ຟີຊິກສາດ ມ.5 (PhysicsM5_eesdpw)

2022 ສວສ ສະຫ

ຫງວນລິຂະສດິ

ຄ່ມູ ືຄູ ຟີຊິກສາດ ຊນ້ັ ມັດທະຍົມສຶກສາປີທີ 5 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ຫຸມພນັ ຂນັ ທະວີ ຄາໍ ເຜຍີ ໄຊຍະວງົ ສອນສກັ ສດິ ບນຸ ມາ ສາຍຄາໍ ພມົ ມະທັດ ຄໍາຫຼ້າ ຂນັ ທະວີ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ທປີ່ ຶກສາ: ທອງລຸນ ວິໄລທອງ Zehra Zaheer ກວດແກ້ໂດຍ: ອທຸ ິດ ທບິ ມະນີ ເພັດສະໝອນ ສບີ ຸນເຮອື ງ ຫຸມພັນ ຂນັ ທະວີ ພມິ ເຂ້ົາໜ້າໂດຍ: ຈັນທະລາ ພິລົມລາສກັ ກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາ ສະຖາບັນຄ້ົນຄວ້າວິທະຍາສາດການສກຶ ສາ 2022

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄາໍ ນາໍ ປມ້ັຶ ຄູ່ມືຄູວິຊາຟຊີ ິກສາດຊັນ້ ມດັ ທະຍົມປທີ ີ 5 ໄດ້ັພັດທະນາຂ້ຶນ ເພູ່ອື ຊວູ່ ຍໃຫ້ັຄສູ າມາດນໍາໄປຈັດການ ຮຽນການສອນໃຫັ້ດີຂັຶນ້ ແລະ ພະຍາຍາມຊອກຫາການປັບປຸງການສູ່ົງຄວາມຮໃ້ຶ ນການສອນໃຫຶ້ມີຄຸນນະ ພາບຢູໃ່ ນປະເທດລາວ ເພູ່ືອນາໄປສູ່ຜນົ ຮັບການຮຽນຮ້ຶດຂີ ຶນ້ ກວາູ່ ເກົູ່າ ຊງູ່ ເປນັ ທີ່ຄູ າດຫວັງວ່າູ ຈະຫັນປູ່ຽນໄປ ສກູ່ ານເພູີ່ມຂຶ້ນຂອງການຈ້ຶາງງານດ້ວຶ ຍການພັດທະນານັກຮຽນໃນສະຕະວດັ ທີ 21 ໃຫເ້ຶ ປນັ ຜ້ຶນາ, ຜຶປ້ ະກອບ ການ ແລະ ກາມະກອນທູ່ີມີຄນຸ ນະພາບໃນອະນາຄົດ. ການອອກແບບກິດຈະກາໍ ໃນປຶັມ້ ຄູ່ມືຄູ ແມູນ່ ຕັອ້ ງການປບັ ປຽູ່ ນວທິ ກີ ານສອນແບບຄເປນັ ໃຈກາງໄປສູ່ ວິທກີ ານສອນແບບເອົາຜ້ຶຮຽນເປັນໃຈກາງ, ປ້ັຶມຄູມ່ ແື ມູ່ນການລວມເອົາຍດຸ ທະສາດການສອນຕາູ່ ງໆ ເພ່ືູອ ດງດດ ແລະ ກະຕຶຸ້ນຈດິ ໃຈໄວໜູມຸ່ ໃຫມັ້ ຄີ ວາມຢາກຮ້ຶ, ຈິນຕະນາການເພ່ືູອພັດທະນາ, ແນວຄິດແບບວິພາກ, ປະດິດສ້ຶາງ, ນະວດັ ຕະກາໃໝູ່ ແລະ ສາ້ຶ ງສນັ ໃໝູ່ ເພູອື່ ຕອບສະໜອງໃນທາງບວກໃຫຶ້ແກູ່ສະພາບການ ຕວົ ຈິງ. ແທຈຶ້ ງິ ແລວ້ຶ , ປ້ັມຶ ຄູ່ມືນຶ້ີໄດ້ັຕອບສະໜອງໂດຍກງົ ໃຫແ້ຶ ກ່ຄູ ທັງໝດົ , ມນັ ຍັງໄດຖ້ຶ ກື ອອກແບບ ສາລັບ ນກັ ຮຽນໜຸູມ່ ແລະ ຜອ້ຶ າວຸໂສ, ຜຶທ້ ່ຕູີ ອຶ້ ງການຢາກປ່ຽູ ນແປງໄປໃນທາງທພູ່ີ ວກເຂົາຄດິ ແລະ ວທິ ທີ ູພ່ີ ວກ ເຂາົ ເບິງູ່ ສິູ່ງຕູ່າງໆ ແລະ ແກຶໄ້ ຂບັນຫາ. ມັນໄດ້ຶຖືກອອກແບບມາເພູ່ືອພັດທະນາທັງສອງຢູ່າງຄທື າງດຶາ້ ນ ວຊິ າການ ແລະ ດ້າຶ ນທັກສະຂອງນກັ ຮຽນ, ເພືອູ່ ຮບັ ປະກັນວ່າູ ພວກເຂາົ ຈະມີຄວາມພຶ້ອມ ສາລັບກາລັງ ແຮງງານ. ປຶັ້ມເຫັ້ມນັ້ຄີ ົງປາສະຈາກຂໍັ້ຂາດຕົກບົກພ່ອູ ງບາງປະການບ່ໍູໄດ້.ັ ສະນັນ້ , ເພູ່ືອຊູວ່ ຍເຮັດໃຫ້ັເນ້ືັອໃນຂອງ ປມ້ຶັ ຫົວນ້ີັສົມບນູ ກວາູ່ ເກົູ່າ, ຂໃໍ ຫັ້ຜັຊູ້ ົມໃຊັ້ ກໍຄືຜູ້ທັ ີູ່ໄດອ້ັ າູ່ ນປຶັ້ມຫົວນີ້ັ ຖັ້າເຫັນເນັື້ອໃນໃດບແູ່ໍ ທດເໝາະ ຫື ຜິດພາດປະການໃດ ກະລຸນາສ່ົງູ ຄໍາຕິຊົມໄປຍັງ ສະຖາບັນຄົ້ັນຄວ້ັາວທິ ະຍາສາດການສຶກສາ ເພູ່ືອເປັນຂມ້ັໍ ູນ ອ້ັາງອີງໃຫ້ັແກກູ່ ານປັບປຸງແກ້ັໄຂ້ັໃນໂອກາດຕໍູ່ໄປ. ສະຖາບັນຄ້ັົນຄວ້ັາວິທະຍາສາດການສກຶ ສາ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ສາລະບານ ພາກທີ I. ການເຄ່ືອນທື່ີ (Kinematics) .............................................................................. 1 ບດົ ທີ 1 ເປີດຫົວເລື່ອງ (Introduction) ..................................................................................6 ບດົ ທີ 2 ການເຄື່ອນທ່ຊີື ່ືສະໝ່ືາສະເໝີ (Uniform Linear Motion).............................................15 ບົດທີ 3 ການເຄື່ອນທຊ່ີື ື່ປຽ່ື ນແປງສະໝ່າື ສະເໝີ (Non-Uniform Linear Motion) .........................27 ບົດທີ 4 ການເຄ່ືອນທ່ືີໂຄ້ງ ແລະ ການເຄອື່ ນທືີ່ມົນ (Projectile and Circular Motions)..................37 ບດົ ທີ 5 ຕົວຢືາ່ ງການແກ້ບົດເລກການເຄ່ືອນທ່ຂືີ ອງວັດຖຸ..........................................................45 ພາກທີ II. ຄວາມແຮງເດີນເຄື່ອນ (Dynamics) ................................................................. 46 ບົດທີ 6 ຄວາມແຮງ (Force) .............................................................................................50 ບົດທີ 7 ກົດເກນນິວເຕິນ (Newton’s Laws).........................................................................55 ບົດທີ 8 ຄວາມແຮງດຶງດດູ ແລະ ຄວາມແຮງຫົດຢດ (Attractive and Elastic Forces) ...................65 ບດົ ທີ 9 ຄວາມແຮງຮກຸ ຖູ ແລະ ຄວາມແຮງເຂ້າົ ສູນ (Friction and Centrifugal Forces) ................74 ພາກທີ III. ການເຄອ່ື ນທແີ່ື ບບຕາ່ື ງໆຂອງວດັ ຖຸ (Different Types of Motion) ........................ 84 ບົດທີ 10 ການເຄື່ອນທືຂີ່ ອງວດັ ຖຕຸ າມໜ້າພຽງນອນ (Horizontal Motion)..................................89 ບົດທີ 11 ການເຄ່ືອນຂອງວດັ ຖທຸ ຕ່ືີ າມລວງຕັ້ງ (Vertical Motion).............................................94 ບົດທີ 12 ການເຄື່ອນທືຂ່ີ ອງວດັ ຖຸເທງິ ພ້ນອຽງ (Motion on incline plate) ...................................99 ບດົ ທີ 13 ການເຄ່ືອນທ່ີືຂອງລະບົບວດັ ຖຸ (Motion of the Matter System) ................................105 ບດົ ທີ 14 ການເຄື່ອນທື່ີຂອງວັດຖທຸ ່ືີຖກແກວ່ືງຕາມລວງນອນ ແລະ ຕາມລວງປະກອບກັບລວງນອນເປນັ ມຸມໃດໜືຶ່ງ (Horizontal Throwing Motion).......................................................112 ບົດທີ 15 ການເຄ່ືອນທີືມ່ ົນສະເໝີ (Circular Motion)...........................................................119 ພາກທີ IV. ສະຖິດສາດ (Statics) ................................................................................ 125 ບດົ ທີ 16 ໂມມງັ ຄວາມແຮງ ແລະ ຄວາມດຸນດຽື່ ງຂອງວັດຖຸ (Moment of Force and Equilibrium) 129 ບດົ ທີ 17 ຄວາມດຸນດື່ຽງຂອງວັດຖທຸ ່ືີບ່ມື ີແກນປິື່ນ ແລະ ມແີ ກນປິື່ນເຄອື່ ນທີື່ (Equilibrium with and without Rotation Axis).................................................................................141 ບົດທີ 18 ຄວາມແຮງແຝດ (Couple Forces) ......................................................................148 ພາກທີ V. ແຮງງານ ແລະ ພະລງັ ງານ (Work and Energy) .............................................. 154 ບດົ ທີ 19 ແຮງງານ ແລະ ກາລັງ (Work and Power) ............................................................158 ບດົ ທີ 20 ພະລັງງານເດີນເຄື່ອນ (Kinetic Energy)...............................................................165 ບດົ ທີ 21 ພະລັງງານທ່ືາຕ້ັງ ແລະ ພະລງັ ງານກນົ ຈັກ (Potential Energy and mechanical Energy) 171 i

