ยุคโบราณ

141 4. การค้า การค฾าในจักรวรรดิโรมันรุ฽งเรืองมาก มีทั้งการค฾ากับดินแดนภายในและนอกจักรวรรดิ ปจใ จยั สําคัญท่ีทําให฾การค฾าเจริญรุ฽งเรือง ได฾แก฽ ขนาดของดินแดนที่กว฾างใหญ฽และจํานวนประชากร ซ่ึงเป็น ตลาดขนาดใหญ฽สามารถรองรบั สนิ คา฾ ต฽างๆได฾มาก นอกจากน้ีการจัดเก็บภาษีการค฾าก็อยู฽ในอัตราต่ําและยัง มีการใชเ฾ งินสกุลเดยี วกนั ทั่วจกั รวรรดิ ประกอบกับภายในจักรวรรดิโรมันมีระบบคมนาคมขนส฽งทางบก คือ ถนนและสะพานท่ีติดต฽อเช่ือมโยงกับดินแดนต฽างๆ ได฾สะดวก ทําให฾การติดต฽อค฾าขายสะดวกรวดเร็ว การค฾ากับดินแดนนอกจักรวรรดิโรมันที่สําคัญได฾แก฽ ทวีปเอเชีย โดยเฉพาะการค฾ากับอินเดียซ่ึงส฽งสินค฾า ประเภทเครื่องเทศ ผ฾าฝูาย และสินค฾าฟุมเฟือยต฽างๆ สําหรับชนชั้นสูงเข฾ามาจําหน฽าย โดยมีกรุงโรมและ นครอะเล็กซานเดรียในอียปิ ตแเป็นศูนยแกลางการค฾าทสี่ ําคัญ 5. อุตสาหกรรม ความร฽ุงเรืองทางกาค฾าของจักรวรรดิโรมันส฽งเสริมให฾มีการผลิตสินค฾า อุตสาหกรรมอย฽างกว฾างขวาง ดินแดนที่มีการประกอบอุตสาหกรรมท่ีสําคัญได฾แก฽ แหลมอิตาลี สเปน และ แคว฾นกอล ซ่ึงผลิตสินค฾าประเภทเคร่ืองปใ้นดินเผาและส่ิงทอ อย฽างไรก็ตาม อุตสาหกรรมในเขตจักรวรรดิ โรมนั ส฽วนใหญเ฽ ปน็ อุตสาหกรรมขนาดเล็กที่ใชแ฾ รงงานคนเป็นหลัก 6. สังคม จกั รวรรดิโรมันมีความเจริญด฾านสังคมมาก ท่ีสําคัญได฾แก฽ ภาษา การศึกษา วรรณกรรม การก฽อสร฾าง และสถาปตใ ยกรรม วิทยาการตา฽ งๆ และวิถีดาํ รงชีวติ ของชาวโรมัน 7. ภาษาละติน ชาวโรมันพัฒนาภาษาละตินจากตัวพยัญชนะในภาษากรีกท่ีพวกอีทรัสคัน นํามาใช฾ในแหลมอิตาลี ภาษาละตินมีพยัญชนะ 23 ตัว ใช฾กันแพร฽หลายในมหาวิทยาลัยของยุโรปสมัย กลาง และเป็นภาษาทางราชการของศาสนาคริสตแนิกายโรมันคาทอลิกมาจนถึงศตวรรษ 1960 นอกจากน้ี ภาษาละตินยังเป็นภาษากฎหมายของประเทศในยุโรปตะวันตกนานหลายร฾อยปีและเป็นรากของภาษาใน ยุโรป ได฾แก฽ ภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส สเปน โปรตุเกส และโรมาเนีย ภาษาละตินยังถูกนําไปใช฾เป็นช่ือทาง วิทยาศาสตรเแ ชน฽ เดียวกับภาษากรีกด฾วย การศึกษา โรมันส฽งเสริมการศึกษาแก฽ประชาชนของตนท่ัวจักรวรรดิในระดับประถมและมัธยม โดยรัฐจัดให฾เยาวชนทั้งชายและหญิงที่มีอายุ 7 ปี เข฾าศึกษาในโรงเรียนประถมโดยไม฽ต฾องเสียค฽าเล฽าเรียน ส฽วนการศึกษาระดับมัธยมเริ่มเมื่ออายุ 13 ปี วิชาท่ีเยาวชนโรมันต฾องศึกษาในระดับพ้ืนฐาน ได฾แก฽ ภาษา ละติน เลขคณิต และดนตรี ผู฾ที่ต฾องการศึกษาวิทยาการเฉพาะด฾าน ต฾องเดินทางไปศึกษาตามเมืองที่เปิด สอนวิชานั้นๆ โดยเฉพาะ เช฽น กรุงเอเธนสแสอนวิชาปรัชญา นครอะเล็กซานเดรียสอนวิชาการแพทยแ ส฽วน กรุงโรมเปิดสอนวิชากฎหมาย คณิตศาสตรแ และวิศวกรรมศาสตรแ 8. วรรณกรรม โรมันได฾รับอิทธิพลด฾านวรรณกรรมจากกรีก ประกอบกับได฾รับการส฽งเสริมจาก จักรพรรดิโรมัน จึงมีผลงานด฾านวรรณกรรมจํานวนมากท้ังบทกวีและร฾อยแก฾ว มีการนําวรรณกรรมกรีกมา เขียนเป็นภาษาละตินเพ่ือเผยแพร฽ในหมู฽ชาวโรมัน และยังมีผลงานด฾านประวัติศาสตรแ นักประวัติศาสตรแ โรมันที่มีชื่อเสียงคือ แทซิอุส (Tacitus) ซึ่งวิพากษแการใช฾ชีวิตฟุมเฟือยของชาวโรมัน ส฽วนกวีที่มีชื่อเสียง

