ຟີຊິກສາດ ມ.5 (PhysicsM5_eesdpw)

ຂັ້ນຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນທກຸ ກຸ່ືມນາສະເໜຂີ ສ້ ມົ ມຸດຖານ ແລະ ວິທທີ ດົ ສອບຂ້ ສມົ ມຸດຖານຂອງຕນົ . ຄູສັງລວມ ທຸກຄວາມຄິດເຫນັ ແລະ ແນະນາວິທີ ການທົດສອບຂ້ສົມມຸດຖານໄດແ້ ກື່: ອະທິບາຍອປຸ ະກອນ, ຈດຸ ປະສົງ ການທດົ ລອງ ແລະ ວິທດີ າເນນີ ການທົດລອງ: ມັດກ້ອນຫີນ ຫ ວັດຖຸນອ້ ຍ ດ້ວຍເຊອກແລບ (Nylon) ແລວ້ ແກວງ່ື ໃຫ້ເຄື່ອນທີື່ມົນ. ຄສູ າທິດການທດົ ລອງ ແລະ ການນາໃຊແ້ ບບຈາລອງໃຫ້ນັກຮຽນສັງເກດ. ໃຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມ ຮູບ 4.5 ເສັ້ນໂຄຈອນ ເຮັດທດົ ລອງເພືອ່ ວເິ ຄາະການພົວພັນລະຫວາື່ ງປະລິມານຟີຊກິ ທ່ືກີ ຽື່ ວ ຂ້ອງ ການເຄື່ອນທີືມ່ ົນ ກັບການເຄື່ອນທີມ່ື ົນ. ໃນການເຄື່ອນທ່ມີື ົນສະເໝີ, ຄວາມໄວສະເລ່ຍື ບ່ແື ມ່ນື ຄື່າທື່ີບ່ົືງບອກເຖິງການເຄ່ອື ນທືີ່ໄວ ຫ ຊ້າໃນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂະນະທືພ່ີ ຈິ າລະນາ, ແຕ່ືເປນັ ຄື່າທີ່ບື ົ່ືງບອກເຖິງການເຄ່ືອນທໄ່ີື ວ ຫ ຊາ້ ບນົ ເສ້ັນທາງໃນໜືຶ່ງເວລາຮອບ ວຽນ. ໃຫແ້ ຕ່ລື ະກືຸ່ມສັງເກດການປ່ຽື ນແປງຂອງຄວາມໄວ ແລະ ຄວາມເລັື່ງເຂ້ົາສນູ . ປະລິມານການ ປື່ຽນແປງຄວາມໄວເປັນຄື່າທື່ີບົ່ງື ບອກເຖງິ ລັກສະນະການເຄອ່ື ນທໄ່ືີ ວ ຫ ຊ້າ ຫ ບ່ື? ຍ້ອນຫຍັງ? ຮບູ 4.6 ການເຄອື່ ນທີື່ມນົ ຂອງກອ້ ນຫນີ ທືີ່ມດັ ຮບູ 4.7 ການເຄອ່ື ນທ່ືີມນົ ໂດຍໃຊ້ ດວ້ ຍເຊອກແລບແລວ້ ແກວງື່ ໂປຣແກມການຈາລອງ ຄວາມໄວຊ່ື ແລະ ຄວາມໄວມມຸ ໃນການເຄ່ືອນທມ່ືີ ົນ: ຂະໜາດຄວາມໄວຊ່ືໃນການເຄ່ືອນທມື່ີ ົນ: ������ = ������������ , (������������, ������������ ≪). ໃນການເຄ່ືອນທມ່ືີ ົນສະເໝີ, ຄວາມໄວ ������������ ຢ່ືູທຸກໆຈຸດເທງິ ເສັ້ນໂຄຈອນມຂີ ະໜາດເທົື່າກັນ. ໃນນ້ີ ���������Ԧ���(������������ ≪) ແມ່ືນເວັກເຕເີ ຄອ່ື ນຍ້າຍ. ເວັກເຕີຄວາມໄວ ແລະ ຂະໜາດຂອງມັນມີສດູ ຄິດໄລື່ດັ່ືງນ:ີ້ r r v = S →v = S t t ຄວາມໄວມຸມການເຄ່ອື ນທ່ີືມນົ : =  t ກລະນີການເຄື່ອນທີມື່ ນົ ສະໝາ່ື ສະເໝີ (  = const ) ມຫີ ວົ ໜືວ່ ຍ rad/s. ຈາກການພວົ ພັນ: 1rad = 180o ຫ 1o =  rad  180o 43

ເວລາຮອບວຽນ (T ) ການເຄື່ອນທມ່ີື ົນ ຊືຶ່ງ T = 2 . ແລະ ຄວາມຖ່ີືການເຄ່ືອນທີື່ມົນ ( f) ຊ່ງືຶ ພົວພັນ  ກບັ ຄວາມໄວມມຸ ແລະ ເວລາຮອບວຽນຕາມສູດ: f =1 =  (1/ s  Hz) . ຄວາມໄວຊື່ ແລະ ຄວາມ T 2 ໄວມມຸ ຄດິ ໄລື່ຕາມສດູ v =r . ຂ້ັນຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມສະຫຸບສື່ິງທີື່ໄດ້ຮຽນ ແລະ ກາໄດ້ໃນກິດຈະການີ້, ໃຫ້ຕາງໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 1-2 ຄນົ ສະຫບຸ ເນ້ອໃນບດົ ຮຽນທີ່ໄື ດສ້ ຶກສາ ແລະ ວເິ ຄາະໃນກິດຈະການ້ີ. ຄູສະຫຸບເນອ້ ໃນໂດຍຫຍ້ດືັ່ງນ້:ີ r rr r v v2 − v1 ການພົວພັນລະຫວື່າງຄວາມເລ່ືງັ ແລະ ຄວາມໄວໃນການເຄອ່ື ນທມີ່ື ນົ ສະເໝມີ ີດັ່ືງນ້:ີ a = t = t , ���Ԧ��� ↑↑ ∆���Ԧ��� ເມ່ອື ∆������ ≪ ມີຄື່ານອ້ ຍໆ, ເມືອ່ ∆������ ນ້ອຍໆ ∆���Ԧ��� → ���Ԧ��� ມທີ ດິ ທາງເຂົ້າຫາໃຈກາງວງົ ມົນ ເອ້ີນວື່າ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄວາມເລື່ັງເຂ້ົາສູນ. ຂະໜາດຂອງຄວາມເລງັ່ື ເຂົ້າສູນຄິດໄລື່ຕາມສດູ : ac = v2 = r 2 r ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 45-50 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາທີ 3 ນີໃ້ ຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 4. ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສົງ: ເພື່ອປະເມີນຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກັບການເຄື່ອນ ທີມື່ ນົ , ສດູ , ປະລິມານຟີຊິກທີ່ືສັນຍະລັກການເຄື່ອນທີື່ມົນ ແລະ ຫົວ ໜ່ືວຍທ່ີືກື່ຽວຂ້ອງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກກື່ຽວກັບການເຄື່ອນທ່ືີມົນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄື່ອງຄິດເລກ, ເຄື່ອງແທກມຸມ... ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກືຸ່ມຍືອ່ ຍເປນັ ວິທກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນອອກ ເປນັ ກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂົາຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດຝຶກຫັດແຕຂ່ື ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 10 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ໜາ້ 33-34. ກດິ ຈະການ້ໃີ ຊ້ເວລາປະມານ 30 ນາທີ ໃນການເຮດັ ກິດຈະການ້.ີ ຫັງຈາກ ນ້ນັ , ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜ່ືຶງຄນົ ຂນຶ້ ມາຕອບເພ່ືອແບງື່ ປັນແລກປ່ືຽນວິທີການຕອບກືຸມ່ ລະໜື່ງຶ ຂ້. ຄໃູ ຫ້ ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທັງໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວທິ ີຕອບພ້ອມກບັ ເຫດຜົນ ຈນົ ໃຫແ້ ນ່ືໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄົນເຂົ້າໃຈວິທີການຕອບຄາຖາມ, ແກບ້ ົດເລກໄດ້. ຖ້າມເີ ວລາຈາກດັ , ຈາ ນວນຄາຖາມທີເຫອຈະໄດ້ແບື່ງໃຫນ້ ັກຮຽນເອົາໄປແກ້ເປັນວຽກບ້ານແລ້ວສົ່ືງໃຫຄ້ ໃູ ນຊົື່ວໂມງຮຽນຕືໄ່ ປ. 44

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບົດທີ 5 ຕວົ ຢາ່ື ງການແກບ້ ດົ ເລກການເຄ່ອື ນທຂືີ່ ອງວດັ ຖຸ ເນ້ອໃນຂອງບົດທີ 5 ເປນັ ພຽງການສອນລ້ມຄນບົດຮຽນທໄື່ີ ດຮ້ ຽນມາແລ້ວ. ເພື່ອບເື່ ປັນການສອນ ລ້ມຄນບົດຮຽນແບບເກ່າົື ຫາຍຄ້ງັ ແລະ ກເພື່ອປະຢັດເວລາ. ດງ່ືັ ນ້ັນ, ຮຽນສະເໜເີ ຖິງຄູສອນ ແລະ ຜທູ້ ີື່ ກື່ຽວຂ້ອງຈືົ່ງເອາົ ບດົ ເລກຕວົ ຢືາ່ ງໃນບົດທີ 5 ນ້ໄີ ປໂຮມໃສື່ກັບບົດທີກ່ື ຽ່ື ວຂ້ອງໃຫເ້ ປັນບົດເລກຕົວຢ່ືາງໃນ ບດົ ນ້ັນ ແລະ ບົດຝຶກຫດັ ໃນບດົ ນີ້ກໃຫເ້ ອົາໄປໂຮມກັບບົດດືງັ່ ກາ່ື ວພ້ອມເລີຍ. 45

ພາກທີ II. ຄວາມແຮງເດນີ ເຄອ່ື ນ (Dynamics) ເວລາ 10 ຊົວ່ ໂມງ I. ຜນົ ຮບັ ທຕ່ືີ ອ້ ງການ 1. ມາດຕະຖານດາ້ ນເນອ້ ໃນ ນັກຮຽນຕ້ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເຂົ້າໃຈກື່ຽວກັບມະໂນພາບຂອງຄວາມແຮງ, ວິທີການ ແຍກ ແລະ ການສັງລວມຄວາມແຮງ, ມະໂນພາບກ່ືຽວກັບຄວາມອຶ້ງຕຶ້ງ, ເນ້ອໃນກົດເກນຕື່າງໆຂອງນິວ ເຕນິ , ມະໂນພາບຄວາມແຮງດຶງດດູ ຈັກກະວານ, ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ, ຄວາມແຮງຮຸກຖູ ແລະ ຄວາມແຮງ ເຂາ້ົ ສູນ. 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ັດ 1) ພາຍຫັງຮຽນຈົບໃນພາກນ້ແີ ລ້ວ, ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງຄວາມ ແຮງ, ວທິ ແີ ຍກ ແລະ ສັງລວມເວັກເຕຄີ ວາມແຮງ. ສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍເນອ້ ໃນ ກົດເກນຕ່ືາງໆຂອງນິວເຕນິ . ສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງແຮງດຶງດູດ, ຈາແນກ ຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວ່າື ງນ້າໜັກ ແລະ ມວນສານຂອງວັດຖຸ. ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງ ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ. 2) ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດຈາແນກສນັ ຍະລກັ ຟຊີ ິກສາດກຽ່ື ວກບັ ຄວາມແຮງປະເພດຕືາ່ ງໆ ແລະ ສູດທີ່ສື ະແດງເຖິງການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງບນັ ດາປະລິມານດືງ່ັ ກືາ່ ວ. ສາມາດນາໃຊ້ຄວາມຮູ້ ແລະ ສດູ ເພື່ອຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກກື່ຽວກັບຄວາມແຮງໃນປ້ຶມແບບຮຽນ ແລະ ໃນ ຊີວິດປະຈາວນັ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ II. ສະມດັ ຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງສາມາດ.... ພາກທີ II. ຄວາມແຮງເດີນເຄືອ່ ນ (Dynamics) 1) ການົດມະໂນພາບກື່ຽວກັບຄວາມແຮງ, ປະລິມານຟີຊິກ ແລະ ຫົວໜວື່ ຍທສ່ີື ັນຍະລກັ ໃຫ້ແກຄ່ື ວາມແຮງ, ຄນຸ ບົດທີ 6. ຄວາມແຮງ (Forces) ລັກສະນະຂອງຄວາມແຮງ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຄວາມແຮງ 1. ມະໂນພາບຄວາມແຮງ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . 2. ວທິ ສີ ະແດງຄວາມແຮງ 3. ການສງັ ລວມຄວາມແຮງ 2) ອະທບິ າຍວິທສີ ະແດງຄວາມແຮງກະທົບໃສວື່ ັດຖຸດ້ວຍ 4. ການແຍກຄວາມແຮງ ຮບູ ແຕມ້ ແລະ ຂຽນສົມຜົນບ່ງືົ ບອກຄວາມແຮງແຕື່ລະ ຊະນິດ. 3) ວເິ ຄາະທດິ ທາງການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງໃສືວ່ ດັ ຖຸ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂດຸນດ່ືຽງຂອງຄວາມແຮງ. 46

ບົດທີ 7. ກດົ ເກນນວິ ເຕນິ (Newton’s 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ1) ຮັບຮູ້ ແລະ ອະທບິ າຍການພົວພັນລະຫວາື່ ງມວນສານ, Laws) ຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມເລືັ່ງການເຄືອ່ ນທ່ຂືີ ອງວດັ ຖຸ. 1. ກດົ ເກນທີ I ນວິ ເຕິນ 2. ຄວາມອ້ຶງຕຶ້ງຂອງວດັ ຖຸ 2) ນາສະເໜີ ແລະ ອະທິບາຍເນອ້ ໃນກົດເກນທີ I, II ແລະ III 3. ກດົ ເກນທີ II ນວິ ເຕິນ ຂອງນິວເຕນິ ໂດຍນາໃຊຕ້ ົວຢືາ່ ງ ແລະ ຜົນການທົດລອງ. 4. ກດົ ເກນທີ III ນວິ ເຕິນ 3) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງກດົ ເກນນິວເຕນິ ແລະ ການນາ ບດົ ທີ 8. ຄວາມແຮງດຶງດດູ ແລະ ຄວາມ ໃຊ້ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . ແຮງຫົດຢດ (Attractive and Elastic Forces) 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຄວາມແຮງດຶງດູດ ແລະ ບົດບາດຂອງ 1. ຄວາມແຮງດງຶ ດູດ ມນັ ໃນລະບບົ ດາວເຄາະຈັກກະວານ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາ 2. ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ ວັນ. ບດົ ທີ 9. ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງ 2) ວິເຄາະປະລມິ ານຟີຊກິ ທືີສ່ ັນຍະລັກໃຫແ້ ກຄ່ື ວາມແຮງດງຶ ເຂາ້ົ ສນູ (Friction and Centri- ດູດ, ຕົວປະກອບການດຶງດູດ ແລະ ຫົວໜືວ່ ຍທກື່ີ ງົ ກັບມັນ. fugal Forces) 1. ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ 3) ຈາແນກຄວາມໝາຍຂອງມວນສານ ແລະ ນ້າໜັກຂອງ 2. ຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສນູ ວດັ ຖຸ. 4) ສົນທະນາດວ້ ຍການຍົກຕົວຢ່ືາງກຽ່ື ວກັບຄວາມແຮງດຶງດູດ ແລະ ຄວາມແຮງຫົດຢດທີື່ເກີດຂຶ້ນຕົວຈິງໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . 5) ຈາແນກຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວື່າງຄວາມແຮງຕາມ ກົດເກນນິວເຕນິ , ຄວາມແຮງດງຶ ດດູ ແລະ ຄວາມແຮງ ຫດົ ຢດ 1) ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ປະລິມານ ຟຊີ ກິ ທ່ືີສັນຍະລັກໃຫ້ແກື່ຄວາມແຮງດັື່ງກ່າື ວນ້ີ. 2) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ ແລະ ປະລິມານຟຊີ ິກທ່ີສື ນັ ຍະລກັ ໃຫແ້ ກຄື່ ວາມແຮງດ່ືັງກ່ືາວ. 3) ອະທິບາຍບົດບາດຂອງຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງ ເຂົາ້ ສນູ ຕ່ກື ານນາໃຊໃ້ ນວທິ ະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນ ຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . 4) ຍກົ ຕົວຢ່ືາງການນາໃຊກ້ ືຽ່ ວກັບຄວາມແຮງຮຸກຖູ, ຄວາມແຮງ ເຂາ້ົ ສນູ ແລະ ຄວາມແຮງໜີສູນໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນ ຊວີ ິດປະຈາວັນ. 5) ນາໃຊສ້ ູດຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂົາ້ ສູນເພ່ືອແກ້ ບດົ ຝຶກຫັດໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ ແລະ ຊີໃ້ ຫ້ເຫັນການນາໃຊໃ້ ນ ຕວົ ຈິງ. 47

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິIII. ແຜນການຈັດການຮຽນການສອນ ໃນພາກນີ້ປະກອບມີ 4 ບົດ ຊຶື່ງກວມເອົາເນ້ອໃນທີື່ສາຄັນໄດ້ແກ່ືຄວາມແຮງ, ບັນດາກົດເກນນິວ ເຕນິ , ຄວາມແຮງດງຶ ດູດ, ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ, ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສນູ . ບົດທີ 6. ນັກຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາ ແລະ ການສົນທະນາກື່ຽວກັບມະໂນພາບຄວາມແຮງ, ວທິ ກີ ານ ສະແດງເວກັ ເຕີຄວາມແຮງ, ວທິ ີການແຍກ ແລະ ສັງລວມຄວາມແຮງ. ບດົ ທີ 7. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາ ແລະ ສົນທະນາກືຽ່ ວກັບຄວາມໝາຍອຶ້ງຕຶ້ງຂອງວັດຖ,ຸ ຮຽນການ ພວົ ພນັ ລະຫວາ່ື ງມວນສານ ແລະ ພາວະຂອງວດັ ຖຸ (ກົດເກນທີ I ນິວເຕິນ). ນັກຮຽນຈະໄດ້ ສກຶ ສາຄວາມໝາຍ ແລະ ການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມແຮງກະທົບ, ມວນສານ, ຄວາມເລັື່ງ ທວີື່ ດັ ຖຸຖກກະທບົ ຄວາມແຮງໄດ້ຮບັ , ສູດສະແດງການພົວພັນດືັ່ງກືາ່ ວ (ກົດເກນທີ II ນວິ ເຕິນ). ນັກຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາທາມະຊາດຂອງຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິ ກິລິຍາ ຊຶື່ງເປັນສອງຄວາມແຮງທີ່ມື ີລວງດຽວກັນ, ມີຂະໜາດເທືົ່າກນັ ແຕື່ມທີ ິດກົງກນັ ຂ້າມ (ກດົ ເກນທີ III ນວິ ເຕນິ ). ບດົ ທີ 8. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາບົດບາດ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງຄວາມແຮງດຶງດດູ ທເ່ືີ ກີດຂນຶ້ ໃນ ຈກັ ກະວານ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ, ຮຽນ ແລະ ເຂາ້ົ ໃຈການພວົ ພັນລະຫວືາ່ ງມວນສານ ແລະ ນ້າໜັກຂອງວດັ ຖຸ. ນັກຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາຄຸນລກັ ສະນະຂອງຄວາມແຮງຫດົ ຢດ, ເນ້ອ ໃນກົດເກນ Hooke. ບດົ ທີ 9. ນກັ ຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນ ແລະ ເຂ້າົ ໃຈກື່ຽວກບັ ບົດບາດຄວາມສາຄັນຂອງຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ, ການພົວພນັ ລະຫວ່ືາງຄວາມແຮງຮຸກຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂົາ້ ສູນ. 48

49 2022 ສວສ ສະຫງວນ ິລຂະສິດ ແຜນວາດສະຫບຸ ຫຍກ້ ຽ່ື ວກບັ ພາກຄວາມແຮງເດນີ ເຄ່ອື ນ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບດົ ທີ 6 ຄວາມແຮງ (Force) ເວລາ 3 ຊວື່ົ ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພອ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ສາມາດອະທບິ າຍນຍິ າມຄວາມແຮງ, ຄວາມແຮງດນຸ ດ່ືຽງ ແລະ ວິທີສະແດງເວັກເຕຄີ ວາມແຮງ. 2) ສະແດງວທິ ີການສັງລວມສອງຄວາມແຮງໃນແຕື່ລະກລະນີ, ນາໃຊ້ຫັກເກນ cosine ໃນຮບູ ສາມ ແຈທົວ່ື ໄປ. 3) ແຕມ້ ເວກັ ເຕສີ ງັ ລວມຄວາມແຮງໄດຢ້ າ່ື ງຖກຕ້ອງ ແລະ ນາໃຊຫ້ ັກເກນ cosine ເພື່ອຄດິ ໄລ່ືຂະ ໜາດຂອງຄວາມແຮງ. 2. ເນ້ອໃນ - ຄວາມແຮງແມ່ືນປະລມິ ານເວກັ ເຕີ ສນັ ຍະລັກໃຫແ້ ກື່ການກະທບົ ຂອງວດັ ຖຸໜື່ຶງໃສື່ວັດຖຸອື່ນ, ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ຄເຮດັ ໃຫວ້ ັດຖໄຸ ດຮ້ ັບຄວາມເລ່ັງື ຫ ເຮດັ ໃຫວ້ ັດຖຸປືຽ່ ນຮບູ ຮືາ່ ງ. - ການສັງລວມຄວາມແຮງ. - ການແຍກຄວາມແຮງ. 3. ສ່ືການຮຽນການສອນ - ບດົ ສອນ, ປຶ້ມຄູື່ມຄູ, ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ບັນທດັ , ເຄືອ່ ງວດັ ແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕນ້ ຊງິ , ອຸປະກອນສະແດງປະຈັກຕາງ່ືາຍດາຍທືີຜ່ ະລິດເອງ, LCD-Projector ແລະ ຄອມພວິ ເຕີ (ຖ້າມີ). 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາື່ົ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ືອທວນຄນຄວາມຮູ້ກຽ່ື ວກັບການເຄ່ືອນທືີ່ໂຄ້ງ ແລະ ການ ເຄ່ືອນທມ່ີື ົນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງສດູ , ສັນຍະລັກ ຟີຊກິ ສາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ຝກຶ ຫັດກືຽ່ ວກັບການເຄືອ່ ນທ່ີືໂຄ້ງ ແລະ ການເຄືອ່ ນທມີ່ື ົນໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງຄດິ ເລກ... ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ິທໃີ ຫນ້ ັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄືູ່-ແລກປຽື່ ນບດົ ຮຽນເປນັ ກຸ່ືມໃນຫອ້ ງ, ຄູເລ່ມືີ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມລຸມື່ ນີ້: 1) ການເຄື່ອນທ່ືີໂຄ້ງ ແລະ ການເຄື່ອນທືມ່ີ ົນແມນ່ື ແນວໃດ? 2) ຍົກຕົວຢ່ືາງການເຄອ່ື ນທໂືີ່ ຄ້ງ ແລະ ການເຄອ່ື ນທີື່ມນົ ທີເື່ ກີດຂ້ຶນໃນຊີວິດປະຈາວັນ. 50