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິພາກທີ VI. ປະລິມານເດນີ ເຄ່ືອນ (Momentum) ............................................................. 177 ບດົ ທີ 22 ປະລິມານເດີນເຄ່ືອນ (Momentum) ....................................................................180 ບດົ ທີ 23 ການເຄອື່ ນທື່ີດ້ວຍຄວາມແຮງປະຕິກິລຍິ າ (Motion Under Reaction Force)..................186 ພາກທີ VII. ການປຽ່ື ນແປງຂອງວດັ ຖຸຍອ້ ນຄວາມຮອ້ ນ (Change of Matter due to Heat) ....... 190 ບດົ ທີ 24 ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ອນຸ ຫະພມູ (Heat and Temperature) ..........................................195 ບດົ ທີ 25 ພະລັງງານໃນ ແລະ ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນ (Internal Energy and Heat Quantity)........200 ບົດທີ 26 ການສົ່ືງຄວາມຮອ້ ນ (Heat Transfer) ...................................................................206 ບົດທີ 27 ຄວາມຮ້ອນກັບການຢດຫົດຂອງວດັ ຖຸ (Heat and Expansion of Matter).....................212 ບົດທີ 28 ຄວາມຮ້ອນກບັ ການປື່ຽນແປງພາວະຂອງທາດຕື່າງໆ (Heat and State of Matter Changes) ..................................................................................................................221 ii

ພາກທີ I. ການເຄອ່ື ນທີື່ (Kinematics) ເວລາ 11 ຊ່ວົ ໂມງ I. ຜນົ ຮບັ ທຕ່ີື ອ້ ງການ2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 1. ມາດຕະຖານດ້ານເນອ້ ໃນ ນັກຮຽນຕ້ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ືຽວກັບການເຄ່ືອນທີ່ືປະເພດຕ່ືາງໆທີື່ສັງເກດໄດ້ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ, ນາໃຊ້ຄະນິດສາດສະແດງການພົວພັນລະຫວື່າງບັນດາປະລິມານຟີຊິກ, ອະທິບາຍ ຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວື່າງການເຄື່ອນທືີ່ ແລະ ບ່ືເຄືອ່ ນທ,ືີ່ ສນົ ທະນາກ່ຽວກບັ ການເຄ່ືອນທ່ີືໃນຊີວິດປະຈາ ວັນ. 2. ມາດຕະຖານການປະຕບິ ດັ ພາຍຫັງຮຽນຈົບພາກນແີ້ ລ້ວ, ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດ 1) ປຽບທຽບຮູບຮ່ືາງ, ຂະໜາດ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງເມັດວັດຖຸ ແລະ ວັດຖຸ. ອະທິບາຍວິທີ ສ້າງລະບົບເມັດປະສານ ແລະ ແກນເຄົາ້ ອ້າງອີງເພື່ອໃຊ້ໃນການການົດທ່ີືຕັ້ງຂອງວັດຖຸກາ ລັງເຄື່ອນທີື່. ນາໃຊ້ລະບົບແກນເຄົ້າອ້າງອີງ ແລະ ເມັດປະສານເພື່ອແກ້ບົດເລກກ່ືຽວກັບ ການເຄ່ືອນທ່ໃືີ ນປຶມ້ ແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. 2) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍກ່ືຽວກັບທີື່ຕັ້ງ, ເວລາ, ໄລຍະທາງ, ໄລຍະຫື່າງ, ຄວາມໄວ ແລະ ສັນຍະລັກທີ່ືກ່ືຽວຂ້ອງກັບການເຄື່ອນທີື່ຊ່ືສະໝ່ືາສະເໝີຂອງວັດຖຸ ດ້ວຍການສົນທະນາ ເປັນກຸື່ມ. ທົດລອງກ່ືຽວກັບການເຄ່ືອນທີື່ຊື່ສະໝ່ືາສະເໝີ. ແຕ້ມເສັ້ນສະແດງການພົວພັນ ລະຫວືາ່ ງໄລຍະທາງກບັ ເວລາ ເພອື່ ຊອກຫາຄວາມໄວຂອງການເຄື່ອນທຊ່ີື ສື່ ະໝືາ່ ສະເໝ.ີ 3) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຄວາມໄວສະເລື່ຍ ແລະ ຄວາມເລັ່ືງຂອງການເຄ່ືອນທີ່ືຊ່ືປື່ຽນແປງ ສະໝື່າສະເໝີ ໂດຍນາໃຊ້ເຕັກນິກແບບດາວກະຈາຍ (star bursting). ນາໃຊ້ທິດສະດີ, ສົມຜົນ ແລະ ເສັ້ນສະແດງເຂົ້າໃນການແກ້ບົດເລກກ່ືຽວກັບການເຄື່ອນທີ່ືຊ່ືປື່ຽນແປງສະ ໝ່ືາສະເໝີ. ແກ້ບົດເລກກື່ຽວກັບການເຄື່ອນທີື່ຊື່ປື່ຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນໂດຍນາໃຊ້ສູດ ແລະ ນາໃຊ້ເສັ້ນສະແດງການພົວພັນລະຫວ່ືາງ ໄລຍະຫ່າື ງກບັ ເວລາ ແລະ ລະຫວາື່ ງຄວາມໄວກບັ ເວລາ. 4) ສ້າງແຜື່ນພາບອະທິບາຍການເຄື່ອນທີື່ໂຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທີ່ືມົນ, ຄວາມແຕກຕ່ືາງ ລະຫວື່າງ: (1) ການເຄື່ອນທີ່ືມົນສະເໝີກັບການເຄ່ືອນທີ່ືມົນປື່ຽນແປງສະໝື່າສະເໝີ, (2) ທດິ ການເຄ່ືອນທ່ກີື ບັ ທິດຂອງເວັກເຕີຄວາມໄວພາກສວື່ ນຂອງການເຄ່ືອນທີໂ່ື ຄ້ງ, (3) ການ ເຄ່ືອນທີ່ືຊຶື່ງເກີດຂຶ້ນໃນຕົວຈິງຊີວິດປະຈາວັນ ແລະ ການນາໃຊ້. ສາທິດການເຄື່ອນທີື່ໂຄງ້ ແລະ ການເຄອື່ ນທ່ືີມົນໂດຍນາໃຊ້ອຸປະກອນທືີ່ຫາໄດ້ໃນທ້ອງຖ່ິືນ/ກັບທີື່. ສະເໜີແນວທາງ ໃນການພັດທະນາດ້ານການກິລາໂດຍນາໃຊ້ມະໂນພາບກ່ືຽວກັບການເຄື່ອນທີ່ືໂຄ້ງ. ແກ້ ບົດເລກກ່ືຽວກັບການເຄ່ືອນທີື່ໂຄ້ງ ແລະ ການເຄື່ອນທີ່ືມົນ ໂດຍໃຊ້ສູດຄິດໄລື່ຄວາມເລື່ັງ ແລະ ສມົ ຜົນການເຄອ່ື ນທປ່ືີ ຽື່ ນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ. 1

5) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ, ນິຍາມ ແລະ ຫັກການຂອງການເຄື່ອນທີື່ຊ່ືສະໝ່ືາສະເໝີ, ການ ເຄື່ອນທີື່ຊ່ືປ່ືຽນແປງສະໝື່າສະເໝີ, ການເຄື່ອນທີື່ໂຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທີ່ືມົນໂດຍໃຊ້ ແຜ່ືນພາບ. ແກ້ບົດເລກເປັນກຸ່ືມໂດຍໃຊ້ສູດ ແລະ ສົມຜົນການເຄ່ືອນທີື່ຊື່ສະໝ່ືາສະເໝີ, ການເຄ່ອື ນທືຊີ່ ປື່ ື່ຽນແປງສະໝາື່ ສະເໝີ, ການເຄື່ອນທ່ໂືີ ຄ້ງ ແລະ ການເຄື່ອນທື່ີມົນ. II. ສະມດັ ຖະພາບດາ້ ນການຮຽນ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນ ນັກຮຽນຕ້ອງສາມາດ.... ພາກທີ I. ການເຄືອ່ ນທື່ີ (Kinematics) 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍການເຄອ່ື ນທືີ່ກົນລະສາດ ແລະ ບດົ ທີ 1. ເປດີ ຫວົ ເລື່ອງ (Introduction) ເສນ້ັ ໂຄຈອນຂອງການເຄ່ືອນທ່ີື. 1. ການເຄອື່ ນທີ່ື 2. ເມດັ ວດັ ຖຸ 2) ອະທິບາຍມະໂນພາບກື່ຽວກັບການເຄື່ອນທ່ຂືີ ອງວດັ ຖ.ຸ 3. ການເຄອື່ ນທຍ່ີື າ້ ຍຂະໜານ 3) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງການເຄ່ືອນທ່ຍືີ ້າຍຂະໜານ, 4. ການການດົ ທຕີື່ ັ້ງຂອງວັດຖຸ 5. ການການດົ ເວລາ ຈາແນກຄວາມແຕກຕາ່ື ງລະຫວ່າື ງການເຄື່ອນທືີຍ່ ້າຍຂະ ໜານກບັ ການເຄອ່ື ນທ່ແີື ບບອນ່ື ໆ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບດົ ທີ 2. ການເຄອ່ື ນທຊີື່ ສ່ື ະເໝີ (Linear 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງປະລິມານຟຊີ ິກ ແລະ ຫວົ Motion) ໜືວ່ ຍຂອງມັນທີສື່ ັນຍະລກັ ໃຫ້ແກກື່ ານເຄືອ່ ນທື່ຊີ ື່ສະໝ່ືາ ສະເໝຂີ ອງວດັ ຖ.ຸ 1. ຄວາມໄວການເຄອ່ື ນທ່ີືຊສ່ື ະເໝີ 2. ສົມຜົນ ແລະ ເສນັ້ ສະແດງການ 2) ວິເຄາະການພົວພັນລະຫວາ່ື ງປະລິມານຟີຊກິ ຕືາ່ ງໆ ແລະ ຫວົ ໜື່ວຍຂອງພວກມັນໃນການເຄອ່ື ນທີື່ຊ່ືສະໝ່ືາ ເຄ່ືອນທຊີື່ ສ່ື ະເໝີ ສະເໝີ. 3. ລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງການ 3) ອະທບິ າຍມະໂນພາບກ່ຽື ວກບັ ຄວາມໄວຂອງການເຄື່ອນ ເຄອ່ື ນທີື່ ທຊ່ືີ ສ່ື ະໝືາ່ ສະເໝພີ ້ອມວທິ ີສະແດງໃນຮບູ ແບບເວັກເຕີ 4. ການສງັ ລວມຄວາມແຮງ ແລະ ຂະໜາດຂອງມັນ. 4) ອະທບິ າຍຕວົ ຢ່ືາງການເຄື່ອນທ່ຊືີ ່ສື ະໝ່ືາສະເໝທີ ີືເ່ ກີດ ຂນ້ຶ ໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. 2

