkdMd lwpuk f'kojk;kua h fnY;k gksR;k -;kp i=kr egkjkt iq<s lkaxrkr ^ ikolkGk toG vkyys kvkgs- pkjk ] /kkU; dkVdljhus okijk] pkjk vkrk lia oykr rj ikolkGkr ?kksM;kua k pkjk feG.kkjukgh ex ?kksMh rqEghp ekjyh vls gkbs Zy - /kkU; lia sy rj 'krs dÚ;kadMhy nk.ks] Hkkdjh ] xor ]tG.k] Hkkth&ikyk vk.kky rsOgk j;r Eg.ksy] dh e?q kykis{kk rEq gh tkLr =klnk;d vkgkr ! **;ko:u f'kojk;kpa s 'krs dÚ;kaojhy izse o Ik;kZoj.k lja {k.k fnlwu ;srs-N=irh f'kokth egkjktkpa s vkiRRkh O;oLFkkiu<ho l`\"Vhoj vpkudi.ks vks<ko.kkÚ;k lda Vkl vkiRRkh vls vki.k Eg.krks - ijra w vkiRrhvks<kowp u;s Eg.kwu vki.k dks.krh n{krk ?;koh\ vxnh vVG vl.kkjh vkiRrh vkyhp rj frykdls rkMas n;kos \ ;k ckchpa k vki.k gok ros <;k xkfa Hk;kZus fopkj djr ukgh ijra w f'kojk;kua hvkiRRkh O;oLFkkiukps ekoG;kua k fnysys /kMs vktgh ekxZn'kZd vkgsr- f'kojk; b-l-1673 P;ki=krwu j;rrs hy ekoG;kua k dGforkr dh ^^mUgkGk vlY;kewGs vkxV;k ]pwyh]ja/kukGk ilz xa h vkxHkMdsy vkf.k [kukyk¼ykdMkyk½ ykxsy-taxykua k vkx ykxsy] Mksaxj isVrhy] R;keGq s ykdwMfeG.kkj ukgh rlsp xMkyk vkx ykxys - jk=hpk fnok ?kjkr vlys mna hj fnO;kph okr ubs Zytukojkpa k pkjk tGsy-xath xor tGys ] vkx HkMdsy ! Rks xk\"s Vh u gks] ;k dkj.ks ges'kk fQjrtkowu dkGth ?k.s ks- lokZua h g'q kkj jkg.ks - tukojkaph o 'krs dÚ;kpa h dkGth ?;koh vU;FkkejkB;kpa h bZTtr okp.kkj ukgh-** N=irh f'kokth egkjktkauh ekoG;kua k dkVdlj d:u 'krs dÚ;kpa s fgr tksikl.;kl lkafxrys-vkx ykxw u;s ;kckcr ?;ko;kph dkGth rlps vkx ykxY;koj djko;kps mik; uOgs rj vkxykxw u;s ;klkBh djko;kps fu;kts u Eg.kts f'kokth egkjktkpa s vkiRrh O;oLFkkiu gk;s - 'ksrdjh]Ik;kZoj.k ] ikz .kh o itz sP;k j{k.kkps vkiRrh O;oLFkkiu gs vkn'kZor vkiRRkh O;oLFkkiu gksrs-¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 77ISBN. : 978-93-83401-46-8
N=irh f'kokth egkjktkpa s tyO;oLFkkiu& N=irh f'kokth egkjktkpa s j;rPs ;k o fdYy;kPa ;k O;oLFkrs ik.;kps mRre fu;kstu ghgksrs - ikolkps ik.kh gk ,deso L=krs vlY;kus ikolkps ik.kh vMowu R;kpk iqjsiwj okij dj.;kojegkjktkpa k Hkj gkrs k- ik.;kP;k lkbs ZlkBh loZ xMkoa j ik.;kph mRre O;oLFkk egkjktkua h dys ys hfnlrs- egkjktkPa ;k xMkaojhy dkgh ifz l) rykokae/;s jk;xM&gRrh ryko] xaxklkxj] jktxM&ine~ korh ryko] iUgkGk& lkses'oj ryko] [kksMd ryko] flga xM&nsoVkds] ijq na j&ik.;kpsgkSn]f'koujs h& cnkeh ryko] ik.;kP;k VkD;k bZ xMdksVkoa jhy ik.kh fu;kstukph mRre mnkgj.ksvkgrs - j;rPs ;k ik.;kP;k lksbZlkBh vuds ryko cka/kys xys s R;koj tursph f'kcanh pkyr vlsrlps R;krwu tukojs o oU;izk.kh ;kaph lks; gkrs vls- unh ukY;koj NksVs[kkuh ca/kkjs fuekZ.k d:u'krs hP;k ik.;kph O;oLFkk rlps oukla kBh gh ik.;kph lks; gksr vls- f'kokth egkjktkua h fuekZ.kdys Ys ;k ik.;kP;k lks;h vktP;k dkGkrgh okijkr vkgrs ;ko:u R;kpa s mRre tyO;oLFkkiufnlwu ;srs-v'kkidz kjs tursP;k dY;k.kklkBh egkjktkauh fuekZ.k dys ys h jktenq kz gh j;rsP;k dY;k.kkpk grs wLi\"V dj.kkjh gkrs h - ^^izfriPpanyz s[akos of/kZ\".kwfo'oofa nrk A 'kkglwUkks%f'koLk\"S ;k enq kz Hknkz ;jktrsAA **vkiY;k iztsph gsGlkMa gks.kkj ukgh ;kph n{krk f’kojk;kua h ?krs yh – R;kPa ;k thoukr vusdladVs vkyh ( i.k rs gycy]fujk’k] ukmens >kys ukfgr- ]’kk;S Z]/keZ vkSnk;Z];k x.q kkaP;k cGkojegkjktkua h LojkT; fuekZ.k dsys- j;rsP;k dY;k.kkph dkGth ?ks.kkjk N=irh f'kokth egkjktkalkj[kknwljk jktk ukgh- LojkT;krhy 'krs djh ]xksjxjhc ;kaP;k fgrkph R;kua k vlyys h rGeG R;kPa ;kdkjHkkjkruq fnlwu ;rs s - N=irh f'kokth egkjktkpa s jkT; gs lerps s o j;rps s jkT; gkrs s-f'kokthegkjktkpa s tyO;oLFkkiu ] ouloa Z/ku] o`{kykxoM] ikz .kh lia Rrh ] tukojs ] tukojkpa k pkjk bZ- psmRre fu;kts u egkjktkua h dsyys s vk<Grs- Ik;kZoj.kkps j{k.k dj.;klkBh dsysys mik; vktgh fn'kkn'kZd vkgsr- 78¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸üISBN. : 978-93-83401-46-8