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອາື່ ນຄາຖາມຢື່າງລະອຽດ, ຄົນ້ ຫາຄາຕອບຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ຈາກ ແຫງ່ື ຂມ້ ູນຕືາ່ ງໆ ແລະ ຕອບຄາຖາມດ່ືັງກາື່ ວ. ຈາກນັ້ນໃຫນ້ ັກຮຽນຈັບຄູື່ສນົ ທະນາ ເຊ່ືງິ ກນັ ແລະກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ກມຸ່ື ນກັ ຮຽນແຕ່ລື ະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍເຫດຜນົ ຂອງຕົນມາສົນທະນາແລກປ່ຽື ນກັບຄູື່ ສົນທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດງັ່ື ກ່ືາວເພ່ືອແລກປື່ຽນກບັ ນກັ ຮຽນໃນຫອ້ ງ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜຶືງ່ ຄົນຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນໃນຫ້ອງສນົ ທະນາແລກປຽື່ ນຄາຕອບພ້ອມໃຫ້ ເຫດຜົນເຊືິ່ງກັນແລະກນັ ແລະ ສະຫຸບ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນກັ ຮຽນທງັ ໝົດ, ສະຫບຸ ໂດຍຫຍ້ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບທຖີື່ ກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊື່ງຶ ມເີ ນ້ອໃນດ່ືັງນີ:້ 1) ການເຄື່ອນທີໂື່ ຄ້ງແມນ່ື ການເຄອ່ື ນທືຂ່ີ ອງວັດຖຸທ່ມືີ ີເສັ້ນໂຄຈອນເປັນເສ້ັນໂຄ້ງ, ການເຄືອ່ ນທ່ືີມົນ ແມ່ືນການເຄືອ່ ນທີຊື່ ຶງ່ື ມີເສັ້ນໂຄຈອນເປນັ ຮູບວົງມນົ . 2) ຕົວຢາື່ ງການເຄືອ່ ນທື່ໂີ ຄງ້ ເຊັ່ືນ: ການເຄ່ອື ນທືຂ່ີ ອງກ້ອນຫີນທືີ່ຖກແກວື່ງຂຶ້ນໄປຕາມລວງ ປະກອບກບັ ພ້ນ ຫ ຕາມລວງນອນເປັນມຸມໃດໜຶືງ່ , ການເຄືອ່ ນທ່ືີຂອງໝາກບານທືີ່ຖກເຕະຂ້າມ ກາແພງ, ການເຄອ່ື ນທ່ມືີ ນົ ເຊ່ນັື : ການເຄ່ືອນທີື່ຂອງປາຍເຂມັ ໂມງ, ການເຄ່ືອນທຂີ່ື ອງປາຍໃບ ພັດລົມ... ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10-15 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 1 ນ້ໃີ ຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 2: ຄວາມແຮງ (Force) • ຈຸດປະສງົ : ເພອື່ ໃຫ້ນັກຮຽນສກຶ ສາມະໂນພາບ ແລະ ຄຸນລັກສະນະ ຂອງຄວາມແຮງກະທົບ, ການສັງລວມ ແລະ ການແຍກຄວາມແຮງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍລັກສະນະການກະທບົ ຄວາມ ແຮງດາ້ ນລວງ, ທິດ ແລະ ຈຸດກະທົບຄວາມແຮງ, ນາໃຊ້ສູດຕອບ ຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດກຽື່ ວກບັ ຄວາມແຮງໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສື: ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ເຄືອ່ ງວດັ ແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕ້ນຊງິ , ອຸປະກອນສະແດງ ປະຈັກຕາງືາ່ ຍດາຍທຜືີ່ ະລດິ ເອງ, LCD-Projector ແລະ ຄອມພວິ ເຕີ (ຖາ້ ມີ). ກິດຈະການີ້, ຄນູ າໃຊ້ວທິ ກີ ານຮຽນແບບຄ້ົນພົບ. ແບື່ງນັກຮຽນອອກເປັນກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄນົ , ຄູ ເລມີ່ື ກດິ ຈະກາຕາມຂ້ັນຕອນດງືັ່ ນ້:ີ ຂັ້ນຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນໃນແຕື່ລະກມ່ືຸ ສັງເກດສາເຫດທ່ືກີ ້ອນຫີນເຄືອ່ ນທ່ເີື ມອື່ ມັນຖກແກວງື່ , ເປັນຫຍັງໝາກ ບານຈງຶ່ື ເກີດການເຄ່ອື ນທ່ືເີ ມອື່ ມັນຖກເຕະ... ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜືງ່ຶ ຄົນປະກອບຄວາມເຫນັ ແລະ ອະທິ ບາຍເຫດຜົນ. ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ ເພີື່ມຕື່ມ. 51

ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກ່ືຸມສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກຽື່ ວກບັ ສາເຫດທີ່ກື ້ອນຫນີ ຫ ໝາກບານເຄື່ອນທີື່ໄປໄດ້ໂດຍໃຫ້ ຕາງໜາ້ ກຸ່ືມລະໜງື່ຶ ຄນົ ນາສະເໜຂີ ສ້ ມົ ມຸດຖານຂອງກຸ່ມື ຕນົ . ເພອ່ື ເປນັ ແນວທາງໃຫ້ແກື່ນັກຮຽນ, ຄແູ ບ່ືງ ປັນຂ້ສົມມຸດຖານດງັື່ ນ້ີ: ຄວາມແຮງເປັນສາເຫດທີເື່ ຮັດໃຫວ້ ັດຖຸ (ກອ້ ນຫີນ, ໝາກບານ) ເກດີ ການເຄື່ອນທີ ວັດຖທຸ ີຖື່ ກກະທົບດວ້ ຍສອງຄວາມແຮງໃນລວງດຽວກັນ, ທດິ ກົງກັນຂາ້ ມ ແລະ ມີຂະໜາດເທືົາ່ ກັນຈະຢູື່ ພາວະດຸນດື່ຽງ. ຄວາມແຮງເປັນປະລິມານເວກັ ເຕ.ີ ເມ່ືອວດັ ຖຸມີຄວາມເລັື່ງ ������ = 0 ຈະເປນັ ການເຄື່ອນທືີ່ສະໝ່າື ສະເໝີ ແລະ ເມ່ອື ວດັ ຖຸມີ ຄວາມເລ່ືງັ ������ ≠ 0 ຈະເປັນການເຄອື່ ນທີືປ່ ຽື່ ນແປງສະໝາື່ ສະເໝີ. ເມອ່ື ວັດຖຸຢູື່ຄງົ ທີ່ື ຫ ເຄືອ່ ນທຊືີ່ ່ສື ະໝ່ືາສະເໝີ, ຄວາມເລືັງ່ ������ = 0. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຖາ້ ຄວາມແຮງສງັ ລວມທື່ີກະທບົ ໃສວ່ື ດັ ຖຸຫາກດຸນດຽື່ ງ, ຄວາມເລງັື່ ຮູບ 6.1 ເວັກເຕີ ���Ԧ���, ���ሬԦ��� ແລະ ທືວ່ີ ັດຖໄຸ ດຮ້ ບັ ຄ ������ = 0 ແລະ ປີນ້ ຄນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ເວັກເຕີສງັ ລວມ ເພອ່ື ທົດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານ, ຄູແນະນາໃຫນ້ ັກຮຽນເຮັດທົດລອງໂດຍເລື່ີມຈາກການນາສະເໜີ ອຸປະກອນທົດລອງ: ເຄື່ອງວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ ບັນທດັ ແລະ ໂຕ້ນຊິງ, ສະແດງວິທຕີ ດິ ຕັ້ງ ອຸປະກອນທດົ ລອງ, ດ່ືັງສະແດງໃນຮູບ 6.2. ກອ່ື ນອນ່ື ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນ 1-2 ຄນົ ຂ້ຶນແຕມ້ ຄວາມແຮງເຄ່ງັື ���Ԧ���1, ���Ԧ���2, ຜນົ ກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງ ���Ԧ���1, ���Ԧ���2 ເຮດັ ໃຫບ້ ນັ ດາໂຕ້ນຊງິ ດຸນດຽ່ື ງ, ແຕ້ມຄວາມແຮງດຸນດ່ືຽງ ���Ԧ���3 ແລະ ຄວາມແຮງ ���Ԧ��� ສາມາດແທນ ບນັ ດາຄວາມແຮງ ���Ԧ���1, ���Ԧ���2 ໃນການຮກັ ສາໃຫ້ໂຕ້ນຊິງຢືຄູ່ ົງທບີື່ ອື່ ນ ເກ່ືາົ . ສະນັ້ນ ���Ԧ��� ແມ່ືນຄວາມແຮງສັງລວມຂອງ ���Ԧ���1 ແລະ ���Ԧ���2 ບ?ື່ ນັກຮຽນຖອນໄດ້ຂ້ສະຫຸບຫຍງັ ກືຽ່ ວກັບຄຸນລັກສະນະຂອງຄວາມ ແຮງ? ຄວາມແຮງ ���Ԧ���1, ���Ԧ���2 ແລະ ���Ԧ���3 ມກີ ານພວົ ພັນນາກັນຄແນວໃດ? ຮບູ 6.2 ທດົ ລອງການສງັ ລວມ ໃຫ້ນັກຮຽນຂ້ນຶ ກະດານຂີດຕຈ່ື ດຸ ປາຍຂອງ ���Ԧ��� ໃສືປ່ າຍ ���Ԧ���1 ແລະ ປາຍ ຄວາມແຮງ ���Ԧ��� ໃສປື່ າຍ ���Ԧ���2. ຫັກການສັງລວມຄວາມແຮງຄຫັກການຮບູ ສ່ືີແຈຂາ້ ງຂະໜານ. ໃຫແ້ ຕ່ືລະກືຸມ່ ນາໃຊເ້ ຄອ່ື ງວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ ແລະ ໂຕ້ນຊິງກວດສອບ ແລະ ຕອບຄາຖາມ ເທງິ . ຈາກນ້ນັ , ໃຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມກວດສອບກລະນີການແຍກຄວາມແຮງໜືງ່ຶ ອອກເປັນສອງຄວາມແຮງພາກ ສືວ່ ນທືີຮ່ ້ຈູ ກັ ລວງ ແລະ ທິດ. 52

ຂ້ັນຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ໃຫແ້ ຕ່ືລະກມ່ືຸ ສງັ ລວມ ແລະ ສະຫຸບເນອ້ ໃນບດົ ຮຽນສິື່ງທື່ໄີ ດ້ຮຽນຈາກກິກຈະການ້.ີ ຕາງໜາ້ ກືຸ່ມລະ ໜຶ່ືງຄນົ ຂຶ້ນນາສະເໜີບົດສະຫຸບ. ຄູສະຫຸບຫຍເ້ ນ້ອໃນບົດຮຽນດັງື່ ນ:້ີ 1. ມະໂນພາບຄວາມແຮງ ຄວາມແຮງແມນື່ ປະລິມານເວກັ ເຕີ ສນັ ຍະລັກໃຫ້ແກ່ືການກະທບົ ຂອງວັດຖໜຸ ຶງື່ ໃສ່ືວັດຖຸອນື່ , ຜົນ ໄດຮ້ ບັ ຄເຮັດໃຫວ້ ັດຖຸໄດຮ້ ບັ ຄວາມເລ່ືັງ ຫ ເຮັດໃຫວ້ ດັ ຖຸປຽ່ື ນຮູບຮື່າງ. ຄວາມແຮງດຸນດຽ່ື ງແມນ່ື ບັນດາ ຄວາມແຮງ ຊ່ືງຶ ເມ່ືອກະທົບໃສວື່ ດັ ຖຸໃດໜງ່ືຶ ພ້ອມກັນ, ບ່ສື າມາດເຮດັ ໃຫວ້ ັດຖດຸ ັື່ງກ່າື ວນັ້ນເກີດມີຄວາມ ເລງັ່ື . ເສ້ັນຊື່ທ່ໃີື ຊ້ສະແດງເວກັ ເຕຄີ ວາມແຮງ ເອີ້ນວ່ືາ ລວງຂອງຄວາມແຮງ. ສອງຄວາມແຮງດນຸ ດ່ຽື ງ ແມືນ່ ສອງຄວາມແຮງທືີ່ກະທບົ ໃສືວ່ ດັ ຖຸໃດໜຶ່ງື ພ້ອມກນັ ທມ່ືີ ີລວງດຽວກັນ, ມີຂະໜາດເທ່າືົ ກນັ ແຕມື່ ທີ ິດ ກງົ ກັນຂ້າມ. 2. ການສງັ ລວມຄວາມແຮງ ການສງັ ລວມຄວາມແຮງແມນ່ື ການແທນບນັ ດາຄວາມແຮງທີື່ກະທບົ ໃສື່ວັດຖຸໃດໜຶື່ງພ້ອມກັນນ້ນັ ດວ້ ຍຄວາມແຮງໜ່ງຶື ທືີມ່ ີຜົນການກະທບົ ຄກັນກບັ ບນັ ດາຄວາມແຮງກະທບົ ດື່ງັ ກືາ່ ວ (ຮບູ 6.3). 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຮບູ 6.3 ການສງັ ລວມສອງຄວາມແຮງ ຮບູ 6.4 ການແຍກຄວາມແຮງ 3. ການແຍກຄວາມແຮງ ການແຍກຄວາມແຮງແມນ່ື ວິທກີ ານປືຽ່ ນແທນຄວາມແຮງໃດໜງຶ່ື ດ້ວຍສອງ ຫ ຫາຍຄວາມແຮງ ພາກສືວ່ ນ ຊງືຶ່ ມີຜນົ ກະທົບດ້ານຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງທ່ຄືີ ້າຍຄກັນ (ຮູບ 6.4). ໃນການແຍກຄວາມ ແຮງ, ເຮົາກສາມາດນາໃຊ້ຫັກການຂອງຮູບສືີແ່ ຈຂ້າງຂະໜານ, ແຕ່ຈື ະໃຊເ້ ມື່ອຮູຈ້ ັກຄວາມແຮງກະທົບ ຕາມສອງລວງທ່ແືີ ນນ່ື ອນແລວ້ ຈງືຶ່ ແຍກອອກຕາມສອງລວງດັ່ງື ກາ່ື ວ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 100 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນ້ໃີ ຫສ້ າເລັດ. 53

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈຸດປະສງົ : ເພອື່ ປະເມນີ ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກັບມະໂນ ພາບຄວາມແຮງ, ການສັງລວມ ແລະ ການແຍກຄວາມແຮງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝກຶ ຫັດກື່ຽວ ກັບຄວາມແຮງ ແລະ ຄຸນລັກສະນະຂອງມັນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:ື ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄື່ອງຄິດເລກ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກມືຸ່ ຍ່ືອຍເປັນວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນ ອອກເປັນກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫພ້ ວກເຂົາຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດຝກຶ ຫັດແຕື່ຂ້ 1 ເຖິງ ຂ້ 11 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນໜ້າ 52-53. ກິດຈະການໃ້ີ ຊເ້ ວລາປະມານ 35 ນາທີ ໃນການເຮັດກິດຈະການ້.ີ ຫງັ ຈາກນ້ັນ, ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜ່ືຶງຄົນຂ້ຶນມາຕອບ ເພືອ່ ແບງື່ ປນັ ແລກປຽື່ ນວທິ ີການຕອບກືມຸ່ ລະໜ່ງຶື ຂ.້ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ ພອ້ ມທງັ ໃຫ້ເຫດຜນົ . ຄູອະທິບາຍວທິ ີຕອບພ້ອມກັບ ເຫດ ຜນົ ຈົນໃຫ້ແນືໃ່ ຈນກັ ຮຽນທຸກຄນົ ເຂົາ້ ໃຈວທິ ີການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດເລກໄດ້. ຖາ້ ມີເວລາຈາ ກດັ , ຈານວນຄາຖາມທເີື່ ຫອຈະໄດແ້ ບ່ືງໃຫນ້ ັກຮຽນເອົາໄປແກ້ເປັນວຽກບາ້ ນແລ້ວສົງ່ື ໃຫ້ຄໃູ ນຊ່ືົວໂມງ ຮຽນຖັດໄປ. 54

ບດົ ທີ 7 ກດົ ເກນນວິ ເຕນິ (Newton’s Laws) ເວລາ 3 ຊວົ່ື ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສງົ ເພອ່ື ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍໄດ້ເນ້ອໃນກົດເກນທີ I, II, III ຂອງນວິ ເຕິນ. 2) ນາໃຊ້ກດົ ເກນທີ I, II, III ນິວເຕນິ ເພອ່ື ແກ້ບົດເລກກລະນີມໜີ ່ືງຶ ວັດຖຸ ຫ ສອງວດັ ຖຸເຄືອ່ ນທ.ືີ່ 3) ນາໃຊກ້ ານພວົ ພັນລະຫວ່າື ງມວນສານ ແລະ ລະດບັ ຄວາມອຶ້ງຕ້ຶງຂອງວັດຖຸເພື່ອອະທບິ າຍ ປາກົດ ການທືເ່ີ ກີດຂຶ້ນໃນຊີວິດປະຈາວັນ ແລະ ໃນວິທະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊ.ີ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ເນອ້ ໃນ - ເນອ້ ໃນກົດເກນທີ I ຂອງນວິ ເຕນິ : ຖ້າບືມ່ ີຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ວັດຖຸ ຫ ມີບນັ ດາຄວາມແຮງ ກະທົບໃສ່ື ແຕຂ່ື ະໜາດຂອງຄວາມແຮງສັງລວມມີຄາື່ ເທ່ືົາສນູ , ວັດຖຸທີກື່ າລງັ ຢດຸ ນ້ິງກຈະຢຸດນ້ິງ ຕະຫອດໄປ ແລະ ວດັ ຖຸກາລງັ ເຄ່ອື ນທື່ີ ກຈະເຄືອ່ ນທືຊີ່ ື່ຕະຫອດໄປ. ∑ ���Ԧ��� = 0 → ���Ԧ��� = ሬ0Ԧ - ເນ້ອໃນກົດເກນ II ຂອງນວິ ເຕນິ : ຄວາມເລັືງ່ ຂອງວັດຖຸໜງ່ຶື ຮວ່ື ມລວງດຽວກັນກັບລວງຄວາມແຮງ ກະທົບ, ມີຂະໜາດເປັນອັດຕາສື່ວນພົວພນັ ກງົ ກັບຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ເປັນອັດຕາສວ່ື ນ ພວົ ພັນປີ້ນກັບມວນສານຂອງວດັ ຖນຸ ັ້ນ. ���Ԧ��� = ���Ԧ��� ຫ ���Ԧ��� = ���������Ԧ��� ������ - ເນ້ອໃນກົດເກນທີ III ຂອງນວິ ເຕນິ : ໃນທກຸ ກລະນ,ີ ເມື່ອວດັ ຖຸ A ກະທົບຄວາມແຮງໜືຶ່ງໃສືວ່ ດັ ຖຸ B, ວັດຖຸ B ກຈະກະທບົ ຄນດ້ວຍຄວາມແຮງໜືງຶ່ ໃສືວ່ ດັ ຖຸ A. ຄວາມແຮງທັງສອງຢ່ືູລວງດຽວກນັ , ມຂີ ະໜາດເທ່າົື ກນັ ແຕ່ືມີທິດກງົ ກນັ ຂ້າມ ���Ԧ���������→������ = −���Ԧ���������→������ ຫ ���Ԧ��������������� = −���Ԧ��������������� 3. ສ່ກື ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປ້ຶມຄູ່ືມຄ,ູ ປຶ້ມແບບຮຽນ, ບນັ ທັດ, ອປຸ ະກອນສະແດງປະຈັກຕາແບບງືາ່ ຍດາຍທີ່ື ຜະລິດເອງ, LCD-Projector ຄອມພິວເຕີ (ຖາ້ ມີ). - ອຸປະກອນທົດລອງ: ຮາງໄມ້ ຫ ຮາງເຫັກທີື່ສາມາດປັບລະດັບງືຽ່ ງ, ໝາກບເື່ີ ຫັກ ແລະ ໝາກບ່ີື ຢາງ, ເຄ່ອື ງວດັ ແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ຮາງລົມ (Air Track), Photogate Sensors ການ ເຄື່ອນທ,່ືີ Interface sensor, ລົດລ້ (Carts) ແລະ ແຜ່ືນເລ່ືອນ (Glider), ເຄ່ືອງເປາື່ົ ລມົ (Air Blower), ເຄື່ອງຈັບເວລາ (Smart timer) ແລະ ຄມ່ືູ ແນະນາການທດົ ລອງ. 55

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາື່ົ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອື່ ທວນຄນຄວາມຮກູ້ ຽື່ ວກບັ ມະໂນພາບ ແລະ ລັກສະນະ ການສັງລວມ ແລະ ການແຍກຄວາມແຮງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍມະໂນພາບຂອງຄວາມແຮງ, ນາ ໃຊ້ລັກສະນະການສັງລວມ ແລະ ການແຍກຄວາມແຮງເພອ່ື ຕອບຄາ ຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດໄດຖ້ ກຕອ້ ງ. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປ້ຶມແບບຮຽນ, ເຄື່ອງຄດິ ເລກ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊວ້ ທິ ໃີ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສນົ ທະນາເປັນຄູື່-ແລກປຽື່ ນບດົ ຮຽນເປນັ ກຸ່ືມໃນຫ້ອງ, ຄເູ ລ່ີມື ກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມລືຸ່ມນ:້ີ 1) ຄວາມແຮງແມື່ນຫຍັງ? 2) ເມື່ອກືາ່ ວເຖິງການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງໃດໜງ່ືຶ ສິງື່ ທືີ່ຄວນເອາົ ໃຈໃສມ່ື ີຫຍງັ ແດ່ື? 3) ເພນືິ່ ໄດ້ອງີ ໃສຫື່ ັກການຫຍັງໃນການສັງລວມ ຫ ແຍກຄວາມແຮງ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອືາ່ ນຄາຖາມຢາື່ ງລະອຽດ, ຄ້ົນຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ ແລະ ຈາກ ແຫ່ງື ຂມ້ ູນຕື່າງໆ ແລະ ຕອບຄາຖາມດັງ່ື ກືາ່ ວ. ຈາກນ້ັນໃຫນ້ ັກຮຽນຈບັ ຄືູ່ສນົ ທະນາ ເຊິງ່ື ກັນແລະກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍເຫດຜົນຂອງຕນົ ມາສົນທະນາແລກປືຽ່ ນກັບຄູື່ ສນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດ່ັືງກາ່ື ວເພື່ອແລກປ່ືຽນກັບນັກຮຽນໃນຫ້ອງ. ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ນກັ ຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນຄ່ອືູ ່ືນໆໃນຫ້ອງສົນທະນາ ແລກປື່ຽນຄາຕອບພ້ອມໃຫ້ເຫດຜນົ ເຊ່ິືງກັນແລະກັນ ແລະ ສະຫບຸ ເນ້ອໃນຄາຕອບ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນທງັ ໝດົ , ສະຫຸບໂດຍຫຍ້ ແລະ ແບືງ່ ປນັ ຄາຕອບທີືຖ່ ກຕ້ອງໃຫ້ນກັ ຮຽນ, ຊືຶ່ງມເີ ນ້ອໃນ ດັງື່ ນ:ີ້ 1) ຄວາມແຮງແມືນ່ ປະລມິ ານຟີຊກິ ໜື່ງຶ ຊ່ຶງື ສະແດງອອກເມ່ືອມນັ ກະທບົ ໃສວ່ື ດັ ຖຸໃດໜືຶງ່ ແລະ ເຮດັ ໃຫວ້ ັດຖດຸ ັ່ືງກ່ືາວນັ້ນປຽື່ ນແປງຮບູ ຮາື່ ງ ຫ ປ່ືຽນແປງພະວະເຄອ່ື ນທື່.ີ 2) ເມອ່ື ກືາ່ ວເຖິງການກະທົບຂອງຄວາມແຮງໃດໜຶ່ງື ສງ່ິື ທື່ຄີ ວນເອາົ ໃຈໃສ່ືມີຄ: ລວງ, ທດິ , ຈຸດ ກະທບົ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງດ່ືງັ ກ່າື ວ. 3) ໃນການສັງລວມ ຫ ແຍກຄວາມແຮງເພືນ່ິ ອງີ ໃສ່ືຫັກການຮູບສືີ່ແຈຂ້າງຂະໜານ ແລະ ນາໃຊ້ ຫັກການບວກເວກັ ເຕ.ີ ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລັດ. 56

