ຟີຊິກສາດ ມ.5 (PhysicsM5_eesdpw)

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ3) ການສັງລວມເວກັ ເຕີຄວາມແຮງທມີ່ື ລີ ວງຂະໜານກັນ, ມທີ ິດດຽວກນັ ແລະ ມທີ ິດຕື່າງກັນລ້ວນ ແຕນ່ື າໃຊ້ຫກັ ການຮບູ ສື່ແີ ຈຂ້າງຂະໜານ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10 ນາທີ ເພ່ືອດາເນນີ ກດິ ຈະກາ 1 ໃຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 2: ຈດຸ ຖວື່ ງໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາຄວາມໝາຍຂອງຈດຸ ຖື່ວງໜກັ ຂອງວດັ ຖ.ຸ • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຈຸດຖື່ວງ ໜກັ ແລະ ສາມາດການົດຈຸດຖື່ວງໜັກຂອງວັດຖຸທືມ່ີ ຮີ ູບຮ່າື ງ ດາ້ ນເລຂາຄະນິດຕ່ືາງໆ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ແຜືນ່ ໄມ້ອັດທ່ີມື ີຮບູ ຮ່ືາງເລຂາຄະນດິ ເຊື່ັນ: ຮູບຈະຕຸລັດ, ຮບູ ດອກຈນັ , ຮູບສແື່ີ ຈສາກ, ເຊອກແລບ, ລູກດ່ິງື , ບັນທັດ, ສດາ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ສີ ິດສອນແບບຈາລອງ. ແບື່ງນັກຮຽນອອກເປັນກ່ືຸມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ຄເູ ລ່ມີື ຕົ້ນດວ້ ຍການໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມຕື່ໄປນ້:ີ ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ນາສະເໜກີ ຽ່ື ວກບັ ຈຸດຖວື່ ງໜັກຂອງວດັ ຖຸ ຄູເລື່ີມຕົ້ນກິດຈະກາດວ້ ຍການສົນທະນາກັບນັກຮຽນກ່ືຽວກບັ ມະໂນພາບຈຸດຖວ່ື ງໜັກຂອງວັດຖຸ, ໃຫນ້ ັກຮຽນອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຈຸດຖື່ວງໜກັ ຂອງວັດຖຸແມື່ນຫຍັງ? ໃຫ້ນກັ ຮຽນປະມານ 1-2 ຄົນ ປະກອບຄວາມເຫັນ, ສຸດທາ້ ຍຄູແບງ່ື ປນັ ຄາຕອບທີຖ່ື ກຕ້ອງດືັ່ງນີ້: ຈດຸ ຖື່ວງໜັກຂອງວດັ ຖຸໃດໜຶງື່ ແມ່ນື ບ່ືອນທຄີ່ື ວາມແຮງຖືວ່ ງໜັກກະທບົ ໃສວື່ ັດຖຸນັນ້ . ຈດຸ ຖ່ວື ງໜັກຂອງວດັ ຖຸ ຮບູ 17.1 ວທິ ີຊອກຈຸດດນຸ ດ່ືຽງຂອງວດັ ຖຸ ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ຄສູ າທດິ ວທິ ຊີ ອກຈດຸ ຖວື່ ງໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ ຄູຕ້ງັ ຄາຖາມເພື່ອສ້າງຄວາມສົນໃຈໃຫນ້ ັກຮຽນໄດພ້ ິຈາລະນາ; ວທິ ຊີ ອກຈຸດຖື່ວງໜັກຂອງວດັ ຖຸ ແມືນ່ ເຮັດແນວໃດ? ຄອູ ະທິບາຍ ແລະ ສາທດິ ວິທີການຊອກຈດຸ ຖືວ່ ງໜກັ ຂອງວັດຖຸດືັງ່ ນ້:ີ ເຈາະຮຢູ ູ່ືຂອບ ໃດໜງ່ຶື ຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ໃຊເ້ ຊອກແລບສອງເສ້ັນມັດໃສື່ຈດຸ ດ່ືັງກື່າວ, ສນົ້ ທເີື່ ຫອຂອງເຊອກເສັ້ນໜ່ງືຶ ແຂວນ ຫ ມັດໃສຈື່ ຸດໃດໜື່ຶງໃຫວ້ ັດຖຸຢ່ອື ນລົງຕາມທາມະຊາດ ແລະ ສນ້ົ ທື່ີເຫອຂອງເຊອກອີກເສ້ັນໜ່ືງຶ ມັດດ້ວຍ 143

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິລູກດິື່ງພ້ອມປ່ືອຍໃຫ້ມັນຢ່ືອນດ່ິງື ລົງ, ຈາກນ້ັນຂີດເສ້ັນຊື່ໄປຕາມເສນ້ັ ເຊອກທືີ່ມັດລູກດງິ່ື . ປະຕິບັດຄ້າຍຄ ກນັ ກັບຈຸດອື່ນໆ (ຈຸດທີ 2, 3) ຢືທູ່ ່ີືຢືູ່ຂອບຂອງແຜ່ືນມົນ, ດງ່ັື ສະແດງໃນຮບູ 17.1. ຂ້ນັ ຕອນທີ 3: ມອບໝາຍໜາ້ ວຽກໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕິບດັ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ແຕ່ືລະກຸມື່ ມາຈົກສະຫາກເອົາວັດຖຮຸ ູບລັກສະນະຕ່າື ງໆທຄີື່ ກູ ຽມມາ ສາລັບຊອກຫາ ຈດຸ ຖືວ່ ງໜັກຂອງ. ຄູຢາຍອຸປະກອນຊື່ງຶ ປະກອບດວ້ ຍ ວັດຖທຸ ່ຈືີ ບັ ສະຫາກໄດ້, ເຊອກແລບ, ລູກດື່ງິ , ... ຄູ ໃຫ້ນັກຮຽນໃນແຕ່ລື ະກ່ືຸມສົນທະນາກື່ຽວກັບຂັ້ນຕອນການຊອກຈຸດຖືວ່ ງໜັກຂອງວັດຖຸ, ຮູບຮືາ່ ງດ້ານ ເລຂາຄະນິດແບບຕືາ່ ງໆຂອງວດັ ຖຸ (ເຮດັ ດວ້ ຍເຈ້ຍແຂງ ຫ ແຜືນ່ ໄມ້ອັດ) ຄດັື່ງສະແດງໃນຮບູ 17.2. ຮູບ 17.2 ວັດຖທຸ ີື່ມີຮບູ ຮາື່ ງເລຂາຄະນິດແບບຕ່າື ງໆ ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ນກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ການຊອກຈດຸ ຖວ່ື ງໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມດາເນີນການຊອກຫາຈຸດຖວ່ື ງໜກັ ຂອງວັດຖທຸ ີຈ່ື ັບສະຫາກໄດ້, ພາຍໃຕກ້ ານຕດິ ຕາມ ແລະ ໃຫຄ້ າແນະນາຊ່ືວຍເຫອຂອງຄູຢື່າງໃຫ້ຊິດ. ຂັນ້ ຕອນທີ 5: ປະເມີນປະສດິ ທຜິ ນົ ຂອງວຽກພາຍໃນກມືຸ່ ພາຍຫັງແຕ່ືລະກືຸ່ມຊອກຫາຈຸດຖື່ວງໜັກຂອງວດັ ຖຸສາເລັດ, ຄໃູ ຫຕ້ າງໜ້າກ່ືຸມລະໜ່ງືຶ ຄນົ ນາສະເໜີ ຜົນງານຂອງກ່ືມຸ ຕນົ ພອ້ ມອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ພາຍຫງັ ທືີ່ຕາງໜາ້ ແຕລື່ ະກຸ່ືມນາສະເໜີຜນົ ງານຂອງຕົນ ແລວ້ , ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄາຕອບເຊງິື່ ກັນ ແລະ ກັນກ່ືຽວກັບຈຸດຖື່ວງໜກັ ຂອງວັດຖຸມຄີ ຸນ ລກັ ສະນະແນວໃດ? ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນັກຮຽນແຕືລ່ ະກືຸ່ມພ້ອມແນະນາໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ືລະ ກມຸ່ື ກວດສອບຜົນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາຂອງແຕ່ລື ະກຸ່ືມ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 6: ສນົ ທະນາປະກອບຄວາມເຫນັ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສະຫຸບກືຽ່ ວກັບເນ້ອໃນບົດຮຽນທ່ໄືີ ດ້ຮຽນຈາກກດິ ຈະກາ, ໂດຍໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາ ກຽື່ ວກັບນິຍາມຈດຸ ຖື່ວງໜກັ ຂອງວດັ ຖຸ, ວິທີ ແລະ ຂນ້ັ ຕອນການຊອກຫາຈຸດຖ່ວື ງໜັກຂອງວດັ ຖຸ, ວທິ ກີ ານ ກວດສອບຈຸດຖ່ວື ງໜກັ ຂອງວດັ ຖ.ຸ ຄູສະຫຸບ ແລະ ແບ່ືງປັນເນ້ອໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍ້ດ່ັງື ນ:ີ້ ຈຸດຖື່ວງໜກັ ຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜ່ຶງື ແມື່ນຈຸດທີ່ືຄວາມແຮງຖ່ືວງໜັກກະທົບໃສື່ວດັ ຖຸນນ້ັ . ທຸກໆເສ້ນັ ທີື່ລາກຕາມເສ້ັນລູກດື່ງິ ຈາກຂອບຜ່າື ນວດັ ຖຸລວ້ ນຈະຜ່ືານຈຸດຖ່ວື ງໜກັ ຂອງວັດຖຸນ້ັນ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 60 ນາທີ ເພ່ືອດາເນນີ ກິດຈະກາ 2 ໃຫສ້ າເລັດ. 144

ກດິ ຈະກາທີ 3: ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ບີື່ ມື່ ແີ ກນປນືິ່ ແລະ ມແີ ກນປນ່ິື ເຄອື່ ນທືີ່ • ຈຸດປະສົງ: ເພືອ່ ໃຫ້ນັກຮຽນມະໂນພາບຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງ ວັດຖທຸ ່ບືີ ່ມື ີ ແລະ ມີແກນປືິ່ນ, ເງ່ືອນໄຂດນຸ ດ່ືຽງຂອງວດັ ຖຸໃນ ກລະນດີ ື່ັງກ່ືາວ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຄວາມດຸນ ດ່ືຽງທີ່ບື ່ືມີ ແລະ ມແີ ກນປິນື່ , ສາມາດຍກົ ຕວົ ຢາື່ ງການນາໃຊ້ຄວາມດຸນດຽ່ື ງໃນກລະນີດງ່ືັ ກ່ືາວໃນເຕັກ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ແຜືນ່ ເຈ້ຍແຂງ, ເຄື່ອງວັດແທກຄວາມແຮງ, ເຊອກແລບ, ໂຕນ້ ຊິງ, ຄານງດັ , ໝາກລອ໋ ກ, ຖງົ ຊາຍ, ຂາຕ້ັງ, ຄານ, ລຊ... ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ວິທສີ ິດສອນແບບຈາລອງ. ແບ່ືງນັກຮຽນອອກເປັນກ່ືຸມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ຄເູ ລື່ີມຕົ້ນດວ້ ຍການໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມຕ່ໄື ປນ:້ີ ຂ້ັນຕອນທີ 1: ແນະນາຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ບີື່ ື່ມແີ ກນປນິ່ື ແລະ ມແີ ກນປນ່ືິ ເຄອື່ ນທີ່ື ຄູນາສະເໜີຄວາມໝາຍຄວາມດຸນດືຽ່ ງຂອງວັດຖຸ ແລະ ຄວາມດຸນດຽື່ ງໃນແບບຕ່າື ງໆຂອງວັດຖຸ, ຄວາມສາຄັນຂອງຄວາມດຸນດຽື່ ງໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວນັ , ໂດຍມີເນອ້ ໃນຫຍ້ດັງ່ື ນ້:ີ ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ບ່ີື ມ່ື ແີ ກນປິ່ືນ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງຂອງວດັ ຖຸມີສອງແບບຄ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງສະຖິດ ແລະ ຄວາມດຸນດຽ່ື ງເດີນເຄ່ືອນ (ເຄ່ືອນທື່)ີ . ຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖຸມີຄວາມສາຄັນຫາຍໃນເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ (ຫາບນາ້ ). ຄວາມດຸນດື່ຽງສະຖິດແມື່ນກລະນຄີ ວາມແຮງສງັ ລວມທ່ືີກະທົບໃສ່ືວດັ ຖຸເທາົ່ື ສນູ ແລະ ວັດຖຸຢືູ່ ຄົງທືີ່ (ຢຸດນິ້ງ). ຄວາມດຸນດ່ືຽງຂອງວດັ ຖທຸ ມີ່ື ແີ ກນປນ່ິື ເຄ່ືອນທື່ີແມ່ືນກລະນໂີ ມມງັ ຄວາມແຮງສງັ ລວມຂອງ rr ວັດຖຸເທື່າົ ສນູ , ກາື່ ວຄ:  M = 0 . ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ຄສູ າທດິ ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ບີື່ ມື່ ແີ ກນປນືິ່ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນເບງ່ືິ ຮູບກຽື່ ວກບັ ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖບຸ ່ືມີແກນປິື່ນ ແລະ ມແີ ກນປ່ືິນເຄື່ອນທ່ືີ, ຈາກ ນນ້ັ ແນະນາອປຸ ະກອນ ຊງ່ືຶ ປະກອບມວີ ດັ ຖຸມວນສານ m ເຊອກແລບ, ໂຕນ້ ຊິງ, ໝາກ ລ໋ອກ, ...ຕດິ ຕັ້ງ ອປຸ ະກອນດ່ືັງໃນຮບູ 17.3 ແລະ ຮູບ 17.4. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຮູບ 17.3 ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖຸ ຮບູ 17.4 ຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖຸ ທ່ບືີ ື່ມແີ ກນປືິ່ນ ທີ່ືມແີ ກນປືິນ່ ເຄ່ືອນທືີ່ 145

ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ໃຫນ້ ກັ ຮຽນວເິ ຄາະເງອື່ ນໄຂການດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ບ່ືີ ່ືມແີ ກນປນື່ິ ແລະ ມແີ ກນປືນ່ິ ເຄ່ືອນທ່ີື ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມນັກຮຽນສນົ ທະນາກື່ຽວກັບເງືອ່ ນໄຂການດຸນດືຽ່ ງຂອງວັດຖຸທ່ືບີ ືມ່ ີແກນປືິ່ນ ແລະ ມີ ແກນປນ່ືິ ເຄ່ືອນທືີ່. ຄູຕິດຕາມ ແລະ ອະທິບາຍແນະນາການເຮັດທດົ ລອງຂອງແຕລ່ື ະກືຸມ່ . ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ໃຫ້ນກັ ຮຽນດາເນນີ ການທົດລອງຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ີືບ່ ມື່ ແີ ກນປືິນ່ ແລະ ມີ ແກນປ່ິນື ເຄອ່ື ນທີື່ ກ) ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວດັ ຖທຸ ບື່ີ ່ືມແີ ກນປນິ່ື ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມນັກຮຽນເຮດັ ທົດລອງ. ພ້ອມໝາຍຕາແໜື່ງຂອງວັດຖຸ m ໄວທ້ ່ຈີື ດຸ O . ວິເຄາະ ຄວາມແຮງທກ່ືີ ະທົບໃສ່ວື ດັ ຖຸ m . ປຽ່ື ນແປງຄ່ືາຄວາມແຮງເຄ່ືັງ T1 ແລະ T2 ໄປເປັນ T1, T2; T1, T2; T1 , T2 ດ້ວຍການປ່ຽື ນແປງຄືາ່ ຂອງ m1, m2 ໂດຍຮັກສາຕາແໜງ່ື ຂອງ m ໃຫ້ຢ່ທືູ ີຕ່ື ້ັງເດີມ (ຈຸດ O ). ດືງ່ັ ໃນຮບູ 17.5 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຮູບ 17.5 ຄວາມແຮງກະທບົ ເຮັດໃຫ້ເກດີ ຄວາມ ຮູບ 17.6 ຄວາມແຮງກະທົບເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມ ດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖຸທບ່ືີ ່ືມແີ ກນປ່ນືິ ດຸນດຽ່ື ງຂອງວັດຖຸທືມ່ີ ີແກນປິນື່ ເຄ່ືອນທືີ່ ຂ) ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ມື່ີ ແີ ກນປິ່ນື ເຄອື່ ນທ່ືີ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມເຮັດທດົ ລອງ, ໝາຍຕາແໜືງ່ O ຊື່ຶງເປນັ ຈຸດສ້ົນຄານງັດກະທົບໃສ່ືວັດຖຸ m . ວເິ ຄາະຄວາມແຮງທີກື່ ະທບົ ໃສ່ືວັດຖຸ m . ປຽື່ ນແປງຄາ່ື ຄວາມຍາວ l ຂອງຄານງັດເປັນ l1,l2 ,l3 ແລະ ຮັກສາຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງກະທບົ F . ຈາກນັ້ນລອງປ່ຽື ນຄ່ືາຄວາມແຮງກະທບົ F ເປັນ F1, F2 , F3 ແຕືຮ່ ກັ ສາຄວາມຍາວຂອງຄານງັດ l ຄົງທື່.ີ ສ້າງສູດການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມແຮງກະທບົ F ແລະ ຄວາມຍາວ l ຂອງຄານງັດ, ພອ້ ມສະຫຸບເປັນຫັກການ ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ປະເມນີ ປະສດິ ທຜິ ນົ ຂອງວຽກໃນກມ່ືຸ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມສະຫຸບຜົນການທົດລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ , ໃຫຕ້ າງໜ້າກືຸ່ມລະໜຶງ່ື ຄົນນາສະເໜຜີ ົນດາ ເນນີ ການທົດລອງ ພ້ອມທັງອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ຄູໃຫ້ນັກຮຽນແຕື່ລະກຸ່ືມແລກປຽື່ ນຄວາມຄິດເຫັນ. ຄູ ສງັ ລວມ ແລະ ສະຫບຸ ໂດຍໃຫ້ນັກຮຽນໃນແຕລ່ື ະກືຸ່ມພຈິ າລະນາຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນ:້ີ ເງ່ອື ນໄຂເກີດ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງຂອງວດັ ຖຸທື່ີບ່ືມແີ ກນປື່ິນມີຄແນວໃດ? ເງອ່ື ນໄຂຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວັດຖທຸ ີື່ມແີ ກນປິ່ືນ ເຄ່ອື ນທືມີ່ ຄີ ແນວໃດ? ຄແູ ບື່ງປນັ ຄາຕອບທີ່ືຖກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ດັງ່ື ນ:້ີ 146

1) ກລະນີວດັ ຖຸບ່ືມີແກນປິື່ນ, ມີຄວາມແຮງເຄ່ງືັ F1 ແລະ F2 ຂອງເຊອກ, ສອງຄວາມແຮງ ດັງ່ື ກ່ືາວມີຂະໜາດເທົ່ືາກບັ ນາ້ ໜັກ P1 ແລະ P2 ຂອງວັດຖຸຕາມລາດບັ . r r rr 2) ເງ່ອື ນໄຂຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວດັ ຖຸທ່ີືມແີ ກນປິນື່ ເຄ່ືອນທີ່ືຄ: M = F1l1 + F2l2 = 0 ຂັ້ນຕອນທີ 6: ສນົ ທະນາປະກອບ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມສົນທະນາກ່ືຽວກບັ ການນາໃຊ້ຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງວດັ ຖທຸ ບີື່ ືມ່ ແີ ກນປ່ືິນ ແລະ ມແີ ກນ ປິ່ືນເຄືອ່ ນທ່ືີໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ ພ້ອມຍກົ ຕົວຢາ່ື ງປະກອບ. ຄສູ ະຫບຸ ເນ້ອໃນໂດຍ ຫຍ້ດ່ືັງນ:້ີ ເງ່ອື ນໄຂທີືເ່ ຮັດໃຫ້ວດັ ຖຸມີຄວາມດຸນດຽື່ ງ, ສອງຄວາມແຮງທ່ກີື ະທົບໃສວື່ ດັ ຖຸຕອ້ ງນອນຢູື່ໃນ rr ລວງດຽວກນັ , ມີຂະໜາດເທ່ືົາກນັ ແລະ ມີທິດກົງກັນຂ້າມກັນ, ກາ່ື ວຄ F1 = − F2 ແລະ ເງ່ືອນໄຂດນຸ ດື່ຽງ ຂອງວດັ ຖຸທມີື່ ແີ ກນປືິ່ນເຄ່ືອນທ່ືຄີ ໂມມັງຄວາມແຮງສັງລວມຕອ້ ງເທ່ືາົ ສູນ. ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 60 ນາທີ ເພືອ່ ດາເນີນກດິ ຈະກາ 3 ໃຫສ້ າເລັດ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກິດຈະກາທີ 4: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພືອ່ ປະເມີນຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກືຽ່ ວກບັ ວິທກີ ານົດ ຈຸດຖວ່ື ງໜັກຂອງວດັ ຖທຸ ີ່ມື ີຮູບຮ່າື ງເລຂາຄະນິດແຕກຕ່ືາງກັນ, ເງອື່ ນໄຂແລະ ລັກສະນະຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວດັ ຖຸທີືບ່ ື່ມີແກນປ່ິືນ ແລະ ມີແກນປ່ິືນເຄອ່ື ນທ.ີື່ • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຈຸດຖ່ືວງໜັກຂອງວດັ ຖຸ, ເງືອ່ ນໄຂຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖທຸ ່ບີື ່ມື ີແກນປິື່ນ ແລະ ມແີ ກນປ່ືິນເຄື່ອນທືີ່, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກໃນຮູບການວເິ ຄາະໂດຍໃຊ້ການຄິດຂ້ັນສູງ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກມຸ່ື ຍອ່ື ຍເປນັ ວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປັນກມືຸ່ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ຝຶກຫັດແຕຂື່ ທ້ ີ 1 ເຖງິ ຂ້ທີ 7 ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນຢ່ໜືູ ້າທີ 172. ແຕື່ລະກືຸ່ມມເີ ວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດງ່ືັ ກ່ືາວ. ຫັງຈາກນັ້ນ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກມຸ່ື ລະໜືງ່ຶ ຄນົ ຂຶນ້ ມາຕອບເພອ່ື ແບື່ງປັນແລກປຽ່ື ນວິທກີ ານຕອບກຸ່ມື ລະໜືຶງ່ ຂ້. ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນ ສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫັນພອ້ ມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜົນ ຈົນໃຫ້ ແນ່ືໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄົນເຂ້າົ ໃຈວທິ ີການຕອບຄາຖາມ. ຫາກມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດ່ືັງກື່າວຈະໄດ້ ແບ່ງື ໃຫ້ນກັ ຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປນັ ວຽກບາ້ ນແລວ້ ສືົງ່ ໃຫ້ຄໃູ ນຊ່ືົວໂມງຮຽນຖັດໄປ. 147