142 มากท่ีสุดคนหนึ่งของโรมันคือ ซิเซโร (Cicero) ซ่ึงมีผลงานจํานวนมากรวมท้ังการแสดงความคิดเห็น ทางการเมือง 9. การก่อสร้างและสถาปัตยกรรม ผลงานด฾านการก฽อสร฾างเป็นมรดกที่ย่ิงใหญ฽ของชาวโรมัน โรมันเรียนรู฾พื้นฐานและเทคนิคการก฽อสร฾าง การวางผังเมืองและระบบระบายนํ้าจากกรีกจากน้ันได฾พัฒนา ระบบก฽อสร฾างของตนเอง ชาวโรมันได฾สร฾างผลงานไว฾เป็นจํานวนมาก เช฽น ถนน สะพาน ท฽อส฽งน้ําประปา อัฒจันทรแคร่ึงวงกลม สนามกีฬา ฯลฯ อน่ึง ในสมัยน้ีมีการใช฾ปูนซีเมนตแเป็นวัสดุก฽อสร฾างอย฽างแพร฽หลาย นอกจากผลงานด฾านการก฽อสร฾างแล฾ว โรมันยังมีผลงานด฾านสถาปใตยกรรมซ่ึงได฾รับยกย฽องว฽าเป็นศิลปกรรม ท่ีงดงามจํานวนมาก เช฽น พระราชวัง วิหาร โรงละครสร฾างเป็นอัฒจันทรแครึ่งวงกลม ฯลฯ อย฽างไรก็ตาม แม฾วา฽ โรมนั จะรบั สถาปใตยกรรมกรีกเป็นต฾นแบบงานสถาปใตยกรรมของตน แต฽ชาวโรมันก็ได฾พัฒนารูปแบบ ที่เป็นเอกลักษณแของตนด฾วย เชน฽ ประตู วงโค฾ง และหลังคาแบบโดม ภาพที่ 5.13 สถาปตใ ยกรรมโฟรมั ทีม่ า: https://sites.google.com 9.1 โฟรัม (Forum) เป็นย฽านชุมนุมชน สถานที่ราชการ ตลาด โฟรัมจะมีลักษณะเป็น ลานกว฾างแต฽บางแห฽งอาจจะมีหลังคา บริเวณรอบๆจะรายล฾อมด฾วย อาคาร สถานที่ราชการ วิหาร หอสมุด ที่มีชื่อเสียงในสมัยจักรวรรดนิ ีค้ ือ โฟรัมของทราจัน (Forum of Trajan)

143 ภาพที่ 5.14 อาคารบาซิลิกา ทมี่ า: https://sites.google.com 9.2 บาซลิ ิกา (Basilica) เป็นช่ือเรียกอาคารขนาดใหญ฽ซ่ึงใช฾เป็นศาลยุติธรรมและอาคาร พาณชิ ยแของรัฐ ทม่ี ชี ่ือเสยี งมากคือ บาซิลิกา อลุ ปิอา (Basilica Ulpia) และบาซลิ ิกาโนวา (Basilica Nova) ภาพท่ี 5.15 สะพานและท฽อส฽งน้าํ ท่มี า: https://sites.google.com 9.3 สะพานและท฽อส฽งนํา้ (Bridges and Aqueduct) การทําท฽อนํา้ มที ั่วไปในอาณาจักร โรมันเพื่อบริการน้ําสะอาดแก฽ประชาชน บางแห฽งต฾องลําเลียงน้ําผ฽านหุบเขาและที่ลุ฽ม ท฽อน้ําท่ีมีสะพาน รองรับยกระดับนํ้าผ฽านหุบเขาและที่ลุ฽มท่ีมีชื่อเสียงมากคือ Pont Du Gard ที่เมืองนิมสแทางตอนใต฾ของ ฝรงั่ เศส มีช฽วงที่ข฾ามชอ฽ งเขาหลายตอนดว฾ ยกนั การก฽อสร฾างแบบประตโู ค฾ง

144 ภาพที่ 5.16 โรงละครและสนามกีฬา ท่มี า: https://sites.google.com 9.4 โรงละครและสนามกีฬา (Theatres and Amphitheatres) เป็นสถานที่พักผ฽อน ชมกีฬา ชาวโรมันมีด฾วยกันหลายแห฽งแห฽งท่ีมีชื่อคือ Colosseum เป็นโรงมหรสพรูปวงกลมท่ีมี อัฒจันทรลแ อ฾ มรอบ สําหรับเกมกฬี าตอ฽ ส฾ูและความบันเทงิ ของสาธารณชน ภาพที่ 5.17 ประตูชัย ทมี่ า: https://sites.google.com 9.5 ประตูชัย (Triumphal Arch) สร฾างขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะจากสงคราม สร฾าง โดยจักรพรรด์ิ นิยมสร฾างคร฽อมถนนโดยทําเป็นแท฽งสี่เหลี่ยม ตรงกลางทําเป็นทางลอดและประตูโค฾ง บริเวณส฽วนหน฾าและหลังประดับด฾วยประติมากรรมและข฾อความจารึกเหตุการณแหรือวีรกรรมของผ฾ูสร฾าง ทไ่ี ด฾ชัยชนะจากสงคราม

