หนังสือราชบุรีในยุคสงครามโลกครั้งที่2

จงั หวดั ราชบรุ ี



ในยุคสงครามโลก ครงั้ ที่ 2 (1)

(2)

ในยุคสงครามโลก ครัง้ ที่ 2 ISBN : 978-974-458-625-4 จดั พมิ พโ์ ดย : สำ�นกั ง�นจังหวัดร�ชบุรี ศ�ล�กล�งจงั หวดั ร�ชบรุ ี ตำ�บลหน้�เมือง อ�ำ เภอเมืองร�ชบรุ ี จังหวดั ร�ชบุรี 70000 โทรศัพท์ 032 337 890 โทรส�ร 032 327 659 พิมพ์คร้ังท่ี 1 : มกร�คม 2562 จาำ นวนพิมพ์ : 1,000 เลม่ พิมพท์ ่ี : เมอื งร�ชก�รพมิ พ์ ท่อี ยู่ 44/36-37 ถนนเพชรเกษม ตำ�บลหน�้ เมือง อำ�เภอเมอื ง จังหวดั ร�ชบุรี 70000 โทรศัพท์ 032 323 777, 085 193 7279 โทรส�ร 032 323 777 (3)

ค�ำ น�ำ ก�รจัดพิมพ์หนังสือ “ราชบุรีในยุคสงครามโลก ครง้ั ท่ี 2” เลม่ นี้ สบื เนอ่ื งม�จ�กผเู้ ขยี น คอื พนั เอก ดร.สชุ �ต จันทรวงศ์ ได้มีคว�มตั้งใจท่ีจะบันทึกเร่ืองร�วเกี่ยวกับ จงั หวดั ร�ชบรุ ใี นยคุ สงคร�มโลก ครงั้ ท่ี 2 ไวเ้ ปน็ ล�ยลกั ษณ์ อักษร เพอ่ื ใหน้ ักเรียน นกั ศกึ ษ� และประช�ชนทวั่ ไปทส่ี นใจได้ศกึ ษ�เรยี นรู้ ส�ม�รถนำ�ไปใช้ เปน็ หลกั ฐ�นอ�้ งองิ เปน็ สอื่ เรยี นรทู้ �งประวตั ศิ �สตรส์ งคร�ม เปน็ อนสุ รณใ์ หแ้ กผ่ ทู้ ไี่ ดเ้ สยี ชวี ติ ในสงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 ทงั้ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร ฝ�่ ยอกั ษะ และประช�ชนทวั่ ไป รวมทง้ั ผทู้ ไี่ ดเ้ สยี สละ ในก�รปกปอ้ งประเทศไทยใหร้ อดพน้ จ�กก�รเปน็ ประเทศทพ่ี �่ ยแพส้ งคร�มในสมยั นน้ั ตลอดจน นำ�เหตุก�รณ์และบทเรียนในอดีตม�ปรับปรุงและพัฒน�เหตุก�รณ์ในปัจจุบันและอน�คต เพื่อคว�มก้�วหน้�ต่อไป ซ่ึงผู้เขียนต้องใช้คว�มพย�ย�มในก�รศึกษ�ค้นคว้�ข้อมูลต่�งๆ อยู่ น�นหล�ยปี เพร�ะหลักฐ�นและข้อมูลค่อนข้�งห�ย�ก ไม่ค่อยมีใครเขียนบันทึกเหตุก�รณ์ ขณะน้ันทเี่ ก่ียวข้องกบั จังหวดั ร�ชบุรีไว้ม�กนกั โดยส่วนตัวผมเองสนใจที่จะศึกษ�ประวัติศ�สตร์เป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เม่ือได้ม�ดำ�รง ต�ำ แหนง่ ผวู้ �่ ร�ชก�รจงั หวดั ร�ชบรุ ี ไดพ้ ย�ย�มศกึ ษ�คน้ คว�้ ห�ขอ้ มลู หรอื สอบถ�มผรู้ เู้ กยี่ วกบั ประวัติศ�สตร์ของจังหวัดร�ชบุรี ไม่ว่�จะเป็นโบร�ณสถ�น โบร�ณวัตถุ เหตุก�รณ์สำ�คัญๆ หรือบคุ คลสำ�คัญในอดตี เป็นตน้ ซงึ่ พอจะทร�บเรือ่ งร�วของอดีตผู้ว�่ ร�ชก�รจังหวดั ร�ชบรุ ี ท�่ นหนงึ่ คอื หลวงนคิ มคณ�รกั ษ์ (เทยี น ก�ำ เนดิ เพชร) ซง่ึ ในสมยั สงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ขณะนน้ั เมอื งร�ชบรุ เี ปน็ เสน้ ท�งล�ำ เลยี งทห�รและอ�วธุ ยทุ โธปกรณข์ องกองทพั ญปี่ นุ่ ไปมล�ยแู ละพม�่ a

ในวันท่ี 15 มกร�คม พ.ศ. 2488 เครือ่ งบนิ ฝ่�ยสมั พนั ธมิตรไดม้ �โจมตีทิ้งระเบดิ สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ ซง่ึ เปน็ สะพ�นข�้ มแมน่ �ำ้ แมก่ ลองในเขตเทศบ�ลเมอื งร�ชบรุ ี หลวงนคิ มคณ�รกั ษไ์ ดอ้ อกไปบญั ช�ก�ร บรรเท�ทุกข์ เพือ่ ช่วยเหลอื ร�ษฎรทป่ี ระสบภัย ขณะทีท่ �่ นออกตรวจพ้ืนทป่ี ระสบภัยท�งอ�ก�ศ ได้ ประสบอุบัติเหตุจ�กระเบิดแบบต้ังเวล�ท่ีท้ิงจ�กเคร่ืองบินของสัมพันธมิตร ได้เกิดระเบิดขึ้นทำ�ให้ ท่�นเสยี ชีวติ ทันที ร�ษฎรช�วร�ชบรุ ีต�่ งเศร�้ โศกเสยี ใจเปน็ อนั ม�ก ดงั น้ัน ในเดอื นมกร�คม 2562 นี้ จงั หวัดร�ชบุรกี ำ�หนดจัดง�นร�ำ ลึกถึงคณุ คว�มดแี ละคว�มเสยี สละของท่�น ระหว่�งวนั อังค�รที่ 15 - วนั อ�ทติ ยท์ ่ี 20 มกร�คม 2562 ณ บรเิ วณรมิ เขอ่ื นรฐั ประช�พฒั น� อ�ำ เภอเมอื งร�ชบรุ ี จงั หวดั ร�ชบรุ ี โดยใชช้ อื่ ง�นว�่ “งานเทศกาลแสงไฟ และ ยอ้ นรอยเลา่ ขาน ตาำ นานเมอื งราชบรุ ี เรอื งรจุ ี เกรกิ กอ้ ง ปฐพี” ณ โอก�สน้ี ถือเป็นโอก�สอันดีท่ีจังหวัดร�ชบุรีจะได้จัดพิมพ์หนังสือ “ราชบุรีในยุค สงครามโลก ครงั้ ที่ 2” ขน้ึ ประกอบกบั คว�มตั้งใจและคว�มพย�ย�มของท่�นผู้เขียนทีต่ ้องก�รสร�้ ง คณุ ประโยชนใ์ หก้ บั จงั หวดั ร�ชบรุ ี ผมหวงั ว�่ ทกุ ท�่ นทไี่ ดอ้ �่ นหนงั สอื เลม่ นจี้ ะส�ม�รถน�ำ ไปใชป้ ระโยชน์ ได้ไม่ม�กก็น้อย (นายชยาวธุ จันทร) ผู้ว่�ร�ชก�รจังหวัดร�ชบรุ ี มกร�คม 2562 b

ค�ำ นำ�ผ้เู ขียน หนงั สอื ร�ชบรุ ใี นยคุ สงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 เลม่ นี้ ผเู้ ขยี นไดใ้ ชค้ ว�มพย�ย�มในก�รศกึ ษ�คน้ คว�้ ข้อมูลจ�กหลักฐ�น เอกส�ร และบนั ทกึ ต�่ งๆ น�นอยู่หล�ยปี เพร�ะค่อนข้�งห�ย�ก ไม่ค่อยมีผูใ้ ดได้ เขยี นบนั ทกึ เหตกุ �รณส์ งคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั จ.ร�ชบรุ ี ไวม้ �กนกั แมแ้ ตใ่ นพพิ ธิ ภณั ฑสถ�น แห่งช�ติ ร�ชบุรี เองกแ็ ทบไมม่ ีแสดงใหเ้ หน็ เร่ืองสภ�พของบ้�นเรือน ชีวิตคว�มเป็นอยู่ และก�รสู้รบต่�งๆ ของกองทห�รญ่ีปุ่นท่ีตั้งอยู่ ในเมอื งร�ชบรุ ี และที่ อ.บ้�นโป่ง ในชว่ งสงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ผู้เขยี นพอได้รับทร�บอย่บู �้ งกม็ �จ�ก ค�ำ บอกเล�่ ตอ่ ๆ กนั ม�เปน็ รนุ่ ๆ สอดคลอ้ งกนั บ�้ ง และบ�งทกี ข็ ดั แยง้ กนั ย�กทจ่ี ะห�บทสรปุ ทชี่ ดั เจน ผเู้ ขยี นจงึ มคี ว�มตง้ั ใจว�่ ถ�้ มโี อก�สจะเขยี นหนงั สอื เกย่ี วกบั เรอ่ื งนเ้ี พอ่ื ใหค้ นรนุ่ หลงั ไดใ้ ชศ้ กึ ษ�เรยี นรู้ ต่อไป ในตอนเร่ิมต้น ผู้เขียนเริ่มค้นห�ข้อมูลจ�กหนังสือที่เกี่ยวกับสงคร�มมห�เอเชียบูรพ� และ เส้นท�งรถไฟส�ยมรณะไทย-พม่� ท่ี จ.ก�ญจนบุรี แล้วพย�ย�มจินตน�ก�รเหตกุ �รณต์ �่ งๆ ที่น�่ จะ เกี่ยวขอ้ ง ขย�ยผลก�รคน้ ห�ต่อไปเรือ่ ยๆ หลักฐ�นส�ำ คัญ 3 ช้นิ ทคี่ ้นพบ ซงึ่ ทำ�ใหเ้ รื่องร�วเก่ียวกบั จ.ร�ชบรุ ใี นยคุ สงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 คอ่ นข�้ งกระจ�่ งชดั ขน้ึ คอื 1) บนั ทกึ สว่ นตวั เรอื่ งสรปุ ข�่ วสงคร�ม พ.ศ. 2484-2488 ด้�นอ�เซยี 2) บันทกึ บรรย�ยชวี ประวัตแิ ละเหตุก�รณ์ ระหว่�ง พ.ศ. 2470-2490 และ 3) แผนทต่ี วั เมอื ง จ.ร�ชบรุ ใี นยคุ ปี พ.ศ. 2484-2488 ซ่ึงหลักฐ�นทัง้ 3 ชิน้ เปน็ ของน�ยสละ จันทรวงศ์ อดีตเสรไี ทย กองต่อต้�นและวนิ �ศกรรม สมรภูมบิ ้�นโปง่ จ.ร�ชบุรี ซง่ึ ท่�นเปน็ บดิ �ของ ผู้เขียนเอง และได้เสียชีวิตไปแล้ว ผู้เขียนค้นพบด้วยคว�มบังเอิญขณะที่กำ�ลังร้ือของเก่�ภ�ยในบ้�น เพอื่ จะซอ่ มแซมบ�้ นใหม่ ขอ้ มลู ทส่ี �ำ คญั อกี ประก�รหนงึ่ คอื ค�ำ บอกเล�่ จ�กผทู้ อ่ี ยใู่ นเหตกุ �รณโ์ ดยตรง ซึง่ ยังมีชวี ิตเหลอื อยู่ไมก่ ค่ี นนัก ได้กรณุ �เล่�ใหฟ้ ัง หนังสอื เลม่ น้ี ผเู้ ขียนตั้งใจเขยี นขึน้ โดยมีวัตถุประสงค์ เพอ่ื 1. บันทึกเร่ืองร�วเกี่ยวกับ จ.ร�ชบุรีในยุคสงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ให้เป็นล�ยลักษณ์อักษร ส�ม�รถนำ�ไปใช้ในก�รศึกษ�และเปน็ หลกั ฐ�นอ้�งอิงได้ 2. เป็นส่ือเรียนรู้ท�งประวัติศ�สตร์สงคร�มเพ่ือให้นักเรียน นักศึกษ� และประช�ชนทั่วไป ทสี่ นใจ ไดศ้ กึ ษ�เรยี นรู้ น�ำ เหตกุ �รณแ์ ละบทเรยี นในอดตี ม�ปรบั ปรงุ และพฒั น�เหตกุ �รณใ์ นปจั จบุ นั และอน�คตเพ่อื คว�มก�้ วหน�้ ต่อไป c

3. เป็นอนสุ รณ์ใหแ้ ก่ผู้ทไ่ี ดเ้ สียชีวิตในสงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ทั้งฝ�่ ยสมั พันธมติ ร ฝ�่ ยอกั ษะ และประช�ชนท่ัวไป รวมทง้ั ผู้ทีไ่ ดเ้ สียสละในก�รปกป้องประเทศไทยใหร้ อดพ้นจ�กก�รเป็นประเทศ ทพ่ี �่ ยแพส้ งคร�มในสมยั นน้ั หนังสือเล่มนี้ ไม่ได้เขียนขึ้นเพ่ือทำ�ล�ยคว�มสัมพันธ์อันดีระหว่�งประเทศไทยและประเทศ ญปี่ นุ่ รวมทง้ั ประเทศทเ่ี ข�้ รว่ มสงคร�มทง้ั ฝ�่ ยอกั ษะและฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร และไมไ่ ดร้ ะบวุ �่ ประเทศใดผดิ ประเทศใดถกู เพร�ะสถ�นก�รณท์ เี่ กดิ สงคร�มในขณะนนั้ แตล่ ะประเทศลว้ นมบี รบิ ท วธิ คี ดิ ก�รเมอื ง ก�รเศรษฐกิจสังคม สภ�พแวดล้อม และก�รดำ�เนินนโยบ�ยของแต่ละประเทศท่ีแตกต่�งกันไป ขอเพียงให้ผู้ท่ีได้อ่�น นำ�เร่ืองร�วที่ได้รับทร�บม�ถอดเป็นบทเรียน เพื่อที่จะหลีกเหล่ียงไม่ให้เกิด สงคร�มอย่�งนขี้ นึ้ อีกในอน�คต ขอให้ทุกช�ติ ทุกภ�ษ� อยู่รว่ มกนั บนโลกใบนี้ ดว้ ยคว�มสงบ สนั ติ แบง่ ปนั และเอ้ืออ�ทรต่อกนั ผู้เขียนขอกร�บขอบพระคุณทุกท่�นท่ีมีส่วนช่วยทำ�ให้หนังสือเล่มน้ีเสร็จสมบูรณ์ต�ม วตั ถปุ ระสงค์ และขอกร�บขอบพระคณุ ครบู �อ�จ�รยท์ กุ ท�่ น ทไ่ี ดป้ ระสทิ ธป์ิ ระส�ทวชิ �คว�มรตู้ ลอดจน ประสบก�รณท์ ่ีดีแก่ผู้เขยี น จนผู้เขยี นมีทกั ษะและคว�มรูเ้ พียงพอท่จี ะเขยี นหนังสอื เลม่ นี้ ขอขอบใจภรรย� บตุ รช�ย บตุ รส�ว และเพื่อนๆ ทกุ คน ท่ีไดใ้ ห้คว�มชว่ ยเหลือในด้�นต�่ งๆ อีกทง้ั ยงั เป็นกำ�ลงั ใจแก่ผ้เู ขียนในก�รศกึ ษ�ค้นคว้�ในครั้งนีเ้ ปน็ อย�่ งดียงิ่ คุณค่�และประโยชนข์ องหนังสือร�ชบรุ ใี นยุคสงคร�มโลกคร้ังท่ี 2 เล่มนี้ ผเู้ ขยี นขอมอบเปน็ เคร่ืองบูช�คุณบดิ � ม�รด� และครอู �จ�รย์ของผู้เขียนทไ่ี ด้ลว่ งลบั ไปแลว้ ทุกท่�น พนั เอก ดร. สุชาต จันทรวงศ์ พฤศจิก�ยน 2561 d

ในยคุ สงครามโลก คร้ังท่ี 2 หน้า ส�รบัญ a c หวั ข้อ e i ค�ำ นำ� o ค�ำ น�ำ ผู้เขียน 1 ส�รบัญ 6 ส�รบญั รปู ภ�พ 11 ส�รบญั ต�ร�ง 11 บทสรุปผูบ้ รหิ าร 12 ลาำ ดบั เหตุการณ์ในสงครามโลก ครั้งที่ 2 12 เรม่ิ สงครามโลก คร้ังท่ี 2 ในประเทศไทย 12 12 สงคร�มมห�เอเชยี บรู พ� 13 เหตุก�รณใ์ นประเทศไทย 13 ทตู องั กฤษแจง้ เตอื น 13 ทตู ญ่ีปุ่นเข้�พบน�ยกรฐั มนตรไี ทย ขอน�ำ ก�ำ ลงั ทห�รผ�่ น 14 ประชมุ คณะรฐั มนตรดี ่วน 15 กองทพั ญีป่ นุ่ รกุ เข้�แผน่ ดนิ ไทย 16 น�ยกรัฐมนตรีเรยี กประชุม 16 ญ่ปี นุ่ เสนอแผนคว�มรว่ มมือส�มแนวท�งใหป้ ระเทศไทยเลอื ก ขอ้ ตกลงระหว่�งผแู้ ทนไทยและญ่ีปนุ่ คำ�แถลงก�รณ์ของรฐั บ�ลไทย จอมพล ป.พบิ ูลสงคร�ม ตัดสินใจรว่ มเป็นพันธไมตรีท�งทห�รกับญีป่ นุ่ ไทยประก�ศสงคร�มกบั อังกฤษและอเมรกิ � e

หัวขอ้ หนา้ ผูส้ ำ�เร็จร�ชก�รลงน�มไมค่ รบ 18 อังกฤษประก�ศสงคร�มตอบ 19 ประช�ชนไทยไมพ่ อใจ 19 องค์ก�รต่อต้�นญป่ี ่นุ ในประเทศไทย 19 สรุปล�ำ ดบั เหตุก�รณส์ �ำ คัญของประเทศไทยในช่วงเรมิ่ ต้นสงคร�มโลก คร้งั ที่ 2 20 ราชบรุ ใี นยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2 22 ค�่ ยทห�รญ่ีปุ่นบรเิ วณ อ.เมอื งร�ชบรุ ี 23 ค่�ยทห�รญ่ีปุ่นบรเิ วณสถ�นหี นองปล�ดุก 26 ค�่ ยทห�รญ่ปี นุ่ ที่วัดดอนตมู 27 ลำ�ดับเหตกุ �รณ์สำ�คญั ใน จ.ร�ชบรุ ี 29 ชวี ิตช�วร�ชบุรี 32 ปัญห�ก�รใชเ้ งนิ ดอลล�ร์ของทห�รญปี่ ุ่น 33 ปญั ห�เครอื่ งอุปโภคบริโภคร�ค�สงู 35 ปัญห�ก�รข�ดแคลนข้�วส�ร 37 ปญั ห� เรอ่ื ง ผหู้ ญงิ ปลอบขวญั ของทห�รญ่ีปนุ่ 38 สภ�พของเทศบ�ลเมอื งร�ชบุรี 41 สภ�พที่โรงเรยี นเบญจมร�ชูทศิ ร�ชบรุ ี 42 สถานรี ถไฟหนองปลาดกุ จุดเริม่ ต้นทางรถไฟสายไทย-พมา่ 45 เร่ิมคว�มคดิ ทจ่ี ะสร้�งท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� 46 แปดเสน้ ท�งลำ�เลยี งสู่พม่� 47 ก�รเจรจ�เรื่องก�รก่อสร้�งท�งรถไฟกับฝ่�ยไทย 48 กรมรถไฟไทยหนกั ใจ 49 รฐั บ�ลไทยตกลงลงน�มสร้�งท�งรถไฟ 50 ว�งร�งรถไฟร�งแรกทหี่ นองปล�ดุก 52 เชลยศึกฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รลงรถไฟท่สี ถ�นบี ้�นโป่ง 53 สถ�นรี ถไฟหนองปล�ดุก 61 สร้�งท�งรถไฟเข�้ ห�กนั 62 หลังสงคร�มโลก ครั้งท่ี 2 ยตุ ิลง เหลอื แค่หนองปล�ดุก-นำ้�ตก 64 f