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບດົ ທີ 18 ຄວາມແຮງແຝດ (Couple Forces) ເວລາ 3 ຊວົື່ ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສົງ ເພື່ອໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ອະທບິ າຍມະໂນພາບກຽື່ ວກັບຄວາມແຮງແຝດ, ຜົນການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ຄດິ ໄລື່ ໂມມງັ ຄວາມແຮງແຝດ, ເງື່ອນໄຂຄວາມດຸນດຽ່ື ງໝນ້ັ ຄົງ ແລະ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງບືໝ່ ັ້ນຄົງຂອງວດັ ຖ.ຸ 2) ວເິ ຄາະລັກສະນະຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວ່ືາງໂມມັງຄວາມແຮງ ແລະ ໂມ ມັງຄວາມແຮງແຝດ. 3) ນາໃຊ້ຄວາມຮູ້, ສດູ ກື່ຽວກັບໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ ເພື່ອແກ້ບົດຝຶກຫັດໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ ໄດ.້ 2. ເນ້ອໃນ - ນຍິ າມ: ຄວາມແຮງແຝດແມືນ່ ລະບົບສອງຄວາມແຮງຂະໜານກນັ , ຂະໜາດເທົ່ືາກັນ, ມີທດິ ກງົ ກັນຂ້າມ ແລະ ກະທບົ ພ້ອມກັນໃສື່ສອງຈຸດຕາື່ ງກັນໃນວັດຖໜຸ ື່ຶງ. - ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ກລະນວີ ັດຖຸມີແກນປ່ິນື ບ່ືຄງົ ທື່ີ ແລະ ກລະນີວດັ ຖມຸ ແີ ກນປ່ິືນ ຄົງທີື່ - ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ. - ຄວາມດຸນດ່ືຽງບືໝ່ ັ້ນຄົງ ແລະ ຄວາມດຸນດືຽ່ ງໝນ້ັ ຄົງ. 3. ສ່ືການຮຽນການສອນ - ບດົ ສອນ, ປ້ຶມຄູ່ືມຄູ, ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ບນັ ທັດ, ເຈ້ຍ A4 ແລະ ສື່ການສອນອ່ືນໆທ່ືີກ່ຽື ວຂ້ອງ. - ອປຸ ະກອນທົດລອງປະຈັກຕາ: ວັດຖຸຮບູ ແຜ່ນື ມົນ, ວດັ ຖຸຮບູ ເລຂາຄະນິດແບບຕືາ່ ງໆ, ອຸປະກອນ ງ່ືາຍດາຍທີື່ຫາໄດ້ໃນທອ້ ງຖື່ິນ (ກະຕຸກນ້າດ່ມື ເປົ່ືາ), LCD-Projector ແລະ ຄອມພິວເຕີ (ຖາ້ ມີ). 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ົື • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ທວນຄນຄວາມຮ້ຄູ ວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນັກຮຽນກຽ່ື ວກັບໂມ ມງັ ຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງຂອງວດັ ຖຸທີ່ືບ່ືມີແກນປື່ນິ ແລະ ມີ ແກນປິືນ່ ເຄື່ອນທີື.່ • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ສາມາດອະທບິ າຍພ້ອມຍົກຕົວຢື່າງການນາໃຊ້ໂມມັງຄວາມ ແຮງ, ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງຂອງວັດຖຸທ່ບືີ ່ືມແີ ກນປ່ິືນ ແລະ ມແີ ກນປ່ືິນເຄືອ່ ນທີ່ື ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ, ສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດເລກໄດ້ຢາື່ ງຖກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ. 148

ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄູ-ແລກປຽ່ື ນບົດຮຽນ ເປນັ ວທິ ກີ ານສອນ. ຄເູ ລ່ືີມ ຕ້ົນກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມ ແລະ ປະຕິບດັ ຕາມຂນ້ັ ຕອນດືງ່ັ ນີ້: 1) ເງືອ່ ນໄຂຄວາມດນຸ ດື່ຽງຂອງວດັ ຖທຸ ີບື່ ່ມື ີແກນປ່ືິນ ແລະ ມແີ ກນປິ່ືນເຄ່ືອນທມື່ີ ີຄແນວໃດ? 2) ການນາໃຊ້ຄວາມດຸນດ່ຽື ງຂອງວດັ ຖທຸ ີືມ່ ແີ ກນປິື່ນຄົງທືີ່ ແລະ ເຄອ່ື ນທ່ໃືີ ນຊີວດິ ປະຈາວນັ ແລະ ໃນວິທະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊມີ ີຄແນວໃດ? ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕລ່ື ະຄົນອາື່ ນຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດ້ວຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນ້ັນຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຈັບ ຄ່ືູກນັ ສນົ ທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊ່ງິື ກັນ ແລະ ກັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູື່ ໃຫ້ນັກຮຽນນັ່ືງເປັນຄ່ືູ, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສນົ ທະນາ, ແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊ່ິືງກນັ ແລະ ກັນ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ພ້ອມອະທິບາຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປຽ່ື ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕືລ່ ະຄູືສ່ າເລັດ, ຄູ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທັງເຫດຜົນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜີຄາຕອບ, ສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫນັ ກຽ່ື ວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປ່ຽື ນຄາຕອບສິນ້ ສຸດ, ຄສູ ະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຄາຕອບທີ່ືຖກຕ້ອງໂດຍຫຍໃ້ ຫນ້ ັກຮຽນ, ຊຶື່ງມີເນ້ອໃນດັ່ືງນ້:ີ 1) ເງືອ່ ນໄຂຄວາມດນຸ ດ່ຽື ງຂອງວັດຖທຸ ບ່ືີ ື່ມີແກນປ່ືິນ ແລະ ມແີ ກນປື່ິນເຄືອ່ ນທືີມ່ ຄີ : ເງືອ່ ນໄຂທເືີ່ ຮັດ ໃຫ້ວດັ ຖຸມີຄວາມດນຸ ດ່ຽື ງ, ສອງຄວາມແຮງທ່ືີກະທບົ ໃສວື່ ັດຖຸຕ້ອງນອນຢູື່ໃນລວງດຽວກັນ, ມີ rr ມີທິດກງົ ກັນຂ້າມກັນ, ຂະໜາດເທາົື່ ກັນ ແລະ ຄ F1 = − F2 . ເງ່ືອນໄຂດຸນດ່ືຽງຂອງວດັ ຖທຸ ່ີືມີ rr r r ແກນປືນ່ິ ເຄື່ອນທື່ີຄໂມມັງຄວາມແຮງສັງລວມຕ້ອງເທ່ືົາສູນ ( M = F1l1 + F2l2 = 0 ) 2) ການນາໃຊຄ້ ວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖຸທມີ່ື ີແກນປືິ່ນຄົງທ່ືີ (ລະບົບໝາກລ໋ອກ) ຍກົ ວັດຖຂຸ ້ຶນເທງິ ແລະ ງັດວັດຖຸໃຫເ້ ຄ່ືອນໄປຕາມພ້ນພຽງ ຫ ພ້ນອຽງ... ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃີ້ ຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 2: ຄວາມແຮງແຝດ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ືອໃຫ້ນັກຮຽນຮັບຮູ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງຄວາມ ແຮງແຝດ, ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ, ຄວາມດນຸ ດ່ືຽງປະເພດຕາື່ ງໆ ແລະ ລະດັບໝນ້ັ ທຽ່ື ງຂອງຄວາມດຸນດຽື່ ງ. • ຜນົ ໄດ້ຮບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ໂມມງັ ຄວາມແຮງແຝດ, ຄວາມດຸນດ່ຽື ງປະເພດຕ່າື ງໆ ແລະ ລະດັບໝ້ັນທ່ືຽງຂອງຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງ, ສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດຝກຶ ຫັດໃນປ້ຶມແບບຮຽນ. 149

• ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປຶ້ມແບບຮຽນ, ກງົ ລົດຖີບ, ເຫັກໄຂຄວງ, ກຸນແຈໂຕເຕ, ແຜືນ່ ໄມແ້ ປນ້ ຫ ແຜືນ່ ເຈ້ຍ ແຂງຮູບແຜນື່ ມົນ, ຂາຕ້ັງ, ຄານ, ບັນທັດ, ສດາ, ເຟດີ ສອງຫວົ , ກວດນ້າດ່ມື , ວດັ ຖຮຸ ບູ ໜວ່ື ຍກມົ , ຮບູ ກ້ອນ. ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ການຮຽນແບບຄົນ້ ພົບເປັນວິທສີ ອນ. ແບືງ່ ນັກຮຽນອອກເປັນກມ່ືຸ ລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນດັ່ືງນ້ີ: ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມນັກຮຽນສງັ ເກດຄວາມແຮງແຝດທີື່ໃຊໃ້ ນວິທະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ິດ ປະຈາວນັ , ໂດຍໃຫ້ນັກຮຽນພຈິ າລະນາຈາກຄາຖາມ: ມີກລະນີໃດທວີ່ື ັດຖຸໜ່ງຶື ຖກກະທບົ ພອ້ ມກນັ ດວ້ ຍ 2 ຄວາມແຮງຂະໜານກັນ, ມີຂະໜາດເທົືາ່ ກັນແຕື່ມີທິດກົງກັນຂ້າມ ແລະ ກະທບົ ໃສື່ 2 ຈດຸ ຕ່ືາງກັນ? ຍົກ ຕົວຢາື່ ງ. ໃຫຕ້ າງໜ້າແຕລື່ ະກ່ມືຸ ໜງືຶ່ ຄົນຕອບຄາຖາມ ແລະ ແລກປຽື່ ນບດົ ຮຽນ. ຄູແບ່ງື ປັນການສັງເກດ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກລະນີເປດີ ກ໋ອກນ້າ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກ່ຽື ວກັບຄວາມແຮງແຝດ. ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜ່ຶືງຄນົ ນາສະເໜີ ຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ, ວິທທີ ົດສອບ ແລະ ເຫດຜົນ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄດິ ເຫັນພ້ອມແບງື່ ປນັ ຂ້ສົມມຸດຖານດ່ງັື ນີ້: ເມື່ອໃຊ້ມເປດີ ກອ໋ ກນາ້ ປະປາ ແມນ່ື ເຮົາໄດ້ກະທບົ ໃສື່ກ໋ອກນ້າດວ້ ຍຄວາມແຮງແຝດ. ຄວາມແຮງແຝດ ແມ່ນື ຫຍັງ? ມລີ ັກສະນະຄແນວໃດ? ຄວາມແຮງແຝດແມນ່ື ລະບບົ ສອງຄວາມແຮງຂະໜານກັນ, ມີຂະ ໜາດເທື່າົ ກນັ , ມທີ ິດກົງກັນຂາ້ ມ ແລະ ກະທບົ ພ້ອມກັນໃສສ່ື ອງຈຸດຕ່ືາງກັນໃນວັດຖຸໜື່ງຶ . ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫ້ແຕລື່ ະກ່ືມຸ ດາເນີນການທົດລອງເພ່ືອທດົ ສອບຂສ້ ົມມດຸ ຖານກືຽ່ ວກັບການກະທົບຂອງຄວາມ ແຮງແຝດ. 1) ຄວາມແຮງແຝດກະທບົ ໃສວື່ ດັ ຖມຸ ແີ ກນປືິ່ນຄງົ ທີື່ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ນັກຮຽນ 1-2 ຄົນ ໄປເປດີ ກອ໋ ກນ້າປະປາ (ຖາ້ ມີ) ຫ ໝຸນວດັ ຖຸໃດໜງຶື່ ທມືີ່ ີຢູື່ໃນຫອ້ ງຮຽນ ຫ ຢູ່ືໃກ້ຄຽງ. ໃຫ້ ນັກຮຽນສັງເກດຄວາມແຮງທ່ມີື ກະທົບໃສ່ືກ໋ອກນ້າປະປາ ຫ ວດັ ຖຸ ຮູບ 18.1 ຄວາມແຮງແຝດທກີື່ ະທົບ rr ໃສເ່ື ມືອ່ ເປີດ-ປິດກ໋ອກນ້າປະປາ ທີ່ືໝຸນ, ແຕມ້ ຮູບສະແດງໃຫເ້ ຫນັ 2 ຄວາມແຮງ F1 ແລະ F2 ດັງ່ື ກ່ືາວ, ດ່ັືງໃນຮບູ 18.1 ພອ້ ມວເິ ຄາະລວງ ແລະ ທິດຂອງສອງ ຄວາມແຮງດືັ່ງກືາ່ ວ. ຄູສງັ ລວມຄາຕອບຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ແບ່ືງປັນຄາຕອບທີຖື່ ກຕ້ອງດືັງ່ ນ:້ີ ສອງຄວາມ rr ແຮງ F1 ແລະ F2 ນອນໃນໜາ້ ພຽງດຽວກັນ, ໝາຍວາື່ ມີລວງດຽວກັນ ແຕ່ປື ີນ້ ທິດກັນ, ກະທົບໃສ່ືວັດຖຸດຽວ ພອ້ ມກນັ ຢູ່ສື ອງຈຸດຕາ່ື ງກັນໃນວດັ ຖ.ຸ ເມອ່ື ເປີດກ໋ອກນ້າປະປາ ຄວາມແຮງແຝດກໃຫເ້ ກີດການກະທບົ ແນວໃດ? 150

2) ຄວາມແຮງແຝດກະທບົ ໃສວື່ ດັ ຖມຸ ແີ ກນປນ່ິື ບືຄ່ ງົ ທືີ່ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກ່ືຸມສົນທະນາ ແລະ ຍກົ ຕວົ ຢື່າງກລະນີຄວາມແຮງແຝດກະທົບໃສື່ວດັ ຖຸທືມ່ີ ີແກນປ່ືິນບ່ື ຄງົ ທືີ່, ໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜງຶ່ື ຄນົ ນາສະເໜຜີ ນົ ການສົນທະນາ ແລະ ຍົກຕວົ ຢ່ືາງກື່ຽວກບັ ກລະນີດ່ືັງກື່າວ. ນກັ ຮຽນໃນຫອ້ ງສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊິ່ງື ກນັ ແລະ ກັນ. ວັດຖທຸ ຖ່ືີ ກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງແຝດ ຈະປືິ່ນອ້ອມແກນທຜີ່ື ື່ານຈຸດຖືວ່ ງໜັກ ແລະ ຕັງ້ ສາກກັບໜ້າພຽງບັນຈຸຄວາມແຮງແຝດ. ໃຫ້ນັກຮຽນທົດ ສອບການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງທເ່ືີ ຮດັ ໃຫໝ້ າກຂ່ືາງປ່ິືນ. ລກັ ສະນະການປ່ືນິ ຂອງໝາກຂາ່ື ງປື່ິນອ້ອມ ແກນທີຜື່ ືາ່ ນຈຸດຖືວ່ ງໜັກ ແລະ ແກນທຕີ່ື ້ັງສາກກບັ ໜາ້ ພຽງບນັ ຈຸ ຄວາມແຮງແຝດ. ສັງເກດຈຸດຖ່ວື ງໜກັ ຂອງວັດຖຢຸ ູ່ືຄົງທືີ່ ຫ ເຄ່ືອນທີື່? ຖ້າ ແກນປ່ືນິ ຂອງວດັ ຖຸບື່ຜາ່ື ນຈຸດຖ່ືວງໜັກ, ຜົນການກະທົບຂອງ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄວາມແຮງແຝດຈະເປນັ ແນວໃດ? ຖ້າແກນປນື່ິ ຜືາ່ ນຈຸດຖືວ່ ງ ຮູບ 18.2 ຄວາມແຮງແຝດທີ່ກື ະທບົ ໜັກ, ເມືອ່ ວັດຖຸປນິ່ື ຈດຸ ຖວ່ື ງໜັກຈະຢຄູື່ ົງທ່ືີ ຫ ຈດຸ ຖວື່ ງໜກັ ຈະ ໃສື່ວດັ ຖທຸ ່ມືີ ແີ ກນປ່ິືນບຄ່ື ົງທີ່ື ເຄື່ອນທືີມ່ ົນອອ້ ມແກນປືນ່ິ ? 3) ໂມມງັ ຄວາມແຮງແຝດ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືຸມສຶກສາ ແລະ ທາຄວາມເຂ້າົ ໃຈກ່ືຽວກັບໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ. ສັງເກດທິດການ rr ກະທົບຂອງຄວາມແຮງ F1 ແລະ F2 ເຮັດໃຫວ້ ດັ ຖຸປິື່ນ. ການດົ ທດິ ບວກ (+) ແມນື່ ທິດການປິ່ືນຂອງວດັ ຖຸພາຍໃຕ້ການກະທົບ ຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ດ່ັືງໃນຮູບ 18.3. ຈາກຮບູ ມີ: ຮບູ 18.3 ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດທີື່ ກະທບົ ໃສວື່ ດັ ຖທຸ ືມ່ີ ແີ ກນປ່ິືນບຄື່ ງົ ທີື່ M = F1d1 + F2d2 = F (d1 + d2 ) = Fd ໃນນ:້ີ F1 = F2 = F ແມນ່ື ຂະໜາດຄວາມແຮງກະທບົ ( N) d1 , d2 ແມື່ນໄລຍະຫ່ືາງແຕ່ືຈຸດກະທບົ ຄວາມແຮງຫາ ແກນປືນິ່ (m) . M ເປັນໂມມງັ ຂອງຄວາມແຮງແຝດ (N m) . ໂມມັງຂອງຄວາມແຮງແຝດບຂື່ ຶ້ນກັບທຕື່ີ ັ້ງຂອງແກນປື່ນິ ທີື່ຕ້ັງສາກກັບໜາ້ ພຽງບນັ ຈຸຄວາມແຮງແຝດ ດງື່ັ ກື່າວ. 4) ຄວາມດຸນດຽ່ື ງໝນ້ັ ຄງົ ແລະ ບໝ່ື ້ນັ ຄງົ ຂອງວດັ ຖຸ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸື່ມເຮດັ ທົດລອງກືຽ່ ວກັບຄວາມດຸນດຽ່ື ງຂອງບນັ ທັດ ດ້ວຍການແນະນາຂອງຄູຢ່ືາງ ໃກ້ຊິດ. ດຶງບັນທດັ ໃຫ້ອອກຈາກທ່ຕືີ ັ້ງດນຸ ດື່ຽງເລັກນ້ອຍ, ບັນທດັ ຈະລ້ົມລົງ (ຮບູ 18.4). ອະທບິ າຍ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕ່ໄື ປນ:້ີ ເມ່ືອດຶງບັນທດັ ອອກຈາກທ່ືີຕັ້ງດຸນດຽື່ ງເລັກນ້ອຍ, ບັນທດັ ຈະລົ້ມລງົ ຈົື່ງອະທິບາຍ ປາກົດການດັື່ງກື່າວ? ມີຄວາມແຮງຫຍງັ ແດ່ືກະທບົ ໃສ່ືບນັ ທດັ ? ຂະນະທີ່ຕື ້ງັ ຢູນື່ ັ້ນຄວາມແຮງທີ່ືກະທບົ ໃສ່ື ບນັ ທັດຕອບສະໜອງເງອ່ື ນໄຂຫຍັງແດື່? ເມ່ືອບັນທດັ ອຽງເລັກນ້ອຍ, ສັງເກດແຮງຖື່ວງໜັກເປນັ ແນວໃດ? ຄວາມແຮງຖວ່ື ງໜັກ ແລະ ແຮງປະຕກິ ິລຍິ າຂອງແກນປື່ນິ 151

ຄວາມແຮງທັງສອງດຸນດື່ຽງກັນ. ລວງຂອງແຮງປະຕິກລິ ິຍາ ແລະ ຄວາມແຮງຖ່ືວງໜກັ ຜ່ືານແກນປ່ືິນຈຶ່ືງບເື່ ກີດມໂີ ມມັງປິື່ນ ລວງຂອງຄວາມແຮງຖ່ືວງໜກັ ບ່ຜື ່ືານແກນປ່ິືນ, ບັນທດັ ອຽງ ອອກຈາກທີື່ຕັ້ງດຸນດຽື່ ງ. ກ. ຄວາມດນຸ ດຽື່ ງບໝ່ື ້ນັ ຄງົ ເມືອ່ ວັດຖຖຸ ກອຽງອອກຈາກທີ່ືຕ້ັງດຸນດື່ຽງແລວ້ ບສື່ າມາດ ກັບຄນມາສູທ່ື ຕ່ືີ ງັ້ ດນຸ ດື່ຽງໄດ້ (ຮບູ ກ). ຂ. ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງໝນ້ັ ຄງົ ຮູບ 18.4 ຄວາມດຸນດື່ຽງບ່ືໝັນ້ ຄງົ ເມື່ອວດັ ຖຖຸ ກອຽງອອກຈາກທືີຕ່ ັ້ງດນຸ ດ່ືຽງ ກຈະກັບຄນມາສທູ່ື ື່ີ ຕັງ້ ເດມີ ໄດ້ (ຮູບ ຂ). 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມສັງລວມ ແລະ ສະຫບຸ ເນ້ອໃນກືຽ່ ວກບັ ຄວາມແຮງແຝດ, ໂມມັງຂອງຄວາມແຮງ ແຝດ, ເງືອ່ ນໄຂດນຸ ດຽື່ ງໝນ້ັ ຄງົ ແລະ ບື່ໝັນ້ ຄົງຂອງວັດຖຸ ໂດຍຈົດໃສເ່ື ຈ້ຍແລ້ວໃຫ້ຕາງໜ້າກ່ືຸມລະໜື່ງຶ ຄົນນາໄປຕດິ ໃສືກ່ ະດານພ້ອມນາສະເໜເີ ນອ້ ໃນການສະຫບຸ ຂອງກ່ືຸມຕົນ. ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກ ປຽື່ ນຄວາມຄິດເຫັນເຊ່ິືງກນັ ແລະ ກນັ . ຄູສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະ ແບືງ່ ປັນບົດສະຫຸບຫຍ້ດ່ັືງນ:ີ້ 1) ຄວາມແຮງແຝດແມນື່ ສອງຄວາມແຮງທືີມ່ ລີ ວງຂະໜານກັນ ແລະ ມທີ ດິ ກງົ ກັນຂາ້ ມກັນ, ມີຂະ ໜາດເທ່ືົາກັນພ້ອມກະທົບໃສື່ວັດຖໜຸ ງ່ືຶ ຢສູື່ ອງຈຸດແຕກຕື່າງກັນ. ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດແມ່ືນປະລິມານຟີຊິກໜງືຶ່ ທ່ືມີ ີຄ່ືາເທາື່ົ ກບັ ຜົນຄນູ ລະຫວື່າງຂະໜາດຂອງ ຄວາມແຮງແຝດ F ກບັ ໄລຍະຫືາ່ ງ d ຈາກແກນປ່ິືນຫາຈຸດກະທບົ ຄວາມແຮງ. ກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ປະເມີນຄວາມເຂາ້ົ ໃຈກຽື່ ວກັບຄວາມແຮງແຝດ, ການ ກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ໂມມງັ ຄວາມແຮງແຝດ, ຄວາມດຸນດືຽ່ ງ ປະເພດຕາ່ື ງໆ, ລະດບັ ໝ້ນັ ທ່ືຽງຂອງຄວາມດຸນດ່ຽື ງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ອະທບິ າຍຄວາມແຮງແຝດ, ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງ ແຝດ, ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດ, ຄວາມດຸນດ່ຽື ງປະເພດຕ່ືາງໆ ແລະ ລະດັບໝ້ນັ ທຽ່ື ງຂອງຄວາມດນຸ ດືຽ່ ງ 152

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ• ອປຸ ະກອນ, ສ:ື່ ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກືຸ່ມຍອື່ ຍເປນັ ວິທກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກ ເປນັ ກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫຕ້ ອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ດົ ຝຶກຫັດແຕ່ືຂ້ 1 ເຖິງຂ້ 5 ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນຢ່ໜືູ າ້ 181. ແຕລ່ື ະກມຸື່ ມເີ ວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດງັື່ ກ່ືາວ. ຫງັ ຈາກນັ້ນ, ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກຸມື່ ລະໜ່ືງຶ ຄນົ ຂນ້ຶ ມາຕອບເພອື່ ແບ່ືງປັນແລກປືຽ່ ນວິທກີ ານຕອບກຸື່ມລະໜຶືງ່ ຂ.້ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນ ສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫນັ ພ້ອມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູອະທິບາຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜນົ ຈນົ ໃຫ້ ແນື່ໃຈນກັ ຮຽນທຸກຄນົ ເຂ້ົາໃຈວິທີການຕອບຄາຖາມ. ຫາກມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດ່ັືງກ່ືາວຈະໄດ້ ແບ່ືງໃຫ້ນັກຮຽນເອາົ ໄປແກ້ເປັນວຽກບ້ານແລ້ວສງົ່ື ໃຫ້ຄູໃນຊ່ວືົ ໂມງຮຽນຖດັ ໄປ. 153