lekjkis &N=irh f'kokth egkjktkPa ;k Ik;kZoj.k fo\"k;d fopkjkpa k o d`rhpa k fopkj dys k vlrk- vki.kklR;kpa k Ik;kZoj.k fo\"k;d n`f\"Vdksu Li\"V gkrs ks- R;kua h vkiY;k j;rsP;k dY;k.kklkBh Ik;kZoj.kkpsl;q ksX; fu;kstu o okij egkjktkua h dys k rlsp reke turk o ekoG;kua k Ik;kZoj.k j{k.kklkBhoGs ksoGh ekxZn'kZu d:u df` r dj.;kl egkjktkua h Hkkx ikMys- vktP;k dkGkr ekuokus vkiY;k Lor%P;k fodklkP;k gO;klkikVs h Ik;kZoj.kkph eksBhgk.kh dys h vkgs- inz w\"k.kkP;k leL;k] Ik;kZoj.kkP;k leL;k ] f'kdkj] iTkUZ ;kph deh] n\"q dkG v'kkleL;kpa h eksB;k izek.kkr ok< vkgs- Ik;kZoj.k laj{k.kklkBh Hkkjrkr vuds fu;e o 200is{kkvf/kd dk;ns ] 85 jk\"Vªh; m|kus] 447 vHk;kj.;s vluq gh Ik;kZoj.kkph leL;k o n\"q dkGkphleL;k ok<rp vkgs - vktP;k dkGkr jktdkj.kh vkiY;k Qk;|klkBh fu;ekua k /kkC;koj clowudke djrkua k fnlrkr - f'kokth egkjktkla kj[kk usrk o R;kaps Ik;kZoj.kkps j{k.k dj.;klkBh dys ys smik; vktgh fn'kkn'kZd vkgsr- tyO;oLFkkiu] ouloa Z/ku] o`{kykxoM] izk.kh lia Rrh] tukojs ]tukojkpa k pkjk bZ- ps mRre fu;kts u egkjktkua h dsyys s vk<Grs- R;keGq s vktP;k dkGkrghf'kokth jktkua h dsyys s fu;kstu vktgh vki.kkla ekxZn'kZd vkgs R;kpk ikBijq kok d:u vktghvki.k Ik;kZoj.kkps j{k.k] loa /kZu d: 'kdrks-lna HkZ& ∗ N=irh f'kokth egkjkt& ok-lh-cnas sz ∗ LojkT;kph izHkkr&iq-ok- xksobZdj- ∗ oU;tho lja {k.k o lao/Zku vko';d&ikz - lra ks\"k tk/ko- ∗ fo'oo|a N=irh f'kokth egkjkt&f'kokth dksdVs ∗ Ik;kZoj.k f'k{k.k o vkiRrh O;oLFkkiu& ikz -MkW- rdq kjke ojkV ∗ ifgY;k egk;)q kua ra jps tx&izk- x.ks'k jkmr- ∗ nS- ldkG] iq.ks] fn-19 Qcs qzokjh 2013 iku 6 ∗ nS-izHkkr ] vgenuxj fn-19 Qcs qzokjh 2014 iku 2 ∗ nS-yksdlRrk ] fn-12 tkuos kjh 2014 iku 5 ∗ Hkkjr ds jk\"Vªh; m|ku-fcLV jktsna z flga k 2001] ubZ fnYyh lwpuk ilz kj.k e=a ky;] Hkkjr ljdkjA ∗ nqÒk\"kh in~ekdj ¼2005½ Á'kkldh; deZpkjh o dkekph i/nr nS-ldkG] fn- 13@9@2005 ∗ M‚- ckcklkgcs una wjdj] 'kkjhfjd f'k{k.k egkfo|ky;] ;orekG] vkiRdkfyu egkfo|ky;kph Òwfedk ¼iqfLrdk½ ∗ <kd¢] bxa Gs] ikVhy] 2004] i;kZoj.k'kkó ] i.q ks%Á'kkra ifCyd'¢ kUl¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 79ISBN. : 978-93-83401-46-8
½ãÀ㟾ããâÞ¾ãã ƒãä¦ãÖãÔãã¦ã ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ¾ããâÞãñ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ Ìã ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ¾ããñØãªã¶ã ¹ãÆã.Ôããñ¶ãÌã¥ãñ Ôãì•ãã¦ãã Àã½ãªãÔã Ñããè ºãã¥ãñÍÌãÀ ½ãÖããäÌã²ããÊã¾ã ºãìÅÖã¥ã¶ãØãÀ, ‚ãֽ㪶ãØãÀ 9970548109½ãÀ㟾ããâÞ¾ãã ƒãä¦ãÖãÔãã½ã£¾ãñ •¾ãã ¦ãñ•ãÔÌããè ãäÌãÀãâØã¶ãã Öãñ…¶ã Øãñʾãã. ¦¾ããâÞ¾ãã½ã£¾ãñ ‚ããäÖʾããºããƒÃÖãñ߇ãŠÀãâÞãñ Ô©ãã¶ã ‚ããä´¦ããè¾ã ‚ããÖñ.Ôã¶ã 1754 ½ã£¾ãñ ‡ãì⊼ãñÀãèÞ¾ãã Ìãñ¤¾ãã¦ã ‚ããäÖʾããºããƒÃÞ¾ãã ¹ã¦ããèÊãã ÍãîÀ ½ãÀ¥ã‚ããÊãñ.‚ãããä¥ã †ñ¶ã ¦ããÂ¥¾ãã¦ã ½Ö¥ã•ãñÞã Ìã¾ããÞ¾ãã 29 ̾ãã ÌãÓããê ‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ãã Ìãõ£ã̾㠹ãÆ㹦㠢ããÊãñ.¹ã¦ããèÞ¾ãããäÞã¦ãñÌãÀÔã¦ããè •ã㥾ããÞããè ãä¦ã¶ãñ ¦ã¾ããÀãè ‡ãñŠÊããè.¦ãñÌÖã ãä¦ãÞ¾ãã ÔããÔãžãã¶ãñ ½ãÊÖãÀÀãÌã Öãñ߇ãŠÀãâ¶ããè ãä¦ãÊãã Ôã¦ããè•ã㥾ãã¹ããÔãî¶ã ©ããâºãÌãÊãñ.¦¾ããÞ¾ãã ‚ãã¾ãìÓ¾ãã¦ã ‚ã¹ãŠã› †ñÍÌã¾ãà ‚ãÔãî¶ã ªñŒããèÊã ¦¾ããÞ¾ãã „¹ã¼ããñØã ¦¾ããâ¶ãã Üãñ¦ãã ‚ããÊãã¶ããÖãè.1965 ½ã£¾ãñ ‡ãŠ¦ãúãØããÀ ÔããÔãÀñ ½ãÊÖãÀÀãÌã Öãñ߇ãŠÀãâÞ¾ãã À㕾ããÞããè •ãºããºãªãÀãè ‚ããÊããè.‚ããäÖʾããºããƒÃÖãñ߇ãŠÀãâ¶ããè ¶ã ¡Øã½ãØã¦ãã Öãè •ãºããºãªãÀãè ¹ãñÊãÌãÊããè.‚ãããä¥ã ‚ãã¹ãʾãã ‡ãŠãßã¦ã ½ãÀ㟾ããâÞ¾ãã ƒãä¦ãÖãÔãã¦ã Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ‚ãããä¥ã ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ¾ããñØãªã¶ã ãäªÊãñ ¦¾ããÞãã ‚ãã¤ãÌãã ©ããñ¡‡ã‹¾ãã¦ã Üãñ¥¾ããÞãã ¹ãƾ㦶㠇ãŠÂ.‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ¾ããâÞãñ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ¾ããñØãªã¶ã :-‚ããäÖʾããªñÌããè Öã¾ã ÔÌã¦ã: Êã¤Ìã¾¾ããÌã ©ããñÀ Àã•ã‡ãŠãÀ¥ããè ‚ãããä¥ã ½ãì¦Ôãÿãè Öãñ¦¾ãã. ¦¾ããÞã¹ãƽãã¥ãñ ¦¾ããâ¶ããè‚ãã¹ãʾãã Àã•ã‡ãŠãè¾ã ‡ãŠãÀãä‡ãŠªãê½ã£¾ãñ ‚ã¶ãñ‡ãŠ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ‡ãŠã¾ãà ‡ãñŠÊãñÊãñãäªÔã¦ãñ. ¦¾ããâ¶ããè ‚ãã¹ãʾãã À㕾ãã¦ããèÊã ‚ã¶ãñ‡ãŠ½ãâãäªÀãâÞãã ãä•ã¥ããó£ªãÀ ‡ãñŠÊãã.