หัวข้อ หนา้ เหตุการณ์ปะทะกันท่ีบา้ นโป่ง 66 ร�ยน�มผทู้ ีอ่ ยรู่ ว่ มในเหตกุ �รณ์ 67 เหตเุ กดิ ทว่ี ัดดอนตูม 68 เหตุก�รณต์ อ่ เน่ืองทส่ี ถ�นีต�ำ รวจบ�้ นโป่ง 71 นำ�้ ผง้ึ หยดเดียว 72 ญีป่ ุน่ ไมย่ อม..ใหป้ ระห�รชีวิตคนไทยในเหตกุ �รณ์ทง้ั หมด 75 ขน้ึ ศ�ลทห�ร 76 คำ�พพิ �กษ�คดีบ้�นโป่ง 77 รฐั บ�ลส่งั ย้�ยข�้ หลวงประจ�ำ จังหวัดร�ชบุรีและเจ�้ หน�้ ทท่ี เี่ กยี่ วขอ้ ง 78 ประก�ศเขตห�้ มท�งทห�ร 79 ผลกระทบจ�กเหตุก�รณ์ 84 สรปุ ก�รปฏิบัตขิ องฝ่�ยไทยเร่อื งเหตุร�้ ยทีบ่ ้�นโปง่ 86 90 การโจมตีทางอากาศของฝา่ ยสัมพนั ธมติ รทร่ี าชบุรี ในสงครามโลก ครัง้ ท่ี 2 93 ก�รโจมตีครั้งที่ 1 - 4 สถ�นหี นองปล�ดกุ พ.ศ. 2487 94 ก�รโจมตีครั้งที่ 5 สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ 99 ก�รโจมตคี รงั้ ที่ 6 สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 100 ก�รโจมตคี รง้ั ท่ี 7 สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ 101 อวส�นสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ 102 ก�รโจมตคี รง้ั ท่ี 8 ประตนู ำ้�บ�งนกแขวก และประตนู ำ้�บ�งย�ง 103 เคร่อื งบินตกท่ีบ�งย�ง 103 ก�รโจมตคี ร้ังที่ 9 สถ�นีรถไฟร�ชบุรี 103 ก�รโจมตีครั้งท่ี 10 สถ�นีรถไฟร�ชบรุ ี 103 ก�รโจมตคี รั้งที่ 11 สถ�นีรถไฟร�ชบุรี 104 ก�รโจมตคี รั้งท่ี 12 ท�่ เรือญ่ีปุน่ และสถ�นีรถไฟร�ชบุรี 108 108 บันทกึ จากคาำ บอกเลา่ 111 น�ยพิชยั เล�หชวลิต 112 มห�ผอ่ ง ผลติ ตธมโม เจ�้ อ�ว�สวดั เก�ะนมั มท�ปทวลัญช�ร�ม น�ยจรูญ ศรีเพชร g

หวั ขอ้ หนา้ ปลัดเสนห่ ์ ปนั้ สขุ สวัสดิ์ และภรรย� 114 น�ยนติ ย-์ น�งบวั ไข ศรีประเสริฐ 116 น�งวลยั รตั น์ ทรัพยค์ ริ ี 122 บ�้ นโป่งท่ีพอ่ เล�่ ให้ฟงั 123 สะพานจุฬาลงกรณห์ ัก 127 เปดิ ท�งรถไฟส�ยเพชรบรุ ี 127 สถ�นรี ถไฟร�ชบุรี 128 สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 130 สะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณห์ กั 134 หัวรถจกั รไอนา้ำ จม 139 หล�กหล�ยต�ำ น�นก�รจม 139 ญ่ีปุน่ สร�้ งสะพ�นรถไฟใหม่ด้วยไม้ 141 สะพ�นหกั หวั รถจกั รจม 143 ปริศน�ที่รอก�รพิสูจน์ 146 ความพยายามในการกหู้ วั รถจกั ร 147 วตั ถุประสงคท์ ่ีตอ้ งก�รจะกู้ 147 คว�มพย�ย�มทีจ่ ะกหู้ วั รถจกั ร 149 พสิ ูจนท์ ราบหวั รถจกั ร 160 ข้อมลู เบ้ืองตน้ 160 ดำ�น�้ำ พิสจู น์ 163 ทีมนักด�ำ น�ำ้ ลงสำ�รวจ ครั้งท่ี 1 164 ทีมนักด�ำ น�้ำ ลงส�ำ รวจ ครั้งที่ 2 165 ทีมนกั ดำ�นำ�้ ลงสำ�รวจ ครัง้ ท่ี 3 168 การกู้ระเบดิ ใต้สะพานรถไฟจุฬาลงกรณ์ 174 บทส่งท้าย 182 บรรณานกุ รม 187 ประวตั ิผเู้ ขียน 192 h

ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ท่ี 2 ส�รบัญรปู ภ�พ รปู ภาพ หนา้ 1. สภ�พของเมอื งไวรันของโปแลนด์หลังก�รทง้ิ ระเบิดของกองทัพอ�ก�ศเยอรมัน 6 2. ยทุ ธน�วีอ่�วเลย์เต ทะเลฟลิ ิปปนิ ส์ 9 3. กลมุ่ เมฆรูปดอกเหด็ ของ “ลิตเติลบอย” และ “แฟตแมน” 10 4. แผนทแ่ี สดงก�รยกพลขึ้นบกของกองทพั ญ่ปี นุ่ 13 5. ร�ชกิจจ�นเุ บกษ� ประก�ศสงคร�มต่อบรเิ ตนใหญแ่ ละสหรฐั อเมรกิ � 18 6. ก�รเปล่ียนแปลงวฒั นธรรมไทยในสมยั จอมพล ป.พิบูลสงคร�ม 19 7. แผนทต่ี ัวเมืองร�ชบุรี สมัยสงคร�มโลก คร้ังที่ 2 23 8. ท�งรถไฟล�ำ เลยี งสัมภ�ระของทห�รญ่ีปุน่ ระหว่�งท่�เรือ-สถ�นรี ถไฟ 24 9. รมิ แม่น้ำ�แม่กลอง บริเวณ ถ.วรเดช อ.เมอื งร�ชบุรี 24 10. เงินสเตรตส์เซท็ เตลิ เมนท์ มูลค่� 1 เซนต์ 33 11. ดอลล�ร์ทห�รญีป่ ่นุ คือ ธนบัตรที่ญ่ีปนุ่ พิมพใ์ ช้เอง 34 12. รัฐบ�ลไทยเปล่ียนค่�ของเงนิ จ�ก 10 บ�ท เปน็ 50 สต�งค์ 34 13. บัตรปนั ส่วน 36 14. น้�ำ ทว่ มใหญ่ ปี พ.ศ. 2485 37 15. ซอย 10 บ�ท (ถนนเช�วฉ์ ล�ด) แหล่งหญิงง�มเมืองโบร�ณ 40 16. ซ�กอ�ค�ร หลังแรก ของโรงเรียนเบญจมร�ชทู ศิ ร�ชบุรี ท่ถี กู ระเบิด 43 17. อ�ค�รเรียนหลงั แรกท่ไี ด้รบั ก�รดดั แปลงหลังสงคร�ม 43 18. แผนท่ีแสดงเส้นท�งรถไฟ จ�กกรงุ เทพฯ ไปสงิ คโปร์ และม�เลเซีย 46 19. เส้นท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ 50 i

รูปภาพ หนา้ 20. สถ�นีรถไฟบ้�นโป่ง ถ่�ยเมือ่ เดอื นกันย�ยน 2488 53 21. ภ�พจ�ำ ลองก�รควบคมุ เชลยศกึ ของกองทัพญ่ีปุน่ 54 22. สภ�พเชลยศึกฝ่�ยสมั พนั ธมิตรทีถ่ กู ขนย้�ยจ�กสิงคโปร์ 59 23. สถ�นีกองกยุ ตะ ถ่�ยเม่ือ 25 ตลุ �คม พ.ศ. 2486 63 24. รถไฟขบวนแรกที่แลน่ ผ�่ นสถ�นีกองกยุ ตะ 63 25. แผนท่แี สดงทตี่ ั้งวดั ดอนตูม สถ�นีตำ�รวจบ�้ นโปง่ สถ�นรี ถไฟบ้�นโปง่ 66 และสถ�นหี นองปล�ดกุ สถ�นที่เกิดเหตุ 73 26. พระครปู ญั ญ�ธิก�ร (เต�่ ) 74 27. พระสมศกั ด์ิ ยโสธโร จนั ทรเ์ ปรม 80 28. ป้�ยเขตทห�ร 81 29. พระร�ชกฤษฎีก�กำ�หนดบริเวณเขตตป์ ลอดภยั ในร�ชก�ร 81 30. ป้�ยเขตทห�ร ตรงหัวมมุ ตล�ดหอน�ฬกิ � (สน�มหญ้�) 82 31. ป้�ยแสดงเขตทห�ร รมิ รว้ั วัดสตั ตน�รถปริวัตร 82 32. ป้�ยแสดงเขตทห�ร รมิ รั้ววัดสัตตน�รถปริวตั ร 82 33. ป�้ ยแสดงเขตทห�ร ริมร้ัววดั สัตตน�รถปริวัตร 83 34. เส�ป้�ยบรเิ วณริมท�งรถไฟ สะพ�นดำ� 83 35. ป้�ยเขตทห�ร บริเวณรมิ ท�งรถไฟ สะพ�นดำ� 83 36. แผนทแี่ สดงขอบเขตพ้ืนทป่ี ลอดภยั ในร�ชก�รทห�ร 84 37. จุดทีพ่ บป�้ ยแสดงเขตทห�ร จำ�นวน 3 จดุ ในตัวเมืองร�ชบรุ ี 88 38. อดตี ส�มเณร เพิ่ม สิรพิ ิบลู 89 39. ป�้ ยหน�้ เจดยี บ์ รรจอุ ฐั ิทห�รญป่ี ุ่นทว่ี ดั ดอนตมู 89 40. เจดยี บ์ รรจอุ ฐั ิทห�รญีป่ ุ่นท่วี ดั ดอนตมู 89 41. สภ�พวดั ดอนตูม ในปัจจบุ ัน 91 42. ใบปลิวจ�กฝ�่ ยสัมพนั ธมติ รแจง้ เตอื นก�รปฏบิ ัติเมอ่ื ถูกโจมตี 92 43. ภ�พว�ดแผนทีจ่ ังหวดั ร�ชบรุ แี สดงท่ีต้ังจุดยุทธศ�สตร์และก�รโจมตจี ดุ สำ�คญั 94 44. ภ�พถ่�ยมมุ สงู บรเิ วณสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ 95 45. ภ�พว�ดพลรุ ม่ ชชู พี กอ่ นก�รท้ิงระเบดิ j

รปู ภาพ หนา้ 46. บรเิ วณส่แี ยกสะพ�นด�ำ ที่ หลวงนิคมคณ�รักษ์ ถกู ระเบดิ เสียชีวติ 96 47. ภ�พว�ดก�รโจมตขี องเครอ่ื งบนิ ฝ่�ยสมั พนั ธมติ ร 97 48. ภ�พว�ดแสดงลกู ระเบดิ ทพ่ี ล�ดเป้� 98 49. ภ�พว�ดใบปลวิ ฝ่�ยสัมพันธมิตร 99 50. ภ�พว�ดเครื่องบนิ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รทม่ี �ท้ิงระเบิดทร่ี �ชบรุ ี 100 51. ภ�พว�ดสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์หกั 101 52. ประตูนำ�้ บ�งนกแขวกกอ่ นก�รทิง้ ระเบิด 102 53. ก�รท้ิงระเบิดประตนู ำ้�บ�งนกแขวก 102 54. ประตูน�ำ้ บ�งนกแขวกหลงั ก�รทิ้งระเบิด 102 55. ภ�พก�รท้ิงระเบิดท่ีประตูน้�ำ บ�งย�ง 102 56. จดุ ท่ถี ูกท้งิ ระเบดิ บริเวณตวั เมืองร�ชบรุ ี 104 57. จดุ ทถ่ี ูกทิ้งระเบดิ บรเิ วณสถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี 104 58. น�ยพิชยั เล�หชวลิต 108 59. มห�ผ่อง ผลิตตธมโม 111 60. น�ยจรญู ศรีเพชร 112 61. ปลดั เสน่ห์ ปนั้ สุขสวสั ดิ์ และภรรย� 114 62. น�ยนติ ย-์ น�งบัวไข ศรปี ระเสรฐิ 116 63. เหลก็ ร�งรถไฟบ�งสว่ นท่นี �ยนิตย์ เก็บเอ�ไวเ้ ปน็ ทร่ี ะลกึ 117 64. จดหม�ยจ�กอดีตเชลยศกึ ที่เขียนถงึ น�ยนติ ย์ 119 65. ภ�พอดีตเชลยศกึ ทเี่ ดินท�งม�เยี่ยมน�ยนิตย์ ทชี่ ุมท�งหนองปล�ดกุ 119 66. ภ�พอดีตเชลยศึกทเี่ ดินท�งม�เยี่ยมน�ยนิตย์ ทชี่ มุ ท�งหนองปล�ดกุ 120 67. ภ�พอดตี เชลยศกึ ที่เดินท�งม�เยยี่ มน�ยนติ ย์ ทช่ี มุ ท�งหนองปล�ดกุ 120 68. ศ�ลเพยี งต� ทน่ี �ยนิตย์ และน�งบัวไข ศรปี ระเสรฐิ สร�้ งขน้ึ เพอ่ื ไว้กระดูก 120 ทห�รญปี่ นุ่ ทข่ี ดุ พบเจอในไร่ 129 69. พระบ�ทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล�้ เจ�้ อย่หู วั ทรงฉ�ยพระรปู ระหว�่ ง 129 ทรงแวะเปิดสถ�นีร�ชบุรี 70. เหล่�ข�้ ร�ชก�รมณฑลร�ชบรุ ี ขณะรอรับเสด็จ k

รปู ภาพ หนา้ 71. สถ�นีร�ชบรุ ี พระเจ�้ ลูกย�เธอ พระองค์เจ�้ อุรพุ งศ์รชั สมโภช ผู้ต�มเสด็จ 129 72. เหล่�ข�้ ร�ชก�รมณฑลร�ชบรุ ี ขณะส่งเสดจ็ 130 73. สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 130 74. สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 131 75. สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ ในวนั พธิ ีเปดิ 131 76. สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ ในวันพิธีเปิด 132 77. สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ ในวันพิธเี ปิด 132 78. สถ�นีร�ชบรุ ี ทเ่ี หน็ ไกลๆ คอื สะพ�นจฬุ �ลงกรณข์ ้�มแมน่ ้�ำ แมก่ ลอง 133 79. สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ 133 80. สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ 133 81. สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 134 82. สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์มองจ�กเครอ่ื งบิน 135 83. ภ�พว�ดสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์หกั ชว่ งแรก ท�งฝัง่ เมอื งร�ชบุรี 135 84. ภ�พว�ดสะพ�นรถไฟใหม่ท�ำ ด้วยโครงสร้�งไม้ 136 85. พิธีเปดิ สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 26 กนั ย�ยน พ.ศ. 2504 137 86. พธิ เี ปดิ สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ 26 กันย�ยน พ.ศ. 2504 137 87. พธิ เี ปิดสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ 26 กนั ย�ยน พ.ศ. 2504 138 88. สะพ�นรถไฟท่ที ห�รญป่ี ุ่นสร�้ งใหม่ 142 89. แผนท่แี สดงแนวก�รสร�้ งสะพ�นรถไฟดว้ ยโครงสร�้ งไม้ 142 90. อนมุ �นแนวสะพ�นรถไฟทส่ี ร�้ งดว้ ยไม้ของญ่ปี ุน่ 143 91. ภ�พจ�ำ ลองต�ำ แหนง่ ก�รจมของหวั รถจกั ร 144 92. ลกั ษณะก�รจมของหวั รถจักร 144 93. เวล�น�้ำ ลง จะมองเห็นห�ดทร�ย เดินข�้ มฝั่งแมน่ ้�ำ แม่กลองได้ 145 94. ภ�พหวั รถจกั รไอนำ�้ ทจี่ ม แต่ยังไม่ทร�บว�่ ร่นุ ใด 146 95. แผนก�รจัดก�รแสดง แสง สี เสยี ง ประกอบง�นประจำ�จงั หวัดร�ชบุรี 153 96. แผนก�รจดั ก�รแสดง แสง สี เสียง ประกอบง�นประจ�ำ จังหวัดร�ชบุรี 154 97. แผนก�รจัดก�รแสดง แสง สี เสยี ง ประกอบง�นประจำ�จงั หวัดร�ชบุรี 154 l

รปู ภาพ หนา้ 98. ก�รว�งแผนก�รเก็บก้สู มัย น�ยวงศ์ศักด์ิ สวสั ดพิ �ณชิ ย์ เปน็ ผวู้ ่�ร�ชก�ร จ.ร�ชบุรี 155 99. ก�รส�ำ รวจพน้ื ท่ีนำ�โดย น�ยวงศศ์ กั ด์ิ สวสั ดพิ �ณชิ ย์ เปน็ ผู้ว�่ ร�ชก�ร จ.ร�ชบรุ ี 155 100. ก�รประชุมห�รอื เรื่องแนวท�งก�รชมหวั รถจักร 155 101. ก�รประชมุ คณะท�ำ ง�น The Last Engine of The World War II 156 102. ก�รกอ่ สร�้ งท�งรถไฟร�งค่ชู ว่ ง นครปฐม-หนองปล�ไหล 157 103. ภ�พจำ�ลอง แนวสะพ�นรถไฟร�งคูใ่ หม่ 158 104. หวั รถจักร ร่นุ P-Class 162 105. หวั รถจกั ร รนุ่ C-56 162 106. ต�ำ แหนง่ ทีผ่ กู ท่นุ ลอย 163 107. ต�ำ แหน่งท่นุ ลอยสีส้มทผ่ี กู ไวช้ ว่ งก�รสำ�รวจ 164 108. ก�รดำ�น้ำ�สำ�รวจของทีมงมห�ของเก่� 164 109. ผ้เู ขียนและทมี ดำ�นำ้�ส�ำ รวจ 165 110. ก�รดำ�น�ำ้ ส�ำ รวจ 165 111. ก�รด�ำ น�้ำ สำ�รวจ 166 112. แปลนหวั รถจักรทัง้ สองรนุ่ 166 113. นักด�ำ น�้ำ ก�ำ ลังพ� พลโทชยั ยทุ ธ เทพยสวุ รรณ เจ�้ กรมก�รทห�รช�่ ง 167 ด�ำ นำ้�ลงไปสมั ผสั หัวรถจกั รท่ีจม 167 114. นกั ดำ�น�้ำ ก�ำ ลงั พ� พลโทชัยยทุ ธ เทพยสวุ รรณ เจ้�กรมก�รทห�รช�่ ง 168 ด�ำ น้ำ�ลงไปสัมผัสหัวรถจักรท่ีจม 115. นักด�ำ น�ำ้ พ� พลโทชยั ยุทธ เทพยสวุ รรณ เจ�้ กรมก�รทห�รช�่ ง ขนึ้ จ�กใต้นำ้� 168 169 หลงั จ�กไดส้ มั ผสั หัวรถจกั รท่จี มแล้ว 169 116. พลโทชัยยทุ ธ เทพยสุวรรณ เจ�้ กรมก�รทห�รช่�ง ผู้ริเรม่ิ ก�รส�ำ รวจหวั รถจกั ร 170 117. ผงั แสดงจดุ ท่ีพบลูกระเบดิ หวั รถจักร และชนิ้ สว่ นต่�งๆ 170 118. จำ�ลองก�รจมของหัวรถจกั ร 171 119. จำ�ลองก�รจมของหัวรถจักร 120. จำ�ลองก�รจมของหัวรถจักร 121. ภ�พถ�่ ยหวั รถจกั รไอน้�ำ ที่จมอยู่ m

รปู ภาพ หนา้ 122. ภ�พถ�่ ยหวั รถจักรไอน�้ำ ท่ีจมอยู่ 171 123. ภ�พถ่�ยหวั รถจกั รไอน�้ำ ท่จี มอยู่ 171 124. ภ�พถ่�ยหวั รถจักรไอน�้ำ ที่จมอยู่ 171 125. ภ�พถ�่ ยหวั รถจกั รไอน้ำ�ทีจ่ มอยู่ 172 126. ผ้รู ว่ มสำ�รวจ เม่อื 13 เม.ย. 2548 173 127. ผว�ระเบดิ ยักษ์สงคร�มโลกฯ 174 128. ผว�ระเบิดยกั ษ์บึม้ เมืองโอ่งฯ 174 129. ผวจ.ร�ชบุรี พร้อมอพยพคน 175 130. บิ๊กตูส่ ่ัง “ทบ.” ดำ�น�้ำ ปลดชนวน 175 131. ต�ำ แหน่งท่ีค�ดว�่ จะมลี ูกระเบิดทย่ี งั ไมร่ ะเบิดจมอยู่ 176 132. ภ�พทีเ่ ห็นชนดิ ของลกู ระเบิดที่ทิง้ น่�จะเป็นชนดิ AN-M65 177 133. ภ�พที่เหน็ ชนิดของลกู ระเบดิ ทีท่ ิง้ น่�จะเปน็ ชนดิ AN-M65 177 134. ภ�พทเ่ี หน็ ชนิดของลกู ระเบิดที่ท้งิ น่�จะเป็นชนิด AN-M65 178 135. GP Bomb : AN-M65 178 136. GP Bomb ตระกลู MARK 179 137. ก�รเสวน� “ร�ชบุรใี นยุคสงคร�มโลกครั้งท่ี 2” ณ ตล�ดโคยก๊ี 180 138. เขตเมอื งเก�่ ร�ชบุรี 184 139. ร่วมคดิ รว่ มสร�้ ง ร่วมทำ� 185 n