ກິດຈະກາທີ 2: ກດົ ເກນທີ I ນວິ ເຕນິ (Newton First’s Laws) • ຈດຸ ປະສົງ: ເພື່ອໃຫນ້ ັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາການພວົ ພນັ ລະຫວ່າື ງຄວາມ ແຮງກະທບົ ກບັ ການເຄື່ອນທືີ່, ກົດເກນ I ນວິ ເຕິນ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍກົດເກນທີ I ນິວ ເຕນິ , ນາໃຊກ້ ົດເກນທີ I ນິວເຕິນເຂົາ້ ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. ຕອບຄາ ຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດໄດຖ້ ກຕ້ອງ. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເອກະສານແນະນາທົດລອງ, ໜື່ວຍກມົ ເຫັກ, ຮາງເຫັກ ຫ ໄມ້, ບັນທດັ ... ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ວິທີການຮຽນແບບຄນົ້ ພົບ ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກຸ່ືມ, ແຕລ່ື ະກຸື່ມ ປະມານ 5 ຄນົ . ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນລືຸ່ມນ:ີ້ ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສັງເກດ ແລະ ອະທບິ າຍປາກດົ ການທີືເ່ ກີດຂຶນ້ ໃນຊວີ ດິ ຈງິ ເຊືນັ່ : ເປັນຫຍັງເມື່ອເດີນ ໄປເຕະສະດດຸ ເຮາົ ຈຶ່ືງລົ້ມໄປທາງໜ້າ, ແຕືເ່ ມືອ່ ເດນີ ພະລາດມື່ນເຮົາພັດລົ້ມໄປດ້ານຫັງ? ປາກົດການ ດັງື່ ກື່າວກ່ຽື ວຂອ້ ງແນວໃດກັບຄວາມແຮງ ແລະ ການເຄອື່ ນທີື່? ໃຫ້ຕາງໜ້າກ່ືຸມລະໜງ່ຶື ຄົນອະທິບາຍ ແລກປຽື່ ນຄາຕອບເຊືິ່ງກັນແລະກັນ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມຸດຖານ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກື່ຽວກັບຄວາມແຮງ ແລະ ການເຄື່ອນທືີ່ ພອ້ ມທັງສະເໜວີ ິທີການ ກວດສອບຂ້ສົມມຸດຖານດັື່ງກ່າື ວ. ໃຫ້ຕາງໜ້າກຸື່ມລະໜ່ຶືງຄົນແລກປຽື່ ນຂ້ສົມມດຸ ແລະ ວທິ ີການກວດສອບ ຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ. ຄູສະຫຸບຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງຕາງໜາ້ ກືຸ່ມ ແລະ ແບື່ງປັນຂ້ສມົ ມຸດຖານໃຫ້ນກັ ຮຽນໄດ້ ພຈິ າລະນາ, ນນ້ັ ຄ: ຄວາມແຮງບແ່ື ມື່ນປັດໄຈທີືເ່ ຮັດໃຫ້ວັດຖຸເກີດການເຄື່ອນທີື່, ຈະໄດສ້ ຶກສາໃນບດົ ນ.້ີ ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ເພື່ອທົດສອບຂ້ສົມມຸດຖານ, ຄໃູ ຫ້ແຕລື່ ະກມຸ່ື ສກຶ ສາ ແລະ ເຮັດທດົ ລອງຕາມແບບຂອງທືາ່ ນ Galileo ພ້ອມຕິດຕ້ັງ ແລະ ດາເນນີ ການທດົ ລອງຕາມບາດກ້າວດ່ງັື ນ:ີ້ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ℎ ℎℎ ກ) ຂ) 2 ຂ) ຮູບ 7.1 ການທົດລອງຂອງທາ່ື ນກາລີເລ (Galileo) ບາດກາ້ ວທດົ ລອງ: 1) ວາງຮາງເຫກັ ຫ ໄມ້ 1 ແລະ 2 ໃຫ້ປະກອບກັນເປັນມຸມໃດໜຶງື່ , ກງ້ີ ໜວຍມົນຈາກທ່ືີຕງ້ັ 1 ໃຫກ້ ້ິງໄປ ຫາຮາງໄມ້ 2. ຍອ້ ນຫຍງັ ໝາກບ່ືີຈ່ງຶື ບ່ືກງິ້ ຂຶ້ນໄປເຖງິ ລະດບັ ສູງເທົ່າື ກັບລະດບັ ທປ່ືີ ື່ອຍ ຮູບ 7.1 (ກ). 2) ຖ້າຫຸດລະດັບສູງຂອງຮາງເຫັກທີຮບູ 7.1 (ຂ) ລົງເລກັ ນ້ອຍ, ໝາກບ່ືີຈະກ້ງິ ຄແນວໃດ? 57

3) ເມອ່ື ວາງຮາງເຫັກທີ 2 ລງົ ແທດພນ້ ຮູບ 7.1 (ຄ) ການກ້ີງຂອງໝາກບື່ີຈະເປນັ ແນວໃດ? 4) ຈາກຜນົ ການທົດລອງ, ຄວາມແຮງເປນັ ປດັ ໄຈທີ່ເື ຮັດໃຫ້ວັດຖເຸ ກີດການເຄ່ືອນທືີຫ່ ບື່? ບສື່ ະເໝີໄປ!!. ໃຫແ້ ຕລື່ ະກຸມ່ື ນກັ ຮຽນໃຊ້ຜົນການທດົ ລອງເພ່ືອອະທບິ າຍ ແລະ ຕອບຄາຖາມຂ້າງເທງິ ນ້ີ. ຕາງໜາ້ ແຕລ່ື ະກຸ່ືມຕອບຄາຖາມ ແລະ ອະທບິ າຍເຫດຜນົ . ຄສູ ັງລວມ ແລະ ສະຫຸບການປະກອບຄວາມຄິດເຫັນ ຂອງນກັ ຮຽນຕາງໜາ້ ແຕື່ລະກມຸື່ . ຄູສະຫຸບ ແລະ ແບ່ງື ປັນຄາຕອບຊ່ືງຶ ມເີ ນ້ອໃນຫຍ້ດ່ງັື ນ:ີ້ ຖ້າບືມ່ ີຄວາມ ແຮງຮຸກຖູລະຫວ່ືາງໝາກບື່ີກບັ ຮາງເຫັກທີ 1 ແລະ ຮາງເຫກັ ທີ 2, ໃນກລະນີຮາງເຫກັ ທີ 2 ວາງຂະໜານ ກບັ ພ້ນພຽງ, ໝາກບຈືີ່ ະກ້ິງດ້ວຍຄວາມໄວບປ່ື ່ືຽນແປງ ແລະ ກ້ີງໄປຕະຫອດ. ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືຸມສັງລວມເນ້ອໃນບົດຮຽນໃນກິດຈະກາ, ຜນົ ການທົດລອງ ແລະ ສະຫບຸ ເປັນ ກົດເກນ. ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ືລະກືຸ່ມນາສະເໜີຂ້ສະຫຸບຂອງກຸ່ືມຕົນ, ສົນທະນາແລກປ່ືຽນບົດຮຽນເຊິື່ງກັນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ແລະກນັ ພ້ອມນາສະເໜເີ ນອ້ ໃນກດົ ເກນທີ I ຂອງນິວເຕິນຕາມຄວາມເຂາົ້ ໃຈ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄິດເຫັນ ຂອງແຕ່ືລະກືຸມ່ ນັກຮຽນ ແລະ ແບືງ່ ປັນເນ້ອໃນກົດເກນທີ I ຂອງນວິ ເຕິນດ່ັືງນີ້: ຖ້າບື່ມຄີ ວາມແຮງພາຍນອກກະທບົ ໃສືວ່ ັດຖຸ ຫ ມບີ ັນດາຄວາມແຮງກະທົບໃສື່, ແຕ່ຂື ະໜາດຂອງ ຄວາມແຮງສງັ ລວມມີຄ່ືາເທາ່ົື ສູນ, ວດັ ຖທຸ ີື່ກາລັງຢຸດນິ້ງກຈະຢຸດນ້ິງຕະຫອດໄປ ແລະ ວັດຖຸກາລັງເຄອ່ື ນທ່ືີ r r rr F = 0 → a = 0 . ກົດເກນທີ I ຂອງນວິ ເຕິນຍັງມຊີ ເ່ື ອີ້ນ ກຈະເຄ່ືອນທຊີື່ ່ືຕະຫອດໄປ, ກາື່ ວຄ F = 0 ຫ ວື່າ ກົດເກນອ້ຶງຕ້ຶງ. ຄວາມອງ້ຶ ຕຶ້ງແມືນ່ ຄນຸ ລັກສະນະ ໜຶື່ງຂອງທກຸ ໆວັດຖຸທືີ່ມີທ່ືາອ່ືຽງຮກັ ສາຄວາມໄວທັງ ລວງ, ທງັ ທດິ ແລະ ທງັ ຂະໜາດ. ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 25-30 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກດິ ຈະກາທີ 2 ນີ້ໃຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 3: ກດົ ເກນທີ II ນວິ ເຕິນ (Newton Second’s Laws) • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອື່ ໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ສຶກສາການພົວພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມ ເລັງ່ື , ມວນສານ ແລະ ຄວາມແຮງກະທົບ, ກົດເກນທີ II ຂອງນິວ ເຕນິ . • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍເນ້ອໃນກົດເກນ ທີ II ຂອງນວິ ເຕິນ, ວເິ ຄາະການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງປະລິມານຟີຊິກ ຕືາ່ ງໆໃນສດູ , ສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດ. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ອຸປະກອນທດົ ລອງ (ຖ້າມີ) ຊ່ງືຶ ປະກອບດວ້ ຍ: ຮາງລົມ (Air Track), Photogate Sensors ການເຄ່ອື ນທີື່, Interface sensor, ລົດລ້ (Carts) ແລະ ແຜ່ືນເລື່ອນ (Glider), ເຄ່ອື ງເປາ່ົື ລມົ (Air Blower), ເຄ່ອື ງຈັບເວລາ (Smart timer), ຄູື່ມແນະນາການທດົ ລອງ. ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ວທິ ີການສອນແບບທດົ ລອງ, ແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກເປັນກ່ືຸມລະປະມານ 5 ຄນົ ໂດຍປະຕບິ ັດຕາມຂ້ັນຕອນດງັື່ ນີ້: 58

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸື່ມສັງເກດ ແລະ ສົນທະນາປາກົດການທເື່ີ ກດີ ຂຶນ້ ຈິງໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ ເຊນັ່ື : ເປັນ ຫຍງັ ເມ່ືອຊຸກວດັ ຖຸທມືີ່ ີມວນສານຕາ່ື ງກນັ , ວດັ ຖດຸ ່ືັງກື່າວຈ່ງຶື ເຄອ່ື ນທ່ືໄີ ວ ຫ ຊ້າຕ່ືາງກັນ? ການເຄອ່ື ນທຂືີ່ ອງ ວັດຖຸ, ນອກ ຈາກຂຶ້ນກັບຄວາມແຮງກະທົບແລວ້ ຍງັ ຂ້ຶນກບັ ປັດໄຈຫຍງັ ແດ່ື? ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜື່ຶງຄົນ ຕອບຄາຖາມ ແລະ ອະທບິ າຍສາເຫດດັ່ືງກື່າວ. ຄສູ ງັ ລວມຄາຕອບຂອງທຸກກມ່ືຸ ແລະ ສະເໜີໃຫນ້ ັກຮຽນ ຮູ້ວາ່ື ເພືອ່ ສກຶ ສາການພົວພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ມວນສານຂອງວດັ ຖຸ, ພວກເຮາົ ມາຮຽນ ກືຽ່ ວກັບເນອ້ ໃນກົດເກນ II ຂອງນວິ ເຕນິ . ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກມຸື່ ສາ້ ງຂ້ສມົ ມຸດຖານການພົວພັນລະຫວ່າື ງຄວາມແຮງກະທົບ, ມວນສານ ແລະ ຄວາມ ເລືງ່ັ ຂອງວັດຖຸ ພ້ອມອະທບິ າຍວທິ ກີ ານກວດສອບຂ້ສມົ ມດຸ ດັ່ືງກາື່ ວ. ຕາງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜ່ງືຶ ຄົນນາສະເໜີຂ້ ສມົ ມຸດຖານ ແລະ ວທິ ີກວດສອບຂ້ສົມມຸດດື່ັງກື່າວ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ ກຽ່ື ວ ກບັ ຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ, ຄສູ ະຫຸບພ້ອມແບງ່ື ປນັ ຂ້ສົມມດຸ ຖານເພືອ່ ເປນັ ແນວທາງໃຫແ້ ກື່ນັກຮຽນດ່ືັງນ້ີ: ຖ້າເຮົາ ຊກຸ ແກດັ ສນິ ຄ້າໜ່ືຶງທືໜ່ີ ັກພສມົ ຄວນໄປຕາມພ້ນພຽງ, ຄວາມເລງ່ືັ ຂອງແກດັ ສິນຄ້າດືັງ່ ກື່າວຂຶ້ນກັບຄວາມ ແຮງກະທບົ ແລະ ມວນສານຂອງມັນ. ການເຄື່ອນທ່ຂີື ອງວດັ ຖຸ, ນອກຈາກຂ້ຶນກັບຄວາມແຮງກະທົບ ແລ້ວ ຍັງຂຶ້ນກັບມວນສານຂອງວັດຖຸທີືຖ່ ກຄວາມແຮງດ່ັືງກ່າື ວກະທບົ ໃສື່ດວ້ ຍ. ພາຍໃຕ້ການກະທົບດວ້ ຍຄວາມ ແຮງດຽວກັນ, ວດັ ຖໜຸ ກັ ຈະເຄື່ອນທືີຊ່ ້າ ແລະ ວດັ ຖເຸ ບົາຈະເຄອ່ື ນທ່ໄືີ ວກວືາ່ . ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸື່ມສ້າງບດົ ທົດລອງເພື່ອສຶກສາການພົວພັນລະຫວືາ່ ງຄວາມແຮງ, ມວນສານ ແລະ ຄວາມເລ່ືງັ ໂດຍນາໃຊອ້ ຸປະກອນ ແລະ ເຄອື່ ງມທຄ່ືີ ູກຽມໃຫ້. ຄູໃຫແ້ ຕ່ລື ະກື່ມຸ ນາສະເໜີບົດທົດລອງ, ຈດຸ ປະສົງ ແລະ ຂ້ັນຕອນທົດລອງ. ຄູແລກປ່ຽື ນບົດທົດລອງໃຫ້ນກັ ຮຽນ “ການພົວພັນລະຫວືາ່ ງຄວາມ ແຮງກະທບົ , ມວນສານ ແລະ ຄວາມເລັ່ືງ”, ອະທິບາຍຊ່ື ແລະ ວິທກີ ານນາໃຊ້ຂອງອຸປະກອນ ແລະ ເຄ່ືອງມທົດລອງແຕືລ່ ະຊະນິດ. ແນະນາວິທີຕດິ ຕັງ້ ອຸປະກອນ ແລະ ຂ້ັນຕອນການທົດລອງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ດາເນີນການທດົ ລອງ ໃຫ້ນັກຮຽນດາເນີນການທດົ ລອງຕາມຂ້ັນຕອນໃນຄູ່ມື ທົດລອງ, ພາຍໃຕ້ການຕດິ ຕາມ ແລະ ແນະ ນາຢື່າງໃກ້ຊິດຂອງຄ.ູ 59

ການທດົ ລອງ ສກຶ ສາການພວົ ພັນລະຫວືາ່ ງຄວາມແຮງ ���Ԧ��� ມວນສານ ������ ເພືອ່ ຊອກຫາຄວາມເລ່ັງື ���Ԧ���. ຕາຕະລາງຜນົ ການທດົ ລອງ ທົດລອງຄ້ງັ ������ = ������ ວດັ ຖຸ ຄວາມແຮງກະທົບ 1 ������ ������1(N) 2 3 ������1(kg) 1 ������2(N) 2 3 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 1 ������1(N) 2 3 ������2(kg) 1 ������2(N) 2 3 ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ ໃຫ້ນັກຮຽນຄດິ ໄລອື່ ັດຕາສ່ືວນລະຫວ່າື ງຄວາມແຮງ ������ ແລະ ມວານສານ ������. ໃຫ້ນັກຮຽນສັງເກດ ອັດຕາສື່ວນດືງ່ັ ກື່າວ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງມັນ. ຖາ້ ມີຫາຍຄວາມແຮງກະທົບພອ້ ມກັນໃສ່ືວັດຖຸໃດໜຶ່ືງ, ການພວົ ພນັ ລະຫວາ່ື ງຄວາມແຮງ ������ ແລະ ມວນສານ ������ ຈະເປນັ ແນວໃດ? ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງ ມວນສານທກ່ີື ື່ຽວຂ້ອງກບັ ການເຄ່ອື ນທຂ່ືີ ອງວັດຖ.ຸ ອດັ ຕາສືວ່ ນລະຫວ່ືາງຄວາມແຮງກະທົບກັບມວນສານຂອງວັດຖເຸ ປັນປະລິມານບື່ປຽື່ ນແປງ. ປະລິ ມານທີືບ່ ື່ປຽື່ ນແປງດ່ງືັ ກ່າື ວເອ້ນີ ວາ່ື ຄວາມເລງ່ັື ຂອງວັດຖຸ. ກລະນີວັດຖຖຸ ກກະທບົ ດ້ວຍຫາຍຄວາມແຮງ rrrr ���Ԧ���1, ���Ԧ���2, ���Ԧ���3, … ���Ԧ��� ພ້ອມກັນ, ຈະຕ້ອງສັງລວມຄວາມແຮງດັື່ງກື່າວຕາມສູດ: F = F1 + F2 + F3 +... ຂນ້ັ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມສະຫຸບເນ້ອໃນບົດຮຽນທືໄີ່ ດຮ້ ຽນຮູ້ໃນກິດຈະກາ, ຕາງໜ້າແຕືລ່ ະກຸື່ມນາສະເໜຜີ ົນ ການສະຫບຸ ແລະ ແລກປ່ືຽນບດົ ຮຽນເຊື່ິງກັນແລະກັນ. ຄູແບືງ່ ປັນເນ້ອໃນບດົ ຮຽນໂດຍຫຍ້ດື່ັງນ້:ີ 1) ເນ້ອໃນກົດເກນ II ນວິ ເຕນິ ຄວາມເລງືັ່ ຂອງວັດຖຸໜື່ຶງຮ່ືວມລວງດຽວກັນກັບລວງຄວາມແຮງກະທບົ , ມຂີ ະໜາດເປັນອດັ ຕາ ສ່ືວນພົວພັນກົງກບັ ຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ເປນັ ອັດຕາສ່ວື ນພວົ ພັນປີນ້ ກັບມວນສານຂອງວດັ ຖຸນັ້ນ, r rr ຕາມສດູ : r F → F = ma a= m 60

ໃນນ້:ີ ������ ແມນື່ ຄວາມເລງັື່ ທືີ່ວດັ ຖຸໄດ້ຮັບ ມີຫວົ ໜວ່ື ຍພນ້ ຖານເປັນແມັດຕ່ືວິນາທີກາລັງສອງ (m/������2) ������ ແມ່ນື ຄວາມແຮງກະທົບ ມີຫົວໜ່ືວຍພ້ນຖານເປນັ ນວິ ເຕນິ (N) ������ ແມນ່ື ມວນສານຂອງວດັ ຖຸ ມຫີ ົວໜືວ່ ຍພ້ນຖານເປັນກໂິ ລກຣາມ (kg) 2) ມວນສານ ແລະ ຄວາມອງ້ຶ ຕ້ງຶ ມວນສານເປນັ ປະລິມານທສ່ືີ ນັ ຍະລັກໃຫ້ແກື່ລະດບັ ຄວາມອຶ້ງຕ້ຶງຂອງວດັ ຖຸ, ມວນສານເປັນປະລິ ມານບມື່ ທີ ດິ , ມີຄ່າື ເປັນບວກ ແລະ ມີຄາ່ື ຄົງທ່.ີື ວດັ ຖຸມີມວນສານ (������) ໃຫຍ່ືຄວາມເລືງັ່ (������) ທ່ມືີ ັນໄດຮ້ ັບ ມຄີ ່າື ນ້ອຍ, ������ ແລະ ������ ຮື່ວມລວງກນັ . ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 40-45 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 3 ນໃີ້ ຫ້ສາເລັດ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 4: ກດົ ເກນທີ III ຂອງນວິ ເຕນິ (Newton Third’s Laws) • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ອື ໃຫ້ນັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມ ແຮງກະທົບ ແລະ ຄວາມແຮງຕາ້ ນການກະທົບ, ກດົ ເກນທີ III ຂອງນວິ ເຕິນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍເນ້ອໃນກົດເກນ III ນວິ ເຕນິ , ການນາໃຊ້ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ ແລະ ແກ້ບົດຝກຶ ຫດັ . • ອຸປະກອນ, ສື: ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ຊງິ ລຊ, ສາຍຢາງຢດ (ຢາງໃນເກ່ົືາລົດຈັກ)... ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ິທີການສອນແບບທົດລອງ, ໂດຍແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກຸື່ມ ແຕ່ລື ະກືຸ່ມ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບດັ ຕາມຂ້ັນຕອນດງ່ືັ ນີ້: ຂ້ັນຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືມຸ ສັງເກດປາກົດການທ່ເືີ ກີດຂ້ຶນໃນປະຈາວັນ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕ່ໄື ປນີ້: ປມຶ້ ທີວ່ື າງໄວ້ ເທິງໜ້າໂຕະ, ຈະມີຄວາມແຮງກະທບົ ໃສືມ່ ັນຫບື່? ຖ້າມີ, ຈະແມນື່ ຄວາມແຮງມາຈາກໃສ? ຄວາມແຮງ ດງັື່ ກ່ືາວມີລວງ ແລະ ມີທິດຄແນວໃດ? ນາ້ ໜກັ ແມ່ືນຫຍງັ ? ຄວາມແຮງຖືວ່ ງໜັກແມນື່ ຫຍງັ ? ນາ້ ໜກັ ແລະ ມວນສານມີສດູ ພົວພັນກັນຄແນວໃດ? ໃຫ້ນັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ ແລະ ສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບ. ຄູສະຫບຸ ແລະ ແບ່ືງປັນຄາຕອບທ່ືີຖກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນຊ່ືຶງມເີ ນ້ອໃນດັ່ືງນ້:ີ ມສີ ອງຄວາມແຮງກະທບົ ໃສ່ື, ບັນດາຄວາມ ແຮງກະທບົ ດືງັ່ ກືາ່ ວແມນ່ື ມາຈາກໜ້າໂຕະ ແລະ ນ້າໜັກຂອງປຶ້ມຊືຶ່ງມີລວງຕງ້ັ ສາກກບັ ໜ້າໂຕະ, ມີທິດຊີ້ ຂຶນ້ ເທິງ ແລະ ຊ້ີລງົ ລຸ່ືມຕາມລາດັບ, ສອງຄວາມແຮງດັື່ງກ່ືາວມຂີ ະໜາດເທາື່ົ ກັນ ແຕມື່ ີທດິ ກງົ ກນັ ຂ້າມ. ແຮງຖວື່ ງໜັກ (���ሬԦ���) ແມ່ືນຄວາມແຮງທືີ່ໜ່ວື ຍໂລກກະທົບໃສວື່ ດັ ຖຸ, ກ່ໃື ຫ້ເກີດຄວາມເລັ່ືງຕົກຕາມລາ ພງັ . ຂະໜາດຂອງແຮງຖວ່ື ງໜັກ ເອນີ້ ວື່າ ນ້າໜັກຂອງວັດຖຸ, ສັນຍະລັກດວ້ ຍ ������. ນ້າໜກັ ວດັ ແທກດ້ວຍ r ເຄ່ືອງວັດຄວາມແຮງ ແລະ ມສີ ູດຄິດໄລ່ືແຮງຖ່ືວງໜກັ ດ່ັືງນ້ີ: P = r . mg 61

ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕື່ລະກມືຸ່ ລອງກະທບົ ຄວາມແຮງໃສວື່ ັດຖຸໃດໜ່ຶືງ (ຄວາມແຮງກະທບົ ), ດຶງສາຍຢາງ ຢດ, ດຶງລຊ ຫ ໃຊ້ຝາມຕີໜ້າໂຕະ ແລວ້ ຖາມມີຄວາມຮ້ສູ ຶກຄແນວໃດ? ໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືຸມສົນທະນາອະທິ ບາຍປາກົດການ. ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸ່ມື ລະໜື່ງຶ ຄົນເລາ່ືົ ຄວາມຮ້ສູ ກຶ ແລະ ອະທິບາຍສາເຫດດັ່ງື ກືາ່ ວ. ຄສູ ະຫບຸ ແລະ ແບງື່ ປັນເນ້ອໃນຄວາມຮສູ້ ກຶ ທີ່ືຖກຕອ້ ງດັ່ືງນ້ີ: ການກະທົບເຊື່ິງກັນ ແລະ ກັນລະຫວ່ືາງວດັ ຖຸ ຂ້ັນຕອນທີ 3: ສາ້ ງການທດົ ລອງ ເພືອ່ ທົດສອບສອງຄວາມແຮງທ່ີໄື ດກ້ ່າື ວມາຂາ້ ງເທງິ , ເຮົາເຮດັ ທົດ ລອງກື່ຽວກັບຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກິລຍິ າ. (1) ການຕາກັນຂອງລດົ ລ້ສອງຄນັ , (2) ໃຊ້ຄອ້ ນຕຕີ ອກເຫກັ ຕະປ.ູ ຄູນາສະເໜີຈຸດປະສງົ , ອປຸ ະກອນ ແລະ ວິທໃີ ຊ້ (ຮາງລົມ, Sensors ການເຄ່ືອນທ່ືີ, Interface sensor, ລດົ ລ້ ຫ ແຜືນ່ ເລອື່ ນ, ເຄອ່ື ງເປົ່າື ລົມ, ເຄ່ືອງ ຈັບເວລາ), ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ O ������1 O ������2 ກື່ອນຕາກັນ ຫງັ ຕາກັນ ຮູບ 7.1 ການຕາກັນຂອງລົດລ້ ������ຕະປູ ������ຄ້ອນຕີ ຮູບ 7.2 ຄ້ອນຕຕີ ອກເຫັກຕະປູ ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ດາເນີນການທດົ ລອງ 1) ໃຫ້ນັກຮຽນ 2 ຄົນ ສະໝັກຂຶ້ນສາທິດກ່ຽື ວກັບຄວາມແຮງກະທບົ . ນັກຮຽນຈັບສນົ້ ຂອງເຄື່ອງ ວດັ ແທກຄວາມແຮງແບບລຊ ແລະ ເອົາສ້ົນທເີື່ ຫອຂອງລຊທງັ ສອງມາເກາະໃສື່ກນັ ແລວ້ ໃຫທ້ ັງ ສອງຄນົ ຄ່ອື ຍໆດຶງ, ພ້ອມສັງເກດລະດັບການຢດອອກຂອງເຄ່ືອງວດັ ຄວາມແຮງແຕລື່ ະອນັ ແລະ ບັນທກຶ ຄ່ືາ. 62

2) ຖ້າມີເງ່ືອນໄຂ, ໃຫຄ້ ູນາພານກັ ຮຽນເຮັດການທົດລອງການຕາກນັ ຂອງວດັ ຖຸເຄ່ືອນທີ່ືເທງິ ຮາງລົມ (ເບືິ່ງໃນຄມ່ືູ ທົດລອງ). ດາເນນີ ການທດົ ລອງ, ບນັ ທກຶ ຂ້ມນູ ໃສ່ຕື າຕະລາງ: ລ/ດ ������1 (kg) ������1 (m) ������2 (kg) ������2 (m) 1 2 3 4 5 ໃນນີ້, ������1, ������2: ມວນສານຂອງລດົ ລທ້ ີ 1 ແລະ ລົດລທ້ ີ 2 ຕາມລາດັບ. ������1, ������2: ໄລຍະທາງຂອງລົດລ້ທີ 12022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ແລະ 2 ເຄ່ືອນທີ່ືໄປໄດຫ້ ັງການຕາກນັ . ຂັນ້ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກມຸື່ ນາຂມ້ ູນທີໄ່ື ດ້ຈາກການທົດລອງມາວເິ ຄາະ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕືໄ່ ປນ:້ີ (1) ພາຍຫັງ ລດົ ລ້ທງັ ສອງທມ່ືີ ີມວນສານ ������1 ແລະ ������2 ຕາກນັ , ໄລຍະທາງການເຄື່ອນທືີ່ຂອງລົດລແ້ ຕືລ່ ະຄັນເປັນຄ ແນວໃດ? (2) ເປນັ ຫຍງັ ເມື່ອຕອກເຫກັ ຕະປູໃສ່ືໄມ້ຕ່ືາງກັນ (ເນ້ອອ່ືອນ ແລະ ເນ້ອແຂງ) ຈ່ືຶງມີຄວາມຍາກ- ງື່າຍຕາ່ື ງກັນ? ໃຫ້ຕາງໜ້າກື່ມຸ ລະໜ່ງືຶ ຄນົ ຕອບຄາຖາມດືງ່ັ ກ່າື ວພ້ອມອະທິບາຍສາເຫດ ໂດຍອີງຕາມ ຄວາມຮູ້ ແລະ ປະສົບການຕົວຈິງຂອງນັກຮຽນ. ໃຫນ້ ັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ . ຄູ ສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນກັ ຮຽນ, ອະທິບາຍສະຫຸບ ແລະ ແບື່ງປນັ ເນ້ອໃນບົດຮຽນທືີຖ່ ກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ ດ່ງືັ ນີ້: ຂ້ນັ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃນທກຸ ກລະນີ, ເມ່ອື ວດັ ຖຸ A ກະທົບຄວາມແຮງໜືຶ່ງໃສືວ່ ັດຖຸ B, ວດັ ຖຸ B ກຈະກະທົບຄນດ້ວຍຄວາມແຮງ ໜງ່ືຶ ໃສ່ືວັດຖຸ A. ຄວາມແຮງທງັ ສອງຢືູ່ລວງດຽວກັນ, ມີຂະໜາດເທາົື່ ກັນ ແຕື່ມີທດິ ກົງກັນຂ້າມ, ກາ່ື ວຄ: r r r rr r FB→A = − FA→B → FBA = −FAB ; FBA = −FAB . ນຄີ້ ເນ້ອໃນກົດເກນທີ III ຂອງນິວເຕິນ. ຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາຍາມໃດກປາກົດຂ້ຶນ ຫ ຫາຍໄປພ້ອມກັນ. ຄວາມ ແຮງກະທົບ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ ມີລວງດຽວກັນ, ມຂີ ະໜາດເທ່ົືາກັນ, ແຕື່ມີທດິ ກົງກັນຂ້າມກັນ. ສອງຄວາມແຮງທ່ືີມີລກັ ສະນະດັື່ງກ່ືາວ ເອີ້ນວື່າ ສອງຄວາມແຮງກົງກັນຂ້າມ. ຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກິລຍິ າບດື່ ຸນດື່ຽງກນັ ເພາະວື່າເປນັ ສອງຄວາມແຮງທືີກ່ ະທົບໃສສື່ ອງວັດຖຸຕ່າື ງກັນ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 40-45 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 4 ນໃີ້ ຫ້ສາເລັດ. 63

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 5: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອປະເມນີ ຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກຽ່ື ວກບັ ຄວາມ ໝາຍ ແລະ ເນອ້ ໃນກົດເກນທີ I, II ແລະ III ຂອງນວິ ເຕິນ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດນາໃຊ້ເນ້ອໃນກົດເກນນວິ ເຕນິ ເຂົາ້ ໃນ ຊວີ ິດປະຈາວັນ, ເພ່ອື ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດໃນປຶ້ມ ແບບຮຽນ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື ປຶ້ມແບບຮຽນ, ເຄອ່ື ງຄິດເລກ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກືມຸ່ ຍ່ອື ຍເປນັ ວິທກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກ ເປນັ ກມ່ືຸ ລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂົາຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫດັ ແຕ່ືຂ້ 1 ເຖິງຂ້ 14 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ໜ້າ 59-60. ກິດຈະການໃ້ີ ຊ້ເວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ໃນການເຮັດກດິ ຈະການ້ີ. ຫງັ ຈາກນ້ັນ, ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກຸື່ມລະໜ່ງຶື ຄົນຂຶນ້ ມາຕອບເພື່ອແບືງ່ ປນັ ແລກປ່ຽື ນວິທີການຕອບກມຸ່ື ລະໜງຶ່ື ຂ້. ຄູ ໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄດິ ເຫັນພ້ອມທັງໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພອ້ ມກັບເຫດ ຜົນຈົນໃຫ້ແນ່ືໃຈນັກຮຽນທຸກຄົນເຂົ້າໃຈວິທີການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກໄດ້. ຖາ້ ມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມ ແລະ ບົດຝກຶ ຫັດທີເຫອຈະໄດ້ແບື່ງໃຫນ້ ັກຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປັນວຽກບາ້ ນແລວ້ ສງ່ົື ໃຫ້ຄູໃນ ຊ່ົວື ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 64

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 8 ຄວາມແຮງດງຶ ດູດ ແລະ ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ (Attractive and Elastic Forces) ເວລາ 2 ຊວົ່ື ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສົງ ເພືອ່ ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍໄດເ້ ນ້ອໃນກົດເກນດງຶ ດດູ ແລະ ຂຽນສູດຂອງກົດເກນດ່ງັື ກາື່ ວ. 2) ອະທບິ າຍເນອ້ ໃນກົດເກນຮຸກ Hooke,ຂຽນສດູ ກດົ ເກນດ່ັືງກາື່ ວຕ່ືກບັ ການປ່ຽື ນຮູບຮື່າງຂອງລຊ ແລະ ຄດິ ໄລ່ືສາປະສດິ ຢດຫົດຂອງລຊ. 3) ນາໃຊກ້ ົດເກນດຶງດູດ ແລະ ກົດເກນຮຸກ Hooke ເພອ່ື ແກ້ບດົ ເລກກ່ືຽວກັບການປື່ຽນຮບູ ຮືາ່ ງຂອງ ລຊ. 2. ເນ້ອໃນ - ຄວາມແຮງດຶງດູດ, ກົດເກນດງຶ ດູດຈັກກະວານ ແລະ ນ້າໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ. - ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ, ກົດເກນຮກຸ Hooke ແລະ ການນາໃຊກ້ ົດເກນ Hooke. 3. ສກ່ື ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປ້ຶມຄູື່ມຄ,ູ ປມ້ຶ ແບບຮຽນ. - ອຸປະກອນທົດລອງ: ຊຸດຂາຕັ້ງເຫັກ (ແທ່ງື ເຫັກຍາວ 100cm ແລະ 30cm, ຖານຕງັ້ , ນອ໋ ດຈັບ), ລຊທມ່ືີ ີຄ່ືາສາປະສິດຫົດຢດຕືາ່ ງກນັ , ເຄ່ືອງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ, ໂຕ້ນຊິງແບບມຂີ ເກາະທມ່ືີ ີ ມວນສານຕາ່ື ງກັນ, ບັນທັດຊື່, ສດາ, ວັດຖຸຕ່າື ງໆທືີ່ຫາໄດ້ໃນທອ້ ງຖື່ິນ. - ຖ້າມີເງ່ືອນໄຂ, ໃຫໃ້ ຊ້ LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີທີື່ມີໂປຣແກຣມການຈາລອງແບບ ຊື່ຶງ ສາມາດເຂົາ້ ເບື່ິງໄດທ້ :ີື່ https://phet.colorado.edu/en/simulations/hookes-law 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ົື • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ທວນຄນຄວາມຮກູ້ ຽື່ ວກບັ ເນອ້ ໃນກົດເກນນວິ ເຕິນການນາ ໃຊ້ກົດເກນເຂົ້າໃນການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດຝກຶ ຫດັ ວຽກມອບໝາຍ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍເນ້ອໃນກົດເກນທີື່ I, II ແລະ III, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດຝກຶ ຫັດວຽກມອບໝາຍໄດ້ຖກຕອ້ ງ. 65

• ອປຸ ະກອນ, ສື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄອື່ ງຄິດເລກ. ກິດຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວທິ ີໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສນົ ທະນາເປັນຄູື່-ແລກປື່ຽນບດົ ຮຽນເປັນກ່ືຸມໃນຫ້ອງ, ຄເູ ລ່ືມີ ກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລມຸື່ ນ້:ີ 1) ກດົ ເກນທີ I ຂອງນວິ ເຕິນມີເນ້ອໃນ ແລະ ຄວາມໝາຍຄແນວໃດ? 2) ກດົ ເກນທີ II ຂອງນວິ ເຕນິ ມີເນ້ອໃນ, ຄວາມໝາຍ ແລະ ສູດຄິດໄລື່ຄແນວໃດ? 3) ກົດເກນທີ III ຂອງນວິ ເຕິນ ມີເນ້ອໃນ, ຄວາມໝາຍ ແລະ ການນາໃຊໃ້ ນຊີວດິ ປະຈາວນັ ຄ ແນວໃດ?. ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕື່ລະຄົນອາ່ື ນຄາຖາມຢາ່ື ງລະອຽດ, ຄົ້ນຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ, ຈາກແຫ່ງື ຂ້ ມູນຕື່າງໆ ແລະ ຕອບຄາຖາມດງັື່ ກືາ່ ວ. ຈາກນັນ້ ໃຫ້ນັກຮຽນຈບັ ຄືູ່ສນົ ທະນາເຊິ່ືງກັນແລະກັນ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ນກັ ຮຽນແຕືລ່ ະຄນົ ນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທບິ າຍເຫດຜົນຂອງຕົນມາສົນທະນາແລກປ່ຽື ນກບັ ຄູ່ື ສົນທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດັງ່ື ກືາ່ ວໄປແລກປຽື່ ນກັບຄາຕອບນັກຮຽນຄອ່ືູ ື່ນໆໃນຫ້ອງ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນຄືູ່ອື່ນໆໃນຫອ້ ງສນົ ທະນາ ແລກປື່ຽນຄາຕອບພອ້ ມໃຫ້ເຫດຜົນເຊິ່ືງກັນແລະກັນ ແລະ ສະຫຸບເນ້ອໃນຄາຕອບ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນທັງໝົດ, ສະຫຸບໂດຍຫຍ້ ແລະ ແບ່ືງປັນຄາຕອບທ່ຖີື ກຕ້ອງໃຫ້ນັກຮຽນ, ຊງ່ືຶ ມເີ ນ້ອໃນ ດັ່ງື ນ:້ີ 1) ເນອ້ ໃນກດົ ເກນທີ I ນວິ ເຕນິ ມີເນ້ອໃນຄ: ຖ້າບື່ມີຄວາມແຮງກະທບົ ໃສວື່ ດັ ຖຸ ຫ ມີຄວາມແຮງ ກະທົບໃສ່ວື ດັ ຖຸ ແຕື່ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງສງັ ລວມມີຄື່າເທ່ືົາສູນ; ຖາ້ ວັດຖທຸ ືີກ່ າລງັ ຢຸດນ້ິງກື່ຈະ ຢດຸ ນິ້ງຕະຫອດໄປ ແລະ ວັດຖຸທກ່ືີ າລງັ ເຄ່ືອນທື່ີ ກ່ຈື ະສບຕ່ເື ຄືອ່ ນທຕີ່ື ະຫອດໄປ. ໝາຍຄວາມວື່າ ພາວະຢຸດນ້ິງ ຫ ພາວະເຄ່ອື ນທື່ລີ ວ້ ນແຕືແ່ ມືນ່ ພາວະດຸນດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸ, ຄວາມແຮງດນຸ ດ່ຽື ງບື່ໄດ້ ເຮດັ ໃຫວ້ ັດຖປຸ ່ຽື ນແປງຄວາມໄວ. 2) ເນອ້ ໃນກົດເກນທີ II ນວິ ເຕນິ ມເີ ນ້ອໃນຄ: ຄວາມເລງ່ັື ຂອງວັດຖຸໜຶ່ືງ ເປນັ ອດັ ຕາສ່ືວນພົວພນັ ກົງ ກບັ ຄວາມແຮງກະທົບໃສືວ່ ັດຖຸ ແລະ ເປັນອັດຕາສ່ືວນພວົ ພນັ ປ້ີນກັບມວນສານຂອງວດັ ຖນຸ ັ້ນ, r r ກາື່ ວຄ r = F → F = r . ໝາຍຄວາມວາື່ ມວນສານເປັນປະລິມານທ່ືີສະແດງລະດັບຄວາມອຶງ້ a ma m ຕ້ງຶ ຂອງວັດຖຸ. 3) ເນ້ອໃນກດົ ເກນທີ III ນິວເຕນິ ມເີ ນ້ອໃນດັ່ງື ນ້ີ: ໃນທກຸ ກລະນີ ເມືອ່ ວັດຖຸທໜີ ຶ່ືງກະທບົ ຄວາມແຮງ ໜຶື່ງໃສືວ່ ດັ ຖຸທີສອງ, ວັດຖຸທີສອງກຈະກະທບົ ຄວາມແຮງໃສວ່ື ດັ ຖຸທໜີ ື່ງຶ ຄນ ດ້ວຍຄວາມແຮງທມື່ີ ີ ຂະໜາດເທ່ືົາກັບຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງທີວ່ື ັດຖທຸ ໜີ ່ືງຶ ກະທບົ ໃສ່ືວດັ ຖທຸ ສີ ອງ. ເນ້ອໃນກດົ ເກນ ນມ້ີ ີການນາໃຊໃ້ ນຊີວິດປະຈາວັນຢາ່ື ງກວາ້ ງຂວາງ (ໃຫ້ນັກຮຽນຍົກຂ້ນຶ ມາ). ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 8 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາທີ 1 ນໃີ້ ຫສ້ າເລດັ . 66

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 2: ຄວາມແຮງດງຶ ດດູ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ສຶກສາກົດເກນດຶງດູດລະຫວາື່ ງວດັ ຖຸ ໃນຈັກກະວານ, ສ້າງສູດຄວາມແຮງດງຶ ດດູ , ສນັ ຍະລກັ ປະລິມານຟີ ຊກິ ໃນສູດ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍກົດເກນດຶງດູດ, ສດູ ຄິດໄລື່ ແລະ ປະລມິ ານຟີຊິກຕາ່ື ງໆໃນສູດ, ນາໃຊ້ສູດຕອບຄາ ຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ຝຶກຫັດໃນປຶ້ມແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ຊງິ ຊື່ງັ , ບນັ ທັດ, LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ (ຖ້າມ)ີ ແລະ ໂປຣ ແກຣມການຈາລອງແບບ ຊ່ືຶງສາມາດເຂົ້າເບງິື່ ໄດທ້ ີ:ື່ https://phet.colorado.edu/en/simulations/hookes-law ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ີການສອນແບບທດົ ລອງ, ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນອອກເປນັ ກມຸ່ື ແຕລ່ື ະກືຸ່ມ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບດັ ຕາມຂັ້ນຕອນດງືັ່ ນ້:ີ ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສງັ ເກດປາກົດການທີືເ່ ກດີ ຂນຶ້ ໃນທາມະຊາດກືຽ່ ວກບັ ຄວາມແຮງດງຶ ດດູ ແລະ ຕອບ ຄາຖາມດັື່ງນີ:້ ຄວາມແຮງໃດທ່ີືເຮດັ ໃຫດ້ ວງຈັນເຄື່ອນທີື່ອ້ອມໜວື່ ຍໂລກ? ຄວາມແຮງໃດທືເີ່ ຮດັ ໃຫ້ໜ່ວື ຍ ໂລກ ແລະ ບັນດາດາວເຄາະອືນ່ ໆເຄ່ືອນທີ່ືອອ້ ມດວງຕາເວນັ ? ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກມືຸ່ ລະໜ່ືງຶ ຄົນຕອບຄາຖາມ ແລະ ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊ່ືິງກັນແລະກັນ, ຄູສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫັນ ແລະ ແບງື່ ປນັ ຄາຕອບທ່ຖີື ກຕ້ອງໃຫ້ ນກັ ຮຽນໂດຍຫຍ້ດງ່ັື ນ:້ີ ສາເຫດທືີດ່ ວງຈັນເຄືອ່ ນທ່ອືີ ອ້ ມໜ່ືວຍໂລກ, ໜືວ່ ຍໂລກ ແລະ ບັນດາດາວເຄາະ ອ່ນື ໆສາມາດເຄອ່ື ນທອ່ີື ອ້ ມດວງຕາເວນັ ໄດນ້ ້ັນຍ້ອນມີຄວາມແຮງດງຶ ດູດເຊ່ືິງກັນແລະກັນລະຫວ່ືາງພວກ ມນັ . ຄວາມແຮງດຶງດູດ ແມື່ນຄວາມແຮງກະທບົ ດູດເຊ່ິງື ກນັ ແລະກນັ ຂອງທຸກໆວດັ ຖຸໃນຈັກກະວານ. ຮບູ 8.1 ການດງຶ ດູດລະຫວ່ືາງໜວື່ ຍໂລກ ແລະ ຕາເວັນ 67

ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຂສ້ ມົ ມຸດຖານກ່ຽື ວກບັ ຄວາມແຮງດຶງດູດພອ້ ມວິທກີ ານກວດສອບຂ້ສົມມຸດ ຖານດງັື່ ກາື່ ວ. ຄູໃຫຕ້ າງໜ້າແຕື່ລະກ່ືຸມນາສະເໜີຂ້ສົມມດຸ ຖານຂອງກ່ືຸມຕນົ , ແຕ່ືລະກຸືມ່ ແລກປຽ່ື ນຄວາມ ຄດິ ເຫັນເຊ່ືິງກັນແລະກັນ. ຄູແບງ່ື ປັນຂ້ສ່ ົມມຸດຖານທສື່ີ າມາດກວດສອບໄດ້ດວ້ ຍອປຸ ະກອນງືາ່ ຍດາຍຄ: ເມອ່ື ປອື່ ຍວັດຖຸຈາກລະດບັ ສງູ ໃດໜງື່ຶ , ວດັ ຖຸຈະຕົກລົງສູື່ພ້ນ, ນ້ັນກເພາະວ່ືາ ມີຄວາມແຮງຈາກພນ້ (ໜ້າ ໂລກ) ກະທົບໃສ່ືວດັ ຖຸດັ່ງື ກື່າວ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ເພ່ອື ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານທີື່ກື່າວມາຂ້າງເທງິ , ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກືຸມ່ ສາ້ ງບົດທົດລອງເພ່ືອກວດສອບຂ້ ສມົ ມຸດຖານດັື່ງກື່າວ ພ້ອມສົນທະນາແລກປື່ຽນບົດຮຽນເຊືິງ່ ກັນແລະກັນ. ຄູສະຫບຸ ຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງແຕ່ື ລະກຸ່ືມ ແລະ ແນະນາໃຫ້ພວກເຂົາເຮັດທົດລອງກຽື່ ວກັບຄວາມແຮງດຶງດູດ ໂດຍເລ່ີມື ຈາກການແນະນາ ອປຸ ະກອນທດົ ລອງ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທທີ ດົ ລອງ (ເບື່ິງໃນຄືມູ່ ທົດລອງ). ຂັນ້ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ໃຫ້ແຕລື່ ະກຸມື່ ດາເນີນການທດົ ລອງ, ຄຢູ າຍອຸປະກອນທົດລອງໃຫແ້ ຕື່ລະກ່ືມຸ ນັກຮຽນ. ຊງືັ່ ມວນ ສານຂອງວດັ ຖຸຕື່າງໆທ່ີຈື ະໃຊໃ້ ນການທົດລອງ (ກັບເຈຍ້ , ກ້ອນຫນີ , ສດາ...), ແທກໄລຍະຫ່າື ງລະຫວືາ່ ງ ຈດຸ ປ່ືອຍວັດຖຫຸ າພ້ນ, ປື່ອຍວດັ ຖຸດງືັ່ ກືາ່ ວໃຫຕ້ ົກລົງພ້ນຈາກຈູດສູງ h ຫ ໄລຍະຫື່າງ r ໃດໜື່ງຶ ( h r ). 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕາຕະລາງບນັ ທກຶ ຂມ້ ູນ ລວງສູງ (m) ທົດລອງຄັ້ງ F = G mM r2 ມວນສານວດັ ຖຸ (kg) 1 2 h1 = .... 3 1 m1 = .... h2 = .... 2 3 h3 = .... 1 2 3 68