145 10. จิตรกรรม จิตรกรรมของโรมัน อาศัยจากการค฾นคว฾าข฾อมูลจากเมืองปอมเปอี สตาบิเอ และ เฮอรแคิวเลนุม ซึ่งถูกถล฽มทับด฾วยลาวาจากภูเขาไฟวิสุเวียส เม่ือ ค.ศ. 622 และถูกขุดค฾นพบในสมัย ปใจจบุ นั จิตรกรรมฝาผนงั ประกอบดว฾ ยแผงรูปสี่เหล่ียมผืนผ฾า ซ่ึงมักเลียนแบบหินอ฽อน เป็นภาพทิวทัศนแ ภาพคน และภาพเก่ียวกับสถาปใตยกรรมมีการใช฾แสงเงา และกายวิภาคของมนุษยแชัดเจน เขียนด฾วยสีฝุน ผสมกับกาวนํ้าปูนและสีขี้ผึ้งร฾อน นอกจากการวาดภาพ ยังมีภาพประดับด฾วยเศษหินสี (Mosaic) ซึ่งใช฾ กนั อยา฽ งกวา฾ งขวาง ทง้ั บนพื้นและผนงั อาคาร ภาพท่ี 5.18 ภาพจิตกรรมฝาผนงั ท่ีมา: https://sites.google.com 11. ประติมากรรม ประติมากรรมของโรมัน รับอิทธิพลมากจากชาวอีทรัสกันและกรีกยุคเฮเลนิ สติก แสดงถึงลักษณะท่ีถูกต฾องทางกายภาพ เป็นแบบอุดมคติที่เรียบง฽าย แต฽ดูเข฾มแข็งมาก ประตมิ ากรรมอกี ชนดิ หนง่ึ ทีเ่ ปน็ ท่ีนยิ มคือ ประติมากรรมรูปนูนเรื่องเกี่ยวกับประวัติศาสตรแ มีรายละเอียด ของเรื่องราว เหตุการณแถูกต฾อง ชัดเจน ประติมากรรมโรมันในยุคหลัง ๆ เร่ิมเป็นเร่ืองราวเกี่ยวกับ พิธกี รรมทางศาสนามากเป็นพิเศษ วัสดุที่ใช฾สร฾างประติมากรรมของโรมันมักสร฾างข้ึนจาก ขี้ผ้ึง ดินเผา หิน และสาํ รดิ .

146 บทสรปุ อารยธรรมกรกี กาํ เนิดบริเวณชายฝใ่งทะเลอเี จยี น หม฽ูเกาะต฽าง ๆ และดินแดนกรีซ สภาพภูมิประเทศเป็นหุบเขา ทําให฾แต฽ละรัฐจึงเป็นอิสระต฽อกัน เป็นรัฐเล็ก ๆ มากมาย เกาะครีต เป็นเกาะใหญ฽และมีความสําคัญ ของกรีก กรีกสมัยก฽อนประวัติศาสตรแ 4000 ก฽อนคริสตกาล มีการค฾นพบเครื่องมือ และหลักฐานการ ต้งั ถ่นิ ฐานบา฾ นเรือน รวมถงึ ปูอมปราการ บนเกาะครีต มีการใชโ฾ ลหะทองแดง สําริด กรีกสมัยประวัติศาสตรแ 2000 ก฽อนคริสตกาล. กําเนิดอารยธรรมไมนวน การค฾นพบดินเผาจารึก ตัวอักษรบนเกาะครีต มีการก฽อสร฾างวังใหญ฽โต ต฽อมาถูกรุกรานจากพวกไมซิเนียน และต฽อมาเป็นพวก ดอเรียน ในปี 1120-800 ก฽อนคริสตการล ถือเป็น “ยุคมืด” การค฾าขายถูกพวกฟินิเชียนเข฾ามาขยาย อิทธิพล โฮเมอรแ และอิเลียด โอดิสซียแ เกิดในช฽วงนี้ ในปี 800 ก฽อนคริสตกาลคือ ยุคคลาสสิค มีลักษณะ เป็นนครรัฐ เรียกว฽า “โพลิส” มีกษัตริยแ และขุนนางปกครองนคร เริ่มใช฾ระบอบประชาธิปไตย ในปี 500 ก฽อนคริสตกาล ศูนยแกลางอย฽ูท่ี เอเธนสแ แคว฾นแอตติก Attica ได฾ร฽วมกันกับนครรัฐกรีกอื่น ปูองกันการ รุกรานจากเปอรแเซีย กลายเป็นยุคทองแห฽งเอเธนสแ และต฽อมา 431-404 ก฽อนคริสตกาล