‚ã¶ãñ‡ãŠ £ãããä½ãÇ㊠ԩãßãâ¶ããØãâØããñ¨ããè ‡ãŠãÌã¡ãèÞããè Ôããñ¾ã ‡ãñŠÊããè. ¦¾ããÞã¹ãƽãã¥ãñ ¶ãâªãªãè¹ããÞããè Ìã¹ãì•ãã ¹ãƺãâ£ããÞããè ̾ãÌãÔ©ãã ‡ãñŠÊããè. ‚ã¶ãñ‡ãŠ ã䟇ãŠã¥ããè £ã½ãÃÍããßã ºããâ£ãî¶ã ‚ã¸ãœ¨ã ÌãÔãªã Ìã¦ããÃÞããè Ôããñ¾ã ‡ãñŠÊããè.¦ãÔãñÞã‚ã¶ãñ‡ãŠ ªñÌããÊã¾ãã½ã£ãî¶ã ¶ãõÌ㪾ããÞããè ̾ãÌãÔ©ãã ‡ãñŠÊããè.œ¨ããèÌã Ôã¼ãã ½ã⡹ããÞããè „¼ããÀ¥ããè Ìã ¦¾ããÞããè ªñŒã¼ããÊã ‡ãŠÀ¥¾ããÞããè̾ãÌãÔ©ãã ‡ãñŠÊããè. ¶ãª¾ãã ¹ããÀ ‡ãŠÀ¥¾ããÔããŸãè ‚ã¶ãñ‡ãŠã䟇ãŠã¥ããè ¶ããÌããâÞããè ̾ãÌãÔ©ãã ‡ãŠÂ¶ã ¹ã㥾ããÞ¾ãã Ôããñ¾ããèÔããŸãè ‡ãì⊡,ãäÌããäÖÀãè, ¦ãÊããÌã ¾ããâÞããè ºããâ£ã‡ãŠã½ãñ ‡ãñŠÊããè.‚ã¶ãñ‡ãŠã䟇ãŠã¥ããè ºããØããâÞããè ãä¶ããä½ãæããè ‡ãŠÂ¶ã ¦¾ããâÞããè ªñŒã¼ããÊããèÞããè ̾ãÌãÔ©ãã‡ãñŠÊããè.¶ãª¾ããâÞ¾ãã ‡ãŠãŸãè ¶ãÌããè¶ãÜãã› ºããâ£ãÊãñ ¦ãÔãñÞã ‡ãŠãÖãèÞãñãäÌãÔ¦ããÀãè‡ãŠÀ¥ãÌã ¶ãî¦ã¶ããè‡ãŠÀ¥ãÖãè ‡ãñŠÊãñ.¹ãÆÌããÍããâÞ¾ãã ‡ãŠãäÀ¦ãã£ã½ãÃÍããßãâÞããè ºããâ£ã‡ãŠã½ãñ ‡ãŠÂ¶ã ¦¾ããâÞ¾ãã ªñŒã¼ããÊããèÞããè ̾ãÌãÔ©ãã ‡ãñŠÊããè.‚ã¶ãñ‡ãŠ ªñÌããÊã¾ãã¦ãî¶ã ÞããõÜã¡ãÌãã•ããäÌã¥ãñÞããèãä¶ã¦¾ããÞããè ̾ãÌãÔ©ãã ‡ãñŠÊããè.¹ãÍãì¹ãà¾ããâÞãñ ‚ããÖãÀãÔããŸãè ‚ã¶ãñ‡ãŠã䟇ãŠã¥ããè ̾ãÌãÔ©ãã ‡ãŠÂ¶ã ½ãì‡ã‹¾ãã ¹ãÆ㥾ããâºããºã¦ãÖãè Ôããñ¾ããè‡ãñŠÊ¾ããÞ¾ãã ãäªÔãî¶ã ¾ãñ¦ãã¦ã.‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ½ãîÊã¦ã: ¹ããäÀÌã¦ãöãÍããèÊã Ìã ¹ãìÀãñØãã½ããè ãäÌãÞããÀÔãÀ¥ããèÌãÀãäÌãÍÌããÔã ŸñÌã¥ããžãã Öãñ¦¾ãã.¦¾ãã½ãìßñ ¦¾ããâ¶ããè ¹ããÀâ¹ãããäÀ‡ãŠ ‚ã⣪Ñ㣪ñÌãÀ ‚ãã£ããÀÊãñʾãã ¤ãè,¹ãÀâ¹ãÀã ¾ããâ¶ãã £ãããä½ãÇ㊠Ìã Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ Ôãâ‡ãñŠ¦ãã¶ãã ©ããÀã¶ã ªñ¦ãã ¦¾ããâ¶ããè Ôã½ãã•ãã¦ããèÊã ÌããƒÃ› ÞããÊããè, ¤ãè ¾ããâÞãã ¶ãã¾ã¶ãã› ‡ãŠÀ¥¾ããÞãã ¹ãƾ㦶㠇ãñŠÊãã. ¦¾ããâ¶ããè ÔÌã¦ã: ¹ã¡ªã¹ã£ª¦ããè ¹ããßÊããè ¶ããÖãèÌã ¹ããßÊããèÞã ¹ãããäÖ•ãñ ½Ö¥ãî¶ã ‡ãŠãñ¥ããÌãÀ ºãâ£ã¶ãÜãã¦ãÊãñ ¶ããÖãè. ¦¾ããâ¶ããè ½ããäÖÊããâÌãÀ Öãñ¥ããÀñ‚㶾ãã¾ã ªîÀ ‡ãŠÀ¥¾ããÞ¾ãã ÒÓ›ãè‡ãŠãñ¶ãã¦ãî¶ã ‡ãñŠÊãñÊãñ ‡ãŠã¾ãà ¹ãÆÍãâÔã¶ããè¾ã ‚ããÖñ.¦¾ããâ¶ããè ‚ãã¹ãʾãã ‡ãŠãßã¦ã ½ããäÖÊãã¹ãÊ㛥ããèÞããè ãä¶ããä½ãæããè ‡ãñŠÊããè Öãñ¦ããè.•¾ãã ‡ãŠãßã¦ã Ô¨ããè ÞãîÊã ‚ãããä¥ã ½ãîÊã ¾ãã¦ãÞ㠂㡇ãŠÊãñÊããè Öãñ¦ããè.‚ãã£ãìãä¶ã‡ãŠ ‡ãŠãßã¦ã¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 80ISBN. : 978-93-83401-46-8
ªñŒããèÊã Œãî¹ã ‡ãŠãßã¹ã¾ãĦã Ô¨ããè¾ããâ¶ãã Ôãõ¶¾ãã¦ã ¾ãñ¥¾ããÔã ºãâªãèÖãñ¦ããè.¹ãÀâ¦ãì ‚ãã•ã ‡ã슟ñ ãäÔ¨ã¾ããâ¶ãã ‡ãŠãÖãè ¹ãƽãã¥ãã¦ãÔãõ¶¾ãã¦ã ¼ã¦ããê Öãñ¥¾ããÞããè ½ãì¼ãã ‚ããÖñ.¾ãã ÒÓ›ãè¶ãñ ¹ãããäÖÊãñ ‚ãÔã¦ãã ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ªîÀÒÓ›ãèÞ¾ãã ÌãÔ¨ããè - ¹ãìÂÓãÔã½ãã¶ã¦ãñÞ¾ãã Ôãì£ããÀ‡ãŠ Öãñ¦¾ãã.¦¾ããâÞãñ Öñ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ‡ãŠã¾ãà Œãî¹ã ½ãÖã¶ã ‚ããÖñ.‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâ¶ããè ãäÌã£ãÌãã ãäÔ¨ã¾ããâÞãñ£ã¶ã •ã¹¦ã ‡ãŠÂ¶ã ¦ãñÀã•ã ‡ãŠãñÓãã¦ã Ôã½ãããäÌãÓ› ‡ãŠÀ¥¾ããÞããè •ããè ¹ã£ª¦ã Öãñ¦ããè ¦ããèÀÿ ‡ãñŠÊããèÌã ãäÔ¨ã¾ããâ¶ãã Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ¶¾ãã¾ããä½ãßÌãî¶ã ãäªÊãã.ãäÌã£ãÌããâ¶ãã ½ãìÊãñ ª¦¦ã‡ãŠ Üãñ¥¾ããÞããè ¹ãÀÌãã¶ãØããè ãäªÊããè. Ìã ¦¾ããâÞãñ •ããèÌã¶ã ÔãìÔã־㠺ã¶ãÌãÊãñ. ¦¾ããÞã¹ãƽãã¥ãñ¹ã¦ããèÞ¾ãã Ôãâ¹ã¦¦ããèÌãÀ ¹ã¦¶ããèÞãã ¹ãî¥ãà և㋇㊠‚ãÔãʾããÞãã ‡ãŠã¾ãªã ‡ãñŠÊããÌãÔã¨ããè ¹ãìÂÓã Ôã½ãã¶ã¦ãñÞãñ £ã¡ñ ¦¾ãã ‡ãŠãßã¦ã ãäªÊãñ.‚ãÍãã¹ãƇãŠãÀñ ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâ¶ããè ‚ã¶ãñ‡ãŠ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ‡ãŠã¾ãà ‡ãñŠÊ¾ããÞãñ ãäªÔãî¶ã ¾ãñ¦ãñ.‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ããè ‚ãã¹ãʾãã ‡ãŠãßã¦ã Öìâ¡ã ¹ã£ª¦ã ºã⪠‡ãñŠÊ¾ããÞãñ ‚ãã¤ß¦ãñ. ¦¾ãã ‡ãŠãßã¦ã ¦¾ããÞ¾ãã‡ãŠ¡ñ ÞããÀ-¹ããÞãØãÀãèºãÊããñ‡ãŠ ¦¾ããâ¶ããè ¾ãñ…¶ã ¼ãñ›¦ãã¦ã. ‚ãããä¥ã ÔããâØã¦ãã¦ã ‡ãŠãè ‚ãã½Öãè ØãÀãèºã ‚ãÔãʾãã½ãìßñ ‚ãã½ãÞ¾ãã ½ãìÊããèÞããè ÊãضãÖãñ¦ã¶ããÖãè¦ã. ‚ãã½ãÞ¾ãã‡ãŠ¡ñ ÌãÀªãäàã¥ãã ªñ¥¾ããÔããŸãè ¹ãõÔãñ ¶ããÖãè¦ã. ‚ããäÖʾããªñÌããé¶ããè ½ãì‡ãì⊪ ÖÀãèÔã ºããñÊããÌãî¶ã ‚ããªñÍããäÊãÖ¥¾ããÔã ÔããâãäØã¦ãÊãã ‡ãŠãè, ãäÌãÌããÖ Ôã½ã¾ããè ‡ãŠ¶¾ãñ‡ãŠ¡î¶ã ‡ãŠãñ¥ããè ³Ì¾ã Üãñ… ¶ã¾ãñ, ¦ãñ ³Ì¾ã ÔãÀ‡ãŠãÀãè •ã½ãã ‡ãŠÂ¶ã ªâ¡‡ãŠÀ¥¾ãã¦ã ¾ãñƒÃÊã. ¾ããÌã¶㠂ãÔãñÊãàãã¦ã ¾ãñ¦ãñ ‡ãŠãè, ¦¾ãã ‡ãŠãßã¦ã ‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ããè ‚ããä¶ãÓ› ¹ã£ª¦ããèºãÿÊããäÌãÀãñ£ã‡ãŠÂ¶ãÖìâ¡ã ¹ã£ª¦ã ºã⪠‡ãŠÀ¥¾ããÔããŸãè ‡ãŠã¾ãªñÍããèÀ ¹ãã…Êã „ÞãÊãÊãñÖãñ¦ãñ.