ພາກທີ V. ແຮງງານ ແລະ ພະລັງງານ (Work and Energy) ເວລາ 7 ຊວ່ືົ ໂມງ I. ຜົນຮບັ ທຕື່ີ ອ້ ງການ 1. ມາດຕະຖານດາ້ ນເນອ້ ໃນ ນັກຮຽນຕ້ອງມີຄວາມເຂ້ົາໃຈນຍິ າມກ່ືຽວກັບແຮງງານ, ກາລັງ, ສະມັດຖະພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລັງ. ວິເຄາະຄວາມແຕກຕ່າື ງລະຫວາື່ ງພະລັງງານເດນີ ເຄ່ອື ນ ແລະ ພະລັງງານທື່າຕ້ັງ. ອະທິບາຍ ຄວາມໝາຍເນ້ອໃນກດົ ເກນຮກັ ສາພະລັງງານ ແລະ ການຮກັ ສາພະລັງງານພາຍໃນກລະນີການຕາກັນ ຂອງວດັ ຖຸ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ດັ - ພາຍຫັງຮຽນຈົບໃນພາກນແີ້ ລວ້ , ນກັ ຮຽນຕອ້ ງສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງແຮງງານ ກນົ ຈັກ ແລະ ກາລັງ. ສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍກື່ຽວກບັ ສະມັດຖະພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລັງ. ອະທິບາຍຄວາມໝາຍພ້ອມຍົກຕົວຢ່ືາງກຽື່ ວກັບພະລງັ ງານເດີນເຄ່ືອນ ແລະ ພະລັງງານທາ່ື ຕັ້ງ. ອະທິບາຍຄວາມໝາຍກົດເກນຮັກສາພະລັງງານ ແລະ ການຮັກສາ ພະລັງງານພາຍໃນການຕາກນັ ຂອງວັດຖຸ. - ນກັ ຮຽນຕ້ອງສາມາດນາໃຊ້ມະໂນພາບ, ນິຍາມ ແລະ ສູດກ່ືຽວກັບແຮງງານ, ກາລັງ, ພະລັງງານກົນຈັກ, ພະລັງງານທາື່ ຕັ້ງ, ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ ແລະ ກົດເກນຮກັ ສາ ພະລັງງານ ເພື່ອແກບ້ ົດເລກໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ, ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ, ໃນວິທະຍາສາດ ແລະ ເຕກັ ໂນໂລຊີ. II. ສະມດັ ຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ພາກທີ V ແຮງງານ ແລະ ພະລັງ ງານ (Work ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ and Energy) ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດ: ບດົ ທີ 19. ແຮງງານ ແລະ ກາລງັ (Work and 1) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າື ງລະຫວາື່ ງແຮງງານ ແລະ ກາ Power) ລງັ , ອະທິບາຍປະສິດທິພາບຂອງແຮງງານທືຜ່ີ ະລິດອອກ 1. ແຮງງານ ໃນການພວົ ພັນກັບ ກາລັງ. 2. ກາລັງ 2) ຊ້ີໃຫເ້ ຫັນກ່ືຽວກບັ ຊະນດິ ຂອງຄວາມແຮງທສ່ີື າມາດ 3. ສະມດັ ຖະພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ຜະລິດແຮງງານ ແລະ ບື່ສາມາດຜະລິດແຮງງານ. ກາລງັ 3) ສົນທະນາ ຍົກຕວົ ຢ່ືາງການເກດີ ມີແຮງງານໃນຊີວດິ ປະ ຈາວນັ . 154

ບດົ ທີ 20. ພະລງັ ງານເດນີ ເຄອ່ື ນ (Kinetic 4) ມະໂນພາບ ແລະ ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງກາລັງ, Energy) ຄວາມໝາຍປະລິມານຟີຊິກ ພອ້ ມຫວົ ໜ່ືວຍທສ່ີື ັນຍະລັກ ໃຫ້ແກ່ືກາລັງ. 1. ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ 2. ການພວົ ພນັ ລະຫວາ່ື ງພະລງັ ງານ 5) ສນົ ທະນາດາ້ ນປະສົບການຄດິ ໄລື່ປະສດິ ທພິ າບຂອງ ແຮງງານ ແລະ ກາລງັ . ເດນີ ເຄອື່ ນ ແລະ ແຮງງານ ບດົ ທີ 21. ພະລງັ ງານທາື່ ຕ້ັງ ແລະ ພະລງັ ງານ 1) ອະທິບາຍມະໂນພາບ, ຄວາມໝາຍ ແລະ ບົດບາດຂອງ ພະລັງງານເດີນເຄ່ືອນ, ປະລິມານຟີຊິກ ພອ້ ມຫົວໜ່ວື ຍ ກົນຈັກ (Potential Energy and ທື່ສີ ນັ ຍະລັກໃຫ້ແກື່ພະລັງງານເດີນເຄ່ືອນ. Mechanical Energy) 2) ຈາແນກຄວາມແຕກຕືາ່ ງລະຫວືາ່ ງແຮງງານ, ກາລັງ 1. ພະລັງງານທາື່ ຕງັ້ ແລະ ພະລັງ ງານເດີນເຄ່ືອນ. 2. ພະລັງງານກນົ ຈກັ 3. ກົດເກນຮກັ ສາພະລັງງານ 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ມະໂນພາບກຽ່ື ວກັບ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ພະລັງງານທ່ືາຕັ້ງ, ປະລິມານຟຊີ ິກທ່ືສີ ນັ ຍະລກັ ໃຫ້ແກື່ ພະລັງງານທາ່ື ຕ້ັງ. 2) ຈາແນກຄວາມໝາຍລະຫວາ່ື ງພະລັງງານທາ່ື ຕັ້ງຖື່ວງໜັກ ແລະ ພະລງັ ງານທ່າື ຕງັ້ ຫົດຢດ. 3) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງພະລັງງານກົນຈັກ ແລະ ເນ້ອ ໃນກົດເກນຮກັ ສາພະລັງງານ. 4) ສນົ ທະນາ ຕົວຢາ່ື ງກຽ່ື ວກັບພະລັງງານທື່າຕັ້ງ ແລະ ກົດເກນຮັກສາພະລງັ ງານທີ່ືເກີດຂຶນ້ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. 155

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິIII. ແຜນການຈດັ ການຮຽນການສອນ ໃນພາກນີ້ປະກອບມີ 3 ບົດ ຊຶ່ືງກວມເອົາເນ້ອໃນທີື່ສາຄັນໄດ້ແກື່: ແຮງງານ ແລະ ກາລັງ, ພະລງັ ງານ ແລະ ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ, ພະລັງງານທາ່ື ຕງ້ັ ແລະ ພະລັງງານກນົ ຈກັ . ບົດທີ 19. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາ ແລະ ການສນົ ທະນາກຽື່ ວກັບມະໂນພາບ ແລະ ນິຍາມແຮງງານ, ກາລັງ, ສະມັດຖະພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລັງ. ວິທີຄດິ ໄລແ່ື ຮງງານຂອງຄວາມແຮງທີື່ ມີລວງປະກອບກັບລວງນອນເປນັ ມຸມໃດໜື່ຶງ ແລະ ແຮງງານທເືີ່ ກີດຈາກຫາຍຄວາມແຮງ ກະທບົ ໃສື່ວດັ ຖຸໃດໜຶງື່ . ນາໃຊສ້ ູດກື່ຽວກັບແຮງງານ ແລະ ກາລັງເຂົ້າໃນການແກ້ບດົ ຝຶກ ຫດັ ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ໄດຢ້ ື່າງຖກຕ້ອງ. ບດົ ທີ 20. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາ ແລະ ສົນທະນາກ່ຽື ວກບັ ຄວາມໝາຍ ແລະ ນິຍາມຂອງພະລງັ ງານ ເດນີ ເຄື່ອນ ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ືາງແຮງງານ ແລະ ພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນ. ນາໃຊ້ສູດກ່ືຽວ ກັບພະລັງງານເດີນເຄອ່ື ນ ເພ່ືອແກ້ບົດເລກໃນປ້ຶມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. ບດົ ທີ 21. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາຄວາມໝາຍ ແລະ ນຍິ າມກື່ຽວກັບພະລັງງານທາ່ື ຕ້ັງຖືວ່ ງໜັກ ແລະ ຫົດຢດ, ພະລັງງານ ແລະ ກດົ ເກນຮກັ ສາພະລັງງານພາຍໃນການຕາກນັ ຂອງວດັ ຖຸ. ນາ ໃຊນ້ ິຍາມ ແລະ ສດູ ເພື່ອຄິດໄລພື່ ະລັງງານທ່ືາຕ້ັງຖວ່ື ງໜກັ ແລະ ພະລັງງານທາື່ ຕ້ັງຫົດຢດ ຂອງລຊ. 156

157 2022 ສວສ ສະຫງວນ ິລຂະສິດ ແຜນວາດສະຫບຸ ຫຍກ້ ຽ່ື ວກບັ ແຮງງານ ແລະ ພະລັງງານ

ບົດທີ 19 ແຮງງານ ແລະ ກາລງັ (Work and Power) ເວລາ 2 ຊວື່ົ ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສົງ ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍແຮງງານກນົ ຈກັ ໃນກລະນີທ່ວືົ ໄປ, ຈາແນກລະຫວ່າື ງແຮງງານທເ່ືີ ກີດຈາກຄວາມແຮງ ກະທບົ ແລະ ເກີດຈາກຄວາມແຮງຕາ້ ນ. 2) ວເິ ຄາະລວງ, ທິດ, ຈຸດກະທບົ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງທີືກ່ ່ໃຫເ້ ກີດແຮງງານ ແລະ ຄວາມ ແຮງທີື່ບສ່ື າມາດກໃ່ື ຫເ້ ກີດແຮງງານ. 3) ນາໃຊ້ສູດຄິດໄລື່ແຮງງານ, ຄິດໄລກ່ື າລັງ ແລະ ປະສິດຕິພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລັງ ເຂາ້ົ ໃນ ການແກ້ບດົ ເລກໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວນັ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ເນ້ອໃນ - ນຍິ າມ: ແຮງງານແມ່ືນປະລິມານຟີຊິກໜື່ຶງ ເຊ່ິືງວດັ ແທກດ້ວຍຜົນຄູນລະຫວາ່ື ງຂະໜາດຂອງ ຄວາມແຮງກະທບົ ຕາມລວງວດັ ຖເຸ ຄື່ອນທ່ືກີ ບັ ໄລຍະທາງທວ່ືີ ດັ ຖເຸ ຄື່ອນທ່ີືໄປໄດ້. ������ = ������. ������ - ກາລງັ : ກາລັງແມນື່ ປະລມິ ານຟຊີ ິກສາດໜຶື່ງ ທ່ືສີ ັນຍະລັກໃຫແ້ ກື່ລະດັບການປະຕິບັດແຮງງານ ຂອງຄນົ ຫ ຂອງເຄອື່ ງຈັກໃນໜຶ່ືງຫົວໜ່ືວຍເວລາ: P=W t - ສະມດັ ຖະພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລັງ: ສະມດັ ຖະພາບຂອງແຮງງານແມ່ືນອັດຕາສວ່ື ນ ລະຫວ່ືາງແຮງງານມຜີ ົນ (������′) ກັບແຮງງານທັງໝດົ (������), ມີຫົວໜືວ່ ຍເປນັ ສ່ືວນຮ້ອຍ (%)  = ������′ × (100%) ������ 3. ສ່ກື ານຮຽນການສອນ ບດົ ສອນ, ປຶ້ມຄ່ືູມຄູ, ປ້ຶມແບບຮຽນ, ບນັ ທດັ , ອຸປະກອນສະແດງປະຈັກຕາງື່າຍດາຍທີ່ຜື ະລດິ ເອງ, LCD-Projector ແລະ ຄອມພວິ ເຕີ (ຖາ້ ມີ). 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ືົ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອ່ື ທວນຄນຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກັບ ຄວາມແຮງແຝດ, ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງແຝດ, ໂມມັງຄວາມແຮງ ແຝດ ແລະ ຄວາມດຸນດຽື່ ງປະເພດຕ່ືາງໆ. 158

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ• ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຍົກຕວົ ຢ່າື ງການນາໃຊຄ້ ວາມແຮງແຝດ, ໂມມັງຄວາມແຮງ ແຝດ ແລະ ຄວາມດນຸ ດຽ່ື ງປະເພດຕື່າງໆໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ . • ອຸປະກອນ, ສື່: ປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການີ້, ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄູ-ແລກປ່ຽື ນບົດຮຽນ ເປນັ ວທິ ີການສອນ. ຄູ ເລ່ີືມຕົ້ນດ້ວຍການໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນີ:້ 1) ໂມມງັ ຄວາມແຮງແຝດແມື່ນຫຍັງ ແລະ ມີການນາໃຊ້ຄແນວໃດ? 2) ຄວາມແຮງແຝດ ແລະ ໂມມັງຄວາມແຮງຕາື່ ງກນັ ຄແນວໃດ? ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອື່ານຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດວ້ ຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນັ້ນຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຈັບ ຄກູ່ື ັນສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນຄາຕອບເຊືິ່ງກນັ ແລະ ກັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ໃຫ້ນັກຮຽນນັ່ືງເປັນຄືູ່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສົນທະນາ, ແລກປ່ຽື ນຄາຕອບເຊືິ່ງກັນ ແລະ ກັນ ພ້ອມອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປຽື່ ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕືລ່ ະຄ່ສືູ າເລັດ, ຄູ ໃຫຕ້ າງໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜົນ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນບົດຮຽນ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜີຄາຕອບ, ສົນທະນາແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫັນກື່ຽວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປ່ືຽນຄາຕອບສ້ນິ ສຸດ, ຄູສະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ແບງື່ ປັນຄາຕອບທີຖື່ ກຕອ້ ງໂດຍຫຍໃ້ ຫ້ນກັ ຮຽນ, ຊືຶ່ງມເີ ນ້ອໃນດັື່ງນີ:້ 1) ໂມມັງຄວາມແຮງແຝດແມື່ນປະລມິ ານຟີຊິກໜງືຶ່ ທມ່ືີ ີຄື່າເທ່າືົ ກບັ ຜົນຄູນລະຫວືາ່ ງຂະໜາດ ຂອງຄວາມແຮງແຝດ F ກັບໄລຍະຫືາ່ ງ d ຈາກແກນປ່ືິນຫາຈຸດກະທບົ ຄວາມແຮງ. ໂມມງັ ຄວາມແຮງແຝດມີການນາໃຊຢ້ ືາ່ ງກວ້າງຂວາງເຊ່ັືນ: ການເປີດກ໋ອກນາ້ , ການໝູນພວງມະ ໄລລົດ... 2) ຄວາມແຮງແຝດແມນ່ື ສອງຄວາມແຮງທື່ີມີລວງຂະໜານກັນ, ມີທິດກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ແລະ ກະທບົ ໃສື່ສອງຈຸດຕື່າງກນັ ໃນວັດຖໃຸ ດໜງຶ່ື ພ້ອມກັນ. ໂມມັງຄວາມແຮງແມ່ນື ປະລິມານຟີຊກິ ໜືຶ່ງທີື່ມີຄືາ່ ເທົືາ່ ກບັ ຜນົ ຄນູ ລະຫວາ່ື ງຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງກະທບົ F ກັບໄລຍະຫືາ່ ງ d ຈາກແກນປິນື່ ຫາຈຸດກະທົບຄວາມແຮງດື່ງັ ກ່າື ວ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 15 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນ້ີໃຫສ້ າເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 2: ແຮງງານ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ສກຶ ສາກຽ່ື ວກບັ ແຮງງານກົນຈັກ, ຈາແນກລະຫວ່ືາງແຮງ ງານທເີ່ື ກດີ ຈາກຄວາມແຮງກະທບົ ແລະ ເກີດຈາກຄວາມແຮງຕາ້ ນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດຮູ້ທດິ ທາງການເຄື່ອນທ່ຂືີ ອງວດັ ຖຸພາຍໃຕ້ ການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງ ແລະ ນິຍາມຂອງແຮງງານ, ຮູ້ນາໃຊ້ສູດຄິດ 159

ໄລ່ື ແຮງງານເຂ້ົາໃນການແກ້ບດົ ເລກໃນປຶມ້ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ . • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງວັດແທກຄວາມແຮງແບບລຊ, ທື່ອນໄມນ້ ້ອຍ ຫ ກອ້ ນດິນຈື່ີ, ບນັ ທັດ, ບນັ ທັດແທກມຸມ, LCD-Projector ແລະ ຄອມພິວເຕີ (ຖ້າມີ). ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ວທິ ກີ ານຮຽນແບບຄ້ົນພົບເປນັ ວິທສີ ອນ. ແບງ່ື ນັກຮຽນເປັນກ່ືຸມລະປະມານ 5 ຄນົ , ຄເູ ລ່ມືີ ຕົ້ນດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມ ແລະ ປະຕບິ ັດຕາມຂັ້ນຕອນລຸື່ມນ້ີ: ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກຸື່ມສັງເກດລກັ ສະນະການເຄ່ືອນທີື່ຂອງວດັ ຖຸເມອື່ ມັນຖກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງຊງ່ືຶ ມີ ລວງຂະໜານ ແລະ ມີລວງຕງັ້ ສາກກັບລວງເຄ່ືອນທ່ຂີື ອງວດັ ຖຸ, ແຮງງານໃນວິຊາຟຊີ ິກແມືນ່ ຫຍງັ ? ກລະນໃີ ດຈະກ່ໃື ຫເ້ ກດີ ແຮງງານ ແລະ ກລະນີໃດທີື່ບ່ສື າມາດກື່ໃຫ້ເກີດແຮງງານຂ້ຶນໃນວດັ ຖຸດ່ັືງກ່າື ວ? ຄູ ແບງື່ ປນັ ບາງຄວາມຕອບທ່ືີຖກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ດງັ່ື ນ:້ີ ແຮງງານແມນ່ື ປະລິມານຟຊີ ິກສາດໜ່ງືຶ ເຊືງິ່ ວດັ ແທກ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ດ້ວຍຜົນຄູນລະຫວາ່ື ງຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງກະທບົ ຕາມລວງວດັ ຖເຸ ຄ່ືອນທີ່ກື ບັ ໄລຍະທາງທືີວ່ ດັ ຖຸ ເຄ່ອື ນທໄ່ືີ ປໄດ້ W = F.S ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຂສ້ ົມມຸດຖານກຽື່ ວກັບແຮງງານ, ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜຶ່ືງຄນົ ນາສະເໜຂີ ້ສົມມດຸ ຖານຂອງກ່ືຸມຕົນ ພອ້ ມອະທບິ າຍວິທກີ ວດສອບຂ້ສົມມດຸ ຖານດ່ັືງກ່ືາວ ແລະ ເຫດຜົນ. ຄູສັງລວມ ແລະ ຂ້ ສມົ ມຸດຖານດັື່ງນ້ີ: ແຮງງານຈະເກີດຂ້ຶນກຕ່ເື ມອ່ື ມີຄວາມແຮງກະທົບໃສ່ືວດັ ຖຸ, ເຮັດໃຫ້ວັດຖຸດັື່ງກື່າວເກີດ ການເຄື່ອນທີື່, ແຮງງານ ແລະ ຄວາມແຮງມກີ ານພົວພັນເຊ່ງິື ກັນ ແລະ ກນັ . ຂ້ັນຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມທດົ ສອບຂສ້ ົມມດຸ ຖານດ້ວຍການເຮດັ ທດົ ລອງງື່າຍດາຍໂດຍໃຊ້ອຸປະກອນທື່ີມໃີ ນ ໂຮງຮຽນ, ພາຍໃຕ້ການຕດິ ຕາມແນະນາຂອງຄູຢື່າງໃກ້ຊດິ . ຢາຍອຸປະກອນທດົ ລອງໃຫແ້ ຕ່ລື ະກ່ືມຸ ພ້ອມ ແນະນາວທິ ີຕດິ ຕງ້ັ ແລະ ຂ້ັນຕອນທດົ ລອງ, ການຕິດຕ້ັງ ອປຸ ະກອນຄດັງື່ ໃນຮບູ 19.1. ຂ້ັນຕອນທົດລອງ: 1) ວາງທ່ອື ນໄມ້ນ້ອຍ ຫ ກ້ອນດນິ ຈີື່ເທິງໜາ້ ໂຕະໃຊ້ເຄ່ືອງວດັ ຄວາມແຮງແບບລຊ ຮູບ 19.1 ການຕິດຕງັ້ ອຸປະກອນທດົ ລອງ ເກາະໃສື່ແລວ້ ດຶງ 2) ແທກມຸຼມ  (ມມຸຼ ປະກອບລະຫວ່າື ງລວງຂອງຄວາມແຮງກບັ ໜາ້ ໂຕະ) ດ້ວຍບັນທດັ ແທກ ມຼຸ່ມ. 3) ຄື່ອຍໆລາກໃຫທ້ ອື່ ນໄມເ້ ຄ່ືອນທໃືີ່ ນໄລຍະທາງ S ໃດໜ່ຶືງ. 4) ອ່ືານຄາ່ື ຄວາມແຮງລາກຈາກເຄອ່ື ງວັດຄວາມແຮງແບບລຊ. 160

5) ປ່ຽື ນຄື່າມມຸ  (0 ≤ ������ < 90°), ກງົ ກບັ ແຕ່ືລະຄ່ືາຂອງ ������ ໃຫ້ທົດລອງຊາ້ 3 ຄງັ້ . ບັນທຶກຂມ້ ູນ ໃສຕື່ າຕະລາງ ທດົ ລອງ S (m) F (N) W = F.S cos 1 ມມຸ  ������1 = ⋯ 2 ������2 = ⋯ 3 1 2 ������3 = ⋯ 3 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ1 2 3 ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມນາຂ້ມູນໃນຕາຕະລາງມາຄດິ ໄລ່ືຫາແຮງງານທືີກ່ ົງກບັ ຄ່ືາມຸມຕື່າງໆຕາມສດູ : W = F.S . ໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕມ້ ຮບູ ວິເຄາະບົດເລກກືຽ່ ວກັບການຄິດໄລ່ແື ຮງງານກລະນສີ ະເພາະ ແລະ r ກລະນີທື່ົວໄປ. ແຮງງານຂອງຄວາມແຮງ F ຂ້ຶນກັບປັດໄຈຫຍັງແດ່ື? ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕລ່ື ະກືຸ່ມສົນທະນາ, ວເິ ຄາະການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງທດິ ທາງຂອງຄວາມແຮງກະທບົ , ທິດທາງການເຄອື່ ນທຂ່ີື ອງວັດຖຸ ແລະ ປັດໄຈອນ່ື ທກ່ີື ືຽ່ ວຂ້ອງຊືງຶ່ ເຮັດໃຫຄ້ າ່ື ແຮງງານເກີດການປ່ຽື ນແປງ. ຂັ້ນຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມສະຫຸບເນ້ອໃນບົດຮຽນທືີໄ່ ດ້ຮຽນຈາກກິດຈະກາ, ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸື່ມລະໜຶືງ່ ຄົນນາ ສະເໜເີ ນ້ອໃນໂດຍຫຍ້ທືີ່ສັງລວມໄດ້. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງນັກຮຽນ ແລະ ເນ້ອໃນບົດຮຽນໂດຍ ຫຍ້ດັ່ືງນ້ີ: r F - ຖ້າຄວາມແຮງຄງົ ຄ່ືາ ກະທົບໃສວ່ື ັດຖຕຸ າມລວງປະກອບກບັ ລວງນອນເປັນມຸມ ������, ເຮດັ ໃຫວ້ ັດຖຸ ເຄືອ່ ນທ່ືີໄດໄ້ ລຍະ ������, ແຮງງານຂອງຄວາມແຮງດັ່ືງກ່ືາວຄິດໄລື່ຕາມສູດ: W = F.S cos ວເິ ຄາະ: +   90o → W  0 : ເປັນແຮງງານມີຜນົ ; ທດິ ທາງຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ທິດທາງວັດຖເຸ ຄືອ່ ນທີື່ ຕາມລວງ ແລະ ທິດດຽວກນັ . +  =90o → W = 0 : ບມ່ື ແີ ຮງງານ; ລວງຂອງຄວາມແຮງ ແລະ ລວງເຄືອ່ ນທີຂື່ ອງວັດຖຕຸ ັ້ງສາກ ກັນ. +  90o → W  0 : ເປັນແຮງງານຕ້ານ; ທິດທາງຄວາມແຮງກະທົບ ແລະ ທດິ ທາງການເຄ່ືອນທີ່ື ຂອງວດັ ຖຸມີລວງດຽວກັນ ແຕືມ່ ີທິດກົງກັນຂາ້ ມ. ເມື່ອມີຫາຍຄວາມແຮງກະທບົ ໃສື່ວດັ ຖຸພ້ອມກັນ, ແຮງງານທີເ່ື ກດີ ຂ້ນຶ ມສີ ູດຄດິ ໄລ່ືແນວໃດ? 161