สงครามเพโล พอนนีเชียน ระหว฽างเอเธนสแ กับสปารแตา ผลทําให฾ มาซีโดเนีย เข฾าครอบครองกรีก สมัยพระเจ฾าอเล็กซาน เดอรมแ หาราช เรยี กวา฽ ยคุ “เฮลเลนิสตกิ ” ขยายดนิ แดนครอบคลุมถึงอยี ปิ ตแ และอนิ เดีย มรดกทีส่ าคัญของกรีก สถาปใตยกรรม ชาวกรีกให฾ความสําคัญกับเทพเจ฾า เชื่อว฽าพลังธรรมชาติจะให฾คุณและโทษได฾ อํานาจลึกลับน้ีมาจากเทพเจ฾าเป็นผู฾บันดาล วิหารบูชาเทพเจ฾า“พารแเธนอน” สร฾างด฾วยหินอ฽อน หลังคา หน฾าจวั่ มีเสาหิน ประตมิ ากรรม สะท฾อนให฾เห็นถึงลักษณะธรรมชาติ เทพเจ฾าจึงเหมือนมนุษยแ งานในยุคแรกจะตรง ๆ แขง็ ทอ่ื และในสมัยคลาสสิคเร่ิมมีลักษณะพริ้วไหว และสมัยหลังจะแสดงถึงความปวดร฾าว ความทรมาน ของมนุษยแ จิตรกรรม ภาพวาดในยุคแรก นิยมพ้ืนสีแดง คนสีดํา วาดบนภาชนะ และยุคเฮลเลนิสติก มีการ นํากระเบื้องสีมาประดับ เรยี กว฽า โมเสก Mosaic นาฏกรรม เป็นการละครของกรีก ร฾องประสานเสียง ในเทศกาลบวงสรวงและเฉลิมฉลองเทพเจ฾า เป็นละครประเภทโศกนาฎกรรม และสขุ นาฏกรรม วรรณกรรม โฮเมอรแ กวีนกั เล฽าเร่ืองได฾แต฽ง “อีเลยี ด” และ “โอดสิ ซี” เป็นเรอื่ งเกยี่ วกบั สงครามทรอย

147 นักปราชญแท่ีสําคญั ของโลก ไดแ฾ ก฽ เฮโรโดตสุ โซเครตีส อริสโตเต้ลิ และเพลโต อารยธรรมโรมัน โรมกอ฽ ตัวจากหมบู฽ า฾ นทางภาคกลางของอติ าลี อุปนสิ ัยของโรมันคอื ความเคร฽งขรึมและสร฾างสรรคแ สิ่งต฽างๆ อย฽างช฾าๆ แต฽ม่ันคง ความสามารถทางทหารของโรมันอยู฽ที่ความอดทนมากกว฽ายุทธวิธีที่ฉลาด ปราดเปรอื่ ง ประมาณ 600 ปี ก฽อนคริสตกาล บรรดาผ฾ูอพยพต฽างรวมตัวกันตั้งนครรัฐแห฽งโรมข้นึ ทางเหนือของ โรมติดต฽อกับ อีทรูเนีย เป็นท่ีอยู฽อาศัยของพวกที่มีอารยธรรมสูงเรียกว฽า อีทรัสกัน ซ่ึงเป็นพวกท่ีวางรูป วฒั นธรรมของชาวโรมันแตเ฽ ริ่มแรก ในราว 509 ก฽อนคริสตกาล ขุนนางโรมันประสบความสําเร็จในการล฾มกษัตริยแอีทรัสกัน และ เปลีย่ นแปลงระบอบกษตั ริยแมาเป็นสาธารณรัฐปกครองโดยชนชน้ั ขุนนาง ชนชน้ั สูง คือ แพทริเชียน ส฽วนชน ชนั้ ตา่ํ หรอื เพลเบียน นน้ั เกือบไม฽มสี ทิ ธทิ างการเมอื งเลย พวก เพลเบยี น ยกฐานะของตน เพ่ือเข฾ามามีส฽วนร฽วมในการปกครอง พวกเพลเบียนเลือกตัวแทน ของตนเรยี กว฽า ทรีบนู ให฾เป็นปากเสยี งและเป็นตัวแทนผลประโยชนขแ องตนในรฐั บาลซ่ึงคมุ โดยแพทริเชียน 450 ปีก฽อนคริสตกาล ได฾มีการนํากฎหมายเขียนเป็นลายลักษณแอักษร คือ กฎหมายสิบสองโต฿ะ กฎหมายนี้ช฽วยพิทักษแบรรดาเพลเบียน ให฾พ฾นจากอํานาจตามอําเภอใจของชนชั้นแพทริเชียน กฎหมายสิบ สองโตะ฿ น้ีนับว฽ามีความสาํ คัญมากต฽อพัฒนาการทางกฎหมายรฐั ธรรมนญู ของ โรมัน การปกครอง รูปสมบูรณาญาสิทธิราช สืบสันตติวงศแ เริ่มตั้งแต฽ออกุสตุสเป็นต฾นราชวงศแ คนที่ดู เสมือนหนึ่งเป็นผู฾ฝใงระบอบการปกครอง คือ ออกเตเวียน ทําหน฾าท่ี “ออกุสตุส” ซ่ึงมีความหมายว฽า “สงู สดุ ” ในยุคของออกุสตสุ น้ี ได฾รบั การยกย฽องวา฽ “ Roman