ในยคุ สงครามโลก ครั้งที่ 2 ส�รบัญต�ร�ง ตารางท่ี หนา้ 1. ร�ยช่อื สถ�นีรถไฟส�ยไทย-พม่� (เฉพ�ะในเขตประเทศไทย) 51 2. แสดงจ�ำ นวนเชลยศึกสัมพันธมติ รทีก่ องทัพญป่ี นุ่ ขนส่งจ�กสงิ คโปรเ์ ข้�ม� 55 โดยใชเ้ สน้ ท�งรถไฟส�ยใตล้ งทส่ี ถ�นบี ้�นโป่ง 60 3. จำ�นวนเชลยศึกพนั ธมิตร กรรมกรแขก (มล�ย)ู และกรรมกรจนี ทอ่ี ยูใ่ นเขต จ.ก�ญจนบุรี เมอ่ื 19 พฤศจิก�ยน พ.ศ. 2486 (ค.ศ. 1943) o

บทสรุปผู้บริห�ร หนังสือเล่มน้ี ได้ศึกษ� ค้นคว้� และรวบรวมเรื่องร�วเกี่ยวกับ จ.ร�ชบุรี ในยุคสงคร�มโลก ครงั้ ท่ี 2 โดยไดล้ �ำ ดบั เหตกุ �รณส์ �ำ คญั และสภ�พคว�มเปน็ อยทู่ เ่ี กย่ี วขอ้ ง ตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2484 เปน็ ตน้ ม� หลงั จ�กทรี่ ฐั บ�ล จอมพล ป.พบิ ลู สงคร�ม ไดอ้ นญุ �ตใหก้ องทพั ญป่ี นุ่ เคลอื่ นทพั ผ�่ นไปยงั ประเทศพม�่ ได้ จนกระทงั่ สงคร�มไดย้ ตุ ลิ ง ในปี พ.ศ. 2488 ตอ่ จ�กนน้ั ไดร้ วบรวมและบนั ทกึ เหตกุ �รณข์ องคนรนุ่ ตอ่ ม� จนถงึ คนรนุ่ ปจั จบุ นั ทไี่ ดพ้ ย�ย�มชว่ ยกนั รอ้ื ฟนื้ เหตกุ �รณเ์ กย่ี วกบั สงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 เชน่ คว�มพย�ย�ม ในก�รกู้หัวรถจักรไอน้ำ�ที่จมอยู่ และก�รเก็บกู้ลูกระเบิดท่ียังไม่ระเบิดบริเวณใต้สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ โดยมุ่งหวังท่ีจะนำ�ม�จัดสร้�งเป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศ�สตร์สงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ของ จ.ร�ชบุรี ให้ คนร่นุ หลังไดศ้ ึกษ�เรียนรตู้ อ่ ไป กองทพั ญ่ปี ่นุ ได้เรม่ิ เข้�ม�ต้ังค�่ ยฯ ทส่ี ถ�นีหนองปล�ดกุ ,วัดดอนตูม อ.บ�้ นโป่ง และบริเวณ ตวั อ�ำ เภอเมอื ง จ.ร�ชบรุ ี ประม�ณกล�งปี พ.ศ. 2485 เพอ่ื ใชเ้ ปน็ ฐ�นสง่ ก�ำ ลงั บ�ำ รงุ หลกั ในก�รกอ่ สร�้ ง เสน้ ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ควบคมุ ดแู ลเสน้ ท�งรถไฟส�ยใตแ้ ละใชเ้ ปน็ ค�่ ยพกั เชลยศกึ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร ท่กี องทพั ญี่ปุ่นเกณฑม์ �กอ่ สร้�งท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� ค�่ ยหนองปล�ดกุ เปน็ ฐ�นสง่ ก�ำ ลงั บ�ำ รงุ ส�ำ คญั ด�้ นก�รกอ่ สร�้ งท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ซง่ึ ถอื เปน็ จดุ เรม่ิ ตน้ ของเสน้ ท�งส�ยน้ี เปน็ ต�ำ บลรวบรวม และผลติ ชน้ิ สว่ นต�่ งๆ ทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั ก�รกอ่ สร�้ ง ท�งรถไฟ เช่น หัวรถจักรไอนำ้� โบกี้รถไฟ ไม้หมอน ร�งรถไฟ อุปกรณ์ประกอบก�รก่อสร้�งต่�งๆ เป็นโรงซ่อมหัวรถจกั รไอน�ำ้ และยังใชเ้ ป็นค่�ยพกั เชลยศึกฝ่�ยสัมพันธมิตรบ�งส่วน กองทพั ญปี่ นุ่ ไดเ้ กณฑเ์ ชลยศกึ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รและกรรมกรช�วมล�ยแู ละจนี ม�จ�กประเทศ สงิ คโปร์ในหว้ งระหว�่ งเดอื นตลุ �คมพ.ศ.2485-เดอื นพฤษภ�คมพ.ศ.2486โดยเดนิ ท�งดว้ ยรถไฟส�ยใต้ ม�ลงทสี่ ถ�นีบ�้ นโปง่ จ�กน้ันเดนิ ท�งไปพักตอ่ ยงั ค่�ยวัดดอนตมู เพอื่ ก่อสร้�งท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� ในช่วงเร่ิมต้น หน่วยทห�รญ่ีปุ่นท่ีคอยควบคุมเชลยศึกและก�รก่อสร้�งท�งรถไฟซึ่งตั้งอยู่ในค่�ย 1 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ที่ 2

วัดดอนตูม มีชื่อหน่วยว่� น�รีฮิซ่� เชลยศึกฝ่�ยสัมพันธมิตรและกรรมกรท่ีพักอยู่จะถูกทยอยส่งตัว เข�้ ไปกอ่ สร�้ งยงั จ.ก�ญจนบรุ ี ต�มระยะก�รกอ่ สร�้ งเสน้ ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ทย่ี �วขน้ึ ค�่ ยวดั ดอนตมู น้ี ถือเป็นค่�ยทห�รญี่ปุ่นขน�ดใหญ่ เป็นที่พักของทห�รญ่ีปุ่น เชลยศึกฝ่�ยสัมพันธมิตร กรรมกรช�ว ต�่ งช�ติ และกรรมกรคนไทย ค่�ยทห�รญ่ีปุ่นที่ต้ังอยู่บริเวณเขต อ.เมือง จ.ร�ชบุรี เป็นค่�ยทห�รญี่ปุ่นขน�ดใหญ่เช่นกัน ใชพ้ นื้ ทท่ี �งทศิ ตะวนั ออกของเสน้ ท�งรถไฟ ตงั้ แต่ จวนผวู้ �่ ร�ชก�รจงั หวดั ร�ชบรุ ี วดั สตั ตน�รถปรวิ ตั ร วดั ศรชี มพู วดั เก�ะนัมมท�ปทวลญั ช�ร�ม โรงเรยี นเบญจมร�ชทู ศิ โรงเรียนก�รช่�งสตรี (ปัจจุบนั คือ วิทย�ลัยส�รพัดช่�ง) และตลอดสองข้�งท�งรถไฟ ตั้งแต่สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ไปถึงสถ�นีรถไฟร�ชบุรี เป็นบรเิ วณค�่ ยทห�รญีป่ นุ่ ท้งั หมด ค�่ ยทห�รญปี่ นุ่ ทร่ี �ชบรุ แี หง่ นี้ มหี น�้ ทจี่ ดั ห�วสั ดอุ ปุ กรณก์ อ่ สร�้ งท�งรถไฟ และเสบยี งอ�ห�ร แล้วส่งต่อไปยังค่�ยที่หนองปล�ดุก อ.บ้�นโป่ง เพื่อใช้สร้�งท�งรถไฟ นอกจ�กนั้นยังมีวัตถุประสงค์ เพ่ือควบคุมสถ�นีรถไฟร�ชบุรี เส้นท�งรถไฟส�ยใต้ และสะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ข้�มแม่น้ำ�แม่กลอง ซง่ึ เปน็ จดุ ยุทธศ�สตร์ที่สำ�คัญ พออนุม�นได้ว่� ส�เหตุท่ีกองทัพญี่ปุ่นเลือกต้ังค่�ยฯ อยู่ที่เขต อ.เมืองร�ชบุรี ด้วยเหตุผล 2 ประก�ร คอื 1) เมอื งร�ชบรุ มี คี ว�มเจรญิ ม�กกว�่ อ.บ�้ นโปง่ ห�ซอื้ วสั ดุ อปุ กรณก์ อ่ สร�้ ง และเสบยี ง ไดง้ �่ ย โดยเฉพ�ะไมต้ �่ งๆ ทจ่ี �ำ เปน็ ตอ้ งใชใ้ นก�รกอ่ สร�้ งท�งรถไฟ เชน่ ไมห้ มอน และไมค้ �ำ้ ยนั 2) เมอื ง ร�ชบรุ เี ปน็ ปมคมน�คมท�งยทุ ธศ�สตรท์ สี่ �ำ คญั ทงั้ ท�งรถไฟ ท�งรถยนต์ และท�งน�้ำ โดยเฉพ�ะท�งน�้ำ ส�ม�รถเดินท�งล่องเรือทวนแม่น้ำ�แม่กลองข้ึนไปยัง จ.ก�ญจนบุรีได้ และล่องเรือต�มแม่นำ้�ไปออก ทะเลได้ท่ีป�กแม่นำ้�แม่กลอง จ.สมุทรสงคร�ม ห�กจะเข้�กรุงเทพฯ ก็ส�ม�รถเดินเรือผ่�นคลอง ด�ำ เนนิ สะดวกไปยังแมน่ �้ำ ท่�จนี ต่อไปยงั คลองหม�หอน ไปออกยงั แม่นำ้�เจ้�พระย�ไดเ้ ชน่ เดียวกัน ทห�รญ่ีปุ่นเป็นมิตรกับคนร�ชบรุ ี ไมไ่ ด้ท�ำ ร�้ ยหรอื กดข่ีขม่ เหงใดๆ คนร�ชบุรใี นสมัยนนั้ จะมี ร�ยได้จ�กก�รรับจ้�งทำ�ง�นในค่�ยญี่ปุ่น เช่น เป็นกรรมกรรับจ้�งสร้�งท�งรถไฟ ง�นรับจ้�งท่ัวไป ง�นซักรีดเส้ือผ้� ง�นผู้ช่วยทำ�อ�ห�ร เป็นต้น ส่วนพ่อค้�แม่ค้�ในตล�ดร�ชบุรีและตล�ดบ้�นโป่ง กม็ รี �ยไดจ้ �กก�รข�ยสนิ ค�้ อปุ โภคบรโิ ภค วสั ดกุ อ่ สร�้ ง และไม้ ใหแ้ กท่ ห�รญป่ี นุ่ บ�งพวกกจ็ ะมรี �ยได้ จ�กก�รแอบข�ยอ�ห�ร ข�ยบหุ รใ่ี หเ้ ชลยศกึ ทเ่ี ดนิ ท�งผ�่ นสถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี ไปยงั สถ�นบี �้ นโปง่ และ เชลยศึกที่ถูกกักกันอยู่ต�มค�่ ยฯ ต�่ งๆ โดยแลกกับสมบัตขิ องเชลยศกึ ท่ตี ิดตัวม� เชน่ สร้อย แหวน น�ฬกิ � เสอ้ื ผ�้ รองเท�้ เปน็ ตน้ แตก่ ม็ ชี �วร�ชบรุ บี �งสว่ นมรี �ยไดจ้ �กก�รขโมยสงิ่ ของของทห�รญป่ี นุ่ เช่น น้�ำ มัน ย�งรถยนต์ และทรัพยส์ นิ อืน่ ๆ แลว้ น�ำ ไปข�ยต่อ 2 ในยุคสงครามโลก ครง้ั ที่ 2

เหตกุ �รณ์ส�ำ คัญใน จ.ร�ชบรุ ี จนเปน็ กระแสใหเ้ กิดคว�มขดั แยง้ ไปท่วั ประเทศ คอื เหตกุ �รณ์ ปะทะกันระหว�่ งทห�รญ่ีปุน่ กับกรรมกร ทห�รและต�ำ รวจไทย ที่ อ.บ้�นโปง่ เมื่อวนั ท่ี 18 ธันว�คม พ.ศ. 2485 ท�ำ ใหท้ ห�รญป่ี นุ่ เสยี ชวี ติ 7 น�ย และบ�ดเจบ็ อกี หล�ยน�ย โดยส�เหตเุ กดิ จ�กทห�รญป่ี นุ่ ไปท�ำ ร�้ ยส�มเณรไทย ทวี่ ดั ดอนตมู เรอื่ งนก้ี อ่ ใหเ้ กดิ เปน็ ปญั ห�ระดบั ประเทศสง่ ผลกระทบใหช้ �วไทย เกดิ กระแสคว�มเกลยี ดชงั ทห�รญ่ปี ่นุ เพิ่มม�กขนึ้ ไปอีก คว�มสัมพนั ธร์ ะหว�่ งไทย-ญ่ปี ุน่ สอ่ ไปในท�ง เลวร�้ ยลง จนน�ยกรฐั มนตรตี อ้ งหนั ม�แกไ้ ขปญั ห�ดงั กล�่ วอย�่ งเรง่ ดว่ น เพอื่ ใหเ้ ปน็ ทพ่ี อใจของญป่ี นุ่ จนกระทงั่ ถงึ ขน้ั ลงโทษผกู้ อ่ เหตุ ย�้ ยข�้ ร�ชก�รและเจ�้ หน�้ ทรี่ ะดบั สงู ของไทยออกจ�กพน้ื ท่ี และก�ร ประก�ศเขตห้�มท�งทห�ร ในช่วงสงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ปญั ห�ที่สง่ ผลกระทบกับ จ.ร�ชบรุ ี คงเป็นปญั ห�เดยี วกบั จงั หวัด อีกหล�ยจงั หวัด ซง่ึ เป็นที่ตง้ั ค่�ยของทห�รญปี่ ุ่น และอยู่ต�มแนวเสน้ ท�งรถไฟ ไดแ้ ก่ ปัญห�ก�รใช้ เงินดอลล�ร์ของทห�รญปี่ ่นุ ปัญห�เครือ่ งอุปโภคบริโภคร�ค�สูง ปัญห�ก�รข�ดแคลนข้�วส�ร และ ปัญห�เร่ือง “ผู้หญงิ หยอ่ นใจ” ในช่วงปล�ยสงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ประม�ณปล�ยปี พ.ศ. 2487 ฝ่�ยอักษะเร่ิมแพ้ต่อฝ่�ย สมั พนั ธมติ ร กองทพั ญป่ี นุ่ เรมิ่ ถอยรน่ จ�กประเทศอนิ เดยี กลบั ออกม�ท�งประเทศพม�่ ผ�่ นประเทศไทย เพอ่ื ลงไปท�งภ�คใต้ มงุ่ ไปยงั ประเทศสงิ คโปรซ์ ง่ึ เปน็ ฐ�นทพั ใหญ่ โดยใชเ้ สน้ ท�งรถไฟเปน็ หลกั ในก�ร เคลื่อนย้�ยกำ�ลังพลและยุทโธปกรณ์ ฝ่�ยสัมพันธมิตรมีแผนที่จะตัดเส้นท�งถอยของกองทัพญี่ปุ่น จึงเริ่มท้ิงระเบิดต�มค่�ยทห�รญ่ีปุ่น สะพ�นรถไฟ สถ�นีรถไฟ และเส้นท�งรถไฟท่ีสำ�คัญ ต้ังแต่ เสน้ ท�งรถไฟในประเทศพม�่ เรอื่ ยลงม�ยงั สะพ�นข�้ มแมน่ �้ำ แคว จ.ก�ญจนบรุ ี และสะพ�นรถไฟต�่ งๆ ต�มเส้นท�งทลี่ งไปยังภ�คใต้ จังหวัดร�ชบรุ ี ถกู ฝ�่ ยสัมพนั ธมิตรโจมตีท�งอ�ก�ศถงึ 12 คร้ัง โดยแยกเปน็ ก�รโจมตีสถ�นี รถไฟหนองปล�ดกุ 4 ครง้ั ก�รโจมตใี นเขต อ.เมืองร�ชบรุ ี 7 ครั้ง และโจมตปี ระตกู น้ั นำ้� หัวท�้ ยของ คลองดำ�เนินสะดวกที่เช่ือมต่อระหว่�งแม่นำ้�แม่กลองกับแม่น้ำ�ท่�จีน จำ�นวน 1 ครั้ง คือ ประตูนำ้� บ�งนกแขวก และประตนู ้�ำ บ�งย�ง ในระหว�่ งก�รโจมตีท�งอ�ก�ศ ฝ�่ ยสัมพันธมติ รจะโปรยใบปลวิ แจง้ เสมอว�่ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รไมไ่ ดโ้ จมตรี �ษฎรและบ�้ นเรอื นคนไทย แตม่ งุ่ โจมตที ห�รญป่ี นุ่ เพอ่ื ขบั ไล่ ทห�รญปี่ ุน่ ใหอ้ อกจ�กประเทศไทย และน�ำ เอกร�ชม�คืนใหแ้ กค่ นไทยดังเดิม ในจ�ำ นวนก�รโจมตีดงั กล�่ ว สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ ซ่งึ ถือเป็นสะพ�นรถไฟที่สำ�คัญ ทอดตัวข�้ ม แม่นำ้�แม่กลอง ชว่ งบรเิ วณ อ.เมอื ง จ.ร�ชบุรี เป็นสะพ�นทยี่ �วม�ก ห�กท�ำ ล�ยไดแ้ ลว้ ย�กทจ่ี ะซ่อม กลับคืน สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ได้ถูกฝ�่ ยสัมพนั ธมติ รท้ิงระเบิดถงึ 3 ครั้ง เพื่อมงุ่ ท�ำ ล�ยสะพ�นให้ข�ด 3 ในยุคสงครามโลก ครง้ั ที่ 2

ป้องกันไม่ให้กองทัพญี่ปุ่นใช้เส้นท�งรถไฟผ่�นลงไปยังภ�คใต้ได้ สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ ถูกทิ้งระเบิด ครงั้ ท่ี 3 ในคนื วนั ที่ 11 กมุ ภ�พนั ธ์ พ.ศ. 2488 ลกู ระเบดิ ลกู หนงึ่ ทห่ี นว่ งเวล�ไวเ้ กดิ ระเบดิ ขนึ้ ในตอนเช�้ ของวันท่ี 12 กุมภ�พันธ์ พ.ศ. 2488 ท�ำ ให้สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ช่วงแรกท�งฝงั่ เมอื งหัก กองทพั ญี่ปนุ่ ไมส่ �ม�รถซอ่ มแซมใหก้ ลบั คนื สภ�พได้ จงึ ไดต้ ดั สนิ ใจสร�้ งสะพ�นรถไฟใหมแ่ ทน โดยใชไ้ มเ้ ปน็ โครงสร�้ ง ขน�นกับแนวสะพ�นจุฬ�ลงกรณเ์ ดิม จ้�งกรรมกรท�ำ กอ่ สร้�งทั้งกล�งวันและกล�งคนื ห�ซือ้ ไม้ต่�งๆ จ�กบริเวณบ�้ นท�่ เส� จนแล้วเสร็จ และเปิดใชง้ �นในวนั ท่ี 2 พฤษภ�คม พ.ศ. 2488 สะพ�นรถไฟใหมน่ ี้ ถกู ใช้ง�นอย่�งหนกั จนกระทง่ั วันที่ 20 พฤษภ�คม พ.ศ. 2488 ชว่ งบ�่ ย หัวรถจักรไอนำ้�คันหน่ึงว่ิงผ่�นต�มปกติ สะพ�นรับน้ำ�หนักไม่ไหว ประกอบกับกระแสนำ้�เชี่ยวกร�ก สะพ�นเกดิ หกั บรเิ วณชว่ งกล�งแมน่ �ำ้ ท�ำ ใหห้ วั รถจกั รคนั ดงั กล�่ วจมลงสกู่ น้ แมน่ �้ำ แมก่ ลอง ตง้ั แตบ่ ดั นน้ั เป็นต้นม� หลังสงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ยุติลง สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ยังหักอยู่ และสะพ�นรถไฟชั่วคร�วที่ กองทัพญ่ีปุ่นสร้�งข้ึนก็หักเช่นกัน ก�รเดินท�งโดยรถไฟส�ยกรุงเทพฯ-ภ�คใต้จึงไม่ส�ม�รถเชื่อมต่อ กันได้ต�มปกติ เมื่อรถไฟวิ่งม�ถึงช่วงท่ีต้องข้�มแม่นำ้�แม่กลอง ระหว่�งฝั่งสถ�นีรถไฟร�ชบุรีกับฝ่ัง ค่�ยทห�ร ผู้โดยส�รจึงต้องลงเดินเพื่อเปลี่ยนขบวนรถไฟท่ีน่ี ในห้วงดังกล่�วน้ีเอง ช�วร�ชบุรีจึงมี อ�ชีพใหม่เกิดขึ้น คือ ก�รรับจ้�งแบกของและสัมภ�ระของผู้โดยส�รข้�มสะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ เพื่อ เปลี่ยนขบวนรถไฟ หลงั สงคร�มโลก คร้งั ท่ี 2 ไดย้ ุตลิ ง สะพ�นจุฬ�ลงกรณไ์ ดถ้ ูกซ่อมแซมบูรณะข้นึ ใหม่ โดยกอง ทห�รจ�กประเทศอนิ เดีย จนส�ม�รถเปดิ ใช้ง�นไดใ้ หม่อกี คร้งั ในวันท่ี 5 ธันว�คม พ.ศ. 2488 ส�ำ หรบั หวั รถจกั รไอน�้ำ ทจ่ี มอยู่ มคี ว�มพย�ย�มทจ่ี ะกขู้ น้ึ ม�เพอ่ื จดั ท�ำ เปน็ พพิ ธิ ภณั ฑส์ งคร�มโลก ครงั้ ท่ี 2 เพอ่ื ให้คนรุ่นหลงั ได้ศกึ ษ�เรยี นรกู้ ันหล�ยครัง้ โดยเร่มิ ในสมยั ของ ม.ร.ว. ก�ำ ลนู เทพ เทวกลุ ขณะดำ�รงต�ำ แหน่งผวู้ �่ ร�ชก�รจงั หวัดร�ชบุรี เมอ่ื ปี พ.ศ. 2535 แต่เร่ืองกเ็ งียบห�ยไป จนกระท่งั ในปี พ.ศ. 2548 พลโท ชยั ยทุ ธ เทพยสวุ รรณ ในขณะด�ำ รงต�ำ แหนง่ เจ�้ กรมก�รทห�รช�่ ง ไดม้ กี �รจดั นกั ด�ำ น�ำ้ ลงไปสำ�รวจสภ�พหัวรถจักรท่ีจมอยู่ เพื่อเตรียมว�งแผนก�รเก็บกู้ และยังได้พบกับลูกระเบิดในสมัย สงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ทย่ี งั ไม่ระเบดิ อยูถ่ ึง 3 ลูก ก�รส�ำ รวจในครงั้ น้ันยังไมแ่ ล้วเสร็จ ท�่ นไดย้ ้�ยจ�ก ต�ำ แหน่งไปก่อน ตอ่ ม�ในระหว�่ ง พ.ศ. 2549-2550 ชว่ งทนี่ �ยวงศศ์ กั ด์ิ สวสั ดพิ �ณชิ ย์ ด�ำ รงต�ำ แหนง่ ผวู้ �่ ร�ชก�ร จงั หวดั ร�ชบุรี และน�ยพิชัย นนั ทชัยพร ดำ�รงตำ�แหนง่ น�ยกเทศมนตรีเมอื งร�ชบุรี ได้รว่ มกนั จัดตัง้ คณะท�ำ ง�นโครงก�ร “The Last Engine of The World War II” เพอ่ื ศกึ ษ�คว�มเหม�ะสม ออกแบบ 4 ในยุคสงครามโลก ครัง้ ที่ 2

