ຟີຊິກສາດ ມ.5 (PhysicsM5_eesdpw)

ຂັ້ນຕອນທີ 5: ປະເມນີ ປະສດິ ທພິ າບ ແລະ ຜນົ ການຮຽນ ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜືງ່ຶ ຄົນນາສະເໜບີ ດົ ແກ້, ຄາຕອບ ພອ້ ມອະທິບາຍເຫດຜນົ ຂອງກຸື່ມຄົນ. ໃຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນວທິ ແີ ກ້ ແລະ ຄາຕອບເຊືິງ່ ກນັ ແລະ ກນັ . ຄສູ ັງລວມວທິ ີແກຂ້ ອງແຕ່ືລະກ່ືມຸ ພ້ອມສະຫຸບ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບ ແລະ ວິທີແກທ້ ່ີຖື ກຕ້ອງດັືງ່ ນ້ີ: ບົດແກ:້ ບັນດາຄວາມແຮງທ່ືີກະທບົ ໃສື່ທອ່ື ນໄມ້ມີລວງ, ທິດ, ຈດຸ ກະທົບດື່ັງສະແດງໃນຮບູ ແຕ້ມເທິງ. rr rr r ນາໃຊ້ກົດເກນທ່ີື II ຂອງນວິ ເຕິນ: F + fk + p + N = ma ສົມຜົນເຄອື່ ນທື່ຕີ າມທດິ ທາງການເຄ່ືອນທື່ີ (ແກນ x ): F − fk = ma ສົມຜົນຕາມທິດຕັ້ງສາກກັບການເຄ່ືອນທື່ີ (ແກນ y ): ������ − ������ = 0 → ������ = ������ = ������������ ແລະ fk =  N = mg ສະນ້ັນ F − mg = ma → a = F − mg m 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ອີກດ້ານໜືຶງ່ , ນາໃຊ້ສູດ: vt = v0 + at →t = vt − v0 ແລະ S = S0 + v0t + 1 a t 2 ຫ ຊອກໄລຍະທາງໄດ້ a 2 ຈາກສູດ: vt2 − v02 = 2aS ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນ້ີໃຫ້ສາເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສົງ: ເພອື່ ປະເມີນຄວາມເຂ້າົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກບັ ການ ເຄ່ອື ນທີຂ່ື ອງວັດຖຸຕາມໜ້າພຽງນອນ ແລະ ວິທແີ ກ້ບດົ ເລກທື່ີ ກ່ຽື ວຂອ້ ງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບການເຄ່ອື ນທືີ່ ຂອງວັດຖຸຕາມໜ້າພຽງນອນ, ເຂ້ົາໃຈຂ້ັນຕອນ ແລະ ວທິ ີແກ້ບົດ ເລກໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງຄິດໄລ່ືເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກຸືມ່ ຍືອ່ ຍເປນັ ວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນອອກ ເປັນກຸ່ມື ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂົາຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດແຕຂື່ ້ 1 ເຖິງຂ້ 5 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ໜ້າ 123. ກດິ ຈະການີໃ້ ຊເ້ ວລາປະມານ 25-30 ນາທີ ໃນການເຮັດກິດຈະການ້ີ. ຫັງຈາກ ນ້ັນ, ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜືຶງ່ ຄນົ ຂ້ນຶ ມາຕອບເພ່ືອແບືງ່ ປັນແລກປ່ຽື ນວິທກີ ານຕອບກືຸ່ມລະໜ່ງືຶ ຂ້. ຄໃູ ຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫນັ ພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວທິ ຕີ ອບພ້ອມກບັ ເຫດຜົນ ຈນົ ໃຫ້ແນ່ືໃຈນັກຮຽນທຸກຄົນເຂາົ້ ໃຈວທິ ີການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກໄດ.້ ຖ້າມເີ ວລາຈາກັດ, ຈາ ນວນຄາຖາມ ແລະ ບົດຝກຶ ຫັດທເີ ຫອຈະໄດ້ແບ່ືງໃຫນ້ ັກຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປັນວຽກບາ້ ນແລ້ວສງ່ືົ ໃຫ້ຄູໃນ ຊວ່ືົ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 93

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 11 ການເຄອ່ື ນຂອງວັດຖທຸ ຕືີ່ າມລວງຕງັ້ (Vertical Motion) ເວລາ 3 ຊວ່ືົ ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສງົ ເພອ່ື ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ວເິ ຄາະຄວາມແຮງທ່ກືີ ະທົບໃສ່ວື ັດຖຸເຄື່ອນທື່ຕີ າມລວງຕັ້ງ, ສະແດງບນັ ດາຄວາມແຮງດື່ັງກືາ່ ວ ທາງດາ້ ນລວງ, ທດິ , ຈດຸ ກະທົບ ແລະ ຂະໜາດໃນຮບູ ແບບເວກັ ເຕີ ແລະ ຮູບແບບບ່ືມີທິດ. 2) ຂຽນສມົ ຜົນຄວາມແຮງແຕ່ືລະຊະນິດ ແລະ ສມົ ຜົນຄວາມແຮງສງັ ລວມທກືີ່ ະທົບໃສ່ວື ດັ ຖຸໂດຍນາ ໃຊ້ກົດເກນ II ນວິ ເຕິນ. 3) ອະທິບາຍຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທີແກບ້ ົດເລກກື່ຽວກັບການເຄອື່ ນທ່ຕືີ າມລວງຕ້ັງ. 4) ໃຊ້ລະບົບອ້າງອີງ ແລະ ການດົ ທິດທາງການເຄ່ືອນທີຂ່ື ອງວັດຖຸທີື່ຕາມລວງຕັ້ງໄດ້ຢ່ືາງເໝາະສົມ. 5) ໃຊ້ສົມຜົນກດົ ເກນ II ນວິ ເຕນິ ສົມທບົ ກບັ ສູດການເຄ່ືອນທ່ືີຕືາ່ ງໆໄດ້ຢາື່ ງຖກຕ້ອງ. 6) ນາໃຊສ້ ົມຜົນ ແລະ ສູດເພື່ອແກບ້ ດົ ເລກໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. 2. ເນອ້ ໃນ - ການປື່ຽນແປງນ້າໜັກຂອງວັດຖຸເຄື່ອນທືຕ່ີ າມລວງຕ້ັງ. - ທົດລອງ. - ບົດເລກຕວົ ຢືາ່ ງ. 3. ສ່ກື ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປ້ຶມຄູ່ືມຄ,ູ ປຶ້ມແບບຮຽນ, ບັນທດັ , ສກື່ ານສອນ ຫ ອປຸ ະກອນຕາ່ື ງໆທີ່ືຜະລດິ ເອງ. - ອຸປະກອນທດົ ລອງ: ເຄື່ອງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕ້ນຊງິ . 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາືົ່ • ຈຸດປະສງົ : ເພອ່ື ປະເມີນຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກືຽ່ ວກບັ ການເຄື່ອນທີື່ ຂອງວດັ ຖຕຸ າມໜ້າພຽງນອນ, ຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີແກບ້ ດົ ເລກທ່ກືີ ຽ່ື ວຂອ້ ງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດເລກການເຄື່ອນທືີ່ ຕາມໜ້າພຽງນອນໃນປ້ຶມແບບຮຽນໄດ້ຖກຕອ້ ງ. • ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ເຄ່ືອງຄິດເລກ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວິທໃີ ຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄ່ືູ-ແລກປືຽ່ ນບດົ ຮຽນເປນັ ກ່ືຸມໃນຫ້ອງ, ຄູເລມືີ່ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລມືຸ່ ນ:້ີ 1) ປະລິມານຟີຊິກທ່ໃີື ຊ້ອະທບິ າຍການເຄື່ອນທ່ຂືີ ອງວັດຖຸຕາມໜາ້ ພຽງນອນມຫີ ຍັງແດ່ື? 94

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ2) ການແກ້ບດົ ເລກຟຊີ ິກສາດມີຂ້ນັ ຕອນຫຍັງແດື່? ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນແຕື່ລະຄົນອ່າື ນຄາຖາມຢາື່ ງລະອຽດ, ຄົ້ນຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ, ຈາກແຫງ່ື ຂ້ ມນູ ຕື່າງໆ ແລະ ຕອບຄາຖາມ. ຈາກນັ້ນໃຫ້ນກັ ຮຽນຈັບຄື່ສູ ົນທະນາເຊ່ິືງກັນ ແລະ ກັນ. ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູື່ ນກັ ຮຽນແຕ່ລື ະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທບິ າຍເຫດຜົນຂອງຕົນມາສົນທະນາແລກປຽ່ື ນກບັ ຄືູ່ ສນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດັື່ງກາ່ື ວໄປແລກປຽ່ື ນກັບຄາຕອບນັກຮຽນຄ່ືອູ ່ືນໆໃນຫອ້ ງ. ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້ານກັ ຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນຄືູ່ອ່ືນໆໃນຫອ້ ງສົນທະນາ ແລກປື່ຽນຄາຕອບພ້ອມໃຫ້ເຫດຜົນເຊ່ືິງກັນ ແລະ ກັນ ແລະ ສະຫຸບເນ້ອໃນຄາຕອບ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງນັກຮຽນທງັ ໝດົ , ສະຫຸບໂດຍຫຍ້, ແບງື່ ປັນຄາຕອບທີື່ຖກຕອ້ ງໃຫ້ນກັ ຮຽນ, ຊືງ່ຶ ມເີ ນ້ອໃນດັ່ືງນີ:້ 1) ປະລິມານຟີຊິກທື່ີໃຊ້ອະທິບາຍການເຄື່ອນທື່ີຂອງວດັ ຖຸຕາມໜາ້ ພຽງນອນໄດ້ແກ່ື ມວນສານ ຂອງວດັ ຖຸ, ທິດການເຄ່ືອນທີ, ລວງ ແລະ ທິດຂອງຄວາມແຮງກະທບົ , ຄວາມໄວທາອິດ ແລະ ຄວາມໄວສຸດທ້າຍ, ຄວາມເລັືງ່ ແລະ ຄວາມເລງື່ັ ດຶງດດູ ຂອງໜວື່ ຍໂລກ. 2) ການແກ້ບດົ ເລກຟີຊິກສາດສາລັບການເຄ່ອື ນທ່ຕີື າມໜາ້ ພຽງນອນມຂີ ນ້ັ ຕອນຕົ້ນຕດືງ່ັ ນ:້ີ - ອ່ືານຫວົ ບດົ ໃຫລ້ ະອຽດ, ການດົ ປະລິມານ (ຂມ້ ູນ) ທືີ່ຮູ້ ແລະ ທີ່ືຕ້ອງຊອກ. - ແຕ້ມຮູບສະແດງຄວາມແຮງທື່ກີ ະທບົ ໃສວື່ ດັ ຖຸ ແລະ ສ້າງລະບົບແກນເຄົ້າອ້າງອີງ (ແກນ ເຄ້າົ ນອນ). - ວິເຄາະຄວາມແຮງຕາມລວງເຄືອ່ ນທີື່ ແລະ ລວງຕ້ັງສາກກັບການເຄື່ອນທ່ືີ - ຂຽນສົມຜົນຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ວດັ ຖຸໂດຍນາໃຊສ້ ູດຂອງກົດເກນ II ນິວເຕິນ. - ນາໃຊ້ເງອື່ ນໄຂຂອງຫົວບດົ , ແກ້ສມົ ຜນົ ຫ ລະບບົ ສມົ ຜົນ. - ວິພາກຄາຕອບ (ຂະໜາດ, ເຄ່ືອງໝາຍ, ຫົວໜວື່ ຍ ແລະ ວິທກີ ານແກແ້ ບບອ່ືນໆ). ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 2: ການເຄອ່ື ນທຂື່ີ ອງວດັ ຖຕຸ າມລວງຕັ້ງ • ຈຸດປະສົງ: ເພອື່ ໃຫ້ນັກຮຽນວິເຄາະຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທບົ ໃສືວ່ ັດຖຸ ເຄອ່ື ນທີືຕ່ າມລວງຕງັ້ ພອ້ ມສະແດງລວງ, ທິດ, ຈຸດກະທົບ ແລະ ຂະ ໜາດຂອງຄວາມແຮງໃນຮູບແບບເວັກເຕີ ແລະ ຮບູ ປະລມິ ານບ່ືມີ ທິດ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຂ້ນັ ຕອນ ແລະ ວທິ ແີ ກ້ບົດ ເລກກື່ຽວກບັ ການເຄອ່ື ນທຕ່ືີ າມລວງຕັງ້ . • ອຸປະກອນ, ສື່: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄອື່ ງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕ້ນຊງິ , ບນັ ທດັ , ຮູບກຽື່ ວກັບການ ເຄືອ່ ນທ່ຕີື າມລວງຕງ້ັ . 95

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະການີ້, ຄນູ າໃຊ້ວິທີການສອນແບບທດົ ລອງ, ໂດຍແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກຸມ່ື ແຕລ່ື ະກຸ່ືມ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນດງ່ືັ ນີ້: ຂັ້ນຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກືຸ່ມສັງເກດ ແລະ ຍກົ ຕົວຢ່າື ງກຽ່ື ວກັບການເຄອ່ື ນທືີ່ຕາມລວງຕັ້ງທີື່ກ່ືຽວຂອ້ ງໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . ໃຫ້ຕາງໜ້າກມືຸ່ ລະໜ່ືຶງຄນົ ນາສະເໜີຂ້ສັງເກດ ແລະ ຕົວຢ່ືາງການເຄື່ອນທີ່ຕື າມລວງຕ້ັງ. ໃຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບ ແລະ ປະສົບການເຊ່ງືິ ກັນ ແລະ ກັນ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຈາກ ແຕ່ືລະກືຸ່ມ ແລະ ແບ່ືງປັນການສັງເກດເຊ່ັືນ: ການເຄ່ືອນທີ່ຂື ອງລິບ, ຄຸຕກັ ນ້າສາ້ ງ, Crane ຍົກວັດຖໃຸ ນ ສະຖານທກື່ີ ່ືສາ້ ງ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫ້ແຕລື່ ະກຸມ່ື ສາ້ ງຂ້ສມົ ມຸດຖານກື່ຽວກັບການເຄ່ືອນທຕື່ີ າມລວງຕງ້ັ ຂອງວດັ ຖຸ. ໃຫ້ຕາງໜ້າກມ່ືຸ ລະ ໜື່ຶງຄນົ ນາສະເໜຂີ ສ້ ົມມດຸ ຖານຂອງຕົນ ແລະ ວທິ ີກວດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານດັ່ືງກ່າື ວ. ຄູສະຫຸບຄວາມຄິດ ເຫນັ ແລກປື່ຽນຂອງນັກຮຽນຈາກແຕລ່ື ະກ່ືຸມພ້ອມແບືງ່ ປັນຂສ້ ົມມຸດຖານດືັ່ງນີ້: ໃນການເຄ່ືອນທຕີື່ າມລວງ ຕ້ັງມີກລະນີຮູ້ສຶກວື່ານາ້ ໜກັ ເພມ່ືີ ຂ້ຶນ ແລະ ມີກລະນີຈະຮູ້ສກຶ ວ່ືານ້າໜກັ ຫດຸ ລົງ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ໃຫ້ແຕລ່ື ະກືມຸ່ ສາ້ ງບົດທົດລອງເພ່ືອທດົ ສອບຂ້ສົມມຸດຂ້າງເທິງ ໂດຍອງີ ໃສື່ຂ້ສົມມຸດທືີວ່ ື່າ: ກລະນີ ຢນຢູື່ໃນລິບຊຶງື່ ກາລັງເຄື່ອນທີຂື່ ້ນຶ ຈະຮສູ້ ຶກວ່ືາ ຄວາມແຮງໜບີ ໃສ່ືພ້ນເພືີ່ມຂນຶ້ , ແຕ່ເື ມື່ອລິບເຄອ່ື ນທ່ລືີ ງົ ພດັ ຮ້ສູ ຶກວ່າື ຄວາມແຮງໜີບໃສ່ືພນ້ຶ ຫຸດລົງ. ຄູແບງື່ ປັນບົດທດົ ລອງການເຄືອ່ ນທຕ່ີື າມລວງຕງ້ັ ຂອງລຊ ແລະ ໂຕນ້ ຊິງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ເຮດັ ທດົ ລອງ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມສຶກສາທາຄວາມເຂົ້າໃຈການນາໃຊ້ ແລະ ຕິດຕັ້ງເຄືອ່ ງມອຸປະກອນທດົ ລອງໂດຍ ແຂວນວດັ ຖຸທີມ່ື ມີ ວນສານ ������ ໃສື່ລຊທືຢ່ີ ູືຕ່ າມລວງຕງ້ັ (ລວມເປນັ ລະບບົ ວດັ ຖຸ), ດັື່ງໃນຮູບ 11.1 ລຸ່ືມນ:້ີ ທດົ ລອງ: ການປື່ຽນແປງນາ້ ໜກັ ຂອງວັດຖຸເຄື່ອນທືຕີ່ າມລວງຕັ້ງ ຮູບ 11.1 ຕິດຕັງ້ ເຄ່ືອງມທົດລອງ ຮບູ 11.2 ການຢດຫດົ ຂອງລຊກັບທິດການເຄື່ອນທື່ີ - ຈັບສົ້ນໜ່ຶືງຂອງລຊຍົກຂຶ້ນໃຫ້ລະບົບ (ລຊ ແລະ ໂຕນ້ ຊິງ) ເຄື່ອນທ່ືີຜ່ືອນສະເໝີຂຶ້ນເທງິ ແລວ້ ໃຫ້ ເຄອື່ ນທືີ່ຜອ່ື ນລົງລຸື່ມຕາມລວງຕ້ງັ (ຮບູ 11.2). ສັງເກດການປຽື່ ນແປງລວງຍາວຂອງລຊ (ການຢດ ອອກ ຫ ການຫົດເຂົ້າ). 96

ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸື່ມນາຜົນການທດົ ລອງມາວເິ ຄາະການພວົ ພນັ ລະຫວາື່ ງທິດຂອງຄວາມແຮງກັບທດິ ຂອງຄວາມໄວ ແລະ ທິດຂອງຄວາມເລື່ັງໃນແຕື່ລະກລະນີ (ເຄ່ອື ນທ່ີືຂນ້ຶ ແລະ ເຄ່ືອນທລືີ່ ົງ) ຂອງການ ເຄ່ືອນທີື່. ພ້ອມອະທິບາຍເຫດຜົນ. ນັກຮຽນແຕລ່ື ະກື່ມຸ ແບື່ງປນັ ຄາຕອບເຊືງ່ິ ກັນ ແລະ ກັນຄ: ເມື່ອລະບົບ ເຄອື່ ນທຜືີ່ ອື່ ນຂ້ຶນເທງິ ລຊຢດອອກ, ແຕືເ່ ມອື່ ເຄື່ອນທຜ່ີື ່ືອນລົງລຸ່ືມລຊຫົດເຂົາ້ . ຄວາມແຮງຫດົ ຢດຂອງລຊ ແລະ ຄວາມແຮງກະທບົ ມີທດິ ດຽວກັນກລະນດີ ຶງຂ້ຶນ ແລະ ມີທດິ ກົງກນັ ຂາ້ ມກລະນີຍລູ້ ງົ . ໃຫ້ ���Ԧ��� ເປັນຄວາມແຮງດຶງຈາກມ, ໃຫ້ ���Ԧ���ລຊ ເປັນຄວາມແຮງຫົດຢດຂອງລຊ. ທິດ ແລະ ລວງຂອງສອງ ຄວາມແຮງດື່ັງກາື່ ວຄດືັ່ງສະແດງໃນຮູບ 11.2. - ເມືອ່ ລະບບົ ເຄື່ອນທ່ີືຜື່ອນຂ້ຶນເທງິ , ເຮາົ ມີ: F + Fspring − P = −ma → P = F + Fspring + ma - ເມືອ່ ລະບົບເຄື່ອນທຜີື່ ່ືອນລົງລຸມື່ , ເຮົາມີ: F − Fspring + P = −ma → P = Fspring − (F + ma) 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບົດເລກຕວົ ຢາ່ື ງ ໃຫລ້ ະບົບວດັ ຖໜຸ ື່ງຶ , ດ່ືັງໃນຮູບແຕມ້ ຊ່ືງຶ ປະກອບດວ້ ຍຄົນມີມວນສານ 72 kg ແລະ ກະຕ່ືາມມີ ວນ ສານ 12 kg. ເມອ່ື ຄົນຜ້ນູ ້ີດຶງເຊອກໃຫລ້ ະບົບເຄອື່ ນທືີຂ່ ນ້ຶ ເທິງ, ຄວາມແຮງໜີບ ທ່ືີຄນົ ກະທົບໃສ່ືພ້ນກະຕ່ືາ ເທົື່າ 400 N. ຈ່ງືົ ຄິດໄລ່ືຄວາມເລັ່ືງຂອງລະບົບ (ຄົນ+ກະຕາື່ ). ວທິ ແີ ກ:້ ສິງ່ື ທ່ືຮີ ູ້: M = 72kg , m =12kg ແລະ N = N =400 N ສງິ່ື ຕ້ອງຊອກ: a = ? - ການົດທິດບວກຂອງການເຄື່ອນທໃ່ີື ຫເ້ ໝາະທ່ືສີ ຸດ. - ວິເຄາະຄວາມແຮງກະທບົ ໃສລ່ື ະບົບ, ລວງ, ທິດ ແລະ ຈດຸ ກະທບົ (ຮບູ 11.4) - ຂຽນສມົ ຜນົ ກົດເກນ II ນວິ ເຕິນ ສາລັບການເຄືອ່ ນທຂ່ີື ອງລະບບົ . ຮບູ 11.3 ລະບົບ (ຄນົ +ກະຕາື່ ) + ສາລັບຄົນ (������) ຄວາມແຮງທ່ີືກະທົບໃສ່ືມີ: rr r ນ້າໜກັ P , ແຮງເຄືັ່ງເຊອກ T , ແຮງປະຕກິ ິລິຍາຈາກພ້ນ N ແລະ r rrr rr ຄວາມແຮງອຶ້ງຕຶງ້ F , ເຮາົ ມີ: P +T + F + N = 0 r r ໃນນ້ີ F = Ma , ສະນ້ນັ ສາຍບນັ ດາຄວາມແຮງໃສແື່ ກນຕັ້ງທດິ ບວກຊີ້ຂຶ້ນ: −P +T − Ma + N = 0 → − Mg +T + N = Ma (*) + ສາລັບກະຕາື່ (������) ຄວາມແຮງທກືີ່ ະທົບໃສື່ມ:ີ r r ນາ້ ໜັກ r , ແຮງເຄ່ັງື ເຊອກ T, ແຮງໜບີ N ແລະ ຄວາມແຮງອຶ້ງຕງ້ຶ p r f. ເຮົາມີ: r + r + rr r , ໃນນ້ີ r = r , ສະນນັ້ ສາຍບັນດາ ຮູບ 11.4 ວເິ ຄາະຄວາມແຮງກະທບົ p T f + N = 0 f −ma ຄວາມແຮງໃສແື່ ກນຕງ້ັ ທດິ ບວກຊີ້ຂ້ຶນ − p +T − ma − N = 0 → − mg +T − N=ma (**) 97

ຈາກ (*) ແລະ (**) ໂດຍທື່ີ T =T ເຮົາຖອນໄດ້: a = 2N − (M − m) g  3,3m/ s2 M −m ຂນ້ັ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ມອບໃຫນ້ ັກຮຽນຄິດໄລື່ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສັງເກດຜົນການທົດລອງ, ສົນທະນາຄາຕອບບົດເລກ, ກລະນວີ ັດຖເຸ ຄ່ືອນທລືີ່ ົງລືຸ່ມ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 80 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນີ້ໃຫສ້ າເລດັ . ກິດຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ືອປະເມນີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກບັ ການ ເຄ່ືອນທືຂີ່ ອງວັດຖຸຕາມລວງຕັງ້ ແລະ ວິທແີ ກບ້ ົດເລກທ່ກີື ືຽ່ ວຂອ້ ງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍມະໂນພາບການເຄ່ອື ນທ່ີື ຂອງວດັ ຖຸຕາມລວງຕັ້ງ, ສາມາດວິເຄາະຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ການນາໃຊ້ແບບຕ້ງັ ກດົ ເກນທືີ່ II ຂອງນິວເຕນິ , ເຂາົ້ ໃຈຂ້ນັ ຕອນ ແລະ ວທິ ີແກບ້ ົດເລກໃນປຶມ້ ແບບຮຽນ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປ້ຶມແບບຮຽນ, ເຄື່ອງຄິດເລກ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກຸື່ມຍ່ືອຍເປນັ ວທິ ີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປນັ ກມືຸ່ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂົາແກ້ບົດເລກຕົວຢື່າງ 1 ໜ້າ 126, ຕວົ ຢ່າື ງ 2 ໜ້າ 127 ແລະ ແກ້ບົດຝກຶ ຫັດແຕຂື່ ້ 1 ເຖິງຂ້ 5 ໜ້າ 129 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການ້ີໃຊ້ເວລາປະມານ 45-50 ນາທີ ໃນການເຮດັ ກິດຈະການ້ີ. ຫັງຈາກນ້ັນ, ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກມ່ືຸ ລະໜງືຶ່ ຄົນຂຶ້ນມາຕອບເພ່ືອແບ່ືງປັນແລກ ປື່ຽນວທິ ີການຕອບກືມຸ່ ລະໜ່ືຶງຂ.້ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫນັ ພ້ອມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູ ອະທິບາຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜນົ ຈົນໃຫແ້ ນືໃ່ ຈນກັ ຮຽນທຸກຄນົ ເຂົ້າໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ ບດົ ເລກໄດ.້ ຖ້າມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມ ແລະ ບດົ ຝກຶ ຫດັ ທີເຫອຈະໄດ້ແບ່ງື ໃຫ້ນັກຮຽນເອາົ ໄປ ແກ້ເປັນວຽກບາ້ ນແລວ້ ສື່ງົ ໃຫ້ຄູໃນຊືວົ່ ໂມງຮຽນຖດັ ໄປ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 98