ແຮງງານທີືເ່ ກດີ ຈາກຫາຍຄວາມແຮງ: W = W1 +W2 + .... ໃນນ້ີ W1 = F1.S1 cos1 , W2 = F2.S2 cos2 ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 40 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນີ້ໃຫສ້ າເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 3: ກາລັງ ແລະ ສະມດັ ຖະພາບ • ຈຸດປະສງົ : ເພອ່ື ຮູນ້ ິຍາມຂອງກາລັງ ແລະ ປະສິດທພິ າບຂອງກາລັງ ໂດຍນາໃຊວ້ ທິ ກີ ານຮຽນແບບຄ້ນົ ພບົ . • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດນາໃຊສ້ ູດຄິດໄລື່ກາລັງ ແລະ ປະສິດທພິ າບ ຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລງັ ເຂົາ້ ໃນການແກ້ບົດເລກໃນປ້ຶມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີຊີວດິ ປະຈາວນັ . • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປ້ຶມແບບຮຽນ ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ິທກີ ານຮຽນແບບຄ້ົນພົບເປນັ ວິທສີ ອນ. ແບ່ືງນກັ ຮຽນເປນັ ກຸ່ືມລະປະມານ 5 ຄນົ , ຄເູ ລມື່ີ ຕ້ນົ ດວ້ ຍການໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນລືຸ່ມນ້ີ: ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສງັ ເກດ: ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສັງເກດ ແລະ ສນົ ທະນາກ່ຽື ວກັບຄວາມໝາຍ “ກາລງັ ”່ທີ່ໃື ຊ້ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ ແລະ ຄວາມ ໝາຍຂອງກາລັງໃນວຊິ າຟີຊິກ, ດ້ວຍການຕອບຄາຖາມຕືໄ່ ປນ:ີ້ ກາລັງແມນ່ື ຫຍງັ ? ກາລງັ ມີສູດ ແລະ ຫວົ ໜວື່ ຍຄິດໄລື່ຄແນວໃດ? ກາລງັ ແລະ ແຮງງານມີການພວົ ພນັ ກັນຄແນວໃດ? ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸ່ືມລະໜຶ່ືງ ຄົນນາສະເໜີຄາຕອບ ແລະ ສນົ ທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫັນເຊືິ່ງກັນ ແລະ ກັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ອີງໃສ່ືຜົນການສົນທະນາຂ້າງເທງິ , ຄໃູ ຫ້ແຕລ່ື ະກື່ມຸ ສ້າງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານກຽ່ື ວກັບກາລັງ, ການພວົ ພັນ ລະຫວາື່ ງແຮງງານ ແລະ ກາລັງ. ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ມຸື ລະໜ່ືຶງຄົນນາສະເໜຂີ ສ້ ົມມຸດຖານ ພອ້ ມວທິ ີກວດສອບ ຂ້ສົມມຸດຖານດັງ່ື ກ່າື ວ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນ ພອ້ ມແບງ່ື ປນັ ຂ້ສົມມຸດຖານ ຊ່ືງຶ ມີເນອ້ ໃນ ຫຍ້ດັ່ືງນ:ີ້ ກາລັງແມື່ນປະລິມານທ່ີືວັດແທກລະດັບການຜະລິດແຮງງານໃນໜຶື່ງຫົວໜື່ວຍເວລາ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມທດົ ສອບຂສ້ ົມມຸດຖານດ້ວຍການເຮດັ ທົດລອງຄ້າຍຄກນັ ກັບການທດົ ລອງໃນກິດ ຈະກາທີ 2, ແຕກື່ ານທດົ ລອງໃນກິດຈະກາທີ 3 ນ້ີ ແຕ່ືລະກມ່ືຸ ຕອ້ ງຈບັ ເວລາທ່ືໃີ ຊ້ໃນການເຄ່ືອນທືີຂ່ ອງ ວດັ ຖຸຊື່ວງໄລຍະທາງ S . ຕາຕະລາງຂມ້ ນູ ທົດລອງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ມຸມ  ທົດລອງ S (m) t (s) F (N) W = F.S cos P = W t ������1 = ⋯ 1 2 ������2 = ⋯ 3 1 162

������3 = ⋯ 2 3 1 2 3 ນອກຈາກມະໂນພາບກ່ຽື ວກັບແຮງງານ ແລະ ກາລັງແລວ້ ຍງັ ມີມະໂນພາບກືຽ່ ວກັບສະມັດຖະພາບ2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂອງແຮງງານ ແລະ ສະມັດຖະພາບຂອງກາລັງ. ສະມັດຖະພາບແມືນ່ ຫຍງັ ? ມີຫວົ ໜືວ່ ຍຄິດໄລ່ຄື ແນວໃດ? ຄໃູ ຫ້ແຕືລ່ ະກ່ືມຸ ນັກຮຽນສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມ. ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້າກມືຸ່ ລະໜຶ່ງື ຄົນຕອບຄາ ຖາມພ້ອມອະທບິ າຍຄວາມໝາຍປະລມິ ານຟີຊິກໃນສດູ ແລະ ຫົວໜວື່ ຍ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບດ່ັງື ນ້:ີ ສະມັດຖະພາບແຮງງານແມ່ນື ປະລິມານທ່ືີວັດແທກດວ້ ຍອັດຕາສືວ່ ນລະຫວືາ່ ງ ແຮງງານມີຜນົ (W) ກັບແຮງງານທງັ ໝົດ (W ) . ສະມດັ ຖະພາບກາລັງແມ່ືນປະລິມານທີ່ວື ດັ ແທກດວ້ ຍ ອດັ ຕາສ່ວື ນລະຫວື່າງກາລັງມີຜນົ ( P) ແລະ ກາລັງທງັ ໝດົ ( P) . ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມສະຫຸບເນ້ອໃນບົດຮຽນທີືສ່ ຶກສາໃນກດິ ຈະການີ້, ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜ່ງຶື ຄົນນາ ສະເໜີເນອ້ ໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍ້ ພອ້ ມແລກປື່ຽນຄວາມຄດິ ເຫັນເຊື່ິງກັນ ແລະ ກນັ . ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫັນທັງໝົດຈາກນັກຮຽນແຕລ່ື ະກືຸມ່ ພ້ອມແບ່ືງປັນເນ້ອໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍ້ດງ່ືັ ນ້ີ: ກາລັງແມນື່ ປະລິມານຟີຊິກສາດໜງຶື່ ທື່ີສັນຍະລັກລະດັບການປະຕິບດັ ແຮງງານຂອງຄົນ ຫ ຂອງ ເຄ່ືອງຈັກໃນໜື່ງຶ ຫົວໜືວ່ ຍເວລາ, ມີສດູ ຄິດໄລ່ຄື : P = W ມຫີ ວົ ໜືວ່ ຍຄດິ ໄລ່ເື ປັນວັດ (W ) ແລະ t 1W = 1J/ s 1kW =1000 W 1MW = 1000 000 W 1hp = 746 W ສະມັດຖະພາບແຮງງານແມ່ນື ປະລິມານທືີວ່ ັດແທກດວ້ ຍອັດຕາສວື່ ນລະຫວາື່ ງແຮງງານມີຜົນ (W) ກບັ ແຮງງານທງັ ໝົດ (W ) ມຫີ ວົ ໜວ່ື ຍເປັນສືວ່ ນຮອ້ ຍ (%), ກ່ືາວຄ:  = W  100% . W ສະມັດຖະພາບຂອງກາລັງແມ່ືນອັດຕາສວື່ ນລະຫວາ່ື ງກາລັງມີຜົນ ( P) ກບັ ກາລັງທັງໝດົ ( P) ແລະ ມີ ຫວົ ໜື່ວຍເປັນສື່ວນຮອ້ ຍ (%), ກ່ືາວຄ:  = P 100% . P ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 40 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 3 ນໃ້ີ ຫສ້ າເລດັ . 163

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 4: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອປະເມນີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງ ນກັ ຮຽນກຽ່ື ວກັບແຮງງານ, ຫົວໜືວ່ ຍ ແລະ ສູດຄິດໄລື່, ການພົວພນັ ຂອງກາລງັ ແລະ ແຮງງານ, ສະມັດຖະພາບແຮງງານ ແລະ ສະມັດຖະພາບກາລງັ . • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ຮູນ້ ິຍາມຂອງແຮງງານ, ກາລງັ ແລະ ປະສິດທິພາບຂອງ ກາລັງ, ຮູ້ທິດທາງການເຄ່ືອນທຂ່ືີ ອງວັດຖພຸ າຍໃຕກ້ ານກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງນາໃຊ້ສດູ ຄດິ ໄລືກ່ າ ລັງ ແລະ ປະສິດທພິ າບຂອງແຮງງານ ແລະ ກາລັງເຂົ້າໃນການແກ້ບົດເລກໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. • ສ່ກື ານຮຽນການສອນ: ປ້ຶມແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກຸ່ືມຍ່ືອຍເປັນວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນ ອອກເປັນກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ແກ້ບົດເລກຕົວຢື່າງ 1 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນຢູື່ໜ້າ 96, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດແຕ່ືຂ້ 1 ເຖິງຂ້ 12 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນຢູື່ໜ້າ 99-100. ແຕື່ລະກຸ່ືມມີ ເວລາປະມານ 25 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດັື່ງກື່າວ. ຫງັ ຈາກນນັ້ , ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜຶື່ງຄົນຂຶ້ນມາ ຕອບເພ່ືອແລກປ່ືຽນວິທີການຕອບກຸ່ືມລະໜຶ່ືງຂ້. ຄູໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມ ທັງໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄູອະທິບາຍວິທີຕອບພ້ອມກັບເຫດຜົນ ຈົນໃຫ້ແນື່ໃຈນັກຮຽນທຸກຄົນເຂົ້າໃຈຄາຖາມ. ຫາກມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດັື່ງກ່ືາວຈະໄດ້ແບ່ືງໃຫ້ນັກຮຽນເອົາໄປແກ້ເປັນວຽກບ້ານແລ້ວສ່ົືງ ໃຫຄ້ ໃູ ນຊ່ວົື ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 164

ບົດທີ 20 ພະລງັ ງານເດນີ ເຄືອ່ ນ (Kinetic Energy) ເວລາ 2 ຊວ່ົື ໂມງ 1. ຈຸດປະສົງ ເພື່ອໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ອະທບິ າຍພະລັງງານເດີນເຄອື່ ນຂອງວດັ ຖຸ (ເມັດວັດຖຸ ຫ ວດັ ຖຸແຂງເຄ່ືອນທຍື່ີ າ້ ຍຂະໜານ) ແລະ ການພວົ ພັນລະຫວ່າື ງພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ ແລະ ແຮງງານ. ອະທິບາຍກົດເກນຜັນປ່ືຽນ ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ. 2) ຂຽນສູດຄິດໄລືພ່ ະລັງງານເດນີ ເຄືອ່ ນ, ສດູ ການພົວພັນລະຫວືາ່ ງພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ ແລະ ແຮງງານ. 3) ນາໃຊສ້ ູດພະລງັ ງານເດີນເຄື່ອນຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ສູດການພວົ ພັນລະຫວ່ືາງພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນ ແລະ ແຮງງານ ເພ່ອື ແກ້ບດົ ເລກໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວນັ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ເນ້ອໃນ - ນຍິ າມ: ພະລງັ ງານເດນີ ເຄື່ອນຂອງວັດຖຸໃດໜື່ງຶ ແມືນ່ ພະລງັ ງານທື່ເີ ກີດຂຶ້ນຈາກການເຄອື່ ນທືີ່ ຂອງວດັ ຖຸນັ້ນ. - ພະລັງງານເດີນເຄອື່ ນຂອງວດັ ຖຸທ່ມືີ ມີ ວນສານ ������ ກາລັງເຄ່ອື ນທືີດ່ ວ້ ຍຄວາມໄວ ������ ກຄ ພະລັງງານທືວີ່ ດັ ຖຸດືງ່ັ ກື່າວມີ ເນືອ່ ງຈາກການເຄື່ອນທືີ່ ແລະ ການົດຕາມສູດ: ������������ = 1 ������������2 2 - ການພວົ ພນັ ລະຫວາ່ື ງພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນ ແລະ ແຮງງານ. - ລະດັບການຜັນປື່ຽນພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນເທ່າົື ກັບແຮງງານຂອງຄວາມແຮງນອກທກື່ີ ະທົບໃສື່ ວດັ ຖ.ຸ 1 1 2 2 ������ = ������������2 − ������������02 = ∆������������ + ������ > 0 ພະລັງງານເດນີ ເຄອື່ ນເພີື່ມຂ້ຶນ. + ������ < 0 ພະລັງງານເດນີ ເຄອື່ ນຫຸດລົງ. 3. ສ່ືການຮຽນການສອນ ບດົ ສອນ, ປ້ຶມຄູ່ືມຄູ, ປຶ້ມແບບຮຽນ, ອຸປະກອນສະແດງປະຈັກຕາ. ຖ້າມີເງ່ືອນໄຂໃຫ້ໃຊ້ LCD- Projector, ຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງແບບ (simulation) ຊ່ງືຶ ສາມາດເຂາ້ົ ເບ່ືງິ ໄດທ້ ີື່: https://phet.colorado.edu/en/simulation/energy-skate-park. 165

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາື່ົ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ກວດຄນຄວາມຮ້ຄູ ວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກບັ ຄວາມໝາຍຂອງແຮງງານ, ກາລັງ ແລະ ສະມັດຖະພາບທໃືີ່ ຊ້ໃນວຊິ າຟີ ຊິກ ແລະ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ພ້ອມສັນຍະລັກຕາ່ື ງໆໃນສດູ ທ່ີກື ່ຽື ວຂອ້ ງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍປະລິມານຟີຊກິ ແລະ ຫົວໜືວ່ ຍທີສື່ ະແດງໃນສູດຄິດໄລ່ແື ຮງງານ, ກາລງັ ແລະ ສະມັດຖະພາບ. ສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກກ່ຽື ວກບັ ແຮງງານ ແລະ ກາລັງ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄູ-ແລກປ່ືຽນບົດຮຽນ ເປັນວິທີການສອນ. ຄູ ເລືມ່ີ ຕນ້ົ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມຕ່ືໄປນີ້: 1) ໃນວິຊາຟຊີ ກິ ສາດ, ແຮງງານ ແລະ ກາລງັ ມຄີ ວາມໝາຍຄແນວໃດ? 2) ກາລັງ ແລະ ສະມດັ ຖະພາບກາລງັ ມີການພວົ ພັນກນັ ຄແນວໃດ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕ່ລື ະຄົນອືາ່ ນຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດວ້ ຍຕົນເອງ. ຫງັ ຈາກນັ້ນຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຈັບ ຄູ່ກື ັນສົນທະນາແລກປ່ືຽນຄາຕອບເຊື່ງິ ກັນ ແລະ ກນັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫນ້ ັກຮຽນນ່ງັື ເປັນຄູ່ື, ນາເອາົ ຄາຕອບຂອງຕົນມາສົນທະນາ, ແລກປື່ຽນຄາຕອບເຊືງິ່ ກັນ ແລະ ກັນ ພອ້ ມອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປ່ືຽນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕ່ລື ະຄສ່ືູ າເລດັ , ຄູ ໃຫຕ້ າງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜົນ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນບົດຮຽນ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜຄີ າຕອບ, ສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫັນກຽ່ື ວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປື່ຽນຄາຕອບສິນ້ ສຸດ, ຄສູ ະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຄາຕອບທຖ່ີື ກຕ້ອງໂດຍຫຍໃ້ ຫ້ນັກຮຽນ, ຊຶ່ືງມີເນ້ອໃນດັືງ່ ນ້ີ: 1) ໃນວິຊາຟຊີ ິກສາດ, ແຮງງານເປັນປະລິມານຊຶ່ືງວັດແທກດວ້ ຍຜົນຄູນລະຫວ່າື ງຄວາມແຮງ ກະທບົ ຕາມລວງການເຄືອ່ ນທືກ່ີ ບັ ໄລຍະທາງທື່ວີ ດັ ຖຸເຄ່ືອນທ່ີໄື ປໄດ.້ ກາລງັ ກເປນັ ປະລິມານຟີ ຊກິ ທວື່ີ ດັ ແທກດ້ວຍອັດຕາສ່ືວນລະຫວືາ່ ງແຮງງານທປີື່ ະຕບິ ດັ ໄດກ້ ັບໄລຍະເວລາທ່ປີື ະຕິບັດ ແຮງງານດື່ັງກື່າວ. 2) ກາລັງ ແລະ ສະມັດຖະພາບກາລັງມີການພົວພັນກັນຕາມສູດ:  = P 100% , ໃນນີ້ P P ແມນກາລງັ ທືີ່ມີຜົນ, P ແມນກາລັງທງັ ໝດົ ແລະ  ແມນສະມດັ ຖະພາບ. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລັດ. 166

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 2: ພະລັງງານເດນີ ເຄອື່ ນ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ືອໃຫນ້ ັກຮຽນສກຶ ສາຮຽນຮູມ້ ະໂນພາບພະລງັ ງານເດີນເຄ່ືອນຂອງວດັ ຖຸ, ເມດັ ວັດຖຸ, ວດັ ຖຸແຂງເຄອື່ ນທ່ືຍີ າ້ ຍ ຂະໜານ ແລະ ການພົວພັນລະຫວາ່ື ງພະລັງງານເດີນເຄ່ືອນ ແລະ ແຮງງານ, ກົດເກນຜັນປື່ຽນພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍປະລິມານຟີຊກິ ໃນສູດກຽ່ື ວກບັ ພະລັງງານເດີນ ເຄ່ືອນ, ສດູ ການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ ແລະ ແຮງງານ, ການນາໃຊສ້ ດູ ເພ່ືອແກ້ບົດ ເລກໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງເຄາະສັນຍານ, ລດົ ລ້ນ້ອຍ, ຊຸດແປ້ນອຽງພ້ອມໝາກລອ໋ ກ, ໂຕ້ນຊງິ , ເຊອກແລບ. (ຖາ້ ມີ) ໃຫ້ໃຊ້ LCD-Projector, ຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງແບບ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສອນແບບຈາລອງເປັນວທິ ສີ ອນ. ແບງ່ື ນັກຮຽນອອກເປັນກຸືມ່ ລະປະມານ 5 ຄົນ, ຄດູ າເນີນກິດຈະກາຕາມຂນັ້ ຕອນຕື່ໄປນ້ີ: ຂ້ັນຕອນທີ 1: ສະເໜເີ ນອ້ ໃນກດິ ຈະກາ ຄູນາສະເໜເີ ນອ້ ໃນບົດຮຽນທຈື່ີ ະນາມາສຶກສາ ແລະ ວິທີການສຶກສາໃນກິດຈະການີ້ກຄ ພະລັງງານ ແລະ ພະລງັ ງານເດີນເຄ່ອື ນ ແລະ ວທິ ກີ ານພິຈາລະນາຈະໃຊ້ການວິເຄາະ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ນາສະເໜຕີ ວົ ຢາື່ ງວທິ ສີ ກຶ ສາພະລງັ ງານເດນີ ເຄ່ືອນ ໃຫ້ແຕລ່ື ະກ່ືຸມທບົ ທວນມະໂນພາບພະລງັ ງານເດີນເຄື່ອນທໄື່ີ ດ້ຮຽນຢູື່ ຂນ້ັ ມ.3, ໃຫ້ຕາງໜ້າກືມຸ່ ລະ ໜງືຶ່ ຄນົ ນາສະເໜີມະໂນພາບກຽື່ ວກັບພະລງັ ງານເດີນເຄື່ອນ, ປະລມິ ານຟີຊິກໃນສູດ ແລະ ຫວົ ໜວື່ ຍທ່ີື ກ່ຽື ວຂອ້ ງ. ຄສູ ັງລວມຄວາມເຫັນຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ສະຫຸບໂດຍຫຍ້ດ່ັືງນ:ີ້ ພະລັງງານຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜ່ືງຶ ແມື່ນປະລມິ ານທີສື່ ະແດງເຖງິ ຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດແຮງງານຂອງວດັ ຖຸນນັ້ . ພະລັງງານເດນີ ເຄືອ່ ນຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜື່ຶງແມື່ນພະລງັ ງານທືີໄ່ ດມ້ າ ຈາກການເຄ່ືອນທຂ່ືີ ອງວັດຖຸນັ້ນ. ດັື່ງນ້ັນ, ພະລັງງານທ່ືີມີ ການພວົ ພັນກັບຄວາມໄວ ແລະ ມວນສານຂອງວັດຖຸເອ້ນີ ວື່າ ພະລງັ ງານເດີນເຄື່ອນ. ທກຸ ສງິື່ ວດັ ຖຸລ້ວນ ແຕ່ືຖພະລງັ ງານ, ເມ່ືອວັດຖຸມີການກະທົບເຊ່ືິງກນັ ແລະ ກັນຈະເກີດການແລກປືຽ່ ນພະລັງງານ ເຊັ່ືນ ປະຕິບັດແຮງງານ, ນາສົ່ງື ຄວາມຮ້ອນ, ແຜື່ລັງສີທີືມ່ ີພະລັງງານ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ມອບໜາ້ ວຽກໃຫ້ນກັ ຮຽນສກຶ ສາ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສຶກສາຄວາມໝາຍຂອງພະລັງງານເດີນເຄື່ອນຈາກປຶມ້ ແບບຮຽນພ້ອມວທິ ີທົດລອງ ເພືອ່ ພສິ ູດຄວາມຖກຕ້ອງຂອງສູດຕ່ືາງໆທືີກ່ ຽ່ື ວຂອ້ ງ ຫ ຖ້າມເີ ງ່ືອນໄຂໃຫ້ນັກຮຽນສຶກສາຈາກແບບຈາລອງ https://phet.colorado.edu/sims/html/energy-skate-park-basics/latest/energy-skate-park-basics_en.html 167

ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ໃຫ້ນກັ ຮຽນດາເນນີ ການສກຶ ສາພະລງັ ງານເດນີ ເຄືອ່ ນ ໃຫແ້ ຕລ່ື ະກ່ືຸມສກຶ ສາການນາໃຊ້ອຸປະກອນ ເຄື່ອງເຄາະສນັ ຍານ ລດົ ລ້ນ້ອຍ ເຈຍ້ ເຊອກແລບ ທົດລອງ, ການຕິດຕັ້ງ ແລະ ວິທທີ ດົ ລອງ ໂດຍການ ແຖບເຈ້ຍ ���Ԧ��� ແນະນາຢືາ່ ງໃກ້ຊດິ ຂອງຄູ. ຕິດຕ້ັງອຸປະກອນດ່ັືງ ������ ໃນຮູບ 20.1 ແລວ້ ທດົ ລອງຕາມຂນ້ັ ຕອນດ່ງັື ນ້ີ: 1) ຊັ່ງື ມວນສານຂອງລົດລ້ນອ້ ຍແລວ້ ນາ ໄມ້ຮອງ ມາວາງໄວ້ເທງິ ພນ້ ອຽງ. ໂຕ້ນຊິງ 2) ເປດີ ເຄ່ອື ງເຄາະສັນຍານ, ປື່ອຍໃຫລ້ ົດ ຮບູ 20.1 ການຕດິ ຕ້ງັ ອປຸ ະກອນທົດລອງ ລ້ນອ້ ຍເຄອື່ ນທີ່ື 3) ແທກໄລຍະທາງເຄື່ອນທີ່ື ( S ) ຂອງລົດລ້ນອ້ ຍ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 4) ປ່ຽື ນມວນສານຂອງລົດລນ້ ້ອຍ, ຮັກສາມວນສານຂອງໂຕ້ນຊິງ ຫ ຮັກສາມວນສານຂອງລດົ ລ້ ນ້ອຍແຕື່ປຽື່ ນມວນສານຂອງໂຕ້ນຊິງ, ຈາກນ້ັນດາເນນີ ການທດົ ລອງຕາມຂ້ັນຕອນທີ 1 ເຖິງ 3. ບັນທກຶ ຄາ່ື ຕື່າງໆໃນຕາຕະລາງລຸື່ມນ້ີ: ມວນສານ ມວນສານ ທດົ ລອງ ໄລຍະທາງ ຄວາມໄວ ຄວາມແຮງ ແຮງງານ ລດົ ລ້ (kg) ໂຕນ້ ຊງິ (kg) ������ (kg) ������ (m/s) ������1 = ⋯ ������1′ = ⋯ 1 ������ (N) ������ (J) 2 ������2 = ⋯ ������2′ = ⋯ 1 2 ������3′ = ⋯ 1 2 ������1′ = ⋯ 1 2 ������2′ = ⋯ 1 2 ������3′ = ⋯ 1 2 ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມນາຂ້ມູນທົດລອງໃນຕາຕະລາງມາສຶກສາ ແລະ ວເິ ຄາະການເຄື່ອນທີຂ່ື ອງລົດລ້ ນ້ອຍໃຕ້ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງ F ໃດໜງຶ່ື . ກລະນີນ້ີ, ລົດລເ້ ລ່ືີມເຄອື່ ນທ່ຈີື າກພາວະພັກ ( v0 = 0 ), ເປນັ ການເຄ່ອື ນທ່ືຊີ ປ່ື ືຽ່ ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີ ຊ່ຶືງມີສດູ ຕ່ືາງໆດືັ່ງນ:ີ້ (1) ສູດການພົວພນັ ລະຫວາ່ື ງໄລຍະ 168