1 h1 = .... 2 3 1 m2 = .... h2 = .... 2 3 1 h3 = .... 2 3 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ໝາຍເຫດ: ������ = 5,972 × 1024kg ມວນສານໜືວ່ ຍໂລກ, ������ = 6,67 × 10−11 Nm2/kg2ສາປະສດິ ດງຶ ດູດໜືວ່ ຍໂລກ. ຂັນ້ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂ້ມນູ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກືຸ່ມນາຂມ້ ູນທໄືີ່ ດ້ຈາການທດົ ລອງມາວິເຄາະ, ໂດຍໃຊສ້ ູດເພ່ືອຄິດໄລື່ຄວາມແຮງດຶງດດູ ລະຫວາື່ ງວັດຖຸກບັ ໜື່ວຍໂລກ ແລະ ຕອບຄາຖາມລືຸ່ມນ:ີ້ 1) ຄວາມແຮງດງຶ ດູດລະຫວ່າື ງວດັ ຖຸກັບໜວື່ ຍໂລກມລີ ວງ, ທິດ ແລະ ຂະໜາດຄແນວໃດ? 2) ສດູ ຂອງຄວາມແຮງດງຶ ດູດລະຫວາື່ ງສອງວດັ ຖຸມຄີ ວາມໝາຍຄແນວໃດ? 3) ລະຫວ່າື ງຄົນສອງຄົນມີການດຶງດດູ ເຊືິ່ງກັນແລະກນັ ບື່? ເປນັ ຫຍັງມະນດຸ ຈືຶງ່ ບ່ືຮ້ສູ ກຶ ເຖິງຄວາມ ແຮງດງຶ ດູດ? ຈື່ົງຄດິ ໄລື່ຄວາມແຮງດຶງດູດລະຫວ່າື ງນັກຮຽນສອງຄນົ ທື່ຢີ ູື່ໃກ້ກັນ. ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ມືຸ ລະໜງື່ຶ ຄົນຂນຶ້ ແລກປ່ືຽນຄາຕອບ ແລະ ເຫດຜົນກັບກມຸ່ື ອນື່ ໆ, ສົນທະນາແລກ ປ່ຽື ນຄວາມຄດິ ເຫັນເຊງ່ືິ ກັນແລະກັນ. ຄແູ ນະນາວທິ ີການວິເຄາະ ໂດຍແບື່ງປັນເນ້ອໃນບດົ ຮຽນໂດຍຫຍ້ ໃຫກ້ ັບນກັ ຮຽນດ່ງັື ນ້:ີ ອງີ ຕາມເນ້ອໃນກົດເກນດຶງດູດຈັກກະວານ, ຂຽນໄດ:້ ������1������2 ������ = ������ ������2 ໃນນີ:້ ������1, ������2 ແມື່ນມວນສານຂອງວດັ ຖຸທັງສອງ (kg), ������ ແມື່ນໄລຍະຫື່າງລະຫວ່ືາງວດັ ຖຸ (m). ������ = 6,67 × 10−11 Nm2/kg2 ເອີ້ນວາື່ ສາປະສິດດຶງດູດ. ຄວາມແຮງດຶງດູດລະຫວາື່ ງສອງວດັ ຖຸ ເປັນອັດຕາສື່ວນພວົ ພັນກົງກັບຜົນຄູນມວນສານວດັ ຖທຸ ງັ ສອງ ແລະ ເປນັ ອັດຕາສວ່ື ນພົວພນັ ປ້ີນກັບໄລຍະຫື່າງລະຫວື່າງສອງວດັ ຖຸຍກົ ກາລັງສອງ. ນອກຈາກນີ້ ຄູຍັງຕ້ອງໃຫ້ແຕລ່ື ະກມ່ືຸ ສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕື່ໄປນ້:ີ ຄວາມແຮງຖື່ວງໜກັ ແມ່ນື ຫຍັງ? ຈດຸ ກະທົບຄວາມແຮງຖ່ືວງໜັກຢູືໃ່ ສ? ຈຸດຖ່ືວງໜກັ ຂອງວດັ ຖແຸ ມ່ືນຫຍັງ? ໃຫຕ້ າງໜາ້ ແຕືລ່ ະ ກມຸ່ື ສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊ່ິືງກັນແລະກັນ, ຄແູ ບງື່ ປັນເນອ້ ໃນສະຫຸບໂດຍຫຍ້ດືັ່ງນ້ີ: 69

ຂນ້ັ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫຕ້ າງໜ້ານັກຮຽນອະທິບາຍຄວາມໝາຍປະລິມານຟຊີ ິກໃນສດູ ການພວົ ພນັ ລະຫວື່າງຄວາມ ແຮງດງຶ ດູດ ແລະ ນາ້ ໜັກຂອງວັດຖ.ຸ ຄວາມແຮງຖືວ່ ງໜັກຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜ່ືຶງແມ່ືນຄວາມແຮງດງຶ ດູດ ລະຫວ່າື ງໜືວ່ ຍໂລກກັບວດັ ຖຸດງ່ືັ ກືາ່ ວນັ້ນ. ຈຸດຖື່ວງໜກັ ຂອງວດັ ຖແຸ ມນ່ື ຈຸດກະທົບຄວາມແຮງຖ່ືວງໜັກ ຂອງວດັ ຖຸ, ສູດຂອງຄວາມແຮງດງຶ ດດູ : P = G ( mM )2 R+h ໃນນ້:ີ ������ ມວນສານຂອງວັດຖຸ ������ = 5,972 × 1024kg ມວນສານຂອງໜືວ່ ຍໂລກ ������ = 6,371 × 106 m ແມນ່ື ລັດສະໝຂີ ອງໜື່ວຍໂລກ ℎ ແມືນ່ ຄວາມສູງຂອງວດັ ຖຸທຽບໃສໜ່ື ້າດິນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕາມກົດເກນທີ II ນິວເຕນິ : P = mg → mg = G ( mM  g = G ( M , ຖ້າ ℎ ≪ ������ ຈະໄດ້ R + h)2 R + h)2 =GM = 6, 67 10−11 Nm2 / kg2 5,9721024 kg = 39,8331013  9, 74 m/ s2 R2 6,371106 m 2 40, 890 1012 ( )ສູດ:g ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 35-40 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກດິ ຈະກາທີ 2 ນ້ີໃຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 3: ຄວາມແຮງຫົດຢດ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ືອໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ຮຽນຮ້ຄູ ວາມແຮງຫົດຢດ, ເນ້ອໃນ ແລະ ຄວາມໝາຍກົດເກນ Hooke, ການນາໃຊກ້ ົດເກນ Hooke ໃນ ເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດເຮັດທດົ ລອງພິສດູ ເນ້ອໃນກົດເກນ Hooke, ນາໃຊສ້ ູດເພອ່ື ແກ້ບດົ ຝຶກຫັດໃນປ້ຶນແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄື່ອງວດັ ແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ລຊຂະໜາດຕ່ືາງໆ, ລູກຕູ້ມ, ບັນທັດ, ເຄືອ່ ງຄິດເລກ... ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ິທີການສອນແບບທົດລອງ, ໂດຍແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກເປັນກມືຸ່ ແຕື່ລະກືຸ່ມ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນດງື່ັ ນ:ີ້ 70

ຂ້ັນຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກ່ືຸມຂອງນກັ ຮຽນສັງເກດປາກົດການກຽື່ ວກັບການຫົດຢດທື່ີເກີດຂ້ນຶ ໃນຊີວິດປະຈາວນັ ອ້ອມຕົວພວກເຂົາ ພອ້ ມຍົກຕວົ ຢ່າື ງ. ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ນັກຮຽນ 1-2 ຄນົ ຂນຶ້ ກະດານ ແລ້ວໃຊ້ມດຶງ ຫ ໜບີ ລ ຊ (ຖາ້ ບມ່ື ີລຊໃຫໃ້ ຊ້ຢາງໃນເກືົາ່ ລົດຈັກ ຫ ລົດໃຫຍ່ືແທນ) ແລ້ວໃຫພ້ ວກເຂາົ ອະທບິ າຍແລກປຽ່ື ນເຖິງ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ກ່ືຽວກັບຄວາມແຮງກະທບົ ກັບນກັ ຮຽນໃນຫອ້ ງຮຽນ. ຄູສະຫບຸ ຫຍ້ດື່ັງນ້ີ: ເມ່ືອໃຊ້ມດຶງ ຫ ຍ້ລູ ຊ ໃນຂະນະດຽວກັນ ລຊກຈະດງຶ ມເຮົາດ້ວຍຄວາມແຮງໃດໜ່ືຶງເຊັ່ນື ກນັ . ເມື່ອໃຊ້ຄວາມແຮງດງຶ ສງູ , ລຊກ ຈະຢດອອກຫາຍ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກ່ືຸມສ້າງຂສ້ ົມມຸດຖານການພົວພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ລະດັບການຢດ ອອກ ຫ ຫົດເຂາົ້ ຂອງລຊ. ໃຫ່ຕື າງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜຶງ່ື ຄົນນາສະເໜຂີ ້ສົມມຸດຖານ ແລະ ເຫດຜົນພ້ອມວທິ ີ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ການກວດສອບຂສ້ ມົ ມຸດຖານ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນແຕື່ລະກມຸ່ື , ສະຫຸບ ແລະ ແບງ່ື ປນັ ເນ້ອໃນບດົ ຮຽນໂດຍຫຍ້ດັ່ືງນ:້ີ ຄວາມແຮງຫດົ ຢດຂອງລຊປາກົດຂ້ຶນຢສືູ່ ອງສົນ້ ຂອງລຊກະທົບໃສ່ວື ັດຖທຸ ີື່ ເກາະຕິດກັບມັນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ລຊປ່ືຽນຮບູ ຮາ່ື ງ, ເມອ່ື ລຊຖກຢດ ຄວາມແຮງຢດມີທິດຊີ້ເຂ້າົ ໃນລຊ, ເມ່ອື ລຊຖກໜີບ ຄວາມແຮງໜີບມທີ ິດຊີ້ອອກນອກລຊ. ໝາຍຄວາມວ່າື ທິດຂອງຄວາມແຮງຂອງລຊ ຈະ ກງົ ກັນຂ້າມກັບທິດການປື່ຽນແປງ (ການຢດ ຫ ການຫົດ) ຂອງມັນສະເໝ.ີ ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ເພ່ືອທດົ ສອບຂ້ສົມມຸດຖານຂາ້ ງເທິງ, ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຫວົ ຂ້ບດົ ທົດລອງ ໂດຍນາໃຊ້ອປຸ ະກອນ ເຄອື່ ງທດົ ລອງທີມ່ື ີຊຶ່ງື ຄກູ ຽມມາໃຫ້. ໃຫຕ້ າງໜາ້ ແຕ່ືລະກຸ່ືມນາສະເໜບີ ດົ ທົດລອງຂອງຕົນ ພ້ອມທງັ ສະເໜີ ຈຸດປະສົງ, ວິທີຕິດຕັງ້ ອຸປະກອນ ແລະ ຂ້ັນຕອນທດົ ລອງຕ່ືາງໆ. ຄູສັງລວມພອ້ ມອະທິບາຍແນວຄວາມ ຄດິ ຂອງແຕ່ືລະກ່ມຸື , ແບງ່ື ປັນບດົ ທດົ ລອງໃນຫວົ ຂ້ ການຫດົ ຢດຂອງລຊ-ກົດເກນ Hooke ພ້ອມແນະນາ ອປຸ ະກອນ, ຂ້ັນຕອນວິທທີ ົດລອງ ແລະ ຈຸດປະສົງການທົດລອງຄ: ຊອກການພົວພນັ ລະຫວ່າື ງຄວາມ ແຮງຢດກບັ ລະດັບການຢດອອກຂອງລຊ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ດາເນີນການທດົ ລອງ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກ່ມືຸ ດາເນີນການທົດລອງເພື່ອສຶກສາການພົວພນັ ລະຫວືາ່ ງຄວາມແຮງດຶງກບັ ໄລຍະການຢດ ອອກຂອງລຊ ແລະ ສາປະສິດຫົດຢດຕາມບາດກ້າວຕ່ືາງໆໂດຍການຕດິ ຕາມແນະນາຢື່າງໃກ້ຊິດຂອງຄ.ູ 1) ຕິດຕ້ັງອຸປະກອນທົດລອງ ຮູບ 8.2 ການຫົດຢດຂອງລຊ ລ/ດ ������ (N) ∆������ (m) ດັື່ງຮູບ 8.2, ວາງລຊຕາມ 1 ລວງນອນ, ໃຊ້ເຄື່ອງວດັ 2 ຄວາມແຮງເກາະໃສ່ືແລ້ວ 3 ດຶງ, ອາື່ ນຄືາ່ ໃນເຄື່ອງວດັ 4 ຄວາມແຮງ, ບັນທຶກຂ້ມນູ 5 ໃນຕາຕະລາງທາງຂ້າງ. ແຂວນລຊຕາມລວງຕ້ັງ, ແຂວນໂຕ້ນຊິງໃສ່ື 71

ສົນ້ ລຸື່ມຂອງລຊ, ບັນທກຶ ໄລຍະທີ່ືຢດອອກຂອງລຊ. ແນະນາໃຫ້ນັກຮຽນປື່ຽນແປງຂະໜາດ ຂອງໂຕນ້ ຊງິ , ບັນທກຶ ຂ້ມູນໃນຕາຕະລາງດ້ານຂ້າງນ້ີ. ລ/ດ ������ (N) ∆������ (m) 1 2 3 4 5 ຮູບ 8.3 ທົດລອງຊອກສາປະສິດຫົດຢດ ������ ຂອງລຊ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂ້ມນູ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກຸື່ມນາຂມ້ ູນການທົດລອງໃນຕາຕະລາງທງັ ສອງຂາ້ ງເທງິ ມາວິເຄາະເພ່ືອ (1) ກວດ ສອບຄວາມຖກຕ້ອງກົດເກນຮຸກ Hooke (ການພົວພັນລະຫວາື່ ງ x ແລະ F ), (2) ຄດິ ໄລສ່ື າປະສິດ ຫດົ ຢດ ������ ຂອງລຊ (ຈາກ ການພົວພນັ ລະຫວ່ືາງ l ແລະ P ). ໂດຍນາໃຊ້ສູດ ຈາກເສັ້ນສະແດງ: ������ = ∆������ = ������2 − ������1 ແລະ ດ້ວຍການແຕ້ມເສັ້ນ ∆������ ������2 − ������1 ສະແດງ ຂ້ນັ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສະຫຸບ ແລະ ແປຄວາມໝາຍຂມ້ ູນ ແລະ ຜົນທືີໄ່ ດຮ້ ັບຈາກການທົດລອງ. ໃຫ້ຕາງ ໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜງ່ຶື ຄົນນາຜົນການວເິ ຄາະມາແລກປຽື່ ນເຊ່ງືິ ກັນແລະກັນ ພ້ອມສະຫຸບເນ້ອໃນສາຄັນທໄ່ືີ ດ້ຮຽນ ຈາກກດິ ຈະການີ.້ ຄູສັງລວມຜົນການສະຫບຸ ຂອງທຸກກືຸ່ມ, ອະທບິ າຍເຫດຜົນ ແລະ ແບ່ືງປນັ ບົດສະຫຸບ ຫຍເ້ ນອ້ ໃນບດົ ຮຽນດ່ືັງນີ້: ຜົນການທົດລອງສະແດງໃຫ້ເຫນັ ວືາ່ x F ໂດຍທື່ີ x = x − x0 . ໃນຂອບເຂດຂອງການຫົດຢດ, ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງຫດົ ຢດເປັນອັດຕາສ່ືວນພົວພັນກົງກັບ r r ລະດັບປຽື່ ນຮູບຮ່າື ງ (ລະດັບຢດ ຫ ຫົດ) ຂອງລຊ, ຕາມສດູ : F = −kx 72

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິໃນນ້ີ ������ ສາປະສິດຫດົ ຢດ (N/m), ∆������ = ������ − ������0 ລະດັບຢດອອກຂອງລຊ (m) ແລະ ∆������ = ������0 − ������ ລະດັບການຫົດເຂ້ົາຂອງລຊ (m). ເມ່ືອຄວາມແຮງກະທບົ ເພືມ່ີ ຂ້ຶນ, ໄລຍະຢດກຈະຍາວຂນຶ້ . ກລະນີ ການຢດຂອງສາຍຢາງຢດ, ຄວາມແຮງຢດຈະປາກົດຂຶ້ນເມືອ່ ສາຍຢາງຖກຢດ, ຈຸດກະທບົ ແລະ ທິດທາງ ຄກັນກບັ ກລະນີການຢດຂອງລຊ. ກລະນີໜາ້ ຕດິ ແປະໜີບໃສກ່ື ັນ, ຄວາມແຮງຫົດຢດມີລວງຕັງ້ ສາກກັບ ໜາ້ ຕດິ ແປະດງື່ັ ກ່ືາວ. ກດົ ເກນຮກຸ Hooke ມີການນາໃຊ້ຢາື່ ງກວາ້ ງຂວາງໃຊໃ້ ນຊີວິດປະຈາວນັ , ໃນ ວທິ ະຍາ ສາດ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊ.ີ ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 35-40 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກດິ ຈະກາທີ 3 ນີ້ໃຫ້ສາເລັດ. ກິດຈະກາທີ 4: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ືອປະເມີນຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກບັ ຄວາມ ແຮງຫົດຢດ, ຄວາມໝາຍ ແລະ ເນອ້ ໃນກດົ ເກນຮຸກ Hooke. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດນາໃຊ້ເນອ້ ໃນກົດເກນຮຸກ Hooke ໃນ ຊວີ ດິ ປະຈາວັນ, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:ື ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ເຄອ່ື ງຄິດເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກ່ືຸມຍອ່ື ຍເປນັ ວທິ ກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປັນກມ່ືຸ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂາົ ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດແຕືຂ່ ້ 1 ເຖິງຂ້ 13 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ໜ້າທີ 65-66. ກິດຈະການ້ີໃຊເ້ ວລາປະມານ 10-12 ນາທີ ໃນການເຮດັ ກິດຈະການ.ີ້ ຫັງ ຈາກນນ້ັ , ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ືມລະໜງ່ຶື ຄນົ ຂ້ນຶ ມາຕອບເພ່ອື ແບງື່ ປນັ ແລກປື່ຽນວິທີການຕອບກຸມ່ື ລະໜ່ງຶື ຂ.້ ຄູ ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທັງໃຫເ້ ຫດຜນົ . ຄູອະທິບາຍວທິ ຕີ ອບພອ້ ມກັບເຫດ ຜນົ ຈົນໃຫ້ແນ່ືໃຈນັກຮຽນທຸກຄນົ ເຂ້ົາໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກໄດ້. ຖ້າມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມ ແລະ ບົດຝກຶ ຫັດທເ່ືີ ຫອຈະໄດ້ແບື່ງໃຫ້ນັກຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປັນວຽກບ້ານແລວ້ ສົື່ງໃຫຄ້ ູໃນ ຊົື່ວໂມງຮຽນຖັດໄປ. 73

ບົດທີ 9 ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສນູ (Friction and Centrifugal Forces) ເວລາ 2 ຊວົ່ື ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສງົ ເພ່ືອໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທບິ າຍໄດ້ບັນດາຄຸນລັກສະນະຂອງຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ (ຮຸກຖູສະຖດິ , ຮກຸ ຖູຕະຫູດ, ຮຸກຖູກິ້ງ), ຂຽນສູດຄວາມແຮງຕະຫູດ, ອະທິບາຍວທິ ີເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມແຮງຮຸກຖູຫດຼຸ ລົງ ຫ ເພີືມ່ ຂຶ້ນ. 2) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ລັກສະນະຂອງຄວາມແຮງເຂາົ້ ສູນໃນການເຄື່ອນທີື່ມນົ ສະໝາ່ື ສະເໝີ. 3) ນາໃຊ້ສູດຂອງຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂ້າົ ສູນ ເພືອ່ ແກບ້ ົດເລກໃນປ້ຶມແບບຮຽນ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ເນ້ອໃນ - ຄວາມແຮງຮກຸ ຖຕູ ະຫູດປາກດົ ຂຶ້ນຢໜ່ືູ າ້ ຕິດແປະລະຫວືາ່ ງວດັ ຖທຸ ືີ່ກາລັງເຄ່ືອນທກີື່ ັບໜາ້ ວດັ ຖຸ ອນ່ື , ມີທດິ ກົງກັນຂາ້ ມກັບທດິ ຂອງຄວາມໄວ. - ຄວາມແຮງ (ຄວາມແຮງສັງລວມ) ທີືກ່ ະທົບໃສວ່ື ັດຖຸເຄື່ອນທີື່ມົນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ວດັ ຖມຸ ີຄວາມ ເລ່ືັງເຂົາ້ ສູນ ເອ້ນີ ວືາ່ ຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ. ������������ = ������������������ = ������������2 = ������������2������ ������ - ການເຄ່ືອນທືີ່ໜສີ ນູ : ເມ່ອື ຄວາມແຮງສງັ ລວມທືີກ່ ະທົບໃສື່ວດັ ຖຸບສື່ າມາດມີບົດບາດເປັນຄວາມ ແຮງ ສາລັບ ������ ສູງ, ເພື່ອຮັກສາໃຫວ້ ັດຖຢຸ ູືໃ່ ນເສນັ້ ວງົ ໂຄຈອນມົນ, ຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນຈະຕ້ອງ ໃຫຍ່ພື . ຖາ້ ������������������������ ບ່ືສາມາດມີບົດບາດເປັນຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສນູ ໄດ້, ເມ່ອື ນ້ັນວດັ ຖຈຸ ະຫຸຼດອອກ ຈາກເສ້ັນວົງໂຄຈອນມນົ , ນ້ັນແມືນ່ ການເຄ່ືອນທີ່ືໜສີ ນູ . 3. ສືກ່ ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປມ້ຶ ຄູື່ມຄູ, ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ບັນທດັ , ເຄ່ືອງວັດຄວາມແຮງແບບລຊ, ທ່ອື ນໄມ້ ແລະ ທ່ືອນ ໂລຫະທື່ມີ ຂີ ະໜາດກ້ອນດິນຈ່ີື, ສາຍເຊອກແລບ, ກ້ອນຫນີ , ອຸປະກອນທ່ືີຜະລດິ ເອງຈາກວັດຖຸ ໃນທ້ອງຖືນິ່ . - ຖາ້ ມີເງ່ືອນໄຂ, ໃຫ້ນາໃຊ້ LCD-Projector, ຄອມພິວເຕີທີ່ືມີໂປຣແກຣມແບບຈາລອງເຫດການ ປະກອບການສອນ ຫ ສາມາດເຂ້ົາເບ່ືິງໄດ້ທື:່ີ https://phet.colorado.edu/en/simulations/friction https://phet.colorado.edu/en/simulations/forces-and-motion-basics 74

4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາົື່ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພືອ່ ທວນຄນຄວາມຮກູ້ ຽ່ື ວກບັ ຄວາມແຮງຫົດຢດ, ເນອ້ ໃນ ກດົ ເກນ Hooke ແລະ ການນາໃຊ້ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝກຶ ຫັດວຽກມອບ ໝາຍໄດ້ຖກຕອ້ ງ. • ອຸປະກອນ, ສື: ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ເຄືອ່ ງຄິດເລກ. ກດິ ຈະການີ້, ຄນູ າໃຊ້ວິທີໃຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄືູ່-ແລກປືຽ່ ນບດົ ຮຽນເປນັ ກືຸ່ມໃນຫອ້ ງ, ຄູເລືີມ່ ກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລ່ມືຸ ນ້ີ: 1) ຄວາມແຮງດງຶ ດດູ ແມືນ່ ຫຍັງ? ມີຄຸນລກັ ສະນະຕື່າງກບັ ຄວາມແຮງຊະນດິ ອນື່ ຄແນວໃດ? 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2) ມວນສານ ແລະ ນ້າໜັກຂອງວັດຖມຸ ີການພວົ ພັນກນັ ຄແນວໃດ? 3) ຈງື່ົ ນາສະເໜເີ ນ້ອໃນກດົ ເກນ Hooke, ການພວົ ພັນລະຫວື່າງຄວາມແຮງຫົດຢດ ແລະ ຄວາມ ແຮງກະທົບ (ລວງ, ທິດ ແລະ ຈຸດກະທົບຄວາມແຮງ) ພ້ອມສູດຄິດໄລື່ທີກ່ື ່ຽື ວຂ້ອງ. ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ືລະຄົນອາື່ ນຄາຖາມຢື່າງລະອຽດ, ຄົ້ນຫາຄາຕອບຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ, ຈາກແຫືງ່ ຂ້ ມູນຕ່ືາງໆ ແລະ ຕອບຄາຖາມດງັື່ ກືາ່ ວ. ຈາກນ້ັນໃຫ້ນັກຮຽນຈັບຄືູ່ສົນທະນາເຊິື່ງກັນແລະກັນ. ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ນກັ ຮຽນແຕລື່ ະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍເຫດຜນົ ຂອງຕນົ ມາສົນທະນາແລກປຽ່ື ນກບັ ຄືູ່ ສນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດ່ືັງກ່ືາວໄປແລກປຽ່ື ນກັບຄາຕອບນກັ ຮຽນຄອືູ່ ື່ນໆໃນຫ້ອງ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນຄ່ອູື ື່ນໆໃນຫ້ອງສົນທະນາ ແລກປືຽ່ ນຄາຕອບພອ້ ມໃຫ້ເຫດຜົນເຊິື່ງກັນແລະກນັ ແລະ ສະຫບຸ ເນ້ອໃນຄາຕອບ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນທັງໝດົ , ສະຫຸບໂດຍຫຍ້ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບທຖືີ່ ກຕອ້ ງໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊຶື່ງມເີ ນ້ອໃນ 1) ຄວາມແຮງດຶງດດູ ແມືນ່ ຄວາມແຮງກະທບົ ດດູ ເຊ່ືິງກັນ ແລະ ກັນລະຫວືາ່ ງສອງວດັ ຖຸໃນຈັກກະ ວານ. ມີທດິ ຊີ້ເຂາ້ົ ຫາໃຈກາງຂອງວດັ ຖທຸ ັງສອງ, ເປນັ ຄວາມແຮງທີມ່ື ຂີ ະໜາດນອ້ ຍທີືສ່ ດຸ ໃນ 4 ຄວາມແຮງວິຊາຟີຊິກ. 2) ມວນສານ ແລະ ນ້າໜັກຂອງວັດຖຸມກີ ານພົວພັນກັນຕາມສູດ: P = mg ; g = G ( M R + h)2 ໂດຍທີ່ື ������ = 6,67 × 10−11 Nm2/kg2 ເອີນ້ ວາ່ື ສາປະສດິ ດງຶ ດູດ. ������ = 5,972 × 1024kg ມວນສານຂອງໜວ່ື ຍໂລກ ������ = 6,371 × 106 m ແມ່ືນລດັ ສະໝຂີ ອງໜວື່ ຍໂລກ 75