ບົດທີ 12 ການເຄອ່ື ນທຂີື່ ອງວດັ ຖເຸ ທງິ ພນ້ ອຽງ (Motion on incline plate) ເວລາ 3 ຊວົ່ື ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພ່ືອໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ວິເຄາະການເຄື່ອນທືຂ່ີ ອງວດັ ຖເຸ ທິງພນ້ ອຽງ. 2) ອະທບິ າຍວທິ ແີ ກ້ບດົ ເລກກື່ຽວກບັ ການເຄື່ອນທີ່ືເທິງພນ້ ອຽງ. 3) ແກບ້ ົດເລກການເຄ່ືອນທີື່ຂອງວດັ ຖເຸ ທິື່ງພ້ນອຽງໄດ້. 2. ເນ້ອໃນ - ການເຄື່ອນທ່ືຂີ ອງວັດຖຸເທິງພ້ນອຽງ, ຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທົບໃສືວ່ ັດຖຸວາງເທິງພ້ນອຽງປະກອບດ້ວຍ ຄວາມແຮງຖ່ວື ງໜກັ , ຄວາມແຮງຮຸກຖູ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ. - ແກ້ບົດເລກຕົວຢາ່ື ງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 3. ສືກ່ ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປຶ້ມຄືູ່ມຄ,ູ ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ສກ່ື ານສອນອື່ນໆທື່ຈີ າເປນັ ແລະ ກ່ືຽວຂອ້ ງ. - ອປຸ ະກອນທດົ ລອງ: ພ້ນອຽງທ່ີືສາມາດປັບລະດັບອຽງໄດ,້ ບັນທັດ, ບັນທັດແທກມຸມ, ເຄື່ອງວັດ ຄວາມແຮງແບບລຊ, ທອື່ ນໄມ້ນ້ອຍຂະໜາດເທົືາ່ ກ້ອນດິນຈືີ່ ແລະ ກ້ອນດິນຈື່ີ. 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ົື • ຈຸດປະສງົ : ເພອື່ ປະເມນີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກັບການເຄື່ອນທີ່ື ຂອງວດັ ຖຕຸ າມລວງຕ້ັງ, ວທິ ວີ ິເຄາະຄວາມແຮງກະທົບ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ວທິ ແີ ກ້ບດົ ເລກທີກ່ື ່ືຽວຂ້ອງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດນາໃຊກ້ ົດເກນ II ນິວເຕນິ ເຂ້າົ ໃນການແກ້ບົດ ເລກການເຄ່ືອນທ່ຕີື າມລວງຕ້ງັ ໄດຖ້ ກຕອ້ ງ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄື່ອງຄິດເລກ. ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ໃີ ຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄ່ືູ-ແລກປ່ຽື ນບດົ ຮຽນເປັນກຸື່ມໃນຫ້ອງ, ຄເູ ລີືມ່ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລືຸມ່ ນີ:້ 1) ການເຄ່ືອນທ່ຂືີ ອງວັດຖຸຕາມລວງຕັ້ງມີລັກສະນະຄແນວໃດ? 2) ຂ້ນັ ຕອນການແກ້ບົດເລກຂອງວັດຖເຸ ຄ່ືອນທືີ່ຕາມລວງຕ້ັງມຄີ ແນວໃດ? 99

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແຕລື່ ະຄົນອາື່ ນຄາຖາມຢ່ືາງລະອຽດ, ຄ້ົນຫາຄາຕອບຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ, ຈາກແຫື່ງຂ້ ມູນຕື່າງໆພ້ອມຕອບຄາຖາມ. ຈາກນ້ນັ ໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາເປັນຄແູ່ື ລກປ່ຽື ນຄາຕອບ ເຊ່ງືິ ກັນ ແລະ ກັນ. ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ນັກຮຽນແຕື່ລະຄນົ ນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທບິ າຍວິທແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜົນຂອງຕົນມາສນົ ທະນາ ແລກປື່ຽນກັບຄືູ່ສນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບໄປແລກປຽ່ື ນກບັ ນັກຮຽນຄອ່ືູ ື່ນໆໃນຫ້ອງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້ານກັ ຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ຕອບຄາຖາມ, ໃຫ້ນັກຮຽນໃນຫ້ອງສນົ ທະນາແລກປຽ່ື ນຄາ ຕອບເຊືິ່ງກັນ ແລະ ກນັ ພ້ອມວທິ ແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜນົ ຈາກນັ້ນສະຫຸບເອກະພາບຄາຕອບ. ຄສູ ັງລວມ ຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນທັງໝດົ , ສະຫຸບໂດຍຫຍ້, ແບ່ືງປນັ ຄາຕອບທຖ່ືີ ກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊຶ່ືງມີເນອ້ ໃນດື່ັງນີ:້ 1) ການເຄ່ືອນທຂືີ່ ອງວັດຖຕຸ າມລວງຕັ້ງສາມາດເຮັດໃຫນ້ ້າໜກັ ຂອງວັດຖຸເພີື່ມຂ້ຶນ ຫ ຫຸດລົງຊຶື່ງ ຂຶນ້ ກັບລັກສະນະ ແລະ ທດິ ທາງການເຄືອ່ ນທື່ຂີ ອງວັດຖຸ. 2) ຂັ້ນຕອນການແກ້ບດົ ເລກຂອງວດັ ຖເຸ ຄອ່ື ນທືີ່ຕາມລວງຕ້ັງມີດ່ືັງນີ້: - ອາ່ື ນຫົວບົດໃຫ້ລະອຽດ, ການດົ ປະລິມານ (ຂມ້ ູນ) ທືຮີ່ ູ້ ແລະ ທີຕື່ ອ້ ງຊອກ. - ແຕມ້ ຮູບສະແດງຄວາມແຮງທີື່ກະທບົ ໃສືວ່ ດັ ຖຸ ແລະ ສ້າງລະບບົ ແກນເຄົ້າອ້າງອີງ (ແກນ ເຄາົ້ ຕງ້ັ ). - ວເິ ຄາະຄວາມແຮງຕາມລວງເຄອ່ື ນທີື່ (ລວງຕ້ັງ). - ຂຽນສມົ ຜົນຄວາມແຮງກະທົບໃສວ່ື ັດຖຸໂດຍນາໃຊສ້ ູດກດົ ເກນ II ນິວເຕິນໃນຮບູ ເວັກເຕີ, ສາຍສມົ ຜົນດັື່ງກ່ືາວໃສ່ືແກນເຄ້າົ ຕ້ັງເພືອ່ ປຽື່ ນສົມຜົນເວັກເຕເີ ປນັ ສມົ ຜົນພຶດຊະຄະນິດ. - ນາໃຊເ້ ງອ່ື ນໄຂຂອງຫົວບດົ , ແກ້ສົມຜົນ ຫ ລະບົບສມົ ຜົນ. - ວພິ າກຄາຕອບ (ຂະໜາດ, ເຄ່ອື ງໝາຍ, ຫວົ ໜື່ວຍ ແລະ ວິທກີ ານແກ້ແບບອືນ່ ໆ). ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 10-15 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 1 ນີ້ໃຫ້ສາເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 2: ການເຄື່ອນທຂື່ີ ອງວດັ ຖເຸ ທງິ ພ້ນອຽງ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອື່ ໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ຮຽນຮູ້ການເຄື່ອນທີື່ຂອງວດັ ຖເຸ ທງິ ພນ້ ອຽງ, ວເິ ຄາະບັນດາຄວາມແຮງທກືີ່ ະທບົ ໃສື່ວດັ ຖເຸ ທິງພ້ນອຽງ ແລະ ການນາໃຊກ້ ົດເກນ II ນວິ ເຕນິ ກລະນີວດັ ຖຸເຄ່ືອນທເ່ືີ ທງິ ພ້ນອຽງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດວິເຄາະຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ວັດຖຸໃນພ້ນ ອຽງຕາມລວງເຄື່ອນທື່ີ (ຕາມພ້ນອຽງ) ແລະ ຕາມລວງຕ້ັງສາກການ ເຄອ່ື ນທີື່ໂດຍນາໃຊ້ຫກັ ການ sin ແລະ cosin ໃນຮບູ ສາມແຈສາກ. ສາມາດແກບ້ ົດເລກກ່ຽື ວກັບພນ້ ອຽງໃນປ້ຶມແບບຮຽນໄດຖ້ ກຕ້ອງ. 100

• ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ພ້ນອຽງທີືສ່ າມາດປັບລະດບັ ອຽງໄດ້, ບັນທດັ , ບັນທັດແທກມມຸ , ຊິງຊັງ່ື , ໂມງຈັບເວລາ, ກ້ອນວດັ ຖຸສາລັບທດົ ລອງ (ທອື່ ນໄມນ້ ້ອຍ, ກອ້ ນດນິ ຈ່.ີື ..), ເຄອ່ື ງຄິດເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ີການສອນແບບທດົ ລອງ, ແບງ່ື ນັກຮຽນອອກເປັນກຸື່ມ, ແຕື່ລະກືຸ່ມປະມານ 5 ຄົນ, ຄູເລີມ່ື ກິດຈະກາຕາມຂ້ັນຕອນຕືາ່ ງໆລືຸ່ມນ້ີ: ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສັງເກດ ແລະ ຕອບຄາຖາມດັ່ືງນ:້ີ (1) ເມ່ືອວາງວດັ ຖຸໃສ່ືສົ້ນໜື່ງຶ ຂອງແປນ້ ທ່ກືີ ຽ້ ງ ແລະ ມ່ືນທີື່ວາງຢູື່ພ້ນພຽງ, ຈາກນ້ັນຍົກແປ້ນສນົ້ ທ່ີືວັດຖຸຢອງໃສນ່ື ັ້ນຂຶ້ນຊ້າໆ, ພາວະຂອງວັດຖຸຈະເປັນ ແນວໃດ? ວັດຖຈຸ ະເຄື່ອນທ່ືີ ຫ ບື່? (2) ມີຄວາມແຮງຫຍັງແດືທ່ ກ່ືີ ະທບົ ໃສວ່ື ັດຖຸເທງິ ພນ້ ອຽງ? ພ້ອມແຕ້ມ ຮບູ ປະກອບ. ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜ່ຶງື ຄນົ ປະກອບຄວາມເຫນັ ແລະ ແລກປືຽ່ ນຄາຕອບ. ຄສູ ັງລວມຄວາມ ຄິດເຫນັ ແລະ ແບືງ່ ປັນຄາຕອບໂດຍຫຍ້ດ່ືັງນ:້ີ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ການເຄອື່ ນທຂີື່ ອງວດັ ຖເຸ ທງິ ພນ້ ອຽງ ສມົ ມດຸ : ວາງວັດຖໜຸ ືງຶ່ ເທິງພນ້ ອຽງ, ຊ່ືຶງປະກອບກັບພນ້ ພຽງ ເປັນມຸມ  (ຮບູ 12.1). ຄວາມແຮງທີືກ່ ະທົບໃສວື່ ັດຖຸຢເູ່ື ທິງພນ້ ຮບູ 12.1 ຄວາມແຮງກະທົບໃສວ່ື ັດຖຸ rr ວາງເທິງພນ້ ອຽງ ອຽງປະກອບມີ: ຄວາມແຮງຖ່ວື ງໜັກ P , ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ f r ແລະ ຄວາມແຮງປະຕກິ ິລຍິ າ N . ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ໃຫແ້ ຕືລ່ ະກມຸື່ ສາ້ ງຂ້ສມົ ມຸດຖານ, ເມື່ອແປນ້ ອຽງເປນັ ມຸມ  ໃດໜື່ງຶ ທຽບກບັ ພນ້ ພຽງ, ຄວາມແຮງ r ຖືວ່ ງໜກັ (ນາ້ ໜກັ P ) ຖກແຍກອອກເປັນສອງຄວາມແຮງພາກສ່ືວນຄ: ຕາມລວງຂະໜານກບັ ພ້ນອຽງ ແລະ ຕາມລວງຕ້ັງສາກກັບພ້ນອຽງ, ດ່ືັງຮບູ 12.2. rr r ຄ: P = Px + Py , ໂດຍທືີ່ Px = P sin = mg sin Py = P cos = mg cos ເມືອ່ ມມຸ   ເປັນຫຍັງວັດຖຈຸ ື່ຶງບເ່ື ຄ່ອື ນທືີ່? ເມ່ອື Px  f ວດັ ຖຸຈະບ່ືສາມາດເຄື່ອນທ່ເືີ ທງິ ພ້ນອຽງໄດ້, ວັດຖຈຸ ະເຄ່ືອນທເີື່ ທງິ ພນ້ ອຽງໄດ້ກ ຮູບ 12.2 ວເິ ຄາະຄວາມແຮງກະທົບໃສ່ື ຕ່ືເມື່ອ Px  f . ສາລັບ Py = P cos = mg cos ວັດຖຸວາງເທງິ ພນ້ ອຽງ ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມສ້າງບົດທົດລອງເພື່ອກວດສອບຂ້ສົມມຸດຖານຂາ້ ງເທງິ . ໃຫ້ຕາງໜ້າກມຸ່ື ລະໜືຶ່ງຄນົ ນາສະເໜີບດົ ທົດລອງ, ຈຸດປະສົງ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທີການທດົ ລອງພ້ອມອຸປະກອນທື່ີຕອ້ ງການ. ໃຫ້ ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນບົດຮຽນເຊງ່ືິ ກນັ ແລະ ກັນ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນັກຮຽນທງັ ໝົດ, ແບງື່ ປນັ ບົດທດົ ລອງການເຄື່ອນທີ່ຂື ອງວັດຖຸເທງິ ພ້ນອຽງ ເພອ່ື ກວດສອບສູດຕື່າງໆທີ່ນື າສະເໜີມາຂາ້ ງ ເທິງ. 101

ຂັນ້ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ r a ໃຫແ້ ຕືລ່ ະກຸ່ືມດາເນີນການທດົ ລອງເພ່ືອສຶກສາການພົວພັນລະຫວື່າງຄວາມເລ່ງືັ ທ່ີວື ັດຖໄຸ ດ້ຮບັ ແລະ ມມຸ  (ມຸມປະກອບລະຫວ່າື ງພ້ນອຽງກັບໜາ້ ພຽງນອນ). ໂດຍປະຕິບັດຕາມຂ້ັນຕອນດືັ່ງນ້:ີ - ສຶກສາ ແລະ ຕິດຕ້ັງອປຸ ະກອນທດົ ລອງ (ດງື່ັ ຮູບ 12.3), ພາຍໃຕກ້ ານແນະນາຢາ່ື ງໃກ້ຊິດຂອງຄູ. - ແທກຄວາມຍາວພ້ນອຽງ ( l ) ຊືວ່ ງວັດຖເຸ ຄ່ືອນທື່ີ (ໄລຍະທາງ) - ຊ່ັືງມວນສານຂອງວດັ ຖຸທົດລອງ - ປບັ ຄ່ືາມມຸ min ກງົ ກັບຄ່ືາທວີ່ື ດັ ຖຸສາມາດເລ່ືີມເຄ່ອື ນທີເທງິ ພ້ນອຽງໄດ້. - ປືອ່ ຍວັດຖຸຈາກຈຸດສູງເທງິ ພ້ນອຽງໃຫ້ເຄ່ອື ນທ່ີື, ຈັບເວລາການເຄືອ່ ນທ່ືີ, ແທກຄວາມສູງຈາກຈດຸ ປອ່ື ຍວັດຖຸຫາພນ້ ພຽງເພື່ອໃຊ້ຄດິ ໄລ່ືມຸມອຽງ (ກລະນີບ່ືມີບັນທັດແທກມມຸ ). ບັນທຶກຂມ້ ູນໃສ່ື ຕາຕະລາງລຸື່ມນ້ີ: 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕາຕະລາງຂມ້ ູນທດົ ລອງ ລະດັບສູງ ( m ທົດລອງຄງ້ັ ເວລາ ( s ) ) h1 =... 1 t1 =... ℎ h2 =... 2 t2 =... ������ h3 =... 3 t3 =... 1 t1 =... ຮບູ 12.3 ຕດິ ຕ້ງັ ອປຸ ະກອນທົດລອງ 2 t2 =... 3 t3 =... 1 t1 =... 2 t2 =... 3 t3 =... ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ r ໃຫ້ແຕ່ືລະກມືຸ່ ນາຂ້ມູນທົດລອງມາວິເຄາະເພື່ອສກຶ ສາການພົວພັນລະຫວ່ືາງຄວາມເລ່ືງັ a ແລະ ມມຸ ອຽງ  , ໂດຍນາໃຊ້ສດູ ການເຄ່ືອນທຊ່ີື ື່ປຽື່ ນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ ແລະ ສດູ ການພົວພນັ sin ແລະ cosin ໃນຮູບສາມແຈສາກ. 102

ຂນັ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກຸ່ືມລະໜງ່ຶື ຄົນນາສະເໜີການວເິ ຄາະ, ຂ້ມູນທົດລອງ ແລະ ຜົນການຄິດໄລ່ຕື າ່ື ງໆ. ໃຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫັນ, ຄູແບື່ງປນັ ບົດວິເຄາະທື່ຖີ ກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນໂດຍຫຍ້ດືັ່ງນ:ີ້ + ຖ້າ Px  Py ; Px ບ່ສື າມາດເອົາຊະນະກັບຄວາມແຮງຮຸກຖູ f ໄດ້, ວັດຖຸຈະຢ່ືູຄງົ ທື່ີ, ເມອ່ື ນັ້ນ: mg sin  mg cos ຫ tag   + ຖາ້ ������������ > ������������������; ������������ ສາມາດເອົາຊະນະກັບຄວາມແຮງຮຸກຖູ f ໄດ້, ວັດຖຸຈະເຄື່ອນທ່ລືີ ົງລ່ືຸມດວ້ ຍ r ຄວາມເລ່ືັງ a , ເມືອ່ ນ້ນັ : Px − Py = ma  mg sin − mg cos = ma ຫ a = g (sin −  cos ) + ຖາ້ ������������ = ������������������ ������������ = ������ ຫື ������������������������ = ������ ວດັ ຖສຸ າມາດຢຸດຄງ່ ທ່ີ ຫື ເຄ່ືອນທຊ່ີ ືສະໝາສະເໝີ. ������������ ຕວົ ຢາື່ ງ: ສົມມດຸ ຄ່ືາຕ່ືາງໆໃນບດົ ທດົ ລອງໃຫ້ເປັນຕວົ ເລກດງ່ັື ນ້ີ: 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ + ສງ່ິື ທືຮີ່ ູ້: ������ = 10 kg, ℎ = 4m, α = 45°, ������ = 0,2 ແລະ ������ = 10 m/������2 + ຈ່ງົື ຄິດໄລ:ື່ ������ =? , ������ =? , ������ =? , ������������ =? ບົດແກ້ 1) ຄວາມແຮງຮຸກຖຄູ ິດໄລ່ືຈາກສດູ : f = N = Py = mg cos 45o =0, 210kg10m/ s20,71=14, 2 N 2) ຄວາມແຮງທ່ືີມີຜົນຕ່ກື ານເຄ່ືອນທີແື່ ມນື່ ຄວາມແຮງທ່ຂີື ະໜານກັບລວງເຄື່ອນທີ່ື (ຕາມແກນ ������������), ຕາມກົດເກນ II ນວິ ເຕິນ: ������������ − ������ = ������������ → ������ = ������������−������ = ������(������������������ 4 5∘ − ������ ������������������ 4 5∘) = 10(0,71 − 0,2 × 0,71) = 5,68������/������2 ������ 3) ຄວາມຍາວຂອງພນ້ ອຽງຄິດໄລືຈ່ າກການພົວພັນໃນຮູບສາມແຈສາກ, ກາ່ື ວຄ: l = sin 45o → l = h = 4 m = 5, 63m h sin 45o 0, 71 4) ຄວາມໄວຂອງວດັ ຖຸຢຕູື່ ີນພ້ນອຽງ. ການເຄ່ືອນທຂີື່ ອງວັດຖເຸ ປັນການເຄື່ອນທ່ີເື ລງ່ືັ , ດ້ວຍຄວາມໄວທາ ອິດ ������0 = 0, ເຮົາມີ: vt2 − v02 = 2al → vt = 2al = 2 5, 68 m/ s2  5, 63m 8 m/ s ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 100-110 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 2 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລັດ. 103

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ືອປະເມີນຄວາມເຂ້າົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກັບການ ເຄອື່ ນທືຂ່ີ ອງວັດຖຸເທງິ ພ້ນອຽງ. ວທິ ີວເິ ຄາະຄວາມແຮງ ແລະ ທດິ ທາງການເຄອ່ື ນທີື່, ການນາໃຊສ້ ູດການເຄ່ອື ນທປືີ່ ່ືຽນແປງສະໝ່ືາ ສະເໝີ ແລະ ສດູ ກົດເກນ II ນວິ ເຕນິ . • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບການເຄື່ອນທ່ືຂີ ອງວດັ ຖເຸ ທງິ ພ້ນອຽງ, ສາມາດ ວິເຄາະຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ການນາໃຊ້ສູດກົດເກນ II ຂອງນິວເຕິນ ແລະ ສູດການເຄ່ືອນທີື່ ປຽື່ ນແປງສະໝ່າື ສະເໝີ, ເຂ້າົ ໃຈຂັ້ນຕອນ ແລະ ວທິ ີແກບ້ ົດເລກໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄືອ່ ງຄິດເລກ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກ່ືຸມຍອ່ື ຍເປັນວທິ ີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບ່ງື ນັກຮຽນ ອອກເປັນກ່ືຸມລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂາົ ແກບ້ ົດຝຶກຫັດແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 10 ໜາ້ ທ່ືີ 133- 134 ໃນປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້ໃຊ້ເວລາປະມານ 20-25 ນາທີ ໃນການເຮດັ ກດິ ຈະການ.້ີ ຫັງຈາກ ນນ້ັ , ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ກຸມື່ ລະໜື່ຶງຄນົ ຂນ້ຶ ມາຕອບ ເພອື່ ແບງ່ື ປັນແລກປຽ່ື ນວທິ ກີ ານຕອບກືຸ່ມລະໜ່ືຶງຂ້. ຄູໃຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທັງໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜນົ ຈົນໃຫ້ແນ່ືໃຈນັກຮຽນທຸກຄົນເຂາົ້ ໃຈວິທີການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກໄດ້. ຖາ້ ມເີ ວລາຈາກັດ, ຈາ ນວນຄາຖາມ ແລະ ບົດຝຶກຫັດທເີື່ ຫອຈະໄດແ້ ບ່ືງໃຫ້ນັກຮຽນເອາົ ໄປແກ້ເປັນວຽກບາ້ ນແລ້ວສົ່ງື ໃຫ້ຄູໃນ ຊ່ວືົ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 104

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບົດທີ 13 ການເຄອ່ື ນທຂີ່ື ອງລະບບົ ວດັ ຖຸ (Motion of the Matter System) ເວລາ 3 ຊວ່ົື ໂມງ 1. ຈຸດປະສົງ ເພອື່ ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທບິ າຍການເຄືອ່ ນທ່ືຂີ ອງລະບົບວັດຖຸ. 2) ວິເຄາະຄວາມແຮງກະທບົ ໃສ່ືວດັ ຖເຸ ຄ່ືອນທື່ເີ ທງິ ພນ້ ພຽງນອນ, ຕາມລວງຕ້ັງ ແລະ ຕາມພ້ນອຽງ. 3) ແກ້ບດົ ເລກການເຄອ່ື ນທ່ີືຂອງລະບົບວດັ ຖຸໄດ້. 2. ເນ້ອໃນ - ການເຄື່ອນທີື່ຂອງລະບບົ ສອງວັດຖຸຕາມໜ້າພຽງນອນ. - ການເຄ່ືອນທື່ຂີ ອງລະບົບສອງວດັ ຖຸຕາມລວງຕ້ງັ . - ການເຄື່ອນທຂືີ່ ອງລະບບົ ວັດຖເຸ ທິງພນ້ ອຽງ. 3. ສກ່ື ານຮຽນການສອນ - ບດົ ສອນ, ປຶ້ມຄ່ືູມຄ,ູ ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ບນັ ທດັ , ບັນທດັ ແທກມຸມ, ເຄ່ືອງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ ແລະ ຮບູ ແຕ້ມກຽ່ື ວກັບລະບົບວັດຖ.ຸ - ອຸປະກອນທດົ ລອງ: ພ້ນອຽງທື່ສີ າມາດປັບລະດັບອຽງໄດ,້ ບັນທດັ , ບັນທດັ ແທກມຸມ, ເຄອ່ື ງວັດ ຄວາມແຮງແບບລຊ, ທ່ອື ນໄມ້ນອ້ ຍ, ໂຕ້ນຊິງຂະໜາດຕື່າງໆ ແລະ ໝາກລ໋ອກ. 4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາືົ່ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ືອປະເມີນຄວາມເຂ້າົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກຽື່ ວກບັ ການເຄື່ອນທ່ືີ ຂອງວດັ ຖຸເທິງພນ້ ອຽງ, ວິທວີ ເິ ຄາະຄວາມແຮງ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດກ່ືຽວ ກບັ ການເຄ່ືອນທຂື່ີ ອງວັດຖເຸ ທງິ ພ້ນພຽງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດແກບ້ ົດເລກກຽ່ື ວກບັ ການເຄ່ືອນທເີ່ື ທິງພ້ນອຽງ ໄດ້ຢື່າງຖກຕ້ອງ ແລະ ຄບົ ຖ້ວນ. • ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄອ່ື ງຄດິ ເລກ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວທິ ີໃຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄ່ືູ-ແລກປຽ່ື ນບົດຮຽນເປນັ ກຸື່ມໃນຫອ້ ງ, ຄເູ ລືີມ່ ກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລ່ມືຸ ນ:ີ້ 1) ຂ້ັນຕອນການແກ້ບົດເລກກື່ຽວກັບວັດຖຸເຄອື່ ນທື່ເີ ທິງພ້ນອຽງມຄີ ແນວໃດ? 2) ເງອ່ື ນໄຂທືີ່ເຮັດໃຫ້ວັດຖຸຢູື່ຄົງທ່ີື, ເຄອ່ື ນທີື່ສະໝ່ືາສະເໝີ ແລະ ເຄອື່ ນທ່ປີື ຽ່ື ນແປງສະໝື່າສະເໝີ ລງົ ລືຸ່ມຕີນຂອງພ້ນອຽງມີຄແນວໃດ? 105