ທາງ, ຄວາມໄວ ແລະ ຄວາມເລັືງ່ : v2 − v02 = 2aS . (2) ສູດການພົວພນັ ລະຫວື່າງຄວາມແຮງກະທບົ , ມວນສານ ແລະ ຄວາມເລື່ັງ: F = ma → a = F . (3) ສດູ ການປື່ຽນແປງພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ: m W = F.S = 1 mv2 − 1 mv02 = Ek 2 2 ຂັ້ນຕອນທີ 5: ປະເມນີ ປະສດິ ທິພາບ ແລະ ຜົນການຮຽນ ຄໃູ ຫ້ຕາື່ ງໜ້າກືມຸ່ ລະໜຶ່ງື ຄນົ ນາສະເໜີຜົນການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ູນທື່ີໄດ້, ໃຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາ ແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫັນກ່ຽື ວກບັ ຄວາມໝາຍພະລັງງານເດີນເຄ່ືອນ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ແບງ່ື ປັນເນ້ອໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍ້ດງັ່ື ນ:ີ້ ລະດັບການຜັນປື່ຽນພະລັງງານເດີນເຄືອ່ ນເທ່ືົາກບັ ແຮງງານຂອງ ຄວາມແຮງນອກທກື່ີ ະທບົ ໃສວ່ື ັດຖຸ, ກາ່ື ວຄ: W = 1 mv2 − 1 mv02 = Ek . 2 2 + ຖ້າ W  0 ພະລງັ ງານເດີນເຄອ່ື ນຂອງວດັ ຖເຸ ພີ່ືມຂນຶ້2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ + ຖາ້ W  0 ພະລັງງານເດີນເຄືອ່ ນຂອງວັດຖຸຫຸດລົງ. ຂັນ້ ຕອນທີ 6: ສນົ ທະນາ ໃຫແ້ ຕລ່ື ະກືຸ່ມສົນທະນາກ່ືຽວກບັ ມະໂນພາບພະລັງງານເດນີ ເຄື່ອນ, ການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງພະລັງ ງານເດີນເຄອື່ ນກັບການເຄ່ືອນທ່ຂີື ອງວດັ ຖ.ຸ ວທິ ກີ ານສຶກສາພະລັງງານເດີນເຄ່ືອນໂດຍນາໃຊ້ການທດົ ລອງ. ບດົ ຮຽນທີືໄ່ ດຈ້ າກການເຮດັ ກິດຈະກາ ພ້ອມແນະນາວິທີດາເນນີ ການທດົ ລອງໃຫ້ມີປະສດິ ທິຜົນດີ ຍືິ່ງຂ້ຶນ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຈາກນກັ ຮຽນທັງໝົດ ແລະ ສະຫຸບເນ້ອໃນບດົ ຮຽນໂດຍຫຍດ້ ່ງືັ ນີ້: ພະລັງງານຂອງວັດຖໃຸ ດໜ່ງຶື ແມ່ືນປະລິມານທ່ສືີ ະແດງເຖງິ ຄວາມສາມາດໃນການຜະລດິ ແຮງງານຂອງ ວດັ ຖນຸ ັນ້ , ກາ່ື ວຄ: E =W . ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນຂອງວັດຖຸໃດໜ່ືຶງແມື່ນພະລັງງານທີື່ໄດ້ມາ ຈາກການ ເຄອ່ື ນທີືຂ່ ອງວັດຖຸນນ້ັ . ດັື່ງນ້ັນ, ພະລັງງານທມ່ືີ ີການພົວພນັ ກັບຄວາມໄວ ແລະ ມວນສານຂອງວດັ ຖຸເອີ້ນ ວ່າື ພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ Ek = 1 mv2 . 2 ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 70 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 2 ນ້ີໃຫ້ສາເລດັ . 169

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ທດົ ສອບຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກຽື່ ວກບັ ພະລງັ ງານເດີນເຄອື່ ນຂອງວັດຖຸ, ຂອງເມັດວັດຖຸ ຫ ຂອງວັດຖຸແຂງເຄອື່ ນທືີ່ ຍ້າຍຂະໜານ. ການພົວພັນລະຫວ່ືາງພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ ແລະ ແຮງງານ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບພະລັງງານເດີນ ເຄື່ອນ, ຄວາມໝາຍກົດເກນການປືຽ່ ນຮບູ ພະລງັ ງານເດນີ ເຄອື່ ນ, ຂຽນສູດຄິດໄລື່ພະລັງງານເດີນ ເຄື່ອນ, ສູດການພົວພັນລະຫວືາ່ ງພະລັງງານເດນີ ເຄື່ອນ ແລະ ແຮງງານ ແລະ ນາໃຊ້ສດູ ດັ່ືງກາື່ ວ ແກ້ບດົ ຝຶກຫັດໃນປ້ຶມແບບຮຽນ. • ສກ່ື ານຮຽນການສອນ: ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກຸ່ືມຍອື່ ຍເປນັ ວິທກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບ່ືງນັກຮຽນອອກ ເປັນກຸ່ມື ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ແກ້ບົດເລກຕົວຢືາ່ ງຢໜູື່ ້າ 104-105 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ, ຕອບຄາ ຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ຝຶກຫດັ ແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 10 ຢ່ືູໜ້າ 106-107 ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ. ແຕລ່ື ະກືຸ່ມມເີ ວລາ ປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດື່ັງກ່ືາວ. ຫງັ ຈາກນັ້ນ, ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜຶື່ງຄົນຂ້ຶນມາຕອບ ເພື່ອແບື່ງປັນແລກປຽື່ ນວິທີການຕອບກືຸມ່ ລະໜ່ຶືງຂ້. ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ ພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄູອະທິບາຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜົນ ຈົນໃຫແ້ ນື່ໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄນົ ເຂົ້າໃຈຄາ ຖາມ. ຫາກມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດງັື່ ກ່ືາວຈະໄດ້ແບ່ືງໃຫ້ນກັ ຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປັນວຽກບາ້ ນ ແລ້ວສ່ືົງໃຫ້ຄູໃນຊື່ວົ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 170

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 21 ພະລງັ ງານທາື່ ຕງ້ັ ແລະ ພະລງັ ງານກນົ ຈກັ (Potential Energy and mechanical Energy) ເວລາ 3 ຊວ່ືົ ໂມງ 1. ຈຸດປະສົງ ເພ່ອື ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ສາມາດອະທິບາຍພະລັງງານທື່າຕ້ງັ ທ່ງືົ ຖື່ວງໜັກ ແລະ ທງ່ືົ ຖືວ່ ງໜັກສະໝ່າື ສະເໝ.ີ 2) ອະທິບາຍພະລງັ ງານທືາ່ ຕ້ງັ ຖ່ືວງໜັກຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ພ້ອມຂຽນສດູ . 3) ອະທິບາຍພະລງັ ງານທາ່ື ຕ້ງັ ຫົດຢດຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ພອ້ ມຂຽນສູດ. 4) ອະທິບາຍກົດເກນຮັກສາພະລງັ ງານກົນຈກັ ແລະ ພອ້ ມຂຽນສູດ. 5) ນາໃຊສ້ ູດພະລງັ ງານທື່າຕງ້ັ , ພະລັງງານທາື່ ຕ້ັງຫົດຢດຂອງວດັ ຖເຸ ຂ້າົ ໃນການແກ້ບົດເລກ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. 6) ນາໃຊ້ກົດເກນຮກັ ສາພະລັງງານກນົ ຈັກ ເຂ້ົາໃນການແກ້ບດົ ເລກ ແລະ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . 2. ເນອ້ ໃນ - ພະລັງງານທາ່ື ຕັ້ງ, ພະລັງງານທ່ືາຕ້ັງຖື່ວງໜກັ , ການພົວພນັ ລະຫວື່າງແຮງງານຂອງຄວາມແຮງ ຖືວ່ ງໜັກ ແລະ ການຜັນປ່ືຽນພະລັງງານທ່ືາຕ້ງັ . - ພະລັງງານທືາ່ ຕ້ັງຫົດຢດ, ແຮງງານຂອງຄວາມແຮງຫົດຢດ ແລະ ພະລັງງານທື່າຕັ້ງຫົດຢດ. - ນຍິ າມພະລັງງານກນົ ຈັກ, ການຮກັ ສາພະລັງງານຂອງວັດຖຸເຄ່ືອນທໃີ່ື ນທ່ືົງຖືວ່ ງໜັກ ແລະ ພະລງັ ງານຂອງວັດຖຸພາຍໃຕ້ການກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງຫດົ ຢດ. 3. ສກ່ື ານຮຽນການສອນ ບດົ ສອນ, ປ້ຶມຄູ່ືມຄູ, ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ອຸປະກອນສະແດງປະຈັກຕາ ແລະ ສື່ການສອນຕື່າງໆທີື່ ກ່ຽື ວຂ້ອງ. ຖາ້ ມີເງ່ືອນໄຂໃຫ້ໃຊ້ LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງແບບ ຊງ່ືຶ ສາມາດເຂາ້ົ ເບືິ່ງໄດທ້ ືີ່: https://phet.colorado.edu/en/simulation/energy-skate-park 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ( 15 ນາທ)ີ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາົື່ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອກວດຄນຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກືຽ່ ວກບັ ພະລງັ ງານ ແລະ ພະລັງງານເດີນເຄອ່ື ນ, ສູດ ແລະ ປະລິມານຟີຊກິ ທີື່ສັນຍະລກັ ພະລັງງານ ແລະ ພະລັງງານເດີນເຄ່ືອນ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍມະໂນພາບ ແລະ ຄວາມໝາຍ ຂອງພະລງັ ງານ ແລະ ພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນ. ສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ດົ ຝຶກຫັດໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນໄດຖ້ ກຕ້ອງ ແລະ ຄົບຖ້ວນ. 171

• ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສນົ ທະນາເປັນຄູ-ແລກປ່ືຽນບົດຮຽນເປັນວທິ ກີ ານສອນ. ຄູດາ ເນີນກດິ ຈະກາຕາມຂັ້ນຕອນ, ໂດຍເລີື່ມຕ້ົນດ້ວຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມຕືໄ່ ປນີ້: 1) ພະລັງງານໃນວິຊາຟຊີ ິກແມື່ນຫຍັງ? 2) ພະລັງງານເດີນເຄືອ່ ນ ແລະ ແຮງງານຂອງວັດຖຸໃດໜ່ືຶງມີການພົວພນັ ກນັ ຄແນວໃດ? 3) ພະລັງງານເດີນເຄື່ອນມຄີ ວາມສາຄັນໃນຊວີ ິດປະຈາວັນຄແນວໃດ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕື່ລະຄນົ ອ່າື ນຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດວ້ ຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນ້ັນຄູໃຫ້ນັກຮຽນຈບັ ຄ່ືູກນັ ສນົ ທະນາແລກປຽື່ ນຄາຕອບເຊິ່ງື ກັນ ແລະ ກັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູື່ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ໃຫນ້ ັກຮຽນນືັງ່ ເປັນຄືູ່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສົນທະນາ, ແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊ່ືິງກນັ ແລະ ກນັ ພ້ອມອະທິບາຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສນົ ທະນາແລກປຽື່ ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕ່ລື ະຄູືສ່ າເລດັ , ຄູ ໃຫຕ້ າງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜົນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜີຄາຕອບ, ສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫນັ ກຽື່ ວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປຽື່ ນຄາຕອບສິ້ນສຸດ, ຄສູ ະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບື່ງປັນຄາຕອບທຖ່ືີ ກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ໃຫ້ນັກຮຽນ, ຊ່ງຶື ມເີ ນອ້ ໃນດ່ັືງນ:້ີ 1) ພະລັງງານໃນວຊິ າຟີຊກິ ແມ່ືນປະລິມານທືີ່ສະແດງເຖິງຄວາມສາມາດໃນການຜະລດິ ແຮງງານ ຂອງວັດຖໃຸ ດໜງືຶ່ 2) ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ ແລະ ແຮງງານຂອງວັດຖຸໃດໜງືຶ່ ມີການພວົ ພນັ ຕາມສດູ : W= 1 mv2 − 1 mv02 = Ek 2 2 3) ພະລັງງານເດີນເຄື່ອນເປນັ ພະລັງງານທ່ໄືີ ດ້ມາຈາກການເຄ່ືອນທີຂ່ື ອງວັດຖຸ, ມັນມຄີ ວາມສາ ຄນັ ໃນຊີວິດປະຈາວັນຄຊ່ວື ຍໃຫ້ມະນຸດ, ສັດ ແລະ ວດັ ຖຸສາມາດເຄ່ືອນທຈ່ີື າກຈຸດໜງ່ືຶ ໄປຍັງ ອກີ ຈຸດໜືງຶ່ ໄດ.້ ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະການີ.້ ກດິ ຈະກາທີ 2: ສກຶ ສາພະລງັ ງານທ່ືາຕງ້ັ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພືອ່ ໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ສຶກສາມະໂນພາບຂອງພະລັງ ງານທ່າື ຕງັ້ , ພະລງັ ງານທື່າຕ້ັງໃນທືົ່ງຖື່ວງໜັກສະໝາື່ ສະເໝີ, ພະລັງງານທ່ືາຕ້ັງຫົດຢດຂອງວັດຖຸ ແລະ ພະລັງງານກົນຈັກ. 172

• ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍພະລັງງານທືາ່ ຕ້ັງ, ພະລງັ ງານທາ່ື ນຕ້ງັ ໃນທງ່ືົ ຖືວ່ ງ ໜກັ ແລະ ໃນທງ່ົື ຫົດຢດ. ຂຽນສູດພະລງັ ງານທາ່ື ຕງ້ັ , ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍບັນດາປະລິມານຟີຊກິ ແລະ ຫົວໜວ່ື ຍທ່ີືກຽ່ື ວຂອ້ ງໃນສູດ. ນາໃຊສ້ ູດພະລັງງານທືາ່ ຕງ້ັ ໃນທງືົ່ ຖື່ວງໜກັ ແລະ ໃນທງືົ່ ຫດົ ຢດ ຂອງວັດຖເຸ ພືອ່ ຕອບຄາຖາມ, ແກບ້ ດົ ເລກໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:ື່ ປ້ຶມແບບຮຽນ, ອຸປະກອນສະແດງປະຈັກຕາ ແລະ ສື່ການສອນຕື່າງໆທກືີ່ ືຽ່ ວຂອ້ ງ. ຖ້າ ມເີ ງ່ືອນໄຂໃຫໃ້ ຊ້ LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງແບບ ໂດຍສາມາດເຂ້າົ ເບງິື່ ໄດທ້ ື່ີ: https://phet.colorado.edu/en/simulation/energy-skate-park ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ການສອນແບບຈາລອງເປັນວທິ ສີ ອນ. ແບ່ືງນກັ ຮຽນອອກເປັນກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄົນ, ຄດູ າເນີນກິດຈະກາຕາມຂັ້ນຕອນຕືໄ່ ປນ:ີ້ ຂັ້ນຕອນທີ 1: ແນະນາໜາ້ ວຽກໃນກດິ ຈະກາ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄູຕັ້ງບນັ ຫາກຽ່ື ວກັບເນ້ອໃນບດົ ຮຽນທ່ືີຈະສຶກສາໃນກິດຈະກາ. ຄອູ ະທບິ າຍພ້ອມຍົກຕວົ ຢ່ືາງ; ເມ່ືອ ຍກົ ວັດຖໜຸ ັກຂຶ້ນສງູ ລະດບັ ℎ ໃດໜືງຶ່ . ຕ້ັງລຊໄວຕ້ າມລວງຕງັ້ ແລ້ວວາງວດັ ຖໜຸ ັກໃດໜງືຶ່ ໃສື່ສ້ົນເທິງຂອງ ມັນ, ລຊຈະຖກໜບີ (ຫົດເຂ້າົ ). ໃນຕົວຢ່ືາງທີ່ືກ່ືາວມາ, ບນັ ດາວດັ ຖຸລວ້ ນແຕ່ມື ີຄວາມສາມາດຜະລິດແຮງ ງານ, ໝາຍຄວາມວື່າ ລວ້ ນແຕ່ືຖພະລັງງານ. ຮູບແບບພະລງັ ງານດງ່ືັ ກື່າວ ເອ້ີນວື່າ ພະລັງງານທ່ືາຕັ້ງ, ສະນັ້ນທາດແທ້ຂອງພະລງັ ງານທາ່ື ຕັ້ງແມືນ່ ຫຍງັ ? ມນັ ເກດີ ມາຈາກໃສ? ຂ້ັນຕອນທີ 2: ຄສູ າທດິ ກຽື່ ວກັບພະລງັ ງານທາ່ື ຕງັ້ ກື່ອນອນ່ື ຄູອະທິບາຍເພື່ອຊື່ວຍໃຫນ້ ັກຮຽນສາມາດຈິນຕະນາການກຽ່ື ວກັບພະລງັ ງານທ່າື ຕັ້ງດື່ງັ ນ:ີ້ ວດັ ຖທຸ ືຢ່ີ ່ືສູ ູງຈະມີແນວໂນ້ມ ຫ ມີທາື່ ອ່ຽື ງຕົກລົງພ້ນ, ລຊທ່ຖືີ ກໜີບໄວ້ ຫ ຖກຢດອອກກ່ືຈະມແີ ນວໂນ້ມ ຫ ມີທ່ືາອຽື່ ງກັບຄນສະພາບຄວາມຍາວປົກກະຕຂິ ອງມນັ . ສາເຫດທເ່ືີ ປນັ ແບບນ້ັນກເພາະວາື່ ວັດຖຸ ຫ ລຊ ໄດສ້ ະສົມພະລັງງານຊ່ືຶງກື່ຽວຂອ້ ງກັບທ່ີຕື ັງ້ ແລະ ຢໃູ່ື ນທ່ືາພ້ອມຈະຜະລິດແຮງງານອອກມາ, ສະນນັ້ ຈງືຶ່ ເອນີ້ ວາື່ ພະລັງງານທ່ືາຕັງ້ . ພະລັງງານທາ່ ຕັ້ງມີຄນຸ ລັກສະນະຄແນວໃດ? ແລະ ມີຈັກຮູບແບບ? ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ມອບໝາຍໜາ້ ວຽກໃນກດິ ຈະກາ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸື່ມອື່ານ, ສົນທະນາ ແລະ ວເິ ຄາະຄວາມໝາຍຂອງພະລັງງານທ່ືາຕັ້ງຕາມຂທ້ ີ 1 ຢ່ືູ ໜ້າ 108-111, ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ, ພອ້ ມຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນ:ີ້ ພະລັງງານທາ່ື ຕ້ັງແມນ່ື ຫຍງັ ? ທືງົ່ ຖ່ວື ງໜັກ ແມື່ນຫຍັງ? ທົື່ງຖວື່ ງໜກັ ສະໝືາ່ ສະເໝີແມື່ນແນວໃດ? ລັກສະນະຂອງທງ່ືົ ຖວື່ ງໜກັ ມຄີ ແນວໃດ? ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກຸືມ່ ລະໜືງ່ຶ ຄົນຂນຶ້ ຕອບຄາຖາມ, ຈາກນ້ັນໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປ່ືຽນຄາຕອບ ເຊືິງ່ ກນັ ແລະ ກັນ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງແຕື່ລະກຸ່ືມນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ືງປັນເນ້ອໃນໂດຍຫຍ້ດ່ງືັ ນ:ີ້ ທົ່ືງຖວື່ ງໜກັ ແມື່ນທົ່ືງທີື່ຄົງຕົວ ເຊືິ່ງຢູ່ືອ້ອມຮອບໜວື່ ຍໂລກ. ທງ່ືົ ຖ່ືວງໜັກຈະກະທບົ ຄວາມແຮງຖ່ວື ງ ໜກັ ໃສື່ທຸກວດັ ຖທຸ ືີ່ມມີ ວນສານ m ທ່ວືີ າງຢຕູື່ າມໃຈໃນກາງຫາວທົ່ືງຖວ່ື ງໜັກ. ທງ່ືົ ຖື່ວງໜກັ ທືີ່ມຄີ ືາ່ ຄວາມ ເລັື່ງ r ສະໝື່າສະເໝີ, ມີລວງຂະໜານກັນ, ຮ່ວື ມທດິ ແລະ ມີຂະໜາດເທືົາ່ ກນັ ເອີ້ນວື່າ ທົງ່ື ຖື່ວງໜກັ ສະ g ໝ່າື ສະເໝ.ີ ສົມຜົນຄວາມແຮງຖື່ວງໜກັ ຄ r = r , ໃນນີ້ r ແມນ່ື ຄື່າຄວາມເລັື່ງຂອງວດັ ຖຸເຄອື່ ນທ່ືໃີ ນ P mg g ທ່ືງົ ຖ່ວື ງໜກັ ສະໝ່ືາສະເໝ.ີ 173

ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ໃຫ້ນກັ ຮຽນດາເນນີ ໜາ້ ວຽກໃນກດິ ຈະກາ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມອ່ືານ ແລະ ດາເນີນການທົດລອງຕາມຫົວຂ້ 1.2 ໜາ້ 110-111 ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ, ອະທິບາຍ ແລະ ຍົກຕົວຢ່າື ງວດັ ຖຸທີືມ່ ີພະລງັ ງານທື່າຕ້ັງຈະສາມາດຜະລດິ ແຮງງານ. ວທິ ີສຶກສາພະລັງງານ ທື່າຕັ້ງ, ການການົດຈຸດເຄົ້າທາື່ ຕັ້ງ. ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມນັກຮຽນຄດິ ໄລືແ່ ຮງງານຂອງຄວາມແຮງຖວື່ ງໜັກເມອ່ື ວັດຖຕຸ ົກຈາກລະດັບສງູ h ລງົ ສື່ພູ ້ນ, ກລະນີນ້ີຈຸດເຄົ້າທ່າື ຕັງ້ ແມ່ນື ການົດເອາົ ທີື່ພ້ນ, ໝາຍຄວາມວ່າື ຢື່ຈູ ດຸ ທື່ພີ ະລັງງານທ່າື ຕ້ງັ ມຄີ າ່ື ເປັນສູນ ( Ep = 0 ). ກ) ພະລັງງານທາື່ ຕງັ້ ຖວື່ ງໜກັ ພະລັງງານທາ່ື ນຕັງ້ ຖື່ວງໜກັ ຂອງວັດຖແຸ ມນື່ ຮບູ ພະລງັ ງານລະຫວ່ືາງວັດຖຸ ແລະ ໜ່ວື ຍໂລກ, ຊຶ່ືງ ມັນຂ້ຶນກັບທື່ີຕ້ັງຂອງວດັ ຖໃຸ ນທົງ່ື ຖື່ວງໜັກ. ເມືອ່ ວັດຖທຸ ່ມືີ ີມວນສານ m ວາງຢຈູື່ ຸດສູງ h ທຽບກບັ ໜ້າດິນ ພະລັງງານທ່ືາຕັ້ງຂອງວັດຖຸດືັງ່ ກ່ືາວຄິດໄລຕື່ າມສູດ: Ep = mgh , ຢືູ່ໜາ້ ດນິ Ep = 0 ຊື່ງຶ ການົດເປັນຈດຸ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ເຄ້ົາທ່ືາຕ້ັງ. ຂ) ການພວົ ພນັ ລະຫວາ່ື ງແຮງງານ ແລະ ພະລັງງານທາື່ ຕ້ງັ ພິຈາລະນາແຮງງານຂອງຄວາມແຮງຖວ່ື ງໜກັ ຕາມລະດັບສູງທຽບກບັ ຈຸດເຄ້ົາທືາ່ ຕ້ັງທ່ີຕື ້ງັ ທາອິດ (ຈດຸ M ) ແລະ ທີື່ຕງ້ັ ສຸດທ້າຍ (ຈຸດ N ) ຂອງວັດຖຸຕົກ, ຮບູ 21.1. ຈາກຮບູ ເຮາົ ມ:ີ WMN = mghM − mghN = Ep(M ) − Ep(N ) ໝາຍຄວາມວາື່ ເມອ່ື ວັດຖໃຸ ດໜງ່ືຶ ເຄ່ືອນທີື່ໃນທງ່ືົ ຖືວ່ ງໜັກ ຈາກຈຸດ M ເຖງິ ຈດຸ N , ແຮງງານຈາກຄວາມແຮງຖື່ວງ ໜັກຂອງວດັ ຖມຸ ີຄາ່ື ເທ່າົື ກັບຜນົ ລົບພະລັງງານທ່ືາຕັ້ງຂອງ ວັດຖຸທີືຈ່ ດຸ M ແລະ ຈດຸ N . ເມອ່ື ລະດັບສງູ ຂອງວດັ ຖຸຫດຸ ລງົ , ຄື່າພະລງັ ງານທືາ່ ຕງັ້ ກຫດຸ ລົງ. ຜົນລົບພະລັງງານທື່າຕ້ັງ ຂອງວດັ ຖຸເຄອ່ື ນທໃີື່ ນທືົງ່ ຖ່ືວງໜກັ ຂ້ຶນກບັ ທີ່ືຕ້ັງທາອິດ ແລະ ທີືຕ່ ງ້ັ ສຸດທ້າຍ, ໂດຍບ່ືຂ້ຶນກັບຮບູ ຮື່າງຂອງເສັ້ນທາງເຄື່ອນທືີ່. ຮູບ 21.1 ການພົວພນັ ລະຫວ່າື ງແຮງ ຄ) ແຮງງານ ແລະ ພະລງັ ງານທາື່ ຕງ້ັ ຫດົ ຢດ ງານ ແລະ ພະລັງງານທື່າຕ້ັງ ສັງເກດການພວົ ພນັ ລະຫວ່ືາງແຮງງານຂອງຄວາມ ແຮງຫົດຢດ ແລະ ພະລັງງານທ່າື ຕັງ້ ຫດົ ຢດຂອງລຊ, ດັື່ງໃນ ຮູບ 21.2. ເມ່ອື ລຊປື່ຽນຮູບຮາ່ື ງ (ຢດ ຫ ຫົດ) ໄດໄ້ ລຍະ x ໃດໜງ່ຶື , ແຮງງານທລີ່ື ຊປະຕິບດັ ໄດຄ້ ດິ ໄລື່ ຕາມສດູ : W = 1 kx2 , ໃນນີ້ k ແມືນ່ ສາປະສິດຫົດຢດຂອງລຊ. ຮບູ 21.2 ການພວົ ພນັ ລະຫວາື່ ງແຮງ 2 ງານ ແລະ ພະລັງງານທາື່ ຕ້ັງຫດົ ຢດ ພະລັງງານທ່າື ຕ້ັງຫົດຢດແມ່ືນພະລງັ ງານຮູບແບບໜງ່ຶື ຂອງວັດຖທຸ ຖີ່ື ກກະທົບດ້ວຍຄວາມແຮງຫດົ ຢດ, ມສີ ູດຄດິ ໄລື່ ດງືັ່ ນ:ີ້ Ep = 1 kx2 2 174