และกอ่ สร�้ งชอ่ งท�งชมรถจกั รใตส้ ะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ แตก่ ไ็ มม่ ผี ลสรปุ ใดๆ เพร�ะทงั้ สองท�่ นกย็ �้ ยจ�ก ตำ�แหน่งไปกอ่ นเชน่ กัน เร่ืองจึงเงยี บห�ยไปอกี คร้ัง อกี 10 ปตี อ่ ม� ประม�ณปล�ยปี พ.ศ. 2560 รฐั บ�ลของ พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อช� ไดอ้ นมุ ตั ิ ใหม้ กี �รกอ่ สร�้ งท�งรถไฟร�งคสู่ �ยนครปฐม-หวั หนิ ระยะท�ง 169 กม. ซง่ึ ในชว่ งทข่ี �้ มแมน่ �้ำ แมก่ ลอง ท่ี จ.ร�ชบุรี ต้องสร�้ งสะพ�นรถไฟใหม่คู่ขน�นกบั สะพ�นจฬุ �ลงกรณเ์ ดิม ก�รรถไฟแหง่ ประเทศไทย จงึ มคี ว�มกงั วลว�่ อ�จจะมผี ลกระทบกบั ลกู ระเบดิ ทจี่ มอยใู่ ตน้ �้ำ ในบรเิ วณดงั กล�่ ว ห�กเกดิ ระเบดิ ขน้ึ ในระหว�่ งก�รกอ่ สร�้ ง จะสง่ ผลตอ่ ก�รสญู เสยี ชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของประช�ชน เรอ่ื งนเี้ ปน็ คว�มสนใจ ของนักข่�วและประช�ชนทั่วไป โดยเฉพ�ะช�วร�ชบุรีท่ีเกรงว่�จะไม่ปลอดภัย จนคว�มทร�บถึง พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อช� น�ยกรฐั มนตรี ท�่ นจงึ ไดส้ งั่ ก�รใหห้ น�่ ยง�นทเี่ กย่ี วขอ้ งด�ำ เนนิ ก�รเกบ็ กู้ ลูกระเบดิ เพ่ือคว�มปลอดภยั ของประช�ชนและก�รกอ่ สร�้ งท�งรถไฟร�งคู่ ส่วนหวั รถจกั รไอน้�ำ ท่จี ม อยู่น้นั ยงั ไมม่ ใี ครกล�่ วถึงว�่ จะมีก�รกูห้ รือไม่ ในโอก�สท่ีจะมีก�รเก็บกู้ลูกระเบิดน่ีเอง ช�วร�ชบุรีจึงได้เสนอให้มีก�รกู้หัวรถจักรไอน้ำ� ขึ้นม�ด้วย เพ่ือนำ�ม�จัดแสดงเป็นส่วนหนึ่งของพิพิธภัณฑ์สงคร�มโลก คร้ังที่ 2 ของ จ.ร�ชบุรี ซง่ึ สอดคลอ้ งกบั ก�รท่ี คณะรฐั มนตรมี มี ตปิ ระก�ศให้ จ.ร�ชบรุ ี เปน็ เขตเมอื งเก�่ เมอ่ื วนั ท่ี 11 เมษ�ยน พ.ศ. 2560 ก�รประก�ศเขตเมอื งเก�่ ร�ชบรุ ี เปน็ โอก�สส�ำ คญั ทจ่ี ะสง่ เสรมิ และพฒั น�เมอื งร�ชบรุ ใี หเ้ ปน็ แหล่งท่องเท่ยี วท�งประวัตศิ �สตร์ ศิลปะและวัฒนธรรม ประกอบกบั น�ยชย�วธุ จันทร ผู้ว่�ร�ชก�ร จงั หวดั ร�ชบรุ ี ไดม้ นี โยบ�ย ทจ่ี ะจดั สร�้ งหอศลิ ปวฒั นธรรมหลวงยกกระบตั รร�ชบรุ ี พพิ ธิ ภณั ฑพ์ น้ื บ�้ น ร�ชบุรี พิพิธภณั ฑต์ ำ�รวจร�ชบรุ ี และพพิ ิธภณั ฑ์ประวตั ศิ �สตร์สงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ของ จ.ร�ชบรุ ี ขนึ้ เพื่อให้ จ.ร�ชบรุ ี เปน็ แหล่งท่องเทย่ี วท�งประวตั ิศ�สตรท์ ส่ี ำ�คัญ ก�รเกบ็ กลู้ กู ระเบดิ และหวั รถจกั ร ใตส้ ะพ�นจฬุ �ลงกรณน์ ี้ มแี ผนจะด�ำ เนนิ ก�รในชว่ งประม�ณ ตน้ เดอื นธนั ว�คม พ.ศ. 2561 สว่ นแผนก�รสร�้ งพพิ ธิ ภณั ฑส์ งคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ของ จ.ร�ชบรุ ี ยงั ไมร่ วู้ �่ จะก่อร่�งสร้�งตัวได้สำ�เร็จเมื่อใด หนังสือเล่มนี้ ปิดต้นฉบับในวันที่ 30 พฤศจิก�ยน พ.ศ. 2561 ซงึ่ ห�กผอู้ �่ นท�่ นใดสนใจเรอ่ื งร�วตอ่ จ�กน้ี ขอใหต้ ดิ ต�มขอ้ มลู ข�่ วส�รจ�กสอ่ื ต�่ งๆ ไดใ้ นโอก�สตอ่ ไป 5 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ท่ี 2

ลำ�ดบั เหตุก�รณ์ส�ำ คัญ ในสงคร�มโลก ครงั้ ท่ี 2 (พ.ศ. 2482-พ.ศ.2488) มลู เหตทุ เี่ กดิ สงคร�มโลก ครงั้ ที่ 2 ผเู้ ขยี นขออนญุ �ตไมเ่ ขยี นไวใ้ นหนงั สอื เลม่ นี้ เพร�ะส�ม�รถ ห�อ่�นได้จ�กหนังสือหรือบันทึกต่�งๆ ที่มีผู้จัดพิมพ์ไว้แล้วจำ�นวนหล�ยเล่ม ซ่ึงมีก�รบันทึกไว้อย่�ง ละเอียด ผูเ้ ขียนจะขอสรุปเฉพ�ะ “ลำ�ดบั เหตกุ �รณส์ �ำ คญั ในระหว�่ งสงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2” เพอ่ื ให้ ผู้อ่�นพึงใช้เป็นข้อมูลประกอบก�รอ่�นหนังสือเล่มนี้ ได้เข้�ใจย่ิงข้ึน สรุปเหตุก�รณ์สำ�คัญท่ี ดิเรก ชยั น�ม (2549 : 41-42, 173-175) ไดส้ รปุ ไว้ มดี งั นี้ พ.ศ. 2482 (ค.ศ. 1939) รปู ภาพ 1 สภ�พของเมืองไวรนั ของโปแลนดห์ ลัง ก�รท้งิ ระเบดิ ของกองทพั อ�ก�ศเยอรมัน วนั ที่ 1 กนั ยายน เยอรมนั นเี ข�้ ตี เมอื่ วันท่ี 1 กันย�ยน 1939 โปแลนด์ และในวันเดียวกันนี้ อังกฤษ ท่ีม� (วกิ พิ เี ดีย ส�ร�นกุ รมเสรี, 2561 : และฝร่ังเศสยื่นคำ�ข�ดให้เยอรมันนีถอย ออนไลน)์ . ออกจ�กโปแลนด์ มิฉะน้ัน จะประก�ศ สงคร�ม วันที่ 3 กนั ยายน อังกฤษและ ฝรง่ั เศสประก�ศสงคร�มกับเยอรมนั นี วันท่ี 27 กันยายน โปแลนด์ ยอมแพ้ต่อเยอรมันนี วันที่ 28 กันยายน เยอรมันนี และสหภ�พโซเวียตตกลงแบ่งโปแลนด์ ระหว�่ งกนั วันที่ 30 พฤศจกิ ายน สหภ�พ- โซเวยี ตบกุ ฟนิ แลนด์ 6 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

พ.ศ. 2483 (ค.ศ. 1940) วันที่ 12 มนี าคม สหภ�พโซเวียตกับฟนิ แลนด์ ทำ�สญั ญ�สันตภิ �พระหว�่ งกนั วันที่ 9 เมษายน เยอรมันนบี ุกเดนม�รก์ และนอร์เวย์ วนั ที่ 12 พฤษภาคม กองทพั เยอรมนั นี รกุ เข้�ดนิ แดนฝรัง่ เศส วันที่ 15 พฤษภาคม กองทัพฮอลแลนด์ยอมแพ้ วนั ท่ี 28 พฤษภาคม พระเจ้�เลโอโปลด์แห่งเบลเย่ยี มยอมแพ้ วนั ท่ี 26 พฤษภาคม - 4 มถิ นุ ายน กองทพั องั กฤษและสมั พันธมิตรถอยจ�กเมืองดนั เคริ ก์ ใน ประเทศฝรงั่ เศสกลบั ไปยงั เก�ะอังกฤษ วันท่ี 12 มิถุนายน ประเทศไทยลงนามในกติกาสัญญาไม่รุกรานกับฝรั่งเศสและอังกฤษ ทีว่ งั สวนกุหลาบ ทาำ เนยี บรัฐบาล และกบั ประเทศญ่ปี ุน่ ทก่ี รงุ โตเกียว วันท่ี 14 มิถุนายน กองทพั เยอรมนั นีเข้�กรงุ ป�รสี วันที่ 22 มถิ ุนายน ฝร่ังเศสยอมเซ็นสัญญ�สงบศึกกับเยอรมันนที ป่ี ่�เมอื งคอมเปยี น วนั ท่ี 27 กนั ยายน เยอรมันนี อิต�ลี และญี่ปุน่ ทำ�สนธสิ ัญญ�ไตรภ�คี วันท่ี 28 ตุลาคม อิต�ลบี กุ กรีซ พ.ศ. 2484 (ค.ศ. 1941) วนั ท่ี 11 เมษายน สหภ�พโซเวียตกับญป่ี ่นุ ท�ำ สัญญ�คว�มเปน็ กล�ง วนั ท่ี 14 มถิ นุ ายน สหรฐั อเมริก� ทัง้ ๆ ทย่ี งั ไม่ไดเ้ ข้�สงคร�ม กกั เงินและสนิ ทรพั ยข์ องฝ�่ ย อกั ษะท่ฝี �กอยใู่ นสหรัฐอเมรกิ � วนั ที่ 22 มถิ ุนายน เยอรมันนเี ข�้ โจมตีสหภ�พโซเวียต ทั้งๆ ท่ีทำ�สญั ญ�ไม่รกุ ร�นกบั สหภ�พ- โซเวยี ต เมอ่ื เดือนสงิ ห�คม พ.ศ.2483 วนั ที่ 12 กรกฎาคม อังกฤษท�ำ สญั ญ� ช่วยเหลือซงึ่ กันและกนั กับสหภ�พโซเวียต วันที่ 11 ตุลาคม พลเอก ฮเิ ดกิ โทโจ เปน็ น�ยกรฐั มนตรีญี่ปุ่น วันท่ี 7 ธนั วาคม ญีป่ นุ่ โจมตเี พริ ์ลฮ�รเ์ บอร์ และประก�ศสงคร�มกบั องั กฤษและอเมริก� วันท่ี 8 ธันวาคม ญี่ปุน่ ส่งทหารเขา้ สู่ประเทศไทยและมลายู องั กฤษและอเมริก�ประก�ศ สงคร�มตอบญี่ปุ่น วันท่ี 10 ธันวาคม เยอรมนั นี และอิต�ลี ประก�ศสงคร�มกับสหรฐั อเมริก� และสหรฐั อเมรกิ � ประก�ศสงคร�มตอบ 7 ในยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2

วันท่ี 22 ธนั วาคม ญ่ปี ่นุ โจมตี เก�ะฟลิ ปิ ปนิ ส์ วนั ที่ 25 ธันวาคม ฮ่องกงยอมจำ�นน พ.ศ. 2485 (ค.ศ. 1942) วันท่ี 10-11 มกราคม ญีป่ นุ่ โจมตีเนเธอร์แลนด์ และอสี ต์อนิ ดีส (อนิ เดียตะวันออก) วันท่ี 15 กมุ ภาพนั ธ์ สิงคโปร์ ยอมจำ�นน วนั ท่ี 18 เมษายน กองทพั อ�ก�ศอเมรกิ ัน ท้งิ ระเบดิ ลงกรงุ โตเกยี ว เป็นครั้งแรก วันท่ี 12 สิงหาคม ก�รประชมุ มอสโคว์ ครัง้ ท่ี 1 พ.ศ. 2486 (ค.ศ. 1943) วนั ที่ 2 กุมภาพนั ธ์ กองทพั เยอรมันนี ยอมแพท้ ่ีเมอื งสต�ลนิ กร�ด รัสเซียเร่มิ มีชัยเป็นครั้งแรก วนั ที่ 9-10 กรกฎาคม สมั พนั ธมิตรขน้ึ เก�ะซิซลี ีของอติ �ลี วันที่ 19 กรกฎาคม กรุงโรมถกู สัมพันธมิตรทิง้ ระเบดิ เป็นคร้งั แรก วันท่ี 25 กรกฎาคม มุสโสลนิ ี ผนู้ ำ�ของอิต�ลี ถูกปลดจ�กต�ำ แหนง่ และจอมพลบ�โดกลีโอเป็น น�ยกรฐั มนตรีแทน วันที่ 8 กนั ยายน อติ �ลยี อมจ�ำ นน วนั ท่ี 10 กนั ยายน กองทัพเยอรมันเข�้ ยึดครองกรุงโรม วนั ที่ 13 ตลุ าคม อิต�ลีกลบั ประก�ศสงคร�มกบั เยอรมันนี วนั ที่ 18 ตลุ าคม - 1 พฤศจกิ ายน ก�รประชมุ รฐั มนตรตี �่ งประเทศอเมรกิ นั องั กฤษและรสั เซยี ที่กรงุ มอสโคว์ วนั ที่ 22-26 พฤศจิกายน ก�รประชุมกรุงไคโร ระหว�่ งโรสเวลต์ เชอร์ชลิ และเจยี งไคเช็ค วันที่ 28 พฤศจกิ ายน - 1 ธนั วาคม ก�รประชุมกรุงเตเฮร�น ระหว่�งโรสเวลต์ เชอร์ชิลล์ และ สต�ลนิ พ.ศ. 2487 (ค.ศ. 1944) วันท่ี 4 มิถนุ ายน กองทัพอังกฤษและอเมรกิ ันยึดกรุงโรมได้ วนั ที่ 6 มถิ นุ ายน ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รยกพลขนึ้ บกทนี่ อรม์ อ็ งดี ประเทศฝรงั่ เศส หรอื ทเ่ี รยี กกนั ว�่ วัน D-day 8 ในยคุ สงครามโลก คร้ังท่ี 2

วันท่ี 15 มิถุนายน อเมริกันใช้เคร่ืองบินชนิดป้อมบินยักษ์ (Super fortresses) โจมตี กรงุ โตเกยี วเปน็ คร้งั แรก วันที่ 21 สงิ หาคม-29 กันยายน ฝ�่ ยสัมพันธมติ รประชุมทดี่ มั บ�รต์ นั โอกส์ กรงุ วอชิงตัน วนั ที่ 25 สงิ หาคม ฝ่�ยสัมพนั ธมิตรชว่ ยใหก้ รุงป�รีสกลับมีเสรี วันท่ี 9 ตลุ าคม ก�รประชุมกรุงมอสโคว์ ครง้ั ท่ี 3 วนั ที่ 21-22 ตุลาคม ก�รรบท�งเรือ ท่อี �่ วเลยเ์ ต (Leyte Gulf) ประเทศฟิลิปปนิ ส์ ซึ่งนบั ว่� เป็นยทุ ธน�วที ีใ่ หญ่ที่สุดในประวตั ิสงคร�มท�งเรอื ของโลกระหว่�งสหรฐั อเมริก�และออสเตรเลีย กบั กองทพั ญ่ีปุ่น โดยฝ�่ ยสหรัฐอเมรกิ �และออสเตรเลีย เปน็ ฝ่�ยชนะ รูปภาพ 2 ยุทธน�วอี ่�วเลย์เต ทะเลฟิลิปปินส์ เปน็ ยุทธน�วีครั้งใหญท่ ่ีสุด ในสงคร�มโลก ครงั้ ที่ 2 และใหญ่ทส่ี ดุ ในประวัติศ�สตร์ ทมี่ � (วกิ ิพีเดยี ส�ร�นุกรมเสร,ี 2561 : ออนไลน)์ . พ.ศ.2488 (ค.ศ.1945) วันที่ 3 กมุ ภาพนั ธ์ กองทัพอเมริกนั เข�้ กรุงมะนิล� วนั ที่ 4-12 กมุ ภาพนั ธ์ ก�รประชุมที่ยลั ต� ภ�ยในพระร�ชวังลวี �เดีย ค�บสมทุ รไครเมีย วนั ท่ี 12 เมษายน ประธ�น�ธิบดโี รสเวลต์ถงึ แกอ่ สัญกรรม 9 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ท่ี 2

วันท่ี 25 เมษายน เปิดประชมุ สหประช�ช�ตคิ ร้งั แรกทเ่ี มืองซ�นฟร�นซสิ โก สหรัฐอเมริก� วันท่ี 28 เมษายน มสุ โสลินถี ูกฆ�่ ต�ย วนั ที่ 30 เมษายน ฮิตเลอ่ ร์ ท�ำ อตั วนิ บิ �ตกรรม ในหลุมหลบภยั กรงุ เบอร์ลิน เยอรมันนี วนั ที่ 2 พฤษภาคม โซเวยี ต รัสเซยี เข�้ ยึดกรุงเบอร์ลนิ วนั ท่ี 7 พฤษภาคม เยอรมนั นี ยอมแพแ้ กส่ ัมพนั ธมติ รโดยไม่มเี งือ่ นไข วันท่ี 17 กรกฎาคม - 2 สงิ หาคม ก�รประชุมพอ็ ทซด์ มั ประเทศเยอรมันนี วันที่ 6 สงิ หาคม สหรฐั อเมรกิ �ทิ้งลกู ระเบิดปรม�ณลู กู แรกลงเมืองฮิโรชิม� ประเทศญ่ปี ุ่น วันท่ี 8 สงิ หาคม โซเวยี ต รสั เซยี ประก�ศสงคร�มกบั ญีป่ ุ่น วันท่ี 9 สงิ หาคม สหรฐั อเมริก�ทิ้งลกู ระเบิดปรม�ณูลูกท่ีสองท่เี มอื งน�ง�ซ�กิ ประเทศญีป่ ุ่น วันที่ 15 สงิ หาคม ญ่ปี ่นุ ยอมแพโ้ ดยไมม่ เี งือ่ นไข วนั ที่ 2 กนั ยายน ญป่ี ุ่นเซ็นสญั ญ�ยอมแพ้บนเรอื รบอเมริกัน “มิสสรุ ”ี ในอ�่ วโตเกียว รปู ภาพ 3 กลุ่มเมฆรปู ดอกเหด็ ของ “ลติ เตลิ บอย” และ “แฟตแมน” ทท่ี ้ิงใส่เมอื งฮโิ รชมิ ะ (ซ้�ย) และ เหนอื เมืองน�ง�ซ�กิ (ขว�) ทมี่ � (วกิ พิ ีเดยี ส�ร�นกุ รมเสรี, 2561 : ออนไลน์). เหตุก�รณ์ท่ีเก่ียวข้องกับอธิปไตยของไทยโดยตรง เริ่มขึ้นเมื่อกองทัพญี่ปุ่นยกพลขึ้นบก ที่ จ.ปัตต�นี สงขล� นครศรีธรรมร�ช สุร�ษฎร์ธ�นี นครศรีธรรมร�ช ชุมพร ประจวบคีรีขันธ์ และ สมทุ รปร�ก�ร ในวนั ท่ี 8 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484 เวล� 02.00 น. โดยเพยี งขอน�ำ กองทพั ผ�่ นประเทศไทย เพอ่ื ลงไปตมี ล�ยู สงิ คโปร์ และขนึ้ ตะวนั ตกไปตพี ม�่ ขออย�่ ใหไ้ ทยขดั ขว�ง ท�งกองทพั ญป่ี นุ่ รบั รองว�่ จะเค�รพอธปิ ไตยของไทย (ร�ยละเอียดอ�่ นต่อไดใ้ นบทต่อไป) 10 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ที่ 2