s golden Age” และในสมัยออกุสตุสน่เี อง ที่ ฐานะของจักรพรรดไิ ดร฾ ับการยกยอ฽ งเชิดชูช้นึ เปน็ เจ฾า และมสี ิทธเิ ลอื รัชทายาทด฾วยพระองคแเองด฾วย สําหรับ ในรชั สมยั ของพระเจ฾าออกุสตสุ น้มี เี หตุการณสแ าํ คัญอันหน่ึงเกิดข้นึ ก็ คือ พระเยซูคริสตแ ประสูติที่นครเบธเล เฮม ในมลฑลจเู ดียของโรมนั มรดกสาคญั ของโรมนั 1. ถนนโรมนั โดยการนาํ หนิ ศลิ า มาทําเปน็ พื้นถนน สามารถรองรบั นํ้าหนักของรถม฾าได฾ 2. ท฽อส฽งนา้ํ และประตูชัย 3. กองกําลังทหารฟาลังสแ เป็นกองทหารรบที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในยุโรป ทหารเม่ือออกรบก็จะ ไดร฾ ับคา฽ จ฾าง เมื่อพักรบกลับบ฾านประกอบอาชีพด้งั เดมิ 4. โคลอสเซียม เป็นสนามกีฬาอัฒจันทรแล฾อมรอบ เดิมทีสร฾างเพื่อเป็นการพบปะระหว฽างรัฐ กับ ประชาชน ต฽อมากลายเป็นสังเวียนการต฽อส฾ูของทาส หรือพวกกลาดิเอเตอรแ (นักรบ) เป็นลานประหาร นกั โทษทถี่ กู ตัดสนิ ประหารชีวติ โดยนํามาสกู฾ ับสงิ โต ขณะเดยี วกนั เป็นทีแ่ ขง฽ มา฾ ศึกด฾วย

148 ลักษณะของโรมนั เปรียบเทียบกับกรกี 1. โรมนั เขม฾ งวดเรื่องความยตุ ิธรรม การลงโทษอยา฽ งโหดร฾าย ไม฽คอ฽ ยมเี มตตา 2. กรกี บูชาเหตผุ ล แตโ฽ รมนั เคารพในอาํ นาจ 3. กรีก เรียกร฾องความรูสึกสว฽ นตัวและเสรีภาพส฽วนบคุ คล โรมันให฾ความสําคัญพิเศษในเร่ืองความ สารถควบคมุ ตัวเอง และความอย฽ูในระเบยี บแบบแผน 4. กรีก เปน็ นกั ทฤษฎแี ละศิลปนิ ท่ีปราดเปรอ่ื ง ในขณะทโ่ี รมันสนใจทางนิตธิ รรมศาสตรแและทฤษฎี รฐั ศาสตรแ ความเสอ่ื มของจักรวรรดโิ รมนั เม่ือพระจักรพรรดิคอนสแตนติน ย฾ายเมืองหลวงจากตะวันตก ไป ตะวันออก ก็ได฾ก฽อให฾เกิด ความรส฾ู กึ แตกแยกระหวา฽ ง 2 ฝง่ใ จกั รวรรดิตะวันตก น้นั ได฾ถูกพวกอนารยชนเยอรมนั (Teutonic) ลม฾ ล฾างไป ต้ังแต฽ปี ค.ศ. 476 ขณะท่ีจักรวรรดิตะวันออก มีอายุยืนยาวมาจนถึงสมัยท่ีถูกพวกเตอรแกรุกรานในปี ค.ศ. 1453 สาํ หรบั สาเหตคุ วามเสอื่ มของจักรวรรดิ 1. หลังปี ค.ศ. 180 ไม฽มีกําหนดการสืบตําแหน฽งไว฾ในรัฐธรรมนูญ ทําให฾เกิดการแย฽งอํานาจใน หม฽นู ายพล 2. การถกู โจมตีจากศัตรูภายนอก และเกดิ รัฐอิสระขึน้ ตามชายแดนท่ถี กู คกุ คาม 3. ท่ีดินแทบทั้งจักรวรรดิตกอย฽ูในเงื้อมมือชนชั้นสูงส฽วนน฾อยเท฽าน้ัน ชาวนาท่ีส้ินเนื้อประดาตัว กลายเป็นโคโลนุส ซ่ึงจะได฾รับท่ีดินช้ินหนึ่งจากเจ฾าของที่ดิน เพื่อทําการเพาะปลูกโดยเสรี แต฽จะต฾องชดใช฾ เจ฾าของทีด่ นิ ดว฾ ยแรงงานของตน เมอ่ื นานวันเข฾าก็เปลยี่ นสภาพเปน็ กงึ่ ทาส 4. สงครามกลางเมอื ง ทาํ ใหก฾ ระทบกระเทือนระบบการค฾า จกั รพรรดิที่สาคญั ของโรมัน 1. จูเลียส ซีซารแ รัฐบุรุษสถาปนาตนเองปกครองโรมัน เป็นผ฾ูนําทางทหารท่ีสําคัญท่ีสุด สมัยที่ เป็นสาธารณรฐั เปน็ ตน฾ กาํ เนิดคาํ วา฽ ไกเซอรแ-เยอรมนั ซารแ-รัสเซีย ซซี ารแ-โรมัน 2. ซีซารแ ออกุสตสุ 30 ปกี อ฽ น ค.ศ.–ค.ศ. 14 นบั เปน็ “ยคุ ทองของโรม” 3. ทิเบริอุส ค.ศ. 14-37 เพ่ิมอํานาจจักรพรรดิและลดอํานาจของสภาราษฎร 4. เนโร ค.ศ. 54-68 เป็นจักรพรรดิที่โหดเห้ียม เพราะฆ฽าพระมารดา พระอนุชา ชายา 2 องคแ รวมทั้งพระอาจารยแของพระองคแเองคือ เซเนคา (Seneca) รวมท้ังเป็นผู฾ท่ีทําการจุดไฟเผากรุงโรม เพียง เพื่อความบันเทิงของตัวเอง ปูายความผิดให฾พวกคริสเตียน และประหารชีวิตเป็นจํานวนมาก จักรพรรดิเน โรปลงพระชนมแพระองคแเอง ใน ค.ศ. 68

149 5. มารแคสุ ออเรลีอุส ค.ศ. 161-180 นับว฽าเป็นกษัตริยแพระองคแสุดท฾ายท่ีได฾รับการยกย฽องว฽าเป็น จักรพรรดิที่มี 5 พระองคแ (ค.ศ. 96-180) รัชสมัยของพระองคแนี้ถือว฽าเป็นสมัยสุดท฾ายของ สันติภาพโรมัน (Pax Romana) ซ่ึงคงอยู฽ระหว฽าง 27B.C.–180A.D. นับเป็นปีแห฽งสันติสุขโรมัน และเป็นช฽วงระยะท่ีอารย ธรรมเฮลเลนิสติคแผ฽ขยายออกไปในจักรวรรดมิ ากทีส่ ุด 6. คอนสแตนติน ค.ศ. 312-337 รวมจักรวรรดิโรมันเป็นจักรวรรดิเดียวกันได฾ช่ัวระยะเวลาหนึ่ง และย฾ายเมืองหลวงจากโรมไป ไบแซนติอุม เปล่ียนเรียกช่ือใหม฽ว฽า “คอนสแตนติโนเปิล” ตามพระนามของ พระองคแ โดยเจตนาจะให฾เป็นศูนยแกลางของการปกครองดินแดนท้ังภาคตะวันตกและตะวันออก แต฽การ ท้ังนี้กลับทําให฾ประชาชนเร่ิมรู฾สึกแบ฽งแยกทางจิตใจ ทางตะวันตกซ่ึงมีอิตาลี สเปน โลกยังยึดอารยธรรม โรมนั อยู฽ แต฽ทางตะวนั ออกซึ่งมีคอนสแตนตโิ นเปิล และเอเชียโมเนอรแต฽างรับอารยธรรมกรีก และเมื่อคอนส แตนตนิ ประกาศ “กฤษฎีกาแห฽งมลิ าน” แลว฾ คริสตศาสนาก็สามารถเผยแพรใ฽ นอาณาจักรโรมได฾



บรรณานกุ รม กาํ จร สุนพงษศแ รี.(2559). ประวตั ิศาสตร์ศิลปะจนี . กรงุ เทพฯ : จุฬาลงกรณมแ หาวิทยาลัย. คอสมอส. (2552). บันทึกโลก ฉบับรวมเล่ม 1–2. กรุงเทพฯ: ไทยควอลิตบ้ี ฿ุคสแ. คอสมอส. (2560). แกะรอยอารยะโรม:Traces of Roman Civilization. กรุงเทพฯ: ไทยควอลิตบี้ ฿ุคสแ. คอสมอส. (2560). บนั ทึกโลก ฉบับรวมเล่ม 1–2. กรุงเทพฯ: ไทยควอลติ บ้ี คุ฿ สแ. คลอ฽ ง ศริ ประภาธรรม.(2556).ประวตั ศิ าสตรจ์ ีนกาเนิดมนุษย์ดึกดาบรรพถ์ ึงอารยธรรมใหม่.กรงุ เทพ : ตถาตาพับลิเคชน่ั . คณะกรรมการวชิ าการมรดกอารยธรรมโลก ศนู ยวแ ชิ าบรู ณาการ.( 2553). มรดกอารยธรรมโลก.กรุงเทพฯ :มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร.แ คุณากรณแ วาณชิ ยแวิรฬุ หแ (แปล). (2551). ปรศิ นาพธิ ีกรรมของอารยธรรมโบราณ.กรุงเทพฯ: เนช่ันแนล จโี อกราฟฟกิ . ฐิตขิ วัญ เหล่ียมศิรวิ ัฒนา. 2559. อัจฉริยะ 100 หนา้ พระพุทธศาสนา. กรงุ เทพฯ: อมรินทรแพร้ินติ้ง แอนดแพบั ลิซซ่ิน. ณกมล ชาวปลายนา. (ม.ป.ป.).พื้นฐานอารยธรรม.กรงุ เทพฯ: ศุนยแเทคโนโลยที างการศึกษา มหาวิทยาลัย ศรีปทมุ .พมิ พแคร้ังที่ 2 ปรับปรงุ . ณฐั พล เดชขจร. (2560). ตานานเทพเจ้าอียปิ ต์. กรงุ เทพฯ : ยปิ ซี กรป฿ุ . ณฐั พล เดชขจร. (2560). 