ບົດທີ 3. ການເຄ່ອື ນທຊີ່ື ່ືປຽື່ ນແປງສະໝາ່ື 1) ອະທິບາຍມະໂນພາບຄວາມໄວທັນທີ, ຄວາມໄວສະເລື່ຍ ສະເໝີ (Non-Linear Motion) ແລະ ຄວາມເລັື່ງຂອງການເຄ່ືອນທີື່ຊື່ປ່ືຽນແປງສະໝື່າສະ ເໝ.ີ 1. ຄວາມໄວສະເລຍ່ື ແລະ ຄວາມ ໄວທນັ ທີ 2) ນິຍາມຄວາມເລັື່ງໃນຮບູ ແບບເວກັ ເຕີ ແລະ ຂະໜາດ. 3) ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່ືາງລະຫວ່ືາງການເຄື່ອນທີ່ືຊື່ສະໝ່ືາ 2. ຄວາມເລງັ່ື 3. ເສ້ັນສະແດງການພວົ ພນັ ສະເໝີ ແລະ ການເຄອື່ ນທີຊ່ື ປ່ື ່ືຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ. 4) ອະທິບາຍມະໂນພາບ ແລະ ປະລິມານຟີຊິກທີ່ືສັນຍະລັກ ລະຫວາ່ື ງຄວາມໄວກບັ ເວລາ 4. ເສັ້ນສະແດງການເຄອ່ື ນທຊີື່ ່ື ໃຫ້ແກື່ການຕົກຕາມລາພັງໂດຍໃຊ້ທິດສະດີການເຄ່ືອນທ່ີື ແລະ ການທດົ ລອງ. ສະເໝີ ແລະ ປຽ່ື ນແປງສະໝາ່ື 5) ອະທິບາຍຄຸນລັກສະນະການຕົກຕາມລາພັງ ແລະ ນິຍາມ ສະເໝີ ກຽ່ື ວກບັ ຄວາມເລງ່ືັ ດງຶ ດດູ (g). 5. ການຕກົ ຕາມລາພງັ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບົດທີ 4. ການເຄອື່ ນທໂີ່ື ຄງ້ ແລະ ການ 1) ນິຍາມກື່ຽວກບັ ການເຄື່ອນທ່ີືໂຄ້ງ. ເຄ່ອື ນທມືີ່ ົນ (Projectile and 2) ວເິ ຄາະສົມຜົນຄວາມໄວຕາມລວງຂະໜານ ແລະ ລວງຕ້ງັ Circular Motions) ສາກກບັ ລວງເຄອ່ື ນທີ່.ື ວິເຄາະການພົວພັນລະຫວ່ືາງທິດ 1. ການເຄອ່ື ນທໂ່ີື ຄງ້ ການເຄື່ອນທ່ກືີ ັບທິດທາງຄວາມໄວພາກສວື່ ນໃນການ 2. ການເຄອື່ ນທມືີ່ ນົ ເຄອ່ື ນທີໂ່ື ຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທີືມ່ ນົ . 3) ຂຽນສົມຜນົ ໄລຍະທາງ, ສົມຜົນຄວາມໄວ ແລະ ສມົ ຜນົ ຄວາມເລືັ່ງຂອງການເຄືອ່ ນທໂື່ີ ຄ້ງ. 4) ອະທິບາຍການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງຄວາມໄວ ແລະ ຄວາມ ເລືງັ່ ຂອງການເຄື່ອນທ່ໂີື ຄ້ງ. 5) ນຍິ າມກຽ່ື ວກບັ ການເຄ່ອື ນທີື່ມົນສະເໝີ. 6) ອະທບິ າຍປະລິມານຟຊີ ິກ ແລະ ຫົວໜື່ວຍທື່ສີ ນັ ຍະລັກໃຫ້ ແກກ່ື ານເຄ່ືອນທືີມ່ ົນ (ໄລຍະທາງ, ຄວາມໄວຊ່ື, ຄວາມໄວ ມຸມ, ເວລາຮອບວຽນ...). 7) ວເິ ຄາະການພວົ ພັນລະຫວ່ືາງຄວາມໄວຊື່ ແລະ ຄວາມໄວ ມຸມ. 8) ວເິ ຄາະທດິ ທາງຄວາມເລັງ່ື ເຂົາ້ ສູນ ແລະ ສູດຄິດໄລື່. 9) ສົນທະນາກືຽ່ ວກັບນຍິ າມຂອງການເຄື່ອນທີມື່ ົນປືຽ່ ນແປງ ສະໝາ່ື ສະເໝ.ີ 3

ບດົ ທີ 5. ຕວົ ຢາື່ ງການແກບ້ ດົ ເລກການ 1) ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ, ນຍິ າມ ແລະ ຫັກການການເຄອື່ ນ ເຄືອ່ ນທຂ່ືີ ອງວດັ ຖຸ ທື່ີຊື່ສະໝາ່ື ສະເໝີ, ນາໃຊ້ສູດ ແລະ ສມົ ຜນົ ການເຄອື່ ນທື່ີ ຊ່ືສະໝາື່ ສະເໝີແກບ້ ົດຝຶກຫດັ . 2) ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ, ນິຍາມ ແລະ ຫກັ ການການເຄືອ່ ນ ທຊ່ີື ື່ປ່ືຽນແປງສະໝ່າື ສະເໝີ, ນາໃຊ້ສູດ ແລະ ສມົ ຜນົ ການ ເຄື່ອນທຊື່ີ ື່ປຽື່ ນແປງສະໝື່າສະເໝີແກບ້ ົດຝກຶ ຫັດ. 3) ສົນທະນາກື່ຽວກບັ ຄວາມໝາຍ, ນຍິ າມ ແລະ ຫັກການ ຂອງການເຄືອ່ ນທີືມ່ ນົ ສະເໝີ, ນາໃຊສ້ ູດ ແລະ ສົມຜົນ ການເຄື່ອນທມ່ືີ ົນເພອື່ ແກບ້ ົດຝກຶ ຫດັ . 4) ທດົ ສອບຄວາມເຂ້ົາໃຈກ່ືຽວກບັ ມະໂນພາບ, ນຍິ າມ ແລະ ຫັກການຂອງການເຄ່ືອນທ່ີືໂຄງ້ ໂດຍນາໃຊສ້ ດູ ແລະ ສົມ ຜນົ ຂອງການເຄ່ືອນທໂ່ີື ຄງ້ ເພອ່ື ແກ້ບົດຝຶກຫັດ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ III. ແຜນການຈັດການຮຽນການສອນ ໃນພາກນີ້ປະກອບດ້ວຍເນ້ອໃນຕົ້ນຕກ່ືຽວກັບການເຄ່ືອນທີ່ືໂດຍແບ່ືງອອກເປັນ 4 ບົດ ໄດ້ແກື່ບົດ ເປີດຫົວເລື່ອງ, ການເຄື່ອນທີື່ຊື່ສະເໝີ, ການເຄື່ອນທີື່ຊ່ືປື່ຽນແປງສະໝື່າສະເໝີ ແລະ ການເຄ່ືອນທີື່ໂຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທ່ືີມນົ . ບດົ ທີ 1. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ຮຽນກ່ືຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງການເຄ່ືອນທ່ືີ, ມະໂນພາບກ່ືຽວກັບເມດັ ວັດຖຸ, ການເຄື່ອນທື່ຍີ ້າຍຂະໜານ, ວິທກີ ານົດທຕ່ີື ງັ້ ຂອງວດັ ຖຸເຄື່ອນທີໂື່ ດຍໃຊລ້ ະບົບອ້າງອງີ ແລະ ວິທກີ ານການດົ ເວລາຂອງການເຄ່ືອນທ.່ືີ ບົດທີ 2. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສກຶ ສາຄວາມໝາຍຂອງໄລຍະເຄ່ືອນຍ້າຍ, ໄລຍະຫ່ືາງ, ຄວາມໄວຂອງການ ເຄືອ່ ນທື່ີຊື່ສະເໝີ. ວເິ ຄາະການພົວພັນລະຫວາ່ື ງປະລິມານຟີຊກິ ສາດຕາມສົມຜົນ ແລະ ສດູ ຕາ່ື ງໆ, ອະທບິ າຍລັກສະນະທຽບຖານຂອງການເຄື່ອນທ່ື,ີ ວທິ ກີ ານສງັ ລວມ ແລະ ແຍກ ຄວາມໄວໃນຮບູ ເວກັ ເຕີ ແລະ ໃນຮບູ ປະລິມານບມ່ື ທີ ິດ. ບດົ ທີ 3. ນັກຮຽນຈະໄດ້ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງການເຄອື່ ນທືຊີ່ ປ່ື ່ຽື ນແປງສະໝື່າສະເໝ,ີ ຄວາມ ໝາຍກຽື່ ວກັບຄວາມໄວ, ຄວາມເລັງື່ ຂອງການເຄືອ່ ນທ່ີືຊື່ປື່ຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ ແລະ ການ ຕົກຕາມລາພັງ. ວເິ ຄາະການພວົ ພນັ ລະຫວ່າື ງໄລຍະເຄື່ອນຍ້າຍ ແລະ ເວລາ, ລະຫວ່າື ງ ຄວາມໄວ ແລະ ເວລາໂດຍໃຊເ້ ສນັ້ ສະແດງ. ບດົ ທີ 4. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ສົນທະນາສຶກສາຄວາມໝາຍການເຄືອ່ ນທືໂ່ີ ຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທມີື່ ນົ . ວເິ ຄາະທິດທາງ, ຂະໜາດຂອງຄວາມໄວ ແລະ ຄວາມເລື່ັງຂອງການເຄອ່ື ນທ່ໂີື ຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ືອນທືມ່ີ ົນ. ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ວິເຄາະຄວາມແຕກຕ່ືາງລະຫວ່ືາງອງົ ປະກອບຂອງຄວາມ ໄວ ແລະ ຄວາມເລ່ືັງໃນການເຄອ່ື ນທືີ່ໂຄງ້ ແລະ ໃນການເຄືອ່ ນທີື່ມົນ. 4