Öìâ¡ã ªñ¥ãñ, Üãñ¥ãñ ºã⪠‡ãñŠÊ¾ãã½ãìßñ ½ãìãèÞãñ ãäÌãÌããÖÔãÖ•ã Öãñ… ÊããØãÊãñ.½ãìÊãØããè •ã¶½ããÊãã ‚ããÊããè ‡ãŠãè ¹ãîÌããê Öì⡾ããÞããè ‡ãŠãß•ããè ‚ããÖñ.Ìããä¡Êããâ¶ãã ÊããØã¦ã ‚ãÔãñ ¦ããè ãäÞãâ¦ã㦾ããâ¶ããè ªîÀ ‡ãñŠÊããè Öãñ¦ããè. ¹ãÀâ¦ãî ‚ãã•ãÞ¾ãã ‡ãŠãßã¦ã ªñŒããèÊã Œãî¹ã ½ãìÊããèÞãñ ÊãضãÖñ ‡ãñŠÌãß ØãÀãèºããè Ìã Öìâ¡ã ªñ¥¾ããÔãÔã½ã©ãà ¶ãÔãʾãã½ãìßñ Ôã½ã©ãà ¶ãÔã¥ããžãã ‚ããƒÃ-Ìããä¡Êããâ½ãìßñ Öãñ¦ã ¶ããÖãè. ‚ãã•ã ªñŒããèÊã ÌãñØãÌãñØãßñ ‡ãŠã¾ãªñ ‚ããÖñ¦ã. ¹ãÀâ¦ãì‚ããã䪇㊠‡ãŠ¥ãñÀ ‡ãŠã¾ãª¾ããÞããè ‚ããÌã;ã‡ãŠ¦ãã ‚ããÖñ.‚ãÍãã¹ãƇãŠãÀñ ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ¾ããâÞãñ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ¾ããñØãªã¶ããäªÔãî¶ã ¾ãñ¦ãã¦ã.‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ¾ããâÞãñ ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ¾ããñØãªã¶ã :-‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ããè Öãñ߇ãŠÀãâÞ¾ãã ØããªãèÌãÀ ºãÔãî¶ã †‡ãŠãñ¥ã¦ããèÔã ÌãÓãà À㕾ã‡ãŠãÀ¼ããÀ ‡ãñŠÊãã.¾ãã ‡ãŠãßã¦ã ¦¾ããâ¶ããè‡ãñŠÊãñÊãñ ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ‡ãŠã¾ãà Œãî¹ã ½ããñÊããÞãñ ãäªÔãî¶ã ¾ãñ¦ãñ.Àã•ãã ½ããäÖÓ½ãã¶ã ¾ããâ¶ãñ ¶ã½ãê㠶ãªãèÞ¾ãã ãä‡ãŠ¶ããžããÌãÀÌãÔããäÌãÊãñÊãñ ¹ãÆãÞããè¶ã ‡ãŠãߦããèÊã `½ããäÖÓ½ã¦ããè ¶ãØãÀ' ¾ãã ã䟇ãŠã¥ããè ‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ããè ‚ãã¹ãÊããè Àã•ã£ãã¶ããè ŸñÌãÊããè.¹ãÆãÞããè¶ã‡ãŠãßã¦ããèÊã ½ããäÖÓ½ã¦ããè ¶ãØãÀãÔã ‚ãã¦ãã ½ãÖñÍÌãÀ ‚ãÔãñ Ôãâºããñ£ãÊãñ •ãã¦ãñ. ‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ããè ½ãÖñÍÌãÀ ¾ãã ã䟇ãŠã¥ããÖî¶ãÀ㕾ã‡ãŠãÀ¼ããÀ ‡ãŠÀ¥¾ããÔã ÔãìÂÌãã¦ã ‡ãñŠÊããèÌã ¹ãÆ©ã½ã¦ã: ¾ãã ¶ãØãÀãÞããè Ôãì£ããÀ¥ãã ‡ãñŠÊããè. •ãÔãñ ‚ããäÖʾããºããƒÃ¶ããè ¾ãã¶ãØãÀãèÞãñ Àã•ã‡ãŠãè¾ãÒÓ›¾ãã ½ãÖ¦¦Ìã Ìãã¤ãäÌãÊãñ.¦ãÔãñÞã ‚ããõ²ããñãäØã‡ãŠ ÒÓ›¾ããÖãè ½ãÖ¦¦Ìã ãäªÔãî¶ã ¾ãñ¦ãñ.¦¾ããâ¶ããè ½ããØããÌãÀ ÌãÔ¨ããäÌã¥ã¥¾ããÞ¾ãã „²ããñØã £ã⪾ããÔã ‚ãããä¥ã ÞããÊã¶ãã ãäªÊããè.ãäÌã¥ã‡ãŠÀãâ¶ãã ÔÌã¦ãâ¨ã ÌãÔããÖ¦ããè Ô©ãã¹ã¶ã ‡ãŠÂ¶ã ¦¾ããâ¶ãã „²ããñØã£ãâªñ Ô©ãã¹ã¶ã ‡ãŠÀ¥¾ããÔããŸãè ÔãÌãà ¹ãƇãŠãÀÞãñ ÔãÖ㾾㠇ãñŠÊãñ.À㕾ã‡ãŠãÀ¼ããÀ ‡ãŠÀ¦ãã¶ãã ¦¾ããâ¶ããè ‚ã¼¾ããÔã¹ãîÌãÇ㊠‡ãŠãÖãè ãä¶ã¥ãþã Üãñ¦ãÊãñÊãñ ãäªÔã¦ãã¦ã. ¦¾ããâ¶ããè ‚ãã¹ãʾãã ‡ãŠãßã¦ã½ãÖÔãîÊ㠹㣪¦ããè¦ã ºãªÊã ‡ãñŠÊãã.Íãñ¦ããè ‚ãããä¥ã ̾ãã¹ããÀãâÔã ¹ãÆãñ¦Ôããֶ㠪ñ¥ãñ.Íãñ¦ã‡ãŠ-žããâ¶ãã Íãñ¦ããè ÔããŸãèÔãìãäÌã£ãã „¹ãÊ㺣ã‡ãŠÂ¶ã ªñ¥ãñ.¦ãÔãñÞã ̾ãã¹ããžããâ¶ãã ̾ãã¹ããÀãÔããŸãè ÔãÌãÊã¦ããè ãäªÊãñʾãã ãäªÔãî¶ã ¾ãñ¦ãã¦ã. ¾ãã ÔãìãäÌã£ããâ½ãìßñ Íãñ¦ããèÞãñ „¦¹ã¸ãÌãã¤î¶ã Íãñ¦ã‡ãŠÅ¾ããâÞããè ‚ãããä©ãÇ㊠¹ããäÀãäÔ©ã¦ããè Ôãì£ããÀÊããè Ìã ̾ãã¹ããžããÔã ÔãÌãÊã¦ããè ãäªÊ¾ãã¶ãñ Ô©ãããä¶ã‡ãŠ ½ããÊããÊãã ºãã•ããÀ¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 81ISBN. : 978-93-83401-46-8
¹ãñŸ ãä½ãßÌãî¶ã À㕾ããÞããè ‚ãããä©ãÇ㊠¼ãÀ¼ãÀã› ¢ããÊããè.¦ãÔãñÞã „²ããñØã £ã⪾ããâ¶ãã Ôããñ¾ããè „¹ãÊ㺣㠇ãŠÂ¶ã ªñ…¶ã ¦¾ããâ¶ããè½ãª¦ãÖãè ‡ãñŠÊããè.¦¾ãã½ãìßñ „²ããñØã£ã⪾ãã¦ã ¼ãÀ ¹ã¡Êããè. ¦¾ããÞã¹ãƽãã¥ãñ ¹ãÆÍããÔã¶ããÌãÀ ‚ãâ‡ãìŠÍã ŸñÌ㥾ããÔããŸãè ‡ãŠãñ¥ã¦ããèÖãè¹ãîÌãÃÔãîÞã¶ã㠶㠪ñ¦ãã ãä¶ãÀãä¶ãÀãß¾ãã ¹ãªãÌãÀãèÊã ‚ããä£ã‡ãŠãžããâÞ¾ãã ‡ãŠÞãñžããâ¶ãã ¼ãñ›ãè ªñ…¶ã ¦¾ããâÞ¾ãã ‡ãŠãÀ¼ããÀãÌãÀãä¶ã¾ãâ¨ã¥ã ŸñÌ㥾ãã¦ã ¾ãñ… ÊããØãʾãã¶ãñ ÔãÌãà ¹ãÆÍããÔã¶ã ¾ãâ¨ã¥ãã Ôã¦ã‡ãÊ Öãñ…¶ã À㕾ã‡ãŠãÀ¼ããÀ ÞããñŒã ÞããÊããäÌ㥾ãã¦ã ¾ãñ…ÊããØãÊãã. ¦ãÔãñÞã À㕾ããÞãã ‚ãÔã¥ããÀã Œããä•ã¶ããÌã ¦¾ãã¦ãî¶ã Öãñ¥ããÀã ŒãÞãà ¾ããÌãÀ ¹ãî¥ãùã¥ãñ ãä¶ã¾ãâ¨ã¥ã ŸñÌ㥾ããÔããŸãèŒããä•ã¶¾ããÞãã ÔÌã¦ã:Þãñ ãä¶ã¾ãâ¨ã¥ã ŸñÌã¥ãñ ‚ãããä¥ã ¦¾ãã½ãìßñ À㕾ããÞããè ‚ãããä©ãÇ㊠¹ããäÀãäÔ©ã¦ããè Ôãì£ããÀÊããè. ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ¾ããâ¶ããè ‚ãã¹ãÊãñ ¹ãÆÍããÔã¶ã Ôãì£ããÀ¥¾ããÔããŸãè ›¹ããÊã ÔãñÌããÔãì ‡ãñŠÊããè.Öã •ã½ã㶾ãã¦ã ¹ã¨ãñŒããäÊã¦ãñ ØãÖãß Öãñ¦ã Öãñ¦ããè. ¹ã¨ããÞããè ¹ãßÌãã¹ãßÌããè Öãñ¦ã ‚ãÔãñ.ãäªÀâØããƒÃÖãñ¦ã ‚ãÔãñ.Øã칦㠌ãºãÀãè „Üã¡ Öãñ¦ã ‚ãÔã¦ã.¾ãã½ãìßñ À㕾ããÞãñ ¶ãì‡ãŠÔãã¶ãÖãñ¦ã ‚ãÔãñ. ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâ¶ããè ¾ããÞããè ªŒãÊãÜãñ…¶ã ½ãÖñÍÌãÀ-¹ãì¥ãñ ›¹ããÊã ¾ããñ•ã¶ãã‚ããŒãÊããè. ¦¾ãã¦ãÊãã ãäÌãÔ‡ãŠãßãè¦ã¹ã¥ãã ‡ãŠã¤î¶ã ›ã‡ãŠÊãã.4-5 ãäªÌãÔãã¦ã ›¹ããÊã †‡ãŠã ã䟇ãŠã¥ããÖî¶ã ªìÔãžãã ã䟇ãŠã¥ããèãä½ãߦã Ìã ¦¾ãã½ãìßñ ÞããñŒã ̾ãÌãÔ©ãã ¢ããÊããè. ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâ¶ãã ªñÍããÞãñÞã ¶ãÌÖñ ¦ãÀ ‡ãŠã¶ãã‡ãŠãñ¹ãžãã¹ã¾ãĦ㠌ãºãÀãè ¹ãŠãÀ¦ã¦¹ãÀ ‡ãŠß¦ãÌã ¦¾ãã½ãìßñ ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâÞãñ ¹ãÆÍããÔã¶ã ªñŒããèÊã •ãÊ㪠¢ããÊãñ. ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâ¶ããè ¹ãÆÍããÔã¶ã ¾ããñؾã Öãñ¥¾ããÔããŸãè ¶ããØã¹ãîÀ ÑããèÀâØã¹ã›á›¥ã½ã, Öõ³ãºããª, ÊãŒã¶ããõ ‡ãŠÊã‡ãŠ¦¦ãã‚ã¶ãñ‡ãŠ À㕾ãã¦ã ¦¾ããâ¶ããè ‚ããÊãñ Ìã‡ãŠãèÊã ¶ãñ½ãÊãñ Öãñ¦ãñ. ‚ã¾ããñ£¾ãã, „ªñ¹ãîÀ, •ã¾ã¹ãîÀ, ºãñ›ã, ¹ãî¥ãñ ƒ¦ã‡ãñŠÞã ¶ãÌÖñ¦ãÀ ¦¾ãã-¦¾ãã À㕾ãã¦ããèÊã Àã•ãñ, À•ãÌãã¡ñ, ¦¾ããâÞãã ÔãÊÊããØãðÖ ‡ãŠÊãÖãÞãñ ØããÅÖã¥ãñ ½ããâ¡ãè¦ã Ìã ‚ããäÖʾããºããƒÃÞ¾ãã ãä¶ãÌã㡾ãã¹ãì¤ñ¦¾ãã ¦¾ããâÞ¾ãã ‚ããªÀãÊããÌã ½ãã¶ãñÊãã ¹ãã¨ã Öãñ¦ã. ‚ãÍãã¹ãƇãŠãÀñ ¹ãƦ¾ãñ‡ãŠ ã䟇ãŠã¥ããè, ‚ãã¹ãÊãñ Ìã‡ãŠãèÊã ¶ãñ½ãʾãã½ãìßñ¹ãÆÍããÔã¶ãã½ã£¾ãñ Ôãì̾ãÌãÔ©ãã ¾ãñ¦ã Öãñ¦ããè. Ìã ‡ãŠÊãÖ ¦¾ãã-¦¾ãã ã䟇ãŠã¥ããèÞã ãä½ã›¦ã ‚ãÔã¦ã. ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâ¶ããè ÔÌã¦ã:Þããè›ã‡ãŠÔããß ãä¶ã½ããå㠇ãñŠÊããèÖãñ¦ããè. ¹ã¥ã Ìã ¦¾ãã ›‡ãŠÔããßãè ½ãìßñ Öãè ‚ããäÖʾããºããƒÃ ¾ããâÞãñ ¹ãÆÍããÔã¶ã ‚ããä£ã‡ãŠ Øããä¦ã½ãã¶ã ¢ããÊãñÖãñ¦ãñ. ‚ãÍãã¹ãƇãŠãÀñ ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ ¾ããâÞãñ ¹ãÆÍããÔã¶ãã¦ã ¾ããñØãªã¶ã ‚ããÖñ.ãä¶ãÓ‡ãŠÓãà :- ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀãâÞ¾ãã ½ãÀ㟾ããÞ¾ãã ƒãä¦ãÖãÔãã¦ããèÊã Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ Ìã ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ¾ããñØãªã¶ã ¹ãããäÖÊãñ‚ãÔã¦ãã ‚ãÔãñ Êãàãã¦ã ¾ãñ¦ãñ ‡ãŠãè, ‚ãã¹ãʾãã À㕾ãã¦ãʾãã ÔãÌãÃÔãã½ã㶾㠽ãã¥ãÔããÊãã ÔãìŒããè ‡ãŠÀ¥¾ããÔããŸãè ¦¾ããâ¶ããè ‚ãã¹ãÊãñ•ããèÌã¶ã Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ ‡ãŠã¾ããÃÔããŸãè ‚ã¹ã¥ãà ‡ãñŠÊãñ.̾ããä‡ã‹¦ãØã¦ã „¹ã¼ããñØãã‡ãŠ¡ñ ¾ãã ½ãã¦ãñ¶ãñ ‡ãŠ£ããè ©ãì‡ãî⊶ãÖãè ¹ãããäÖÊãñ ¶ããÖãè.¦ããèÌãÆÔãã½ãããä•ã‡ãŠ •ãããä¥ãÌãñ¶ãñ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ Ìã ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ‡ãŠã¾ãà ‡ãñŠÊãñ.¦¾ããâÞ¾ãã½ã£¾ãñ ‚ã㦽ãºãÊã, ½ãì¦Ôãÿãè¹ã¥ãã, ½ãã¶ãÌã¦ãñÌãÀãèÊããä¶ãÓŸã ¹ãÆÍããÔã¶ããÌãÀ Üã›á› ¹ã‡ãŠ¡, ¶¾ãã¾ããñãäÞã¦ã ̾ãÌãÖãÀ, ¹ãÆñ½ã ‚ãããä¥ã ‡ãŠ›ì¦ãã ƒ¦¾ããªãè Øãì¥ããâ½ãìßñÞã ¦¾ãã ‚ãã¹ãʾãã‡ãŠãÀãä‡ãŠªãê½ã£¾ãñ Ôãì̾ãÌããäÔ©ã¦ã Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ Ìã ¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ‡ãŠã¾ãà ‡ãŠÂ Íã‡ãŠÊ¾ãã. ‚ãÍãã¹ãƇãŠãÀñ ¦¾ããâÞãñ Ôãã½ãããä•ã‡ãŠ Ìã¹ãÆÍããÔã‡ãŠãè¾ã ¾ããñØãªã¶ã ‚ããÖñ.Ôã⪼ãà :- 1) À¾ã¦ãñÞããè Êããñ‡ãŠ½ãã¦ãã ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ Øããñ.¦ãì.¹ãã›ãèÊã 2) ¹ãìÀãñØãã½ããè ãäÌãÞããÀãâÞããè •ããèÌã¶ã£ããÀã, ¹ã쥾ãÍÊããñ‡ãŠ ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀ, Þãâ³ÍãñŒãÀ Øãã¾ã‡ãŠÌãã¡ 3) ½ãÀãŸã Ôã½ãã•ããÞ¾ãã ‚ãã£ããÀÔ¦ãâ¼ã, ‚ããäÖʾããºããƒÃ Öãñ߇ãŠÀÑããè.‚ãÍããñ‡ãŠÀãÌããäÍãâªñ, Ôãã¼ããÀ 4) ½ãÀ㟾ããâÞãã ƒãä¦ãÖãÔã, Ôãâ¹ã㪇㊠‚ã.Àã.‡ãìŠÊã‡ãŠ¥ããê, ØãÖ,ŒãÀñ 5) ‚ããäÖʾããºããƒÃ, ãäÖÀãÊããÊã Íã½ããäüÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 82ISBN. : 978-93-83401-46-8
”û. ׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“Öê »ÖÖêú ú»µÖÖ ÖúÖ¸üß ¬ÖÖê¸ü Ö : ‹ú ¥ü™üßÖê¯Ö ¯ÖÏÖ. ×ú¿ÖÖê¸ü −ÖÖ÷Ö−ÖÖ£Ö •ÖÖê÷Ö¤Óü›ü ¾ÖÃÖãÓ¬Ö¸üÖ ú»ÖÖ ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, •Öãôûê ÃÖÖê»ÖÖ¯Öæ¸ü”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö Æüê ´Ö¸üÖšüß •Ö−ÖŸÖê“Öê ÃÖÖ¾ÖÔ³ÖÖî´Ö ¯ÖÏê¸ü%ÖÖãÖÖ−Ö †ÖÆêüŸÖ. ŸµÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖúÖµÖÔ-úŸÖÔ韾ÖÖ−Öê ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, µÖ㬤ü×−ÖŸÖß, ¯Ö¸üÖÎú´Ö, ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü †Ö×%Ö ´ÖÖ−Ö¾Öß ú»µÖÖ%Ö ‡ŸµÖÖ¤üß ‘Ö™üúÖÓ¾Ö¸ü¯Ö׸ü%ÖÖ´Ö úÖ¸üú¯Ö%Öê ”ûÖ¯Ö ÃÖÖê›ü»Öê»Öß †ÖÆüê. ‹úÖ ²ÖÖ•Öã»ÖÖ Ã´ÖéןÖפü−Ö †Ö×%Ö Ã´ÖÖ¸üú µÖÖÓ“Öê ÃÖÖêÆüôêû ¾ÖÖœüŸÖ“Ö†ÖÆêüŸÖ. ŸÖê †Ö%ÖÖß−Ö“Ö ³Ö¾µÖפü−Ö Ã¾Öºþ¯ÖÖ“Öê ÆüÖêŸÖ †ÖÆüêŸÖ. ¯Ö¸ÓüŸÖæ †¿ÖÖ ÃÖÖêÆüóµÖÖŸÖæ−Ö †Ö•Ö“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ•ÖŸµÖÖÓ“µÖÖ´Ö¬Öæ−Ö úÃÖÖ ‘Ö›ü»ÖÖ †ÖÆüê Æêü ÃÖ´Ö•Öæ−Ö ‘Öê%Ö †−ÖÖ¾Ö¿µÖú ²Ö−ÖŸÖ †ÖÆüê. ³ÖæŸÖúÖôûÖŸÖ»µÖÖ úÖÆüß ²ÖÖ²Öß“ÖÓ×¾Ö−ÖÖדÖ×úŸÃÖÖ ¯Öã−Öºþ••Öß¾Ö−Ö ú¸ü%µÖÖ“ÖÖ †Ö¾Öê¿Ö †ÖÆüê. †¿ÖÖ Ûã֟µÖÓŸÖ¸üÖ“µÖÖ ¾ÖÖ™ü“ÖÖ»ÖßŸÖ ´ÖÖ−Ö¾Öß¾µÖ¾ÖÆüÖ¸üÖŸÖᯙ ×−Ö×¢Ö´ÖŸÖÖ ¯ÖÏÖ´ÖÖ×%Öú¯Ö%ÖÖ µÖÖ¾Ö¸ü ¯ÖÏ¿−ÖדÖ−Æü ˆ¯ÖÛÃ£ÖŸÖ ÆüÖê‰ú »ÖÖ÷Ö»Öê †ÖÆüêŸÖ. ‡×ŸÖÆüÖÃÖ׿־Öú%ÖÖ¸üÖ, †−Öã³Ö¾Ö •ÖÖ÷Ö×¾Ö%ÖÖ¸üÖ †ÃÖŸÖÖê, ÆüÖ †Ö¿ÖÖ¾ÖÖ¤üß ¥ü™üßúÖê−Ö •Ö¸ü ˆ¯ÖµÖÖê×÷ÖŸÖê´Ö¬µÖê“Ö ´ÖÖê•Ö»ÖÖ •ÖÖŸÖ†ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü •Ö÷ÖÖŸÖ»Öê ãúšü»Öê“Ö –ÖÖ−Ö Æüê ×−Öºþ¯ÖµÖÖê÷Öß −ÖÃÖŸÖê Æêü “ÖÓ÷Öôû¾ÖÖ¤üß ¯Öã¸üÃúÖ¸ü ú¸ü%µÖÖ·µÖÖ ¾µÖŒŸÖà−Öß»ÖÖÖŸÖ ‘Öê%µÖÖ“Öß ÷Ö¸ü•Ö †ÖÆêü. úÖôûÖ“ÖÖ ÷Öã»ÖÖ´Ö ÆüÖê%Öê ´Ö−ÖãµÖÖ»ÖÖ †™üôû †ÃÖ»Öê ŸÖ¸üß úÖôûÖ¾Ö¸ü ´ÖÖŸÖú¸ü%µÖÖ“Öê úÖî¿Ö»µÖ †Ö¯Ö%ÖÖ»ÖÖ ×¿Ö¾Ö“Ö׸ü¡ÖÖŸÖᯙ ¯ÖÏŸµÖêú ‘Ö™ü−ÖÖÓ´Ö¬Öæ−Ö ×´ÖôûŸÖê. ´Æü%Öæ−Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ“ÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖ ´ÖÖ−Ö¾Öß •Öß¾Ö−ÖÖŸÖᯙ ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü †Ö×%Ö ×¾Ö“ÖÖ¸üÃÖ¸ü%Öß ÃÖ´Ö•Öæ−Ö ‘Öê‰ú−Ö ´ÖÖ−Ö¾ÖŸÖÖ¾ÖÖ¤ü߈••¾Ö»Ö ³Ö×¾ÖµÖÖÃÖÖšüß ¯Öêϸü%ÖÖ¤üÖµÖß šü¸üŸÖÖê. †Ö¯Ö%ÖÖ»ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ ×¾Ö¿ÖÖ»Ö ´ÖÖ−Ö¾ÖŸÖÖ¾ÖÖ¤üÖ“Öê ¯ÖÏןÖØ²Ö²Ö ÆüꟵÖÖÓ“µÖÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖê´Ö¬µÖê פüÃÖŸÖê. †£ÖÖÔŸÖ •Ö¸üß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖê“Öê úÖôûÖ−Öãºþ¯Ö ן֓Öê ˆ¯ÖµÖÖê÷Öß ´Ö㻵ֆÃÖ»Öê ŸÖ¸üß ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖ“µÖÖ ´ÖÖ¬µÖ´ÖÖŸÖæ−Ö ¾ÖŸÖÔ´ÖÖ−Ö úÖôûÖ¿Öß ŸµÖÖ“Öê ÃÖÖ¬Ö´µÖÔ ¿ÖÖê¬Öæ−Ö, ŸµÖÖÓ“Öê ¯Öã−Ö¸üÔ»ÖêÖ−Ö úºþ−ÖŸÖŸúÖ»Öß−Ö ÃÖ´ÖõÖÖ ÃÖÖê›ü¾ÖÖ¾µÖÖ »ÖÖ÷ÖŸÖÖŸÖ. ŸÖ¸ü“Ö ‡×ŸÖÆüÖÃÖÖ“Öê ˆ¯ÖµÖÖê÷Öß ´Öã»µÖ ×ÃÖ¬¤ü ÆüÖêŸÖ †ÃÖŸÖê.ÃÖ´Ö¸üÃÖŸÖÖ¾ÖÖ¤üß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö :-”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö µÖÖÓ“µÖÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖê“Öê ´Öã»Öúß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö, »ÖÂú¸üß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾Ö−µÖÖµÖ¾µÖ¾ÖãÖÖ †¿ÖÖ ŸÖß−Ö ³ÖÖ÷ÖÖŸÖ ×¾Ö³ÖÖ•Ö−Ö úê »Öê •ÖÖŸÖê. ×−Ö¾Ö›ü, †×¬ÖúÖ¸ü, ãÖÖ−Ö ‡ŸµÖÖ¤üß ²ÖÖ²ÖŸÖߟ־µÖÛŒŸÖ úë ¦üߟÖ, •ÖÖŸÖëú¦üßŸÖ †ÃÖ%ÖÖ¸üß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ •Ö−Öúë ¦üßŸÖ ²Ö−Ö¾Öæ−Ö ¯Ö¸Óü¯Ö¸üÖ÷ÖŸÖ “ÖÖ»ÖŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ¾µÖ¾ÖãÖê»ÖÖ ÃÖ´Ö¸üÃÖŸÖÖ¾ÖÖ¤üß ¯ÖµÖÖÔµÖ ×¤ü»ÖÖ. •ÖÆüÖ×÷Ö¸üß, ¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸üß ¯Ö¬¤üŸÖ ²ÖÓ¤ü úºþ−Ö ÃÖ¸üúÖ¸üß ÖוֻµÖÖŸÖæ−Ö¸üÖêÖ ¯Ö÷ÖÖ¸ü פü»ÖÖ. »ÖÖêúÖÓ−ÖÖ ¸üÖ•ÖúßµÖ Ã¾ÖÖŸÖÓ¡µÖ ×´Öôû¾Öæ−Ö ×¤ü»Öê. þÖÃÖÓ¸üÖ%Ö ¾Ö þ֟¾ÖãÖÖ¯Ö−Ö ú¸ü%µÖÖÃÖÃÖ´Ö£ÖÔ úºþ−Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖŸÖ ‹êŒµÖ³ÖÖ¾Ö ×−Ö´ÖÖÔ%Ö úê »ÖÖ. ÃÖã×−ÖµÖÓס֟֯Ö%Öê ¸üÖ•µÖ¾µÖ¾ÖãÖÖ “ÖÖ»Ö×¾Ö%µÖÖÃÖÖšüß »ÖÖ÷Ö%ÖÖ¸üê÷Öã%Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖŸÖ ÆüÖêŸÖê. ´Æü%Öæ−Ö“Ö ŸµÖÖÓ−ÖÖ ¸üÖ•ÖúßµÖ ÃÖÓãÖÖ“Öê ×−ÖÙ´Öú †Ö×%Ö ¸ü“Ö−ÖÖúÖ¸ü ´Æü™ü»Öê •ÖÖŸÖê.ÃÖÖ÷Ö¸üÖ“Öê ´ÖÆüŸ¾Ö †ÖêôûÖæ−Ö †Ö¸ü´ÖÖ¸üÖ“Öß ×−ÖÙ´ÖŸÖß úê »Öß. ¸üÖ´Ö“ÖÓ¦ü¯ÖÓŸÖ †´ÖÖŸµÖ '†Ö–ÖÖ¯Ö¡Ö' µÖÖ ÷ÖÏÓ£ÖÖŸÖ´Æü%ÖŸÖÖê, \"”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•Ö µÖÖÓ−Öß −ÖãŸÖ−Ö ÃÖé™üß“Ö ×−Ö´ÖÖÔ%Ö êú»Öß.\" µÖÖ¾Öºþ−Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ×−Ö´ÖÖÔ%Ö úê »Ö껵ÖÖ †Ö¸ü´ÖÖ¸üÖ“Öß ´ÖÆüŸÖß úôûæ−Ö µÖêŸÖê. ŸÖ¸ü −µÖÖ. ´Ö. ÷ÖÖê. ¸üÖ−Ö›üê µÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖ¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 83ISBN. : 978-93-83401-46-8