เร่ิมสงคร�มโลก ครงั้ ที่ 2 ในประเทศไทย สงคร�มมห�เอเชยี บูรพ� สงคร�มมห�เอเชยี บรู พ� (The Greater East Asia War) เป็นค�ำ ทใ่ี ชก้ ันในกองบญั ช�ก�รทพั แหง่ จกั รพรรดิญ่ปี ่นุ เร่ิมใชใ้ นเดือนธนั ว�คม พ.ศ. 2484 หม�ยถึง สงคร�มในภูมภิ �คเอเชียตะวันออก และเอเชียแปซฟิ กิ ซึ่งเกิดขึ้นจ�กก�รรกุ ร�นของจักรวรรดญิ ี่ป่นุ ในชว่ ง พ.ศ. 2473-2483 และขย�ย ผลตอ่ ม�จนสงคร�มมห�เอเชียบรู พ�ถือเป็นสว่ นหนง่ึ ของสงคร�มโลก คร้งั ที่ 2 ในทวีปเอเชีย ญี่ปนุ่ เรมิ่ นโยบ�ยช�ตนิ ยิ มโดยใชค้ �ำ ขวญั ท่ีว่� “เอเชียเพอ่ื ชาวเอเชีย” (Asia for Asiatics) เม่ือวนั ที่ 3 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2481 ญป่ี นุ่ ได้ประกาศนโยบาย “การจดั ระเบยี บใหม่ ในเอเชียตะวันออกและการสรา้ งวงไพบลู ยร์ ่วมแห่งมหาเอเชียบรู พา” (New order in East Asia and Co-Prosperity Sphere of Greater East Asia) ย่ิงไปกว่�นน้ั ญี่ปุน่ ยังได้ท�ำ สญั ญ�ร่วมมือกบั เยอรมนีและอิต�ลี เม่ือวันท่ี 27 กันย�ยน พ.ศ. 2483 โดยมีเป้�หม�ยเข้�ยึดครองประเทศจีนและ ประเทศอน่ื ๆ ในเอเชยี ท่ีเปน็ อ�ณ�นคิ มของฝรง่ั เศส เนเธอร์แลนด์ และองั กฤษ ทงั้ หมดในขณะน้นั ในช่วงเริ่มแรก ประเทศไทยประก�ศตัวเป็นกล�ง พย�ย�มรักษ�สัมพันธไมตรีกับทุกฝ่�ย โดยมีก�รลงน�มในสนธิสญั ญ�ไม่รกุ ร�นกับทง้ั อังกฤษและฝร่ังเศส ทก่ี รงุ เทพฯ เมอ่ื วันที่ 12 มิถนุ �ยน พ.ศ. 2483 และในวันเดียวกันน้ี ประเทศไทยก็ยังได้ลงน�มสนธิสัญญ�ก�รเจริญสัมพันธไมตรีและ ก�รเค�รพตอ่ บรู ณภ�พแหง่ อ�ณ�เขตของกันและกนั กับญี่ปนุ่ ท่กี รงุ โตเกียว อีกด้วย เมื่อฝรั่งเศสพ่�ยแพ้สงคร�มในทวีปยุโรป ญ่ีปุ่นจึงส่งกำ�ลังทห�รเข้�ควบคุมพื้นที่อ�ณ�นิคม ของฝร่ังเศสในอินโดจีน อันประกอบด้วยเวียดน�ม กัมพูช� และล�ว ก�รแผ่อำ�น�จคร้ังน้ีทำ�ให้ สหรัฐอเมริก� อังกฤษ จีน และเนเธอร์แลนด์ ผนึกกำ�ลังสกัดกั้นโดยอ�ศัยเครื่องมือท�งเศรษฐกิจ ด้วยก�รงดจำ�หน่�ยสินค้�ที่เป็นประโยชน์ในสงคร�มต่อญี่ปุ่นโดยเฉพ�ะนำ้�มัน ซึ่งทำ�ให้สถ�นก�รณ์ ตงึ เครยี ด 11 ในยุคสงครามโลก ครัง้ ที่ 2

เช้�มดื วันที่ 7 ธันว�คม พ.ศ. 2484 (ในประเทศไทย ตรงกบั วันที่ 8 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484) ญป่ี นุ่ เปดิ แนวรบในเอเชยี ตะวันออก โดยโจมตอี ่�วเพิรล์ ฮ�ร์เบอรใ์ นมลรฐั ฮ�ว�ย ซึง่ เปน็ ฐ�นทัพของ สหรฐั อเมรกิ �ในมห�สมทุ รแปซิฟกิ รวมทงั้ เก�ะฮ่องกงของอังกฤษ เก�ะฟลิ ิปปินสข์ องสหรฐั อเมริก� เมืองโคต�บ�รูในแหลมมล�ยู และยกพลขึน้ บกในประเทศไทย โดยมิไดป้ ระก�ศสงคร�มลว่ งหน้� เหตกุ �รณ์ในประทศไทย ทตู อังกฤษแจง้ เตือน คืนวนั อ�ทติ ยท์ ่ี 7 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484 ขณะนัน้ ทกี่ รุงเทพฯ กำ�ลงั มงี �นฉลองรัฐธรรมนญู ที่สวนอัมพร สถ�นวี ทิ ยบุ บี ีซี ร�ยง�นว�่ มีคว�มเคลอ่ื นไหวของขบวนเรอื ญป่ี ุน่ ในอ�่ วไทย ท�ำ ใหเ้ กิด ข่�วลือว่�ญี่ปุ่นจะบุกไทย และคำ่�วันน้ันเอง เวล�ประม�ณ 19.00 น. เอกอัครร�ชทูตอังกฤษได้ขอ เข�้ พบ ศ.ดร.ดเิ รก ชยั น�ม รฐั มนตรวี �่ ก�รกระทรวงก�รต�่ งประเทศ และร�ยง�นว�่ เครอื่ งบนิ ตรวจก�รณ์ ของอังกฤษ เหน็ กองเรอื รบญป่ี ุน่ เดนิ ท�งม�จ�กแหลมญวนและกำ�ลงั อยู่ในบรเิ วณใกลอ้ �่ วไทย ทตู ญป่ี ุน่ เข้�พบน�ยกรัฐมนตรีไทย ขอนำ�กำ�ลังทห�รผ�่ น หลังจ�กน้นั อีกไม่น�น เวล�ประม�ณ 22.30 น. นายซูโบกามิ เอกอัครร�ชทูตญ่ีป่นุ และคณะ ไดข้ อเข้�พบ จอมพล ป.พบิ ลู สงคราม น�ยกรัฐมนตรี ทวี่ งั สวนกหุ ล�บ ซงึ่ ขณะนน้ั ใช้เป็นทำ�เนยี บ น�ยกรฐั มนตรี แตน่ �ยกรฐั มนตรไี มอ่ ยู่ ไปตรวจร�ชก�รช�ยแดน พลตาำ รวจเอกอดลุ ย์ อดลุ ยเดชจรสั รองน�ยกรฐั มนตรี จงึ ไดม้ อบหม�ยให้ ศ.ดร.ดเิ รก ชัยนาม รฐั มนตรวี ่�ก�รกระทรวงก�รต่�งประเทศ เข�้ พบแทน ทูตญ่ีปุ่นแจ้งว่� ญี่ปุ่นได้ประก�ศสงคร�มกับอังกฤษและอเมริก�แล้ว และได้รับคำ�สั่งจ�ก รฐั บ�ลญป่ี นุ่ ใหแ้ จง้ ตอ่ รฐั บ�ลไทยว�่ กองทพั ญปี่ นุ่ ขอผ�่ นประเทศไทยไปตมี ล�ยแู ละสงิ คโปร์ ขออย�่ ให้ ไทยขดั ขว�ง ท�งรฐั บ�ลญปี่ นุ่ รบั รองว�่ จะเค�รพอธปิ ไตยของไทย ขอใหไ้ ทยตกลงยนิ ยอม ภ�ยในเวล� 01.00 น. ของวันรงุ่ ขึ้น คือ วันที่ 8 ธันว�คม พ.ศ. 2484 ประชมุ คณะรฐั มนตรีดว่ น พลตำ�รวจเอก อดุลย์ อดุลยเดชจรัส รองน�ยกรัฐมนตรี เรียกประชุมคณะรัฐมนตรีด่วนใน เวล� 23.00 น. แต่ไม่ส�ม�รถตกลงใจได้ ต้องรอน�ยกรัฐมนตรีเท่�นน้ั จึงน�ำ คว�มไปแจง้ ทตู ญ่ีปนุ่ ท่ี รอฟงั ผลก�รพจิ �รณ�อยู่ ให้กลบั ไปกอ่ น ใหก้ ลับม�ฟงั ผลใหมเ่ วล� 05.00 น. ของวนั รงุ่ ข้นึ คือ วันที่ 8 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484 12 ในยุคสงครามโลก คร้ังที่ 2

กองทัพญปี่ ุน่ รุกเข�้ แผน่ ดินไทย ขณะทีร่ ัฐบ�ลไทยยังไม่ได้ให้คำ�ตอบใดๆ เพร�ะต้องรอน�ยกรัฐมนตรี กองทัพญปี่ ุ่น ไมร่ อฟัง ค�ำ ตอบบกุ เข้�ส่แู ผ่นดนิ ไทยทันที ในคืนวันท่ี 8 ธันว�คม พ.ศ. 2484 เวล� 02.00 น. จ�กช�ยแดน ด�้ นทศิ ตะวนั ออก พรอ้ มกบั สง่ กองก�ำ ลงั ในอ�่ วไทย ยกพลขน้ึ บกต�มแนวช�ยฝงั่ ทะเลเข�้ สพู่ น้ื ทจ่ี งั หวดั ปตั ต�นี สงขล� นครศรธี รรมร�ช สรุ �ษฎรธ์ �นี ชมุ พร ประจวบครี ขี นั ธ์ และสมทุ รปร�ก�ร โดยมที ห�ร ตำ�รวจ ยุวชนทห�ร ลูกเสือ และอ�ส�สมคั รต่�งๆ ของไทย ตอ่ สู้ทัดท�นก�รรกุ ร�นในครงั้ นขี้ องญ่ีปนุ่ บ�งแห่งเกดิ รบกนั รนุ แรงถึงข้นั ตะลุมบอน ต�่ งฝ�่ ยต่�งบ�ดเจ็บลม้ ต�ยกันเป็นจ�ำ นวนม�ก น�ยกรัฐมนตรีเรยี กประชุม เช้�มดื วันที่ 8 ธันว�คม พ.ศ. 2484 จอมพล ป.พิบูลสงคร�ม น�ยกรัฐมนตรีเดินท�งกลับม�ถึง กรุงเทพฯ จึงเรียกประชุมคณะรัฐมนตรีด่วน เมื่อ เวล� 06.50 น. ทีป่ ระชมุ ไม่ไดข้ อ้ ยุตวิ ่�จะยอมหรอื ไม่ยอม ในที่สดุ น�ยกรฐั มนตรี กป็ ระก�ศว�่ “ไมม่ ี ประโยชน์อะไรท่ีจะต่อต้านญี่ปุ่น เพราะเราไม่มี กาำ ลัง อังกฤษเอง อเมรกิ าเอง กเ็ หน็ ว่าไม่มอี ะไรจะ ช่วยเรา” ญ่ปี ุ่นเสนอแผนคว�มร่วมมอื รูปภาพ 4 แผนทแ่ี สดงก�รยกพลขน้ึ บกของ ส�มแนวท�งให้ประเทศไทยเลือก กองทพั ญ่ปี ุ่นเข้�สปู่ ระเทศไทย เมือ่ 8 ธันว�คม พ.ศ. 2484 ในคนื วนั ที่ 7 ธนั ว�คม 2584 ท่ี น�ยซโู บก�มิ ที่ม� (ปวรศิ ศิรขิ นั แสง และคณะ, เอกอคั รร�ชทตู ญปี่ นุ่ พรอ้ มดว้ ยคณะซงึ่ ประกอบดว้ ย 2560 : ออนไลน)์ ผู้ช่วยทูตทห�รบก ผู้ช่วยทูตทห�รเรือ ท่ีปรึกษ� เลข�นกุ �ร และล�่ ม ไดข้ อเข�้ พบน�ยกรฐั มนตรไี ทย ที่วังสวนกุหล�บ เรื่องขอเดินทัพผ่�นประเทศไทย เพอื่ ไปท�ำ ล�ยอ�ณ�นิคมของประเทศองั กฤษ (พม่� อินเดีย) และอเมริก� (มล�ย)ู นัน้ ท�งประเทศญป่ี นุ่ ไดย้ น่ื แผนขอคว�มรว่ มมอื กบั ประเทศไทย ไวจ้ �ำ นวน 3 แนวท�ง ดงั นี้ (ดเิ รก ชยั น�ม. 2549 : 166-167) 13 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ที่ 2

แนวท�งที่ 1 ญี่ปุ่นขอเดนิ ทห�รผ�่ นไทยไปเท�่ นั้น แนวท�งที่ 2 ไทยกบั ญ่ีปนุ่ ทำ�สัญญ�พันธมิตรกนั เพอ่ื ป้องกันประเทศไทย แนวท�งท่ี 3 ไทยกับญ่ีปุ่นเปน็ สห�ยสงคร�มรว่ มรุกร่วมรบต่ออังกฤษและสหรัฐอเมริก�และ ในก�รน้ี ญป่ี ่นุ พรอ้ มท่จี ะใหด้ ินแดนท่ีไทยเคยเสยี ใหแ้ กอ่ ังกฤษและฝรั่งเศสกลับคนื ม�ท้ังหมด ในท่ีประชมุ คณะรัฐมนตรี ซึง่ มี จอมพล ป.พบิ ลู สงคร�ม เปน็ ประธ�น ได้ห�รือผลดีผลเสียกนั อย่�งกว้�งขว�ง โดยสรปุ มีข้อพิจ�รณ�ท่ีส�ำ คัญในก�รตัดสินใจ ดงั นี้ ขอ้ แรก กองทัพของไทยส้กู องทพั ญปี่ ่นุ ไมไ่ ด้ ข้อสอง อังกฤษและอเมริก� ก็ไมส่ �ม�รถชว่ ยอะไรเร�ไดม้ �กนกั ขอ้ ส�ม ประเทศไทยเคยแถลงตวั ว�่ เปน็ กล�งโดยเครง่ ครดั ขอ้ สี่ ห�กเร�เลือกแนวท�งท่ี 2 หรือแนวท�งที่ 3 โลกจะต้องวิจ�รณ์ประเทศไทยอย่�ง เสียห�ย รฐั บ�ลไทยพจิ �รณ�เหน็ ว�่ ไทยมอิ �จต�้ นท�นกองก�ำ ลงั ญป่ี นุ่ ได้ จงึ เลอื กแนวท�งท่ี 1 ประกอบกบั ก�รที่ญ่ีปุ่นสัญญ�ว่�จะเค�รพเอกร�ช อธิปไตย และเกียรติภูมิของไทย รัฐบ�ลจึงมีคำ�ส่ังหยุดยิง และยุติก�รสู้รบเมื่อเวล� 07.30 น. ของวันที่ 8 ธันว�คม พ.ศ. 2484 โดยตกลงยินยอมให้ญี่ปุ่น เดินทพั ผ่�น (แตก่ ารสูร้ บในภาคใตย้ ังดำาเนนิ อยจู่ นถงึ บ่ายโมง กวา่ ที่คาำ สั่งหยดุ ยงิ จะไปถึง) ต่อม�จึงมีก�รลงน�มกันระหว่�งเอกอัครร�ชทูตญ่ีปุ่น น�ยซูโบก�มิ กับ รัฐมนตรีว่�ก�ร กระทรวงต�่ งประเทศของไทย น�ยดเิ รก ชยั น�ม หลงั จ�กนน้ั รฐั บ�ลไดอ้ อกแถลงก�รณใ์ หแ้ กป่ ระช�ชน ทร�บ ขอ้ ตกลงระหว่�งผู้แทนไทยและญปี่ นุ่ ข้อตกลงระหว่�งผู้แทนไทยและญ่ีปุ่น มีข้อคว�มดังต่อไปน้ี (ทศ พันธุมเสน และจินตน� ยศสนุ ทร. 2544 : 7-8) ผลู้ งนามขา้ งทา้ ยนี้ไดร้ บั มอบอาำ นาจโดยถกู ตอ้ งจากรัฐบาลของตน ตกลงกันดังต่อไปน้ี 1. เพอื่ จดั การกบั สถานการณเ์ รง่ ดว่ นในเอเชยี ตะวนั ออก ประเทศไทยจะอนญุ าตใหก้ องทหาร ญี่ปุน่ ผา่ นดินแดนของประเทศไปได้ และจะใหค้ วามสะดวกทุกอยา่ งเทา่ ที่จาำ เปน็ เพ่อื การผา่ นดังกลา่ ว ตลอดจนการดำาเนินการต่างๆ โดยทันที เพ่ือหลีกเหล่ียงความเป็นปฏิปักษ์ต่อกัน อันจะเกิดขึ้นได้ ระหว่างกองกาำ ลงั ทหารญป่ี ุ่นกับกองกาำ ลงั ทหารไทย 2. รายละเอยี ดเพอ่ื การปฏบิ ตั ติ ามวรรคแรก จะตอ้ งตกลงกนั ระหวา่ งเจา้ หนา้ ทฝี่ า่ ยทหารของ ทั้งสองประเทศ 14 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

3. ประเทศญีป่ ่นุ ใหป้ ระกันว่า เอกราช อธิปไตย และเกียรติยศของประเทศไทยจะไดร้ ับการ เคารพ ทำาไวส้ องชดุ ทีก่ รุงเทพฯ เมอ่ื วันท่ี 8 ธนั วาคม 1941 (ลงช่ือ) ดิเรก ชัยนาม รฐั มนตรีว่าการกกระทรวงการต่างประเทศ ฝา่ ยไทย (ลงชอื่ ) ท.ซโู บกามิ เอกอคั รราชทูตญป่ี ่นุ ประจาำ ประเทศไทย ค�ำ แถลงก�รณ์ของรัฐบ�ลไทย ตอ่ ม�ในวนั เดยี วกนั (8 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484) รฐั บ�ลไดอ้ อกแถลงก�รณผ์ �่ นท�งวทิ ยขุ องกรม โฆษณ�ก�ร ดังนี้ (ดิเรก ชัยน�ม. 2549 : 167-168) “ด้วยเม่ือวันท่ี 8 ธันวาคม 2484 ต้ังแต่เวลาประมาณ 02.00 น. กองทหารญี่ปุ่นได้เข้าสู่ ประเทศไทย โดยทางทะเลในเขตจงั หวดั สงขลา ปตั ตานี ประจวบครี ขี นั ธ์ นครศรธี รรมราช สรุ าษฎรธ์ านี (บ้านดอน) และบางปู ส่วนทางบกได้เข้ามาทางจังหวัดพระตะบองและพิบูลสงคราม เกือบทุกแห่ง ทหารและตำารวจไทยได้ทาำ การตอ่ สอู้ ยา่ งเข้มแขง็ อน่งึ ในเวลาเดยี วกนั ก็ได้มขี า่ วจากตา่ งประเทศว่า กองทัพเรอื ญ่ปี นุ่ ได้เขา้ โจมตีเกาะฮาวาย และฟลิ ปิ ปนิ ส์ ของสหรฐั อเมรกิ า ไดส้ ง่ ทหารขน้ึ บกทโ่ี กตาบารใู นเขตมลายขู ององั กฤษ และไดเ้ ขา้ โจมตี สงิ คโปร์โดยเครือ่ งบินอยา่ งหนักดว้ ย ในเรื่องนี้เอกอคั รราชทูตญีป่ ุน่ ได้มาทท่ี ำาเนียบนายกรัฐมนตรใี นวันที่ 7 ธนั วาคม 2484 เวลา 22.30 น. ไดช้ ้แี จงตอ่ รัฐมนตรวี ่าการกระทรวงการต่างประเทศว่า ไดป้ ระกาศสงครามกบั องั กฤษและ สหรฐั อเมรกิ าแลว้ แตม่ ิไดถ้ อื วา่ ไทยเปน็ ศัตรู หากมีความจาำ เปน็ ต้องขอเดนิ ทางผา่ นอาณาเขตไทย รัฐบาลของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้พิจารณาปรึกษากันโดยรอบคอบแล้วเห็นว่า เหตุการณ์ที่ เกดิ ขนึ้ ทง้ั น้ีเปน็ ส่งิ ซึง่ ไมส่ ามารถจะหลีกเลย่ี งได้ แมป้ ระเทศไทยไดพ้ ยายามโดยสดุ กำาลงั ก็ไมส่ ามารถ จะหนเี หตกุ ารณน์ ไี้ ดพ้ น้ และเนอื่ งจากสภาพเหตกุ ารณท์ เี่ กดิ ขนึ้ การทจี่ ะตอ่ สกู้ นั ไปกจ็ ะเปน็ การเสยี เลอื ด เสยี เนอ้ื ชาวไทยโดยไมส่ าำ เรจ็ ประโยชน์ จงึ จาำ เปน็ ตอ้ งพจิ ารณาตามขอ้ เสนอของรฐั บาลญป่ี นุ่ และผอ่ นผนั ใหท้ างเดนิ แกก่ องทพั ญปี่ นุ่ โดยไดร้ บั คาำ มน่ั จากรฐั บาลญป่ี นุ่ เปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษรวา่ จะเคารพเอกราช อธิปไตย และเกียรตศิ กั ดข์ิ องไทย ดว้ ยเหตนุ ี้ รัฐบาลจึงไดต้ กลงให้ทางเดินทพั แก่ญป่ี นุ่ และการตอ่ สู้ ระหวา่ งไทยกับญี่ป่นุ ก็ได้หยดุ ลง 15 ในยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2