5 2022 ສວສ ສະຫງວນ ິລຂະສິດ ແຜນວາດສະຫບຸ ຫຍກ້ ຽ່ື ວກບັ ພາກການເຄ່ອື ນທື່ີ

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບດົ ທີ 1 ເປດີ ຫວົ ເລອື່ ງ (Introduction) ເວລາ 2 ຊວືົ່ ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພ່ືອໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍມະໂນພາບກື່ຽວກັບການເຄ່ືອນທື່ີ ແລະ ການຢດຸ ນິງ້ , ການເຄື່ອນທີກື່ ົນຈັກ, ເມດັ ວດັ ຖຸ, ລັກສະນະຂອງການເຄ່ືອນທືີ່ຍາ້ ຍຂະໜານ, ລະບົບອ້າງອງີ ແລະ ຈດຸ ເຄົ້າເວລາ. 2) ການົດທີຕື່ ງັ້ ຂອງວດັ ຖຸເຄ່ືອນທື່ໃີ ນລະບບົ ອ້າງອີງທໃ່ືີ ຫກ້ ື່ອນ. ນາໃຊ້ລະບົບເສ້ັນເຄ້ົາຕັ້ງສາກ ແລະ ລະບົບເມດັ ປະສານແກ້ບດົ ຝກຶ ຫັດໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. 2. ເນອ້ ໃນ - ການເຄ່ືອນທີ່ືມີຫາຍຮູບແບບ ເຊນ່ືັ : ການເຄອື່ ນທືຊີ່ ື່ສະເໝ,ີ ການເຄ່ືອນທື່ີຊ່ປື ຽື່ ນແປງສະເໝ,ີ ການເຄື່ອນທືໂ່ີ ຄ້ງ, ການເຄ່ືອນທີື່ມນົ , ການເຄື່ອນທືປ່ີ ິ່ືນ, ການສືັ່ນໄກວ... - ການເຄື່ອນທືີ່ຍ້າຍຂະໜານ; - ການການົດທີື່ຕັງ້ ຂອງວັດຖຸ; - ການການົດເວລາ. 3. ສືກ່ ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປຶ້ມຄືູ່ມຄູ, ປ້ຶມແບບຮຽນ, ບນັ ທດັ , ແຜນື່ ເຈ້ຍນ້ອຍ (A4 ແບ່ືງເປັນ 4 ສວື່ ນ), ຊຸດ ອປຸ ະກອນຈາລອງລະບົບສຸລຍິ ະ (ຖາ້ ມ)ີ ແລະ ສ່ືການສອນຕ່ືາງໆທືີ່ກ່ືຽວຂ້ອງ. 4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກິດຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ືົ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອື່ ກວດຄນຄວາມຮູ້ຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນັກຮຽນກ່ຽື ວກບັ ການ ເຄືອ່ ນທີ່ື ແລະ ປະລິມານຟີຊິກທີ່ືສນັ ຍະລັກໃຫ້ແກ່ກື ານເຄ່ອື ນທືີ່. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ອະທບິ າຍຫວົ ໜວື່ ຍຂອງ ປະລິມານຟຊີ ິກກ່ຽື ວກັບການເຄ່ືອນທີື່. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປຶມ້ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຄດິ ເອງ-ສົນທະນາເປັນຄູ-ແລກປຽື່ ນບດົ ຮຽນ ເປັນວທິ ີການສອນ. ກ່ືອນອ່ນື ຄູແນະນາຕົນເອງ, ແນະນາວິຊາຮຽນ ແລະ ວທິ ີການປະເມນີ ຜົນ. ໃຫ້ນກັ ຮຽນທວນຄນ ບດົ ຮຽນເກົື່າ (ມ.1) ດວ້ ຍການຕອບຄາຖາມຕ່ໄື ປນ:້ີ 1) ການເຄື່ອນທີ່ື ແລະ ການຢຸດນິ້ງຂອງວັດຖຸແມື່ນແນວໃດ? 6

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ2) ປະລິມານຟີຊິກທ່ສີື ນັ ຍະລັກໃຫແ້ ກກື່ ານເຄ່ອື ນທື່ີ ແລະ ຫົວໜ່ວື ຍພ້ນຖານຂອງມັນມີຄ ແນວໃດ? ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ່ືລະຄນົ ອ່ືານຄາຖາມ ແລະ ຕອບຄາຖາມດ້ວຍຕົນເອງ. ຫງັ ຈາກນ້ັນຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຈບັ ຄື່ກູ ັນສນົ ທະນາແລກປ່ືຽນຄາຕອບ ເຊິງື່ ກັນ ແລະ ກັນ. ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ໃຫນ້ ັກຮຽນນືັງ່ ເປັນຄືູ່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕນົ ມາສົນທະນາ, ແລກປ່ືຽນຄາຕອບເຊິື່ງກັນ ແລະ ກັນ ພ້ອມອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປຽື່ ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕືລ່ ະຄສ່ືູ າເລັດ, ຄູ ໃຫຕ້ າງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜນົ . ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜຄີ າຕອບ, ສົນທະນາ ແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫັນກຽື່ ວກບັ ຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປ່ືຽນຄາຕອບສ້ິນສຸດ, ຄູສະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຄາຕອບທີື່ຖກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ໃຫນ້ ັກຮຽນ, ຊງືຶ່ ມີເນ້ອໃນດັື່ງນີ:້ 1) ການປຽ່ື ນແປງທີ່ືຕ້ັງຂອງວດັ ຖຸໜ່ຶືງທຽບໃສທື່ ີຕ່ື ້ັງຂອງວດັ ຖອຸ ືນ່ ທີື່ຖວືາ່ ບື່ເຄ່ືອນທ່ີື ເອີ້ນວ່ືາ ການ ເຄອ່ື ນທ່ືີ, ວດັ ຖຸທີຖ່ື ວືາ່ ບເ່ື ຄ່ືອນທ່ືີ ຫ ຢູ່ຄື ງົ ທື່ີ ເຊັນື່ : ເຮອນ, ຕນົ້ ໄມ້, ໂງືນ່ ຫີນ... 2) ປະລິມານຟຊີ ິກ ແລະ ຫົວໜວື່ ຍທ່ືີສັນຍະລກັ ໃຫ້ແກກ່ື ານເຄືອ່ ນທມ່ີື ຄີ : ເວລາ ( t ), ໄລຍະທາງ ( S ), ຄວາມໄວ ( v ) ແລະ ຄວາມເລັ່ືງ ( a ) ທື່ມີ ີຫົວໜວ່ື ຍພນ້ ຖານເປັນວິນາທີ ( s ), ແມດັ ( m ), ແມດັ ຕື່ວິນາທີ ( m/ s ) ແລະ ແມດັ ຕ່ືວິນາທີຍົກກາລັງສອງ ( m/ s2 ) ຕາມລາດັບ. ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະການ້ີ. ກິດຈະກາທີ 2: ມະໂນພາບກຽ່ື ວກັບການເຄອ່ື ນທ່ືີ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນມະໂນພາບກຽ່ື ວກບັ ການເຄ່ືອນທ່ືີ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດປຽບທຽບວັດຖຸຢ່ືູຄົງທີ່ື, ວັດຖຸກາລັງເຄອ່ື ນທີື່ ຮູບລັກສະນະ ແລະ ເສັ້ນໂຄຈອນການເຄ່ືອນທືີຂ່ ອງວດັ ຖຸ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປຶ້ມແບບຮຽນ ກດິ ຈະການຄ້ີ ູຈະໃຊ້ວິທໃີ ຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄືູ່-ແລກປຽື່ ນບດົ ຮຽນກ່ືຸມໃຫຍ.່ື ຄູເລີມື່ ຕົ້ນກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມດງ່ັື ຕື່ໄປນ້ີ: 1) ເຮັດແນວໃດຈ່ຶືງຈະຮູ້ວາ່ື ວັດຖໃຸ ດໜຶ່ງື ກາລງັ ເຄື່ອນທ່ືີ ຫ ບື່ເຄ່ອື ນທ່ືີ (ຢຸດນ້ິງ)? 2) ການເຄ່ືອນທີຂ່ື ອງວດັ ຖຸມີຈັກແບບ? ຄແບບໃດແດ? 3) ເສນັ້ ໂຄຈອນການເຄືອ່ ນທີືຂ່ ອງວັດຖແຸ ມື່ນຫຍງັ ? 7