´Ö¸üÖšüß ÃÖ¢Öê“ÖÖ †ŸúÂÖÔ µÖÖ ÷ÖÏÓ£ÖÖŸÖ ´Æü™ü»Öê úß, ÃÖ¾ÖÔ ØÆü¤üããÖÖ−ÖÖ¾Ö¸ü ¾Ö Öã§ü þ֟Ö:“µÖÖ †´ÖÓ»ÖÖÖÖ»Öß ‹ú”û¡Öß ¸üÖ•µÖ ãÖÖ¯Ö%µÖÖ“Öß ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê µÖÖÓ−Öß ú¬ÖßÆüß ÆüÖ¾Ö ¬Ö¸ü»Öß −ÖÖÆüß. ˆ¯Ö¸üÖêŒŸÖ ´ÖŸÖê »ÖÖÖŸÖ‘ÖêŸÖÖ ¸üÖ•ÖÖ“µÖÖ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−ÖÖŸÖ »ÖÖêú¿ÖÖÆüß“ÖÖ Ã¾ÖßúÖ¸ü úºþ−Ö ŸµÖÖ−ÖãÃÖÖ¸ü ¸üÖ•µÖ úÖ¸ü³ÖÖ¸ü êú»Öê»ÖÖ ×¤üÃÖŸÖÖê.êú¾Öôû »ÖÖêúú»µÖÖ%Ö ÆüÖ ‹ú´Öê¾Ö ˆ§êü¿Ö šüê¾Öæ−Ö ÃÖ¾ÖÔ •ÖÖŸÖß-¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ »ÖÖêúÖÓ−ÖÖ ¸üÖ•Ö³ÖŒŸÖß“µÖÖ ÃÖ¾ÖÔÃÖÖ¬ÖÖ¸ü%Ö³ÖÖ¾ÖÖ−Öê ‹ú•Öß¾Ö úºþ−Ö †Ö¯Ö»µÖÖ ¸üÖ•Ö´Öã¦üêŸÖæ−Ö '´Öã¦üÖ ³Ö¦üÖµÖ ¸üÖ•ÖŸÖê' µÖÖ“ÖÖ Ã¾ÖßúÖ¸ü úê »ÖÖ. ´Æü%Ö•Öê“Ö Æü߸üÖ•Ö´Öã¦üÖ ÃÖ¾ÖÖÔ“µÖÖ ú»µÖÖ%ÖÖ£ÖÔ ¿ÖÖê³ÖŸÖ †ÖÆüê, µÖÖÓ“Öß ¯ÖÏד֟Öß µÖêŸÖê. ´Æü%Öæ−Ö“Ö ´Ö¬µÖµÖã÷ÖÖŸÖᯙ ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−ÖÖ“Öê»ÖÖêú¿ÖÖÆüßú¸ü%Ö ú¸ü%ÖÖ¸üê ¯Ö×Æü»Öê ¸üÖ•Öê ´Æü%Öæ−Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ ˆ»»ÖêÖ ú¸üÖ¾ÖÖ »ÖÖ÷Öê»Ö.÷Öã Ö †Ö× Ö úŸÖéÔŸ¾ÖÖ»ÖÖ ´ÖÆüŸ¾Ö :- ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−ÖÖ´Ö¬µÖê ¾µÖŒŸÖß»ÖÖ ÃÖÖ´ÖÖ¾Öæ−Ö ‘ÖêŸÖÖ−ÖÖ ¸üŒŸÖÖ“µÖÖ −ÖÖŸµÖÖ¯ÖêÖÖúŸÖÔ韾ÖÖ»ÖÖ ´ÖÆüŸ¾Ö פü»Öê. •Öß¾ÖÖ»ÖÖ •Öß¾Ö ¤üê%ÖÖ¸üß ´ÖÖ%ÖÃÖê ×−Ö´ÖÖÔ%Ö êú»Öß. ¾ÖÓ¿Ö¯Ö¸üÓ¯Ö¸üÖ÷ÖŸÖ †×¬ÖúÖ¸üÖ“Öß ¯Ö¤êü −Ö¤êüŸÖÖ ¸üÖ•ÖÖ“µÖÖ úÖ¸üúߤüáŸÖ ´ÖÖ%ÖúÖê•Öß ¤üÆüÖŸÖÖë›üê, −ÖêŸÖÖ•Öß ¯ÖÖ»Öú¸ü, ¯ÖÏŸÖÖ¯Ö¸üÖ¾Ö ÷Öã•Ö¸ü, ÆÓü²Ö߸ü¸üÖ¾Ö ´ÖÖê×ÆüŸÖê†ÃÖê “ÖÖ¸ü ¾Öê÷Ö¾Öê÷Öôêû ÃÖê−ÖÖ¯ÖŸÖß −Öê´Ö»Öê. ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ−ÖÖ“Öê ×¾Öúë ¦üßú¸ü%Ö úºþ−Ö µÖÖê÷µÖ ŸÖÖê ÃÖ´Ö−¾ÖµÖ ÃÖÖ¬Ö»ÖÖ. •ÖÖŸÖ†Ö×%Ö ¬Ö´ÖÖÔ²ÖÖ²ÖŸÖ“ÖÖ úÖê%ÖŸÖÖÆüß ³Öê¤ü ´Ö−ÖÖŸÖ −Ö šüê¾ÖŸÖÖ \"÷Öã%ÖÖ: ¯Öã•µÖ Ã£ÖÖ−ÖÓ ÷Ö×%ÖÂÖã −Ö “Ö Ø»Ö÷Ö −Ö “Ö ¾ÖµÖ:\"µÖÖ −µÖÖµÖÖ−Öê •µÖÖ“ÖÖ •ÖÖê ÷Öã%Ö †Öœüôæû−Ö †Ö»ÖÖ ŸµÖÖ“ÖÖ ÃÖÖ¾ÖÔ•Ö×−Öú úÖ´Öß ˆ¯ÖµÖÖê÷Ö úºþ−Ö ‘Öê‰ú−Ö¸üÖ™üÒßµÖŸ¾ÖÖ“Öß ³ÖÖ¾Ö−ÖÖ ×−Ö´ÖÖÔ%Ö úê »Öß. ŸµÖÖ´Öãôûê †ÃÖê ´Æü%ÖŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö úß, ´ÖÆüÖ¸üÖ™üÒÖŸÖᯙ ×−Ö¸ü×−Ö¸üÖóµÖÖ•ÖÖŸÖß“Öê ¯ÖÏê´Ö ‹úÖ“Ö ×šüúÖ%Öß ²ÖÃÖ×¾Ö%µÖÖ“Öê úÖ´Ö ¸üÖ•ÖúßµÖ ÃÖÓãÖÖ“µÖÖ ´ÖÖ¬µÖ´ÖÖŸÖæ−Ö ¯ÖÏŸµÖÖÖŸÖ †Ö%Ö»Öê. ¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸ü ¾Ö÷ÖÔ ²Öê׿ÖÃŸÖ —ÖÖ»ÖÖ ÆüÖêŸÖÖ †¿ÖÖ ¯ÖÏÃÖÓ÷Öß ŸµÖÖÓ−Öß ŸµÖÖÓ“ÖÖ ´Öã»ÖæÖ ŸÖÖ²µÖÖŸÖ ‘ÖêŸÖ»ÖÖ.¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸üÖ¾Ö¸ü †Óúã ¿Ö šüê¾Ö%µÖÖÃÖÖšüß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß ŸµÖÖÓ“µÖÖ ÷Öœü¶Ö ´ÖÖê›üæ−Ö úÖœü»µÖÖ, ²Öôûú™ü ëú¦üÖŸÖ†Ö¯Ö»µÖÖ Ã¾ÖŸÖ: “µÖÖ ±úÖî•ÖÖ šüê¾Ö»µÖÖ ¾Ö ×´Ö¸üÖÃÖ¤üÖ¸üÖÓ“Öß ÃÖ¾ÖÔ ÃÖ¢ÖÖ úÖœüæ−Ö ‘ÖêŸÖ»Öß. ¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸üÖÓ“µÖÖ ¯Ö¸üÓ¯Ö¸üÖ÷ÖŸÖˆŸ¯Ö®ÖÖ»ÖÖ ´ÖÖ−µÖŸÖÖ ×¤ü»Öß †ÃÖ»Öß ŸÖ¸üß ŸµÖÖÓ“Öê ˆŸ¯Ö®Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ Ã¾ÖŸÖ:“µÖÖ ¾ÖÃÖã»Öß“µÖÖ ¯Öϵ֟−ÖÖŸÖæ−Ö †Ö¤üÖ −Öú¸üŸÖÖ, ŸÖê ´Ö¬µÖ¾ÖŸÖá •Ö´ÖÖ¾Ö²ÖÓ¤üߟÖæ−Ö ŸµÖÖÓ−ÖÖ ×¤ü»Öê •ÖÖ‡Ô. úÖ¸üúã −ÖÖ Öê¸üß•Ö úÖê%ÖÖ»ÖÖÆüß •Ö´Öß−Öß¾Ö¸ü ¾ÖÃÖã»Öß“Öê†×¬ÖúÖ¸ü −Ö¾ÆüŸÖê. £ÖÖê›üŒµÖÖŸÖ ¾ÖŸÖ−Ö¤üÖ¸üÖÓ−ÖÖ ×¾Ö¸üÖê¬Ö úºþ−Ö ÃÖ¢ÖÖ ´ÖÖê›üßŸÖ úÖœæü−Ö ÃÖ¾ÖÔÃÖÖ´ÖÖ−µÖÖ“ÖÖ ¸üÖ•ÖÖ—ÖÖ»Öê.ÃÖÓ¸üÖ ÖÖ“Öê ¬ÖÖê¸ü Ö :- ´Ö¸üÖšüß ÃÖ¢Öê“Öß ×´ÖšüÖ÷Ö¸êü ¯ÖÏÖ´ÖãµÖÖ−Öê šüÖ%Öê, úã »ÖÖ²ÖÖ ´Æü%Ö•Öê“Ö ¸üÖµÖ÷Ö›ü ¾Ö ¸üŸ−ÖÖ×÷Ö¸üß ×•Ö»ÊÖŸÖÆüÖêŸÖß. ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ ¯Öê%Ö, ¯Ö−Ö¾Öê»Ö, −ÖÖ÷ÖÖêšüÖ%Öê, ¸êü¾Ö¤üÓ›üÖ, šüÖ%Öê µÖê£Öᯙ ´ÖßšüÖ÷Ö¸êü ±úÖ¸ü ¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü ÆüÖêŸÖß. ¯Ö¸üÓŸÖã¯ÖÖêŸÖÔã×÷Ö•ÖÖÓ“µÖÖ ´Öã»ÖÖÖŸÖ ŸÖµÖÖ¸ü ÆüÖê%ÖÖ·µÖÖ ×´ÖšüÖ¯ÖÖÃÖæ−Ö ´Ö¸üÖšüß ´Öã»ÖÖÖŸÖᯙ ´Ößšü- ˆŸ¯ÖÖ¤ü−ÖÖ“µÖÖ ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖÖ»ÖÖ¬ÖÖêúÖ ×−Ö´ÖÖÔ%Ö —ÖÖ»ÖÖ ÆüÖêŸÖÖ. ¤êü¿ÖÖ¾Ö¸üᯙ ¾ÖÖ%Öß, ˆ¤ü´Öß, ‘ÖÖ™ü ˆŸÖºþ−Ö ÷ÖÖê¾Öêú¸üÖÓ“µÖÖ '²ÖÖ¸ü¤êü¿Ö' µÖÖ ×šüúÖ%Öß•ÖÖŸÖ †Ö×%Ö ŸÖê£Öê ´Ößšü Ö¸êü¤üß úºþ−Ö ŸÖê ¤üê¿ÖÖ¾Ö¸ü †Ö%Öæ−Ö ×¾Ö×úŸÖ. µÖÖ´Öãôêû ´Ö¸üÖšü¶ÖÓ“µÖÖ ×´ÖšüÖ÷Ö¸üÖŸÖ߻ִÖÖ»ÖÖ“ÖÖ ˆšüÖ¾Ö ´ÖÓ¤üÖ¾Ö»ÖÖ ÆüÖêŸÖÖ †Ö×%Ö ŸÖß ×šüúÖ%Öê †ÖêÃÖ ¯Ö›ü»Öß. ²ÖÖü¸ü¤üê¿ÖÖŸÖß»Ö ×´ÖšüÖ“Öß ¯ÖÏŸÖ ú¤üÖד֟Ö,¯Öê%Ö, ¯Ö−Ö¾Öê»Ö“µÖÖ ´ÖÖêšüÖÆüæ−Ö ÃÖ¸üÃÖ †ÃÖê»Ö †£Ö¾ÖÖ ŸÖê£Öß»Ö ×´ÖšüÖ“ÖÖ ¤ü¸ü úÖêú%ÖÖ¯ÖêÖÖ ú´Öß †ÃÖê»Ö ´Æü%Öæ−Ö¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 84ISBN. : 978-93-83401-46-8