ขอใหป้ ระชาชนชาวไทย จงระงบั ความตน่ื เตน้ และพยายามประกอบกจิ การงานตอ่ ไปตามเดมิ รัฐบาลจะทำาความพยายามอย่างสูงสุดในอันที่จะให้เหตุการณ์ทั้งหลายผ่อนจากหนักเป็นเบาให้ มากท่ีสุดที่จะทำาได้ ขอให้ประชาชนชาวไทยจงรักษาความสงบ และฟังคำาสั่งคำาตักเตือนของรัฐบาล ทกุ ประการ” จอมพล ป.พบิ ลู สงคร�ม ตดั สินใจรว่ มเปน็ พนั ธไมตรีท�งทห�รกบั ญีป่ ุ่น ตอ่ ม�วนั ท่ี 11 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484 กองทพั ญป่ี นุ่ เข�้ ยดึ ครองดนิ แดนสว่ นใหญใ่ นภมู ภิ �คเอเชยี ตะวันออกเฉยี งใต้ไวไ้ ด้เกอื บหมด น�ยกรัฐมนตรี จึงเรียกประชุมคณะรฐั มนตรี เพอื่ ห�รอื บทบ�ทของ ประเทศไทยทปี่ ระชมุ มคี ว�มเหน็ แตกเป็น 2 ฝ�่ ย คือ 1. ฝ่�ยทีเ่ ห็นว�่ ญ่ีปนุ่ จะชนะสงคร�ม ดังนัน้ จึงควรเข�้ ข้�งญ่ปี ่นุ เพอ่ื ผลประโยชน์ของช�ติ 2. ฝ่�ยท่ีเห็นว่� ไทยควรยืนยันคว�มเป็นกล�งไม่ขัดขว�งหรือเข้�กับญี่ปุ่น อย่�ทำ�ให้ฝ่�ย สัมพนั ธมติ รคดิ ว่�ไทยเปน็ ศตั รูของเข� น�ยกรัฐมนตรี ตัดสินใจต�มฝ่�ยที่ 1 จึงลงน�มทำ�กติก�พันธไมตรีท�งทห�รกับญ่ีปุ่น เมื่อ วันท่ี 21 ธนั ว�คม พ.ศ. 2484 ณ วดั พระศรีรตั นศ�สด�ร�ม คว�มว�่ (ดเิ รก ชัยน�ม. 2549 : 170) “ต่างฝ่ายต่างจะเคารพเอกราชและอธิปไตยซ่ึงกันและกัน ภาคีแต่ละฝ่ายจะช่วยเหลือซึ่งกันและกัน อย่างเต็มที่ในด้านการเมือง การทหาร และเศรษฐกิจ ในกรณีภาคีฝ่ายใดฝ่ายหน่ึงเกิดขัดกันข้ึน กบั ประเทศท่สี าม และฝ่ายใดฝ่ายหน่ึงจะไม่แยกทาำ สญั ญาสันติภาพหรือสงบศึก” กตกิ �นมี้ โี ปรโตคอลลบั ซงึ่ ไมเ่ ปดิ เผยว�่ ญปี่ นุ่ จะชว่ ยใหไ้ ทยไดด้ นิ แดนไทรบรุ ี กลนั ตนั ตรงั ก�นู และปะลิส คืนจ�กอังกฤษ และไทยสัญญ�จะช่วยญี่ปุ่นในกรณีสงคร�มซ่ึงมีอยู่แล้วกับประเทศ ฝ�่ ยตะวนั ตก กติก�โปรโตคอลลับนี้ อ้�งอิงม�จ�กคำ�ให้ก�รของเอกอัครร�ชทูตญี่ปุ่นประจำ�ประเทศไทย น�ยซโู บก�มิ เมอ่ื วนั ที่ 18 เมษ�ยน 2489 ในก�รสอบสวนของศ�ลชนั้ ตน้ ของศ�ลทห�รระหว�่ งประเทศ ณ กรงุ โตเกียว (ดเิ รก ชยั น�ม. 2549 : 170) ไทยประก�ศสงคร�มกับองั กฤษและอเมริก� ตอ่ ม�ในวนั ท่ี 25 มกร�คม พ.ศ. 2485 เวล� 12.00 น. รฐั บ�ลไทยประก�ศสงคร�มกบั องั กฤษ และสหรฐั อเมริก� มีขอ้ คว�มดงั น้ี (ทศ พันธมุ เสน และจนิ ตน� ยศสุนทร. 2544 : 12-13) 16 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

โดยทฝี่ า่ ยองั กฤษและสหรฐั อเมรกิ าไดก้ ระทาำ การรกุ รานประเทศไทยมาเปน็ ลาำ ดบั โดยสง่ ทหาร รกุ ลาำ้ เขตแดนเขา้ มาบา้ ง และโดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ ไดส้ ง่ เครอื่ งบนิ ลอบเขา้ มาทง้ิ ระเบดิ บา้ นเรอื นราษฎร ผปู้ ระกอบการหาเลย้ี งชพี อยา่ งปกติ ทงั้ ระดมยงิ ราษฎรสามญั ไรอ้ าวธุ อยา่ งทารณุ ผดิ วสิ ยั ของอารยชน ไมก่ ระทาำ การอยา่ งเปดิ เผยตามประเพณนี ยิ มระหวา่ งชาติ นบั ไดว้ า่ เปน็ การละเมดิ ตอ่ กฎหมายระหวา่ ง ประเทศและมนุษยธรรม ประเทศไทยจึงไม่สามารถจะทนดตู ่อไปอกี ได้ อาศัยอาำ นาจตามความในมาตรา 54 ของรฐั ธรรมนูญแหง่ ราชอาณาจกั รไทย จึงมี พระบรม- ราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศทราบทั่วกันว่าได้มีสถานะสงครามระหว่างประเทศไทยฝ่ายหนึ่ง กับบรเิ ตนใหญ่ และสหรฐั อเมริกาอกี ฝ่ายหนึง่ ตงั้ แตเ่ วลาเทีย่ งวนั วนั ท่ี 25 มกราคม 2485 เปน็ ต้นไป ฉะนั้น จึงให้ประชาชนชาวไทยทุกเพศทุกวัย ร่วมมือร่วมใจกับรัฐบาลปฏิบัติการเพื่อให้ ประเทศไทยประสบชัยชนะถึงที่สุด และพ้นจากการรุกรานอันไม่เป็นธรรมของฝ่ายอังกฤษและ สหรัฐอเมรกิ า โดยกระทาำ การสนับสนุนกจิ การของรัฐบาลอยา่ งพร้อมเพรียงและปฏิบัตติ ามคาำ ส่ังของ ทางราชการอยา่ งเครง่ ครดั ทง้ั ประกอบอาชพี ตามปกตขิ องตนอยา่ งเตม็ ที่ ใหไ้ ดผ้ ลเพอ่ื นาำ มาชว่ ยเหลอื และเกือ้ กลู เพือ่ นรว่ มชาติ และพันธมิตรของชาตอิ ย่างมากทีส่ ุด ส่วนผู้อาศัยอยู่ในประเทศไทยนี้ท่ีมิได้เป็นคนไทย และมิได้เป็นชาติศัตรูนั้น ให้ต้ังอยู่ใน ความสงบ และดำาเนินอาชีพอย่างปกติ และให้กระทำากิจการให้สมกับที่ตนได้รับยกย่องว่าเป็นมิตร ของประเทศไทย ประกาศ ณ วนั ที่ 25 มกราคม พทุ ธศักราช 2485 เปน็ ปีท่ี 9 ในราชการปจั จุบนั ผู้รบั สนองพระบรมราชโองการ จอมพล ป.พิบูลสงคราม นายกรฐั มนตรี 17 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ที่ 2

รูปภาพ 5 ร�ชกจิ จ�นเุ บกษ� ประก�ศสงคร�ม ต่อบริเตนใหญแ่ ละสหรฐั อเมรกิ � ที่ม� (Wutt T, 2018 : ออนไลน์). ผสู้ ำ�เรจ็ ร�ชก�รลงน�มไมค่ รบ ประก�ศสงคร�ม ณ วันท่ี 25 มกร�คม 2485 ข้�งต้น ระบุน�มคณะผู้สำ�เร็จร�ชก�รแทน พระองค์พระบ�ทสมเด็จพระปรเมนทรมห�อ�นันทมหิดล รัชก�ลท่ี 8 ซ่ึงขณะน้ันมี 3 ท่�น แต่มี ผสู้ �ำ เรจ็ ร�ชก�รแทนพระองคล์ งน�มเพยี ง 2 ท�่ น คอื พระเจ�้ วรวงศเ์ ธอ พระองคเ์ จ�้ อ�ทติ ยท์ พิ อ�ภ� และเจ�้ พระย�พชิ เยนทรโยธนิ (อมุ่ อนิ ทรโยธนิ ) สว่ นหลวงประดษิ ฐม์ นธู รรม (น�ยปรดี ี พนมยงค)์ มไิ ด้ ลงน�มในประก�ศดว้ ย เน่ืองจ�กไปเย่ียมม�รด�ทบ่ี ้�นในอยุธย� 18 ในยคุ สงครามโลก คร้ังที่ 2

องั กฤษประก�ศสงคร�มตอบ องั กฤษไดป้ ระก�ศสงคร�มตอบตอ่ ประเทศไทย สว่ นสหรฐั อเมรกิ �ถอื ว�่ ประเทศไทยถกู ญป่ี นุ่ ยดึ ครอง จึงไมป่ ระก�ศสงคร�มตอบ ประช�ชนไทยไมพ่ อใจ ก�รท่ีรัฐบ�ลไทยประก�ศสงคร�มกับอังกฤษและสหรัฐอเมริก�นั้น ถือเป็นก�รลบล้�งก�ร ประก�ศคว�มเป็นกล�งของไทย เม่ือเดือนกันย�ยน 2482 จึงก่อให้เกิดปฏิกิริย�ต่อต้�นจ�กบุคคล ระดับผู้นำ�จำ�นวนม�ก อีกทั้งประช�ชนช�วไทยส่วนใหญ่ถือว่�ญ่ีปุ่นเป็นฝ่�ยรุกร�นไทยไม่ใช่อังกฤษ และสหรัฐอเมริก� จึงเกิดเร่ืองร�วกระทบกระท่ังระหว่�งทห�รญี่ปุ่นกับคนไทยเกิดขึ้นอยู่เป็นประจำ� ช�วไทยไมแ่ สดงอธั ย�ศยั ไมตรอี นั ดตี อ่ ญปี่ นุ่ จนน�ยกรฐั มนตรตี อ้ งปร�ศรยั ท�งวทิ ยใุ หป้ ระช�ชนทร�บ คว�มว่� (ทศ พนั ธมุ เสน และจนิ ตน� ยศสุนทร. 2544 : 14) “เม่อื เราอยู่ในสถานการณ์เช่นนี้ และเราเกดิ มาเป็นชาติไทย เป็นชาตินักรบ เม่อื เรือของเรา ถกู พายุอยา่ งหลกี เลี่ยงไมไ่ ด้ ซงึ่ ไมใ่ ช่เราคนเดียว คนอ่ืนๆ กห็ ลีกเลยี่ งไมไ่ ด้เหมือนกัน ฉะนั้นเราจะต้อง เสียสละ หรอื จะตอ้ งทำาทกุ อยา่ ง ซ่ึงฝนื หรือจะพอใจ หรอื จะดีใจ หรือจะร้องไห้ ขอให้ชาวไทย ไมว่ ่า หน่วยงานราชการหรือเอกชนแสดงอัธยาศัยไมตรี จัดหาของรับประทาน รวมทั้งท่ีอยู่อาศัยแก่ทหาร ญีป่ นุ่ เท่าทจ่ี ะเอ้อื เฟ้อื ได”้ องค์ก�รตอ่ ต้�นญี่ปุ่นในประเทศไทย เหตุก�รณ์ในประเทศไทยขณะนัน้ เรมิ่ ระส�ำ่ ระส�ย รัฐบ�ลของ จอมพล ป.พบิ ลู สงคร�ม ไมส่ ู้ จะไดร้ บั คว�มนยิ มจ�กประช�ชน เพร�ะไดม้ กี �รบงั คบั จติ ใจต�่ งๆ น�น� เชน่ บงั คบั ใหผ้ หู้ ญงิ ใสห่ มวก บงั คบั ใหต้ ดั ตน้ พลู ห�้ มกนิ หม�ก สง่ั ให้ ตดั ต้นหม�ก ห�กใครไม่ใส่หมวกกจ็ ะ ไปติดต่อกับร�ชก�รไม่ได้ รูปภาพ 6 ก�รเปลย่ี นแปลงวัฒนธรรมไทยในสมยั จอมพล ป.พิบูลสงคร�ม ท่มี � (KeyArNuLive, 2557 : ออนไลน์). 19 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ที่ 2

รฐั บ�ลกบั สภ�ผแู้ ทนร�ษฎรมกี �รขดั แยง้ กนั บอ่ ยขนึ้ ประกอบกบั รฐั บ�ลไทย ตดั สนิ ใจประก�ศ สงคร�มกับอังกฤษและสหรัฐอเมริก� หันม�ร่วมรบกับญี่ปุ่น จึงทำ�ให้เกิดกลุ่มบุคคลท่ีไม่เห็นด้วยกับ รฐั บ�ล จดั ตั้งองคก์ �รตอ่ ต�้ นญป่ี ุน่ ในประเทศไทยข้ึน โดยก�รนำ�ของ นายปรดี ี พนมยงค์ (ผสู้ าำ เรจ็ ราชการแทนพระองค์ในขณะน้ัน และเป็นผู้แทนพระองค์ฯ ท่ีไม่ได้ลงนามการประกาศสงครามกับ อังกฤษและสหรัฐอเมริกา ในฉบับน้ัน) เป็นหัวหน้�องค์ก�รและว�งแผนก�รปฏิบัติ น�ยปรีดีฯ ได้ ก�ำ หนดภ�รกจิ ขององคก์ �รตอ่ ต�้ นญปี่ นุ่ ในประเทศไทย ไว้ 2 ประก�ร คอื (ทศ พนั ธมุ เสน และจนิ ตน� ยศสนุ ทร. 2544 : 18) 1. ต่อสู้ญีป่ ่นุ ผู้รุกร�นโดยพลงั ของคนไทยผ้รู ักช�ติ และร่วมกบั สมั พันธมิตร 2. ปฏบิ ัตกิ �รเพ่ือใหส้ มั พันธมิตรรบั รองว�่ เจตน�รมณแ์ ท้จรงิ ของร�ษฎรไทยไม่เปน็ ศัตรูต่อ สัมพนั ธมติ ร ท�งฝ่�ยน�ยปรีดี พนมยงค์ และผู้ร่วมง�น เชื่อว่�ฝ่�ยสัมพันธมิตรจะชนะสงคร�ม ห�กเร� ไมท่ �ำ คว�มเข�้ ใจกบั ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รใหด้ ี ประเทศไทยอ�จถกู ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รถอื ว�่ เปน็ ศตั รู ห�กฝ�่ ย สมั พันธมติ รชนะสงคร�ม ไทยจะตกเป็นฝ�่ ยแพส้ งคร�มต�มไปด้วย องค์ก�รต่อต้�นญ่ีปุ่นในประเทศไทย ไม่ใช่เพียงพูดอย่�งเดียว แล้วฝ่�ยสัมพันธมิตรจะเชื่อ ดังน้ันจึงตอ้ งร่วมรบกบั ฝ่�ยสมั พันธมติ ร ตอ่ ต้�นฝ�่ ยญีป่ ่นุ ดว้ ย องค์ก�รนี้ ก็คอื “ขบวนการเสรไี ทย” นน่ั เอง ท่�นผอู้ ่�นส�ม�รถศึกษ�ร�ยละเอียดเพมิ่ เตมิ จ�กหนังสอื ทเี่ ขยี นเกย่ี วเร่อื ง “เสรีไทย” ได้ ซ่ึงมบี นั ทึกไวจ้ ำ�นวนหล�ยเลม่ สรปุ ล�ำ ดบั เหตกุ �รณส์ �ำ คญั ของประเทศไทยในชว่ งเรม่ิ ตน้ สงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 วนั ที่ 12 มิถนุ ายน พ.ศ. 2483 • ประเทศไทยลงน�มในกตกิ �สญั ญ�ไมร่ กุ ร�นกบั ฝรง่ั เศสและองั กฤษ ทว่ี งั สวนกหุ ล�บ ท�ำ เนยี บ รฐั บ�ล และกบั ประเทศญ่ปี ุ่นที่กรงุ โตเกยี ว วนั ที่ 7 ธนั วาคม พ.ศ. 2484 • เวล� 19.00 น. ทูตองั กฤษเข�้ พบ ศ.ดร.ดเิ รก ชยั น�ม รมต.ต�่ งประเทศ แจง้ ว�่ เครื่องบิน ตรวจก�รณ์ขององั กฤษ เห็นกองเรอื ญ่ีปนุ่ ก�ำ ลงั เดนิ ท�งเข�้ ม�ในอ่�วไทย • เวล� 22.30 น. ญปี่ นุ่ สง่ เอกอคั รร�ชทตู (น�ยซโู บก�ม)ิ พรอ้ มคณะเข�้ เจรจ�ขอเดนิ ทพั ผ�่ น ประเทศไทยที่วังสวนกุหล�บ แต่จอมพล ป.พิบูลสงคร�ม ซึ่งน�ยกรัฐมนตรี และผู้บัญช�ก�รทห�ร สูงสุด ผู้มีอ�ำ น�จตัดสนิ ใจ ไปอยรู่ �ชก�รท่ีอรัญประเทศ ผู้แทนไทย คือ น�ยดเิ รก ชยั น�ม รัฐมนตรี ว่�ก�รกระทรวงต่�งประเทศ ได้เจรจ�ขอใหญ้ ีป่ ุ่นยับย้งั ไว้ก่อน รอน�ยกรัฐมนตรกี ลบั ม�เพือ่ ตดั สินใจ 20 ในยุคสงครามโลก คร้งั ท่ี 2

วันที่ 8 ธนั วาคม พ.ศ. 2484 • เวล� 02.00 น. ญ่ีปนุ่ ยกพลขึน้ บกทที่ �งภ�คใตข้ องไทย และท�งภ�คตะวันออกที่จงั หวัด พิบลู สงคร�ม เกดิ ก�รปะทะกนั ระหว�่ งทห�ร ตำ�รวจ และยวุ ชนทห�ร ของไทยกบั ทห�รญ่ีปนุ่ • ชว่ งเช้�น�ยกรัฐมนตรกี ลบั ม�ฯ ได้เรยี กประชุมห�รอื คณะรัฐมนตรีเรือ่ งขอ้ เสนอของญปี่ ุ่น สรปุ ยอมให้กองทัพทห�รญปี่ ุ่นเดินผ�่ นประเทศไทย • เวล� 07.30 น. สงั่ หยดุ ยิง • ลงน�มขอ้ ตกลงระหว่�งผ้แู ทนไทยและญป่ี ุ่น • รัฐบ�ลออกคำ�แถลงก�รณ์ วนั ท่ี 21 ธนั วาคม พ.ศ. 2484 • จอมพล ป.พิบูลสงคร�ม น�ยกรัฐมนตรี เชื่อว่�ญี่ปุ่นจะเป็นฝ่�ยชนะ จึงลงน�มกับ เอกอคั รร�ชทตู ญ่ปี นุ่ ในกติก�พนั ธไมตรที �งทห�รกับญป่ี ่นุ ณ วดั พระศรรี ัตนศ�สด�ร�ม วนั ท่ี 25 มกราคม พ.ศ. 2485 • รฐั บ�ลไทยประก�ศสงคร�มกบั องั กฤษและอเมริก� วนั ท่ี 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2485 • พลเอกโตโจ น�ยกรัฐมนตรีญ่ปี ุ่น พบกับ จอมพล ป.พิบลู สงคร�ม ทีก่ รุงเทพฯ แถลงข�่ ว คว�มรว่ มมอื กัน และตกลงจะให้ดนิ แดนท�งเชยี งตุงและ 4 รัฐในสหรัฐมล�ยู คนื แกป่ ระเทศไทย วนั ท่ี 20 ตุลาคม พ.ศ. 2485 • ไทยและญี่ปุ่นลงน�มในสญั ญ�วัฒนธรรมระหว�่ งกัน 21 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ที่ 2