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂ້ັນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນແຕລື່ ະຄົນອື່ານຄາຖາມພ້ອມຄດິ ຫາຄາຕອບ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ຄູບອກໃຫ້ນກັ ຮຽນນງັ່ື ເປັນຄືູ່, ຢາຍແຜ່ືນເຈ້ຍນອ້ ຍໃຫແ້ ຕືລ່ ະຄ່ເູື ພອື່ ຂຽນຄາຕອບ. ແຕລ່ື ະຄືູ່ສນົ ທະ ນາພ້ອມເອກະພາບກນັ ຄາຕອບ ແລະ ຂຽນຄາຕອບໃສແື່ ຜນ່ື ເຈ້ຍນອ້ ຍ ແລວ້ ນາໄປຕິດໃສື່ກະດານ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້ານກັ ຮຽນ 1-2 ຄນົ ຂ້ຶນໄປຈັດກຸ່ືມຂອງຄາຖາມທື່ີແຕລ່ື ະຄູ່ືນາໄປຕິດຢືກູ່ ະດານພ້ອມ ສັງລວມບນັ ດາຄາຕອບທຄີ່ື ້າຍຄກັນເຂ້ົາດວ້ ຍກັນ. ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປື່ຽນຄວາມຄດິ ເຫນັ ກ່ຽື ວກບັ ຄາຕອບພ້ອມເຫດຜົນ. ຄສູ ະຫຸບຄນຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບງື່ ປັນຄາຕອບທີຖ່ື ກຕອ້ ງ ໃຫນ້ ັກຮຽນ, ໂດຍມີເນ້ອໃນຫຍາ້ ດື່ງັ ນີ້: 1. ການເຄອ່ື ນທືີ່ ການເຄ່ືອນທີແື່ ມື່ນການປຽ່ື ນແປງທ່ີຕື ງັ້ ຂອງວັດຖຸໃດໜຶື່ງທຽບກັບວດັ ຖຸອືນ່ ຕາມເວລາ. ຢາກຮູວ້ າ່ື ວັດຖຸ ມກີ ານເຄອື່ ນທື່ີ ຫ ບຕື່ ອ້ ງໃຊວ້ ັດຖທຸ ່ີືຖວ່າື ບື່ເຄ່ືອນທື່ີ (ເຮອນ, ຕ້ົນໄມ້, ເສາົ ໄຟຟາ້ ) ເປັນບອ່ື ນອີງ. ການເຄື່ອນທີືມ່ ີຫາຍຮບູ ແບບ ເຊ່ນັື : ການເຄ່ືອນທ່ືຊີ ່ືສະເໝີ, ການເຄື່ອນທຊ່ືີ ່ປື ື່ຽນແປງສະເໝີ, ການເຄອ່ື ນ ທໂື່ີ ຄ້ງ, ການເຄ່ືອນທືມີ່ ົນ, ການເຄອ່ື ນທີປ່ື ືນິ່ , ການສືັ່ນໄກວ... ເສນ້ັ ທາງວດັ ຖຸເຄອ່ື ນທືໄ່ີ ປຜາ່ື ນ ຫ ຮ່ືອງຮອຍ ຂອງວັດຖເຸ ຄື່ອນທື່ີເອນ້ີ ວາ່ື ເສັ້ນໂຄຈອນການເຄ່ືອນທີຂ່ື ອງວດັ ຖຸ. ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 10-15 ນາທີ ສາລັບການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 2 ໃຫ້ສາເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 3: ການເຄືອ່ ນທຂ່ືີ ອງເມັດວດັ ຖຸ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ອື ໃຫ້ນັກຮຽນສຶກສາການເຄື່ອນທ່ີຂື ອງເມັດວັດຖຸ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບກຽ່ື ວກບັ ເມັດວັດຖຸ ແລະ ວັດຖຸ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ ກິດຈະການ້ີຄູຈະໃຊ້ວທິ ີໃຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄືູ່-ແລກປື່ຽນບດົ ຮຽນກຸ່ືມໃຫຍ່.ື ຄູເລືມ່ີ ຕົ້ນກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມ; ເມດັ ວດັ ຖຸແມື່ນຫຍງັ ? ຈ່ືົງຍົກຕົວຢື່າງກຽ່ື ວກບັ ວດັ ຖຸ ແລະ ເມດັ ວດັ ຖຸ. ຂ້ັນຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອ່ືານຄາຖາມ ແລະ ຄິດຫາຄາຕອບດ້ວຍຕນົ ເອງກື່ອນ, ຈາກນັ້ານຄໃູ ຫພ້ ວກ ເຂາົ ຈບັ ຄືູ່ກັນສົນທະນາກ່ືຽວກັບຄາຖາມ ແລະ ແລກປຽື່ ນຄາຕອບເຊ່ິງື ກນັ ແລະ ກນັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ໃຫນ້ ັກຮຽນນືັງ່ ສົນທະນາເປັນຄູ.ື່ ຢາຍເຈຍ້ ນ້ອຍໃຫ້ແຕື່ລະຄູ່ື, ໃຫແ້ ຕ່ືລະຄສູ່ື ນົ ທະນາກ່ືຽວກບັ ຄາ ຕອບຂອງແຕືລ່ ະຄົນ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ຂຽນຄາຕອບໃສື່ແຜື່ນເຈຍ້ ນ້ອຍ ແລະ ພອ້ ມທ່ຈີື ະນາໄປ ແລກປ່ືຽນຄາຕອບກບັ ນກັ ຮຽນຄູ່ືອ່ືນໆ. 8

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂ້ັນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ໃຫຕ້ າງໜ້າແຕ່ືລະຄ່ືູນາເຈຍ້ ຄາຕອບໄປຕິດຢ່ືູກະດານ, ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ນກັ ຮຽນ 1-2 ຄົນຂ້ຶນໄປ ສງັ ລວມເນ້ອໃນຄາຕອບເຂົ້າກນັ ແລະ ບັນດາຕົວຢືາ່ ງທ່ືີແຕື່ລະຄູນ່ ັກຮຽນຍົກຂ້ນຶ ມາເຂາ້ົ ເປນັ ກືຸ່ມເຊື່ັນກັນ. ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າຄທູື່ ່ືຕີ ອບຖກ ແລະ ຄ່ືທູ ່ຕີື ອບຜິດຂ້ນຶ ນາສະເໜພີ ້ອມກັບໃຫເ້ ຫດຜນົ ປະກອບ. ເຊືັ່ນດຽວ ກນັ ສາລັບຕົວຢາື່ ງ, ຄູສະເໜໃີ ຫຄ້ ທູ່ື ຍີ່ື ກົ ຕົວຢ່າື ງໄດ້ຖກຕ້ອງ ແລະ ກຸ່ືມທີ່ືຍກົ ຕົວຢ່ືາງບ່ເື ຂ້ົາປະເດນັ ເທືາ່ົ ທ່ືີ ຄວນ (ຕາມສາຍຕາຂອງຄູ) ຂຶ້ນໄປອະທບິ າຍ ແລະ ໃຫເ້ ຫດຜົນປະກອບ. ຈາກນັ້ນ, ຄູໃຫ້ໂອກາດນັກຮຽນ ໃນຫ້ອງໄດ້ສົນທະນາແລກປຽື່ ນຄວາມຄິດເຫັນຕ່ເື ນ້ອໃນຄາຕອບ ແລະ ການຍົກຕວົ ຢ່າື ງ. ສຸດທາ້ ຍຄູ ສະຫຸບຄນຄາຕອບຂອງນກັ ຮຽນພ້ອມກັບແບືງ່ ປນັ ຄາຕອບທືີຖ່ ກຕ້ອງໂດຍຫຍ້, ຊຶງ່ື ມີເນອ້ ໃນດັື່ງນ້ີ: 2. ເມດັ ວດັ ຖຸ ວັດຖຸໃດໜື່ຶງຊງືຶ່ ກາລັງເຄື່ອນທ່ີຈື ະຖວ່ືາເປັນເມັດວັດຖຸໄດ້ກຕ່ືເມືອ່ ຂະໜາດຂອງວດັ ຖຸດັງ່ື ກ່ືາວນອ້ ຍ ທີ່ສື ດຸ ເມ່ືອທຽບກັບລວງຍາວໄລຍະທາງການເຄື່ອນທຂີື່ ອງມນັ . ຕວົ ຢາື່ ງ: ໜ່ວື ຍໂລກອາດຖວ່ືາເປັນເມດັ ວດັ ຖຸໜື່ຶງເມອ່ື ທຽບລັດສະໝີຂອງມັນກັບເສ້ັນໂຄຈອນອອ້ ມດວງ ອາທດິ , ດື່ງັ ສະແດງໃນຮູບລ່ືຸມນ້.ີ ຮບູ 1.1 ການເຄອື່ ນທີອື່ ອ້ ມດວງອາທິດຂອງໜ່ືວຍໂລກ ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 10-15 ນາທີ ສາລັບການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 3 ໃຫ້ສາເລັດ. 9