3) ເນ້ອໃນກດົ ເກນ Hooke ມີດ່ືັງນີ້: ໃນຂອບເຂດຫົດຢດຂອງລຊ, ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງຫົດຢດ ເປັນອັດຕາສືວ່ ນພົວພັນກົງກບັ ລະດັບຫົດຢດຂອງມັນ. ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ ແລະ ຄວາມແຮງ ກະທບົ (ລວງ, ທິດ ແລະ ຈຸດກະທົບຄວາມແຮງ) ພວົ ພນັ ກນັ ຕາມສູດ rr r −kxr Fact = −Felastic  F = , ສອງຄວາມແຮງນີ້ມລີ ວງດຽວກັນ, ມີທິດກົງກັນຂ້າມ, ມີຈຸດ ກະທົບຕື່າງກັນ ແລະ ມີຂະໜາດເທ່ົາື ກັນ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 8-10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນີ້ໃຫສ້ າເລັດ. ກິດຈະກາທີ 2: ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສູນ2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ໃຫນ້ ັກຮຽນໄດຮ້ ຽນຮມູ້ ະໂນພາບ, ບົດບາດຄວາມ ສາຄັນ ແລະ ການນາໃຊ້ຂອງຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ອະທິບາຍໄດບ້ ັນດາຄຸນລັກສະນະຂອງຄວາມແຮງຮຸກ ຖ,ູ ຂຽນສູດຄວາມແຮງຕະຫູດ, ອະທບິ າຍວທິ ເີ ຮດັ ໃຫ້ຄວາມແຮງ ຮຸກຖູຫຸດລງົ ຫ ເພືີ່ມຂນຶ້ , ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດໃນປຶ້ມ ແບບຮຽນໄດ້. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປ້ຶມແບບຮຽນ, ທ່ອື ນໄມ້, ເຄ່ອື ງວັດຄວາມແຮງແບບລຊ, ບນັ ທັດ... ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວທິ ກີ ານສອນແບບທົດລອງ, ໂດຍແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກຸ່ືມ ແຕ່ືລະກຸ່ືມ ປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນດັງື່ ນ້ີ: ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມຍົກຕວົ ຢື່າງປາກົດການທກ່ີື ືຽ່ ວຂອ້ ງກັບຄວາມແຮງຮຸກຖູທສ່ືີ ັງເກດເຫນັ ໃນຊີວດິ ປະ ຈາວນັ . ຕາງໜາ້ ແຕື່ລະກືຸ່ມນາສະເໜີຜນົ ການສງັ ເກດຂອງຕົນ, ໃຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນປະສບົ ການເຊິ່ືງກັນແລະກນັ . ຄູສະຫບຸ ຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ືງປັນການສັງເກດ ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນ ຕອບຄາຖາມດງ່ັື ນ້ີ: ເມ່ືອກະທົບຄວາມແຮງໃສື່ທ່ອື ນໄມ້ໃດໜຶງື່ ທ່ີືວາງເທິງໂຕະ, ທອື່ ນໄມນ້ ັ້ນຈະຕະຫດູ ໄປ ໄດໄ້ ລຍະໜງ່ຶື ແລ້ວກຢຸດ, ສ່ິືງໃດທີືເ່ ຮັດໃຫ້ທອື່ ນໄມ້ນ້ນັ ຢຸດ? ເປັນຫຍງັ ຄນົ ຈຶື່ງສາມາດແລ່ືນໄປມາໄດ້ຢ່ືາງ ສະບາຍໂດຍບລ່ື ້ົມ? ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫແ້ ຕລື່ ະກືຸ່ມສ້າງຂ້ສມົ ມຸດຖານ ແລະ ວທິ ກີ ານກວດສອບຂ້ສົມມດຸ ຖານໂດຍອີງໃສຄື່ າຖາມຂາ້ ງ ເທງິ . ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກື່ມຸ ລະໜງຶື່ ຄົນນາສະເໜຂີ ້ສມົ ມດຸ ຖານ, ວິທກີ ວດສອບ ແລະ ເຫດຜນົ ຂອງຂ້ສົມມຸດ ຖານດືັງ່ ກາ່ື ວ, ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປຽື່ ນຄວາມຄິດເຫນັ . ຄສູ ັງລວມຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງນກັ ຮຽນ, ແບງື່ ປັນຂ້ສົມມດຸ ຖານຂອງຕົນຊຶ່ືງມີເນ້ອໃນດື່ງັ ນ້ີ: (1) ທອື່ ນໄມ້ຢດຸ ໄດເ້ ພາະມຄີ ວາມແຮງຈາກໜ້າໂຕະ ກະທົບໃສ່ື. (2) ສາເຫດທພ່ີື ວກເຮາົ ສາມາດເດີນໄປມາໄດ້ຢືາ່ ງງ່າື ຍດາຍເທິງໜ້າດນິ ນນັ້ ເພາະມີຄວາມ ແຮງຈາກໜ້າດິນກະທົບໃສ່ືພນ້ ຕີນ 76

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂັ້ນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບົດທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸມສ້າງບົດທົດລອງເພ່ືອກວດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານ. ຈາກນນັ້ ໃຫ້ຕາງໜ້າກ່ືຸມລະໜງຶ່ື ຄນົ ນາສະເໜີບດົ ທດົ ລອງຂອງກຸ່ືມຕົນພອ້ ມກ່ືາວເຖິງຈຸດປະສົງ, ອຸປະກອນ ຫ ເຄ່ອື ງມທົດລອງ, ຂ້ນັ ຕອນ ການທດົ ລອງ ເພື່ອກວດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານ. ຄູສັງລວມບົດທົດລອງທີື່ແຕືລ່ ະກືຸ່ມນາສະເໜີ, ສນົ ທະນາ ແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫັນ. ຄູແບ່ງື ປັນບົດທດົ ລອງພ້ອມນາສະເໜຈີ ດຸ ປະສົງ, ອຸປະກອນ, ຂນ້ັ ຕອນ ແລະ ວທິ ທີ ດົ ລອງ (ເບ່ງືິ ຄູືມ່ ທດົ ລອງ) ໃນຫວົ ຂ້: ຄວາມແຮງຮຸກຖ.ູ 1) ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ຄວາມແຮງຮຸກຖູຕະຫດູ ປາກົດຂຶ້ນຢືູໜ່ າ້ ຕິດແປະລະຫວ່ືາງວດັ ຖທຸ ືີ່ ກາລັງເຄອ່ື ນທືີກ່ ັບໜ້າວັດຖຸອນ່ື , ມີທິດກົງກັນຂ້າມກັບທດິ ຂອງຄວາມໄວ. ປັດໄຈທີື່ສືົ່ງຜົນກະທບົ ຕື່ຄືາ່ ຂອງຄວາມແຮງຮຸກຖູຕະຫູດ ແລະ ຄຸນລັກສະນະຂອງມັນໄດແ້ ກື:່ ຄື່າ ຂອງຄວາມແຮງຮຸກຖູຕະຫູດບຂື່ ້ຶນກັບເນ້ອທີໜ່ື າ້ ຕິດແປະ ແລະ ຄວາມໄວຂອງວັດຖຸ, ເປັນອັດຕາສ່ວື ນ ພວົ ພັນກົງກັບຄວາມແຮງໜີບ, ຂ້ນຶ ກັບວດັ ຖຸທາດ ແລະ ພາວະການຕິດແປະຂອງສອງວັດຖ.ຸ ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ຄູຢາຍອຸປະກອນ ແລະ ເຄ່ືອງມທດົ ລອງໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືມຸ ນັກຮຽນ. ຕິດຕັ້ງອຸປະກອນທົດລອງຄດ່ັືງໃນ ຮູບ 9.1 ຂາ້ ງນ:ີ ໃຊ້ເຄ່ືອງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊເພື່ອສຶກສາຄວາມ ແຮງຮຸກຖລູ ະຫວ່ືາງໜາ້ ໂຕະກັບທືອ່ ນໄມ້. ເກາະເຄອ່ື ງ ວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊເກາະໃສືທ່ ອ່ື ນທີື່ວາງເທງິ ໜາ້ ໂຕະແລ້ວຄື່ອຍໆດງຶ (ລາກ), ອ່າື ນຄ່າື ຄວາມແຮງລາກ ຮບູ 9.1 ຕິດຕັງ້ ອປຸ ະກອນ ແລະ ທົດລອງ ໃນເຄືອ່ ງວດັ ຄວາມແຮງພອ້ ມບນັ ທຶກຄາ່ື ດັງ່ື ກ່ືາວໄວ.້ ປື່ຽນທືອ່ ນໄມເ້ ປັນທ່ືອນໂລຫະດາເນນີ ການທົດລອງຄເກ່ືາົ . ປຽ່ື ນໜ້າໂຕະທາມະດາເປນັ ໜາ້ ໂຕະທກີ່ື ້ຽງ ແລະ ມນື່ ດີ ແລວ້ ເຮັດທົດລອງຄເກ່ືົາ. ສັງເກດຄ່ືາຄວາມແຮງແກທື່ ່ເືີ ຮດັ ໃຫ້ວັດຖຸເລືີມ່ ເກດີ ການເຄອື່ ນທືີ່, ບນັ ທຶກຄ່ືາດື່ັງກື່າວ. ຂັ້ນຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມນາຂມ້ ູນການທົດລອງມາວເິ ຄາະເພື່ອຫາການພົວພນັ ລະຫວື່າງ fk ແລະ N ໂດຍ ທືີ່ N =mg ແລະ ຕອບຄາຖາມຕ່ໄື ປນ:ີ້ 1) ເປັນຫຍັງເຖງິ ວືາ່ ໄດກ້ ະທົບຄວາມແຮງ (ລາກ) ທອື່ ນໄມ້,ຕອນທາອິດມັນຈ່ຶືງບເ່ື ຄື່ອນທືີ່? 2) ຢາກໃຫວ້ ດັ ຖຸເຄ່ືອນທືີ່ຈະຕ້ອງກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຄແນວໃດ? 3) ສົມທຽບຄວາມແຮງດຶງກລະນໃີ ຊທ້ ່ືອນໄມ້, ໃຊທ້ ືອ່ ນໂລຫະທືີ່ດງຶ (ລາກ) ເທງິ ໜາ້ ໂຕະທາມະດາ ແລະ ເທິງໜາ້ ໂຕະທ່ກືີ ້ຽງມ່ືນດີ. 77

ຜນົ ການທົດລອງສະແດງໃຫ້ເຫັນວື່າ ເມື່ອຄວາມແຮງກະທບົ ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່ືາຄວາມແຮງຕ້ານ ວດັ ຖຈຸ ະບເື່ ຄ່ອື ນທ່ື.ີ ຄວາມແຮງຕ້ານການເຄ່ືອນທືຄີ່ ຄວາມແຮງຮຸກຖູ. ຍ້ອນວາື່ ������������ ⊥ ������, ອດັ ຕາສື່ວນ ລະຫວືາ່ ງ fk = k ຄສາປະສິດຮຸກຖູຕະຫູດ ແລະ ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູຕະຫູດຄິດໄລ່ືຕາມສດູ : fk = k N N ຂນັ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກຸື່ມສັງລວມຄນບົດຮຽນໃນກິດຈະການ້ີ, ຕາງໜາ້ ກຸືມ່ ລະໜ່ືຶງຄົນຂນ້ຶ ໄປສະຫບຸ ແລກ ປ່ຽື ນບົດຮຽນການວິເຄາະ ແລະ ຂ້ມູນທດົ ລອງ. ຄູສະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ ພ້ອມໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາກຽື່ ວກບັ ການນາໃຊຂ້ ອງຄວາມແຮງຮຸກຖໃູ ນວທິ ະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ . ຍກົ ຕົວຢື່າງດ້ານ ດີ, ຂເ້ ສຍຫາຍ ແລະ ວິທີປ້ອງກັນກ່ຽື ວກັບຄວາມແຮງຮກຸ ຖ.ູ ຄຸນປະໂຫຍດ ແລະ ຜົນເສຍຫາຍ, ວທິ ີເພືີມ່ ແລະ ຫດຼຸ ຜອື່ ນຄວາມແຮງຮຸກຖູ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 25-30 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກດິ ຈະກາທີ 2 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລດັ .2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກດິ ຈະກາທີ 3: ຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ສຶກສາມະໂນພາບຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສນູ , ບດົ ບາດຄວາມສາຄນັ ແລະ ການນາໃຊໃ້ ນຊີວິດປະຈາວນັ . • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ ແລະ ລກັ ສະນະ ຂອງຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນໃນການເຄື່ອນທ່ມືີ ົນສະໝືາ່ ສະເໝີ, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ຝຶກຫັດໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ໜວ່ື ຍກມົ , ເຊອກ nylon, ຊດຸ ຈານມແີ ກນໝູນ (ຖ້າມີ)... ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ິທກີ ານສອນແບບທດົ ລອງ, ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກເປັນກມືຸ່ ແຕື່ລະກຸື່ມ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂ້ັນຕອນດ່ງັື ນີ:້ ຂ້ັນຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກ່ືຸມສັງເກດປາກົດການທືເ່ີ ກີດຂ້່ຶນໃນຊີວດິ ປະຈາວັນທີກື່ ຽ່ື ວຂອ້ ງກັບຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນ ໂດຍໃຫພ້ ວກເຂົາເອົາເຊອກແລບ nylon ມັດປາກຈອກ, ຖອກນາ້ ໃສ່ືຈອກແລວ້ ແກວ່ືງເປນັ ວງມນ ແລະ ສັງເກດເປນັ ຫຍັງນາ້ ໃນຈອກຈຶືງ່ ບເື່ ຮຍ່ື ອອກມາ? ເປນັ ຫຍງັ ໜ້າທາງໂຄ້ງຈຶື່ງງື່ຽງ? ໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸມື່ ສນົ ທະນາ ແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫັນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສ້າງຂ້ສມົ ມຸດຖານກື່ຽວກັບຄາຖາມຂ້າງເທິງ. ຄໃູ ຫຕ້ າງໜ້າກຸ່ືມລະໜງືຶ່ ຄນົ ສະເໜີຂ້ ສົມມຸດຖານ ແລະ ວທິ ກີ ວດສອບຂສ້ ົມມດຸ ຖານດັ່ືງກາ່ື ວ, ໃຫນ້ ັກຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫັນ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫັນທງັ ໝດົ ຈາກແຕລື່ ະກຸ່ມື ແລະ ແບື່ງປນັ ຂ້ສົມມຸດດືັ່ງນ້:ີ ໜາ້ ທາງໂຄ້ງງ່ືຽງເພ່ືອປ້ອງ ກັນບ່ືໃຫລ້ ົດທແີື່ ລ່ືນໄວເກດີ ອຸປະຕເິ ຫດ ແລະ ນາ້ ໃນຈອກທມືີ່ ັດແລ້ວແກວງ່ື ບເ່ື ຮື່ຍອາດຍ້ອນມີຄວາມແຮງ ໃດໜ່ງຶື ຮັກສາມັນເອົາໄວ້. 78

ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມສ້າງບດົ ທົດລອງເພ່ືອທົດສອບຂ້ສົມມຸດຖານ. ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກື່ມຸ ລະໜືຶ່ງຄນົ ນາສະເໜີ ບົດທດົ ລອງພອ້ ມດ້ວຍອະທິບາຍຈຸດປະສົງ, ອຸປະກອນ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ວທິ ີທົດລອງ. ຄສູ ັງລວມຄວາມ ຄິດເຫັນຈາກແຕື່ລະກຸື່ມ ແລະ ປະກອບຄວາມເຫັນເພ່ືອປັບປຸງໃຫ້ບົດທດົ ລອງດື່ັງກື່າວສາມາດປະຕິບດັ ໄດ້ໂດຍນາໃຊ້ອຸປະກອນທ່ືີມີ, ແບງ່ື ປນັ ແນວຄິດບົດທດົ ລອງກຽ່ື ວກັບຄວາມແຮງເຂົາ້ ສູນ. ການສ້າງບົດ ທດົ ລອງຕອ້ ງອີງໃສ່ເື ນອ້ ໃນຫຍ້ຂອງບົດຮຽນດັື່ງນ:ີ້ 1) ຄວາມແຮງເຂາົ້ ສນູ ຄວາມແຮງ (ຄວາມແຮງສັງລວມ) ທືີ່ ກະທບົ ໃສວ່ື ັດຖຸເຄ່ືອນທີື່ມົນ ແລະ ເຮດັ ໃຫ້ ວັດຖມຸ ຄີ ວາມເລ່ງືັ ເຂົ້າສູນ, ຄວາມແຮງ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ດ່ງືັ ກ່ືາວ ເອີ້ນວາ່ື ຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ, ມີສູດ ຄິດໄລື່ ຄ: Fc = mac = mv2 = m2r ແລະ ຮບູ 9.1 ລວງ ແລະ ທິດຂອງຄວາມແຮງເຂົ້າສນູ r ຄວາມເລງືັ່ ເຂ້ົາສູນຄິດໄລ່ືຕາມສູດ: ac = v2 = 2r r ສງັ ເກດ: ໃນກລະນີດື່ັງກາ່ື ວ, ນເີ້ ປນັ ພຽງຄາຕອບທເີື່ ກອບຖກ, ຍອ້ ນນາ້ ໜັກຂອງວດັ ຖຸນອ້ ຍ, ຖ້າເຮາົ ແກວ່ືງ ຕາມໜາ້ ພຽງນອນອາດຖວາ່ື ຄວາມແຮງເຄ່ັງື ຂອງເຊອກເປນັ ຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນ. 2) ການເຄອື່ ນທໜີື່ ສີ ນູ ເມ່ອື ຄວາມແຮງສັງລວມທ່ີືກະທບົ ໃສ່ວື ດັ ຖບຸ ື່ສາມາດມີບົດບາດເປັນຄວາມແຮງສາລັບ ������ ສງູ , ເພື່ອ ຮກັ ສາໃຫ້ວັດຖຢຸ ືູ່ໃນເສັ້ນວົງໂຄຈອນມົນ, ຄວາມແຮງເຂາົ້ ສູນຈະຕອ້ ງໃຫຍື່ພ. ຖາ້ fmax ບສ່ື າມາດມີ ບົດບາດເປັນຄວາມແຮງເຂົ້າສນູ ໄດ້, ເມ່ືອນັນ້ ວັດຖຈຸ ະຫູດອອກຈາກເສ້ັນວງົ ໂຄຈອນມນົ , ນນ້ັ ແມ່ືນການ ເຄື່ອນທໜີ່ື ີສນູ . ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ດາເນີນການທດົ ລອງ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມສຶກສາບດົ ທົດລອງ ແລະ ວິທດີ າເນີນການທົດລອງຂອງກືຸ່ມຕົນ ໂດຍນາໃຊ້ ອຸປະກອນທົດລອງທືມ່ີ ີ ແລະ ທີ່ຄື ຢູ າຍໃຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມ, ອະທບິ າຍການໃຊອ້ ຸປະກອນ, ຂ້ນັ ຕອນການທດົ ລອງ. ໃຫແ້ ຕືລ່ ະກມືຸ່ ເຮດັ ທົດລອງໃນກລະນີລຸື່ມນີ້, ພາຍໃຕ້ການຕິດຕາມແນະນາຢືາ່ ງໃກ້ຊິດຂອງຄູ. 1) ມດັ ຈອກຢາງທື່ບີ ັນຈຸນ້າດ້ວຍເຊອກແລບ, ຈັບອກີ ສົ້ນໜືງຶ່ ຂອງເຊອກແລວ້ ແກວ່ືງຕາມໜາ້ ພຽງນອນ (ດ່ືັງໃນຮູບ 9.2ກ). 79

ໜ່ືວຍມົນ ຈອກນ້າ ກ) ຂ) ຮບູ 9.2 ບດົ ບາດຄວາມແຮງເຂົ້າສນູ ໃນການແກວງ່ື 2) ປື່ຽນຈາກຈອກເປນັ ໜື່ວຍກົມນອ້ ຍ ແລວ້ ແກວງື່ ໃຫ້ໜວ່ື ຍກມົ ປິນ່ື ຕາມໜ້າພຽງນອນ, ດັື່ງໃນ ຮບູ 9.2ຂ ແລະ ແກວງ່ື ເປນັ ຮບູ ຈວຍດືງັ່ ໃນຮູບ 9.3ກ. 3) ກລະນີວັດຖເຸ ຄ່ືອນທີມ່ື ົນເທງິ ໜ້າພຽງ, ໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືມຸ ເຮດັ ທົດລອງດ້ວຍການວາງວັດຖຸຢເູື່ ທງິ ໂຕະມົນແລ້ວປິື່ນໂຕະດວ້ ຍຄວາມໄວປື່ນິ ໃດໜງຶ່ື , ດື່ັງໃນຮບູ 9.3ຂ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກ) ຂ) ຮູບ 9.3 ບດົ ບາດຄວາມແຮງເຂ້າົ ສູນໃນການແກວືງ່ ແລະ ເຄອ່ື ນທີ່ມື ນົ ເທງິ ໂຕະ ຂນັ້ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມນາຂ້ມູນການທົດລອງມາວເິ ຄາະ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕື່ໄປນ້ີ: ກ). ການແກວ່ືງຈອກນ້າ ແລະ ໜວ່ື ຍກົມໃຫ້ເຄ່ືອນທຕ່ືີ າມໜ້າພຽງນອນ (ຮບູ 9.2ກ ແລະ 9.2ຂ). 1) ກລະນແີ ກວືງ່ ຊ້າ ແລະ ແກວ່ງື ໄວ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ໃນມທ່ີືຈັບສ້ນົ ເຊອກເປັນແນວໃດ? 2) ມີຄວາມແຮງຫຍັງແດືທ່ ີືກ່ ະທບົ ໃສນ່ື ້າໃນຈອກ, ນາ້ ຈຶື່ງບື່ເຮຍ່ື ອອກຈາກຈອກໄດ້? 3) ມຄີ ວາມແຮງຫຍັງແດ່ືທືີກ່ ະທບົ ໃສື່ໜ່ືວຍກມົ ແລະ ກະທົບໃສມ່ື ທີຈື່ ບັ ເຊອກ? 4) ຄວາມແຮງດື່ງັ ກ່ືາວເອີນ້ ວື່າຄວາມແຮງຫຍັງມັນມລີ ວງ, ມີທິດ, ຈດຸ ກະທບົ ແລະ ສູດຄິດໄລຄ່ື ແນວໃດ? ຈ່ົືງແຕມ້ ຮບູ ຂອງບນັ ດາຄວາມແຮງດັື່ງກ່ືາວ. ຂ). ກລະນີແກວ່ງື ໜືວ່ ຍກົມເປັນຮບູ ຈວຍ (ຮບູ 9.3ກ) 1) ໃນຂະນະໜື່ວຍກົມເຄ່ືອນທື່ີເປັນວງົ ມົນ, ມີຄວາມແຮງຫຍງັ ແດືກ່ ະທົບໃສື່ໜ່ືວຍກມົ ດືັ່ງກ່າື ວ? 2) ບັນດາຄວາມແຮງເຫາ່ົື ນນ້ັ ມີລວງ, ມີທິດ, ມີຈຸດກະທບົ ແລະ ມີສູດຄິດໄລື່ຄແນວໃດ? ຄ). ກລະນີໜື່ວຍກົມເຄ່ອື ນທືີ່ເທິງໜ້າໂຕະທກີ່ື າລັງປິື່ນ (ຮບູ 9.3ຂ). ມຄີ ວາມແຮງຫຍັງແດກ່ື ະທບົ 1) ໜ່ືວຍກົມທວ່ີື າງເທິງໜ້າໂຕະຊ່ືຶງກາລັງປື່ນິ ດວ້ ຍຄວາມໄວໃດໜງືຶ່ , ໃສືໜ່ ່ວື ຍກົມ? 80