ร�ชบุรี ในยคุ สงคร�มโลก ครั้งท่ี 2 จ.ร�ชบรุ ี เปน็ จงั หวดั หนงึ่ ทเ่ี ปน็ ยทุ ธศ�สตรส์ �ำ คญั ทกี่ องทพั ญปี่ นุ่ เลอื กเปน็ ทต่ี งั้ ค�่ ยทห�รของ ตนเอง ถึง 3 แหง่ กองทพั ญปี่ ่นุ มแี ผนท่จี ะขนย้�ยกำ�ลังทห�ร อ�วธุ ยทุ โธปกรณ์ และรวบรวมเสบยี ง อ�ห�ร ไปโจมตีประเทศพม่� จีน และรุกต่อเข้�ไปยงั ประเทศอนิ เดยี กองทัพญป่ี ุ่นใชก้ �รเคลื่อนย้�ย ดว้ ยท�งรถไฟเปน็ เสน้ ท�งหลกั จ�กฐ�นทพั ใหญใ่ นประเทศสงิ คโปร์ ผ�่ นม�เลเซยี เข�้ สทู่ �งภ�คใตข้ อง ประเทศไทย ขนึ้ ม�จนกระทง่ั ถงึ สถ�นหี นองปล�ดกุ อ.บ�้ นโปง่ จ.ร�ชบรุ ี แลว้ แยกไปท�ง จ.ก�ญจนบรุ ี เข้�สปู่ ระเทศพม�่ ตอ่ ไป กองทัพญ่ีปุ่นพย�ย�มที่จะควบคุมและบริห�รจัดก�รก�รเดินรถไฟส�ยหลักในประเทศไทย เพือ่ เป็นหลักประกนั ในก�รเคล่ือนย้�ยกำ�ลังทห�ร อ�วุธยุทโธปกรณ์ และเสบียงอ�ห�ร ส่งก�ำ ลงั ไปยัง กองทพั ของตนเองท่ีกำ�ลงั เดนิ ท�งรุกเข้�ไปสพู่ ม�่ อินเดยี และจีน เส้นท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� เป็นเส้นท�งที่กองทัพญ่ีปุ่นตัดสินใจสร้�งขึ้นใหม่ โดยเริ่มสร้�ง ท่ีสถ�นีหนองปล�ดุก อ.บ�้ นโป่ง จ.ร�ชบุรี แยกเข้�ไปท�ง จ.ก�ญจนบุรี เข�้ สู่ประเทศพม�่ ดังนั้น จงึ กล�่ วไดว้ �่ สถ�นหี นองปล�ดกุ เปน็ จดุ เรม่ิ ตน้ ของเสน้ ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ซงึ่ ปจั จบุ นั เปน็ สถ�นท่ี ท่องเที่ยวท�งประวัติศ�สตร์สงคร�มที่สำ�คัญในระดับช�ติ ที่ได้รับก�รขน�นน�มว่� “เส้นท�งรถไฟ ส�ยมรณะ” กองทัพญ่ีปุ่น ได้ต้ังค่�ยในพน้ื ท่ี จ.ร�ชบรุ ี จ�ำ นวน 3 แหง่ คือ 1. บรเิ วณ อ.เมอื งร�ชบรุ ี 2. บริเวณสถ�นีหนองปล�ดุก อ.บ�้ นโปง่ และ 3. บริเวณวัดดอนตูม อ.บ้�นโป่ง 22 ในยุคสงครามโลก ครั้งที่ 2

ค�่ ยทห�รญีป่ ุ่นบริเวณ อ.เมืองร�ชบุรี ไม่ปร�กฏหลักฐ�นว่�กองทัพญ่ีปุ่นเร่ิมต้ังค่�ยที่ อ.เมือง จ.ร�ชบุรี ตั้งแต่เมื่อใด แต่ค�ดว่� น�่ จะเปน็ ร�วประม�ณปล�ยปี พ.ศ. 2485 หลังจ�กที่ตง้ั ค�่ ยท่ี อ.บ�้ นโป่ง แล้วเสร็จ โดยใชบ้ รเิ วณ จวนผวู้ �่ ร�ชก�รจงั หวดั ร�ชบรุ ี (สมยั นน้ั เรยี กว�่ จวนข�้ หลวงประจ�ำ จงั หวดั ร�ชบรุ )ี เปน็ กองบญั ช�ก�ร ใชพ้ น้ื ทคี่ ลอบคลมุ ตลอดแนวรมิ น�้ำ แมก่ ลองฝงั่ ขว�ด�้ นใตส้ ะพ�นจฬุ �ลงกรณไ์ ปตลอด ตง้ั แต่ วทิ ย�ลยั ส�รพดั ช่�ง ร�ชบุรี (เมอื่ ก่อนเรยี กวา่ โรงเรยี นการช่างสตรี) เป็นคลังเกบ็ เสบยี งอ�ห�ร พน้ื ทีด่ �้ นหลงั จวนผ้วู ่�ฯ เป็นคลังสรรพ�วธุ เร่ือยไปจนถงึ วดั สตั ตน�รถปริวตั ร สว่ นโรงเรียนเบญจมร�ชูทิศ ร�ชบรุ ี ใชเ้ ปน็ ทพ่ี กั แรมของทห�รญป่ี นุ่ ทงุ่ น�หน�้ วดั ศรชี มภู และวดั เก�ะนมั มท�ปทวลญั ช�ร�ม เปน็ ทส่ี ถ�น กกั กันเชลยศึกสงคร�มฝ�่ ยสมั พนั ธมิตร คลงั น้ำ�มันตัง้ อยู่ในแนวเขตท�งรถไฟต้งั แตส่ ถ�นรี ถไฟร�ชบุรี เร่ือยม�จนถึงริมฝ่ังแม่น้ำ�แม่กลอง มีเส้นท�งรถไฟย่อยสำ�หรับลำ�เลียง และขนย้�ยสัมภ�ระระหว่�ง ท่�เรอื ทีญ่ ป่ี นุ่ สร�้ งข้นึ ใหม่บรเิ วณหน้�จวนผวู้ �่ ฯ กับสถ�นรี ถไฟ (ดูรปู ภ�พ 7 ประกอบ) ต�มรูปภ�พท่ี 7 เปน็ แผนทท่ี จ่ี ดั ท�ำ ขนึ้ โดย น�ยสละ จันทรวงศ์ เมอ่ื ปี2485-2488ซง่ึ เปน็ อดตี เสรีไทย กองต่อต้�นและ วนิ �ศกรรมสมรภมู บิ �้ นโปง่ จ.ร�ชบรุ ี ท�่ นไดว้ �ดภ�พ จุดสำ�คญั ต�่ งๆ ของเมือง ร�ชบรุ ี ไวพ้ อใหเ้ ห็นภ�พ ได้ดงั นี้ รูปภาพ 7 แผนทตี่ ัวเมอื งร�ชบุรี สมัยสงคร�มโลก ครั้งท่ี 2 ที่ม� (น�ยสละ จันทรวงศ์, 2485-2488) 23 ในยคุ สงครามโลก ครั้งที่ 2

สมัยน้ันตัว อ.เมืองร�ชบุรี ใช้ก�รคมน�คมขนส่งท�งเรือ และท�งรถไฟเป็นหลัก บริเวณ ริมแม่นำ้�แม่กลองคล�คล่ำ�เป็นด้วยเรือกระแชง (เรือเอ้ียมจุ๊น) เรือสำ�ป้ัน แพท่ีพักอ�ศัย จอดอยู่ เรยี งร�ยสองข�้ งตลงิ่ บ�้ งกน็ �ำ สนิ ค�้ ม�สง่ บ�้ งกจ็ อดรอเพอื่ เตรยี มสง่ สนิ ค�้ ไปข�ย สนิ ค�้ ทซี่ อ้ื -ข�ยกนั อ�ทิ โอง่ อ�่ ง กระถ�ง ดนิ เครอ่ื งปนั้ ดนิ เผ� ปนู ข�ว เกลอื เปน็ ตน้ ท�่ เรอื ทใี่ ชก้ นั อยมู่ หี ล�ยท�่ ทสี่ �ำ คญั คอื ท่�เรือเทศบ�ล 2 ท�่ ท�่ เรือแดง ท�่ เรือเขียว ท่�เรอื ฝ่ังทห�ร 2 ท่� ท่�เรือขนหนิ ของเรือนจ�ำ ในชว่ งสงคร�มนน้ั ทห�รญป่ี นุ่ ยงั สร�้ งท�่ เรอื ของตนเองอกี 1 ท�่ บรเิ วณหน�้ จวนผวู้ �่ ร�ชก�ร จ.ร�ชบรุ ี (หลงั เก่�) ในปจั จุบัน เพือ่ ใช้ลำ�เลยี งสมั ภ�ระระหว�่ งแมน่ �้ำ กบั สถ�นีรถไฟ รูปภาพ 8 ท�งรถไฟล�ำ เลยี งสัมภ�ระ ของทห�รญ่ปี นุ่ ระหว�่ ง ท่�เรอื -สถ�นรี ถไฟ ท่ีม� (น�ยสละ จนั ทรวงศ,์ 2485-2488) รปู ภาพ 9 รมิ แมน่ ้�ำ แม่กลอง บริเวณ ถ.วรเดช อ.เมืองร�ชบุรี 24 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ท่ี 2

สมัยนน้ั ยงั ไม่มี ถ.สมบูรณ์กลุ มแี ต่ ถ.คฑ�ธร ไปส้นิ สุดที่โรงพย�บ�ลร�ชบรุ ี แล้วเล้ียวซ้�ย ไปสุดสถ�นรี ถไฟ โรงเรยี นดรุณ�ร�ชบุรี และโรงเรียนน�รวี ิทย� ยงั ไมไ่ ด้กอ่ ตง้ั พน้ื ทแี่ ถวนนั้ ยังคงเปน็ ทงุ่ น�รวมทง้ั รมิ สองข�้ งท�งถ.ร�ษฎรยนิ ดดี ว้ ยคลองระบ�ยน�ำ้ หลกั กล�งเมอื งร�ชบรุ ีเรยี กว�่ คลองอทู่ อง หอทะเบยี น เทศบ�ลเมืองร�ชบุรี บ้�นพักน�ยอำ�เภอ ลว้ นต้งั อยู่ใจกล�งเมืองร�ชบรุ ี ริม ถ.อมั รินทร์ สถ�นีตำ�รวจร�ชบุรี ที่ทำ�ก�รไปรษณีย์ ยังคงตั้งอยู่ท่ีเดิม โรงเรียนร�ชโบริก�นุเคร�ะห์ อยู่ด้�นข้�ง ไปรษณีย์ (ปัจจุบันคือที่ต้ังสำานักงานเขตพื้นท่ีการศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1) ศ�ล�กล�ง จ.ร�ชบุรี เดิมต้ังอยู่บริเวณพิพิธภัณฑสถ�นแห่งช�ติ ร�ชบุรี ในปัจจุบัน หอน�ฬิก�สมัยน้ันยังไม่มี มีแต่สน�มหญ�้ โลง่ กว�้ ง ไว้ใชท้ ำ�กิจกรรมต่�งๆ ของจังหวดั สถ�นบนั เทงิ ทส่ี �ำ คญั ไดแ้ ก่ วกิ ลเิ กธวุ สถ�น วกิ หนงั ส�ำ ร�ญอ�รมณ์ วกิ นยิ มทศั น� วกิ สวนบรุ สี ขุ และวกิ หนงั ตล�ดทรพั ยส์ นิ รมิ แมน่ �้ำ แมก่ ลอง เรอื นจ�ำ ยงั อยใู่ จกล�งเมอื ง (บรเิ วณโรงยมิ 4,000 ทน่ี งั่ ใน ปัจจบุ นั ) วทิ ย�ลยั ส�รพัดช�่ งปจั จุบัน ในสมัยนั้นเรียกว่� โรงเรียนก�รช่�งสตรี บรเิ วณด�้ นข�้ งไปท�ง ต.บ้�นไร่ เขตติดต่อวัดศรีชมภู และโรงเรียนเบญจมร�ชูทิศ เป็นทุ่งน�ทั้งหมด ริมถนนศรีสุริยวงศ์ ทง้ั สองข�้ งท�งยงั เปน็ ทงุ่ น�เชน่ กนั ไมม่ วี ทิ ย�ลยั เทคนคิ ร�ชบรุ ี แถวนนั้ เปน็ สน�มบนิ ขน�ดเลก็ และยงั ไม่มีส่วนร�ชก�รใดๆ ตั้งอยู่ โรงผลิตไฟฟ้�ของเทศบ�ลเมืองร�ชบุรี (สมัยนั้นเทศบาลเมืองราชบุรี ปัน่ ไฟฟ้าใช้ เปดิ -ปิด เปน็ เวลา) ต้งั อยู่รมิ ท�งรถไฟตรงข�้ มวิทย�ลัยส�รพัดช่�งร�ชบรุ ีในปัจจุบัน น�ยวชิ ยั มณรี ตั น์ น�ยกเทศมนตรเี มอื งร�ชบรุ ี (เทศบ�ลเมอื งร�ชบรุ ,ี 2500 : 197) ไดบ้ รรย�ย สภ�พอ�ค�รบ�้ นเรือนในตวั เมอื งร�ชบุรีช่วงกอ่ นสงคร�มโลก ครั้งที่ 2 ไวเ้ พ่ิมเตมิ ดงั น้ี “รมิ ท�งรถไฟ นบั ตง้ั แตบ่ รษิ ทั สง่ เสรมิ ก�รเกษตรไปจนถงึ เชงิ สะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ มอี �ค�ร บ้�นเรือนต้ังอยดู่ งั นี้ คอื มีตึกแถวของน�ยวัฒนพงศ์ อดุ มศริ ิ ซง่ึ เป็นท่ตี งั้ ของโรงพมิ พศ์ ริ วิ ัฒน� และ แบ่งใหป้ ระช�ชนเช�่ ด้วย ตอ่ ม�เป็นสถ�นมหรสพชื่อ “สวนบุรีสุข” ของน�ยตุ๊ มณกี ุล ซึ่งก่อนจะถกู ลกู ระเบดิ เปน็ โรงเรยี นร�ษฎร์ ข�้ มฟ�กถนนไกรเพชรม�เปน็ โรงเรยี นสรุ ยิ วงศ์ และบ�้ นขนุ ร�ชเรอื งระบนิ อดตี น�ยกเทศมนตรี ถดั ม�เปน็ บ�้ นเช�่ ของ หลวงสรรคเ์ ทพกจิ รวม 6 หลงั จนถงึ ตกึ แถวถนนอมั รนิ ทร์ ท�งด�้ นเหนอื ของถนนอมั รนิ ทร์ เปน็ ตกึ แถวของคณุ หญงิ นอ้ ย เทพหศั ดนิ ทร์ หลงั ตกึ แถวด�้ น ถนนรถไฟเปน็ บ�้ นของน�ยเทยี ม จนิ ตแ์ สวง สม�ชกิ สภ�เทศบ�ลปจั จบุ นั และถดั ไปเปน็ สถ�นมหรสพ ชอ่ื “ธวุ สถ�น” เปน็ วิกแสดงลเิ กของคณุ หญิงน้อย เทพหัศดนิ ทร์ ไดเ้ ปิดแสดงน�ฏดนตรีเป็นประจำ� สว่ นท�งด�้ นถนนอมั รนิ ทร์ ตรงบรเิ วณทเ่ี ปน็ โกดงั เกบ็ เปป๊ ซโี่ คล�่ ในปจั จบุ นั น้ี เปน็ โรงภ�พยนตรส์ �ำ ร�ญ อ�รมณข์ องหลวงสรรค์เทพกิจ ทำ�ก�รฉ�ยภ�พยนตร์เปน็ ปกติ อ�ค�รบ�้ นเรอื นดงั กล่�วม�ทงั้ หมดนี้ ไดถ้ กู แรงสะเทือนจ�กลกู ระเบิดท�ำ ล�ยหกั พังจนหมดสิ้น” 25 ในยุคสงครามโลก ครง้ั ที่ 2

ในช่วงสงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ศ�ล�กล�งจังหวัดร�ชบุรีซ่ึงตั้งอยู่ท่ีบริเวณพิพิธภัณฑสถ�น แหง่ ช�ติ จ.ร�ชบรี ในปจั จบุ นั ตอ้ งย�้ ยไปทต่ี ง้ั ชวั่ คร�ว บรเิ วณวดั ศ�ลเจ�้ ต.คงุ้ กระถนิ เนอื่ งจ�กเกรงว�่ จะเกดิ อนั ตร�ยจ�กก�รโจมตที �งอ�ก�ศของฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร ส�ำ นกั ง�นเทศบ�ลเมอื งร�ชบรุ ี ตอนนน้ั อยบู่ ริเวณใจกล�งเมอื งริมถนนอัมรนิ ทร์ ย�้ ยไปตัง้ สำ�นกั ง�นชั่วคร�วท่ีวดั ชอ่ งลม ในสมยั สงคร�มโลก ครงั้ ที่ 2 ฝงั่ ค�่ ยภ�ณรุ งั ษี ซง่ึ ช�วบ�้ นเรยี กว�่ ฝงั่ ทห�ร นนั้ ยงั ไมม่ กี �รจดั ตง้ั เปน็ กรมก�รทห�รช�่ ง เชน่ ปจั จบุ นั เปน็ แคแ่ ผนกทห�รเลก็ ๆ ทเ่ี รยี กว�่ แผนกทห�รช�่ ง ซง่ึ ย�้ ยม�จ�ก กรงุ เทพฯ ในปี พ.ศ. 2484 แผนกทห�รช�่ ง น้ี ขนึ้ ตรงตอ่ กรมเสน�ธกิ �รทห�รบก และพอหลงั สงคร�ม จบลงในปี พ.ศ. 2488 แผนกทห�รช่�งก็แปรสภ�พเปน็ กรมจเรทห�รช่�ง ข้ึนตรงต่อกรมจเรทห�รบก ค่�ยทห�รญป่ี ุน่ บริเวณสถ�นีหนองปล�ดกุ ค่�ยทห�รญีป่ ุ่นท่ีสถ�นหี นองปล�ดกุ อ.บ�้ นโปง่ เป็นตำ�บลสง่ กำ�ลงั บ�ำ รุงหลกั ในก�รก่อสร�้ ง ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ เปน็ ท่รี วบรวมวัสดุทีใ่ ชใ้ นก�รก่อสร�้ งท�งรถไฟท่ีส�ำ คญั ไดแ้ ก่ ร�ง ไมห้ มอน หมดุ เหลก็ หนิ ดนิ ทร�ย ไมค้ �ำ้ ยนั ต�่ งๆ และยงั เปน็ ศนู ยซ์ อ่ มบ�ำ รงุ หวั รถจกั ร โบกร้ี ถไฟอกี ดว้ ย เชลยศกึ ฝ่�ยสัมพันธมิตรบ�งส่วนถูกกักกันไว้ท่ีน้ี เพื่อทำ�ก�รก่อสร้�งท�งรถไฟในช่วงเร่ิมต้น จ�กสถ�นี หนองปล�ดุกเร่ือยเข้�ไปยัง จ.ก�ญจนบุรี โดยมีง�นถ�กถ�งป่� พูนคันดิน ยกคันท�ง ว�งไม้หมอน และว�งท�งร�งรถไฟ กรรมกรช�วจนี อนิ เดยี ชว� และมล�ยู ทท่ี �ำ ง�นรบั จ�้ งสร�้ งท�งรถไฟ จะปลกู เพงิ พกั ชวั่ คร�ว อ�ศยั อยบู่ รเิ วณรอบค�่ ยหนองปล�ดกุ เปน็ จ�ำ นวนม�ก สว่ นเชลยศกึ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รและกรรมกรไทย สว่ นใหญจ่ ะพกั อยทู่ คี่ ่�ยวัดดอนตมู เชลยศึกฝ่�ยสัมพนั ธมิตร พรอ้ มดว้ ยกรรมกรช�วจีน อินเดยี ชว� และมล�ยู เหล�่ น้ี ตอ้ งย้�ยท่พี ักไปเรื่อยๆ ต�มเสน้ ท�งรถไฟทยี่ �วข้นึ เข�้ สู่ จ.ก�ญจนบุรี สว่ นกรรมกร ช�วไทยจะรับจ้�งท�ำ ง�นก่อสร�้ งแค่สถ�นีรถไฟก�ญจนบุรี เท�่ น้นั สละ จันทรวงศ์ (2488 :79-80) ได้พรรณน�ถึงลักษณะค่�ยฯ ไว้ดังนี้ สถ�นีหนองปล�ดุก ห่�งจ�กสถ�นบี ้�นโปง่ เพยี ง 5 กิโลเมตร เป็นจุดรวมของสงคร�มด้�นพม�่ ชมุ ท�งรถยนต์และรถไฟ ส�ยพม่� ท่นี ี่ถกู ใช้เปน็ ฐ�นทัพท่สี ำ�คญั ท�งบก มีกองทห�รเตม็ มีคลังอ�วธุ ยทุ ธภัณฑ์ คลงั น�ำ้ มัน และ เคร่อื งอะไหล่ พรอ้ มทั้งสมั ภ�ระสงคร�ม ค่�ยอันเหยยี ดย�วถูกสร้�งข้ึนมองดูสุดลูกหูลูกต� อุปกรณ์ สงคร�มมพี รอ้ มมลู ค�่ ยคู เครอ่ื งกดี ขว�ง และขว�กหน�ม มอี ยรู่ อบด�้ นเรยี งร�ยม�ยนั บ�้ นโปง่ บรเิ วณป�่ ถกู ดดั แปลงม�เปน็ ค�่ ย เปน็ กองบญั ช�ก�รฯ ท�งรถไฟถกู สร�้ งไวต้ �มพมุ่ ไมต้ ดั เข�้ สทู่ ม่ี ดื ทบึ เพอ่ื ประโยชน์ ส�ำ หรบั พร�งต� และซอ่ นฐ�นทพั ทกุ อย�่ งถกู เปลยี่ นมอื ม�เปน็ ของญปี่ นุ่ ถนนถกู ตดั ม�เปน็ ท�งรถยนต์ 26 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ที่ 2