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 4: ການເຄອ່ື ນທຍ່ືີ າ້ ຍຂະໜານ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພື່ອໃຫນ້ ັກຮຽນໄດສ້ ຶກສາການເຄອື່ ນທືີຍ່ ້າຍຂະໜານ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍລັກສະນະການເຄື່ອນທ່ືີຍາ້ ຍຂະ ໜານທີື່ເກີດຂ້ຶນຈິງໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປຶມ້ ແບບຮຽນ ກດິ ຈະການຄີ້ ູຈະໃຊວ້ ິທໃີ ຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄືູ່-ແລກປື່ຽນບົດຮຽນກ່ືຸມໃຫຍື.່ ຄູເລ່ີມື ຕົ້ນກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມ; ການເຄ່ືອນທືຍ່ີ ້າຍຂະໜານແມື່ນແນວໃດ? ພອ້ ມຍກົ ຕວົ ຢາື່ ງການເຄອື່ ນທີຍ່ື າ້ ຍຂະໜານໃນຊວີ ິດປະຈາວນັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄນົ ອືາ່ ນຄາຖາມ, ຄນົ້ ຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ. ເມ່ືອແຕື່ລະຄົນໄດ້ຄາ ຕອບແລວ້ ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນຈັບເປັນຄູ່ືສນົ ທະນາກ່ືຽວກັບຄາຕອບ. ຄູຢາຍແຜນື່ ເຈ້ຍຂຽນຄາຕອບໃຫແ້ ຕືລ່ ະ ຄືູ່. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ໃຫນ້ ັກຮຽນນ່ັງື ເປັນຄູ່ືກັນເພື່ອສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊືງ່ິ ກນັ ແລະ ກນັ . ເອກະພາບຄາຕອບ ພ້ອມຂຽນຄາຕອບໃສື່ແຜືນ່ ເຈຍ້ ແລະ ນາຂຶ້ນໄປສະແດງຄາຕອບຢກືູ່ ະດານ. ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ເມ່ອື ແຕລ່ື ະຄືໄູ່ ດ້ຄາຕອບຮຽບຮ້ອຍ, ຄູໃຫ້ພວກເຂົານາເຈຍ້ ຄາຕອບໄປຕດິ ຢກູ່ື ະດານ. ໃຫ້ນກັ ຮຽນ 1-2 ຄົນ ສະໝກັ ຂນ້ຶ ໄປສັງລວມຈັດກຸ່ມື ຄາຕອບພ້ອມກບັ ຕວົ ຢື່າງເຂົ້າດ້ວຍກັນ ແລະ ໃຫພ້ ວກເຂົານາສະ ເໜີແຕື່ລະກຸື່ມຄາຕອບ (ຄາຕອບທີື່ຄ້າຍຄກັນ) ກຽ່ື ວກັບການເຄ່ືອນທີຍື່ ້າຍຂະໜານ. ໃຫ້ໂອກາດນັກຮຽນ ໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປຽ່ື ນບດົ ຮຽນກ່ືຽວກບັ ລັກສະນະການເຄ່ືອນທ່ີືຍ້າຍຂະໜານ. ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນອກີ 2 ຄນົ ຂ້ຶນສາທດິ ການເຄອື່ ນທີ່ືຍາ້ ຍຂະໜານຕາມການຍົກຕວົ ຢ່າື ງຂອງພວກເຂົາທີ່ືເຫັນວືາ່ ສາມາດປະຕບິ ັດ ໃນຫ້ອງຮຽນໄດ.້ ສດຸ ທ້າຍຄສູ ະຫບຸ ຄນກຽ່ື ວກບັ ຄາຕອບ ແລະ ຍົກຕົວຢ່ືາງກືຽ່ ວກັບການເຄ່ອື ນທື່ີຍ້າຍຂະ ໜານທື່ີຖກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ຕາມເນອ້ ໃນດັ່ືງນ້:ີ 3. ການເຄອ່ື ນທຍ່ີື າ້ ຍຂະໜານ ການເຄື່ອນທຂ່ືີ ອງວດັ ຖຸ ຊ່ືງຶ ໃນນ້ັນແຕ່ືລະຈດຸ ໃນວດັ ຖຂຸ ີດເປັນເສັ້ນໂຄຈອນຄກັນ, ເສ້ັນຊືທ່ ືີ່ຕື່ ລະຫວ່າື ງສອງຈຸດຕາມໃຈເທງິ ວດັ ຖນຸ ັນ້ ຢທືູ່ ຕີື່ ງ້ັ ຕາື່ ງໆເທງິ ເສັ້ນໂຄຈອນຈະຂະໜານກັບມັນເອງຕະຫອດ ເອ້ນີ ວ່າື ການເຄ່ອື ນທຍື່ີ ້າຍຂະໜານ. 10

ຕວົ ຢາ່ື ງ: ບານປະຕູປື່ິນອ້ອມແກນຕັ້ງທີ່ໄື ປຜ່ືານບານພັບ (ຮູບ 1.2ກ), ຊກຸ ກ໋ອງໃຫ້ເຄື່ອນທື່ີຕາມໜ້າພຽງ ນອນ (ຮູບ 1.2ຂ) ລືຸ່ມນ.້ີ ���Ԧ��� A A’ B ������ ກ) ຂ) B’ ຮບູ 1.2 ການເຄອ່ື ນທຍີື່ າ້ ຍຂະໜານຂອງວັດຖຸ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ສາລັບການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 4 ໃຫສ້ າເລັດ. ກດິ ຈະກາທີ 5: ການການດົ ທຕີ່ື ້ງັ ຂອງວດັ ຖຸ • ຈຸດປະສງົ : ເພື່ອໃຫນ້ ັກຮຽນສຶກສາການການົດທ່ຕືີ ງັ້ ດ້ວຍລະບບົ ແກນເຄົ້າ ຕັ້ງສາກ, ການພວົ ພນັ ລະຫວາື່ ງເມັດປະສານກັບການເຄອ່ື ນທີື່ຂອງວັດຖຸ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍທຕ່ືີ ງ້ັ , ລະບົບເມັດຕົວ ປະສານໃນລະບົບແກນເຄົ້າຕ້ງັ ສາກ. • ອຸປະກອນ, ສ່ື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ ກິດຈະການຄ້ີ ູຈະໃຊວ້ ິທໃີ ຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄູ່ື-ແລກປ່ຽື ນບດົ ຮຽນກຸ່ືມໃຫຍ່ື. ຄເູ ລື່ີມ ຕນົ້ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາການພວົ ພນັ ລະຫວ່າື ງ ການເຄື່ອນທກີ່ື ັບການຢູືຄ່ ົງທ່ືີຂອງ ວັດຖຸ ແລະ ຄວາມຈາເປນັ ທຈີ່ື ະຕ້ອງຮູ້ທີ່ຕື ງັ້ ຂອງວັດຖຸເຄອື່ ນທໃ່ີື ນແຕືລ່ ະເວລາ, ໂດຍໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາ ຖາມຕໄື່ ປນ.້ີ 1) ທືີ່ຕງັ້ ຂອງວັດຖເຸ ຄື່ອນທແ່ືີ ມ່ືນຫຍັງ? 2) ການການົດທຕີ່ື ງັ້ ຂອງວດັ ຖຸເຄອ່ື ນທ່ແືີ ມ່ືນເຮັດແນວໃດ? 3) ການເຄ່ືອນທ່ຂີື ອງວັດຖຸໃນສອງມິຕແິ ມນື່ ແນວໃດ? ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນແຕລື່ ະຄົນອາ່ື ນ ແລະ ທາຄວາມເຂ້ົາໃຈຄາຖາມພອ້ ມຄ້ົນຫາຄາຕອບໃນປ້ຶມແບບ ຮຽນ. ເມ່ອື ແຕ່ືລະຄົນໄດ້ຄາຕອບແລ້ວ, ຄູໃຫພ້ ວກເຂົາຈບັ ຄືສູ່ ົນທະນາກນັ . ຄູຢາຍແຜື່ນເຈຍ້ ສາລບັ ຂຽນຄາຕອບໃຫແ້ ຕື່ລະຄນືູ່ ັກຮຽນ. 11

ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ນັກຮຽນນ່ືັງເປນັ ຄືູ່ເພອື່ ສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊິື່ງກນັ ແລະ ກນັ , ເອກະພາບຄາຕອບ, ຂຽນຄາຕອບໃສ່ແື ຜ່ືນເຈ້ຍນ້ອຍທ່ຄືີ ູຢາຍໃຫ້, ນາເຈ້ຍຄາຕອບໄປຕິດໃສກື່ ະດານ. ເມ່ອື ທຸກຄູໄື່ ດນ້ າເຈ້ຍ ຄາຕອບໄປຕິດທີກື່ ະດານແລ້ວ, ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ນັກຮຽນ 1-2 ຄົນ ຂນ້ຶ ໄປສັງລວມຄາຕອບເປັນກ່ືຸມຕາມ ຫົວຂຄ້ າຖາມ ແລະ ຕາມເນ້ອໃນຄາຕອບເພ່ືອສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບໃນຫ້ອງຮຽນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄວາມຄິດເຫນັ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ນັກຮຽນ 2-3 ຄນົ ຂຶ້ນໄປນາສະເໜີຄາຕອບຂອງຄາຖາມທ່ີືຈດັ ເປັນກ່ືຸມ (ຕອບໜືງຶ່ ຄາ ຖາມ) ພ້ອມອະທິບາຍດວ້ ຍການແຕ້ມລະບົບແກນເຄ້າົ ຕັງ້ ສາກ ແລະ ຕົວປະສານທີືໄ່ ດ້ນາສະເໜີຢູໜື່ າ້ 3 ປມຶ້ ແບບຮຽນ ມ.5. ອະທິບາຍຄວາມໝາຍສັນຍະລັກທີສ່ື ະແດງເມັດປະສານໃນລະບົບແກນເຄ້ົາອ້າງອີງ, ເຊນື່ັ : M (M x , M y ) ແລະ P(Px , Py ) , ເມດັ ປະສານດັື່ງກື່າວພົວພນັ ກບັ ທື່ຕີ ັ້ງຂອງວດັ ຖຸເຄ່ືອນທີ່ຄື ແນວໃດ. ໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາແລກປື່ຽນບົດຮຽນເຊືິງ່ ກັນ ແລະ ກັນກ່ຽື ວກບັ ວທິ ແີ ຕ້ມແກນເຄ້າົ ເພອ່ື ການົດທ່ຕີື ັ້ງ ວດັ ຖເຸ ຄືອ່ ນທ່ື.ີ ຄສູ ງັ ລວມຄາຕອບ ແລະ ຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນທງັ ໝົດ, ສະຫຸບເນ້ອໃນທ່ສີື າຄັນ ແລະ ແບື່ງປັນຄາຕອບທີ່ຖື ກຕອ້ ງໂດຍຫຍ້ຊື່ງຶ ມີເນ້ອໃນດື່ັງນ:ີ້ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 4. ການການດົ ທຕີື່ ງັ້ ຂອງວດັ ຖຸ ວທິ ກີ ານການົດທຕີ່ື ້ັງ ທ່ີືຕ້ັງຂອງວດັ ຖຸເຄ່ືອນທແ່ີື ມື່ນທື່ຕີ ງັ້ ຂອງວດັ ຖໃຸ ນຂະນະເວລາທື່ພີ ິຈາລະນາ. ຂອງວດັ ຖຸເຄ່ືອນທີແື່ ມນ່ື ນາໃຊ້ລະບົບອ້າງລຸ່ືມນີ.້ ທີື່ຕັ້ງຂອງເມັດ M ແລະ ເມັດ P ການົດດວ້ ຍ ເມັດປະສານດື່ັງນ້:ີ M (M x , M y ) = M (3,3) ແລະ P(Px , Py ) = P(−3, 2) ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ເພອ່ື ປະຕບິ ັດກິດຈະກາ ທີ 5 ໃຫ້ສາເລັດ. ຮບູ 1.3 ລະບົບອາ້ ງອີງແກນເຄ້າົ ຕັ້ງສາກ ກດິ ຈະກາທີ 6: ການການົດເວລາ • ຈຸດປະສງົ : ເພືອ່ •ໃຫ້ນັກຮຽນເຂົ້າໃຈວທິ ີການົດເວລາໃນການເຄ່ືອນທື່ຂີ ອງ ວັດຖຸ • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງເວລາເຄື່ອນທີື່, ວທິ ີໃຊ້ ແລະ ອ່າື ນຄື່າຂອງເຄື່ອງມບັນທຶກເວລາ (ໂມງ) ແລະ ຫວົ ໜວື່ ຍ ຂອງເວລາ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ຮູບກືຽ່ ວກັບເຄອ່ື ງມບນັ ທຶກເວລາແບບຕື່າງໆ 12