2) ຄວາມແຮງດືັ່ງກາື່ ວມລີ ວງ, ມທີ ດິ , ມຈີ ຸດກະທົບ ແລະ ມີສດູ ຄິດໄລ່ືຄແນວໃດ? ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກຸມ່ື ລະໜື່ຶງຄນົ ນາສະເໜີຜົນວິເຄາະການທົດລອງ ແລະ ຂ້ມນູ , ຕອບຄາຖາມ ແລະ ອະທບິ າຍເຫດຜົນ ພ້ອມແຕ້ມຮບູ ປະກອບຄາອະທິບາຍ. ແຕ່ືລະກຸື່ມສາມາດຕອບໄດ້ພຽງ 1-2 ຄາຖາມ. ຄສູ ັງລວມຜົນການວເິ ຄາະ, ຂ້ມູນ ແລະ ຄາຕອບຂອງທຸກກມ່ືຸ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບທີ່ຖື ກຕ້ອງໂດຍ ສະຫຸບຫຍ້ດືັ່ງນີ:້ ຂັ້ນຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ຄວາມແຮງທກີ ະທບົ ນ້າໃນຈອກ ແລະ ໜືວ່ ຍກົມກ່ືຄຄວາມແຮງສັງລວມ ຊືຶ່ງປະກອບດວ້ ຍຄວາມ ແຮງເຂົາ້ ສນູ ແລະ ຄວາມແຮງໜສີ ູນ, ດ່ັງື ສະແດງໃນຮູບ 9.4. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຮູບ 9.4 ຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທບົ ໃສວ່ື ັດຖຸແກວງ່ືຮບູ 9.5 ຄວາມແຮງດງຶ ດດູ ລະຫວື່າງ ໃຫເ້ ຄືອ່ ນທມີ່ື ົນເທງິ ໂຕະ ໜືວ່ ຍໂລກ ແລະ ດາວທຽມ ກລະນີໜືວ່ ຍກົມຖກແກວງື່ ເປັນຮູບຈວຍ, ຄວາມແຮງເຂົາ້ ສູນແມື່ນຄວາມແຮງສັງລວມລະຫວື່າງຄວາມ rr ແຮງຖ່ືວງໜກັ P ແລະ ຄວາມແຮງເຄັງື່ T ຂອງເຊອກ (ຮູບ 9.3ກ). ພາຍໃຕ້ການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງ ເຂາ້ົ ສູນ (���Ԧ���������) ກໃຫ້ເກດີ ຄວາມເລືັ່ງເຂາົ້ ສູນ (���Ԧ���������). ຕາມກດົ ເກນ II ນວິ ເຕິນ, ເມື່ອມີຄວາມແຮງກະທບົ ໃສ່ືວັດຖຸ, ເຮັດໃຫວ້ ັດຖຸເຄ່ືອນທ່ືີມຄີ ວາມເລືັ່ງ. ສູດ ຄິດໄລຄ່ື ວາມແຮງເຂາ້ົ ສນູ ກ່ືຄ: Fc = mac = mv2 = m2r r ກິດຈະກາທີ 4: ການນາໃຊ້ • ຈຸດປະສົງ: ເພືອ່ ໃຫ້ນັກຮຽນເຂົາ້ ໃຈບົດບາດ, ຄວາມສາຄັນ ແລະ ການນາ ໃຊຂ້ ອງຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍ ແລະ ຍົກຕົວຢ່ືາງການປາກົດຂອງ ຄວາມແຮງຮຸກຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂົ້າສູນໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ິດ ປະຈາວນັ • ອປຸ ະກອນ, ສື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ວິທໃີ ຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄູ່ື-ແລກປ່ືຽນບົດຮຽນເປັນກ່ມຸື ໃນຫ້ອງ, 81

ຄເູ ລື່ມີ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລ່ມືຸ ນີ້: 1) ເປນັ ຫຍັງເມື່ອທານ້າມັນໃສື່ໜ້າຕິດແປະລະຫວ່າື ງສອງວດັ ຖຸ, ການຮຸກຖຈູ ່ຶືງຫດຸ ລງົ ? 2) ຄວາມແຮງເຂ້າົ ສູນ ແລະ ຄວາມແຮງໜີສນູ ຕາື່ ງກັນຄແນວໃດ? 3) ຍ້ອນຫຍັງເມືອ່ ຂລືີ່ ົດເຂົາ້ ທາງໂຄ້ງຈືງຶ່ ຕ້ອງຫຸດຄວາມໄວລງົ ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ລື ະຄົນອາື່ ນຄາຖາມຢືາ່ ງລະອຽດ, ຄນົ້ ຫາຄາຕອບຈາກປະສົບການຈງິ ໃນຊີວິດປະ ຈາວັນ ແລະ ຕອບຄາຖາມດືງ່ັ ກ່ືາວ. ຈາກນັ້ນໃຫນ້ ັກຮຽນຈັບຄ່ືສູ ົນທະນາເຊື່ິງກັນ ແລະ ກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ນັກຮຽນແຕລື່ ະຄນົ ນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍເຫດຜນົ ຂອງຕນົ ມາສົນທະນາແລກປຽື່ ນກບັ ຄືູ່ ສນົ ທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດງັື່ ກາ່ື ວໄປແລກປ່ຽື ນກັບຄາຕອບນັກຮຽນຄືູ່ອື່ນໆໃນຫອ້ ງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ນກັ ຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນຄ່ືູອ່ືນໆໃນຫ້ອງສນົ ທະນາແລກ ປ່ຽື ນຄາຕອບພ້ອມໃຫ້ເຫດຜົນເຊືິ່ງກນັ ແລະກັນ ແລະ ສະຫຸບເນອ້ ໃນຄາຕອບ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນ ຂອງນກັ ຮຽນທັງໝົດ, ສະຫຸບໂດຍຫຍ,້ ແບື່ງປັນຄາຕອບທ່ຖືີ ກຕ້ອງໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊືຶງ່ ມີເນອ້ ໃນດັື່ງນ້:ີ 1) ເມື່ອທານາ້ ມັນໃສືໜ່ ້າຕິດແປະລະຫວືາ່ ງວດັ ຖທຸ ັງສອງຈະເຮດັ ໃຫ້ຄຸນລັກສະນະໜ້າຕດິ ແປະ ປື່ຽນແປງ, ການເກາະຕດິ ເຊ່ືງິ ກັນ ແລະ ກນັ ຢືໜູ່ ້າຕດິ ແປະຂອງວດັ ຖທຸ ງັ ສອງຫຸດລົງ, ເພາະວ່ືາ ສາປະສິດຮຸກຖູຂອງນ້າມັນມີຄ່ືານ້ອຍ, ຈືຶ່ງເຮດັ ໃຫ້ຄວາມແຮງຮກຸ ຖຫູ ຸດລງົ . 2) ຄວາມແຮງເຂາ້ົ ສູນ (Centripetal Force) ແລະ ຄວາມແຮງໜສີ ູນ (Centrifugal Force) ເປັນ ສອງຄວາມແຮງທືີເ່ ກດີ ຂຶ້ນຄູື່ຂະໜານກນັ ເມ່ືອວັດຖຸເຄ່ືອນທ່ີເື ປນັ ເສ້ນັ ໂຄງ້ ຫ ເປັນວງົ ມນົ ໃນໜາ້ ພຽງນອນ, ເປັນສອງຄວາມແຮງທ່ມືີ ລີ ວງດຽວກັນ, ມີຂະໜາດເທາົື່ ກນັ ແຕ່ືມທີ ິດກົງກນັ ຂ້າມກັນ ແລະ ຄດິ ໄລືຕ່ າມສູດ: F =centrifugal fcentripetal = mv2 r 3) ເມອື່ ຂ່ລືີ ົດເຂ້າົ ທາງໂຄ້ງ, ຈະມສີ ອງຄວາມແຮງທືີກ່ ະທົບໃສ່ລື ົດຄ: ຄວາມແຮງເຂາົ້ ສູນ Fcentripetal ແລະ ຄວາມແຮງໜີສູນ F ,centrifugal ເພ່ືອຄວາມປອດໄພຍາມໃດ Fcentrifugal  fcentripetal = mv2 . r ດືັງ່ ນັ້ນ ຈຶ່ືງຕ້ອງຫຸດຄວາມໄວລງົ ເພ່ອື ໃຫຕ້ ອບສະໜອງຕາມສົມຜົນດັ່ືງກື່າວ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 10-15 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາທີ 4 ນີ້ໃຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 5: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອື່ ປະເມນີ ຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກືຽ່ ວກບັ ຄວາມ ແຮງຮກຸ ຖ,ູ ຄວາມແຮງເຂາົ້ ສູນ ແລະ ຄວາມແຮງໜສີ ູນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍບົດບາດຄວາມ ສາຄັນຂອງຄວາມແຮງຮຸກຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂາົ້ ສູນໃນເຕັກໂນ ໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. 82

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ• ອປຸ ະກອນ, ສ:ື ປຶ້ມແບບຮຽນ, ເຄອື່ ງຄິດໄລ່ືເລກ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກືຸ່ມຍ່ືອຍເປັນວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປັນກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫ້ພວກເຂາົ ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫດັ ແຕ່ືຂ້ 1 ເຖິງຂ້ 10 ໃນປ້ຶມແບບຮຽນ ໜ້າ 73. ກດິ ຈະການ້ີໃຊ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການເຮັດກິດຈະການີ.້ ຫັງຈາກນັ້ນ, ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກ່ືມຸ ລະໜ່ຶືງຄນົ ຂຶ້ນມາຕອບເພ່ືອແບ່ືງປັນແລກປືຽ່ ນວິທີການຕອບກ່ືຸມລະໜ່ືງຶ ຂ້. ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນ ສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫນັ ພອ້ ມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄອູ ະທິບາຍວິທຕີ ອບພອ້ ມກັບເຫດຜນົ ຈນົ ໃຫ້ ແນ່ໃື ຈນກັ ຮຽນທຸກຄົນເຂົ້າໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ດົ ເລກໄດ້. ຖ້າມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາ ຖາມ ແລະ ບົດຝຶກຫັດທີເຫອຈະໄດແ້ ບງ່ື ໃຫນ້ ັກຮຽນເອົາໄປແກ້ເປັນວຽກບາ້ ນແລ້ວສ່ງົື ໃຫ້ຄູໃນຊື່ວົ ໂມງ ຮຽນຖັດໄປ. 83

ພາກທີ III. ການເຄອ່ື ນທແ່ີື ບບຕາ່ື ງໆຂອງວດັ ຖຸ (Different Types of Motion) ເວລາ 19 ຊວືົ່ ໂມງ I. ຜນົ ຮບັ ທຕື່ີ ອ້ ງການ 1. ມາດຕະຖານດ້ານເນ້ອໃນ ນັກຮຽນຕ້ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເຂົ້າໃຈຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີການແກ້ບົດເລກຟີຊິກສາດ, ເຂົ້າໃຈກື່ຽວກັບມະໂນພາບການເຄື່ອນທີື່ຕາມໜ້າພຽງນອນ, ການເຄ່ືອນທີື່ຕາມລວງຕັ້ງ, ແລະ ການ ເຄອ່ື ນທີຕາມລວງປະກອບກັບພ້ນເປນັ ມຸມໃດໜງ່ືຶ . ການເຄ່ືອນທມ່ືີ ນົ ສະເໝໃີ ນໜ້າພຽງນອນ, ໃນໜ້າພຽງ ຕັ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທີື່ເປັນແບບຮູບຈວຍ. ຂຽນສູດພ້ອມອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ຫົວໜື່ວຍຂອງ ປະລມິ ານຟຊີ ກິ ສາດທສ່ືີ ັນຍະລກັ ໃຫແ້ ກກື່ ານເຄື່ອນທືຕ່ີ າມທິດທາງ ແລະ ຮູບແບບຕື່າງໆ. 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ັດ 1) ພາຍຫັງຮຽນຈົບໃນພາກນີ້ແລວ້ , ນກັ ຮຽນຕ້ອງເຂົ້າໃຈມະໂນພາບການເຄືອ່ ນທ່ີືຕາມໜາ້ ພຽງນອນ ແລະ ສາມາດນາໃຊ້ຂນັ້ ຕອນການແກ້ບົດເລກຟີຊິກສາດໄດ້ຢ່າື ງຖກຕອ້ ງ. ສາມາດວເິ ຄາະ ແລະ ຂຽນສມົ ຜົນການເຄື່ອນທືີ່ຂອງວັດຖຸ ແລະ ລະບົບວດັ ຖຕຸ າມໜ້າພຽງ ນອນ, ຕາມລວງຕັ້ງ ແລະ ເທງິ ພນ້ ອຽງ ແລະ ຕາມລວງປະກອບກບັ ພນ້ ເປັນມຸມໃດໜືຶ່ງໄດ້ ຢື່າງຖກຕອ້ ງ. ສາມາດວິເຄາະຄວາມແຮງທີກື່ ະທົບໃສ່ວື ັດຖເຸ ຄື່ອນທ່ືີມົນສະໝືາ່ ສະເໝີ ຕາມໜາ້ ພຽງນອນ, ຕາມໜາ້ ພຽງຕງ້ັ , ຕາມແບບຮບູ ຈວຍ ແລະ ການເຄືອ່ ນທ່ືີຕາມທາງ ໂຄງ້ . 2) ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດຂຽນສົມຜນົ ຄວາມແຮງທກີ່ື ະທົບໃສ່ວື ດັ ຖຸ ໂດຍນາໃຊກ້ ົດເກນ II ນິວ ເຕິນ ໃນຮູບແບບເວັກເຕີ ແລະ ຮູບແບບພຶດຊະຄະນິດ. 3) ສາມາດນາໃຊ້ສດູ ເຂ້ົາໃນການແກບ້ ົດເລກກື່ຽວກບັ ການເຄ່ອື ນທີຮື່ ບູ ແບບ ແລະ ທິດທາງ ການເຄ່ືອນທີື່ຕື່າງໆໃນປ້ຶມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ II. ສະມັດຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ ພາກທີ III. ການເຄອ່ື ນທແ່ີື ບບຕາື່ ງໆ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງສາມາດ.... ບົດທີ 10. ການເຄອື່ ນທຂືີ່ ອງວັດຖຸຕາມໜ້າ 1) ປະຕິບດັ ຂ້ັນຕອນການແກບ້ ົດເລກຟີຊິກ. ພຽງນອນ (Horizontal Motion) 2) ວິເຄາະທິດທາງຂອງຄວາມແຮງທ່ກີື ະທົບໃສວ່ື ດັ ຖຸເຄື່ອນທື່ີ 1. ຂນ້ັ ຕອນແກບ້ ົດເລກ ຕາມລວງນອນ. 2. ບດົ ເລກຕວົ ຢືາ່ ງ 3) ຍກົ ຕວົ ຢ່ືາງການເຄ່ືອນທື່ຂີ ອງວດັ ຖຕຸ າມລວງນອນພາຍໃຕ້ ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງທືເ່ີ ກີດຂຶນ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ. 84

4) ຂຽນສົມຜົນກ່ືຽວກັບການເຄ່ືອນທຂ່ືີ ອງວດັ ຖຸຕາມລວງນອນ ໃນຮບູ ແບບເວກັ ເຕີ ແລະ ຮູບແບບບື່ມທີ ດິ . ບົດທີ 11. ການເຄອື່ ນທຂືີ່ ອງວດັ ຖທຸ ຕີ່ື າມ 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງການເຄື່ອນທືີ່ຕາມລວງຕງັ້ ແລະ ລວງຕງ້ັ (Vertical Motion) ປະລິມານຟຊີ ິກທ່ສີື ນັ ຍະລກັ ໃຫແ້ ກືກ່ ານເຄື່ອນທືດ່ີ ງ່ັື ກື່າວ. 1. ການປຽ່ື ນແປງນາ້ ໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ 2) ວິເຄາະຄວາມແຕກຕ່ືາງລະຫວື່າງການເຄື່ອນທ່ຕືີ າມລວງຕ້ງັ ຕາມລວງຕງ້ັ ແລະ ການຕົກຕາມລາພັງ. 2. ບົດເລກຕວົ ຢ່ືາງ 3) ຂຽນສົມຜນົ ກຽ່ື ວກບັ ການເຄື່ອນທືີ່ຂອງວັດຖຸຕາມລວງຕັ້ງ. ບົດທີ 12. ການເຄອື່ ນທຂືີ່ ອງວັດຖເຸ ທງິ ພນ້ 1) ອະທິບາຍຂ້ັນຕອນປະຕິບັດ ແລະ ເຕກັ ນິກການແກ້ບົດເລກ ອຽງ (Motion on the Incline ກ່ຽື ວກັບການເຄອ່ື ນທຂື່ີ ອງວັດຖຸເທິງພນ້ ອຽງ. Plate) 2) ປະຕິບັດຂ້ນັ ຕອນ ແລະ ວທິ ີການແກ້ບດົ ເລກກຽື່ ວກບັ ການ 1. ການເຄອື່ ນທຂີື່ ອງວດັ ຖເຸ ທງິ ພ້ນ ເຄອ່ື ນທຂ່ີື ອງວດັ ຖຸເທິງພ້ນອຽງໄດ້ຢື່າງຖກຕ້ອງ. ອຽງ 3) ນາໃຊ້ກດົ ເກນການເຄື່ອນທີື່ຂອງນວິ ເຕນີ , ວິເຄາະການ 2. ບົດເລກຕວົ ຢາ່ື ງ ເຄອ່ື ນທືີ່ຂອງວັດຖເຸ ທງິ ພ້ນອຽງ ແລະ ກວດສອບການຄິດໄລື່ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄືາ່ ຕ່ືາງໆທື່ກີ ືຽ່ ວຂ້ອງກັບການເຄື່ອນທືີ່ເທິງພ້ນອຽງໄດ້ ຖກຕ້ອງ. 4) ນາໃຊກ້ ດົ ເກນການເຄື່ອນທ່ືີຂອງນິວເຕິນເພອື່ ອະທິບາຍ ການນາໃຊໃ້ ນຊີວດິ ປະຈາວັນ. ບົດທີ 13. ການເຄອ່ື ນທຂີື່ ອງລະບບົ ວດັ ຖຸ 1) ສງັ ລວມທິດທາງການເຄື່ອນທີືຂ່ ອງລະບົບວດັ ຖຸ. (Motion of Matter System) 2) ຈາແນກຄຸນລັກສະນະການເຄື່ອນທື່ຂີ ອງວັດຖຸ ແລະ ລະບົບ 1. ການເຄອື່ ນທຂີື່ ອງລະບບົ ວດັ ຖຸ ວດັ ຖຕຸ າມລວງນອນ. ຕາມໜາ້ ພຽງນອນ 3) ຂຽນສົມຜົນກ່ືຽວກັບການເຄ່ືອນທຂືີ່ ອງແຕ່ືລະວດັ ຖຸໃນລະບບົ 2. ການເຄອ່ື ນທຂືີ່ ອງລະບົບວດັ ຖຸ ວັດຖຸ. ຕາມລວງຕັງ້ 4) ອະທິບາຍຄຸນລັກສະນະການເຄື່ອນທີ່ຂື ອງລະບບົ ວັດຖຕຸ າມ 3. ການເຄອື່ ນທຂ່ືີ ອງລະບບົ ວດັ ຖຸ ລວງຕງ້ັ . ເທງິ ພນ້ ອຽງ 5) ອະທບິ າຍຄຸນລັກສະນະການເຄື່ອນທືີຂ່ ອງລະບບົ ວັດຖຸເທິງ ພນ້ ອຽງ. 6) ວິເຄາະທດິ ທາງຂອງຄວາມແຮງທກີື່ ະທບົ ໃສືແ່ ຕ່ືລະວດັ ຖຸໃນ ລະບົບ ແລະ ບັນດາຕົວການດົ ການທ່ືີກືຽ່ ວຂ້ອງ. 85

ບົດທີ 14. ການເຄອ່ື ນທຂື່ີ ອງວັດຖແຸ ກວງ່ື 1) ວິເຄາະການເຄອ່ື ນທີື່ຂອງວັດຖຸທີື່ຖກແກວືງ່ ອອກໄປຕາມ ຕາມລວງນອນ (Horizontal ລວງນອນ ແລະ ຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປັນມຸມໃດ Throwing Motion) ໜຶ່ືງ ພອ້ ມແນະນາວິທແີ ກບ້ ົດເລກ. 1. ການເຄອ່ື ນທຂີື່ ອງວດັ ຖຸແກວງ່ື 2) ຂຽນສົມຜນົ ທີກື່ ື່ຽວຂ້ອງກັບການເຄື່ອນທີືຂ່ ອງວດັ ຖທຸ ່ຖືີ ກ ໄປຕາມລວງນອນ ແກວງ່ື ອອກໄປຕາມລວງນອນ ແລະ ຕາມລວງປະກອບກັບ 2. ການເຄອື່ ນທຂີື່ ອງວດັ ຖຸຖກ ລວງນອນເປັນມຸມໃດໜງືຶ່ . ແກວງ່ື ໄປຕາມລວງປະກອບກັບ ພ້ນເປັນມມຸ ໜືຶງ່ ບົດທີ 15. ການເຄອ່ື ນທມີື່ ນົ ສະເໝີ 1) ສົນທະນາຕົວຢ່ືາງກືຽ່ ວກັບການເຄື່ອນທີມ່ື ົນທີື່ເກີດຂຶນ້ ໃນ (Circular Motion) ຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . 1. ການເຄອື່ ນທມີ່ື ນົ ຕາມໜາ້ ພຽງ 2) ອະທິບາຍຄຸນລັກສະນະຂອງການເຄອ່ື ນທແືີ່ ບບກົ້ນຫອຍ ນອນ ແລະ ປະລມິ ານຟີຊກິ ທີືສ່ ັນຍະລັກໃຫແ້ ກືກ່ ານເຄອື່ ນທ່ີືໃນຮູບ ແບບດືັ່ງກາ່ື ວ. 2. ການເຄອື່ ນທມ່ືີ ນົ ແບບຮບູ ຈວຍ 3. ການເຄອ່ື ນທມີື່ ນົ ຕາມລວງຕັງ້ 3) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າື ງການເຄື່ອນທີມື່ ົນໃນໜາ້ ພຽງນອນ 4. ການເຄອ່ື ນທລືີ່ ຽ້ ວໂຄງ້ ແລະ ໃນໜາ້ ພຽງຕງັ້ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 4) ວເິ ຄາະຄວາມແຮງທກ່ີື ະທົບໃສ່ວື ດັ ຖຸກລະນີມັນເຄ່ືອນທ່ີືເປນັ ເສ້ນັ ໂຄ້ງ ແລະ ເຄື່ອນທ່ືີເທງິ ພນ້ ອຽງ. III. ແຜນການຈດັ ການຮຽນການສອນ ໃນພາກນີ້ປະກອບມີ 6 ບົດ, ກວມເອົາເນ້ອໃນທີ່ືສາຄັນໄດ້ແກ່ື ຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີແກ້ບົດເລກຟີ ຊິກ. ການເຄື່ອນທີື່ຕາມລວງປະກອບກັບພຶ້ນເປັນມຸມໃດໜຶ່ືງ, ການເຄ່ືອນທີື່ມົນ, ການເຄ່ືອນທີື່ແບບຮູບ ຈວຍ ແລະ ການເຄ່ອື ນທື່ີຕາມທາງໂຄງ້ . ບດົ ທີ 10. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາກຽ່ື ວກັບການເຄ່ືອນທືີ່ຕາມໜ້າພຽງນອນ, ວິເຄາະຄວາມແຮງທືກີ່ ະ ທົບໃສືວ່ ັດຖຸ, ຂຽນສມົ ຜນົ ຄວາມແຮງຕາມກົດເກນທີ II ຂອງນວິ ເຕນິ . ຂຽນຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທີການແກ້ບດົ ເລກຟີຊິກສາດ, ພ້ອມແກ້ບົດເລກຕວົ ຢື່າງ. ບົດທີ 11. ນັກຮຽນຈະໄດ້ສົນທະນາປາກົດການນ້າໜກັ ຂອງວັດຖຸປື່ຽນແປງຕາມພາວະການເຄື່ອນທີື່ ຕາມລວງຕັ້ງ, ບົດບາດຂອງຄວາມແຮງດຶງດູດ ແລະ ຄວາມເລັງື່ ຕົກຕາມລາພັງ, ພ້ອມກບັ ການແກ້ບົດເລກຕວົ ຢື່າງ. 86