ข�้ มทงุ่ ไรท่ งุ่ น� ญป่ี นุ่ ท�ำ ไดต้ �มใจชอบ กรรมกรนบั พนั ๆ ทม่ี �ท�ำ ง�นดว้ ยดดั แปลงภมู ปิ ระเทศ สร�้ งโรงเกบ็ น�ำ้ มนั โรงเกบ็ เสบยี ง หอบงั คบั ก�ร โรงเกบ็ อ�วธุ อปุ กรณส์ งคร�ม ดเู หมอื นว�่ หนองปล�ดกุ เปน็ เมอื ง ญปี่ นุ่ และเปน็ ฐ�นทพั ทสี่ �ำ คญั ด�้ นพม�่ ทน่ี เ่ี ตม็ ไปดว้ ยเหล�่ ทห�รซ�มไู ร วนั ทงั้ วนั คงไดแ้ ตฟ่ งั เสยี งรถยนต์ ของลกู พระอ�ทติ ยผ์ พู้ ชิ ติ สงิ คโปร์ และตอ้ นเชลยศกึ ม�รวมไวท้ น่ี ้ี ชวี ติ ของเหล�่ เชลยศกึ ด�ำ เนนิ ไปดว้ ย ขม่ ขนื และย�กแคน้ ซง่ึ ถกู เตะถบี จ�กญ่ีปุ่น และเหล�่ เชลยศกึ ก็เพิม่ จ�ำ นวนทวีม�กขึ้นทุกที จ�กมล�ยู และนอกน้ันม�จ�กชว� และสุม�ตร� ต�มม�เร่ือยๆ ค่�ยหนองปล�ดุกจึงกล�ยเป็นค่�ยฐ�นทัพใหม่ ของญ่ีปุน่ ยวดย�นและพวกทห�รญี่ปนุ่ วิง่ กันไปว่ิงกนั ม� ฝนุ่ ตลบไปท่ัวบริเวณ ที่น่ี ญี่ปุน่ จดั ก�รสร้�ง ท�งรถไฟส�ยมะระแหมง่ ทันที หลงั จ�กตีได้มะระแหมง่ และกำ�ลงั จะเข้�พิชิตย่�งกุ้งอยู่ ค�่ ยทห�รญี่ปุ่นทว่ี ัดดอนตมู ค่�ยทห�รญี่ปุ่นที่วัดดอนตูมน้ี เป็นค่�ยทห�รขน�ดใหญ่ เป็นท่ีตั้งของหน่วยทห�รญี่ปุ่นชื่อ หนว่ ยน�รฮี ซิ �่ และยงั เปน็ ทพี่ กั ของเชลยศกึ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รทถ่ี กู ญปี่ นุ่ น�ำ ม�จ�กสงิ คโปรเ์ พอ่ื กอ่ สร�้ ง ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ โดยเดนิ ท�งดว้ ยรถไฟม�ลงทสี่ ถ�นรี ถไฟบ�้ นโปง่ แลว้ เดนิ ท�งดว้ ยเท�้ ตอ่ ม�ยงั ค�่ ยพกั ทว่ี ัดดอนตูม ค่�ยแหง่ น้ี มีหน้�ท่จี ดั สง่ เชลยศึกสมั พนั ธมติ รและกรรมกรช�วมล�ยแู ละชว�ไป สนบั สนนุ ก�รก่อสร�้ งเส้นท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ท่ี จ.ก�ญจนบรุ ี และคอยจัดซ้ือเสบียงอ�ห�ร และ วัสดุกอ่ สร้�ง จ�กบริเวณ อ.บ�้ นโป่ง สง่ ไปยังค�่ ยหนองปล�ดกุ จ�กบันทึกก�รสนทน�โต้ตอบ ระหว่�งเจ้�หน้�ที่ญี่ปุ่นกับเจ้�หน้�ท่ีฝ่�ยไทย เม่ือวันท่ี 4 มกร�คม พ.ศ. 2486 น�ยแมน้ อรจนั ทร์ น�ยอ�ำ เภอบ�้ นโปง่ ไดก้ ล�่ วถงึ เรอื่ งค�่ ยทห�รญปี่ นุ่ ทบ่ี �้ นโปง่ ไวว้ ่� (ช�ญวิทย์ เกษตรศริ ,ิ 2553 : 477-478) กองทัพญปี่ ่นุ ไดเ้ ข้�ม�อยใู่ นทอ้ งท่ี อ.บ�้ นโป่ง ต้งั แตเ่ ดอื นพฤษภ�คม พ.ศ. 2485 ท�งอำ�เภอ และเจ้�หน้�ท่ีฝ่�ยไทย ได้ช่วยเหลืออำ�นวยคว�มสะดวกแก่กองทห�รญี่ปุ่นทุกอย่�ง เช่น ก�รจัดห� สถ�นทีพ่ ัก ก�รจัดก�รเรอ่ื งท่ีดินทจ่ี ะปลกู สร�้ งทพี่ ักทห�ร ค�่ ยเชลยศึก ก�รซอ้ื สิง่ ของเคร่ืองอปุ โภค บริโภค จัดจ�้ งกรรมกรให้ และอืน่ ๆ ต�มที่ฝ�่ ยญ่ีปนุ่ ขอรอ้ ง กรรมกรทมี่ �ท�ำ ง�นกับญป่ี ่นุ กจ็ ัดให้พัก ต�มโรงเรอื นของเจ�้ หน�้ ทที่ �งรถไฟทไ่ี ดป้ ลกู ไว้ พกั อยบู่ รเิ วณข�้ งทวี่ �่ ก�รอ�ำ เภอ และศ�ล�วดั บ�้ นโปง่ ลกู หล�นบ�้ นโปง่ (2547:ออนไลน)์ กล�่ วถงึ ค�่ ยทวี่ ดั ดอนตมู ไวว้ �่ ทห�รญปี่ นุ่ ไดก้ อ่ สร�้ งโรงเรอื น ท่พี ักทห�รญ่ปี นุ่ และค่�ยพกั เชลยศึกบรเิ วณวัดดอนตูม มีจำ�นวนเชลยศกึ เป็นช�วผวิ ข�วจำ�นวนกว่� 3,175 คน ต�มหลกั ฐ�นหนังสอื บก.สงู สดุ 1.13/20 ท่ี คณะกรรมก�ร จ.ร�ชบุรี ได้ทำ�หนังสอื ถงึ ปลดั กระทรวงมห�ดไทย เรื่อง ก�รเคล่ือนไหวของทห�รญ่ีปุ่น แจ้งว่�ได้รับโทรศัพท์น�ยอำ�เภอบ้�นโป่ง 27 ในยคุ สงครามโลก ครงั้ ท่ี 2

ที่ 2463 เม่อื วันที่ 30 มิถนุ �ยน พ.ศ. 2485 ว่� เวล� 08.50 น. ทห�รญป่ี ุ่น 15 น�ย ไดค้ วบคุมเชลย ผิวข�วม�เพ่ิมอีกประม�ณ 675 คน (เดิมมี 2,500 คน) โดยเดินท�งด้วยรถไฟม�จ�กแหลมมล�ยู ม�ลงทสี่ ถ�นรี ถไฟบ�้ นโปง่ และไดน้ �ำ ไปพกั ทคี่ �่ ยพกั บรเิ วณวดั ดอนตมู ต.บ�้ นโปง่ อ.บ�้ นโปง่ รวมขณะน้ี จงึ มีเชลยผวิ ข�วท่ี อ.บ�้ นโป่ง รวมจ�ำ นวน 3,175 คน สละ จนั ทรวงศ์ (2488 : 80-81) กล�่ วว�่ ตล�ดบ�้ นโป่งเป็นสถ�นทปี่ ้อนเสบยี งอ�ห�รใหก้ ับ กองทัพญีป่ นุ่ ซงึ่ ม�ซื้อท่ตี ล�ดน้ีเป็นประจำ� บ้�นโป่ง (ซ่ึงน่าจะหมายถงึ คา่ ยฯ ที่วดั ดอนตูม-ผู้เขียน) เป็นที่กักขังเชลยศึกองั กฤษ ภ�ยใต้ด�บปล�ยปืนและคมซ�มูไร ผ้บู ุกรกุ ม�พิชิตเก�ะสงิ คโปร์ ชีวิตของ เชลยศึกจึงเปน็ ชีวติ ซึ่งนบั อยใู่ นภ�วะอันสุดแสนจะทนท�นได้ ถกู เข�ทบุ ตแี ละถบี เตะ กรรมกรคนไทยท่ีม�รับจ้�งก่อสร้�งเส้นท�งรถไฟไทย-พม่� ในช่วงเร่ิมแรก ก็อ�ศัยศ�ล� วัดดอนตูมพักอยู่ด้วย ที่ค่�ยวัดดอนตูมน้ี จึงเกิดมีเรื่องร�วปะทะกันระหว่�งทห�รญ่ีปุ่นกับกรรมกร ทห�รและต�ำ รวจของไทย จ�กส�เหตทุ ีท่ ห�รญี่ป่นุ ได้ไปทำ�ร้�ยส�มเณรในวัดดอนตมู จนเปน็ เร่ืองร�ว ลุกล�มใหญ่โตจนถึงระดับช�ติ กระทบกระเทือนต่อคว�มสัมพันธ์ระหว่�งไทย-ญ่ีปุ่น ให้เสื่อมทร�ม ลงไปอีก จนรัฐบ�ลต้องออกม�แก้ไขปัญห�ก่อนท่ีจะลุกล�มบ�นปล�ยออกไปและประก�ศให้เป็น เขตห�้ มท�งทห�ร เร่อื งเก่ยี วกบั ค่�ยทห�รญ่ปี นุ่ ยังมอี ีกหล�ยท่�นกล่�วถึงเกร็ดเล็กเกรด็ น้อยไว้ดังนี้ วรวุธ สุวรรณฤทธิ์ (2544 : 13) กล่�วว่�กอ่ นท่จี ะเร่ิมสร้�งท�งสะพ�นและท�งรถไฟ เชลยศกึ ถกู สง่ั ใหส้ ร�้ งค่�ยท่ีก�ญจนบรุ ี และบ้�นโปง่ โดยในค่�ยจะประกอบด้วย บ้�นพักของน�ยทห�รญีป่ นุ่ โรงครัว และกระทอ่ มส�ำ หรับเชลยศึก คนง�น น�ยแสวง ครฑุ ธ�นนท์ (อ�้ งถึงใน วรวุธ สุวรรณฤทธ์ิ. 2544 : 129) กล�่ วว�่ “ญป่ี ุ่นสร้าง ค่ายพักข้ึนมาโดยจ้างคนไทยตัดไม้ไผ่ และจ้างปลูกเพิงเป็นหลังคามุงแฝก มีลวดหนามกั้นด้านนอก บริเวณค่าย มที หารยามคอยดแู ลไม่ใหใ้ ครเขา้ ไปใกล้คา่ ย” น�ยเหรียญ มงคล (อ้�งถึงใน วรวุธ สวุ รรณฤทธิ์. 2544 : 148-149) เม่อื ญีป่ ่นุ สร้�งท�งรถไฟ ม�ถึงเมืองก�ญจนบรุ ี จงึ ได้สมัครเข้�ทำ�ง�นกับญ่ปี ุ่น เป็นกุลคี อยรบั ใช้ ไดร้ ับเงนิ ค�่ แรงวันละ 1 บ�ท จนต่อม�ไดเ้ ป็นผู้รับเหม�ก่อสร�้ งค่�ยใหก้ ับญป่ี ุ่น โดยมีเพื่อนๆ ประม�ณ 4-5 คน คดิ ค่�แรงหลงั ละ 400-500 บ�ท “...ผมเริ่มทำางานรับเหมาก่อสร้างกับญี่ปุ่นโดยสร้างบ้านไม้ไผ่หลังคามุงจาก ฝากรุ ดว้ ยไมไ้ ผ.่ ...” 28 ในยคุ สงครามโลก คร้ังท่ี 2

น�ยแมน้ อรจนั ทร์ น�ยอ�ำ เภอบ้�นโป่ง (อ้�งถึงใน ช�ญวิทย์ เกษตรศริ ิ, 2553 : 482-2489) กล่�วว่� ข้�ร�ชก�รอำ�เภอและตำ�รวจบ้�นโป่ง ตลอดจนประช�ชน มีคว�มเป็นมิตรกับทห�รญ่ีปุ่น เพียงแต่ไม่เข้�ใจภ�ษ�ซึ่งกันและกัน ก�รวิส�สะจึงไม่ค่อยมี เม่ือพบกันก็ไมร่ ู้จะทกั ท�ยกนั ว�่ อย่�งไร จึงดูเหมือนเฉยเมยต่อกัน ก�รช่วยเหลือให้คว�มปลอดภัยแก่ทห�รญ่ีปุ่น ท�งอำ�เภอและตำ�รวจได้ ร่วมมือกันตลอดม� มีก�รตรวจตร�รักษ�คว�มสงบเรียบร้อย ห้�มปร�มร�ษฎรไม่ให้เข้�ไปทำ�คว�ม ยุง่ ย�กแกห่ นว่ ยทห�รญ่ีปนุ่ และห้�มติดตอ่ กบั เชลยศกึ ทรพั ยส์ นิ ของทห�รญปี่ ุ่นท่ถี กู คนร�้ ยลักขโมย ก็ไดพ้ ย�ย�มสบื สวนจนจบั ตวั คนร�้ ย และไดข้ องกล�งคนื แทบทุกร�ย ในเรอ่ื งภ�ษ�ทใี่ ชส้ อ่ื ส�รระหว�่ งทห�รญป่ี นุ่ กบั คนไทยนน้ั น�ยแมน้ ฯ กล�่ วตอ่ ว�่ มนี �ยทห�ร ญปี่ นุ่ ผหู้ นงึ่ ชอ่ื รอ้ ยโท อโิ นเว อยทู่ สี่ ถ�นหี นองปล�ดกุ ไดค้ ดิ จะใหค้ นไทยรภู้ �ษ�ญปี่ นุ่ เพอ่ื สะดวกในก�ร ตดิ ตอ่ ไดข้ อใหน้ �ยแม้นฯ ห�เด็กไทยให้ร�ว 30 คน แล้วจดั ห�ครูสอนภ�ษ�ญี่ปุ่นขนึ้ ทหี่ นองปล�ดุก สอนอย่รู �ว 2 เดือน พอพดู ภ�ษ�ญีป่ ่นุ ได้บ้�ง พอร้อยโท อโิ นเว ย้�ยไปอยทู่ �งมล�ยู ก็ไมม่ กี �รสอน อกี เลย ล�ำ ดบั เหตุก�รณส์ �ำ คญั ใน จ.ร�ชบุรี พ.ศ.2485 (ค.ศ.1942) พฤษภ�คม กองทพั ญป่ี นุ่ ตงั้ ค�่ ยบรเิ วณสถ�นรี ถไฟหนองปล�ดกุ ค�่ ยวดั ดอนตมู อ.บ�้ นโปง่ และ บรเิ วณ อ.เมือง จ.ร�ชบรุ ี 13 ตุล�คม กองทัพญปี่ นุ่ เรมิ่ ขนสง่ เชลยศึกสมั พันธมิตรจ�กสิงคโปร์ โดยใชเ้ สน้ ท�งรถไฟส�ยใต้ ม�ลงที่สถ�นบี �้ นโปง่ (ก�รขนสง่ เชลยศกึ นี้ มีก�รทยอยขนม�เรอื่ ยๆ จนกระทั่งถงึ วนั ที่ 1 พฤษภ�คม พ.ศ.2486) 23 ตลุ �คม เรมิ่ ก่อสร�้ งเส้นท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� ท่ีสถ�นีหนองปล�ดกุ 7 พฤศจกิ �ยน ผู้บัญช�ก�รทห�รสูงสุด มีคำ�สั่ง ห้�มประช�ชนคนไทยท้ังหล�ยติดต่อโดยตรงกับ เชลยศกึ เชน่ ใหส้ ง่ิ ของต�่ งๆ เปน็ ตน้ นอกจ�กจะไดร้ บั อนญุ �ตจ�กผคู้ วบคมุ เชลยศกึ 8 ธนั ว�คม ญี่ป่นุ ได้เรม่ิ ว�งร�งรถไฟส�ยไทย-พม่� เปน็ ร�งแรกทีส่ ถ�นีหนองปล�ดุก 18 ธันว�คม เกิดก�รปะทะกันระหว่�งทห�รญี่ปุ่น กับกรรมกรไทย ตำ�รวจ และทห�รไทย ที่ อ.บ้�นโปง่ 29 ในยคุ สงครามโลก คร้ังที่ 2

26 ธันว�คม รฐั บ�ลสง่ั ถอนทห�รไทยบรเิ วณโดยรอบ อ.บ�้ นโปง่ และย�้ ยข�้ หลวงประจ�ำ จ.ร�ชบรุ ี 28 ธนั ว�คม และ จ.ก�ญจนบรุ ี รวมท้ังเจ�้ หน้�ทที่ ี่เกีย่ วขอ้ งกับเหตุก�รณห์ ล�ยคน จอมพล ป.พบิ ลู สงคร�ม น�ยกรฐั มนตรแี ละผบู้ ญั ช�ก�รทห�รสงู สดุ สง่ั ตง้ั กรรมก�ร 31 ธนั ว�คม สอบสวนเหตุก�รณ์ที่บ้�นโป่ง และกรมตำ�รวจออกประก�ศให้คนต่�งด้�วที่อยู่ใน พื้นท่ีทุกอำ�เภอใน จ.ก�ญจนบุรี และ อ.บ้�นโป่ง จ.ร�ชบุรี ออกจ�กเขตห้�มท�ง ทห�รภ�ยในก�ำ หนด 10 วัน และห้�มออกจ�กบ้�นในเวล�ค่�ำ คนื ตง้ั แต่ 20.00 น.- 08.00 น. ของวันรงุ่ ขน้ึ รฐั บ�ลประก�ศเขตห�้ มท�งทห�ร ในพ้ืนที่ต�่ งๆ ของ อ.เมือง อ.บ�้ นโป่ง จ.ร�ชบรุ ี และอกี หล�ยอำ�เภอใน จ.ก�ญจนบุรี พ.ศ.2486 (ค.ศ.1943) 7 มกร�คม พันเอก ไชย ประทีปะเสน กองอำ�นวยก�รคณะกรรมก�รผสม มีหนังสือถึงพลตรี ช.โมรยิ � ผ้แู ทนกองทัพบกญป่ี ุ่นประจำ�ประเทศไทย เร่ือง ก�รสะส�งกรณีทีเ่ กิดข้ึน ของทห�รญี่ปุน่ เร่ือง เหตรุ ้�ยที่บ้�นโป่ง เมื่อวันที่ 18 ธนั ว�คม พ.ศ. 2485 20 มกร�คม กองกำ�ลังดันลอป (Donlop Force) เคลื่อนย้�ยม�จ�กค่�ยเชลยศึกท่ีประเทศ อินโดนีเซยี ม�ขึ้นเก�ะสิงคโปร์ เดนิ ท�งโดยรถไฟตอ่ ม�ลงยังสถ�นีบ�้ นโป่ง 25 มกร�คม ง�นเลยี้ งเช่ือมคว�มสัมพันธไมตรีระหว�่ งเจ�้ หน้�ทีไ่ ทยและทห�รญีป่ ่นุ ณ บ�้ นพัก น�ยอ�ำ เภอบ�้ นโปง่ (น�ยพรหม สตุ รสคุ นธ)์ 16 เมษ�ยน กองก�ำ ลงั เอฟ (F Force) ออกเดนิ ท�งจ�กค�่ ยทห�รเชลยศกึ เมอื งช�งจี โดยใชร้ ถไฟ ถงึ 13 ขบวน ม�ลงที่สถ�นีรถไฟบ้�นโป่ง พฤษภ�คม กองกำ�ลังเฮช (H Force) ถูกจัดต้ังขึ้นในสิงคโปร์ เม่ือเดือนเมษ�ยน พ.ศ. 2486 เดนิ ท�งด้วยรถไฟม�ถงึ สถ�นบี �้ นโป่ง 16 ตลุ �คม ก�รเช่ือมต่อท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ เปน็ ผลส�ำ เรจ็ 25 ตลุ �คม พธิ ีเปดิ ใช้ง�นเสน้ ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ท่ีสถ�นีกองกุยตะ พ.ศ.2487 (ค.ศ.1944) 3 พฤษภ�คม ฝ่�ยสมั พันธมิตรโจมตีท�งอ�ก�ศสถ�นหี นองปล�ดกุ 7 กันย�ยน ฝ�่ ยสัมพนั ธมติ รทิง้ ระเบิดสถ�นหี นองปล�ดุกและท�งรถไฟ 30 ในยคุ สงครามโลก ครั้งท่ี 2