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແຕລື່ ະຄົນອາ່ື ນຄາຖາມຢືາ່ ງລະອຽດ, ຄນົ້ ຫາຄາຕອບຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ຕອບ ຄາຖາມດ້ວຍຕົນເອງ. ຈາກນ້ນັ ໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາເປັນຄູືແ່ ລກປ່ືຽນຄາຕອບ ເຊືິ່ງກັນ ແລະ ກັນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນນາຄາຕອບພອ້ ມຄາອະທບິ າຍວທິ ແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜນົ ຂອງຕົນມາສົນທະນາ ແລກປຽື່ ນຄາຕອບກັບຄູ່ສື ນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບໄປສນົ ທະນາແລກປຽື່ ນກບັ ນັກຮຽນ ຄືອູ່ ່ນື ໆໃນຫອ້ ງ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 1-2 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ, ໃຫນ້ ັກຮຽນໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາ ຕອບເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ ພ້ອມວທິ ີແກ້ ແລະ ເຫດຜົນ, ຈາກນ້ັນສະຫຸບເອກະພາບຄາຕອບ. ຄສູ ັງລວມ ຄວາມຄິດເຫນັ ນກັ ຮຽນທັງໝດົ , ສະຫຸບ ແລະ ແບ່ືງປັນຄາຕອບທືີຖ່ ກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊງຶື່ ມີເນ້ອໃນດ່ືງັ ນີ:້ 1) ຂັນ້ ຕອນການແກ້ບົດເລກກ່ືຽວກບັ ວດັ ຖເຸ ຄື່ອນທືເີ່ ທິງພນ້ ອຽງມີດືັ່ງນີ້: - ອືາ່ ນຫວົ ບົດໃຫລ້ ະອຽດ, ການດົ ປະລິມານ (ຂ້ມູນ) ທືີ່ຮູ້ ແລະ ທື່ີຕອ້ ງຊອກ. - ແຕ້ມຮູບສະແດງຄວາມແຮງທີື່ກະທບົ ໃສວ່ື ດັ ຖຸ ແລະ ສ້າງລະບບົ ແກນເຄາ້ົ ອາ້ ງອງີ ຕດິ ພນັ ກບັ ວດັ ຖເຸ ຄອ່ື ນທໂື່ີ ດຍໃຫແ້ ກນ 0x ເຕງັ ກັບລວງການເຄ່ອື ນທ່ືີ ແລະ ແກນ 0y ຕື່ງັ ສາກກັບລວງ ເຄ່ືອນທື່ີ. - ວິເຄາະຄວາມແຮງຕາມລວງແກນເຄາົ້ 0x ແລະ 0y . - ຂຽນສມົ ຜນົ ການເຄອ່ື ນທຊ່ີື ່ືປ່ຽື ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີ ແລະ ນາໃຊສ້ ົມຜົນກົດເກນ II ນິວເຕນິ ໃນຮບູ ເວກັ ເຕີ, ສາຍສົມຜົນດືັ່ງກາື່ ວໃສືແ່ ກນເຄາ້ົ 0x ແລະ 0y ເພືອ່ ປຽື່ ນສົມຜົນເວກັ ເຕເີ ປັນສົມຜນົ ພຶດຊະຄະນິດ. - ນາໃຊ້ເງ່ືອນໄຂຂອງຫົວບົດ, ແກ້ສມົ ຜົນ ຫ ລະບບົ ສົມຜນົ ເພື່ອຊອກຫາປະລິມານທຫີ່ື ົວບົດກາ ນົດ. - ວິພາກຄວາມໝາຍຂອງຄາຕອບ (ຂະໜາດ, ເຄ່ືອງໝາຍ, ຫົວໜວື່ ຍ ແລະ ວິທກີ ານແກ້ ແບບອນື່ ໆ). 2) ເງ່ືອນໄຂທືເ່ີ ຮດັ ໃຫວ້ ດັ ຖຸຢຄູ່ື ົງທີ່ື, ເຄ່ອື ນທີສື່ ະໝ່ືາສະເໝີ ແລະ ເຄອ່ື ນທປື່ີ ່ືຽນແປງສະໝາ່ື ສະເໝລີ ົງລຸ່ືມ ເມອື່ Px  f ວັດຖຈຸ ະບ່ືສາມາດເຄື່ອນທເ່ືີ ທງິ ພ້ນອຽງໄດ້, ຖ້າ Px = f ວັດຖຈຸ ະເຄ່ືອນທສີ່ື ະໝ່າື ສະເໝີ ເທິງພນ້ ອຽງ, ຖ້າ Px  f , ວດັ ຖຈຸ ະເຄື່ອນທ່ີືເທິງພ້ີນງືຽ່ ງລົງລ່ືຸມດ້ວຍຄວາມໄວປືຽ່ ນແປງສະໝາື່ ສະເໝີ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນ້ໃີ ຫສ້ າເລດັ . 106

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 2: ການເຄອ່ື ນທຂືີ່ ອງລະບບົ ວດັ ຖຸ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ືອໃຫ້ນັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາການເຄ່ອື ນທີືຂ່ ອງລະບົບວດັ ຖຸ ເທິງພນ້ ພຽງ ແລະ ເທງິ ພ້ນອຽງ, ວິທວີ ິເຄາະບົດເລກທ່ີືມີຫາຍວັດຖຸ (ລະບົບວັດຖ)ຸ ເຄອື່ ນທ່ືີເທິງພ້ນພຽງ ແລະ ເທງິ ພນ້ ອຽງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍ, ວິເຄາະຄວາມແຮງກະທບົ ໃສລື່ ະບົບວດັ ຖຸເຄ່ືອນທເີື່ ທງິ ພ້ນພຽງ, ພ້ນອຽງ ແລະ ຕາມລວງຕ້ັງໄດ້ ຖກຕ້ອງ. ສາມາດແກ້ບົດເລກກຽ່ື ວກັບລະບົບວັດຖຸໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ພນ້ ອຽງທີື່ສາມາດປັບລະດັບອຽງໄດ້, ເຄ່ອື ງວັດຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕ້ນຊິງຂະໜາດຕ່ືາງໆ, ຊຸດໝາກລ໋ອກ, ຊິງຊືັ່ງ, ທອ່ື ນໄມນ້ ້ອຍ ຫ ກ້ອນໂລຫະ, ບັນທັດ, ບນັ ທດັ ແທກມຸມ. ກິດຈະການີ້, ຄນູ າໃຊວ້ ທິ ີການສອນແບບທົດລອງ, ໂດຍແບ່ງື ນັກຮຽນເປນັ ກືຸ່ມ, ແຕລື່ ະກຸ່ືມປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ດາເນີນກິດຈະກາຕາມຂັ້ນຕອນຕ່ືາງໆດັ່ືງນີ້: ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສັງເກດ ແລະ ຍົກຕົວຢ່ືາງລະບົບວດັ ຖເຸ ຄ່ືອນທື່ໃີ ນຕວົ ຈິງຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . ຄູສະເໜີ, ໃນບົດຜື່ານມາ ພວກເຮົາໄດ້ສກຶ ສາການກະທບົ ຄວາມແຮງໃສື່ວັດຖຸໃຫເ້ ຄື່ອນທ່ຕີື າມພ້ນພຽງ, ຕາມລວງ ຕ້ັງ ແລະ ເທິງພ້ນອຽງ. ຖ້າມແີ ຕ່ສື ອງວັດຖຸຂຶ້ນໄປ (ລະບົບວດັ ຖຸ) ເຄ່ອື ນທື່ໄີ ປພ້ອມກນັ ຕາມພ້ນພຽງ, ຕາມ ລວງຕ້ັງ ແລະ ເທິງພ້ນອຽງ, ການພຈິ າລະນາແມືນ່ ເຮັດຄແນວໃດ? ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ລະບົບວັດຖຸງືາ່ ຍດາຍທື່ສີ ຸດໄດແ້ ກືລ່ ະບບົ ມີສອງວດັ ຖຜຸ ູກຕື່ໃສື່ກັນດ້ວຍເຊອກບຫ່ື ດົ ຢດ, ເມ່ືອລະ r ບົບດື່ັງກ່ືາວຖກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງ F ໃດໜງຶ່ື ເອ້ີນວ່ືາ ຄວາມແຮງນອກ. ລະຫວື່າງວັດຖທຸ ງັ ສອງກ ຈະມີການກະທົບເຊື່ິງກັນ ແລະ ກັນດ້ວຍຄວາມແຮງໃດໜື່ງຶ ເອນີ້ ວາ່ື ຄວາມແຮງພາຍໃນ. ຄວາມແຮງພາຍ ນອກ ແລະ ຄວາມແຮງພາຍໃນພວົ ພນັ ກັນແນວໃດຈະໄດ້ສຶກສາໃນກດິ ຈະການີ.້ ຂັ້ນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ືລະກຸມື່ ຈັບສະຫາກເພອື່ ເລອກບດົ ທົດລອງ, ຊື່ຶງປະກອບມີ 3 ບດົ : (1) ການເຄືອ່ ນ ທ່ືຂີ ອງລະບົບສອງວດັ ຖຸເທິງພ້ຶນພຽງ, (2) ການເຄອື່ ນທີ່ຂື ອງລະບບົ ສອງວັດຖເຸ ຄື່ອນທ່ືຕີ າມລວງຕ້ງັ , (3) ການເຄື່ອນທື່ຂີ ອງລະບົບສອງວັດຖເຸ ທິງພ້ນອຽງ. ໃຫ້ແຕ່ລື ະກືຸມ່ ສ້າງບົດທົດລອງທ່ີືກ່ຽື ວຂ້ອງກັບຫວົ ຂ້ທຈື່ີ ັບ ສະຫາກໄດ.້ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜືຶງ່ ຄນົ ນາສະເໜີບົດທົດລອງຂອງກື່ມຸ ຕົນ; ຈຸດປະສົງ, ອປຸ ະກອນ ແລະ ວທິ ີຕິດຕັງ້ , ຂ້ັນຕອນທົດລອງ ແລະ ວິທີເກບັ ຂມ້ ູນ. ຄູສະຫຸບ ແລະ ປະກອບຄວາມເຫນັ ໃສບ່ື ດົ ທົດລອງ ຂອງແຕື່ລະກືຸ່ມໃຫ້ສົມບູນດີຍິງ່ື ຂຶ້ນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ທດົ ລອງ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມສຶກສາອປຸ ະກອນພອ້ ມຕດິ ຕັ້ງ ແລະ ດາເນີນການທົດລອງຕາມບົດທືີຮ່ ບັ ຜິດຊອບ, ພາຍໃຕ້ການແນະນາຢ່າື ງໃກ້ຊິດຂອງຄູ. 107

1) ການເຄອ່ື ນທຂືີ່ ອງລະບົບສອງວດັ ຖຕຸ າມໜາ້ ພຽງນອນ ກ) ຊ່ືັງມວນສານຂອງວັດຖຸ m1 ແລະ m2 , ມັດວດັ ຖຸທັງ ສອງຕ່ືໃສກ່ື ັນດວ້ ຍເຊອກແລບບື່ຢດແລວ້ ວາງເທິງໜ້າ ພຽງນອນໃຫເ້ ປນັ ລະບົບສອງວັດຖຸ (ຮູບ 13.1). ໝາຍ ທືຕ່ີ ້ັງທາອດິ ຂອງ m1 ແລະ m2 ໄວ້. ຮູບ 13.1 ລະບົບສອງວັດຖຸເຄອ່ື ນທ່ືີ ຂ) ດຶງວັດຖຸ m1 ຫ m2 ດ້ວຍຄວາມແຮງ F ຈາກພາວະ ຕາມໜ້າພຽງນອນ ພັກໃຫເ້ ຄ່ອື ນທື່ີຕາມໜາ້ ພຽງນອນ (ແກນ 0x ). ບັນທຶກ ເວລາ t ການເຄອື່ ນທີ່ື ແລະ ໄລຍະທາງ S ທວີ່ື ັດຖທຸ ງັ ສອງໄປໄດ້ໃນຊວື່ ງໄລຍະເວລາດ່ງັື ກື່າວ. ຄ) (ຖ້າມີ) ຕືວ່ ັດຖຸ m1 ແລະ m2 ດ້ວຍເຄອ່ື ງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ ແລະ ໃຊ້ເຄອື່ ງວັດຄວາມ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ແຮງອີກອັນໜຶື່ງເກາະໃສ່ື m1 ຫ m2 ແລວ້ ດຶງໃຫ້ ເຄອື່ ນທ່ີື. ອາ່ນື ຄື່າຄວາມແຮງເຄັື່ງ T ຂອງເຊອກ ແລະ ຄວາມແຮງດງຶ F ຈາກເຄອື່ ງວັດຄວາມແຮງ ແບບລຊ, ບັນທຶກຄ່ືາດັື່ງກາື່ ວ. ຮູບ 13.2 ຄວາມແຮງກະທບົ ໃສື່ລະບົບ ຄວາມແຮງທກີື່ ະທບົ ໃສລ່ື ະບບົ ວັດຖເຸ ຄື່ອນທືີ່ຕາມໜາ້ ພຽງນອນ ສົມມຸດເຊອກບຫ່ື ົດຢດ ແລະ ມວນສານບ່ືພນັບ, ສະນັ້ນເຮາົ ມ:ີ a1 = a2 = a ; T1 = T2 = T ແລະ 1 = 2 =  ການົດທດິ ບວກການເຄ່ອື ນທຂ່ີື ອງລະບົບຕາມທິດ ���Ԧ��� F − T − f1 = m1a (*)  → a = F − f1 − f2 = F −  (m1 + m2 ) g = F − g T − f2 = m2a (**) m1 + m2 m1 + m2 m1 + m2 ແລະ ຈາກ (**) ຖອນໄດ້: T = m2F m1 + m2 ລະບົບວັດຖຸແມື່ນກືຸ່ມປະກອບດ້ວຍສອງ ຫ ຫາຍວັດຖຸ, ຊື່ງຶ ລະຫວາື່ ງພວກມັນມີການກະທບົ ເຊິື່ງກັນ rr rr r rr r r ແລະກນັ , ໃນນຄີ້ ວາມແຮງໃນມີຄ: T1 , T2 ແລະ ຄວາມແຮງນອກໄດແ້ ກ່:ື F , P1 , N1, f1 , P2 , N2, f2 . ຄວາມແຮງໃນຂອງລະບົບວັດຖຸບ່ືສາມາດເຮັດໃຫ້ລະບບົ ດັື່ງກ່ືາວມີຄວາມເລ່ັືງໄດ້ ເພາະວືາ່ ເປັນຄ່ືູຄວາມ ແຮງ (ກົດເກນທີື່ III ຂອງນິວເຕນິ ). 108

2) ການເຄອື່ ນທຂ່ີື ອງລະບົບສອງວດັ ຖຕຸ າມລວງຕັ້ງ ກ) ຊັງື່ ມວນສານຂອງ m1 ແລະ m2 , ມັດວັດຖທຸ ງັ ສອງຕື່ໃສື່ກນັ ດ້ວຍ ເຊອກແລບບ່ຢື ດແລ້ວພາດໃສືໝ່ າກລ໋ອກເປັນລະບົບວັດຖຸ (ຮບູ 13.3), ໝາຍທ່ີືຕງັ້ ທາອິດຂອງ m1 ແລະ m2 ໄວ.້ ຂ) ປອ່ື ຍໃຫ້ລະບບົ ເຄື່ອນທື່ີຕາມລວງຕັ້ງ (ແກນ 0y ), ແທກໄລຍະ ເຄ່ືອນຍ້າຍຂອງ m1 ແລະ m2 ຈາກທີ່ືຕ້ງັ ທາອດິ ຫາທີ່ຕື ັງ້ ສຸດທາ້ ຍ. ຄ) (ຖ້າມີ) ໃຊ້ເຄອ່ື ງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊເກາະໃສື່ວັດຖຸ m1 ແລະ m2 ສນ້ົ ທ່ເີື ຫອມັດຕ່ືໃສືກ່ ັນດ້ວຍເຊອກແລບບຢ່ື ດແລວ້ ພາດໃສືໝ່ າກລ໋ອກ ແລະ ດາເນນີ ການທດົ ລອງຄດັື່ງ ຂ້ ຂ). ຮູບ 13.3 ລະບບົ ສອງວັດຖຸ ເຄອ່ື ນທື່ຕີ າມລວງຕ້ັງ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຄວາມແຮງທກີື່ ະທບົ ໃສ່ລື ະບບົ rr ມຄີ ວາມແຮງຖື່ວງໜັກ P1, P2 ແລະ ຄວາມ rr ແຮງເຄງັື່ ຂອງເຊອກ T1, T2 ທີ່ມື ລີ ວງ ແລະ ທິດຄດງ່ືັ ຮບູ 13.4.ຍ້ອນເຊອກບ່ຢື ດ, ມມີ ວນສານບ່ືພນັບ ແລະ ໝາກລ໋ອກກມ່ືອນດີ, ສະນັ້ນເຮາົ ມ:ີ a1 = a2 = a ; T1 = T2 = T ໃນນ້ີ, ຄວາມແຮງເຄື່ງັ ຂອງເຊອກເປັນຄວາມແຮງໃນ ຂອງລະບົບວດັ ຖຸ ແລະ ຄວາມແຮງຖວື່ ງໜັກ ຫ ນາ້ ໜກັ ຂອງວັດຖເຸ ປັນຄວາມແຮງນອກລະບົບວັດຖຸ. ຮບູ 13.4 ຄວາມແຮງກະທບົ ໃສ່ືລະບບົ ນາໃຊ້ສົມຜນົ ກົດເກນທື່ີ II ຂອງນິວເຕນິ ສາລັບການ ສອງວັດຖຸເຄ່ືອນທຕື່ີ າມລວງຕ້ງັ ເຄືອ່ ນທືີຂ່ ອງແຕືລ່ ະວດັ ຖຸ ເມືອ່ ສາຍໃສ່ືລວງເຄ່ືອນທ່ີື (ແກນ 0y ) ໄດດ້ ັື່ງນັ້ນ: −���������2���1−+������������==������������21���������(���(∗∗∗))} → ������ = ������2−������1 = (������2−������1)������ ແລະ T = 2m1m2 g ������1+������2 ������1+������2 m1 + m2 3) ການເຄອ່ື ນທຂ່ືີ ອງລະບບົ ວດັ ຖເຸ ທງິ ພນ້ ອຽງ ຮູບ 13.5 ລະບົບສອງວັດຖຸ ລະບົບປະກອບດ້ວຍວດັ ຖຸ A ແລະ B ມັດຕ່ໃື ສ່ືກນັ ເຄອື່ ນທ່ືຕີ າມພ້ນອຽງ ດວ້ ຍເຊອກແລບບື່ຢດພາດໃສ່ໝື າກລອ໋ ກແລວ້ ວາງເທງິ ພນ້ ອຽງເປນັ ລະບົບ, ດ່ງືັ ຮບູ 13.5. ກ) ຊງັື່ ມວນສານຂອງວດັ ຖຸ mA ຫ mB , ມັດວດັ ຖທຸ ງັ ສອງຕ່ືໃສື່ກັນດ້ວຍເຊອກແລບບ່ືຢດແລວ້ ພາດໃສື່ ໝາກລອ໋ ກດັ່ືງໃນຮູບ 13.6, ພ້ອມໝາຍທ່ີືຕັ້ງທາອິດ ຂອງ mA ແລະ mB ໄວ.້ 109

ຂ) ປອ່ື ຍໃຫ້ລະບົບເຄອ່ື ນທືີ່ຕາມພ້ນອຽງ, ຈບັ ເວລາ ແລະ ແທກໄລຍະທາງເທິງພ້ນອຽງທ່ີວື ດັ ຖທຸ ັງ ສອງໄປໄດໃ້ ນໄລຍະເວລາດງື່ັ ກ່ືາວ. ຄ) (ຖ້າມີ) ໃຊ້ເຄືອ່ ງວັດຄວາມແຮງແບບລຊເກາະໃສວື່ ັດຖຸ mA ແລະ mB ສນົ້ ທື່ເີ ຫອຂອງເຄືອ່ ງວັດ ຄວາມແຮງມັດຕື່ໃສ່ືກັນດ້ວຍເຊອກແລບ ບື່ຢດແລ້ວພາດໃສໝື່ າກລອ໋ ກ ແລະ ດາ ເນີນການທົດລອງຄດ່ືັງຂ້ ຂ). ຄວາມແຮງທກີ່ື ະທບົ ໃສ່ືລະບບົ ຄວາມແຮງທີ່ືກະທບົ ໃສ່ລື ະບບົ ວັດຖຸໄດ້ແກ່ື rr ຄວາມແຮງຖື່ວງໜັກ PAr, PB , ຄວາມຮຸກຖູ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ r ຮູບ 13.6 ຄວາມແຮງກະທບົ ໃສື່ລະບບົ ສອງວັດຖເຸ ຄືອ່ ນທ່ຕີື າມພ້ນອຽງ ລະຫວື່າງວດັ ຖຸກັບພນ້ ອຽງ fA, fB ແລະ ຄວາມແຮງ rr ປະຕິກລິ ິຍາ NA, NB . ໃນນ້ີ, ຄວາມແຮງເຄ່ງັື ຂອງເຊອກ ເປນັ ຄວາມແຮງໃນ, ຄວາມແຮງຖ່ວື ງໜັກ, ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາເປນັ ຄວາມ ແຮງນອກຂອງລະບບົ , ດງ່ືັ ໃນຮູບ 13.6. ຍ້ອນເຊອກແລບບ່ືຢດ ແລະ ມີມວນສານບພ່ື ນັບ, ສະນ້ັນ: aA = aB = a , TA = TB = T . ສົມມຸດລະບບົ ວັດຖຸເຄ່ືອນທຕີ່ື າມລວງ ແລະ ທິດທ່ືີການົດດື່ັງໃນຮບູ ແຕ້ມ, ເຮົາມ:ີ ������ − ������������������ − ������������ = ������������������������������������((∗∗)∗)} → ������ = ������������(������������������ ������−������ ������������������ ������)−������������(������������������ ������−������ ������������������ ������) ������ ������������������ − ������������ − ������ = ������������+������������ ຄວາມແຮງເຄງັ່ື ຂອງເຊອກ: T = PB sin  − PB cos  − mBa = mB (sin  −  cos  ) g − a ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມນາຂມ້ ູນທືີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງແທນໃສສື່ ດູ ຂ້າງເທິງ ແລະ ຄິດໄລ່ືຄວາມແຮງເຄືັງ່ ຂອງເຊອກ ແລະ ຄວາມເລືັ່ງການເຄື່ອນທ່ຂືີ ອງລະບົບວດັ ຖຸ, ວິພາກຄ່ືາທຄີ່ື ິດໄລື່ ແລະ ວັດແທກໄດ້, ປຽບທຽບຄື່າທ່ືີຄິດໄລື່ໄດ້ກັບຄື່າທ່ີອື າື່ ນໄດ້ໂດຍກງົ ຈາກເຄື່ອງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ. ຕາງໜາ້ ກມຸື່ ລະໜ່ງຶື ຄນົ ລາຍງານຜົນການທດົ ລອງ ແລະ ຂ້ມູນທີໄ່ື ດ້ຈາກກມ່ືຸ ຕົນ, ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປ່ືຽນ ແລະ ແບືງ່ ປັນຜນົ ການທດົ ລອງເຊງ່ືິ ກັນ ແລະ ກນັ . ຂັ້ນຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມສັງລວມຂນັ້ ຕອນການແກບ້ ົດເລກກຽ່ື ວກັບການເຄື່ອນທ່ືີຂອງລະບົບວດັ ຖຸ. ໃຫ້ຕາງ ໜ້າກມຸ່ື ລະໜງ່ຶື ຄົນນາສະເໜຂີ ້ນັ ຕອນ ແລະ ວິທແີ ກ້ບົດເລກກ່ືຽວກບັ ລະບບົ ວດັ ຖຸເຄອື່ ນທ່ີື. ໃຫ້ນັກຮຽນ ສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫັນ, ຄູສະຫບຸ , ແບງື່ ປັນຂັ້ນຕອນ ແລະ ວທິ ີແກ້ບດົ ໂດຍຫຍດ້ ັ່ືງນ:ີ້ ຂັນ້ ຕອນພຈິ າລະນາບົດເລກກືຽ່ ວກັບການເຄ່ືອນທຂີ່ື ອງລະບົບວດັ ຖຸ: + ອາ່ື ນ ແລະ ວເິ ຄາະຂ້ມນູ ໃນຫົວບດົ . + ແຕ້ມຮູບປະກອບ. 110