100 นครมหศั จรรยบ์ ันลอื โลก ตะวันออกกลาง แอฟริกา นครโบราณใต้ สมทุ ร.กรงุ เทพฯ: พี วาทนิ พบั ลเิ คชน่ั . ณัฐ อมรบวรวงศ.แ (2559). อยี ิบตโ์ บราณ. กรงุ เทพฯ : ยปิ ซี กรุป฿ . ดวงธดิ า ราเมศวรแ . (2555). จีน อารยธรรมย่งิ ใหญ่แต่โบราณแห่งตะวันออก. กรุงเทพฯ: แพรธรรม. ดวงธดิ า ราเมศวรแ . (2559). ประวตั ศิ าสตร์กรกี โบราณ. กรุงเทพฯ : สํานกั พมิ พกแ อแกว฾ . ดาณภุ า ไชยพรธรรม. (2560). จากรงุ่ เรืองสูล่ ม่ สลายของจักรวรรดิโรมนั . กรงุ เทพฯ: สนพ.กอแกว฾ . บรรจบ บรรณรจุ ิ. (2555). ประวัติศาสตรอ์ นิ เดยี โบราณ. กรงุ เทพฯ: ตถาตา พับลเิ คช่ัน. บรรพต กาํ เนิดศริ .ิ (2554). ประวตั ศิ าสตรก์ ารทตู ยุโรป ตง้ั แต่ยคุ โบราณจนถงึ ยุคฟ้ืนฟูศิลปะ วิทยาการ:การถ่ายทอดประเพณีทางการฑูต. กรงุ เทพฯ :โครงการตําราและสิ่งพิมพแ คณะ รัฐศาสตรแ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร.แ ปญใ ญา ววิ ฒั นานันท.แ (2558). เหตุการณส์ าคญั เปล่ียนแปลงโลก.กรงุ เทพฯ : ยิปซี กร฿ปุ . ปรีชา ศรีวาลยั .(2542). ประวตั ิศาสตรส์ ากลสมัยโบราณสมัยกลางสมยั ใหม. กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตรแ. ฝาุ ยวชิ าการ พีบีซี.(2552). เจาะลกึ 10 อาณาจกั รโบราณ.กรงุ เทพฯ : พีบซี .ี

152 พงษแลดา อิทธเิ มฆนิ ทร.แ (2559). Greece กรีก ประวัตศิ าสตร์และมรดกล้าคา่ ของอารยธรรมโบราณ. กรงุ เทพฯ : ยปิ ซี กร฿ุป. ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา. (2559). Greco-Eoman (ปัญญากรีก-โรมัน). กรุงเทพฯ : สํานักพิมพแโอ เพนบุค฿ .มหาวทิ ยาลัยราชภัฎสวนดุสิต. 2542. วถิ ีโลก. กรเุ ทพฯ: เธริ แดเวฟ เอด็ ดูเคชัน่ . รงรอง วงศโแ อบอ฾อม.(2560). ประวัติศาสตรจ์ นี . กรงุ เทพฯ : ธรรมสาร. วรรณเฉลมิ กันติพงศพแ ิพัฒนแ. (2551). ไขปริศนาอารยธรรมโบราณ. กรงุ เทพฯ: เพอลงั อิ พบั ลิชชิง่ . วีณา ศณธี ญั รัตนแ. (2545). อารยธรรมตะวันออกและตะวนั ตก. กรุงเทพฯ : ศลิ ปาบรรณาคาร. ศ.ศรสี รุ างคแ พลู ทรพั ยแ และคณะ. 2542. อารยธรรมตะวันออก. กรุงเทพฯ: ศูนยหแ นังสือธรรมศาสตร.แ สันตแ สวุ ทันพรกลู .(2552). อารยธรรมตะวันออกกลาง. กรงุ เทพฯ: สนพ.พบี ีซ.ี สุกัญญา มกราวุธ. (2560). อัจฉริยะ 100 หน้า เทพเจ้า. กรงุ เทพฯ: อมรินทรพแ ริน้ ตงิ้ แอนดแพับลิซซ่ิน. สุทัศนแ ยกส฾าน. (2558). อายธรรมสุดยอด.กรุงเทพฯ : สารคดี. หลวงวจิ ิตรวาทการ. (2561). ประวัติศาสตร์สมัยโบราณ. กรงุ เทพฯ : แสงดาวจาํ กัด. อภชิ ยั เรื่องศิริปิยะกลุ . (2559). AR Book มหศั จรรย์อยี ปิ ตโ์ บราณ. กรุงเทพฯ : บงกชเอด็ ดเู ทนเมนท.แ อัจจนา ผลานวุ ตั ร. 2551. คน้ พบอารยธรรมโลก อารยธรรมแรก. กรุงเทพฯ: เอเธนสแ พบั ลชิ ชง่ิ . อนนั ชัย จินดาวัฒน.แ (2552). กาเนินมหาอาณาจกั รโบราณ. กรงุ เทพฯ: ออฟเซท็ ครเี อช่นั . เอกชัย จนั ทรา. (2557). เมโสโปเตเมีย ถึงจักรวรรดเิ ปอร์เซียเส้นทางอารยธรรมย่งิ ใหญ่ของโลก . กรุงเทพฯ: ยิปซ.