ບດົ ທີ 12. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາການເຄືອ່ ນທ່ີືຂອງວດັ ຖເຸ ທິງພ້ນອຽງ, ວເິ ຄາະຄວາມແຮງກະທບົ ໃສື່ ວດັ ຖຸທາງດ້ານຈຸດກະທົບ, ລວງ, ທດິ ແລະ ຂະໜາດ. ຂຽນສມົ ຜນົ ຄວາມແຮງໂດຍນາໃຊ້ ບົດທີ 13. ກດົ ເກນທີ II ຂອງນິວເຕິນ ແລະ ນາໃຊ້ຫກັ ການ sine ແລະ cosine ຂອງຮບູ ສາມແຈສາກ ບດົ ທີ 14. ເຂົາ້ ໃນການວິເຄາະທດິ ທາງການເຄ່ືອນທືີ່ພາກສ່ວື ນຂອງວດັ ຖຸ. ແກບ້ ົດເລກຕວົ ຢ່າື ງ. ບດົ ທີ 15. ນັກຮຽນຈະໄດ້ຮຽນກ່ຽື ວກບັ ການເຄ່ືອນທື່ຂີ ອງລະບບົ ວັດຖຸ ໃນໜ້າພຽງນອນ, ຕາມລວງ ຕັ້ງ, ເທິງພ້ນອຽງ. ສົມຜົນການເຄື່ອນທຂື່ີ ອງລະບົບວັດຖຸ ແລະ ວິທແີ ກ້ບົດເລກ. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ຮຽນ ແລະ ເຂົ້າໃຈກຽ່ື ວກັບການເຄ່ືອນທ່ີືຂອງວດັ ຖຖຸ ກແກວືງ່ ໄປຕາມລວງ ປະກອບກບັ ໜາ້ ພຽງນອນເປນັ ມຸມໃດໜືຶ່ງ, ວເິ ຄາະຄວາມແຮງກະທົບໃນດ້ານທດິ , ລວງ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທົບໃສືວ່ ດັ ຖຢຸ ່ືູແຕື່ລະຈຸດເວລາ. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ຮຽນກ່ຽື ວກບັ ການເຄ່ືອນທືມີ່ ົນ ຕາມໜ້າພຽງນອນ, ການເຄືອ່ ນທີມື່ ົນຕາມ ໜາ້ ພຽງຕັງ້ ແລະ ການເຄື່ອນທີ່ືແບບຮບູ ຈວຍ. ວິເຄາະຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ສມົ ຜົນ ການເຄື່ອນທີ່ມື ົນຕາມທິດທາງ ແລະ ຮບູ ແບບຕາື່ ງໆ. ວທິ ວີ ເິ ຄາະຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ ວັດຖເຸ ຄ່ືອນທີືຕ່ າມທາງໂຄ້ງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 87

88 2022 ສວສ ສະຫງວນ ິລຂະສິດ ແຜນວາດສະຫຸຼບຫຍກ້ໍ ຽ່ ວກບັ ພາກການເຄ່ ອນທ່ ແບບຕາ່ ງໆຂອງວດັ ຖຸຼ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 10 ການເຄອ່ື ນທຂີ່ື ອງວດັ ຖຕຸ າມໜາ້ ພຽງນອນ (Horizontal Motion) ເວລາ 3 ຊວົື່ ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສງົ ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ຮູ້ຂັນ້ ຕອນ ແລະ ວິທີແກ້ບົດເລກກ່ືຽວກັບການເຄອື່ ນທຕືີ່ າມໜ້າພຽງນອນ. ວເິ ຄາະລວງ, ທິດ, ຈດຸ ກະທບົ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງທືີ່ກະທບົ ໃສ່ວື ດັ ຖເຸ ຄອື່ ນທີືຕ່ າມໜາ້ ພຽງນອນ. ນາໃຊ້ສົມ ຜົນຄວາມແຮງທ່ືກີ ະທບົ ໃສ່ືວດັ ຖຕຸ າມກົດເກນທືີ່ II ຂອງນິວເຕິນໃນຮບູ ແບບເວັກເຕີ ແລະ ແບບບ່ື ມທີ ດິ . 2) ສາ້ ງ ແລະ ນາໃຊ້ລະບົບແກນເຄາ້ົ ອ້າງອີງ ເພືອ່ ສກຶ ສາທິດທາງການເຄ່ືອນທ່ືຂີ ອງວັດຖຕຸ າມໜ້າ ພຽງນອນ. ສະແດງເວກັ ເຕີຄວາມແຮງທ່ືີກະທົບໃສວ່ື ດັ ຖຸ (ລວງ, ທດິ , ຈຸດກະທົບ, ຂະໜາດ) ເຄື່ອນທ່ື,ີ ນາໃຊ້ສມົ ຜົນກດົ ເກນທື່ີ II ຂອງນິວເຕິນ. 2. ເນອ້ ໃນ ຂ້ນັ ຕອນແກ້ບດົ ເລກກ່ຽື ວກັບການເຄອ່ື ນທີື່ 1) ວເິ ຄາະບັນດາຄວາມແຮງທີກື່ ະທົບໃສ່ວື ດັ ຖຸຊຶື່ງກາລັງພິຈາລະນາ. 2) ຂຽນສມົ ຜົນຄວາມແຮງໂດຍນາໃຊ້ກົດເກນທ່ືີ II ຂອງນິວເຕນິ . 3) ແກສ້ ມົ ຜົນ/ລະບົບສົມຜົນ ເພື່ອຄິດໄລ່ືຊອກຫາຄາື່ ທີຕື່ ້ອງການ. 4) ກວດຄນຄາຕອບ, ຫົວໜວື່ ຍ ແລະ ວິທີການແກທ້ ື່ດີ ກີ ວ່ືາ (ຖ້າມີ). 3. ສື່ການຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປຶ້ມຄືູ່ມຄູ, ປ້ຶມແບບຮຽນ, ບັນທດັ , ເຄ່ືອງວດັ ແທກມມຸ , ອປຸ ະກອນສືກ່ ານສອນ, ແບບຈາ ລອງ. 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ືົ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ປະເມີນຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ືຽວກັບຄວາມແຮງຮຸກ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂ້າົ ສນູ ແລະ ບົດບາດຄວາມສາຄັນຂອງບັນດາ ຄວາມແຮງດງັື່ ກືາ່ ວຕກ່ື ານດາລົງຊີວດິ ປະຈາວນັ . • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປຶ້ມແບບຮຽນ, ເຄ່ືອງຄິດໄລເື່ ລກ. ກິດຈະການີ້, ຄນູ າໃຊວ້ ິທໃີ ຫນ້ ັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄືູ່-ແລກປືຽ່ ນບົດຮຽນເປັນກຸມື່ ໃນຫ້ອງ, ຄູເລມ່ີື ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລຸືມ່ ນ້ີ: 1) ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູແມ່ືນຫຍງັ , ມີຈກັ ຊະນິດຄຊະນິດໃດແດື່? 89

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ2) ຄວາມແຮງຮກຸ ຖມູ ີບົດບາດຄວາມສາຄັນ ແລະ ມຜີ ົນເສຍຫາຍຄແນວໃດ? 3) ຄວາມແຮງເຂົ້າສູນ ແລະ ຄວາມແຮງໜສີ ູນມບີ ົດບາດຄວາມສາຄັນຄແນວໃດ? ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອ່ືານຄາຖາມຢ່ືາງລະອຽດ, ຄ້ົນຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ, ຈາກປະສົບ ການຈິງໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ ແລະ ຕອບຄາຖາມ. ຈາກນ້ັນໃຫ້ນກັ ຮຽນຈບັ ຄສ່ືູ ົນທະນາເຊືງ່ິ ກັນ ແລະ ກັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ນກັ ຮຽນແຕ່ືລະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍເຫດຜນົ ຂອງຕນົ ມາສົນທະນາແລກປຽື່ ນກັບຄູ່ື ສົນທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດັງື່ ກືາ່ ວໄປແລກປື່ຽນກັບຄາຕອບນັກຮຽນຄືອູ່ ື່ນໆໃນຫ້ອງ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນຄູອື່ ່ືນໆໃນຫອ້ ງສົນທະນາ ແລກປື່ຽນຄາຕອບພອ້ ມໃຫ້ເຫດຜົນເຊ່ິືງກັນ ແລະ ກັນ ແລະ ສະຫຸບເນ້ອໃນຄາຕອບ. ຄສູ ງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນທງັ ໝົດ, ສະຫຸບໂດຍຫຍ້, ແບື່ງປັນຄາຕອບທ່ຖີື ກຕ້ອງໃຫ້ນັກຮຽນ, ຊືຶງ່ ມີເນ້ອໃນດືັ່ງນີ້: 1) ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູແມ່ືນ ຄວາມແຮງທເ່ີື ກດີ ຂ້ນຶ ຢູ່ໜື າ້ ຕິດແປະລະຫວາື່ ງສອງວດັ ຖຸ, ມລີ ວງຂະ ໜານກັບໜ້າຕິດແປະ ແລະ ມີທດິ ກົງກັນຂ້າມກັບທິດກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງນອກ; ຖາ້ ສອງ ວດັ ຖບຸ ື່ເຄື່ອນທີື່ ເອ້ີນວາ່ື ຄວາມແຮງຮຸກຖສູ ະຖດິ ( fs ), ຖາ້ ສອງວດັ ຖຸເຄືອ່ ນທທ່ືີ ຽບຖານເຊ່ິງື ກັນ ແລະ ກນັ ເອີ້ນວ່ືາ ຄວາມແຮງຮຸກຖຕູ ະຫດູ ຫ ຄວາມແຮງຮຸກຖູເຈືອດ ( fk ), ຖ້າວດັ ຖຸໜື່ຶງກິ້ງ ເທງິ ວດັ ຖອຸ ນື່ ເອນ້ີ ວ່ືາ ຄວາມແຮງຮຸກຖູກງ້ີ ( fr ). 2) ຄວາມແຮງຮຸກຖມູ ີບົດບາດຄວາມສາຄນັ ຄ ຊ່ືວຍໃຫເ້ ຮົາສາມາດຍ່າື ງໄປມາໄດໂ້ ດຍບ່ືລົ້ມ, ຊ່ວື ຍຫາ້ ມ ຫ ຫຸດຜື່ອນຄວາມໄວຂອງລົດຍນົ , ສາມາດປຽ່ື ນຈາກພະລງັ ງານຮບູ ໜ່ງຶື ໄປເປັນ ພະລັງງານຮບູ ອື່ນ. ມີຜົນເສຍຫາຍຂອງຄວາມແຮງຮຸກຖູຄ: ຕ້ານການເຄ່ືອນທີ່ື, ເຮດັ ໃຫ້ເຄື່ອງ ຈກັ ເກີດການຫຸ້ຍຫຽ້ ນ, ຫດຸ ອາຍຸໃຊງ້ ານໃນພາກສວື່ ນເຄືອ່ ນທືີຂ່ ອງລົດຍນົ , 3) ຄວາມແຮງເຂ້ົາສູນ ແລະ ຄວາມແຮງໜສີ ູນເປັນສອງຄວາມແຮງທ່ເີື ກີດຂ້ນຶ ແລະ ຫາຍໄປ ພອ້ ມກນັ ເມື່ອວັດຖເຸ ຄື່ອນທີື່ໂຄງ້ ຫ ເຄື່ອນທືເີ່ ປນັ ວົງມົນ. ມນັ ມີບົດບາດຄວາມສາຄັນໃນການ ຮກັ ສາການເຄ່ືອນທໃື່ີ ຫ້ຢູໃ່ື ນຂອບເຂດການົດ. ເພ່ອື ຄວາມປອດໄພໃນການຂບັ ຂີ່ື, ນັກຂັບຂ່ືີ ຕອ້ ງຮກັ ສາໃຫ້ຄວາມແຮງເຂາົ້ ສູນມຂີ ະໜາດໃຫຍືກ່ ວ່າື ຄວາມແຮງໜສີ ູນສະເໝີ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກດິ ຈະກາທີ 1 ນ້ໃີ ຫ້ສາເລດັ . 90

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 2: ການເຄື່ອນທຂີ່ື ອງວດັ ຖຕຸ າມໜາ້ ພຽງນອນ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ືອແນະນາຂນັ້ ຕອນ ແລະ ວິທແີ ກບ້ ດົ ເລກກ່ຽື ວກບັ ການເຄ່ືອນທືຕີ່ າມໜ້າພຽງນອນ ແລະ ແກ້ບົດເລກຕວົ ຢ່ືາງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດວິເຄາະລວງ, ທດິ , ຈດຸ ກະທບົ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງທກື່ີ ະທບົ ໃສວື່ ດັ ຖຸເຄື່ອນທີື່ຕາມໜາ້ ພຽງນອນ. ນາໃຊ້ສົມຜົນກົດເກນທືີ່ II ຂອງນິວເຕນິ ໃນຮບູ ແບບ ເວກັ ເຕີ ແລະ ແບບພດຶ ຊະຄະນິດ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ເຄອ່ື ງຄິດເລກ, ບັນທດັ … ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊວ້ ທິ ສີ ອນແບບຈາລອງ, ແບ່ງື ນັກຮຽນອອກເປນັ ກຸມ່ື ລະປະມານ 5 ຄນົ . ຄູເລີ່ືມ ກດິ ຈະກາດ້ວຍການໃຫນ້ ັກຮຽນຕອບຄາຖາມ ແລະ ດາເນີນກດິ ຈະກາຕາມຂັນ້ ຕອນຕ່າື ງໆ 1) ຄາຖາມ: ການເຄື່ອນທ່ືີຂອງວດັ ຖຕຸ າມໜາ້ ພຽງນອນແມນ່ື ແນວໃດ ແລະ ປະລມິ ານຟີຊິກໃດຕໄ່ື ປ ນີທ້ ື່ບີ ມື່ ຜີ ົນຕ່ືຄວາມເລັື່ງຂອງການເຄືອ່ ນທື່ີ: ກ) ຄວາມໄວທາອດິ ຂອງວດັ ຖຸ, ຂ) ຂະໜາດຂອງ ຄວາມແຮງກະທົບ, ຄ) ມວນສານຂອງວດັ ຖຸ, ງ) ຄວາມເລງັື່ ດຶງດດູ ຂອງໜືວ່ ຍໂລກ. ໃຫແ້ ຕ່ືລະກ່ມືຸ ສນົ ທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫນັ ແລະ ຕອບຄາຖາມ, ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ນັກຮຽນ ປະມານ 1-2 ຄົນ ຕອບຄາຖາມພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດຜົນກ່ຽື ວກັບວິທີການຄດິ ເລະ ຄາຕອບທ່ືີໄດຮ້ ບັ ຂອງ ພວກເຂົາ. ຄູສະຫຸບ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບທີຖ່ື ກຕ້ອງໃຫ້ກັບນັກຮຽນ ຊ່ືງຶ ມເີ ນອ້ ໃນຫຍ້ດັ່ງື ນ:້ີ ການເຄືອ່ ນ ທຂື່ີ ອງວດັ ຖຸຕາມໜາ້ ພຽງນອນແມນ່ື ການເຄ່ືອນທີື່ໃນໜ່ຶືງມິຕິ ຊ່ງຶື ອາດເປນັ ການເຄື່ອນທືີສ່ ະໝື່າສະເໝີ ຫ ເປັນການເຄ່ອື ນທ່ແືີ ບບປື່ຽນແປງສະໝາ່ື ສະເໝ.ີ ຄວາມແຮງມຜີ ນົ ຕ່ືຄວາມເລັື່ງ, ສວ່ື ນຄວາມໄວທາອິດບ່ືມີ ຜນົ ຕ່ືຄວາມເລືັ່ງຂອງການເຄ່ອື ນທ່.ີື ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຄແູ ນະນາຂນັ້ ຕອນການແກບ້ ົດເລກ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸື່ມສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນີ້: ບົດເລກໃນວິຊາຟີຊກິ ສາດມີລັກສະນະ ສະເພາະທືີ່ແຕກຕ່າື ງກັບວິຊາອ່ືນໃນສາຍວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດຄແນວໃດ? ການແກບ້ ົດເລກຟຊີ ິກ ສາດມຈີ ກັ ຂນັ້ ຕອນ? ຄຂນັ້ ຕອນໃດແດ່ື?. ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜງຶ່ື ຄົນຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນສນົ ທະນາ ແລກປຽື່ ນຄາຕອບເຊິື່ງກັນ ແລະ ກນັ . ຄູສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະ ແບື່ງປັນເນອ້ ໃນໂດຍຫຍ້ດືັ່ງນ້ີ: 1) ຂນ້ັ ຕອນແກບ້ ດົ ເລກກຽ່ື ວກບັ ການເຄືອ່ ນທີື່ 1. ອືາ່ ນຫວົ ບົດໃຫ້ລະອຽດ, ການົດປະລິມານ (ຂ້ມນູ ) ທືຮ່ີ ູ້ ແລະ ທ່ືີຕ້ອງຊອກ, ຂຽນສນັ ຍະລັກພ້ອມ ຫົວໜືວ່ ຍຂອງປະລມິ ານດື່ັງກ່ືາວ ແລະ ປື່ຽນເປັນໜວື່ ຍພນ້ ຖານ (ຖາ້ ຈາເປັນ). 2. ແຕ້ມຮູບສະແດງລວງ ແລະ ທດິ ຄວາມແຮງທກີ່ື ະທບົ ໃສື່ວດັ ຖຸ, ສາ້ ງລະບົບແກນເຄົ້າໂດຍຈຸດເຄົ້າ ຢູ່ທື ີ່ວື ັດຖຸ, ທດິ ບວກຂອງແກນເຄາົ້ ໄປຕາມທິດເຄອ່ື ນທືີຂ່ ອງວດັ ຖຸ. 3. ວິເຄາະຄວາມແຮງທ່ືີກະທົບໃສວ່ື ັດຖຸຕາມລວງເຄື່ອນທີື່ ແລະ ຕາມລວງຕ້ງັ ສາກກບັ ລວງການ ເຄອ່ື ນທີ່ື 91

4. ຂຽນສົມຜົນເວັກເຕີຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ວດັ ຖໂຸ ດຍນາໃຊ້ສດູ ຂອງກົດເກນ II ນິວເຕນິ . ສາຍສມົ ຜົນເວັກເຕີຄວາມແຮງຕາມແກນເຄາ້ົ (ແກນວັດຖຸເຄື່ອນທ່ືີ ແລະ ແກນຕັງ້ ສາກການເຄື່ອນທື່ີ) ເປນັ ສມົ ຜົນພຶດຊະຄະນິດຄວາມແຮງ. 5. ນາໃຊ້ເງ່ືອນໄຂຂອງຫົວບດົ , ແກ້ສົມຜົນ ຫ ລະບົບສົມຜົນເພື່ອຄິດໄລ່ືປະລິມານຕື່າງໆທຕ່ີື ້ອງ ຊອກ. 6. ວພິ າກຄາຕອບ (ຂະໜາດ, ເຄື່ອງໝາຍ, ຫວົ ໜ່ວື ຍ ແລະ ວທິ ີການແກ້ແບບອື່ນໆ). ຂ້ັນຕອນທີ 2: ຄແູ ກບ້ ົດເລກເປນັ ຕວົ ຢື່າງ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສຶກສາທາຄວາມເຂົາ້ ໃຈວິທີການແກ້ບົດເລກຕວົ ຢື່າງຂ້ທີ 1 ໜ້າ 117, ຕົວຢືາ່ ງຂທ້ ີ 2 ໜ້າ 119 ແລະ ຕວົ ຢື່າງຂ້ທີ 3 ໜ້າ 121 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ມ.5. ຄູອະທບິ າຍເພື່ິມຕມື່ ເພອ່ື ໃຫແ້ ນື່ໃຈວ່າື ນກັ ຮຽນທຸກຄົນເຂົາ້ ໃຈວິທແີ ກ້ບົດເລກໄດເ້ ປນັ ຢ່ືາງດີ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂ້ັນຕອນທີ 3: ໃຫ້ນກັ ຮຽນແກບ້ ົດເລກຕວົ ຢາື່ ງ ຄູມອບໃຫ້ແຕ່ືລະກືມຸ່ ແກ້ບົດເລກຕວົ ຢາ່ື ງຕື່ໄປນ:້ີ ໄມທ້ ່ອື ນໜຶືງ່ ມີມວນສານ ������ (kg) ຖກລາກໃຫ້ ເຄືອ່ ນທຈ່ືີ າກພາວະພກັ ໄປຕາມພ້ນພຽງດວ້ ຍຄວາມແຮງລາກ ������ (N) ຕາມລວງຂະໜານກັບພ້ນ, ສາ ປະສິດຮຸກຖູລະຫວືາ່ ງທືອ່ ນໄມກ້ ບັ ພ້ນພຽງແມ່ືນ μ. (ຮບູ 10.1) ຖາມວ່າື ດນົ ປານໃດ ແລະ ໄປໄດ້ໄລຍະ ທາງເທົ່ືາໃດ ທື່ອນໄມ້ດືັງ່ ກ່າື ວຈງ່ຶື ຈະມີຄວາມໄວເທາົ່ື ������ (m/s)?. ������ ���Ԧ��� ຄູໃຫ້ນັກຮຽນວິເຄາະຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທບົ ໃສວ່ື ັດຖຸດວ້ ຍການ ຮບູ 10.1 ຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນ:້ີ +������ ມຄີ ວາມແຮງຫຍັງແດ່ທື ີ່ກື ະທົບໃສ່ທື ່ອື ນໄມ້? ຄວາມແຮງດື່ັງກ່ືາວມີຈຸດກະທົບ ລວງ, ທດິ ແລະ ຂະໜາດຄ ແນວໃດ? ພ້ອມແຕມ້ ຮບູ ປະກອບ ຂັ້ນຕອນທີ 4: ນກັ ຮຽນແກ້ບດົ ເລກ ຄູຕິດຕາມ ແລະ ຊືວ່ ຍແນະນາການແກບ້ ົດເລກຂອງນັກຮຽນແຕລື່ ະກຸືມ່ . ແຕລ່ື ະກມຸື່ ວເິ ຄາະຫົວບດົ ກຽ່ື ວກັບຂມ້ ູນທີ່ືຮູຈ້ ັກ ແລະ ສືິ່ງຕ້ອງຊອກ. + ສິ່ງື ທື່ຮີ ູຄ້ : ������ (kg), ������ (N), μ ແລະ ������ (m/s) ແລະ g (m/s2) + ສງ່ືິ ທືຕ່ີ ອງການຊອກ: ������(s) ແລະ S (m). + ລວງ, ທດິ ແລະ ຈຸດກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງໃສວ່ື ັດຖຸ, ດງືັ່ ສະແດງໃນຮບູ 10.2. ຮບູ 10.2 92