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ+ ສະແດງລວງ, ທິດ, ຈຸດກະທບົ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງໃສືໃ່ ນຮູບແຕມ້ + ການົດທິດເຄ່ອື ນທືີ່ຂອງລະບບົ . + ນາໃຊ້ກົດເກນ II ນວິ ເຕິນຂຽນສມົ ຜົນເຄ່ືອນທໃ່ືີ ຫແ້ ຕື່ລະວດັ ຖຸ (ໃນຮູບສົມຜົນເວັກເຕີ ແລະ ສມົ ຜນົ ພຶດຊະຄະນິດ). + ແກສ້ ົມຜົນດື່ັງກ່າື ວ (ລະບົບສົມຜົນ). + ນາໃຊ້ສູດຕາື່ ງໆກື່ຽວກັບການເຄອື່ ນທື່ປີ ະກອບໃນການພຈິ າລະນາ. + ແທນຄື່າ ຫ ຂ້ມນູ ທ່ີືຮ້ໃູ ນຫົວບົດເພືອ່ ຄດິ ໄລືຂ່ ້ມູນທ່ືີຕ້ອງການຊອກ. + ວິພາກ: ຄາ່ື ທີ່ືໄດ້ຮັບສອດຄື່ອງກັບທດິ ທາງການເຄ່ືອນທ່ີື ຊງ່ຶື ການົດໃນເບ້ອງຕ້ົນ. ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 120 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນ້ີໃຫ້ສາເລັດ. ກິດຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພືອ່ ປະເມີນຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນັກຮຽນກຽ່ື ວກບັ ລະບົບ ວດັ ຖຸ, ຄວາມແຮງໃນ ແລະ ຄວາມແຮງນອກທກື່ີ ະທບົ ໃສ່ືລະບົບວັດຖ.ຸ ວທິ ກີ ານວເິ ຄາະຄວາມແຮງ ແລະ ທດິ ທາງການເຄື່ອນທືີ.່ • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍລະບົບວດັ ຖຸ, ຄວາມແຮງໃນ ແລະ ຄວາມແຮງນອກທກີື່ ະທບົ ໃສ່ືລະບົບວັດຖຸ, ຂນ້ັ ຕອນການແກ້ບົດເລກກື່ຽວກັບ ລະບົບວັດຖຸ. ແກບ້ ົດເລກໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງຄິດໄລ່ືເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກຸືມ່ ຍອື່ ຍເປນັ ວທິ ກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກ ເປນັ ກ່ືມຸ ລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂາົ ແກ້ບົດເລກຕວົ ຢ່ືາງ 3 ໜ້າທີື່ 138 ແລະ ແກ້ບດົ ຝຶກ ຫັດແຕຂ່ື ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 7 ໜາ້ ທີື່ 140-141ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ໃີ ຊເ້ ວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ໃນ ການເຮັດກິດຈະການີ້. ຫງັ ຈາກນ້ັນ, ຄູໃຫຕ້ າງໜ້າກືຸ່ມລະໜ່ືງຶ ຄົນຂຶ້ນມາຕອບເພອ່ື ແບງ່ື ປນັ ແລກປື່ຽນວິທີ ການຕອບກມຸ່ື ລະໜຶື່ງຂ້. ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄດິ ເຫັນພ້ອມທັງໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄອູ ະທິ ບາຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜນົ ຈົນໃຫແ້ ນ່ືໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄນົ ເຂົ້າໃຈວທິ ກີ ານຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດ ເລກໄດ.້ ຖາ້ ມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມ ແລະ ບດົ ຝຶກຫັດທເີ ຫອຈະໄດແ້ ບືງ່ ໃຫ້ນັກຮຽນເອາົ ໄປແກ້ ເປນັ ວຽກບາ້ ນແລວ້ ສືງ່ົ ໃຫຄ້ ູໃນຊວົື່ ໂມງຮຽນຖດັ ໄປ. 111

ບດົ ທີ 14 ການເຄອື່ ນທຂ່ີື ອງວດັ ຖທຸ ຖີື່ ກແກວງ່ື ຕາມລວງນອນ ແລະ ຕາມລວງປະກອບກບັ ລວງນອນເປນັ ມມຸ ໃດໜງ່ືຶ (Horizontal Throwing Motion) ເວລາ 3 ຊວ່ົື ໂມງ 1. ຈຸດປະສົງ ເພື່ອໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ວເິ ຄາະການເຄື່ອນທ່ືີຂອງວດັ ຖຖຸ ກແກວ່ືງຕາມລວງນອນ ແລະ ລວງປະກອບກບັ ລວງນອນເປນັ ມມຸ ໃດໜຶື່ງ. 2) ນາໃຊສ້ ູດເຂົ້າໃນການແກບ້ ົດເລກກຽ່ື ວກັບການແກວ່ືງວັດຖຕຸ າມລວງນອນ ແລະ ລວງປະກອບ ກັບລວງນອນເປັນມຸມໃດໜຶ່ືງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ເນ້ອໃນ - ການເຄ່ືອນທຂ່ືີ ອງວັດຖຸຖກແກວງ່ື ໄປຕາມໜາ້ ພຽງນອນ. - ການເຄື່ອນທຂີ່ື ອງວດັ ຖແຸ ກວື່ງໄປຕາມລວງປະກອບກັບພ້ນເປນັ ມຸມໜງ່ືຶ . 3. ສື່ການຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປ້ຶມຄ່ືູມຄ,ູ ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ແມັດກ,້ ອຸປະກອນແທກມມຸ , ສກ່ື ານສອນທືີ່ກື່ຽວຂ້ອງ. - ອຸປະກອນທດົ ລອງ: ຊຸດການເຄອ່ື ນທໂ່ືີ ຄ້ງ, ຖ້າມີເງ່ືອນໄຂໃຫ້ໃຊ້ LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງການເຄືອ່ ນທ,ື່ີ ຊ່ງືຶ ສາມາດເຂົ້າເບ່ງິື ໄດທ້ ື່:ີ https://phet.colorado.edu/th/simulation/projectile-motion 4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາົື່ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ືອປະເມີນຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກັບການເຄ່ືອນທ່ືີ ຂອງລະບບົ ວັດຖຸເທງິ ພ້ນພຽງ, ຕາມລວງຕ້ັງ ແລະ ຕາມພນ້ ອຽງ, ວທິ ີ ວິເຄາະຄວາມແຮງ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດກື່ຽວກບັ ການເຄ່ອື ນທີື່ຂອງລະບບົ ວດັ ຖຸ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດແກ້ບດົ ເລກກຽື່ ວກັບການເຄ່ືອນທື່ີເທິງພ້ນອຽງໄດ້ຢ່າື ງຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປ້ຶມແບບຮຽນ, ເຄອ່ື ງຄິດເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄນູ າໃຊ້ວທິ ໃີ ຫນ້ ັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄືູ່-ແລກປ່ຽື ນບົດຮຽນເປນັ ກຸື່ມໃນຫອ້ ງ, ຄເູ ລື່ມີ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫນ້ ັກຮຽນຕອບຄາຖາມລຸືມ່ ນ:້ີ 1) ການແກ້ບົດເລກກຽ່ື ວກັບລະບບົ ວດັ ຖເຸ ຄືອ່ ນທີເ່ື ທິງພ້ນພຽງ, ຕາມລວງຕ້ັງ ແລະ ຕາມພ້ນອຽງມີ ຂນ້ັ ຕອນພ້ນຖານຫຍັງແດ່ື? 112

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ2) ຄວາມແຮງໃນ ແລະ ຄວາມແຮງນອກທກີື່ ະທົບໃສ່ືລະບົບວດັ ຖຸເຄ່ືອນທ່ແີື ມນ່ື ແນວໃດ? ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ລື ະຄົນອາ່ື ນຄາຖາມຢ່ືາງລະອຽດ, ຄ້ນົ ຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ ແລະ ຕອບ ຄາຖາມດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ຈາກນັ້ນໃຫນ້ ັກຮຽນສົນທະນາເປັນຄ່ືູແລກປຽື່ ນຄາຕອບ ເຊິງື່ ກນັ ແລະ ກັນ. ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍວິທີແກ້ ແລະ ເຫດຜນົ ຂອງຕົນມາສນົ ທະນາ ແລກປ່ຽື ນຄາຕອບກັບຄືສູ່ ນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບໄປສົນທະນາແລກປຽ່ື ນກັບນກັ ຮຽນ ຄືູ່ອືນ່ ໆໃນຫ້ອງ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້ານກັ ຮຽນປະມານ 1-2 ຄົນ ຕອບຄາຖາມ, ໃຫນ້ ັກຮຽນໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາ ຕອບເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ ພ້ອມວິທແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜົນ, ຈາກນ້ັນສະຫບຸ ເອກະພາບຄາຕອບ. ຄສູ ັງລວມ ຄວາມຄິດເຫັນນັກຮຽນທງັ ໝົດ, ສະຫຸບ ແລະ ແບ່ືງປັນຄາຕອບທຖ່ືີ ກຕ້ອງໃຫ້ນັກຮຽນ, ຊ່ງຶື ມີເນ້ອໃນດງືັ່ ນີ້: 1) ການແກ້ບດົ ເລກກື່ຽວກບັ ລະບບົ ວດັ ຖເຸ ຄອື່ ນທີືເ່ ທິງພນ້ ພຽງ, ຕາມລວງຕັ້ງ ແລະ ຕາມພນ້ ອຽງມີ ຂນ້ັ ຕອນພ້ນຖານຄດື່ັງນີ້: (1) ອື່ານ ແລະ ວເິ ຄາະຂ້ມນູ ໃນຫົວບດົ , ແຕມ້ ຮູບປະກອບ. (2) ສະແດງລວງ, ທິດ, ຈດຸ ກະທບົ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງໃສືໃ່ ນຮບູ ແຕມ້ . (3) ການດົ ທິດ ເຄ່ອື ນທ່ືຂີ ອງລະບົບ. (4) ນາໃຊ້ກດົ ເກນ II ນິວເຕິນຂຽນສົມຜົນເຄື່ອນທີໃ່ື ຫແ້ ຕ່ືລະວັດຖຸ (ໃນ ຮບູ ສມົ ຜົນເວັກເຕີ ແລະ ສົມຜົນພຶດຊະຄະນິດ). (5) ແກສ້ ົມຜົນດງື່ັ ກ່າື ວ (ລະບົບສົມຜົນ), ນາ ໃຊສ້ ູດຕ່ືາງໆກື່ຽວກບັ ການເຄອ່ື ນທ່ືີປະກອບໃນການພິຈາລະນາ, ແທນຄື່າ ຫ ຂ້ມູນທ່ຮີື ູ້ໃນຫວົ ບດົ ເພ່ືອຄດິ ໄລ່ືຂ້ມນູ ທື່ີຕ້ອງການຊອກ. (6) ວິພາກ: ຄ່ືາທໄືີ່ ດຮ້ ັບສອດຄ່ອື ງກັບທດິ ທາງການ ເຄ່ືອນທືີ່ ຊື່ງຶ ການດົ ໃນເບ້ອງຕົ້ນ. 2) ຄວາມແຮງໃນແມນື່ ຄວາມແຮງທກື່ີ ະທບົ ເຊງ່ິື ກັນ ແລະ ກັນພາຍໃນລະບບົ ວັດຖຸ, ຄວາມແຮງ ນອກແມ່ືນຄວາມແຮງຈາກນອກລະບົບວັດຖຸທກ່ືີ ະທົບໃສືລ່ ະບົບວັດຖເຸ ຮັດໃຫ້ເກີດການເຄ່ືອນ ທີື່ ຫ ປ່ືຽນຮູບຮື່າງໄດ້. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃີ້ ຫ້ສາເລດັ . ກິດຈະກາທີ 2: ການເຄື່ອນທຂີື່ ອງວດັ ຖທຸ ຖືີ່ ກແກວງ່ື ຕາມລວງນອນ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ອື ໃຫ້ນັກຮຽນວເິ ຄາະການເຄອື່ ນທ່ຂີື ອງວດັ ຖຸຖກ ແກວງ່ື ຕາມລວງນອນ ແລະ ຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປັນ ມຸມໃດໜ່ຶືງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດຂຽນສູດຄິດໄລື່ຄາື່ ຕື່າງໆທ່ີືກ່ືຽວຂອ້ ງ ກັບວດັ ຖຸຖກແກວື່ງຕາມລວງນອນ ແລະ ລວງປະກອບກບັ ລວງນອນເປນັ ມຸມໃດໜ່ືຶງ, ນາໃຊ້ສດູ ເຂົ້າ ໃນການແກ້ບົດເລກໄດ້ຖກຕ້ອງ. 113

• ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ຊຸດການເຄື່ອນທີື່ໂຄ້ງ, (ຖາ້ ມີ) LCD-Projector, ຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງການເຄ່ືອນທ່ືີ, ຊຶືງ່ ສາມາດເຂົາ້ ເບິື່ງໄດທ້ :່ືີ https://phet.colorado.edu/th/simulation/projectile-motion ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວິທສີ ອນແບບຈາລອງ, ແບງ່ື ນັກຮຽນເປນັ ກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນ ກດິ ຈະກາຕາມຂັ້ນຕອນລ່ືຸມນ້ີ: ຂ້ັນຕອນທີ 1: ຄນູ າສະເໜກີ ິດຈະກາ ກິດຈະການີນ້ ັກຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາການເຄື່ອນທີຂື່ ອງວດັ ຖຸ M ໃດໜ່ງຶື ທີື່ຖກແກວ່ງື ຕາມລວງນອນ ດ້ວຍຄວາມໄວທາອິດ ������0 ຈາກລະດບັ ສງູ ℎ ທຽບກບັ ໜ້າດິນ. ໃນກລະນນີ ີ້, ເສັນ້ ໂຄຈອນການເຄອ່ື ນທ່ືີ ຂອງວັດຖຸຈະມີລກັ ສະນະຄແນວໃດ? 1) ການເຄອ່ື ນທຂື່ີ ອງວດັ ຖຖຸ ກແກວງື່ ໄປຕາມໜາ້ ພຽງນອນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ເສ້ນັ ໂຄຈອນຂອງວດັ ຖທຸ ື່ີຖກແກວື່າງຈາກຈຸດສູງໄປຕາມໜາ້ ພຽງນອນມີລັກສະນະເປັນເສັນ້ ໂຄ້ງ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ຄແູ ນະນາຂນັ້ ຕອນກດິ ຈະກາ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸື່ມສົນທະນາວິທສີ ກຶ ສາການເຄ່ອື ນທຂີ່ື ອງ ວັດຖຸທຖ່ີື ກແກວ່ືາງຈາກຈດຸ ສູງໄປຕາມໜ້າພຽງນອນຈະຕ້ອງ ຮູບ 14.1 ເສນັ້ ໂຄຈອນວັດຖຸຖກ ເຮັດຄແນວໃດ? ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸ່ມື ລະໜງ່ືຶ ຄົນປະກອບຄວາມຄິດ ແກວື່ງໄປຕາມລວງນອນ ເຫັນສນົ ທະນາແລກປຽ່ື ນເຊິື່ງກນັ ແລະ ກນັ . ຄສູ ັງລວມຄວາມ ຄິດເຫັນຈາກແຕື່ລະກຸ່ມື ແລະ ແນະນາວທິ ີການພິຈາລະນາໃຫ້ນັກຮຽນໂດຍຫຍ້ດງັ່ື ນີ:້ ການເຄື່ອນທຂ່ືີ ອງ ວດັ ຖຸຖກແກວ່ືງຕາມລວງນອນ ສາມາດແຍກອອກເປັນສອງພາກສ່ືວນຕາມແກນລະບົບແກນເຄາົ້ ຕ້ງັ ສາກ x0 y , ໂດຍໃຫ້ 0x ເປນັ ແກນນອນ 0y ເປນັ ແກນຕັງ້ ມທີ ດິ ຊ້ີລົງລ່ືຸມ. ຈຸດເຄາົ້ ������ ເປນັ ຈຸດແກວ່ືງ, ແກນ 0x r ໄປຕາມທິດຄວາມໄວ ���Ԧ���0, ແກນ 0y ໄປຕາມທິດຄວາມແຮງຖື່ວງໜັກ P . ກ. ສມົ ຜົນການເຄ່ືອນທືີພ່ າກສ່ວື ນຕາມແກນ 0x ຂອງເມັດ M x ມີຄ: ax = 0, vx = v0 ; x = v0t (*) . ການເຄືອ່ ນທ່ພືີ າກສືວ່ ນຕາມແກນ 0x ຂອງ M x ເປັນການ ເຄ່ອື ນທີື່ຊສ່ື ະໝ່ືາສະເໝ.ີ ຂ. ສມົ ຜົນການເຄ່ືອນທືີ່ພາກສື່ວນຕາມແກນ 0y ຂອງ M y ຄ: ay = g , vy = gt ; y = 1 gt2 (**) . ການເຄື່ອນທ່ພີື າກສ່ວື ນຕາມແກນ 0y ຂອງ ������������ ເປັນການ 2 ເຄອື່ ນທ່ີືຊປ່ື ່ຽື ນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ (ການຕົກຕາມ ລາພັງ). ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ມອບໃຫນ້ ກັ ຮຽນດາເນນີ ກດິ ຈະກາ ຖ້າມເີ ງື່ອນໄຂ, ຄູແນະນາໃຫນ້ ກັ ຮຽນສຶກສາການເຄ່ືອນທີື່ຂອງວັດຖທຸ ່ືຖີ ກແກວື່ງຈາກຈດຸ ສູງໃດໜ່ືຶງ ໄປຕາມລວງນອນໂດຍນາໃຊແ້ ບບຈາລອງ, ຄູສາມາດເຂາົ້ ເບິ່ງື ລາຍລະອຽດໄດທ້ ່ືີ: https://phet.colorado.edu/th/simulation/projectile-motion ຫ ແນະນາໃຫ້ນັກຮຽນໃຊ້ຊຸດ ການເຄື່ອນທໂືີ່ ຄ້ງທ່ີືມີຢ່ືູໃນໂຮງຮຽນ. 114

ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ນກັ ຮຽນດາເນີນກດິ ຈະກາ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມດາເນນີ ກດິ ຈະກາກຽ່ື ວກບັ ການເຄ່ອື ນທ່ືີຂອງວັດຖຸທ່ີຖື ກແກວ່ືງຈາກຈຸດສູງໃດໜຶ່ືງ ໄປຕາມໜ້າພຽງນອນ ໂດຍໃຊຊ້ ຸດທົດລອງການເຄື່ອນທ່ືໂີ ຄ້ງ ຫ ໃຊກ້ ານຈາລອງ (ຖ້າມີເງອື່ ນໄຂ) ເພືອ່ ຊອກສົມຜົນເສັ້ນໂຄຈອນ, ສູດຄິດໄລື່ເວລາ ແລະ ໄລຍະທາງຕາມລວງນອນຂອງວັດຖເຸ ຄອ່ື ນທ.່ືີ ຈາກ (*) x = v0t → t = x ແທນໃສື່ (**) ຈະໄດ້ສມົ ຜົນເສນັ້ ໂຄຈອນ y = 1 gt2 = y= g x2 v0 2 2v02 ຈາກ (**) ແທນ y = h ຈະໄດ້ t = 2h ແລະ l = xmax = v0t = v0 2h g g ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ປະເມີນປະສດິ ທພິ າບ ແລະ ຜົນການຮຽນ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກື່ມຸ ລະໜືຶງ່ ຄົນຂນຶ້ ນາສະເໜີສູດ ແລະ ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງປະລມິ ານຟຊີ ິກໃນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ສູດພ້ອມຫວົ ໜື່ວຍ. ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມເຫນັ . ຄປູ ະເມີນຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນກັ ຮຽນໂດຍໃຫພ້ ວກເຂົາແກບ້ ົດເລກຕວົ ຢ່ືາງດ່ືັງນີ້: ວດັ ຖໜຸ ງື່ຶ ຖກ ແກວງ່ື ດວ້ ຍຄວາມໄວທາອດິ 15m/s. ຈາກຈຸດສູງ 10 m ທຽບກບັ ໜາ້ ດິນ. ຖາມວືາ່ ວດັ ຖດຸ ງັື່ ກ່າື ວຈະໃຊ້ ເວລາເຄ່ືອນທ່ີືໃນອາກາດດົນປານໃດ? ແລະ ຕກົ ຫ່ືາງຈາກຈຸດແກວ່ງື ທຽບກບັ ພ້ນໄລຍະເທືາົ່ ໃດ? ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ື ລະກືຸ່ມແລກປື່ຽນຄາຕອບພ້ອມສະແດງວທິ ແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜົນ. ຄູແບື່ງປນັ ຄາຕອບທີືຖ່ ກຕອ້ ງໃຫ້ນັກຮຽນ ດັື່ງນ້:ີ ນາໃຊ້ສດູ t = 2h ແລະ l = xmax = v0t = v0 2h , ກວດສອບດ້ວຍການຈາລອງ (ຖາ້ ມີ). g g ຂັ້ນຕອນທີ 6: ສນົ ທະນາ ແລະ ຂ້ສະເໜີ ໃຫແ້ ຕ່ລື ະກືຸມ່ ນກັ ຮຽນນາສະເໜີສງິ ທ່ໄືີ ດຮ້ ຽນຈາກກິດຈະກາ, ສິື່ງທີ່ເື ຂ້າົ ໃຈ ແລະ ກາໄດ້ດີ, ສ່ືິງທີື່ ຕອ້ ງການຮຽນໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈເລິກເຊື່ິງຕື່ມ. ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 60 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນີໃ້ ຫສ້ າເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 3: ການເຄື່ອນທຂື່ີ ອງວດັ ຖທຸ ຖືີ່ ກແກວງື່ ຕາມລວງປະກອບກບັ ລວງນອນເປນັ ມມຸ ໃດໜງ່ຶື • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອໃຫນ້ ັກຮຽນວິເຄາະການເຄື່ອນທື່ີຂອງວັດຖຸຖກແກວງ່ື ຕາມຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປນັ ມມຸ ໃດໜືງຶ່ , ສກຶ ສາສົມຜນົ ເສນ້ັ ໂຄຈອນ ແລະ ສູດຄິດໄລ່ືປະລິມານຕື່າງໆທີືກ່ ຽື່ ວຂ້ອງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດສາ້ ງສູດຄິດໄລຄື່ າື່ ຕ່າື ງໆທກື່ີ ່ືຽວຂອ້ ງກັບ ການເຄື່ອນທີື່ຂອງວດັ ຖຸຖກແກວງ່ື ຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນ ເປນັ ມມຸ ໃດໜ່ືງຶ , ສາມາດນາໃຊ້ສູດເຂ້າົ ໃນການແກບ້ ົດເລກໄດຖ້ ກຕອ້ ງ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ຊຸດການເຄື່ອນທ່ີືໂຄ້ງ, (ຖ້າມ)ີ LCD-Projector, ຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງການເຄ່ືອນທ່ີື, ຊື່ງຶ ສາມາດເຂາົ້ ເບືິ່ງໄດທ້ :່ືີ https://phet.colorado.edu/th/simulation/projectile-motion 115

ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊວ້ ິທີການສອນແບບທົດລອງ, ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນເປັນກືຸ່ມ, ແຕລື່ ະກືຸ່ມປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນກິດຈະກາຕາມຂ້ັນຕອນຕື່າງໆດ່ັືງນ້ີ: ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກຸື່ມສັງເກດພອ້ ມຍົກຕວົ ຢາື່ ງການເຄືອ່ ນທຂື່ີ ອງວດັ ຖຸທື່ເີ ກີດຂ້ຶນໃນຕົວຈງິ ຊີວິດປະຈາ ວັນຊຶງື່ ຖກແກວງື່ ຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປັນມຸມໃດໜງ່ືຶ . ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນແຕື່ລະກຸມ່ື ສົນທະນາ ແລກປຽ່ື ນການສັງເກດຂອງກ່ມືຸ ຕົນ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຄວາມຄດິ ເຫັນດ່ັືງນ້ີ: ການ ເຕະບານຈາກພ້ນຂ້ຶນຕາມລວງປະກອບກບັ ພນ້ , ການແກ່ືວງວດັ ຖຸຂ້າມກາແພງ... ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫ້ແຕື່ລະກ່ມຸື ສ້າງຂ້ສມົ ມຸດຖານກືຽ່ ວກບັ ການເຄື່ອນທຂີື່ ອງວັດຖຸຈາກພ້ນໄປຕາມລວງປະກອບກບັ ໜ້າພຽງນອນເປັນມຸມໃດໜ່ຶືງ, ໃຫຕ້ າງໜ້າແຕື່ລະກ່ືຸມນາສະເໜີຂ້ສມົ ມຸດຖານຂອງກຸື່ມຕົນພ້ອມວທິ ກີ ານ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກວດສອບຂ້ສົມມດຸ ຖານດ່ັືງກ່ືາວ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງແຕື່ລະກືຸ່ມ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ການສ້າງຂ້ ສມົ ມຸດຖານດ່ັືງນີ້: ການເຄ່ືອນທຂືີ່ ອງວັດຖທຸ ີື່ຖກແກວື່ງຈາກພ້ນໄປຕາມລວງປະກອບກັບພ້ນເປນັ ມມຸ ໃດ ໜງື່ຶ ເປັນການເຄືອ່ ນທໃີື່ ນສອງມິຕ;ິ ຕາມແກນເຄ້າົ 0x ຊງ່ຶື ເປນັ ການເຄ່ືອນທືີສ່ ະໝ່າື ສະເໝີ ແລະ ການ ເຄືອ່ ນທີຕ່ື າມແກນເຄ້ົາ 0y ຊຶື່ງເປນັ ການເຄ່ືອນທ່ປີື ່ຽື ນແປງສະໝາື່ ສະເໝີ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ໃຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມສາ້ ງບົດທົດລອງເພື່ອກວດສອບຂສ້ ົມມຸດຖານຂາ້ ງເທິງ, ໃຫຕ້ າງໜ້າກມືຸ່ ລະໜຶ່ືງຄົນ ນາສະເໜບີ ດົ ທດົ ລອງ, ຈດຸ ປະສົງການທົດລອງ, ອຸປະກອນທື່ຕີ ້ອງການ, ຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີການທດົ ລອງ. ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ່ືລະກ່ືຸມສົນທະນາແລກປຽື່ ນຄວາມຄິດເຫັນກ່ືຽວກັບບົດທດົ ລອງ. ຄູແບື່ງປັນທິດສະ ດກີ ານເຄອື່ ນທຂ່ີື ອງວດັ ຖຸທ່ີືແກວືງ່ ຂນຶ້ ຕາມລວງປະກອບກບັ ໜາ້ ພຽງນອນເປັນມຸມໃດໜງືຶ່ . ການພຈິ າລະນາການເຄື່ອນທຂີື່ ອງວດັ ຖທຸ ື່ີຖກແກວ່ືງຂ້ຶນໄປດ້ວຍຄວາມໄວທາອິດ r ຕາມລວງ v0 ປະກອບກັບໜາ້ ພຽງນອນເປນັ ມຸມ  , ຖາ້ ບືນ່ ັບແຮງຕ້ານຂອງອາກາດ, ຈະຖກກະທບົ ດ້ວຍຄວາມແຮງ ດຶງດູດ ເຮດັ ໃຫວ້ ດັ ຖຸເຄ່ືອນທື່ດີ ້ວຍຄວາມເລັງ່ ດຶງດູດ g , ຮບູ 14.2. 1) ລກັ ສະນະການເຄ່ືອນທີື່ ແລະ ຄວາມໄວ ຕາມລວງນອນ; ວດັ ຖຸບຖ່ື ກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງໃດໆ, ມນັ ຈ່ຶືງເຄ່ືອນທຊ່ີື ື່ສະໝ່ືາສະເໝີ. ຕາມລວງຕ້ັງ; ໄລຍະ ������������, ວັດຖຖຸ ກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງ ຖື່ວງໜັກມທີ ິດລງົ ລືຸ່ມ, ມັນຈງ່ືຶ ເຄ່ືອນທີືຜ່ ່ືອນສະໝາື່ ສະເໝີ ດ້ວຍຄວາມເລື່ັງດຶງດູດ −g, ເມືອ່ ເຖິງຈຸດສູງສຸດ (������������ = 0). ໄລຍະ ������������, ວດັ ຖຸເຄ່ືອນທ່ລີື ົງຄ້າຍຄກັນກັບການເຄື່ອນທື່ີ ຂອງວັດຖຸຖກແກວ່ງື ຕາມລວງນອນ, ຂະໜາດຂອງຄວາມ ແຮງກະທບົ ບປື່ ່ຽື ນແປງ: ໄລຍະເວລາວດັ ຖເຸ ຄື່ອນທ່ຂີື ນຶ້ ເຖງິ ຮບູ 14.2 ເສັນ້ ໂຄຈອນວັດຖຖຸ ກແກວງ່ື ຕາມ ຈຸດສູງສຸດ ເທື່າົ ກັບໄລຍະເວລາວັດຖຸຕົກລົງເຖິງຈດຸ ທືີຂ່ ະ ລວງປະກອບກັບລວງນອນເປນັ ມຸມ ໜານກັບຈດຸ ແກວືງ່ . 116

ຄວາມໄວຕາມທິດນອນ: vx = v0 cos , ຕາມທິດຕ້ັງເຄອ່ື ນທ່ຂີື ຶ້ນເທິງ: vy = v0 sin  − gt ແລະ ຕາມທດິ ຕັ້ງເຄື່ອນທ່ລືີ ົງລມ່ືຸ : vy = gt . ຂະໜາດຄວາມໄວລວມຢທູ່ື ່ຕືີ າແໜງ່ື ທ່ົືວໄປຄິດໄລຕ່ື າມສູດ: v= vx2 + vy2 ແລະ ຄວາມໄວ vx ແລະ vy ພົວພນັ ກນັ ຕາມສູດ: tan  = vy . vx 2) ສມົ ຜົນໄລຍະທາງ ຕາມທດິ ນອນ: x =vxt =(v0 cos )t , ຕາມທດິ ຕ້ັງເຄືອ່ ນທຂ່ືີ ຶ້ນເທງິ : y = ( v0 sin  ) t − 1 gt 2 , 2 ຕາມທດິ ຕັ້ງເຄ່ືອນທ່ລືີ ົງລມຸ່ື : y = 1 gt2 2 3) ສມົ ຜົນເສັ້ນໂຄຈອນເຄື່ອນທີ່ືຂຶນ້ ເທງິ : y =  2v02 −g   x2 + x tan   cos2    2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ສົມຜົນເສັ້ນໂຄຈອນເຄ່ືອນທ່ລີື ົງລມືຸ່ : y =  2v02 g   x2  cos2    4) ສມົ ຜົນຄິດໄລືເ່ ວລາການເຄື່ອນທີື່ ໄລຍະເວລາຊວ່ື ງວັດຖຸເຄືອ່ ນທີືຂ່ ຶ້ນເຖງິ ຈຸດສູງສດຸ : t1 = v0 sin  , ໄລຍະສູງສຸດທີວັດຖຂຸ ້ຶນໄປໄດ:້ g H = v02 sin2  +h, ໄລຍະເວລາແຕື່ຈຸດສູງສຸດລງົ ກະທບົ ພ້ນ: t2 = 2( H + h) , ໄລຍະເວລານບັ 2g g ແຕ່ືຈຸດເລີ່ມື ແກວືງ່ ຈນົ ເຖິງວັດຖຸຕົກແທດພ້ນ: t = t1 + t2 . ໄລຍະທື່ວີ ດັ ຖໄຸ ປໄດໄ້ ກສດຸ ຕາມລວງນອນ: l = xmax = (v0 cos )t = v02 sin 2 + v0 cos 2(H + h) . 2g g ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ດາເນີນທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມດາເນີນການທດົ ລອງໂດຍນາໃຊ້ຊດຸ ການເຄື່ອນທໂີື່ ຄ້ງ ຫ ນາໃຊ້ການຈາລອງ. 117

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກືຸ່ມນາຂ້ມູນໃນຕາຕະລາງໄປຄດິ ໄລື່ຊອກຫາຄືາ່ ຄວາມໄວທາອດິ ( v0 ), ແລະ ໄລຍະ ເວລາແຕວື່ ັດຖຸເລມື່ີ ຕົ້ນເຄ່ືອນທ່ີືຈນົ ເຖິງຈດຸ ສງູ ສຸດ ( t1 ) ແລະ ໄລຍະເວລາວັດຖຸເຄ່ືອນທີ່ືທງັ ໝົດໃນອາກາດ ( t ). ໃຫ້ຕາງໜ້າກ່ືມຸ ລະໜຶງື່ ຄົນນາສະເໜແີ ລກປຽື່ ນຂ້ມູນ ແລະ ຜົນການທດົ ລອງ ພ້ອມສົນທະນາ ແລະ ອະທບິ າຍເຫດຜົນຂອງຄາຕອບ ຫ ຜນົ ການທົດລອງພ້ອມວທິ ີປັບປຸງແກ້ໄຂຂັນ້ ຕອນ ແລະ ວທິ ທີ ດົ ລອງ ໃຫດ້ ີຂຶ້ນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫຕ້ າງໜ້າປະມານ 1-2 ກມືຸ່ ສະຫຸບເນອ້ ໃນບົດຮຽນໃນກດິ ຈະການ້ີໂດຍຫຍ້, ສິື່ງທຮ່ືີ ຽນໄດ້ ແລະ ເຂາ້ົ ໃຈ, ສືິ່ງທື່ີຕອ້ ງການຮຽນຮູ້ໃຫເ້ ລິກເຊິ່ືງຕື່ມ ແລະ ບັນຫາທ່ີືຄວນປັບປຸງແກ້ໄຂ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນ, ອະທບິ າຍຄນກື່ຽວກບັ ຂ້ັນຕອນວິທທີ ດົ ລອງ, ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ຈາກການທດົ ລອງ ແລະ ແບືງ່ ປັນຂ້ມູນທົດລອງຈົນໃຫ້ເຫັນວາ່ື ນັກຮຽນທຸກຄນົ ສາມາດຕດິ ຕາມ ແລະ ເຂົ້າໃຈບດົ ຮຽນ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 65 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 3 ນ້ີໃຫ້ສາເລດັ . ກິດຈະກາທີ 4: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ປະເມນີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກືຽ່ ວກັບການ ເຄອ່ື ນທີື່ຂອງວດັ ຖທຸ ຖ່ືີ ກແກວງ່ື ຈາກຈຸດສູງໃດໜືງ່ຶ ໄປຕາມໜ້າພຽງ ນອນ ແລະ ວດັ ຖຖຸ ກແກວງື່ ຈາກພ້ນໄປຕາມລວງປະກອບກັບພ້ນເປນັ ມຸມໃດໜື່ຶງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດວິເຄາະລກັ ສະນະ ແລະ ທິດທາງການເຄ່ືອນທຂີື່ ອງວັດຖຸໃນສອງມິຕິ, ສາ້ ງສູດຄິດໄລ່ືປະລິມານຕ່າື ງໆທີືກ່ ຽ່ື ວຂອ້ ງ, ນາໃຊ້ສດູ ແກບ້ ດົ ເລກໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປ້ຶມແບບຮຽນ, ເຄ່ືອງຄິດເລກ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກ່ືມຸ ຍ່ືອຍເປນັ ວທິ ກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກ ເປນັ ກືມຸ່ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫພ້ ວກເຂາົ ແກ້ບົດຝຶກຫັດແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 10 ໜາ້ ທືີ່ 148-149 ໃນ ປຶ້ມແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີໃຊເ້ ວລາປະມານ 10-15 ນາທີ ໃນການເຮັດກິດຈະການ້.ີ ຫັງຈາກນ້ັນ, ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ືມລະໜືຶ່ງຄົນຂຶ້ນມາຕອບເພື່ອແບື່ງປັນແລກປ່ຽື ນວິທີການຕອບກມ່ືຸ ລະ ໜງືຶ່ ຂ້. ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວທິ ີຕອບພອ້ ມ ກັບເຫດຜນົ ຈນົ ໃຫ້ແນ່ືໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄນົ ເຂາ້ົ ໃຈວິທີການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດເລກໄດ.້ ຖ້າມີເວລາ ຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມ ແລະ ບົດຝກຶ ຫັດທີເຫອຈະໄດ້ແບ່ືງໃຫ້ນັກຮຽນເອົາໄປແກ້ເປັນວຽກບ້ານແລ້ວສງືົ່ ໃຫ້ຄໃູ ນຊົວື່ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 118

ບົດທີ 15 ການເຄອື່ ນທມືີ່ ນົ ສະເໝີ (Circular Motion) 1) ຈຸດປະສງົ ເວລາ 4 ຊວົື່ ໂມງ ເພ່ືອໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: ລົດເຄ່ືອນທືີ່ໂຄ້ງໃນທາງພຽງ 1) ອະທິບາຍການເຄອ່ື ນທມ່ືີ ົນ. 2) ວເິ ຄາະຄວາມແຮງທ່ກືີ ະທບົ ໃສືວ່ ັດຖຸເຄ່ືອນທືມີ່ ົນ. 3) ນາໃຊ້ສດູ ເຂາົ້ ໃນການແກ້ບົດເລກການເຄື່ອນທືີມ່ ົນໃນໜ້າພຽງ, ແລະ ໃນທາງອຽງທື່ປີ ະກອບກັບພນ້ ພຽງເປນັ ມມຸ ໜງື່ຶ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2) ເນອ້ ໃນ - ການເຄ່ືອນທ່ືີມົນສະເໝີຂອງວດັ ຖຕຸ າມໜາ້ ພຽງນອນ. - ການເຄ່ືອນທ່ມືີ ົນແບບຮບູ ຈວຍ. - ການເຄ່ືອນທີື່ມົນຕາມໜ້າພຽງຕ້ງັ . - ການເຄ່ືອນທື່ໂີ ຄ້ງເທິງທາງພຽງ. - ການເຄື່ອນທີເ່ື ທິງທາງໂຄ້ງອຽງ. 3) ສື່ການຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປ້ຶມຄູ່ືມຄູ, ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ແມດັ ກ,້ ລກູ ຕູ້ມ, ເຊອກແລບ ແລະ ເຄື່ອງວັດແທກຄວາມ ແຮງແບບລຊ. - ອປຸ ະກອນຈາລອງແບບ (ຖ້າມີເງືອ່ ນໄຂ): LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ Simulation Software, ຊ່ງຶື ສາມາດເຂາົ້ ເບື່ງິ ໄດທ້ ີ:ື່ https://phet.colorado.edu/en/simulation/legacy/ladybug-motion-2d 4) ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາືົ່ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ືອປະເມນີ ຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກບັ ການເຄ່ືອນທື່ີ ຂອງວດັ ຖຸທື່ີຖກແກວ່ືງຈາກຈດຸ ສູງໃດໜືຶ່ງໄປຕາມໜາ້ ພຽງນອນ ແລະ ວດັ ຖຸ ຖກແກວືງ່ ຈາກພ້ນໃຫເ້ ຄອື່ ນທີຕ່ື າມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປັນມມຸ ໃດ ໜງ່ືຶ . • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດແກ້ບດົ ຝຶກຫັດກຽື່ ວກບັ ການເຄ່ືອນທີ່ຂື ອງວັດຖຸ ທ່ືຖີ ກແກວ່ງື ໄປຕາມໜ້າພຽງນອນ ແລະ ໄປຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປນັ ມຸມໃດໜຶືງ່ . • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງຄິດເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ິທີໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄູື່-ແລກປື່ຽນບົດຮຽນເປນັ ກືຸ່ມໃນຫ້ອງ, ຄເູ ລ່ມືີ ກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫນ້ ັກຮຽນຕອບຄາຖາມລື່ມຸ ນ້:ີ 119

1) ເສນ້ັ ໂຄຈອນການເຄ່ືອນທີຂ່ື ອງວດັ ຖຸທຖີື່ ກແກວືງ່ ຈາກຈຸດສງູ ໄປຕາມລວງນອນ ແລະ ແກວ່ືງ ໄປຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປນັ ມຸມໃດໜ່ຶືງມຮີ ູບຮ່າື ງຄແນວໃດ? 2) ໃນຈານວນບົດຝຶກຫັດຊ່ືຶງເປັນວຽກມອບໝາຍ, ມຂີ ້ໃດທ່ືີນັກຮຽນສືວ່ ນຫາຍແກ້ແລ້ວໄດ້ຄາ ຕອບບຄື່ ກນັ ແລະ ຕ້ອງການແລກປືຽ່ ນຄາຕອບ ແລະ ວິທີແກໃ້ ນຫອ້ ງ? ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແຕື່ລະຄົນອື່ານຄາຖາມຢືາ່ ງລະອຽດ, ຄົ້ນຫາຄາຕອບຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ຕອບຄາຖາມດ້ວຍຕົນເອງ. ຈາກນັ້ນໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ຄແູື່ ລກປຽື່ ນຄາຕອບ ເຊງ່ິື ກັນ ແລະ ກນັ . ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນນາຄາຕອບພອ້ ມຄາອະທິບາຍວິທແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜນົ ຂອງຕົນມາສົນທະນາ ແລກປ່ືຽນຄາຕອບກບັ ຄສູ່ື ນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບໄປສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນກັບນັກຮຽນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄອູ່ື ່ືນໆໃນຫອ້ ງ. ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 1-2 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ, ໃຫນ້ ັກຮຽນໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປື່ຽນຄາ ຕອບເຊ່ືິງກັນ ແລະ ກນັ ພ້ອມວທິ ແີ ກ້ ແລະ ເຫດຜນົ , ຈາກນັ້ນສະຫຸບເອກະພາບຄາຕອບ. ຄສູ ັງລວມ ຄວາມຄິດເຫນັ ນກັ ຮຽນທງັ ໝົດ, ສະຫຸບ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບທີຖື່ ກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊື່ຶງມເີ ນ້ອໃນດງືັ່ ນີ້: 1) ເສ້ັນໂຄຈອນການເຄື່ອນທືຂີ່ ອງວັດຖຸທື່ຖີ ກແກວງ່ື ຈາກຈຸດສູງໄປຕາມລວງນອນມຮີ ູບເປັນເສ້ັນ ເຄງ່ືິ parabola ຄວ້າລົງ ຊຶງື່ ເປນັ ໄປຕາມສົມຜນົ : y= g x2 . ເສ້ັນໂຄຈອນການເຄື່ອນທືີ່ 2v02 ຂອງວດັ ຖຸທື່ີຖກແກວ່ືງໄປຕາມລວງປະກອບກບັ ລວງນອນເປນັ ມຸມໃດໜືງຶ່ ມຮີ ູບຮາື່ ງເປນັ ເສັ້ນ parabola ຄວ້າລງົ ໂດຍແບື່ງເປັນສອງສວ່ື ນຄ: ຊວື່ ງທ່ເີື ຄອ່ື ນທ່ືຂີ ຶ້ນ (OM ) : y =  2v02 −g   x2 + x tan  ແລະ ສວື່ ນທີເື່ ຄອື່ ນທີ່ືລົງ (MN) : y =  2v02 g   x2  cos2   cos2      (ຮບູ 14.2). 2) ໃຫນ້ ັກຮຽນ 1-2 ຄົນ ຂ້ຶນແກ້ບົດເລກປະມານ 1-2 ຂ້ ແລະ ສົນທະນາແລກປຽື່ ນຄາຕອບ ພອ້ ມວິທແີ ກ້ເຊິືງ່ ກັນ ແລະ ກັນ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 15 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນີ້ໃຫສ້ າເລດັ . 120

ກິດຈະກາທີ 2: ການເຄື່ອນທມື່ີ ນົ ສະເໝີ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ືອໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ສຶກສາລັກສະນະຂອງການເຄື່ອນທ່ມືີ ົນ ໃນໜ້າພຽງນອນ, ໃນໜາ້ ພຽງຕັງ້ ແລະ ໃນພ້ນອຽງ, ສາ້ ງສດູ ການ ພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງປະລິມານຟຊີ ກິ ທສ່ີື ັນຍະລັກໃຫ້ແກ່ືການເຄ່ອື ນທ່ມືີ ົນ ໃນຮູບລັກສະນະຕື່າງໆ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບການເຄອື່ ນທີ່ມື ົນຂອງວດັ ຖຸຮບູ ລັກສະນະຕ່ືາງໆ. ອະທິບາຍຄວາມໝາຍປະລິມານຟີຊກິ ໃນສູດຂອງການເຄື່ອນທີມ່ື ົນ ແລະ ນາໃຊ້ເພ່ືອແກ້ບດົ ຝກຶ ຫດັ ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປ້ຶມແບບຮຽນ, ແມັດກ້, ລກູ ຕມູ້ , ເຊອກແລບ, ເຄື່ອງວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ. (ຖ້າມີ) LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ໂປຣແກມຈາລອງ, ຊຶື່ງສາມາດເຂາ້ົ ເບ່ິືງໄດ້ທ:່ືີ https://phet.colorado.edu/en/simulation/legacy/ladybug-motion-2d 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວິທກີ ານຮຽນແບບຄນ້ົ ພົບ ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນອອກເປັນກ່ືມຸ , ແຕລື່ ະກຸ່ມື ປະມານ 5 ຄນົ . ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂ້ັນຕອນລ່ືຸມນ້:ີ ຂັ້ນຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສັງເກດການເຄອື່ ນທ່ມືີ ົນທືີ່ເກດີ ຂນຶ້ ໃນຊີວິດຈງິ ປະຈາວັນ ພ້ອມຍກົ ຕົວຢ່າື ງ. ໃຫ້ ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫັນເຊ່ິືງກັນ ແລະ ກັນ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບງ່ື ປັນການສງັ ເກດດືງັ່ ນີ:້ ມດັ ວດັ ຖຸໃສສື່ ້ົນໜຶື່ງຂອງເຊອກແລບ, ຈັບສ້ົນເຊອກທ່ເີື ຫອແລ້ວແກວືງ່ ໃຫ້ວດັ ຖຸເຄື່ອນທີ່ື, ວັດຖຈຸ ະເຄື່ອນທີເື່ ປັນວງົ ມນົ , ໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືຸມນັກຮຽນລອງເຮັດຕາມ ພອ້ ມສງັ ເກດການ ເຄືອ່ ນທ່ີືຂອງວດັ ຖຸດ່ືງັ ກື່າວ. ສາເຫດທີວ່ື ດັ ຖຸ ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫແ້ ຕື່ລະກມຸ່ື ສາ້ ງຂ້ສມົ ມຸດຖານກຽ່ື ວກັບລັກສະນະການເຄື່ອນທ່ືີມົນແບບຕາື່ ງໆ, ສາມາດເຄ່ອື ນທືີ່ມນົ ແລະ ຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທົບໃສ່ືວັດຖຸໃນຂະນະກາລັງເຄືອ່ ນທ.່ີື ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸື່ມລະໜ່ືງຶ ຄນົ ນາສະເໜີແລກປື່ຽນຂ້ສົມມຸດຖານຂອງກຸ່ືມຕົນພ້ອມອະທບິ າຍວທິ ີການກວດສອບຂ້ສົມມຸດຖານ ດັ່ງື ກື່າວ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຈາກຕາງໜາ້ ແຕ່ລື ະກຸ່ມື ພ້ອມສະຫບຸ ແລະ ແບືງ່ ປັນຂ້ສມົ ມຸດຖານທ່ມີື ີ ເນອ້ ໃນຫຍ້ດືັ່ງນ:ີ້ ວດັ ຖຸສາມາດເຄື່ອນທ່ມືີ ນົ ຕາມໜາ້ ພຽງນອນ, ຕາມໜ້າພຽງຕ້ັງ ແລະ ຕາມພນ້ ອຽງໄດ້ກ ຍອ້ ນມີຄວາມແຮງກະທົບ, ຊະນິດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງຄວາມແຮງກະທບົ ດ່ືັງກ່າື ວຈະໄດ້ສຶກສາໃນກິດ ຈະການີ.້ ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫ້ແຕລ່ື ະກມຸື່ ສົນທະນາກື່ຽວກັບວທິ ີການທດົ ສອບຂສ້ ົມມດຸ ຖານທີ່ືກ່ືຸມຕົນນາສະເໜີ, ຕາງໜ້າກື່ມຸ ລະໜ່ງຶື ຄນົ ນາສະເໜີວິທີການທດົ ສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານວາ່ື ດ້ວຍການເຄືອ່ ນທີ່ມື ົນ. ໃຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາ ແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫັນວິທກີ ານທົດສອບ ແລະ ອຸປະກອນເຄ່ືອງມທຕ່ີື ້ອງການໃຊ້, ຄສູ ງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫັນຂອງນັກຮຽນພ້ອມໃຫເ້ ຂາົ ເຈາ້ົ ພິຈາລະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕື່ໄປນີ:້ (1) ມີຄວາມແຮງຫຍັງແດ່ທື ີ່ື ກະທົບໃສວ່ື ດັ ຖຸເຄື່ອນທືີມ່ ົນໃນໜ້າພຽງນອນ, ໜ້າພຽງຕ້ັງ ແລະ ໃນພ້ນອຽງ? (2) ການວທິ ພີ ຈິ າລະນາ 121