ี เอมอร เอาฬาร. (2551). อารยธรรมโบราณ โลกตะวนั ตก. กรงุ เทพฯ: สาํ นกั พมิ พปแ าเจรา. ภาณุพงษแ ตอ฽ สกลุ . (2559).หลกั คาสอนเรือ่ งจรยิ ธรรมของขงจื้อ. สบื ค฾นเม่อื 5 สิงหาคม 2561,จาก http://worldcivil14.blogspot.com. ปรีชา เหรียญทองดี.(2560). ประวัติเข็มทิศ .สืบคน฾ เม่ือ 5 สงิ หาคม 2561,จาก https://sites.google.com. รวมหลกั ธรรม.(ม.ม.ป.). สืบค฾นเม่อื 5 สิงหาคม 2561,จาก https://dhamma.mthai.com. วรรณคดมี หาภาระตะ(ม.ม.ป.) สบื คน฾ เม่ือ 10สิงหาคม 2561,จาก https://www.se-ed.com. อารยธรรมอินเดีย.(ม.ม.ป.). สบื ค฾นเม่อื 2 สงิ หาคม 2561,จาก https://supawann096.wordpress.com. อารยธรรมเมโสโปเตเมีย.(ม.ม.ป.). สืบคน฾ เมื่อ 2 สงิ หาคม 2561,จาก https://sites.google.com. อารยธรรมจีนโบราณ.(2559). สบื ค฾นเม่ือ 5 สงิ หาคม 2561,จาก https://writer.dek-d.com. อารยธรรมโบราณ .(2555).สืบคน฾ เม่อื 5 สงิ หาคม 2561,จาก https://panupong088.files.wordpress.com. วกิ ิพีเดยี สารานุกรมเสรี.(2561).พระถังซัมจ๋ัง. สบื คน฾ เมื่อ 5 สงิ หาคม 2561,จาก https://th.wikipedia.org ปกั กิง่ - พระราชวังตอ้ งห้าม หรือ พระราชวงั กู้กง.(2555).สบื คน฾ เมื่อ 5 สงิ หาคม 2561,จาก http://reviewchina.blogspot.com.

153 วราภรณแ จันทะข฾อ.(2559). ความรู้เกี่ยวกับประว้ตศิ าสตร์ประเทศมหาอานาจในเอเชีย. สบื คน฾ เมือ่ 5 สงิ หาคม 2561,จากhttp://faiwaraporn999.com. เฉงิ เต๋อ เมืองวัฒนธรรมโบราณของจนี . (2554) สบื คน฾ เม่ือ 5 สิงหาคม 2561,จาก https://travel.thaiza.com. อารยธรรมกรีก. (2549).สืบคน฾ เมอ่ื 5 สิงหาคม 2561,จาก https://writer.dek-d.com อารยธรรมตะวันตกสมยั โบราณ. (2553).สบื คน฾ เม่อื 6 สิงหาคม 2561,จาก https://yosocial.wordpress.com. อารยธรรมกรกี โบราณ( 2559)สืบค฾นเม่ือ 5 สงิ หาคม 2561,จาก https://sites.google.com. อารยธรรมโรมัน.( 2559).สืบคน฾ เมื่อ 5 สงิ หาคม 2561,จาก https://sites.google.com. krissanasirisom. (2559). อารยธรรมกรกี .สืบคน฾ เมื่อ 6 สงิ หาคม 2561,จาก http://krissana40.blogspot.com. Nakee Wathakarn.(2556).ปรัชญาจีนหลกั จริยปรัชญาของขงจ๊ือ.สืบค฾นเม่ือ 5 สิงหาคม 2561,จาก https://sites.google.com SAHABURAPA (2560). เปดิ บันทกึ ประวตั ิ จิ๋นซีฮ่องเต้ จักรพรรดิผยู้ ่งิ ใหญข่ องจีน. สบื ค฾นเมอ่ื 6 สงิ หาคม 2561,จาก http://plodlock.com. อารยธรรมอยี ิปต์โบราณ.(ม.ม.ป). สืบคน฾ เมอื่ 5 สิงหาคม 2561,จากhttp://www.archaeologyonline.com. ท่องอยี ิป์.(ม.ม.ป). สบื ค฾นเมื่อ 5 สิงหาคม 2561,จากhttp://www.thaigoodview.com. อารยธรรมโบราณ.(ม.ม.ป). สืบคน฾ เมอื่ 10 สงิ หาคม 2561,จาก http://wathakarn.blogspot.com.