ງ) ພະລງັ ງານກນົ ຈັກ ພະລັງງານກົນຈັກ (ຫ ພະລງັ ງານກົນ) ຂອງວດັ ຖຸໃດໜຶືງ່ ເຄືອ່ ນທ່ພີື າຍໃຕ້ການກະທບົ ຂອງຄວາມ ແຮງຖ່ວື ງໜັກເທ່າືົ ກັບຜົນບວກພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ ແລະ ພະລັງງານທາ່ື ຕັ້ງຂອງວດັ ຖຸໃນທົ່ງື ຖວ່ື ງໜັກ ດັື່ງກື່າວ, ກ່ືາວຄ: E = Ek + Ep = 1 mv2 + mgh 2 ຈ) ການຮກັ ສາພະລງັ ງານຂອງວດັ ຖເຸ ຄອື່ ນທໃ່ືີ ນທງ່ົື ຖວື່ ງໜກັ ເມອື່ ວັດຖເຸ ຄ່ືອນທໃ່ືີ ນທື່ົງຖວື່ ງໜັກ, ພາຍໃຕ້ການກະທບົ ຂອງແຮງຖວ່ື ງໜັກເທາ່ົື ນ້ັນ, ພະລັງງານກົນ ຈກັ ຂອງວດັ ຖເຸ ປນັ ປະລມິ ານບື່ປື່ຽນແປງ (ມີຄືາ່ ຄົງທ່ື)ີ , ກ່ືາວຄ: E = Ek + Ep = 1 mv2 + mgh = const 2 ການເຄ່ືອນທີື່ຂອງວັດຖໃຸ ນທງ່ົື ຖວ່ື ງໜັກ; ຖາ້ ພະລັງງານເດີນເຄື່ອນຫຸດລົງພະລັງງານທ່າື ຕັ້ງເພີມື່ ຂຶ້ນ ແລະ ກງົ ກັນຂ້າມ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຖ້າມເີ ງື່ອນໄຂ, ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສຶກສາການຮັກສາພະລັງງານໂດຍ ໃຊແ້ ບບຈາລອງ, ຊ່ຶືງສາມາດເຂົ້າເບິງື່ ໄດທ້ ື່:ີ https://phet.colorado.edu/en/simulation/energy-skate-park ສ) ການຮກັ ສາພະລງັ ງານຂອງຄວາມແຮງຫົດຢດ ຮບູ 21.3 ແບບຈາລອງການຮກັ ສາ ເມ່ືອວັດຖຸຖກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຫດົ ຢດຈາກການປື່ຽນ ພະລັງງານກົນຈັກ ຮບູ ຮ່າື ງຂອງລຊ, ໃນການເຄື່ອນທືີຂ່ ອງວັດຖຸ, ພະລັງງານກົນຈກັ ເຊງືິ່ ເທາື່ົ ຜົນບວກພະລັງງານເດນີ ເຄ່ືອນ ແລະ ພະລງັ ງານທືາ່ ຕ້ັງຫດົ ຢດເປັນປະລິມານຄົງຄາ່ື E = 1 mv2 + 1 kx2 = const . 22 ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ປະເມນີ ປະສດິ ທພິ າບ ແລະ ຜນົ ການດາເນີນງານ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸື່ມສົນທະນາສັງລວມເນ້ອໃນບົດຮຽນທັງໝົດທີືໄ່ ດຮ້ ຽນຈາກກດິ ຈະການ້ີໂດຍຫຍ້. ຄູ ການົດຂອບເຂດເນ້ອໃນການສັງລວມຂອງແຕ່ືລະກຸື່ມດ່ືັງນ:້ີ 1) ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນຂອງວັດຖຸໃນທື່ງົ ຖວື່ ງໜັກ ແລະ ພາຍໃຕ້ຄວາມແຮງຫົດຢດ, ສດູ ຄິດໄລ່ື. 2) ພະລັງງານທື່າຕັ້ງຂອງວດັ ຖຸໃນທືົ່ງຖ່ວື ງໜັກ ແລະ ພາຍໃຕຄ້ ວາມແຮງຫົດຢດ, ສດູ ຄດິ ໄລື່. 3) ກດົ ເກນຮັກສາພະລັງງານຂອງວັດຖຸໃນທ່ືງົ ຖ່ວື ງໜັກ ແລະ ພາຍໃຕ້ຄວາມແຮງຫດົ ຢດ. 4) ການນາໃຊ້ໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 6: ສນົ ທະນາປະກອບຄວາມເຫນັ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜືຶງ່ ຄົນນາສະເໜບີ ົດສງັ ລວມຂອງກຸ່ືມຕົນພອ້ ມອະທບິ າຍ ແລະ ໃຫ້ເຫດຜົນ. ໃຫ້ນັກຮຽນໃນແຕ່ລື ະກຸ່ືມສົນທະນາແລກປຽື່ ນເນ້ອໃນບົດຮຽນເຊືງິ່ ກັນ ແລະ ກັນ. ຄສູ ັງລວມພອ້ ມ ອະທິບາຍຄນໂດຍຫຍ້ ຈົນກວາື່ ນັກຮຽນທຸກຄົນໃນຫ້ອງເຂົາ້ ໃຈ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 140 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 2 ນໃີ້ ຫສ້ າເລັດ. 175

ກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ປະເມນີ ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກັບ ມະໂນພາບທງື່ົ ຖວ່ື ງໜກັ , ທົື່ງຖືວ່ ງໜັກສະໝ່ືາສະເໝີ, ພະລງັ ງານທ່າື ຕ້ັງທ່ົືງຖືວ່ ງໜັກ, ພະລັງງານທາື່ ຕັງ້ ຫົດຢດຂອງວັດຖ.ຸ ພະລງັ ງານກົນ ຈກັ ແລະ ສູດທ່ືີກຽ່ື ວຂອ້ ງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງທງ່ົື ຖື່ວງໜັກ, ພະລັງງານທາ່ື ຕງ້ັ ທົື່ງຖືວ່ ງ ໜກັ ແລະ ພະລັງງານທາື່ ຕ້ັງຫົດຢດ, ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍປະລິມານຟີຊກິ ແລະ ຫົວໜວ່ື ຍໃນ ສູດ, ສາມາດແກ້ບດົ ເລກຕົວຢືາ່ ງ, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ສກ່ື ານຮຽນການສອນ: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກມຸ່ື ຍອ່ື ຍເປັນວທິ ີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ເປນັ ກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫແ້ ກ້ບດົ ເລກຕົວຢ່ືາງຢໜືູ່ ້າ 112 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ດົ ເລກແຕຂື່ ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 12 ຢືູ່ໜາ້ 115-116 ໃນປ້ຶມແບບຮຽນ. ແຕື່ລະກຸ່ືມມີເວລາປະມານ 25 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດ່ງັື ກື່າວ. ຫງັ ຈາກນັ້ນ, ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜຶ່ືງຄົນຂຶ້ນມາຕອບເພອື່ ແບື່ງປັນ ແລກປຽ່ື ນວິທີການຕອບກືຸ່ມລະໜຶງື່ ຂ.້ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທງັ ໃຫ້ ເຫດຜນົ . ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜນົ ຈົນໃຫແ້ ນື່ໃຈນັກຮຽນທຸກຄນົ ເຂາ້ົ ໃຈຄາຖາມ. ຫາກມີ ເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດ່ືງັ ກື່າວຈະໄດ້ແບ່ືງໃຫ້ນັກຮຽນເອົາໄປແກ້ເປນັ ວຽກບ້ານແລວ້ ສື່ົງໃຫ້ຄໃູ ນ ຊວ່ືົ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 176

ພາກທີ VI. ປະລມິ ານເດນີ ເຄອື່ ນ (Momentum) ເວລາ 4 ຊວົ່ື ໂມງ I. ຜນົ ຮບັ ທຕ່ືີ ອ້ ງການ 1. ມາດຕະຖານດາ້ ນເນອ້ ໃນ ນັກຮຽນຕ້ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖງິ ຄວາມເຂ້າົ ໃຈກ່ືຽວກບັ ມະໂນພາບຂອງປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນ, ປະລິມານກະທົບ (impulse) ແລະ ລະບບົ ເອກະລາດ (isolated system). ສາມາດວເິ ຄາະປາກດົ ການຕາ ກນັ ຂອງວັດຖຸໃນໜງື່ຶ ມິຕິ ແລະ ສອງມຕິ ິ. ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍກົດເກນຮັກສາປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນ. ເຂ້ົາໃຈມະໂນພາບການເຄ່ືອນທີດ່ື ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ ແລະ ເຄອ່ື ງຈັກອາຍພ່ົນື . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ັດ - ພາຍຫັງຮຽນຈົບໃນພາກນີ້ແລວ້ , ນກັ ຮຽນຕ້ອງສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງປະລິ ມານເດີນເຄອ່ື ນ, ຄວາມໝາຍຂອງປະລິມານກະທົບ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງລະບບົ ເອກະລາດ. ສາມາດວິເຄາະປາກົດການຕາກນັ ຂອງວັດຖຸໃນໜຶື່ງມິຕິ ແລະ ສອງມິຕິ, ເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງກົດເກນຮກັ ສາປະລິມານເດີນເຄື່ອນ. ເຂາ້ົ ໃຈຄວາມໝາຍ ແລະ ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ບດົ ບາດຂອງຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ ແລະ ຫກັ ການເຮດັ ວຽກ ຂອງເຄ່ືອງຈັກອາຍພົນ່ື . - ສາມາດນາໃຊເ້ ນ້ອໃນກົດເກນຮກັ ສາປະລມິ ານເດີນເຄ່ືອນ ແລະ ສດູ ເລກກ່ຽື ວກັບການຕາ ກນັ ຂອງວດັ ຖໃຸ ນໜື່ຶງມິຕິ ແລະ ສອງມຕິ ິ ເພ່ືອແກບ້ ົດຝກຶ ຫັດ ແລະ ບົດເລກທເີື່ ກດີ ຂ້ຶນໃນ ຊີວິດປະຈາວັນ. II. ສະມດັ ຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ພາກທີ VI ປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ (Momentum) ນກັ ຮຽນຕອ້ ງສາມາດ: 1) ສົນທະນາກຽື່ ວກັບມະໂນພາບ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງ ບດົ ທີ 22. ປະລມິ ານເດນີ ເຄອ່ື ນ (Momentum) ປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນ, ປະລິມານຟີຊກິ ພອ້ ມຫົວໜ່ວື ຍ ຂອງປະລມິ ານເດີນເຄອື່ ນ. 1. ປະລມິ ານເດນີ ເຄອື່ ນ 2) ອະທິບາຍການພົວພັນລະຫວ່ືາງປະລິມານເດີນເຄ່ືອນ 2. ປະລມິ ານກະທບົ ແລະ ປະລມິ ານກະທົບດ້ວຍການທົດລອງ. 3. ລະບບົ ເອກະລາດ 3) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າື ງລະຫວື່າງລະບົບເອກະລາດ 4. ກດົ ເກນຮກັ ສາປະລມິ ານເດນີ ເຄອື່ ນ ແລະ ກດົ ເກນຮັກສາປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນ. 177

ບດົ ທີ 23. ການເຄອ່ື ນທດືີ່ ວ້ ຍຄວາມແຮງ 4) ອະທິບາຍການພວົ ພັນລະຫວືາ່ ງປະລິມານເດນີ ເຄອ່ື ນ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ (Motion under ແລະ ພະລງັ ງານ ເດີນເຄື່ອນ, ບົດບາດຂອງພວກມັນຕ່ື Reaction Force) ກັບການນາໃຊ້ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ. 1. ການເຄອ່ື ນທດີື່ ວ້ ຍຄວາມແຮງ 5) ສະແດງໃຫ້ເຫນັ ວາ່ື ປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນເປັນປະລມິ ານ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຂອງການເຄ່ືອນທີື່ ເຊງື່ິ ມີຢູື່ໃນຕົວຂອງແຕລື່ ະວດັ ຖຸ, ເຮັດ ທດົ ລອງດວ້ ຍການໂຍນ ແລະ ການຮບັ ວັດຖຸ. 2. ເຄື່ອງຈກັ ອາຍພນືົ່ 1) ອະທບິ າຍບົດບາດຂອງຄວາມແຮງກິລິຍາ ແລະ ຄວາມ ແຮງປະຕິກິລິ ຍາຕ່ືກັບການພັດທະນາດ້ານເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ການນາໃຊ້ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. 2) ອະທບິ າຍຫັກການເຮັດວຽກເຄື່ອງຍົນຈູດໃນ. 3) ສ້າງການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ ແລະ ເຄອ່ື ງຍົນຈູດໃນດວ້ ຍຮບູ ແຕ້ມ. 4) ສນົ ທະນາຕົວຢ່ືາງກ່ືຽວກັບການເຄື່ອນທີື່ພາຍໃຕ້ການ ກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາທີື່ເກີດຂຶນ້ ໃນຊວີ ິດ ປະຈາວັນ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ III. ແຜນການຈດັ ການຮຽນການສອນ ໃນພາກນ້ີປະກອບມີ 2 ບດົ ເຊິືງ່ ກວມເອາົ ເນ້ອໃນທສີ່ື າຄັນ ໄດ້ແກື່ປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນ ແລະ ການ ເຄືອ່ ນທ່ີດື ້ວຍຄວາມແຮງປະຕກິ ິລິຍາ. ບດົ ທີ 22. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາ ແລະ ສນົ ທະນາກຽ່ື ວກບັ ມະໂນພາບ ແລະ ນິຍາມ ວື່າດ້ວຍ ປະລິມານເດີນເຄື່ອນຂອງວັດຖຸ, ປະລມິ ານກະທບົ ຂອງວດັ ຖຸ, ມະໂນພາບກ່ືຽວກບັ ລະບົບ ເອກະລາດ, ການຕາກນັ ຂອງວັດຖຸໃນໜຶືງ່ ມຕິ ິ ແລະ ສອງມຕິ ິ, ກົດເກນຮັກສາປະລິມານ ເດນີ ເຄອ່ື ນຂອງວດັ ຖຸ. ນາໃຊສ້ ດູ ປະລມິ ານເດນີ ເຄື່ອນ ແລະ ສດູ ກົດເກນຮັກສາປະລິມານ ເດນີ ເຄື່ອນ ເພື່ອແກ້ບົດຝຶກຫດັ ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ແກ້ບັນຫາໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. ບົດທີ 23. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສຶກສາ ແລະ ສົນທະນາກຽື່ ວກັບການເຄື່ອນທີ່ຂື ອງວດັ ຖຸພາຍໃຕ້ການ ກະທບົ ຂອງຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ ແລະ ເຄ່ືອງຈັກອາຍພ່ືນົ . ຮຽນຫັກການເຮັດວຽກ ແລະ ການນາໃຊກ້ ານເຄື່ອນທືີ່ຂອງວດັ ຖຸດ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ. 178

179 2022 ສວສ ສະຫງວນ ິລຂະສິດ ແຜນວາດສະຫບຸ ຫຍກ້ ຽ່ື ວກບັ ພາກປະລມິ ານເດນີ ເຄ່ອື ນ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບດົ ທີ 22 ປະລມິ ານເດນີ ເຄືອ່ ນ (Momentum) ເວລາ 2 ຊວື່ົ ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພືອ່ ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ນຍິ າມໄດ້ປະລມິ ານກະທົບຂອງຄວາມແຮງ, ອະທິບາຍໄດ້ລກັ ສະນະເວັກເຕີ ແລະ ຫົວໜ່ືວຍ ຂອງປະລິມານກະທົບຂອງຄວາມແຮງ. 2) ນິຍາມ, ຂຽນສູດຄິດໄລ່ື ແລະ ສະແດງໃຫເ້ ຫັນປະລມິ ານເດນີ ເຄື່ອນເປັນປະລິມານເວັກເຕີ. 3) ອະທິບາຍມະໂນພາບຂອງລະບົບເອກະລາດ, ຍກົ ຕວົ ຢື່າງກ່ືຽວກັບລະບົບເອກະລາດ. ອະທບິ າຍ ຄວາມໝາຍກົດເກນທືີ່ II ຂອງນິວເຕິນໃນຮບູ ���Ԧ���∆������ = ∆���ሬԦ���. 4) ນາໃຊນ້ ຍິ າມ, ເນອ້ ໃນກົດເກນ ແລະ ສູດກຽື່ ວກັບປະລິມານເດີນເຄືອ່ ນ ເພື່ອແກບ້ ົດຝຶກຫດັ ໃນປຶ້ມ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. 2. ເນອ້ ໃນ - ປະລິມານເດີນເຄ່ືອນ, ປະລິມານກະທົບ ແລະ ນຍິ າມປະລິມານເດີນເຄອ່ື ນ. - ກົດເກນຮກັ ສາປະລິມານເດີນເຄື່ອນ, ລະບົບເອກະລາດ, ກດົ ເກນຮັກສາປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນ ແລະ ປະຕກິ ິລຍິ າແບບບ່ືຫົດຢດ 3. ສືກ່ ານຮຽນການສອນ ບົດສອນ, ປຶ້ມຄືມູ່ ຄູ, ປຶ້ມແບບຮຽນ, ບນັ ທດັ , ສ່ືການສອນອນ່ື ໆທ່ືກີ ່ຽື ວຂ້ອງ ເຊື່ັນ: ໝາກບືີ່, ລົດລ້ນອ້ ຍ ຮາງລົດລເ້ ຄ່ອື ນທີື່, ລຊ, ເຊອກແລບ, ໂມງຈບັ ເວລາ, ເຄ່ືອງຊັງື່ ມວນສານ, ... ຖາ້ ມີເງື່ອນໄຂໃຫ້ໃຊ້ LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມແບບຈາລອງ ຊ່ງືຶ ສາມາດເຂົ້າເບ່ິືງໄດທ້ :່ືີ https://phet.colorado.edu/en/simulation/collision-lab https://www.physicsclassroom.com/Physics-Interactives/Momentum-and- Collisions/Collision-Carts/Collision-Carts-Interactive 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ົື • ຈຸດປະສົງ: ເພື່ອກວດຄນຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກັບມະໂນພາບ ທງ່ົື ຖວື່ ງໜກັ , ທງົື່ ຖ່ືວງໜກັ ສະໝາ່ື ສະເໝີ, ພະລງັ ງານທື່າຕງ້ັ ທົືງ່ ຖືວ່ ງໜັກ, ພະລັງງານທ່າື ຕັ້ງຫົດຢດຂອງວດັ ຖ.ຸ ພະລັງງານກນົ ຈກັ ແລະ ສູດທີື່ ກ່ືຽວຂ້ອງ. 180

• ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງທົງ່ື ຖ່ວື ງໜັກ, ພະລັງງານທາື່ ຕັ້ງທື່ົງຖື່ວງໜັກ, ພະລັງງານທືາ່ ຕ້ັງຫົດຢດຂອງວດັ ຖຸ, ການຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ດົ ຝຶກຫັດ ແລະ ຫົວໜືວ່ ຍ ປະລິມານຟຊີ ິກທກື່ີ ຽື່ ວຂ້ອງ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄູ-ແລກປຽ່ື ນບົດຮຽນ ເປນັ ວທິ ກີ ານສອນ. ຄູເລື່ີມ ຕົ້ນກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມຕ່ືໄປນ້ີ: 1) ພະລັງງານທາ່ື ຕ້ັງແມ່ນື ຫຍັງ? ມບີ ດົ ບາດສາຄັນຄແນວໃດ? 2) ພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນ ແລະ ພະລັງງານທ່ືາຕ້ັງຂອງວັດຖຸໃດໜ່ຶງື ມີການພວົ ພນັ ກັນຄແນວໃດ? ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕລ່ື ະຄົນອາ່ື ນຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດວ້ ຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນັ້ນຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຈັບ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄກູ່ື ນັ ສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊື່ິງກນັ ແລະ ກັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫ້ນັກຮຽນນືັ່ງເປັນຄືູ່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສນົ ທະນາ, ແລກປ່ືຽນຄາຕອບເຊື່ິງກັນ ແລະ ກັນ ພອ້ ມອະທິບາຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສນົ ທະນາແລກປ່ຽື ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕລື່ ະຄູື່ສາເລັດ, ຄູ ໃຫຕ້ າງໜາ້ ນັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທັງເຫດຜນົ . ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນບົດຮຽນ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜຄີ າຕອບ, ສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄດິ ເຫັນກ່ືຽວກບັ ຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປ່ຽື ນຄາຕອບສິ້ນສຸດ, ຄູສະຫຸບຄນໂດຍຫຍຄ້ າຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບື່ງປນັ ຄາຕອບທີືຖ່ ກຕ້ອງໂດຍຫຍໃ້ ຫນ້ ັກຮຽນ, ຊ່ຶືງມເີ ນ້ອໃນດ່ັືງນ້:ີ 1) ພະລັງງານທ່າື ຕ້ັງຂອງວດັ ຖຸໃດໜ່ງຶື ແມ່ືນພະລັງງານທີືສ່ ະສມົ ໄວ້ໃນວດັ ຖຸ ເມ່ືອວັດຖຸດື່ງັ ກ່ືາວຢູ່ື ລະດັບສູງ h ຫ ວັດຖຖຸ ກກະທົບດວ້ ຍຄວາມແຮງຢດ ຫ ຄວາມແຮງໜບີ ຂອງລຊ. ພະລັງງານ ດງັື່ ກ່ືາວມບີ ົດບາດສາຄນັ ໃນການຮກັ ສາໃຫ້ວັດຖຸດ່ງືັ ກາ່ື ວສາມາດຄົງຕວົ ຢູ່ືລະດບັ ສງູ ໃດໜຶ່ືງ ຫ ຢືູທ່ ື່ຕີ າແໜງື່ ຢດ ຫ ຕາແໜ່ືງຫົດຂອງລຊ ແລະ ພອ້ ມທືີ່ຈະຜະລດິ ແຮງງານອອກມາ. 2) ພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ ແລະ ພະລັງງານທາື່ ຕ້ັງຂອງວັດຖຸໃດໜງືຶ່ ມີການພວົ ພນັ ກນັ ຕາມສູດ ພະລັງ ງານລວມ, ກື່າວຄ: E = Ek + Ep = 1 mv2 + mgh ສາລັບວັດຖຸຖກກະທົບດວ້ ຍຄວາມ 2 ແຮງດງຶ ດດູ r = r ຊຶ່ືງຢູ່ືຈດຸ ສງູ h ໃດໜງຶ່ື ແລະ E= Ek + Ep = 1 mv2 + 1 kx2 ສາລັບ P mg 22 ວັດຖຖຸ ກກະທບົ ດວ້ ຍຄວາມແຮງຫົດຢດ. ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃ້ີ ຫສ້ າເລັດ. 181