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະການີຄ້ ູຈະໃຊວ້ ິທໃີ ຫ້ນັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄ່ືູ-ແລກປ່ືຽນບົດຮຽນກຸ່ືມໃຫຍື່. ຄູເລ່ືີມ ຕ້ນົ ກິດຈະກາດວ້ ຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາ ອີກໜ່ງືຶ ປັດໄຈທໃ່ືີ ຊ້ພຈິ າລະນາການເຄອື່ ນທຂີື່ ອງວດັ ຖຸ ນັ້ນ ຄເວລາ ດວ້ ຍການຕອບຄາຖາມຕໄ່ື ປນ:້ີ ເວລາແມື່ນຫຍັງ? ອຸປະກອນ ຫ ເຄ່ືອງມທືີ່ໃຊສ້ າລັບບັນທຶກ ຫ ວັດແທກເວລາແມື່ນຫຍັງ? ມຫີ ວົ ໜື່ວຍພນ້ ຖານແມ່ືນຫຍງັ ? ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄແູ ນະນາໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ືລະຄນົ ອາ່ື ນຄາຖາມ, ຄົ້ນຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນ. ຈາກນັ້ນໃຫ້ ພວກເຂົານ່ັືງເປນັ ຄູື່ເພອ່ື ປຽບທຽບຄາຕອບ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບ. ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄ່ືູ ໃຫນ້ ັກຮຽນນງື່ັ ເປັນຄູ່ື ແລະ ສນົ ທະນາແລກປ່ືຽນຄາຕອບທືແີ່ ຕ່ລື ະຄົນກຽມມາ, ເອກະພາບຄາຕອບ ທ່ືີຄິດວາື່ ຖກຕອ້ ງພ້ອມຈົດຄາຕອບໃສແ່ື ຜ່ືນເຈຍ້ ນອ້ ຍທຄ່ີື ູຢາຍໃຫ.້ ໃຫແ້ ຕ່ືລະຄູື່ນາຄາຕອບຂອງຕນົ ໄປ ຕດິ ໃສກ່ື ະດານ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແລກປຽື່ ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ໃຫຕ້ າງໜາ້ ນັກຮຽນ 1-2 ຄນົ ຂຶ້ນໄປສັງລວມຄາຕອບ ແລະ ນາສະເໜີເນ້ອໃນຄາຕອບທງັ ໝົດ ພອ້ ມຍົກຕົວຢ່ືາງເຄ່ືອງມບັນທກຶ ແລະ ຫວົ ໜວ່ື ຍພ້ນຖານຂອງເວລາ. ໃຫໂ້ ອກາດນັກຮຽນສົນທະນາ ແລກປືຽ່ ນບົດຮຽນພອ້ ມສະຫບຸ ເນອ້ ໃນບດົ ຮຽນ. ສດຸ ທາ້ ຍຄູສະຫຸບເນອ້ ໃນບົດຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປັນຄາຕອບ ທືຖີ່ ກຕ້ອງໃຫແ້ ກືນ່ ັກຮຽນດື່ງັ ນ້ີ: 5. ການການດົ ເວລາ ໃນຟີຊກິ ສາດ, ເວລາການົດດ້ວຍຊ່ືວງຂອງການວດັ ແທກ; ເວລາເປັນຄາື່ ຫ ປະລມິ ານທ່ອີື ື່ານໄດ້ ຈາກເຄ່ືອງບນັ ທກຶ ໄດ້. ອປຸ ະກອນ ຫ ເຄື່ອງມທື່ີໃຊ້ວັດແທກເວລາ ເອນີ້ ວ່າື ໂມງ ຫ ນາລິກາ. ໂມງມີຫາຍ ຮູບແບບ ແລະ ມີຫາຍຂະໜາດແຕກຕືາ່ ງກນັ , ດັື່ງສະແດງໃນຮບູ . ຮບູ 1.4 ຮູບລັກສະນະຂອງໂມງແບບຕື່າງໆ ເວລາສນັ ຍະລັກດ້ວຍອກັ ສອນ \"������\" ມຫີ ົວໜວ່ື ຍເປັນວິນາທີ (s), ນາທີ (mn), ຊ່ືວົ ໂມງ (hr)... ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ເພື່ອປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 6 ໃຫ້ສາເລັດ. 13

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 7: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສງົ : ເພອື່ ປະເມີນຄວາມສາມາດຂອງນັກຮຽນໃນການໃຊ້ ຄວາມຮທູ້ ີືໄ່ ດ້ຮຽນ ເພື່ອຕອບຄາຖາມໃນຮບູ ການວເິ ຄາະໂດຍໃຊ້ ການຄດິ ຂນ້ັ ສງູ . • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ຕອບ ແລະ ແກ້ບນັ ຫາໂດຍໃຊ້ມະໂນພາບກຽື່ ວກັບການ ເຄື່ອນທ່ືີ. • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ການສນົ ທະນາກືຸ່ມຍ່ອື ຍເປນັ ວທິ ີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບືງ່ ນັກຮຽນ ອອກເປັນກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫ້ຕອບຄາຖາມແຕື່ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 5 ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນໜ້າທີ 5. ແຕ່ລື ະກຸື່ມມເີ ວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດງືັ່ ກ່ືາວ. ຫງັ ຈາກນັ້ນ, ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະ ໜື່ຶງຄົນຂຶນ້ ມາຕອບ ເພ່ືອແບງື່ ປນັ ແລກປ່ືຽນວທິ ີການຕອບກມືຸ່ ລະໜື່ງຶ ຂ້. ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກ ປ່ືຽນຄວາມຄດິ ເຫັນພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດຜົນ. ຄູອະທບິ າຍວິທຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜົນ ຈນົ ໃຫແ້ ນື່ໃຈນກັ ຮຽນ ທຸກຄນົ ເຂົ້າໃຈວິທີການຕອບຄາຖາມ. ຫາກມີເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດືັ່ງກ່ືາວຈະໄດ້ແບງື່ ໃຫ້ ນັກຮຽນເອາົ ໄປແກ້ເປນັ ວຽກບ້ານແລວ້ ສົ່ືງໃຫ້ຄໃູ ນຊື່ວົ ໂມງຮຽນຕ່ໄື ປ. 14

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 2 ການເຄອ່ື ນທຊີື່ ສື່ ະໝາ່ື ສະເໝີ (Uniform Linear Motion) ເວລາ 3 ຊວື່ົ ໂມງ 1. ຈຸດປະສົງ ເພ່ອື ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ລັກສະນະກ່ືຽວກັບຄວາມໄວຂອງການເຄື່ອນທ່ືີຊື່ສະໝື່າສະເໝີ, ຂຽນສູດຄິດໄລໄ່ື ລຍະທາງເຄອ່ື ນທືຂ່ີ ອງວດັ ຖຸ ແລະ ຮບູ ລກັ ສະນະຂອງສົມຜົນການເຄື່ອນທຊ່ືີ ື່ ສະເໝີ. 2) ນາໃຊ້ອປຸ ະກອນ ແລະ ດາເນີນການທົດລອງກຽ່ື ວກັບການເຄ່ືອນທຊືີ່ ື່ສະໝ່າື ສະເໝີ. 3) ແຕ້ມເສນ້ັ ສະແດງການພົວພັນລະຫວືາ່ ງໄລຍະທາງກັບເວລາຂອງການເຄ່ືອນທ່ືີຊືສ່ ະເໝີ. 2. ເນອ້ ໃນ - ຄວາມໄວຂອງການເຄື່ອນທືີ່ຊືສ່ ະໝາື່ ສະເໝີ - ສມົ ຜົນການເຄ່ືອນທຊີ່ື ສ່ື ະໝື່າສະເໝີ - ລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງການເຄືອ່ ນທືີ່ - ການສງັ ລວມຄວາມໄວ 3. ສກື່ ານຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປມ້ຶ ຄືູ່ມຄູ, ປຶ້ມແບບຮຽນ, ບັນທດັ , ເຈ້ຍ A4 (ຕັດເປັນ 4 ສວ່ື ນ) ແລະ ສື່ການສອນ ຕ່າື ງໆ. - ອປຸ ະກອນທົດລອງ: ຮາງລົມ (Air Track) ພ້ອມດວ້ ຍໝາກລ໋ອກ, Photogate Sensors ການ ເຄ່ືອນທ,ື່ີ Interface sensor, ລດົ ລ້ (Carts) ແລະ ແຜືນ່ ເລື່ອນ (Glider), ເຄອ່ື ງເປ່າົື ລົມ (Air Blower), ເຄືອ່ ງຈບັ ເວລາ (Smart timer) ແລະ ຄືູມ່ ແນະນາການທດົ ລອງ. 4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາ່ົື • ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ອື ກວດຄນຄວາມຮຂູ້ ອງນກັ ຮຽນກື່ຽວກັບວັດຖຸ ແລະ ເມັດ ວດັ ຖຸ, ລະບົບແກນເຄົາ້ ອ້າງອງີ , ລະບບົ ເມດັ ປະສານ, ການເຄ່ອື ນທື່ຍີ ້າຍຂະ ໜານ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດຈາແນກຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວ່າື ງວັດຖຸ ແລະ ເມັດວດັ ຖຸ, ສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກກຽ່ື ວກັບການເຄື່ອນທ່ືີ ໄດຖ້ ກຕ້ອງ. 15