ການເຄ່ືອນທີື່ມົນຂອງວັດຖຸໃນແຕ່ືລະກລະນີຈະຕອ້ ງເຮດັ ແນວໃດ? ຄແູ ບ່ືງປັນເນ້ອໃນສາຄັນຂອງບົດຮຽນ ໂດຍຫຍ້ດື່ັງນ:້ີ 1) ການເຄອ່ື ນທມີ່ື ນົ ສະເໝຂີ ອງວັດຖຸຕາມໜາ້ ພຽງນອນ ການເຄ່ືອນທ່ີືມົນແມື່ນການປ່ິືນຂອງວັດຖຸເທິງວງົ ມນົ , ເທິງທ່ືອນກງ່ືົ ຫ ມີເສັ້ນໂຄຈອນເປນັ ຮບູ ວົງມົນ. ຄວາມແຮງ ທກ່ືີ ະທບົ ໃສືວ່ ດັ ຖຸ, ກລະນີມັດດ້ວຍເຊອກແລ້ວແກວື່ງ r ຮູບ 15.1 ການເຄື່ອນທື່ມີ ົນໃນໜາ້ ພຽງນອນ ໃຫເ້ ຄື່ອນທ່ືມີ ົນປະກອບມ:ີ ຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນ Fc r ແລະ ຄວາມແຮງເຄັື່ງ T ຂອງເຊອກ, ມລີ ວງ ແລະ ທດິ ດືງ່ັ ຮູບ (15.2). ລັກສະນະການເຄອ່ື ນທ່ືີມົນໃນໜ້າ ພຽງນອນ ແລະ ບັນດາຄວາມແຮງກະທບົ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກ) ຂ) ຮບູ 15.2 ຄວາມແຮງກະທົບໃສ່ືວດັ ຖຸເຄ່ອື ນທ່ືີມນົ ໃນໜ້າພຽງນອນ ປະລິມານຟຊີ ິກທສື່ີ ນັ ຍະລັກ ແລະ ກຽ່ື ວຂອ້ ງກບັ ການເຄື່ອນທີ່ມື ົນໃນໜ້າພຽງນອນ ສາມາດພິຈາລະນາ rr ຈາກກດົ ເກນທີ II ຂອງນິວເຕນິ : ຜົນບວກຄວາມແຮງກະທບົ : F = ma → Fc = mac ຄວາມເລືງ່ັ ເຂົ້າສູນ: ac = v2 = (2 Rf )2 = 4 2 f 2R R R ( )ຄວາມແຮງເຄງ່ືັ ຂອງເຊອກ: T = mac = m 4 2 f 2R = 4m 2 f 2R 2) ການເຄອ່ື ນທມືີ່ ນົ ແບບຮບູ ຈວຍ ການເຄອນທືີ່ມົນໃນໜາ້ ພຽງນອນ, ລັດສະໝແີ ລະ ຄວາມ ແຮງເຄງ່ືັ ຂອງເຊອກປະກອບກນັ ເປັນມຸມ α = 0, ການເຄ່ືອນທ່ີື ແບບຮບູ ຈວຍແມ່ືນ α ≠ 0. ປະລິມານຟີຊິກສາດທືີ່ກືຽ່ ວຂ້ອງກບັ ການເຄືອ່ ນທື່ຮີ ບູ ຈວຍສາມາດ ພິຈາລະນາໂດຍນາໃຊ້ກົດເກນ II ນວິ ເຕິນ: r r T + P = r ma ຄວາມແຮງເຄື່ງັ ຕາມແກນ 0x : Tx + Tc =T sin = mv2 (*) R ຄວາມແຮງເຄ່ັືງຕາມແກນ 0 y : Ty =T cos = mg (**) ຮບູ 15.3 ຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ວດັ ຖຸ ເຄອ່ື ນທມືີ່ ນົ ແບບຮບູ ຈວຍ 122

(*) mv2 (**) ເອາົ ຈະໄດ:້ T sin = R  T tan = v2 = 2R T cos mg Rg g →= g tan (rad s ) 3) ການເຄອ່ື ນທມ່ືີ ນົ ຕາມໜາ້ ພຽງຕງ້ັ R ໃນຊີວິດຕວົ ຈິງ, ນັກຮຽນເຫນັ ວັດຖຸໃດແດ່ືເຄື່ອນທືີ່ມົນຕາມໜ້າພຽງຕັ້ງ, ລັກສະນະການເຄື່ອນທືີ່ ຕາມໜ້າພຽງຕັ້ງເປັນຄແນວໃດ? ໃຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາປະກອບຄວາມຄດິ ເຫນັ . ຄູສງັ ລວມ ແລະ ແບງ່ື ປັນ ເນອ້ ໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍດ້ ່ືັງນ:້ີ ລກັ ສະນະການເຄ່ືອນທີືຂ່ ອງວດັ ຖຕຸ າມໜາ້ ພຽງຕັ້ງຄດ່ືັງໃນຮບູ (15.4) rr ຄວາມແຮງຖ່ືວງໜັກ P ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກິລຍິ າ N . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຈຸດປ່ືອຍວັດຖຸຢູື່ລະດບັ ສູງ h ແລະ r ເປນັ ລດັ ສະໝີຂອງຮູບ ວງົ ມົນ. ເພືອ່ ຄວາມສະດວກໃນການພຈິ າລະນາ, ເຮົານາໃຊ້ກົດເກນ ຮັກສາພະລັງງານຢູ່ືຈຸດ A ແລະ C EA = EC  EkA + EpA = EkC + EpC 0 + mgh = 1 mvC2 + 2mgr → h= vC2 + 2r ຮບູ 15.4 ຄວາມແຮງກະທບົ ໃສ່ວື ັດຖຸ 2 2g ເຄອ່ື ນທື່ີມົນໃນໜາ້ ພຽງຕງ້ັ rr r ນາໃຊກ້ ົດເກນທີ II ຂອງນວິ ເຕິນ: N + P = mac ຢ່ືຈູ ຸດ C (���ሬԦ��������� = 0), ຈະໄດ້: 0 + mg = mvC2 → vC = gr r 4) ການເຄອື່ ນທເີື່ ທງິ ໜາ້ ທາງໂຄງ້ ປະລິມານຟີຊິກທີື່ສນັ ຍະລກັ ໃຫແ້ ກຄື່ ວາມແຮງກະທບົ ແລະ ສດູ ທ່ກືີ ່ຽື ວຂອ້ ງກັບການເຄື່ອນທເີື່ ທງິ ໜາ້ ທາງໂຄງ້ ສາມາດ ພິຈາລະນາໄດ້ໂດຍນາໃຊ້ກົດເກນທີ II ຂອງນິວເຕນິ r r r P+ N + f = r ຮູບ 15.5 ຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ວັດຖຸ ma ເຄື່ອນທ່ເີື ທິງໜາ້ ທາງໂຄ້ງ ວເິ ຄາຄວາມແຮງຕາມລະບົບແກນເຄົ້າຕ້ງັ ສາກ x0 y : ຕາມແກນ 0x : f = mac = mv2 (*) R ຕາມແກນ 0y : N = P = mg (**) ຕາມຮູບ 15.5 ເຮາົ ໄດ:້ N = tan  N = tan → = 1 f N tan  (*) mvm2 ax (**) ອກີ ດ້ານໜງ່ຶື , ເອົາ ເຮົາຈະໄດ້: f = R → vmax = Rg N mg 123

5) ການເຄອ່ື ນທເ່ີື ທງິ ໜາ້ ທາງອຽງໂຄ້ງ ລັກສະນະການເຄື່ອນທີເ່ື ທງິ ໜາ້ ທາງອຽງໂຄງ້ ຈະມີ ບັນດາຄວາມແຮງຕື່າງໆກະທບົ ໃສື່, ບັນດາຄວາມແຮງ ດ່ັືງກ່ືາວ ມລີ ວງ ແລະ ທດິ ຄດງັື່ ສະແດງໃນຮູບ15.6 ແລະ ສາມາດແຍກອອກເປນັ ສອງກມຸ່ື ຄວາມແຮງພາກສວ່ື ນຄ: ຕາມແກນ 0x : Fc = N sin ຕາມແກນ 0y : Pc = N cos = mg → N = mg cos ດງ່ັື ນັ້ນ, Fc = mg tan ຮູບ 15.6 ຄວາມແຮງກະທບົ ໃສ່ືວດັ ຖຸ ເຄ່ືອນທເືີ່ ທິງໜ້າທາງອຽງໂຄ້ງ ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 120 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 2 ນ້ໃີ ຫ້ສາເລັດ.2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອື່ ປະເມີນຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ືຽວກບັ ການ ເຄືອ່ ນທີມ່ື ົນຂອງວັດຖຸໃນໜ້າພຽງນອນ, ການເຄ່ືອນທືີມ່ ົນແບບຮູບ ຈວຍ, ການເຄ່ືອນທ່ືມີ ົນໃນໜ້າພຽງຕັງ້ ແລະ ການເຄື່ອນທມື່ີ ົນເທງິ ໜາ້ ທາງອຽງໂຄງ້ . • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດຈາແນກຮບູ ລັກສະນະການເຄື່ອນທມື່ີ ົນແບບຕາ່ື ງໆ, ວເິ ຄາະຄວາມແຮງ ກະທົບໃສືວ່ ັດຖເຸ ຄື່ອນທມີື່ ົນ, ນາໃຊ້ສູດແກ້ບົດເລກໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປຶ້ມແບບຮຽນ, ເຄືອ່ ງຄິດໄລື່ເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄນູ າໃຊ້ການສົນທະນາກືມຸ່ ຍື່ອຍເປນັ ວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນ ອອກເປັນກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫພ້ ວກເຂົາແກ້ບດົ ຝກຶ ຫັດແຕ່ຂື ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 7 ໜາ້ ທີື່ 155- 156 ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້ໃຊ້ເວລາປະມານ 20-25 ນາທີ ໃນການເຮດັ ກິດຈະການ.້ີ ຫັງຈາກ ນ້ນັ , ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜື່ງຶ ຄົນຂນຶ້ ມາຕອບເພື່ອແບງ່ື ປັນແລກປຽື່ ນວທິ ີການຕອບກຸ່ືມລະໜ່ງືຶ ຂ້. ຄໃູ ຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫນັ ພ້ອມທັງໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄູອະທິບາຍວິທີຕອບພອ້ ມກັບເຫດຜົນ ຈົນໃຫແ້ ນ່ືໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄົນເຂາົ້ ໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກໄດ້. ຖ້າມີເວລາຈາກດັ , ຈາ ນວນຄາຖາມ ແລະ ບົດຝກຶ ຫັດທ່ືີເຫອຈະໄດແ້ ບ່ືງໃຫ້ນັກຮຽນເອາົ ໄປແກ້ເປັນວຽກບ້ານແລ້ວສງ່ົື ໃຫ້ຄູໃນ ຊ່ົືວໂມງຮຽນຖັດໄປ. 124

ພາກທີ IV. ສະຖດິ ສາດ (Statics) ເວລາ 9 ຊວົ່ື ໂມງ I. ຜົນຮບັ ທຕື່ີ ອ້ ງການ 1. ມາດຕະຖານດາ້ ນເນອ້ ໃນ ນກັ ຮຽນຕ້ອງມີຄວາມເຂ້ົາໃຈກ່ຽື ວກັບມະໂນພາບຂອງໂມມງັ ຄວາມແຮງ, ຈຸດຖ່ືວງໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ, ຄວາມແຮງດນຸ ດືຽ່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ືີ່ຖກກະທບົ ດ້ວຍຄວາມແຮງຂະໜານ ແລະ ຄວາມແຮງຂະໜານທ່ືີມທີ ດິ ກົງກັນຂ້າມກັນ, ຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖຸທືບ່ີ ່ມື ແີ ກນປ່ິືນ ແລະ ມແີ ກນປິ່ືນ, ນຍິ າມຄວາມແຮງແຝດ, ການ ກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ, ຄວາມດຸນດ່ືຽງໝ້ັນຄງົ ແລະ ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງບື່ໝ້ັນ ຄົງຂອງວດັ ຖຸ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ັດ ພາຍຫັງຮຽນຈບົ ໃນພາກນີ້ແລ້ວ, ນກັ ຮຽນຕ້ອງສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງໂມມັງຄວາມ ແຮງ, ການນາໃຊ້ໂມມັງຄວາມແຮງໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ . ນກັ ຮຽນຕ້ອງສາມາດມະໂນພາບ ແລະ ອະທິບາຍ ບດົ ບາດຄວາມສາຄັນກ່ືຽວກັບຈຸດຖວ່ື ງໜັກຂອງວດັ ຖຸ, ສາມາດຄິດໄລ່ຈື ຸດຖວ່ື ງໜັກຂອງວດັ ຖທຸ ມ່ືີ ີຮບູ ຮື່າງ ງ່ືາຍດາຍ ແລະ ສັບສນົ ໄດ.້ ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖກຸ ລະນີ ວັດຖຸຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານກັນ, ວັດຖຸຖກກະທບົ ດວ້ ຍສອງຄວາມແຮງຂະໜານທ່ມີື ີທດິ ກົງກັນຂ້າມກັນ, ການນາໃຊ້ຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖຸໃນເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວນັ . ນກັ ຮຽນ ຕອ້ ງສາມາດອະທບິ າຍການດຸນດືຽ່ ງຂອງວດັ ຖຸທບືີ່ ່ືມແີ ກນປິື່ນ, ການດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖທຸ ີ່ືມີແກນປື່ນິ ແລະ ການດນຸ ດ່ຽື ງຂອງວດັ ຖຸທ່ີືມແີ ກນປື່ິນເຄອ່ື ນທ່.ີື ນກັ ຮຽນຕ້ອງສາມາດນິຍາມຄວາມແຮງແຝດ, ອະທບິ າຍ ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງແຝດ ແລະ ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ. ສາມາດອະທິບາຍເງ່ືອນໄຂຄວາມດຸນ ດຽ່ື ງໝ້ນັ ຄົງ, ຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງບື່ໝັນ້ ຄງົ ຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ການນາໃຊ້ຄວາມດນຸ ດ່ຽື ງຂອງວັດຖຸໃນ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. II. ສະມດັ ຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດ.... ພາກທີ IV. ສະຖິດສາດ 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງໂມມງັ ຄວາມແຮງ, ປະລິມານຟີ ບົດທີ 16. ໂມມັງຄວາມແຮງ ແລະ ຊິກ ແລະ ຫວົ ໜວ່ື ຍທ່ສີື ນັ ຍະລັກໃຫ້ແກື່ໂມມງັ ຄວາມແຮງ. ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖຸ 2) ອະທບິ າຍຄຸນລັກສະນະຂອງໂມມັງຄວາມແຮງໃນຊີວິດປະ (Moment of Force and Equilibrium) ຈາວນັ . 1. ໂມມງັ ຄວາມແຮງ 125

2. ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖຊຸ ງື່ຶ ຖກ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ3) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າື ງລະຫວ່າື ງການດຸນດືຽ່ ງຈາກຄວາມ ກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງທບືີ່ ຂື່ ະ ແຮງຂະໜານ ແລະ ຄວາມແຮງບຂື່ ະໜານທ່ືີກະທົບໃສື່ ໜານກນັ . ວັດຖດຸ ້ວຍການເຮັດທົດລອງ. 3. ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖຸ ຊງຶ່ື 4) ອະທິບາຍກ່ຽື ວກບັ ບົດບາດຂອງຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງ ແລະ ຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງ ການນາໃຊ້ມັນເຂ້ົາໃນການພດັ ທະນາດ້ານເຕກັ ໂນໂລຊີ ຂະໜານກັນ. ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. 4. ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖຸ ຊງ່ືຶ ຖກ 1) ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ ແລະ ຄນຸ ລັກສະນະຂອງຈຸດຖືວ່ ງ ກະທບົ ດວ້ ຍສອງຄວາມແຮງຂະ ໜກັ ຂອງວັດຖຸ. ໜານທມີື່ ທີ ດິ ກົງກັນຂາ້ ມ. 2) ສນົ ທະນາການນາໃຊ້ຄຸນລັກສະນະຂອງຈດຸ ຖ່ືວງໜັກເຂາ້ົ ບົດທີ 17. ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ມີື່ ີ ໃນການອອກແບບຜະລິດລົດຍນົ . ແລະ ທບີ່ື ມື່ ແີ ກນປິື່ນ (Equilibrium with and 3) ສົນທະນາຍົກຕວົ ຢາື່ ງປາກົດການດຸນດື່ຽງທເ່ືີ ກີດຂນ້ຶ ໃນຊວີ ິດ without Rotation Axis) ປະຈາວນັ . 1. ຈດຸ ຖວື່ ງໜກັ ຂອງວດັ ຖ.ຸ 4) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າື ງດາ້ ນມະໂນພາບກື່ຽວກັບການດຸນ 2. ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ບື່ີ ມື່ ີ ດ່ືຽງທມ່ືີ ແີ ກນປິ່ືນ ແລະ ບ່ືມີແກນປນ່ືິ . ແກນປນືິ່ . 5) ສະແດງໃຫເ້ ຫັນເຖງິ ການດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຸ ແລະ 3. ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ມື່ີ ີ ສນົ ທະນາກື່ຽວກັບເງ່ືອນໄຂທື່ຈີ າເປັນສາລັບວັດຖທຸ ຈີື່ ະຢູື່ໃນ ພາວະດຸນດຽ່ື ງ. ແກນປນິ່ື . 4. ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ມື່ີ ີ 1) ນິຍາມຄວາມແຮງແຝດ ແລະ ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ປະລິມານຟຊີ ິກທືສ່ີ ນັ ຍະລັກໃຫແ້ ກ່ຄື ວາມແຮງດັ່ືງກື່າວ. ແກນປືິ່ນເຄອ່ື ນທ.ືີ່ 2) ອະທບິ າຍການພົວພັນລະຫວືາ່ ງຄວາມແຮງແຝດກັບການ ບົດທີ 18. ຄວາມແຮງແຝດ (Couple ດນຸ ດ່ືຽງຂອງວັດຖຸ. Forces) 3) ຍກົ ຕວົ ຢ່ືາງການນາໃຊ້ຂອງຄວາມແຮງແຝດໃນດ້ານເຕັກ 1. ນິຍາມຄວາມແຮງແຝດ. ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ . 2. ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງ ແຝດ. 3. ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ. 4. ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງໝນັ້ ຄງົ ແລະ ບ່ື ໝນ້ັ ຄງົ ຂອງວດັ ຖຸ. 126

III. ແຜນການຈດັ ການຮຽນການສອນ ໃນພາກນ້ີປະກອບມີ 3 ບົດ ຊງ່ຶື ກວມເອົາເນ້ອໃນທ່ີືສາຄັນໄດແ້ ກືໂ່ ມມງັ ຄວາມແຮງ, ຄວາມດຸນດ່ຽື ງ ຂອງວັດຖຸ ແລະ ຄວາມແຮງແຝດ. ບົດທີ 16. ນັກຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາ ແລະ ສນົ ທະນາກຽື່ ວກັບມະໂນພາບໂມມັງຄວາມແຮງ, ບົດບາດ ບົດທີ 17. ຄວາມສາຄນັ ຂອງໂມມັງຄວາມແຮງໃນວທິ ະຍາສາດ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. ຄວາມ ບົດທີ 18. ດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖຸທຖ່ືີ ກກະທົບດ້ວຍບນັ ດາຄວາມແຮງບື່ຂະໜານ ແລະ ຄວາມແຮງຂະ ໜານກັນ. ຍົກຕວົ ຢື່າງການນາໃຊໂ້ ມມັງຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖໃຸ ນ ຊີວດິ ປະຈາວນັ , ນາໃຊ້ສດູ ເພອ່ື ແກບ້ ົດຝຶກຫດັ ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ. ນັກຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາ ແລະ ສນົ ທະນາກືຽ່ ວກັບນິຍາມຈຸດຖວື່ ງໜັກ, ວທິ ຄີ ດິ ໄລຈື່ ຸດຖວ່ື ງ ໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ບດົ ບາດຄວາມສາຄັນຂອງຈດຸ ຖື່ວງໜກັ ຂອງວັດຖຸ. ອະທບິ າຍຄວາມ ດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຸທື່ບີ ່ືມີແກນປິື່ນ, ວັດຖຸທມືີ່ ີແກນປນິື່ ແລະ ວດັ ຖທຸ ືມ່ີ ແີ ກນປ່ືິນເຄ່ືອນທືີ.່ ນາ ໃຊ້ສູດກຽ່ື ວກບັ ຄວາມດນຸ ດ່ຽື ງຂອງວັດຖເຸ ພ່ືອແກ້ບົດຝຶກຫັດໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນ ຊວີ ດິ ປະຈາວັນ. ນັກຮຽນຈະໄດ້ສຶກສານິຍາມຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ບົດບາດ ແລະ ຜົນການກະທົບຄວາມ ແຮງແຝດໃສື່ວັດຖຸ. ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ ແລະ ການນາໃຊ້ໃນວິທະຍາສາດເຕັກໂນໂລ ຊ.ີ ຄວາມໝາຍຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຸ, ເງື່ອນໄຂທີພາໃຫເ້ ກດີ ຄວາມດນຸ ດື່ຽງໝັ້ນຄງົ ແລະ ຄວາມດຸນດ່ຽື ງບ່ືໝນ້ັ ຄົງຂອງວດັ ຖ.ຸ ນາໃຊ້ສດູ ແກ້ບົດຝກຶ ຫັດໃນປຶ້ມແບບຮຽນ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 127

128 2022 ສວສ ສະຫງວນ ິລຂະສິດ ແຜນວາດສະຫບຸ ຫຍກ້ ຽ່ື ວກບັ ພາກສະຖດິ ສາດ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບົດທີ 16 ໂມມງັ ຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖຸ (Moment of Force and Equilibrium) ເວລາ 3 ຊວົ່ື ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສງົ ເພືອ່ ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງໂມມັງຄວາມແຮງ, ຂຽນສູດ ແລະ ຫົວໜວ່ື ຍຂອງໂມມັງຄວາມແຮງ, ເງ່ືອນໄຂຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວດັ ຖ.ຸ 2) ວເິ ຄາະລວງ, ທິດ, ຈຸດກະທົບ ແລະ ຂະໜາດຄວາມແຮງທີກື່ ະທົບໃສື່ວັດຖຸ ຊືຶງ່ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ໂມມງັ ຄວາມແຮງ ເງືອ່ ນໄຂດຸນດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸທຖ່ືີ ກກະທບົ ດ້ວຍສອງ ຫ ຫາຍຄວາມແຮງ. ນາໃຊ້ ຫກັ ການສັງລວມຄວາມແຮງຂະໜານກັນ ແລະ ມີທິດດຽວກນັ . 3) ນາໃຊຄ້ ວາມຮູ້ ແລະ ສດູ ກ່ືຽວກັບໂມມັງຄວາມແຮງ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂການດນຸ ດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸ ເພືອ່ ແກ້ບົດຝຶກຫັດໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. 2. ເນອ້ ໃນ − ໂມມັງຄວາມແຮງ. − ຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸ ຊືຶ່ງຖກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງທ່ີືບຂ່ື ະໜານກັນ. − ຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸທີ່ືຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານກັນ ແລະ ມທີ ດິ ດຽວກັນ. − ຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖທຸ ຖືີ່ ກກະທບົ ດ້ວຍສອງຄວາມແຮງຂະໜານກນັ ທີມີທິດກົງກັນຂ້າມກັນ. 3. ສື່ການຮຽນການສອນ − ບດົ ສອນ, ປຶ້ມຄູ່ືມຄູ, ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ບັນທັດ, LCD-Projector ແລະ ຄອມພິວເຕີ (ຖ້າມີ), ສ່ື ການສອນອ່ືນໆທກ່ືີ ື່ຽວຂ້ອງ ແລະ ຜະລິດເອງ. − ອປຸ ະກອນທົດລອງ: ເຄອ່ື ງວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕນ້ ຊິງ, ຊຸດທົດລອງກ່ືຽວກບັ ໂມມັງ ຄວາມແຮງ (ແຜນ່ື ມົນທມີ່ື ີແກນປື່ິນຢືູ່ໃຈກາງ ແລະ ຮູເຈາະນ້ອຍໆເປັນວົງມົນອ້ອມ). 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາືົ່ • ຈຸດປະສງົ : ເພືອ່ ທວນຄນກ່ືຽວກັບຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂ້ົາໃຈກື່ຽວກັບ ການເຄື່ອນທ່ີືມົນສະເໝ.ີ • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດວເິ ຄາະບນັ ດາຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທົບໃສວ່ື ັດຖຸ (ລົດ) ຊ່ງຶື ກາລັງເຄ່ອື ນທີ່ເື ທງິ ທາງໂຄງ້ ແລະ ໜາ້ ທາງອຽງໂຄງ້ . • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງຄິດໄລື່ເລກ. 129

ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສນົ ທະນາເປັນຄູ-ແລກປືຽ່ ນບດົ ຮຽນເປັນວທິ ກີ ານສອນ. ຄເູ ລ່ີືມ ຕນົ້ ກິດຈະກາໂດຍໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນີ:້ 1) ຂະນະທ່ລີື ດົ ເຄ່ືອນທເືີ່ ທິງທາງໂຄ້ງມີຄວາມແຮງຫຍັງແດື່ກະທບົ ໃສື່ລ້ລົດ? ຄວາມແຮງໃດມີ ບົດບາດສາຄັນທີ່ືສດຸ ? 2) ເປນັ ຫຍັງການຂັບຂ່ືີລດົ ເທິງທາງຄົດ ຫ ທາງໂຄ້ງຈືຶງ່ ຕອ້ ງຫຸດຜ່ອື ນຄວາມໄວລງົ ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕລ່ື ະຄນົ ອາ່ື ນຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດວ້ ຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນ້ັນຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຈັບ ຄກູ່ື ັນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊ່ງືິ ກນັ ແລະກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫ້ນັກຮຽນນືັ່ງເປັນຄືູ່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສນົ ທະນາ, ແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊ່ືິງກນັ ແລະ ກນັ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ພ້ອມອະທບິ າຍເຫດຜນົ . ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປ່ຽື ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕ່ືລະຄືູ່, ຄູໃຫຕ້ າງ ໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜີຄາຕອບພ້ອມໃຫ້ເຫດຜົນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫນັ ກ່ືຽວກັບຄາຕອບ ແລະ ເຫດຜົນ. ພາຍຫງັ ການ ແລກປຽື່ ນຄາຕອບສິນ້ ສດຸ , ຄສູ ະຫບຸ ຄນຄາຕອບຂອງນັກຮຽນໂດຍຫຍ້ພ້ອມແບື່ງປັນຄາຕອບທຖ່ີື ກຕ້ອງ ຊຶ່ງື ມີເນ້ອໃນດ່ັືງນ້ີ: 1) ໃນຂະນະລົດເຄອື່ ນທືເ່ີ ທິງທາງໂຄ້ງ, ຄວາມແຮງທກ່ີື ະທົບໃສື່ລລ້ ົດປະກອບດ້ວຍຄວາມແຮງ rr ປະຕິກິ ລິຍາ ( N ), ຄວາມແຮງຮຸກຖູ ( f ) ມບີ ົດບາດຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ, ຄວາມແຮງໜີສນູ r ( FC ). ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູມີບົດບາດສາຄນັ ທສື່ີ ຸດເພາະວ່າື ມັນເປັນຄວາມແຮງທ່ີືຮັກສາໃຫ້ລດົ ເຄືອ່ ນທ່ີໄື ປຕາມທາງໂຄ້ງໄດຢ້ ່ືາງປອດໄພ. 2) ເພາະວາື່ ຈາກສູດຄິດໄລື່ຄວາມແຮງຮຸກຖູ: f = N ອີກດ້ານໜ່ງືຶ , ຄວາມແຮງໜສີ ູນ FC = mv2 , ສອງຄວາມແຮງນ້ີມີລວງເຕງັ ກັນ ແຕ່ືມທີ ດິ ກົງກັນຂ້າມ ແລະ FC  f ແລະ R v  Rg . ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10 ນາທີ ເພື່ອດາເນນີ ກດິ ຈະກາ 1 ໃຫສ້ າເລັດ. ກິດຈະກາທີ 2: ໂມມງັ ຄວາມແຮງ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ອື ໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ສຶກສາກຽ່ື ວກບັ ມະໂນພາບຂອງໂມມັງ ຄວາມແຮງ, ສດູ ແລະ ປະລມິ ານຟຊີ ິກສັນຍະລັກໂມມັງຄວາມແຮງ. • ຜົນໄດ້ຮັບ: ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດເຮັດທົດລອງເພື່ອສຶກສາການພົວພັນ ລະຫວ່າື ງໄລຍະຫ່າື ງຈາກແກນ (ຈດຸ ) ປນື່ິ ໃນວດັ ຖຫຸ າຈດຸ ກະທບົ ຂອງຄວາມ ແຮງ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ເຄອື່ ງວັດແທກຄວາມແຮງ, ເຊອກແລບ, ໂຕ້ນຊິງ, ຂາຕງ້ັ , ຄານ, ຄອ້ ນຕີ, ແຜນມົນ ທເີ່ື ຈາະຮ.ູ 130

ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສອນແບບທົດລອງເປັນວິທີສດິ ສອນ, ແບງ່ື ນັກຮຽນອອກເປັນກຸື່ມລະ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນຕາມຂ້ນັ ຕອນດື່ັງນີ:້ ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສັງເກດສືງິ່ ທີ່ືເກີດຂ້ຶນໃນຊວີ ິດປະຈາວັນອ້ອມຕົວດ້ວຍການຕອບຄາຖາມດືັ່ງນ້:ີ 1) (ຄູຊ້ີໃສືບ່ ານປະຕູໃນຫ້ອງຮຽນ) ເປັນຫຍງັ ເພືິ່ນຈ່ືຶງຕິດບື່ອນມຈບັ ໃນບານປະຕູໃສ່ເື ບ້ອງ ກົງກັນຂ້າມກັບບື່ອນຕິດບານພັບ? 2) ເມອ່ື ກະທບົ ຄວາມແຮງໃສືວ່ ັດຖຸທີືມ່ ີແກນປນື່ິ ຄງົ ທືີ່, ວັດຖຸຈະເຄ່ືອນທ່ຄີື ແນວໃດ? ຈະຕ້ອງກະ ທບົ ຄວາມແຮງຄແນວໃດວັດຖຈຸ ຶື່ງຈະຢຸດໜິ້ງ? 3) ຄວາມແຮງທືີ່ເຮັດໃຫວ້ ັດຖຸສາມາດປິ່ືນໄດເ້ ອີ້ນວາື່ ຄວາມແຮງຫຍງັ ? ຈົງ່ື ຍົກຕວົ ຢື່າງ. ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມ, ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜືງຶ່ ຄົນຕອບ ແລະ ແລກປື່ຽນຄາ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕອບເຊ່ິືງກັນ ແລະ ກັນພອ້ ມອະທບິ າຍເຫດຜນົ . ຄູສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງນັກຮຽນ, ແບື່ງປນັ ຄາຕອບ ທີ່ືຖກຕອ້ ງໂດຍຫຍດ້ ືັ່ງນີ:້ 1). ເພອ່ື ໃຫກ້ ານເປດີ -ປດິ ປະຕງູ າ່ື ຍຂ້ຶນ. 2). ວດັ ຖຸຈະປິ່ືນ, ແຕຖ່ື າ້ ທດິ ທາງຂອງ ຄວາມແຮງກະທບົ ຫາກໄປຜາ່ື ນ ຫ ຂະໜານກັບແກນປືິນ່ ວັດຖຸກຈະບ່ືປນ່ືິ (ມັນຈະຢຸດໜິ້ງ). 3). ເອີ້ນວ່າື ໂມມັງຄວາມແຮງ, ຕວົ ຢາື່ ງ ການເປີດ ແລະ ການປິດປະຕູ. ໂມມງັ ຄວາມແຮງແມືນ່ ຫຍັງ? 1. ໂມມງັ ຄວາມແຮງ ນິຍາມ: ໂມມັງຄວາມແຮງແມືນ່ ປະລິມານຟຊີ ິກສາດທ່ີມື ີຄືາ່ ເທ່ືາົ ກບັ ຜນົ ຄນູ ລະຫວ່ືາງຂະໜາດຂອງຄວາມ ແຮງກະທົບ ແລະ ໄລຍະຫື່າງແຕ່ືຈຸດກະທບົ ຫາແກນປິນ່ື ຕາມລວງຕ້ັງສາກ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກືຽ່ ວກັບໂມມັງຄວາມແຮງ ພອ້ ມວທິ ີການທົດສອບຂ້ສົມມຸດ ຖານດງ່ືັ ກາື່ ວ. ຄູໃຫຕ້ າງໜ້າກຸື່ມລະໜງືຶ່ ຄນົ ນາສະເໜີ ແລະ ແລກປຽ່ື ນຂສ້ ົມມຸດຖານ. ຄູສັງລວມ ແລະ ແບງື່ ປັນຂ້ສົມມຸດຖານດື່ັງນີ້: ຄວາມຍາກງ່າື ຍໃນການເປີດປິດປະຕູ ຫ ປ່ອື ງຢຽ້ ມແມນ່ື ຂຶ້ນກັບໄລຍະຫ່າື ງ ແຕື່ແກນປ່ິືນຫາຈຸດກະທົບຄວາມແຮງ (ມຈັບ). ໃຫ້ ������ ແມນ່ື ຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ������ ໄລຍະຫື່າງຈາກ ຈດຸ ກະທົບຫາແກນປິື່ນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມສ້າງບົດທົດລອງເພື່ອທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມຸດຖານ. ຕາງໜາ້ ກື່ມຸ ລະໜງຶື່ ຄົນນາສະເໜບີ ົດ ທົດລອງພອ້ ມອະທບິ າຍຈຸດປະສົງ, ອຸປະກອນ ແລະ ວິທຕີ ິດຕ້ັງອປຸ ະກອນທົດລອງ (ແຜນ່ື ມົນມຮີ )ູ , ລູກ ໄກວ, ວິທີນາໃຊ້ ແລະ ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ. ຄູແບ່ືງປັນບົດທດົ ລອງເພ່ືອພິສູດການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງ ������ ແລະ ������, ໂດຍນາໃຊ້ອປຸ ະກອນທືີມ່ ີ ແລະ ສາມາດຫາໄດງ້ ື່າຍໃນທ້ອງຖ່ືິນ. 131

ຂ້ັນຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ຄອູ ະນຍຸ າດໃຫແ້ ຕລ່ື ະກມືຸ່ ດາເນີນການທດົ ລອງໂດຍໃຕ້ ������2 ������1 ���Ԧ���1 ການຊີ້ນາຊ່ືວຍເຫອຂອງຄູຢ່ືາງໃກຊ້ ິດ. ໂດຍເລ່ີືມຈາກການຕດິ ຕັ້ງອຸປະກອນ (ດືັ່ງໃນຮູບ 16.1) O ໃຫ້ ������1 ແລະ ������1 ແມ່ນື ຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ໄລຍະຫ່າື ງ ���Ԧ���2 ຈາກຈຸດກະທບົ ທີໜຶງື່ ຫາແກນປ່ນືິ O . ໃຫ້ ������2 ແລະ ������2 ແມືນ່ ຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ໄລຍະຫ່ືາງຈາກຈຸດກະທບົ ທີສອງຫາ ຮູບ 16.1 ຕດິ ຕັງ້ ອຸປະກອນທດົ ລອງ ແກນປນ່ືິ . ດາເນນີ ການທົດລອງຕາມກມຸື່ ພາຍໃຕ້ການແນະນາ ຂອງຄຕູ າມຂັ້ນຕອນດັືງ່ ນ້ີ: ໃຫ້ແຜນ່ື ມົນຢ່ທູື ື່ຕີ ັ້ງດຸນດືຽ່ ງໃດໜືງຶ່ , ບັນທຶກຄ່ືາຄວາມແຮງເປນັ ຄ່ືາ ������1 ແລະ ໄລຍະຫາ່ື ງເປນັ ������1. ປືຽ່ ນໄລຍະຫືາ່ ງເປັນ ������1′ ພ້ອມປຽື່ ນຄືາ່ ຄວາມແຮງຈນົ ໃຫ້ແຜ່ືນມົນກັບຢ່ພູື າວະດຸນດື່ຽງເດມີ ແລ້ວບນັ ທກຶ ເປນັ ������1′ ສ້າງຕາຕະລາງ ແລະ ບັນທຶກຂ້ມນູ ການທົດລອງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕາຕະລາງບນັ ທກຶ ຂມ້ ນູ ທດົ ລອງ ທົດລອງ ������1(m) ������1(N) ������1′ (m) ������1′(N) ������2(m) ������2(N) ������2′ (m) ������2′(N) 1 2 3 ຂ້ັນຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂ້ມນູ ໃຫ້ແຕ່ລື ະກືຸ່ມນາຂມ້ ູນໃນຕາຕະລາງມາວເິ ຄາະເພື່ອກວດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານ. ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະ ໜງ່ຶື ຄນົ ນາສະເໜີຜນົ ການວິເຄາະ ແລະ ແລກປ່ືຽນຜົນການທດົ ລອງພ້ອມໃຫສ້ ັງເກດການພົວພັນ ລະຫວາ່ື ງຄາ່ື ຂອງ ������ (m) ແລະ ������ (N) ເປນັ ແນວໃດ? ທຽບກບັ ຂ້ສົມມຸດຖານ ແລະ ນິຍາມຂອງໂມມັງ ຄວາມແຮງ ຖກຕ້ອງຫບື່ ຍອ້ ນຫຍັງ? ວທິ ປີ ັບປຸງບດົ ທດົ ລອງໃຫດ້ ີຂຶ້ນ, ໄດ້ຂມ້ ນູ ທົດລອງທຖີື່ ກຕອ້ ງ ແມ່ນື ຢາມີຫຍັງແດື່ ແລະ ຄວນເຮດັ ຄແນວໃດ?. ຂັ້ນຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄດິ ເຫັນຕ່ືກບັ ສງ່ືິ ທ່ີໄື ດຮ້ ຽນ ພ້ອມສະຫຸບເປັນຄາເວົາ້ ແລະ ຂຽນເປັນສູດການພວົ ພນັ ລະຫວືາ່ ງ ������ (m) ແລະ ������ (N). ຄາື່ ������ (m) ແລະ ������ (N) ປຽື່ ນແປງກົງກັນຂ້າມ ກັນ, ແຕຜື່ ນົ ຄູນລະຫວ່າື ງພວກມນັ ບ່ືປ່ຽື ນແປງ (ຄງົ ຄື່າ), ກ່ືາວຄ: F1d1 = F2d2 =... = const ຫ F  1 d ຄາື່ ໂມມງັ ຄວາມແຮງຄິດ ໄລື່ຕາມສູດ: ������ = ������������, ໃນນີ້ ຄວາມແຮງ ������ ມີຫວົ ໜ່ືວຍເປັນ N, ໄລຍະ ຫ່າື ງ ������ ມີຫວົ ໜວ່ື ຍເປນັ m ແລະ ໂມມັງຄວາມແຮງ ������ ມຫີ ວົ ໜ່ືວຍເປນັ Nm. 132

ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 30 ນາທີ ເພອ່ື ດາເນີນກິດຈະກາ 2 ໃຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 3. ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖຸທີຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງບື່ຂະໜານກນັ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ໃຫນ້ ັກຮຽນອະທິບາຍໄດ້ກຽ່ື ວກບັ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງຂອງວັດຖຸທີື່ ຖກກະທບົ ດ້ວຍຄວາມແຮງທ່ືບີ ືຂ່ ະໜານກັນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດປະຕິບດັ ການທົດລອງ ເພືອ່ ສັງລວມຄວາມ ແຮງຂອງວດັ ຖຸທືຖ່ີ ກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງທບື່ີ ່ືຂະໜານກນັ . • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ເຈ້ຍຂາວ, ເຊອກສາມເສັ້ນ, ເຄ່ອື ງວດັ ແທກຄວາມແຮງແບບລຊ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ການສອນແບບທົດລອງເປນັ ວິທສີ ິດສອນ, ແບືງ່ ນັກຮຽນອອກເປັນກຸ່ືມລະ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນຕາມຂັນ້ ຕອນດື່ັງນີ້: 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂັ້ນຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມນັກຮຽນສງັ ເກດ ແລະ ຍົກຕົວຢາ່ື ງກ່ຽື ວກັບຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖຸ ເມືອ່ ຖກກະທບົ ດ້ວຍສອງຄວາມແຮງທມື່ີ ລີ ວງບ່ືຂະໜານກັນ. ໃຫ້ຕາງໜ້າກມ່ືຸ ລະໜຶື່ງຄົນນາສະເໜຜີ ນົ ການສັງເກດ ແລະ ຕົວຢາື່ ງຂອງກຸື່ມຕົນ, ໃຫນ້ ັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄດິ ເຫັນ ເຊ່ງືິ ກັນ ແລະ ກັນ. ຄູສັງລວມ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ການສັງເກດໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມດ່ັືງນີ້: ຖ້າມີສອງ ຫ ຫາຍຄວາມແຮງບືຂ່ ະໜານກັນ ກະທບົ ໃສ່ວື ດັ ຖຸໃດໜຶືງ່ ພ້ອມກັນຜົນຈະເປັນແນວໃດ? ໃຫນ້ ັກຮຽນສັງເກດຮູບກືຽ່ ວກັບການກະທບົ ຂອງ ສອງ ຫ ຫາຍຄວາມແຮງໃສ່ືວັດຖໜຸ ່ຶືງ. ໃຫຕ້ າງໜ້າກຸື່ມລະໜື່ຶງຄົນຂ້ຶນນາ ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຂ້ສມົ ມຸດຖານກ່ືຽວກບັ ຄວາມແຮງດຸນດ່ຽື ງ, ສະເໜີຂສ້ ົມມຸດຖານ ແລະ ວິທີທດົ ສອບຂ້ສົມມຸດຖານໃນກຸ່ມື ຕົນ. ຄແູ ບ່ງື ປັນຂ້ສົມມຸດຖານດືັ່ງນີ້: ວດັ ຖໃຸ ດ ໜຶືງ່ ສາມາດຢ່ືໃູ ນພາວະດນຸ ດຽ່ື ງໄດ້ເມ່ືອມີ 3 ຄວາມແຮງທມ່ີື ຂີ ະໜາດເທາ່ືົ ກັນ ແລະ ກະທບົ ພ້ອມກັນໃສ່ື ວດັ ຖໃຸ ດໜ່ືຶງ. ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຸແມນື່ ແນວໃດ? ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສ້າງບດົ ທົດລອງ, ຕາງໜາ້ ກຸື່ມລະໜື່ຶງຄົນນາສະເໜີບດົ ທົດລອງພອ້ ມແນະນາ ອປຸ ະກອນທ່ຕືີ ອ້ ງການ, ວທິ ຕີ ິດຕ້ັງອຸປະກອນ ແລະ ຂ້ນັ ຕອນການທົດລອງ. ຄູແບງ່ື ປັນບົດທດົ ລອງກື່ຽວກບັ ຄວາມດຸນດ່ືຽວຂອງວັດຖທຸ ່ີືຖກກະທົບດ້ວຍ 3 ຄວາມແຮງທມ່ີື ລີ ວງຊືບ່ ່ືຂະໜານກັນກະທົບພ້ອມກັນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖຸໝາຍເຖງິ ວດັ ຖຸທ່ີືຖກກະທບົ ດ້ວຍບນັ ດາຄວາມແຮງ, ແຕ່ືວັດຖບຸ ເ່ື ໜງັ ຕີງ ຫ rr F =0 . ( )ວັດຖທຸ ່ີືກກກະທົບດ້ວຍບນັ ດາຄວາມແຮງຕາ່ື ງໆ, ແຕ່ືຜົນບວກຄວາມແຮງດືັງ່ ກ່າື ວເທືາົ່ ສນູ ໃຫແ້ ຕລ່ື ະກືມຸ່ ດາເນີນການທດົ ລອງ ໂດຍການຕິດຕາມຊີ້ນາຂອງຄູຢື່າງໃກ້ຊດິ . ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມ ເລ່ີມື ຕົ້ນດວ້ ຍການສຶກສາ ແລະ ຕິດຕ້ັງອຸປະກອນທົດລອງຄດງັ່ື ໃນຮູບ 16.2. 133

ກ) ຂ) ຄ) ຮູບ 16.2 ການຕດິ ຕ້ັງອຸປະກອນ ແລະ ລັກສະນະຂອງຄວາມແຮງບືຂ່ ະໜານ ພາຍຫັງຕິດຕັ້ງອຸປະກອນ (ຮບູ 16.2ກ), ໃຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມແຕມ້ ລວງ ແລະ ທິດຂອງຄວາມແຮງທື່ີ ກະທບົ ພ້ອມລະບຊຸ ະນດິ ຂອງຄວາມແຮງດັ່ືງກ່າື ວ. ຄວາມແຮງເຄ່ງັື ລຊ ແລະ ນາ້ ໜກັ ຂອງວັດຖຸ (ຮູບ 16.2 ຂ). ສັງເກດ ແລະ ອ່ືານຄ່າື ຈາກເຄື່ອງວັດແທກຄວາມແຮງເປັນ F1, F2 ພ້ອມຄດິ ໄລື່ຄາື່ ນ້າໜັກ P ດ້ວຍ ການຊັ່ືງ ແລະ ບັນທກຶ ຂ້ມນູ ໃສື່ຕາຕະລາງລມຸື່ ນີ:້ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕາຕະລາງຂມ້ ູນທດົ ລອງ ທດົ ລອງ ������1 (N) ������2 (N) ������ (N) ������ (N) 1 2 3 4 5 ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ໃຫ້ແຕືລ່ ະກ່ືຸມນາຂ້ມນູ ໃນຕາຕະລາງມາຄິດໄລ່ື ແລະ ວິເຄາະການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງ F ແລະ P ເມືອ່ ວັດຖດຸ ຸນດືຽ່ ງ, ໂດຍໃຫນ້ ັກຮຽນຕອບຄາຖາມດັງ່ື ນີ້: ບນັ ດາຄວາມແຮງທີກ່ື ະທບົ ໃສືວ່ ັດຖຸຕອ້ ງມີ ລັກສະນະຄແນວໃດ, ວັດຖຸດງັື່ ກ່ືາວຈື່ງຶ ຈະຢູ່ືພາວະດນຸ ດື່ຽງ? ວິທສີ ງັ ລວມຄວາມແຮງທີືບ່ ຂື່ ະໜານກນັ ແມື່ນ ເຮັດແນວໃດ? ຫັກການຮບູ ສແີ່ື ຈຂາ້ ງຂະໜານແມ່ືນແນວໃດ? ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກືຸມ່ ລະໜຶງ່ື ຄົນປະກອບຄວາມຄິດເຫນັ ແລະ ແບ່ືງປັນຄາຕອບ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປັນເນ້ອໃນບດົ ຮຽນໂດຍຫຍດ້ ັື່ງນີ້: ເງ່ືອນໄຂວດັ ຖຸມີການດຸນດື່ຽງ, ຜົນບວກ r r rr ບນັ ດາຄວາມແຮງເທາົື່ ສນູ : F1 + F2 + P = 0 . ຖາ້ ຍ້າຍຂະໜານບັນດາເວັກເຕີຄວາມແຮງດ່ືັງກ່ືາວຕາມ ລວງຂະໜານກັບຕວົ ມັນເອງຈນົ ເຖິງຈຸດຕດັ ກັນ O ຊອກຄວາມແຮງສັງລວມໂດຍໃຊຫ້ ັກການຮູບສ່ືແີ ຈ r rr ຂາ້ ງຂະໜານ. ຈາກປາຍເວັກເຕີ r F1 ຂີດເສນ້ັ ຂະໜານກັບເວກັ ເຕີ F2 ແລະ ຈາກປາຍເວັກເຕີ F2 ຂດີ ເສ້ັນ ຂະໜານກບັ ເວັກເຕີ F1 , ຈຸດຕດັ ຂອງສອງເສັ້ນຂະໜານທອ່ີື ອກຈາກປາຍເວກັ ເຕີທັງສອງເປັນຈດຸ ປາຍ r rr ເວັກເຕສີ ງັ ລວມ, ກ່າື ວຄ: F = F1 + F2 . 134

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂັນ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກ່ືຸມສະຫຸບເນ້ອໃນບດົ ຮຽນທ່ືີດາເນີນໃນກິດຈະກາ, ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸ່ືມລະໜງ່ຶື ຄົນສະຫຸບ ເນອ້ ໃນບດົ ຮຽນທືໄ່ີ ດຮ້ ຽນມາ ພ້ອມສົນທະນາແບ່ືງປນັ ບດົ ຮຽນທີໄ່ື ດຮ້ ຽນມາ. ຄູສະຫບຸ ຄນຄວາມດຸນດືຽ່ ງ ຂອງວດັ ຖຸທີຖກກະທບົ ດ້ວຍບນັ ດາຄວາມແຮງທ່ບີື ່ືຂະໜານກັນມີເງ່ືອນໄຂຫຍງັ ແດື່ ພອ້ ມແບ່ືງປັນເນ້ອໃນ r r rr ບດົ ຮຽນໂດຍຫຍ້ດັງ່ື ນ:້ີ ຜົນບວກບັນດາຄວາມແຮງທືີກ່ ະທົບໃສວ່ື ດັ ຖດຸ ືັ່ງກາ່ື ວເທ່ົືາສູນ: F1 + F2 + P = 0 ລວງຂອງຄວາມແຮງນອນໃນໜ້າພຽງດຽວກັນ ແລະ ຕັດກັນທ່ີຈື ຸດ O ຄວາມແຮງທັງ 3 ບ່ືຂະໜານກນັ ແລະ ມີເສ້ັນແກື່ຍາວຕັດກັນ, ຜົນການສງັ ລວມຂອງສອງຄວາມແຮງຈະຕ້ອງດຸນດື່ຽງກບັ ຄວາມແຮງທີ 3, rr r ກືາ່ ວຄ: F1 + F2 = − P . ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 30 ນາທີ ເພ່ືອດາເນນີ ກິດຈະກາ 3 ໃຫສ້ າເລັດ. ກິດຈະກາທີ 4: ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ີຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານກນັ ມທີ ິດດຽວກນັ • ຈຸດປະສົງ: ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນອະທິບາຍໄດ້ກ່ືຽວກັບຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖຸ ທຖ່ີື ກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານກນັ ມທີ ິດທາງດຽວກັນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດປະຕິບັດການທດົ ລອງ ແລະ ສະຫຸບກື່ຽວກບັ ຜນົ ການທດົ ລອງກຽື່ ວກບັ ຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງຂອງວດັ ຖຸທີຖກກະທບົ ດ້ວຍຄວມແຮງ ຂະໜານກນັ ມີທດິ ທາງດຽວກນັ . • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ເຄ່ອື ງວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ບັນທດັ ແຂງ ແລະ ເບາົ , ດິນໜຽວ ຫ ສງິື່ ໃດໜງ່ືຶ ທີ່ືມລີ ັກສະນະໜຽວ, ໂຕນ້ ຊິງ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສອນແບບທົດລອງເປນັ ວິທີສດິ ສອນ, ແບງ່ື ນັກຮຽນອອກເປັນກືຸ່ມລະ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນຕາມຂນ້ັ ຕອນດັ່ືງນີ້: ຮບູ 16.3 ການສງັ ລວມຄວາມແຮງເພ່ອື ໃຫເ້ ກີດຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸ 135

ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ໃຫ້ແຕ່ລື ະກ່ືມຸ ສັງເກດຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງຂອງວັດຖທຸ ືີຖ່ ກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານກນັ , ມີທິດ ດຽວກັນທເ່ືີ ກດີ ຂ້ຶນໃນຊີວິດປະຈາວນັ . ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜຶງື່ ຄນົ ຍກົ ຕວົ ຢື່າງ ແລະ ອະທິບາຍການ ສັງເກດ. ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນສັງເກດຮບູ ຫ ວິດໂີ ອກ່ຽື ວກບັ ວດັ ຖທຸ ີ່ືຖກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງໜານກັນ. ລັກສະນະການສັງລວມຄວາມແຮງເພືອ່ ໃຫ້ວັດຖຸດຸນດຽ່ື ງ ຄດັ່ືງໃນຮບູ 16.3. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຂສ້ ົມມຸດຖານກຽ່ື ວກບັ ຄວາມດນຸ ດ່ືຽງຂອງວັດຖຸທື່ຖີ ກກະທົບດວ້ ຍສອງຄວາມ ແຮງຂະໜານກັນ ແລະ ມີທິດດຽວກັນ. ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜງື່ຶ ຄນົ ນາສະເໜີຂ້ສົມມດຸ ຖານ ພ້ອມວທິ ີທົດ ສອບຂສ້ ົມມຸດຂອງກຸື່ມຕົນ. ຄສູ ະຫຸບ ແລະ ແບ່ືງປັນຂ້ສົມມຸດຖານດ້ວຍການຕງ້ັ ຄາຖາມດື່ັງນ້:ີ ທອ່ື ນວັດຖຸ rr AB ຖກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງ F1 ແລະ F2 ຂະໜານກນັ ແລະ ມີທດິ ດຽວກນັ . ວິທສີ ງັ ລວມສອງຄວາມ ແຮງຈະເຮດັ ແນວໃດ? 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂັ້ນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ເພອື່ ທົດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານຂາ້ ງເທິງ, ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກືມຸ່ ສົນທະນາເພອື່ ສ້າງບດົ ທດົ ສອບ, ຈາກນັ້ນ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜື່ງຶ ຄົນນາສະເໜີຊ່ືບດົ ທດົ ລອງພ້ອມຈຸດປະສົງ, ອຸປະກອນທຕ່ືີ ້ອງການ, ຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທທີ ດົ ລອງ. ຄູສະຫຸບ ແລະ ແບື່ງປັນບົດທົດລອງກືຽ່ ວກບັ ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖ.ຸ ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ດາເນີນການທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມດາເນີນການທດົ ລອງ, ໂດຍເລ່ືີມຕ້ົນຈາກການສຶກສາ ແລະ ຕດິ ຕ້ງັ ອປຸ ະກອນດວ້ ຍ ການຕດິ ຕາມ ແລະ ແນະນາຢາ່ື ງໃກຊ້ ິດຂອງຄ.ູ ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖທຸ ີຖື່ ກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະ ໜານກັນ ແລະ ມີທດິ ດຽວກັນ. ໃຫ້ແຕລ່ື ະກ່ືມຸ ນັກຮຽນຕິດຕງ້ັ ອປຸ ະກອນ ຄດງ່ືັ ໃນຮູບ 16.4 ລືຸ່ມນ້ີ ພອ້ ມເຮັດ ທດົ ລອງໂດຍປື່ຽນຄາື່ F1 , F2 ແລວ້ ວັດແທກໄລຍະຫື່າງ d1 , d2 ທຽບກັບຈດຸ ດນຸ ດຽ່ື ງ O ພອ້ ມບັນທກຶ ຂ້ ມູນໃສືຕ່ າຕະລາງລມຸ່ື ນີ:້ ������ ������1 ������ ������2 ������ ຕາຕະລາງບນັ ທກຶ ຂມ້ ນູ ������1(N) ������1(m) ���Ԧ���1 ������1 ���Ԧ���2 ທດົ ລອງ ������1(N) ������1(m) ������2 1 2 ���Ԧ��� 3 ຮູບ 16.4 ຄວາມດນຸ ດ່ຽື ງຂອງວດັ ຖຸຖກກະທບົ ດ້ວຍ ຄວາມແຮງຂະໜານກັນມີທິດດຽວກນັ 136

ຂ້ັນຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ ຄແູ ນະນາໃຫ້ແຕື່ລະກຸືມ່ ນາຂມ້ ນູ ໃນຕາຕະລາງມາວິເຄາະເຖິງເງ່ືອນໄຂຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວດັ ຖຸທື່ີ ຖກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງຂະໜານ ແລະ ມທີ ດິ ດຽວກັນ. ຄແູ ບ່ືງປັນວິທກີ ານວເິ ຄາະໂດຍໃຫ້ແຕລ່ື ະກ່ືຸມ ນັກຮຽນພຈິ າລະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມດັື່ງນ:ີ້ ການປືຽ່ ນແປງຄ່ືາຂອງຄວາມແຮງ F ແລະ ໄລຍະຫືາ່ ງ d ມີການພົວພນັ ກນັ ຄແນວໃດ? ສງັ ເກດຂ້ມູນໃນຕາຕະລາງ, ສົນທະນາໃນກືຸ່ມເພື່ອວເິ ຄາະການພົວພນັ ລະຫວາື່ ງຄວາມແຮງກະທບົ F ແລະ ໄລຍະຫືາ່ ງ d ພ້ອມຄາຕອບຄ: ເມ່ືອຄ່ືາຄວາມແຮງ F ເພີືມ່ ຂຶ້ນ ຄາື່ ໄລຍະຫ່ືາງ d ຫດຸ ລົງ. ຈຸດດນຸ ດຽື່ ງ O ຂອງທືອ່ ນວດັ ຖຸ AB ໄດ້ແບ່ືງໄລຍະຫື່າງລະຫວາ່ື ງ O1 ແລະ O2 ເປັນສອງໄລຍະຫື່າງທີື່ເປັນອັດຕາສ່ວື ນພົວພນັ ປ້ີນກັບຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງກະທບົ . ຂ້ັນຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກືຸ່ມສະຫຸບເນອ້ ໃນບົດຮຽນໃນກິດຈະການີ້, ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜ່ືຶງຄົນສະຫບຸ ເນ້ອໃນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບດົ ຮຽນໂດຍຫຍ້ພອ້ ມສະເໜີສງື່ິ ທືຕີ່ ້ອງການຢາກຮຽນເພືມ່ີ ຕື່ມ. ຄສູ ັງລວມ ແລະ ແບືງ່ ປັນບົດສະຫຸບຫຍ້ ການພົວພນັ ດ່ັືງກ່ືາວເປນັ ຄາເວ້ົາ ແລະ ເປັນສົມຜົນ. ຄວາມແຮງທເ່ືີ ຮັດໃຫວ້ ັດຖດຸ ນຸ ດ່ືຽງຄຄວາມແຮງ ສງັ ລວມ F ເປນັ ຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທບົ ໃສືຈ່ ດຸ ດນຸ ດຽ່ື ງ O ເຮັດໃຫ້ວດັ ຖຸບເື່ ໜງັ ຕງີ (ຢືູ່ພາວະດນຸ ດື່ຽງ) ແລະ ພົວພນັ ກັບຄວາມແຮງພາກສ່ວື ນຕາມສູດ: F1 = d2 ແລະ F = F1 + F2 F2 d1 ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 30 ນາທີ ເພື່ອດາເນີນກດິ ຈະກາ 4 ໃຫສ້ າເລັດ. ກິດຈະກາທີ 5: ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖຸທີຖກກະທບົ ດວ້ ຍສອງຄວາມແຮງຂະໜານກນັ ແລະ ມທີ ດິ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ໃຫນ້ ັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາເງື່ອນໄຂຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຖຸ ກ ກະທົບດ້ວຍສອງຄວາມແຮງຂະໜານທີື່ມທີ ດິ ກົງກັນຂາ້ ມ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍການດຸນດ່ຽື ງ, ສາມາດ ເຮັດທົດລອງ ເພອ່ື ສ້າງສູດກືຽ່ ວກັບຄວາມດນຸ ດ່ືຽງຂອງວັດຖຖຸ ກກະທົບດວ້ ຍ ສອງຄວາມແຮງຂະໜານ ແລະ ມທີ ິດກງົ ກັນຂ້າມກັນ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປຶມ້ ຕາລາ, ເຄອ່ື ງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ, ໄມບ້ ັນທັດຍາວ (ທືອ່ ນວດັ ຖຸ AB ), ດິນ ໜຽວ ຫ ສງື່ິ ໃດໜືຶ່ງທ່ມືີ ີລັກສະນະໜຽວ, ໂຕ້ນຊິງ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສອນແບບທດົ ລອງເປັນວິທີສິດສອນ, ແບງື່ ນັກຮຽນອອກເປນັ ກ່ືຸມລະ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນຕາມຂນັ້ ຕອນດັ່ືງນ:້ີ ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກ່ືຸມສັງເກດພອ້ ມຍກົ ຕວົ ຢ່າື ງກື່ຽວກັບຄວາມດຸນດຽ່ື ງໃນກລະນີວັດຖທຸ ຖ່ືີ ກກະທົບດວ້ ຍ ຄວາມແຮງຂະໜານກັນ ແລະ ມທີ ດິ ກງົ ກັນຂາ້ ມທື່ີເກດີ ຂນ້ຶ ໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ, ຄູ ໃຫ້ນັກຮຽນປະມານ 1-2 ຄົນ ປະກອບຄວາມເຫນັ , ຄສູ ງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມຕັ້ງຕາຖາມດັື່ງນ:້ີ ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວັດຖຸກລະນີທີຖ່ື ກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງຂະໜານກັນ ແລະ ມທີ ດິ ກງົ ກັນຂ້າມມີ ລກັ ສະນະຄແນວໃດ? 137

ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມນັກຮຽນສ້າງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານກື່ຽວກັບຄວາມດນຸ ດ່ຽື ວດ້ວຍການແຕ້ມຮູບ, ໃຫຕ້ າງໜ້າ ກຸ່ືມລະໜງຶື່ ຄົນນາສະເໜຂີ ້ສົມມຸດພ້ອມອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ວທິ ີທດົ ສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານດ່ືັງກື່າວ. ຄູແບ່ືງປັນຂ້ສົມມຸດຖານຂອງຕນົ ຕນື່ ັກຮຽນດືງັ່ ນີ:້ ສມົ ມຸດທ່ອື ນວດັ ຖຸ AB ຖກກະທົບພອ້ ມກນັ ດ້ວຍຄວາມ rr r ແຮງ F1 , F2 ແລະ F3 ໃສ່ືຈຸດ O1 , O2 ແລະ ຈຸດ O ຕາມລາດບັ . ຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖຸ AB ຂ້ຶນກັບ ໄລຍະຫ່ືາງຈາກຈຸດກະທົບຄວາມແຮງເຖິງຈດຸ ປນ່ືິ ຂອງວັດຖດຸ ັື່ງກ່ືາວ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ເພອື່ ທດົ ສອບຂ້ສົມມຸດຖານ, ຄູໃຫແ້ ຕືລ່ ະກືຸ່ມສ້າງບົດທົດລອງເພ່ອື ສຶກສາຄວາມດຸນດືຽ່ ງຂອງວັດຖຸ ຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານມທີ ດິ ກົງກັນຂາ້ ມ. ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜືງຶ່ ຄົນ ນາສະເໜບີ ົດທດົ ລອງ ພອ້ ມຈຸດປະສົງການທດົ ລອງ, ອປຸ ະກອນທດົ ລອງ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທທີ ົດລອງ. ຄູສັງລວມບົດທດົ ລອງ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂອງທກຸ ກືມຸ່ ແລະ ແບ່ງື ປັນບົດທົດລອງໃຫ້ແຕ່ລື ະກືຸ່ມນັກຮຽນດືັ່ງນ້:ີ ເຮັດທດົ ລອງເພ່ອື ສຶກສາການພົວພັນ ລະຫວື່າງ F1 , d1 ແລະ F2 , d2 ພາຍໃຕ້ເງອື່ ນໄຂຂອງທ່ອື ນວດັ ຖຸ AB ຢູື່ພາວະດຸນດຽ່ື ງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກືມຸ່ ຕດິ ຕັ້ງອຸປະກອນ ດັື່ງໃນຮູບ 16.5 ແລະ ດາເນີນການທົດລອງເພອ່ື ທົດສອບຂ້ສົມມຸດ ຖານ ດ້ວຍການຕິດຕາມແນະນາຢືາ່ ງໃກ້ຊດິ ຂອງຄູ. ���Ԧ���1 ������1 ���Ԧ���3 ���Ԧ���1 ������1 ���Ԧ���3 ������ ������2 ������ ������ ������ ������2 ������ ������1 ������ ������1 ������2 ������ ���Ԧ���2 ���Ԧ���2 ���Ԧ��� ຮູບ 16.5 ການຕດິ ຕັງ້ ອຸປະກອນ ແລະ ທົດລອງ ຮບູ 16.6 ການຕດິ ຕ້ັງອປຸ ະກອນ ແລະ ທົດລອງ r r r rrr ສົມມຸດໃຫ້ ເປັນຈດຸ ປ່ືິນ, ຄວາມແຮງສັງລວມຂອງ ແລະ ແມື່ນ F , ຊຶືງ່ F = Fr2 − F1 . O r F1 F2 r F2 , ຮກັ ສາໄລຍະຫື່າງ ໃຫ້ຄງົ ທືີ່. (2) ຮັກສາຄືາ່ ຂອງ (1) ປ່ຽື ນຄ່າື ຂອງ F1 ແລະ d1 ແລະ d2 F1 ແລະ r ຄງົ ທ່ືີ, F2 ປຽື່ ນແປງໄລຍະຫ່າື ງ d1 ແລະ d2 ແລະບັນທກຶ ຄືາ່ ທັງໝົດໃສ່ືຕາຕະລາງ. r r rr ທົດລອງ F1 (N) d1 (m) F2 (N) d2 (m) F3 (N) d3 (m) F4 (N) d4 (m) 1 2 3 4 5 138

ຂັນ້ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກືຸ່ມນາຂມ້ ູນໃນຕາຕະລາງມາວເິ ຄາະເງື່ອນໄຂຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖຸກລະນຄີ ວາມ ແຮງຂະໜານ ແຕມ່ື ທິ ດິ ກົງກັນຂ້າມກະທົບໃສື່ທ່ອື ນວດັ ຖຸ AB ພ້ອມທັງພິຈາລະນາດ້ານລວງ, ທດິ , ຈຸດ ກະທົບ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງສງັ ລວມ F ພວົ ພັນກັບ F3 ຄແນວໃດ? ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກຸື່ມລະໜຶງ່ື ຄົນນາສະເໜີຜນົ ການວເິ ຄາະ ແລະ ຂມ້ ູນທດົ ລອງ, ແຕື່ລະກມຸ່ື ສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນຜນົ ການທົດລອງ ແລະ ຂມ້ ູນພ້ອມທງັ ສະເໜີແນະວິທປີ ບັ ປງຸ ການທດົ ລອງໃຫ້ດີຂຶ້ນ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ແບ່ງື ປັນຜົນການວເິ ຄາະທືີຖ່ ກຕອ້ ງໂດຍຫຍ້ດັື່ງນີ້: ເງືອ່ ນໄຂທີເຮັດໃຫ້ທອນວັດຖຸ AB ມີຄວາມດຸນດ່ືຽງ: ຂະໜາດຄວາມແຮງສັງລວມ F = F2 − F1 ຈະຕ້ອງເທາ່ົື ກັບຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງ F3 , ມຈີ ຸດກະທບົ ດຽວກັນ O ແຕືມ່ ີທິດກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ທິດຂອງ F3 . ຄວາມແຮງ F ຕ້ອງມີຂະໜາດເທົ່າື ກັບຂະໜາດຄວາມແຮງ F3 , ກະທບົ ໃສື່ຈຸດດຽວກັນ O ແຕມື່ ີທດິ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກງົ ກັນຂ້າມກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມສະຫບຸ ໂດຍຫຍ້ເນ້ອໃນ ແລະ ເງອື່ ນໄຂຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວັດຖຸທີື່ຖກກະທບົ ດ້ວຍ ຄວາມແຮງຂະໜານມທີ ດິ ກົງກັນຂ້າມ. ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜຶືງ່ ຄນົ ນາສະເໜແີ ລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫັນ, ຄູສັງລວມ ແລະ ສະຫຸບເນ້ອໃນໂດຍຫຍ້ດງື່ັ ນ:ີ້ ເງ່ືອນໄຂດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖທຸ ີ່ຖື ກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງ rr r rr ຂະໜານກນັ ແລະ ມີທດິ ກົງກັນຂ້າມກຄ: F = − F3 , ໃນນີ້ F3 = F2 − F1 ຫ ເວາ້ົ ແບບຕືາ່ ງໄດອ້ ີກດືັງ່ ນີ້: ເງ່ອື ນໄຂດຸນດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖຸທຖື່ີ ກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຂະໜານກັນ ແລະ ມີທິດດຽວກນັ ຄ: F1 = d2 ຫ F2 d1 ອີງຕາມຫັກການໂມມງັ ຄວາມແຮງ, ທຽບໃສ່ຈື ຸດປ່ືິນ O ກ່ືຄ: F1d1 = F2d2 → F1 = d2 F2 d1 ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 30 ນາທີ ເພອ່ື ດາເນີນກດິ ຈະກາ 5 ໃຫສ້ າເລັດ. 139

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 6: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ອື ປະເມນີ ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກບັ ມະໂນ ພາບໂມມັງຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງຂອງວັດຖຸທີືຖ່ ກກະທົບ ດ້ວຍຄວາມບຂ່ື ະໜານ ແລະ ຄວາມແຮງຂະໜານ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍໂມມງັ ຄວາມແຮງ, ເງື່ອນໄຂຄວາມດນຸ ດື່ຽງຂອງວດັ ຖທຸ ຖ່ືີ ກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງກລະນີ ຕ່າື ງໆ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປຶ້ມແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກື່ມຸ ຍື່ອຍເປນັ ວິທກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກ ເປັນກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫແ້ ກບ້ ົດເລກຕົວຢ່າື ງຢື່ໜູ າ້ 158, 162, 164 ພອ້ ມຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດເລກແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 8 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນໜ້າ 165-166. ແຕືລ່ ະກຸ່ືມມເີ ວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດງ່ັື ກາື່ ວ. ຫງັ ຈາກນນັ້ , ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜື່ຶງຄນົ ຂ້ນຶ ມາຕອບເພ່ອື ແບື່ງປັນ ແລກປື່ຽນວິທກີ ານຕອບກືຸ່ມລະໜຶ່ງື ຂ້. ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫນັ ພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດ ຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜົນຈົນໃຫແ້ ນື່ໃຈນກັ ຮຽນທຸກຄົນເຂົ້າໃຈວທິ ກີ ານຕອບຄາຖາມ. ຫາກມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດັງື່ ກືາ່ ວຈະໄດແ້ ບ່ືງໃຫ້ນກັ ຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປນັ ວຽກບາ້ ນແລວ້ ສ່ົືງໃຫ້ ຄໃູ ນຊ່ວືົ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 140

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 17 ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ບ່ືີ ມ່ື ແີ ກນປນ່ິື ແລະ ມແີ ກນປນື່ິ ເຄອື່ ນທ່ີື (Equilibrium with and without Rotation Axis) ເວລາ 3 ຊວ່ືົ ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ວິທກີ ານົດຈຸດຖ່ວື ງໜັກຂອງວັດຖທຸ ມ່ືີ ີຮູບຮາ່ື ງທາງເລຂາຄະນິດແຕກ ຕືາ່ ງກນັ ແລະ ຄຸນລັກສະນະຈຸດຖືວ່ ງໜັກຂອງວັດຖ.ຸ 2) ຈາແນກຄວາມແຕກຕາ່ື ງລະຫວືາ່ ງຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖທຸ ື່ບີ ່ມື ີແກນປ່ືິນ ແລະ ມີແກນປນິື່ ເຄືອ່ ນທ.່ີື 3) ນາໃຊ້ສດູ ກ່ືຽວກັບຈຸດຖ່ວື ງໜກັ ຂອງວັດຖຸ, ເງື່ອນໄຂການດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖຸທບີື່ ື່ມີແກນປ່ືິນ ແລະ ມີແກນປ່ິືນເຄອ່ື ນທີື່ ເພືອ່ ແກບ້ ົດຝຶກຫັດໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ. 2. ເນອ້ ໃນ - ຈຸດຖ່ວື ງໜັກຂອງວດັ ຖຸໃດໜ່ຶືງແມື່ນຢູ່ືບອື່ ນຕັດກນັ ຂອງບັນດາເສ້ັນທືລ່ີ າກຈາກຂອບຜ່ືານວັດຖຸນັ້ນ ຕາມລວງຕ້ັງ (ດ່ິືງ). - ຄວາມດຸນດືຽ່ ງສະຖດິ ແມນ່ື ກລະນຄີ ວາມແຮງສັງລວມທີື່ກະທບົ ໃສ່ືວັດຖເຸ ທື່າົ ສນູ ແລະ ວັດຖຸຢືຄູ່ ົງ ທືີ່ (ຢດຸ ນ້ິງ). - ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຸທ່ືີມີແກນປິ່ືນເຄື່ອນທແ່ືີ ມືນ່ ກລະນໂີ ມມງັ ຄວາມແຮງສັງລວມຂອງວດັ ຖຸ ເທາ່ືົ ສູນ. ∑ ���ሬሬ���Ԧ = ሬ0Ԧ. 3. ສ່ກື ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປ້ຶມຄ່ືູມຄູ, ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ບັນທັດ, ສ່ກື ານສອນອື່ນໆທີືກ່ ່ຽື ວຂອ້ ງ ແລະ ສາມາດຜະລດິ ເອງ. - ອຸປະກອນທດົ ລອງ: ວັດຖຸທີ່ືມີຮູບຮາ່ື ງເລຂາຄະນິດແຕກຕ່ືາງກັນ, ລູກດືິ່ງ, ເສ້ນັ ດາ້ ຍເຄອື່ ງ ວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕນ້ ຊງິ , ຊຸດໝາກລອ໊ ກ, LCD-Projector ແລະ ຄອມພິວເຕີ (ຖ້າມີ). 141

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາົ່ື • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອື່ ກວດຄນຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈກຽື່ ວກບັ ໂມມັງ ຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວັດຖທຸ ີ່ືຖກກະທົບດວ້ ຍສອງຄວາມ ແຮງກລະນີຕາື່ ງໆ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍນິຍາມໂມມັງຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວັດຖຸ, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດຝຶກຫັດໃນປຶ້ມແບບ ຮຽນໄດຖ້ ກຕ້ອງ ແລະ ຄົບຖ້ວນ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປຶ້ມແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄູ-ແລກປຽ່ື ນບົດຮຽນ ເປນັ ວທິ ກີ ານສອນ ແລະ ຄູ ເລີືມ່ ຕົນ້ ດ້ວຍການໃຫນ້ ັກຮຽນຕອບຄາຖາມຕືໄ່ ປນ້ີ: 1) ຄວາມແຮງຖວື່ ງໜັກ ແລະ ນາ້ ໜັກຂອງວດັ ຖແຸ ມ່ືນຫຍງັ ? 2) ໂມມັງຄວາມແຮງມີບົດບາດສາຄັນຄແນວໃດ? 3) ມວີ ທິ ີສງັ ລວມເວກັ ເຕີຄວາມແຮງທີືມ່ ີລວງຂະໜານກນັ , ມີທດິ ດຽວກນັ ແລະ ມີທດິ ຕື່າງກັນ ແນວໃດ? ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕລື່ ະຄນົ ອືາ່ ນຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດ້ວຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນັ້ນຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຈັບ ຄ່ກືູ ັນສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊິືງ່ ກນັ ແລະ ກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫ້ນັກຮຽນນັງ່ື ເປັນຄ່ືູ, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສົນທະນາ, ແລກປ່ຽື ນຄາຕອບເຊ່ິືງກນັ ແລະ ກັນ ພ້ອມອະທິບາຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປື່ຽນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕ່ລື ະຄູືສ່ າເລັດ, ຄູ ໃຫຕ້ າງໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜົນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜຄີ າຕອບ, ສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫັນກື່ຽວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປື່ຽນຄາຕອບສ້ິນສຸດ, ຄສູ ະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ືງ ປັນຄາຕອບທຖີ່ື ກຕ້ອງໂດຍຫຍໃ້ ຫ້ນກັ ຮຽນ, ຊືຶ່ງມເີ ນ້ອໃນດງ່ືັ ນ້ີ: 1) ຄວາມແຮງຖື່ວງໜັກຂອງວັດຖແຸ ມນ່ື ປະລມິ ານຟີຊິກສນັ ຍະລັກດວ້ ຍ P ຊື່ຶງ P = mg , m ຄ ມວນສານຂອງວັດຖຸ ແລະ g 9,8−10 m/ s2 ຄວາມເລງື່ັ ດງຶ ດດູ ຂອງໜວ່ື ຍໂລກ, ນ້າໜກັ ຂອງ ວດັ ຖກຸ ແມ່ືນປະລິມານຟີຊິກທສືີ່ ນັ ຍະລກັ ດ້ວຍ P ແລະ P = mg . ໂດຍທ່ືົວໄປສອງປະລມິ ານ ນ້ີແມນື່ ອັນດຽວ ແລະ ມຄີ າື່ ເທາ່ືົ ກັນ, ແຕ່ເື ມ່ອື ວດັ ຖຸມີການເຄອື່ ນທື່ີຂຶ້ນເທງິ ຫ ລງົ ລືຸ່ມຕາມລວງ ຕັງ້ , ນ້າໜກັ ຂອງວດັ ຖຸໃດໜຶ່ືງອາດຈະນ້ອຍກວື່າ, ເທາ່ືົ ກັນ ຫ ໃຫຍ່ກື ວ່ືາຄວາມແຮງຖື່ວງໜກັ . 2) ໂມມັງຄວາມແຮງມີບົດບາດສາຄນັ ຄສາມາດເຮັດໃຫ້ວດັ ຖເຸ ກດີ ການປ່ິືນອ້ອມແກນ ຫ ປິືນ່ ອ້ອມຈດຸ ໃດໜງ່ືຶ ໄດ້ 142