ກດິ ຈະກາທີ 2: ປະລມິ ານເດນີ ເຄອ່ື ນ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ໃຫ້ນັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາມະໂນພາບປະລິມານເດີນເຄືອ່ ນ, ກົດເກນຮັກສາປະລມິ ານເດີນເຄອ່ື ນ, ສ້າງສູດຄດິ ໄລືປ່ ະລມິ ານເດນີ ເຄື່ອນ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ບດົ ບາດຄວາມ ສາຄັນຂອງປະລິມານເດີນເຄື່ອນຂອງວັດຖຸ, ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ ປະລິມານຟີຊິກ, ຫົວໜ່ວື ຍທ່ີືກຽື່ ວຂ້ອງໃນສູດປະລິມານເດີນເຄື່ອນ ແລະ ສູດກົດເກນຮກັ ສາ ປະລິມານເດີນເຄື່ອນ. ສາມາດອະທິບາຍການນາໃຊ້ປະລິມານເດີນເຄື່ອນໃນເຕັກໂນໂລຊີ, ໃນຊວີ ິດ ປະຈາວນັ , ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກກຽື່ ວກບັ ປະລມິ ານເດີນເຄ່ືອນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ໝາກບານ, ໄຂ່ື, ໝາກບື່ີ, ລດົ ລ້ນ້ອຍ, ຮາງລົດລ້ນ້ອຍ, ລຊ, ໂມງຈບັ ເວລາ ເຄືອ່ ງຊ່ືັງມວນສານ. ຖາ້ ມີ LCD-Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ໃຫຄ້ ໃູ ຊແ້ ບບຈາລອງປະກອບການສອນ ແລະ ໂປຣແກຣມ ແບບຈາລອງສາມາດເຂົ້າເບງ່ິື ໄດ້ທືີ່: https://phet.colorado.edu/en/simulation/collision-lab 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກິດຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ການສອນແບບທົດລອງ ເປັນວິທກີ ານສອນ. ຄູແບງື່ ນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກືຸ່ມ ແຕື່ລະກຸ່ືມປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ດາເນີນກິດຈະກາຕາມຂ້ນັ ຕອນດ່ງັື ນ້ີ: ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມສັງເກດປະກດົ ການທີືເ່ ກດີ ຂ້ຶນໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນເຊນ່ືັ : ເມືອ່ ສອງວັດຖເຸ ກີດການຕາ ກນັ ຈະກໃຫເ້ ກີດການປຽື່ ນແປງຄວາມໄວຂອງສອງວດັ ຖດຸ ງື່ັ ກ່ືາວ. ການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມໄວກ່ືອນ ຕາ, ຄວາມໄວຫັງຕາ ແລະ ມວນສານຂອງສອງວັດຖດຸ ່ືັງກື່າວມີການພົວພນັ ກນັ ຄແນວໃດ? ປະລິມານຟີ ຊກິ ໃດທສີື່ ນັ ຍະລກັ ໃຫ້ແກປ່ື າກດົ ການດງັື່ ກ່ືາວ? ການຕາກນັ ດັ່ືງກ່ືາວເປັນໄປຕາມກົດເກນຫຍັງ? ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມສົນທະນາ ແລະ ສາ້ ງຂ້ສົມມດຸ ຖານກືຽ່ ວກບັ ການປະທະ (ຕາ) ກັນຂອງສອງວັດຖຸ ເຄ່ອື ນທີໃ່ື ນໜາ້ ພຽງນອນ. ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກ່ມືຸ ລະໜ່ືຶງຄນົ ນາສະເໜີຂ້ສົມມຸດຖານ ແລະ ວທິ ີກວດສອບຂ້ ສມົ ມຸດຖານຂອງກຸມ່ື ຕນົ . ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄິດເຫັນເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຂ້ສົມມຸດຖານດື່ັງນ:ີ້ ໝາກບສ່ືີ ອງໜ່ືວຍເຄື່ອນທເີ່ື ຂາ້ົ ຫາກນັ ດ້ວຍຄວາມໄວໃດໜງື່ຶ , ພາຍ ຫງັ ຕາກັນ ທດິ ທາງການເຄ່ືອນທື່ີ ແລະ ຄວາມໄວຂອງໝາກບທື່ີ ັງ ສອງເກີດການປຽື່ ນແປງ ແລະ ການຕາກັນລະຫວື່າງວັດຖທຸ ັງສອງ ເກດີ ຂ້ຶນພາຍໃນເວລາສນັ້ ທືີ່ສດຸ , ດ່ືັງໃນຮບູ 22.1 ຮບູ 22.1 ການຕາກນັ ຂອງໝາກບືີ່ ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມສົນທະນາ ແລະ ສາ້ ງບົດທດົ ລອງເພື່ອທດົ ສອບຂສ້ ົມມຸດຖານຂາ້ ງເທິງ. ຄໃູ ຫ້ຕາງ ໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜ່ືຶງຄົນຂຶ້ນນາສະເໜີຊບື່ ົດທດົ ລອງຂອງກຸ່ືມຕົນ, ອຸປະກອນ ແລະ ວທິ ີຕດິ ຕັ້ງ, ຂັ້ນຕອນ ແລະ 182

ວິທີດາເນນີ ການທົດລອງ. ໃຫນ້ ັກຮຽນໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປຽື່ ນຄວາມຄິດເຫັນກ່ືຽວກບັ ບດົ ທົດລອງ. ຄູ ສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນແຕືລ່ ະກມຸື່ ແລະ ໃຫ້ແຕ່ືລະກຸມ່ື ເຮດັ ທົດລອງກຽ່ື ວກບັ ປະລມິ ານເດີນ ເຄ່ືອນ. ກືອ່ ນອື່ນຄູແບື່ງປັນເນອ້ ໃນຂອງບົດຮຽນໂດຍຫຍດ້ ືັງ່ ນີ:້ 1) ປະລມິ ານເດນີ ເຄອື່ ນ (Momentum) ປະລິມານເດີນເຄື່ອນຂອງວັດຖຸໃດໜງຶື່ ເປນັ ປະລິມານທີບ່ື ົງ່ື ບອກສະພາບການເຄ່ືອນທ່ືີຂອງວັດຖຸ r r ນັນ້ , ວດັ ແທກດ້ວຍຜນົ ຄນູ ລະຫວາ່ື ງມວນສານ m ແລະ ຄວາມໄວ v ຂອງວັດຖຸດື່ງັ ກ່ືາວ, ນນ້ັ ຄ: P = r mv ປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນເປັນປະລມິ ານເວກັ ເຕທີ ມ່ີື ີລວງ ແລະ ທິດຕາມລວງ ແລະ ທິດຂອງຄວາມໄວ ແລະ ມີ ຫວົ ໜວ່ື ຍ kgm/s. ລະດັບການຜັນປື່ຽນປະລມິ ານເດີນເຄອື່ ນຂອງວດັ ຖຸໃນໄລຍະເວລາໃດໜື່ຶງເທົືາ່ ກບັ ຄວາມແຮງກະຕກຸ ທ່ກີື ະທົບໃສ່ືວັດຖຸໃນໄລຍະເວລາດັື່ງກືາ່ ວນນັ້ , ກ່ືາວຄ: r rr rr r rr mvt − mv0 = Ft  Pt − P0 = Ft  P = Ft 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2) ປະລມິ ານກະທບົ (Impulse) rr ເມ່ອື ມຄີ ວາມແຮງ F ໃດໜງ່ຶື ກະທບົ ໃສວື່ ັດຖຸໃນໄລຍະເວລາ t , ຜົນຄູນ Ft ເອີນ້ ວາື່ ປະລິມານກະທົບ, ມີຫວົ ໜືວ່ ຍເປນັ Ns. 3) ລະບບົ ເອກະລາດ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸື່ມອ່ືານຫວົ ຂ້ 3 ໜ້າ 77-78 ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕ່ືໄປນ້ີ: ລະບົບ ເອກະລາດແມື່ນແນວໃດ? ຄວາມແຮງນອກ ແລະ ຄວາມແຮງໃນແມື່ນແນວໃດ? ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນໃນຫ້ອງປະມານ 2-3 ຄົນຕອບຄາຖາມ, ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຄາ ຕອບເຊືິ່ງກັນ ແລະ ກັນ. ຄູສັງລວມ ແລະ ແບື່ງປນັ ຄາຕອບທີື່ຖກຕ້ອງດັື່ງນ້:ີ - ລະບົບທີມ່ື ີຫາຍວັດຖຸຈະຖກເອີນ້ ວືາ່ ເປັນລະບົບເອກະລາດໄດ້ກຕເ່ື ມືອ່ ຖາ້ ລະບບົ ດັ່ືງກ່ືາວບມື່ ີ ຄວາມແຮງນອກກະທົບໃສື່ ຫ ຖາ້ ມ,ີ ບັນດາຄວາມແຮງນອກດັື່ງກາື່ ວຕ້ອງຫັກລ້າງກັນເປນັ ແຕ່ື ລະຄື.ູ່ - ຄວາມແຮງທີກ່ື ະທບົ ຈາກພາຍນອກວັດຖຸ ຫ ລະບບົ ວດັ ຖຸ ເອນ້ີ ວ່າື : ຄວາມແຮງພາຍນອກ ເຊັື່ນ: ຄວາມແຮງຮຸກຖູ, ຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ, ຄວາມແຮງດຶງດູດ (ຖ່ືວງໜັກ)... - ຄວາມແຮງທກ່ີື ະທົບເຊິືງ່ ກັນ ແລະ ກັນຢູື່ພາຍໃນວັດຖຸ ຫ ລະບົບວັດຖຸ ເອນ້ີ ວາ່ື ຄວາມແຮງພາຍ ໃນ ເຊັ່ືນ: ຄວາມແຮງເຄງື່ັ ຂອງເຊອກ, ຄວາມແຮງກະທົບເຊ່ິງື ກັນ ແລະ ກັນລະຫວ່າື ງໂມເລກນູ ກາສໃນພາຊະນະບັນຈຸ. 4) ກດົ ເກນຮກັ ສາປະລມິ ານເດນີ ເຄອ່ື ນ ປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນຂອງລະບົບເອກະລາດເປນັ ປະລິມານທືຖີ່ ກຮກັ ສາ. ໝາຍຄວາມວື່າ ຜນົ ບວກ ປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນຂອງລະບບົ ວັດຖຸກ່ືອນຕາ ແລະ ຫັງຕາເທາືົ່ ກັນ. ໃຫ້ແຕ່ລື ະກຸມ່ື ອາ່ື ນຂ້ 4.1 ແລະ 4.2 ຢູືໜ່ າ້ 78-80 ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ ເພືອ່ ອະທິບາຍຄວາມໝາຍກົດເກນຮກັ ສາປະລິມານເດນີ ເຄື່ອນໃນໜື່ຶງມິ ຕິ ແລະ ສອງມິຕ.ິ 183

5) ການຕາແບບບ່ຫື ດົ ຢດ ວດັ ຖຸໜຶື່ງມີມວນສານ m1 ເຄ່ືອນທ່ີືເທງິ ໜາ້ ພຽງກ້ຽງດວ້ ຍຄວາມໄວ r ໄປຕາກັບວັດຖຸທືມ່ີ ີມວນ v1 ສານ m2 ຊຶງ່ ຢືູ່ຄົງທ່ເີື ທງິ ໜ້າພຽງດງ່ືັ ກ່ືາວ. ສົມມຸດວື່າ ພາຍຫັງຕາກັນ ວດັ ຖທຸ ັງສອງຕິດກນັ ແລະ ເຄ່ືອນທ່ືີ ໄປພອ້ ມກັນດ້ວຍຄວາມໄວ r . ການຕາຂອງສອງວັດຖຸຄແນວນັ້ນ ເອ້ີນວາ່ື ການຕາແບບບື່ຫົດຢດ. ການ v1 ພົວພນັ ລະຫວາື່ ງຄວາມໄວກອື່ ນຕາ ແລະ ຫງັ ຕາຊອກໄດ້ໂດຍນາໃຊ້ກດົ ເກນຮັກສາປະລິມານເດີນເຄື່ອນ: r + r = ( m1 + m2 ) r → r + r = ( m1 + m2 ) r → r = m1 r m1v1 m2v2 v m1v1 0 v v m1 + m2 v1 ຖ້າມີ LCD-Projector, ຄອມພິວເຕີ ໃຫຄ້ ູໃຊແ້ ບບຈາລອງປະກອບການສອນ, ໂປຣແກຣມແບບຈາລອງ ສາມາດເຂ້າົ ເບືິ່ງໄດ້ທືີ່: https://phet.colorado.edu/en/simulation/collision-lab ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ດາເນີນການທດົ ລອງ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມດາເນນີ ການທົດລອງດ່ັືງນີ້: 1) ແບງ່ື ແຕ່ລື ະກມືຸ່ ອອກເປັນສອງກຸ່ືມຍື່ອຍ, ຢນເປັນສອງແຖວຫືາ່ ງກັນປະມານ 2,5m−3m , ຫັນໜາ້ ເຂາ້ົ ຫາກັນ, ຈາກນ້ັນໂຍນໝາກບານ ຫ ໄຂ່ື; ກຸ່ືມໜື່ຶງໂຍນ ແລະ ກ່ືມຸ ໜື່ຶງຮັບ, ສະຫັບກັນໄປມາ. ສັງເກດຄວາມແຮງກະທົບໃສື່ມຜູ້ຮັບກລະນ:ີ ໂຍນໂຄງ້ ສງູ (ໂຍນຄ່ອື ຍ), ໂຍນໂຄງ້ ທາມະດາ (ໂຍນ ປານກາງ) ແລະ ແກວື່ງໄປຊື່ (ໂຍນແຮງ). ກລະນີໂຍນດ້ວຍໄຂື່, ຖ້າບືຢ່ າກໃຫ້ໄຂ່ແື ຕກ ຜູ້ຮບັ ຕ້ອງເຮດັ ແນວໃດ? 2) ວາງໝາກບີື່ໜວື່ ຍທີໜືງຶ່ ໄວເ້ ທງິ ໜ້າໂຕະ, ກີ້ງໝາກບີື່ໜື່ວຍທີສອງໃຫ້ໄປຕາກັບໜືວ່ ຍທ່ືີໜຶື່ງ. ສງັ ເກດ ຄວາມໄວຂອງໝາກບີື່ທັງສອງກື່ອນຕາ ແລະ ຫັງຕາ. 3) ຖາ້ ມີອປຸ ະກອນ, ຕິດຕງ້ັ ອປຸ ະກອນດ່ັືງຮູບ 22.2 1. ຊ່ງືັ ມວນສານຂອງລົດລ້ນ້ອຍທັງສອງ. ������2 ���Ԧ���1 ������1 2. ວາງລດົ ລທ້ ັງສອງຢູຫື່ າ່ື ງກັນໄລຍະ S1 ໃດໜ່ືຶງ , ໃຊຄ້ ວາມແຮງຍູ້ (ກະຕຸກ) ໃຫ້ລດົ ລ້ m1 ຮູບ 22.2 ການຕາກນັ ຂອງລົດລ້ນອ້ ຍ ເຄ່ອື ນທີໄ່ື ປຕາກັບ m2 , ຈບັ ເວລາ t1 ການ ເຄືອ່ ນທີືເ່ ທິງໄລຍະທາງ S1 ຂອງ m1 ກື່ອນຕາ. ແທກໄລຍະທາງ S1 ແລະ S2 ແລະ ໄລຍະ ເວລາ t1 ຂອງ m1 ແລະ t2 ຂອງ m2 ຫັງຕາກນັ . 3. ຕິດລຊນ້ອຍໃສ່ືຫວົ ລົດລ້ m1 ຫ m2 ຫັເຮດັ ທົດລອງຊ້າຕາມຂ້ (1) ແລະ ຂ້ (2). 4. ຖາ້ ມີເວລາ, ໃຫ້ປືຽ່ ນແປງ (ເພີ່ມື ) ມວນສານຂອງລົດລ້ m1 ຫ m2 ແລວ້ ເຮັດທົດລອງຕາມຂ້ (1) ເຖງິ ຂ້ (3). ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມນາຂມ້ ູນຕ່ືາງໆມາວິເຄາະ, ໃຫ້ຕາງໜ້າກຸມ່ື ລະໜຶງື່ ຄົນນາສະເໜຜີ ົນການທົດລອງ ແລະ ຂ້ມູນທື່ໄີ ດ້ຂອງກືຸ່ມຕົນວ່ືາມັນຖກຕອ້ ງຕາມທດິ ສະດທີ ກີ່ື າ່ື ວມາຂ້າງເທງິ (ຂສົມມຸດຖານ) ຫບ່ື?. 184

ຂ້ນັ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ພາຍຫັງທຸກກືຸ່ມໄດ້ນາສະເໜີ, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປ່ືຽນຜົນການທົດລອງ ແລະ ຂ້ມນູ ກື່ຽວ ກັບປະລິມານເດີນເຄື່ອນ, ປະລມິ ານກະທົບ, ການຕາແບບບ່ືຫດົ ຢດ ແລະ ກົດເກນຮກັ ສາປະລິມານເດນີ ເຄອ່ື ນ. ຖ້າບມື່ ີຄວາມແຮງນອກກະທົບໃສລື່ ະບົບ, ປະລິມານເດີນເຄ່ອື ນຂອງລະບົບຈະຖກຮັກສາ, ໝາຍ ຄວາມວາ່ື : rr = m1vr1 + m2vr2 m1v1 + m2v2 ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 70 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 2 ນີໃ້ ຫສ້ າເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສງົ : ເພືອ່ ປະເມີນຄວາມຮູ້ຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກັບມະໂນພາບ ປະລິມານເດີນເຄ່ືອນ, ປະລິມານກະທບົ , ລະບບົ ເອກະລາດ, ການຕາ ກນັ ຂອງສອງວດັ ຖຸໃນໜຶື່ງ ແລະ ສອງມິຕິ, ກົດເກນຮັກສາປະລິມານ ເດນີ ເຄືອ່ ນ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍ, ປະລິມານຟຊີ ິກ ແລະ ຫົວໜວ່ື ຍໃນສູດປະລິມານເດີນເຄືອ່ ນ ແລະ ປະລິມານກະທບົ . ສາມາດອະທິບາຍພ້ອມຍົກ ຕົວຢາື່ ງຄວາມສາຄັນ ແລະ ການນາໃຊ້ຂອງປະລມິ ານເດນີ ເຄ່ືອນ ແລະ ປະລິມານກະທບົ ໃນເຕັກ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ. ສາມາດນາໃຊທ້ ິດສະດີ ແລະ ສູດເພອ່ື ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ ບົດເລກທື່ກີ ືຽ່ ວຂ້ອງກັບປະລິມານເດີນເຄື່ອນ. • ສກື່ ານຮຽນການສອນ: ປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກືຸ່ມຍ່ືອຍເປັນວທິ ກີ ານຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປນັ ກມ່ືຸ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫແ້ ກ້ບົດເລກຕົວຢາ່ື ງ 1 ຢູ່ືໜ້າ 77, ຕົວຢ່ືາງ 2 ຢໜູື່ າ້ 79 ແລະ ຕວົ ຢ່າື ງ 3 ຢໜູ່ື ້າ 82 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ. ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກບ້ ົດເລກ ແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 12 ຢືູ່ໜາ້ 83-85 ໃນປ້ຶມແບບຮຽນ. ແຕ່ືລະກຸື່ມມີເວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດື່ັງກ່ືາວ. ຫງັ ຈາກນັ້ນ, ຄໃູ ຫ້ ຕາງໜາ້ ກືມຸ່ ລະໜງ່ືຶ ຄນົ ຂຶ້ນມາຕອບເພື່ອແບ່ືງປນັ ແລກປ່ຽື ນວທິ ກີ ານຕອບກຸື່ມລະໜ່ງຶື ຂ້. ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນ ສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ພອ້ ມທັງໃຫເ້ ຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜນົ ຈນົ ໃຫ້ ແນື່ໃຈນັກຮຽນທຸກຄນົ ເຂາ້ົ ໃຈຕອບຄາຖາມ. ຫາກມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດັືງ່ ກ່ືາວຈະໄດ້ແບ່ືງໃຫ້ ນກັ ຮຽນເອົາໄປແກ້ເປັນວຽກບ້ານແລ້ວສ່ືົງໃຫ້ຄູໃນຊືົວ່ ໂມງຮຽນຖັດໄປ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 185

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບົດທີ 23 ການເຄອື່ ນທດ່ີື ວ້ ຍຄວາມແຮງປະຕກິ ລິ ຍິ າ (Motion Under Reaction Force) ເວລາ 2 ຊວົື່ ໂມງ 1. ຈດຸ ປະສົງ ເພ່ອື ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ມະໂນພາບການເຄອື່ ນທີ່ຖື ອຍຫັງຂອງວັດຖພຸ າຍໃຕ້ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງປະຕິກິລຍິ າ. 2) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ການນາໃຊ້ຄວາມແຮງປະຕກິ ິລິຍາໃນວິທະຍາສາດ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . 3) ນາໃຊ້ກດົ ເກນການຮັກສາປະລມິ ານເດີນເຄື່ອນ ເພ່ືອແກບ້ ົດຝຶກຫັດໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນ ຊີວດິ ປະຈາວັນ. 2. ເນອ້ ໃນ - ການເຄື່ອນທດີື່ ວ້ ຍຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ. - ການຖອຍຫງັ ຂອງປນໃຫຍື.່ - ເຄອ່ື ງຈັກອາຍພ່ືົນ. 3. ສກ່ື ານຮຽນການສອນ ບດົ ສອນ, ປຶມ້ ຄູ່ມື ຄູ, ປຶ້ມແບບຮຽນ, ບນັ ທດັ , ສື່ການສອນທີື່ກ່ຽື ວຂ້ອງຕາ່ື ງໆ ເຊນ່ືັ : ລດົ ລນ້ ້ອຍ, ຮາງ ລດົ ລເ້ ຄື່ອນທ່ືີ, ໝາກປມຸື່ ເປາົ້ , ຖ້າມເີ ງື່ອນໄຂໃຫນ້ າໃຊ້ແບບຈາລອງຊືຶ່ງປະກອບດວ້ ຍ LCD- Projector, ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມແບບຈາລອງ ຊງື່ຶ ສາມາດເຂ້ົາເບິ່ືງໄດ້ທ່:ີື https://phet.colorado.edu/en/simulation/collision-lab 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາື່ົ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ອື ທົບທວນຄວາມຮູຄ້ ວາມເຂົ້າໃຈຂອງນັກຮຽນກື່ຽວກັບ ປະລິມານເດີນເຄື່ອນ ແລະ ກດົ ເກນຮັກສາພະລງັ ງານເດີນເຄອ່ື ນ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍປະລິມານເດີນເຄືອ່ ນ, ນາໃຊ້ສດູ ແກ້ບົດເລກໃນປຶ້ມແບບຮຽນ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປ້ຶມແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄູ-ແລກປຽື່ ນບດົ ຮຽນ ເປັນວິທີການສອນ. ຄເູ ລີື່ມ ຕົ້ນກິດຈະກາດວ້ ຍໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມ ແລະ ປະຕິບດັ ຕາມຂ້ັນຕອນຕ່ໄື ປນີ:້ 1) ປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນແມ່ນື ຫຍັງ? 2) ກົດເກນຮັກສາພະລັງງານເດີນເຄ່ອື ນມີເນ້ອໃນຄແນວໃດ? 186

ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕືລ່ ະຄນົ ອື່ານຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດ້ວຍຕົນເອງ. ຫງັ ຈາກນນ້ັ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຈບັ ຄື່ກູ ນັ ສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊິງື່ ກນັ ແລະ ກນັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ໃຫນ້ ັກຮຽນນືັງ່ ເປັນຄືູ່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕນົ ມາສົນທະນາ, ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊື່ິງກັນ ແລະ ກັນ ພອ້ ມອະທິບາຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປື່ຽນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕລ່ື ະຄ່ສູື າເລດັ , ຄູ ໃຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທັງເຫດຜົນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜີຄາຕອບ, ສົນທະນາແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫັນກຽ່ື ວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປຽ່ື ນຄາຕອບສິ້ນສຸດ, ຄູສະຫບຸ ຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ແບງ່ື ປນັ ຄາຕອບທື່ຖີ ກຕ້ອງໂດຍຫຍໃ້ ຫນ້ ັກຮຽນ, ຊງຶ່ື ມເີ ນ້ອໃນດື່ັງນ້ີ: 1) ປະລິມານເດີນເຄື່ອນຂອງວັດຖຸໃດໜງື່ຶ ເປັນປະລິມານທບ່ີື ົງ່ື ບອກສະພາບການເຄ່ອື ນທືີຂ່ ອງ r ວັດຖຸນັນ້ , ວດັ ແທກດວ້ ຍຜົນຄນູ ລະຫວ່ືາງມວນສານ m ແລະ ຄວາມໄວ v ຂອງວັດຖດຸ ່ັືງ r ກາ່ື ວ, ນ້ນັ ຄ: P = r ປະລິມານເດີນເຄ່ອື ນເປັນປະລິມານເວກັ ເຕທີ ່ືມີ ລີ ວງ ແລະ ທດິ ຕາມລວງ mv ແລະ ທດິ ຂອງຄວາມໄວ ແລະ ມຫີ ົວໜ່ວື ຍ kgm/s. 2) ເນ້ອໃນກົດເກນຮັກສາພະລັງງານເດນີ ເຄື່ອນມີດັື່ງນ:ີ້ ຜນົ ບວກປະລມິ ານເດີນເຄ່ອື ນຂອງລະ ບບົ ວັດຖຸກອື່ ນຕາເທາົື່ ກບັ ຜົນບວກປະລິມານເດີນເຄ່ືອນຂອງລະບບົ ຫັງຕາ, ກ່າື ວຄ:  r r rr = m1vr1 + m2vr2 P  m1v1 + m2v2 P= ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນ້ໃີ ຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 2: ການເຄອື່ ນທດ່ີື ວ້ ຍຄວາມແຮງປະຕກິ ລິ ຍິ າ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາລກັ ສະນະການເຄື່ອນທືດ່ີ ້ວຍຄວາມ ແຮງປະຕິກິລຍິ າ. ສາ້ ງສດູ ກ່ືຽວກບັ ການເຄ່ອື ນທື່ຖີ ອຍຫັງຂອງວດັ ຖຸ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບການເຄ່ອື ນທີ່ືດວ້ ຍ ຄວາມແຮງປະຕກິ ິລຍິ າ, ຍົກຕວົ ຢື່າງການເຄ່ືອນທີື່ດວ້ ຍຄວາມແຮງ ປະຕິກິລິຍາທເືີ່ ກີດຂ້ຶນໃນເຕັກໂນໂລຊີ່ ແລະ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ. ນາ້ ໃຊທ້ ດິ ສະດີ ແລະ ສູດເພື່ອ ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດເລກໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ ໄດຖ້ ກຕ້ອງ. • ອຸປະກອນ, ສ:ື່ ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ບນັ ທັດ, ລົດລນ້ ້ອຍ, ທືຢ່ າງແລບໃສ, ໝາກປຸ່ືມເປ້າົ , ຮບູ ການເຄ່ືອນທ່ືີ ດວ້ ຍຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ວທິ ີການຮຽນແບບຄ້ົນພົບ ເປນັ ວິທກີ ານສອນ. ຄແູ ບ່ືງນັກຮຽນອອກເປນັ ກຸື່ມ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນຕືໄ່ ປນ້ີ: 187

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສັງເກດ ພອ້ ມຍກົ ຕວົ ຢ່ືາງຊະນິດການເຄອ່ື ນທືີດ່ ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາແບບ ຕາື່ ງໆທເ່ີື ກີດຂ້ຶນໃນເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ື ລະໜງຶ່ື ຄນົ ນາສະເໜກີ ານ ສງັ ເກດ ແລະ ຍົກຕົວຢື່າງການເຄອນທດ່ີື ວ້ ຍຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ, ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນ ຄວາມຄິດເຫັນ. ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ແບງ່ື ປັນການສັງເກດ ແລະ ຍກົ ຕວົ ຢ່າື ງທ່ືຖີ ກຕ້ອງຕື່ກັບ ນກັ ຮຽນ, ຊງຶ່ື ມີເນ້ອໃນຫຍດ້ ື່ັງນ:ີ້ ການເຄ່ອື ນທ່ດີື ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາໄດແ້ ກື່ ການເຄື່ອນທີຂື່ ອງລກູ ຈະຫວດ ຫ ລູກສອນໄຟ, ການເຄອ່ື ນທຂີື່ ອງປນໃຫຍືເ່ ມ່ືອຍງິ ລກູ ປນ, ການເຄື່ອນທ່ີືຂອງບງັ້ ໄຟ ແລະ ຄວັນ ໝ້, ການເຄອ່ື ນທຂືີ່ ອງຄົນ ແລະ ເຮອຂະນະຈອດໃນນາ້ ນີ້ງ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຂສ້ ົມມຸດຖານກືຽ່ ວກັບການເຄ່ອື ນທີືດ່ ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ, ຕາງໜ້າກ່ືມຸ ລະໜງຶ່ື ຄນົ ນາສະເໜີຂ້ສມົ ມຸດຖານພ້ອມວທິ ີການທດົ ສອບຂສ້ ົມມຸດຖານດັ່ືງກາື່ ວ. ຄສູ ງັ ລວມຄວາມຄິດ ເຫັນຂອງນັກຮຽນຈາກທຸກກຸ່ືມ ແລະ ສະຫຸບເປນັ ຂ້ສົມມຸດຖານ ແລະ ແບື່ງປັນເນ້ອໃນບດົ ຮຽນໂດຍຫຍ້ ດື່ງັ ນ:ີ້ ການເຄອື່ ນທືີ່ຖອຍຫັງຂອງປນໃຫຍ່ແື ມ່ືນການເຄ່ືອນທດ່ືີ ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ ເພາະວາ່ື ປນ ໃຫຍ່ື ແລະ ລູກປນປະກອບເປນັ ລະບົບເອກະລາດໜືຶງ່ , ການເຄ່ືອນທືີຂ່ ອງໝາກປູມເປົາ້ ໃນຂະນະທຖືີ່ ກ ປອ່ື ຍລົມອອກ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄຢູ າຍຮູບການເຄືອ່ ນທີ່ດື ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາໃຫ້ແຕລື່ ະກຸືມ່ (ຮູບ 23.1) ເພື່ອໃຫ້ວເິ ຄາະ ຄວາມແຮງກິລິຍາ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕກິ ິລຍິ າ, ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸືມ່ ລະໜ່ຶືງຄນົ ແຕ້ມທິດທາງຄວາມແຮງ ກລິ ຍິ າ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕກິ ລິ ິຍາໃສ່ືໃນແຕ່ລື ະຮູບ ພ້ອມອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ຮບູ 23.1 ການເຄ່ອື ນທີດ່ື ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາຂອງລະບົບວັດຖຸຊະນິດຕາ່ື ງໆ 188

ຄູສັງລວມຜົນການວິເຄາະຈາກຕາງໜ້າແຕືລ່ ະກຸ່ືມ, ແບ່ືງປັນຄາຕອບທີຖ່ື ກຕ້ອງດ້ວຍການໝາຍ ຄວາມແຮງກລິ ິຍາ ແລະ ຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາໃນຮູບແຕ້ມດື່ັງຮູບ 23.2. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມສົນທະນາສັງລວມ ແລະ ສະຫບຸ ເນ້ອໃນບົດຮຽນໃນກິດຈະກາ, ບົດບາດຄວາມສາ ຄັນຂອງຄວາມແຮງປະຕກິ ິລຍິ າຕ່ກື ັບການເຄ່ອື ນທຂ່ີື ອງລະບບົ ວດັ ຖຸ ພອ້ ມຍກົ ຕວົ ຢາ່ື ງການເຄອ່ື ນທີື່ດວ້ ຍ ຄວາມແຮງປະຕກິ ິລຍິ າທືີເ່ ກີດຂຶ້ນໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ມຸື ລະໜ່ຶືງຄນົ ແບ່ືງປັນຜົນການສັງ ລວມຂອງກ່ືຸມຕົນ. ຄູແບື່ງປນັ ເນອ້ ໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍ້ດ່ັງື ນ:້ີ ກດົ ເກນຮັກສາປະລິມານເດີນເຄື່ອນຂອງ ລະບົບວັດຖຸໄດ້ນາໃຊເ້ ພອື່ ພຈິ າລະນາການເຄອື່ ນທດ່ືີ ວ້ ຍຄວາມແຮງປະຕິກິລຍິ າຂອງລະບົບວດັ ຖຸດງ່ັື ນີ້: r r = r rr r = − mv  0 + MV + mv → V  Pi  Pf M 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 70 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 2 ນໃີ້ ຫ້ສາເລັດ. ກິດຈະກາທີ 3: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ືອປະເມີນຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກັບ ບດົ ບາດຄວາມສາຄັນຂອງຄວາມແຮງປະຕກິ ິລຍິ າກັບການເຄື່ອນທ.ີື່ • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍພ້ອມຍົກຕວົ ຢ່ືາງການເຄ່ືອນທີ ຂອງລະບົບວດັ ຖດຸ ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກລິ ິຍາ, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກກື່ຽວກັບການເຄ່ືອນທີື່ພາຍໃຕ້ການກະທົບຂອງຄວາມແຮງປະຕິກິລິຍາ. • ສືກ່ ານຮຽນການສອນ: ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກ່ມືຸ ຍືອ່ ຍເປນັ ວິທີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປນັ ກຸ່ມື ລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫແ້ ກ້ບົດເລກຕົວຢາ່ື ງ ຢູື່ໜາ້ 87, ຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກ ແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 9 ຢືູ່ໜ້າ 92-93 ໃນປ້ຶມແບບຮຽນ. ແຕລ່ື ະກື່ມຸ ມີເວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາ ຖາມດື່ງັ ກ່ືາວ. ຫັງຈາກນັ້ນ, ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກຸ່ືມລະໜືຶ່ງຄົນຂນຶ້ ມາຕອບເພ່ອື ແບື່ງປັນແລກປຽ່ື ນວທິ ກີ ານຕອບ ກ່ມຸື ລະໜງ່ຶື ຂ.້ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດຜນົ . ຄອູ ະທິບາຍວິທີ ຕອບພອ້ ມກບັ ເຫດຜົນ ຈົນໃຫແ້ ນໃ່ື ຈນັກຮຽນທຸກຄົນເຂົ້າໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ. ຫາກມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດັື່ງກື່າວຈະໄດ້ແບືງ່ ໃຫນ້ ັກຮຽນເອາົ ໄປແກ້ເປັນວຽກບາ້ ນແລ້ວສົງ່ື ໃຫ້ຄໃູ ນຊ່ວົື ໂມງ ຮຽນຖດັ ໄປ. 189

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິພາກທີ VII. ການປຽ່ື ນແປງຂອງວດັ ຖຍຸ ອ້ ນຄວາມຮອ້ ນ (Change of Matter due to Heat) ເວລາ 15 ຊວົື່ ໂມງ I. ຜົນຮບັ ທຕືີ່ ອ້ ງການ 1. ມາດຕະຖານດ້ານເນອ້ ໃນ ນກັ ຮຽນຕ້ອງມີຄວາມເຂ້ົາໃຈ: ມະໂນພາບກ່ຽື ວກບັ ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ອນຸ ຫະພມູ , ຂະບວນການ ປຽ່ື ນພະລງັ ງານເປນັ ຄວາມຮອ້ ນ, ມະໂນພາບພະລັງງານໃນ, ຂະບວນການປື່ຽນແປງພະລັງງານໃນ, ປະລິມານຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ປະລິມານຄວາມຮອ້ ນຈາເພາະ, ຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຮູບແບບການສື່ົງ ຄວາມຮ້ອນ, ການຢດຫດົ ຂອງວດັ ຖຸແຂງຕາມຄວາມຍາວ ແລະ ຕາມບລິມາດຍ້ອນຄວາມຮອ້ ນ, ການຢດ ຫົດຂອງວັດຖຸແຫວ ແລະ ການນາໃຊ້, ຂະບວນການປ່ຽື ນແປງພາວະຂອງທາດຕ່ືາງໆ, ຄວາມຮ້ອນແຝງ ແລະ ຄວາມຮອ້ ນແຝງຈາເພາະ. 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ັດ ພາຍຫັງຮຽນຈບົ ໃນພາກນີ້ແລ້ວ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງສາມາດ: ນິຍາມຄວາມຮ້ອນ ແລະ ອຸນຫະພມູ , ອະທິ ບາຍຂະບວນການປືຽ່ ນພະລງັ ງານເປັນຄວາມຮອ້ ນ, ສາມາດມະໂນພາບພະລັງງານໃນ ແລະ ຂະ ບວນ ການປຽື່ ນແປງພະລງັ ງານໃນ. ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່ືາງລະຫວາ່ື ງປະລິມານຄວາມ ຮ້ອນ ແລະ ປະລມິ ານຄວາມຮ້ອນຈາເພາະ, ຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຮບູ ແບບການສືົງ່ ຄວາມຮ້ອນຂອງວດັ ຖຸ, ຄວາມໝາຍການຢດຫົດຂອງວັດຖແຸ ຂງຕາມຄວາມຍາວ ແລະ ຕາມບລມິ າດຍ້ອນຄວາມຮອ້ ນ, ຄວາມ ແຕກຕືາ່ ງລະຫວາ່ື ງການຢດຫົດຂອງວດັ ຖຸແຫວ ແລະ ການຢດຫົດຂອງວດັ ຖຸແຂງ, ການຢດຫົດຂອງວັດຖຸ ດ້ວຍທດິ ສະດເີ ດນີ ເຄື່ອນໂມເລກນຸ , ການປຽື່ ນແປງພາວະຂອງທາດຕ່າື ງໆ ແລະ ຄວາມ ໝາຍຄວາມຮ້ອນແຝງ ແລະ ຄວາມຮ້ອນແຝງຈາເພາະ, ການປຽ່ື ນແປງພາວະຂອງທາດຕາື່ ງໆດວ້ ຍທິດ ສະດເີ ດີນເຄ່ອື ນໂມເລກຸນ. ນາໃຊ້ນຍິ າມ, ມະໂນພາບ ແລະ ສູດກຽ່ື ວກບັ ອຸນຫະພູມ, ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ປະລິມານ ຄວາມຮ້ອນຈາເພາະ, ສູດການຢດຫົດຕາມຄວາມຍາວ, ຕາມບລິມາດ ແລະ ການປຽື່ ນແປງພາວະຂອງ ທາດ ເພ່ອື ແກບ້ ດົ ຝຶກຫັດໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. 190

II. ສະມດັ ຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ພາກທີ VII ການປຽ່ື ນແປງຂອງວດັ ຖຍຸ ອ້ ນ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ ຄວາມຮອ້ ນ (Change of Matter ນັກຮຽນຕອ້ ງສາມາດ.... due to Heat) 1) ນິຍາມກື່ຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງຄວາມຮ້ອນ ແລະ ບດົ ທີ 24. ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ອນຸ ຫະພມູ (Heat ອນຸ ຫະພມູ ,ປະລິມານຟີຊິກ ພ້ອມຫົວໜ່ວື ຍທີ່ືສັນຍະລັກ and Temperature) 1. ຄວາມຮອ້ ນ ໃຫແ້ ກ່ຄື ວາມຮ້ອນ ແລະ ອຸນຫະພູມ. 2. ການປຽ່ື ນພະລງັ ງານເປນັ ຄວາມຮ້ອນ 2) ອະທິບາຍການພົວພັນລະຫວ່ືາງຄວາມຮ້ອນ ແລະ 3. ອຸນຫະພູມ ພະລັງງານ. 3) ຈາແນກຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວາື່ ງຄວາມຮ້ອນ ແລະ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ອນຸ ຫະພູມ ແລະ ບົດບາດຂອງພວກມນັ ຕື່ກັບການນາໃຊ້ ໃນເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. ບົດທີ 25. ພະລງັ ງານໃນ ແລະ ປະລິ ມານ 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງພະລັງງານໃນ. ຄວາມຮອ້ ນ (Internal Energy and 2) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່ືາງລະຫວາ່ື ງປະລິມານຄວາມຮ້ອນ Heat Quantity) ແລະ ປະລິມານຄວາມຮ້ອນຈາເພາະ. 1. ພະລັງງານໃນ 3) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງປະລິມານຄວາມຮອ້ ນ ແລະ 2. ການປຽ່ື ນແປງພະລງັ ງານໃນ ປະລິ ມານຄວາມຮ້ອນຈາເພາະ, ພ້ອມຫົວໜວ່ື ຍທືີ່ 3. ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ສັນຍະລັກໃຫ້ແກື່ພວກມັນ. ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນຈາເພາະ 4) ຂຽນສມົ ຜົນກື່ຽວກັບພະລັງງານໃນ ແລະ ປະລມິ ານ ຄວາມຮ້ອນ. ບົດທີ 26. ການສ່ືົງຄວາມຮອ້ ນ (Heat 1) ລະບຸລກັ ສະນະ ແລະ ຮບູ ແບບການສືງ່ົ ຄວາມຮ້ອນຂອງ Transfer) ວດັ ຖຸນາຄວາມຮ້ອນ ແລະ ວດັ ຖບຸ ່ນື າຄວາມຮອ້ ນ. 1. ຄນຸ ລກັ ສະນະຂອງການສືງ່ົ ຄວາມ 2) ອະທບິ າຍຂະບວນການສ່ືົງຄວາມຮ້ອນຈາກວັດຖຸທືມ່ີ ີ ຮອ້ ນ ອນຸ ຫະພມູ ສູງໄປຍັງວັດຖຸມີອຸນຫະພູມຕື່າກວື່າ, ການເພືີ່ມ 2. ຮບູ ແບບການສງ່ົື ຄວາມຮອ້ ນ ຂນ້ຶ ຂອງປະລິມານຄວາມຮ້ອນທ່ີວື ດັ ຖຸຮັບເອົາຈະຕ້ອງ 3. ອະທບິ າຍການສງືົ່ ຄວາມຮອ້ ນດວ້ ຍ ເທືາ່ົ ກັບປະລິມານຄວາມຮອ້ ນທືີ່ຫຸດລົງໃນວດັ ຖທຸ ື່ສີ ງືົ່ ໃຫ້. ທດິ ສະດເີ ດນີ ເຄອື່ ນໂມເລກນຸ 3) ສາ້ ງສູດສະແດງການພົວພັນລະຫວ່ືາງປະລມິ ານຄວາມ ຮອ້ ນທີວື່ ັດ ຖຸມອີ ຸນຫະພູມສູງກວືາ່ ສົື່ງໃຫ້ ແລະ ປະລິມານ ຄວາມຮອ້ ນທີ່ວື ດັ ຖຸມອີ ຸນຫະພມູ ຕາື່ ກວາ່ື ຮບັ ເອົາ. 191

ບົດທີ 27. ຄວາມຮອ້ ນກບັ ການຢດຫດົ ຂອງ 1) ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍການຢດຫົດຂອງວັດຖຍຸ ້ອນຄວາມ ວດັ ຖຸ (Heat and Expansion of ຮອ້ ນ ແລະ ປະລມິ ານຟີຊິກພອ້ ມຫົວໜວ່ື ຍທກື່ີ ່ືຽວຂອ້ ງ. Mater) 2) ຈາແນກຄວາມແຕກຕາ່ື ງລະຫວາ່ື ງການຢດຫົດຂອງວັດຖຸ 1. ການຢດຫດົ ຂອງວດັ ຖແຸ ຂງ ແຂງ ແລະ ຂອງວດັ ຖຸແຫວ. 2. ການຢດຫດົ ຕາມຄວາມຍາວ 3) ຈາແນກຄວາມແຕກຕາື່ ງລະຫວືາ່ ງການຢດຫົດຂອງວັດຖຸ 3. ການຢດຫດົ ຕາມບລມິ າດ ຕາມຄວາມຍາວ ແລະ ຕາມບລິມາດ. 4. ການພວົ ພນັ ລະຫວາ່ື ງສາປະສິດຢດ 4) ນາໃຊ້ຄະນິດສາດສາ້ ງສູດການພວົ ພັນລະຫວ່ືາງສາ ຫົດຕາມບລິມາດ ແລະ ສາ ປະສິດຢດຫົດຕາມຄວາມຍາວ ແລະ ຕາມບລິມາດ. ປະສດິ ຢດຫດົ ຕາມຄວາມຍາວ 5) ແຕມ້ ກຣາຟ ແລະ ອະທິບາຍ ກຣາຟການພົວພັນ 5. ການຢດຫດົ ຂອງວດັ ຖແຸ ຫວ ລະຫວາ່ື ງຄວາມຍາວກັບອຸນຫະພູມ ແລະ ບລມິ າດກັບ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 6. ການນາໃຊ້ການຢດຫດົ ອຸນຫະພມູ . 7. ອະທບິ າຍການຢດຫດົ ດວ້ ຍທດິ ສະດີ 6) ສນົ ທະນາຕົວຢື່າງກ່ຽື ວກັບການຢດຫດົ ຂອງວັດຖທຸ ືີ່ນາໃຊ້ ເດນີ ເຄອ່ື ນໂມເລກນຸ ໃນເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . ບົດທີ 28. ຄວາມຮອ້ ນກບັ ການປຽ່ື ນ ແປງພາວະ 1) ອະທິບາຍກ່ືຽວກບັ ການປຽ່ື ນແປງພາວະຂອງທາດ ເມື່ອ ຂອງທາດຕື່າງໆ (Heart and State ວດັ ຖຮຸ ັບ ຫ ຄາຍຄວາມຮອ້ ນ ອຸນຫະພູມຂອງວດັ ຖຈຸ ະ of Matter Changes) ປື່ຽນແປງ ແລະ ເມ່ືອອຸນຫະພມູ ປ່ຽື ນແປງຮອດຈຸດ 1. ຂະບວນການປຽ່ື ນແປງພາວະຂອງ ອຸນຫະພມູ ໃດໜ່ຶືງແລ້ວວດັ ຖຸຈະປືຽ່ ນພາວະເຊ່ືັນ: ຈາກ ທາດຕາື່ ງໆ ພາວະແຂງເປັນແຫວເອນ້ີ ວື່າ ການຫອມແຫວ, ຈາກແຫວ 2. ຄວາມຮອ້ ນແຝງ ເປັນອາຍເອີ້ນວາ່ື ການລະເຫີຍອາຍ, ຈາກອາຍເປນັ ແຫວ 3. ຄວາມຮອ້ ນແຝງຈາເພາະ ເອີ້ນວືາ່ ການທອ້ ນອາຍ ຫ ການເປັນແຫວ, ຈາກແຫວ 4. ອະທບິ າຍການປຽ່ື ນແປງພາວະຂອງ ເປັນແຂງ ເອນ້ີ ວ່າື ການກ້າມ. ທາດຕາື່ ງໆດວ້ ຍທດິ ສະດເີ ດນີ ເຄອ່ື ນ 2) ອະທບິ າຍ ແລະ ຈາແນກລະຫວ່ືາງຄວາມຮ້ອນແຝງ ແລະ ໂມເລກຸນ ຄວາມຮ້ອນແຝງຈາເພາະ. 3) ນາໃຊທ້ ິດສະດເີ ດີນເຄອ່ື ນໂມເລກນຸ ເພື່ອອະທບິ າຍການ ປື່ຽນແປງພາວະຂອງທາດ. 192