¯ÖϾÖÖÃÖÖ“ÖÖ ¡ÖÖÃÖ, ¾ÖÖÆüŸÖãúß“ÖÖ Ö“ÖÔ ÃÖÖ¸üê ÃÖÖêÃÖæ−Ö ¤êü¿ÖÖ¾Ö¸üᯙ ˆ¤ü´Öß ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß úÖÆüß −Ö±úÖ ú´Ö×¾ÖŸÖ†ÃÖ%ÖÖ¸ü †Ö×%Ö ´Æü%Öæ−Ö“Ö ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖÖ“Öß Æü§ü †Öê»ÖÖÓ›æü−Ö ŸÖê ²ÖÖ¸ü¤üê¿ÖÖŸÖ ´Ößšü Ö¸êü¤üßÃÖÖšüß •ÖÖŸÖ †ÃÖ%ÖÖ¸ü´Æü%Öæ−Ö ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߸üÖ•ÖÖÓ−Öß µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ÷ÖÖê™üß“ÖÖ ×¾Ö“ÖÖ¸ü úºþ−Ö ²ÖÖ¸ü¤êü¿ÖÖŸÖæ−Ö µÖê%ÖÖ·µÖÖ ×´ÖšüÖ¾Ö¸ü •Ö²Ö¸ü ú¸ü²ÖÃÖ×¾Ö»µÖÖ“ÖÖ ×−Ö%ÖÔµÖ ‘ÖêŸÖ»ÖÖ. ÆüÖ •Ö²Ö¸ü ú¸ü ³Öºþ−Ö ¤êü¿ÖÖ¾Ö¸üᯙ ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß •Ö¸ü ²ÖÖ¸ü¤êü¿ÖÖÓŸÖæ−Ö ´Ößšü †Ö%Öæ»ÖÖ÷Ö»Öê, ŸÖ¸ü ÃÖÖÆüוÖú“Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ ×´ÖšüÖ“ÖÖ ¤ü¸ü ´Ö¸üÖšüß ¸üÖ•µÖÖŸÖß»Ö ×´ÖšüÖ¯ÖêÖÖ •ÖÖÃŸÖ ¸üÖÆüᯙ †Ö×%Ö †ÃÖê —ÖÖ»Öê ´Æü%Ö•Öê ÃÖÖÆüוÖú“Ö ¾ÖÖÆüŸÖãúß“ÖÖ Ö“ÖÔ †Ö×%Ö ¯ÖϾÖÖÃÖÖ“ÖÖ ¡ÖÖÃÖ ÃÖÆü−Ö ú¸üÖ¾ÖÖ »ÖÖ÷Ö%ÖÖ¸ü −ÖÃÖ»µÖÖ−Öê¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß úÖêú%ÖÖŸÖᯙ ´Ößšü Ö¸üê¤üß»ÖÖ ¯ÖÏÖ¬ÖÖ−µÖ ¤êüŸÖß»Ö. µÖÖ´Öãôêû úÖêú%ÖÖŸÖᯙ ´Ößšü ¾µÖ¾ÖÃÖÖµÖÖ»ÖÖ ÃÖÓ¸üÖ%Ö×´Öôûê»Ö, †ÖêÃÖ ¯Ö›ü»Öê»Öß ×´ÖšüÖ÷Ö¸êü ³Ö¸ü³Ö¸üÖ™üß»ÖÖ µÖêŸÖᯙ †Ö×%Ö •Ö²Ö¸ü •ÖúÖŸÖ ³Öºþ−Ö úÖÆüß ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üß²ÖÖ¸ü¤üê¿ÖÖÆüæ−Ö ´Ößšü †Ö%ÖŸÖß»Ö, ŸÖ¸ü ÃÖ¸üúÖ¸ü“µÖÖ •ÖúÖŸÖß“µÖÖ ˆŸ¯Ö−ÖÖŸÖ ¾ÖÖœü ÆüÖê‡Ô»Ö †Ö×%Ö ÃÖ¾ÖÖÔ£ÖÖÔ−ÖêÃÖ¸üúÖ¸ü“ÖÖ“Ö ±úÖµÖ¤üÖ ÆüÖê‡Ô»Ö. µÖÖ ¬ÖÖê¸ü%ÖÖ´ÖÖ÷Öê ÃÖÓ¸üÖÖ%ÖÖ“Öê ¬ÖÖê¸ü%Ö †¿Öß“Ö ³Öæ×´ÖúÖ ÆüÖêŸÖß. 1671 “µÖÖ†Ö¯Ö»µÖÖ ¯Ö¡ÖÖŸÖ ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê ´Æü%ÖŸÖÖŸÖ, \"×´ÖšüÖ“µÖÖ ´ÖÖ´Ö»ÖÖ..... ú¤üÔ »ÖÖÖ ºþ¯ÖµÖê µÖÖ¾ÖµÖÖ“ÖÖ ´ÖÖ´Ö»ÖÖ\"†Ö×%Ö ´Æü%Öæ−Ö“Ö ŸµÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»µÖÖ †ÖµÖÖŸÖ ÆüÖê%ÖÖ·µÖÖ ×´ÖšüÖ¾Ö¸ü •Ö²Ö¸ü •ÖúÖŸÖ ²ÖÃÖ×¾Ö%µÖÖ“ÖÖ †Ö¤üê¿Ö פü»ÖÖÆüÖêŸÖÖ †Ö×%Ö ŸµÖÖÓ“Öß †Ó´Ö»Ö²ÖÖ•Ö¾Ö%Öß ŸÖÖ²Ö›üŸÖÖê²Ö ú¸ü%µÖÖ“Öß ŸÖÖ×ú¤ü †×¬ÖúÖ·µÖÖ−ÖÖ ×¤ü»Öß ÆüÖêŸÖß.ÃÖÖ¸üÖÓ¿Ö : ´ÖÆüÖ¸üÖ™üÒÖ“µÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖ »ÖêÖ−ÖÖ“µÖÖ ¥ü™üß−Öê, ׿־ÖÖ•Öß ¸üÖ•ÖÖÓ“µÖÖ ˆ¤üµÖÖ“Öê ´ÖÆüŸ¾Ö Æüê ‹ú ´Ö¬µÖ¾ÖŸÖáÃÖã¡Ö פüÃÖæ−Ö µÖêŸÖê. úÖ¸ü%Ö ¯Ö¸üÓ¯Ö¸üÖ÷ÖŸÖ “ÖÖ»ÖŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ ¾µÖ¾ÖãÖêŸÖ ²Ö¤ü»Ö úºþ−Ö ŸÖß ¾µÖ¾ÖãÖÖ “ÖÖ»Ö¾Ö%µÖÖ“ÖêúÖµÖÔ ú¸ü%Öê. †¿ÖÖ ¤üÖê−Æüß ¯ÖÖŸÖôûß¾Ö¸ü ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Ö߸üÖ•Öê µÖ¿ÖþÖß —ÖÖ»Öê. †×¬ÖúÖ׬Öú »ÖÖêúÖÓ“Öê ÃÖãÖÃÖÖ¬ÖÖµÖ“Öê †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü ¾ÖÃÖã»Öß úÖ´Ö÷ÖÖ¸üÖÓ−Öß •Ö×´Ö−ÖßŸÖ †×¬Öú ¯Ößú ‘Öê‰ú−Ö ŸµÖÖ´Öãôêû ¾ÖÃÖæ»Öß“Öê ˆŸ¯Ö®Ö ¾ÖÖœüê»Ö†¿Öß ¾µÖ¾ÖãÖÖ êú»Öß. ´Æü%Öæ−Ö“Ö †Ö¾Öú †Ö×%Ö •ÖÖ¾Öú †¿ÖÖ ¤üÖê−Æüß ²ÖÖ•Öã“ÖÖ ×¾Ö“ÖÖ¸ü úºþ−Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖß׿־ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖÓ−Öß †Ö¯Ö»Öß µÖÓ¡Ö%ÖÖ úÖµÖÔÖ´Ö úºþ−Ö •Ö−ÖÃÖãÖ ÃÖÖ¬Ö%µÖÖ“ÖÖ ¯Öϵ֟−Ö úê »ÖÖ. ´Ö¬µÖµÖã÷ÖÖŸÖ»ÖÖêú¿ÖÖÆüß“µÖÖ ¯Ö¬¤üŸÖß“ÖÖ †¾Ö»ÖÓ²Ö ú¸ü%ÖÖ¸üÖ ¸üÖ•ÖÖ ´Æü%Öæ−Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖß ×¿Ö¾ÖÖ•Öß ´ÖÆüÖ¸üÖ•ÖÖ“ÖÖ ˆ»»ÖêÖ ú¸üŸÖÖµÖê‡Ô»Ö. ‹Óú¤ü¸üßŸÖ ”û. ׿־ÖÖ•Öß ¸üÖ•ÖÖ“Öê ¬ÖÖê¸ü%Ö Æêü »ÖÖêúú»µÖÖ%ÖúÖ¸üß ¾µÖ¾ÖãÖê“Öê ¯ÖÏןÖú ÆüÖêŸÖê.ÃÖÓ¤ü³ÖÔ :- 1) ãú»Öú%Öá †. ¸üÖ. (ÃÖÓ¯ÖÖ) ´Ö¸üÖšü¶Ö“ÖÖ ‡×ŸÖÆüÖÃÖ, úÖòÛ−™ü−Öê−™ü»Ö ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Öã%Öê, ¯ÖÏ£Ö´ÖÖ¾Öé¢Öß 1984. 2) ÷Öê»Ö †Öò´Ö¾Æêü™ü (†−Öã. ¯Öß.›üß. פü‘Öê), ¾ÖÃÖÖÆüןÖú ÃÖ´ÖÖ•ÖÖŸÖᯙ ÃÖÖÓÃúé ןÖú ²ÖÓ›ü, ÃÖã÷ÖÖ¾ÖÖ ¯ÖÏúÖ¿Ö−Ö, ¯Öã%Öê, 15 †Öò÷ÖÙü 1995. 3) ãú»Öú%Öá †. ¸üÖ., ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ÃÖ´ÖÖ•Ö †Ö×%Ö ÃÖÓÃéúŸÖß, ›üÖµÖ´ÖÓ›ü ¯ÖÛ²»Öêú¿Ö−Ö, ¯Öã%Öê, ¯ÖÏ£Ö´ÖÖ¾Öé¢Öß, ´Öê 2008. 4) ´ÖêÆüë¤üôêû ÷Ö•ÖÖ−Ö−Ö ³ÖÖÃú¸ü, ÁÖß. ¸üÖ•ÖÖ ×¿Ö¾Ö ”û¡Ö¯ÖŸÖß, ›üÖµÖ´ÖÓ›ü ¯ÖÛ²»Öúê ¿Ö−Ö, ¯Öã%Öê, Û¾¤üŸÖßµÖ †Ö¾Öé¢Öß, 2008. 5) ¤îü×−Öú »ÖÖêú´ÖŸÖ, ÃÖÖê»ÖÖ¯Öæ¸ü פü. 19 ±úê ²ÖÎã¾ÖÖ¸üß 2016.¤üÖ¤üÖ¯ÖÖ™üᯙ ¸üÖ•ÖôêûÛú»ÖÖ ¾Ö ×¾Ö–ÖÖ®Ö ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †Öפü®ÖÖ£Ö®ÖÝÖ¸ü,ŸÖÖ.¯ÖÖ£Ö›üá, וÖ.†Æü´Ö¤ü®ÖÝÖ¸ü 85ISBN. : 978-93-83401-46-8
Search
Read the Text Version
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