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ• ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປນັ ຄ-ູ ແລກປ່ືຽນບົດຮຽນເປນັ ກ່ມຸື ໃນຫ້ອງເປັນວທິ ີ ການສອນ. ຄູຈະເລ່ືີມຕ້ົນກິດຈະກາໂດຍໃຫນ້ ັກຮຽນຕອບຄາຖາມຕໄື່ ປນ:້ີ 1) ວດັ ຖຸ ແລະ ເມັດວັດຖຕຸ າ່ື ງກັນຄແນວໃດ? 2) ລະບົບແກນເຄົ້າອ້າງອີງແມື່ນຫຍັງ? ຈື່ງົ ຍົກຕົວຢ່ືາງວທິ ກີ ານົດທຕ່ີື ັງ້ ຂອງລດົ ຊງື່ຶ ກາລັງເຄື່ອນທີ່ເື ທິງ ເສ້ນັ ທາງພຽງ. 3) ການເຄື່ອນທີື່ຍ້າຍຂະໜານແມ່ນື ແນວໃດ? ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕ່ລື ະຄນົ ອືາ່ ນຄາຖາມຢ່ືາງລະອຽດ ແລະ ຄົນ້ ຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມບນັ ທກຶ ບດົ ຮຽນ ແລະ ໃນປຶມ້ ແບບຮຽນດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ຫັງຈາກນັ້ນຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຈບັ ຄ່ືູກັນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊ່ິືງ ກັນ ແລະ ກັນ, ພອ້ ມຢາຍແຜນ່ື ເຈຍ້ ນອ້ ຍສາລບັ ຂຽນຄາຕອບໃຫ້ແຕລື່ ະຄູ່ືນັກຮຽນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄືູ່ ໃຫນ້ ັກຮຽນນ່ັືງເປັນຄ່ືູ, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສນົ ທະນາ, ແລກປື່ຽນຄາຕອບເຊືິ່ງກນັ ແລະ ກັນ ພ້ອມອະທບິ າຍເຫດຜົນ. ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປຽ່ື ນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕ່ືລະຄ່ສູື າເລດັ , ຄູ ໃຫຕ້ າງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄນົ ນາສະເໜຄີ າຕອບຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜົນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜຄີ າຕອບ, ສົນທະນາແລກປ່ຽື ນຄວາມຄິດເຫນັ ກື່ຽວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫງັ ການແລກປືຽ່ ນຄາຕອບສິ້ນສດຸ , ຄູສະຫຸບຄນຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບື່ງປັນຄາຕອບ ທືີ່ຖກຕ້ອງໂດຍຫຍ້ໃຫ້ນກັ ຮຽນ, ຊືງ່ຶ ມເີ ນ້ອໃນດືງ່ັ ນ:ີ້ 1) ເມັດວດັ ຖເຸ ປັນມະໂນພາບທີື່ບອກເຖິງວດັ ຖຸທື່ີມີມວນສານ ຫ ມຂີ ະໜາດນ້ອຍທ່ືີສຸດ ເມ່ືອທຽບ ກບັ ລວງຍາວເສັນ້ ທາງເຄືອ່ ນທີຂື່ ອງມນັ , ວັດຖຸເປັນກຸ່ືມເມັດວັດຖຸທີື່ມີມວນສານ. 2) ລະບົບແກນເຄົ້າອາ້ ງອີງແມ່ືນລະບບົ ຕງັ້ ສາກໜື່ຶງທີປື່ ະກອບດ້ວຍສອງແກນເຄ້ົາ (ແກນນອນ ������������, ແກນຕ້ງັ ������������ ແລະ ມີ ������ ເປນັ ຈຸດເຄ້າົ ) ຕ້ັງສາກກັນໃນ 2 ມຕິ ິ. ທືີ່ຕງັ້ ການເຄືອ່ ນທືີ່ຂອງວັດຖຸ ຕາມທາງພຽງໃນເວລາໃດໜືຶງ່ ຖກການົດດ້ວຍເມັດປະສານຕາມແກນນອນ, ດ່ືັງຕົວຢ່ືາງໃນຮບູ ລຸມື່ ນີ້. M ������ = 0തത���തത��� = 2 0 123 x ຮບູ 2.1 16

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ3) ການເຄ່ືອນທ່ືຍີ ້າຍຂະໜານແມ່ນື ການເຄອ່ື ນທຂ່ືີ ອງວັດຖຸ ຊ່ືງຶ ໃນນນ້ັ ແຕລ່ື ະຈຸດໃນວັດຖຸຂີດເປັນ ເສ້ັນໂຄຈອນຄາ້ ຍຄກັນ, ເມື່ອຂີດເສັ້ນຊື່ທ່ືີຕ່ືກນັ ລະຫວ່າື ງສອງຈຸດຕາມໃຈເທງິ ວດັ ຖຸເຄອື່ ນທີືຈ່ ະ ໄດເ້ ສນ້ັ ໂຄຈອນດັງ່ື ກ່ືາວຂະໜານກບັ ຕວົ ມນັ ເອງຕະຫອດເວລາ. ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 10 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນີ້. ກິດຈະກາທີ 2: ຄວາມໄວຂອງການເຄອ່ື ນທຊີ່ື ສື່ ະໝາື່ ສະເໝີ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພືອ່ ໃຫ້ນກັ ຮຽນສຶກສາຄວາມໄວ ແລະ ຫົວໜວ່ື ຍຂອງ ຄວາມໄວ. • ຜົນໄດ້ຮັບ: ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍມະໂນພາບ, ສດູ ແລະ ຫວົ ໜວື່ ຍຂອງຄວາມໄວ. • ອປຸ ະກອນ, ສື:່ ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ຄມູ່ື ແນະນາການທດົ ລອງ, ໂມງຈັບເວລາ, ເຄອື່ ງຄິດເລກ, ແມັດກ.້ ກດິ ຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊ້ການຮຽນແບບຄ້ນົ ພົບເປັນວິທກີ ານຮຽນການສອນ. ແບງ່ື ນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກຸືມ່ , ແຕ່ືລະກຸ່ືມປະມານ 5 ຄນົ , ຄູຈະເລືມ່ີ ຕົນ້ ກດິ ຈະກາຕາມຂ້ັນຕອນດ່ັືງນ້:ີ ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ສມົ ມຸດວືາ່ ມີ 3 ຄົນເລື່ມີ ເຄື່ອນທ່ືີອອກຈາກຈດຸ A ພ້ອມກັນ ເພື່ອໄປຍັງຈຸດ B; ຜທູ້ ີ 1 ຍື່າງ, ຜູທ້ ີ 2 ຂີ່ື ລດົ ຖີບ ແລະ ຜທູ້ ີ 3 ຂລີື່ ົດຈັກ. 1) ຖາມວືາ່ ທັງສາມຄົນຈະໄປເຖງິ ຈຸດ B ພ້ອມກນັ ຫ ບື່? ຖາ້ ໄປເຖິງບ່ືພອ້ ມກນັ , ຜູ້ໃດຈະໄປເຖິງ ກອື່ ນ ແລະ ຜູ້ໃດຈະໄປເຖິງສຸດທ້າຍ? ຍ້ອນຫຍງັ ? 2) ຄວາມໄວແມນື່ ຫຍງັ ? ມີວທິ ີຄິດໄລືຄ່ ແນວໃດ? 3) ຖາ້ ວັດຖຸເຄ່ືອນທີຊື່ ື່ສະໝ່າື ສະເໝີ, ຈະຕ້ອງໃຊແ້ ກນເຄາ້ົ ອາ້ ງອີງຄແນວໃດເພ່ອື ການົດທຕື່ີ ງ້ັ ຂອງ ມັນ? ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາຕາມກຸ່ມື , ຂຽນຄາຕອບໃສເື່ ຈ້ຍ, ຕາງໜາ້ ແຕລ່ື ະກືຸມ່ ຕອບ: ຜ້ທູ ີສາມຈະໄປ ເຖງິ ຈຸດ B ກ່ືອນ ແລະ ຜູ້ທີໜ່ຶືງຈະໄປເຖງິ B ເປນັ ຜູ້ສຸດທາ້ ຍຕາມລາດັບ ເພາະວ່າື ລົດຈັກຈະໄປໄວກວາື່ ລົດຖີບ ແລະ ລົດຖີບຈະໄປໄວກວືາ່ ຄນົ ຍື່າງ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ຕງ້ັ ຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມສ້າງຂສ້ ມົ ມຸດຖານກຽື່ ວກັບຄວາມໄວ. ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ແຕື່ລະກ່ືມຸ ນາສະເໜຂີ ້ສົມມຸດ ຖານຂອງຄົນ. ລກັ ສະນະຂອງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານມີດັື່ງນ:ີ້ ຖາ້ ມີສອງຄົນເຄື່ອນທີື່ຊື່ສະໝື່າສະເໝີດວ້ ຍຄວາມ ໄວເທ່ົືາກັນ, ຜູ້ໃດໃຊເ້ ວລາໃນການເຄ່ອື ນທີ່ືດນົ ກວື່າຜ້ນູ ັ້ນຈະໄປໄດໄ້ ລຍະທາງໄກກວ່າື . ຂັ້ນຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກຸ່ືມນັກຮຽນດາເນນີ ການກວດສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານຂອງຕ້ົນໂດຍໃຊ້ອປຸ ະກອນ ແລະ ເຄື່ອງມທີືຄ່ ູກຽມມາໃຫ.້ ໃຫ້ແຕລື່ ະກຸ່ືມແບ່ງື ໜາ້ ທີື່ກັນຕາມລາດັບເປັນ A, B, C, D ແລະ E ດື່ງັ ນີ:້ − ໃຫນ້ ັກຮຽນ A ແລະ B ເປນັ ຜຍູ້ ືາ່ ງພາຍໃນໄລຍະເວລາສນ້ັ ຍາວຕ່າື ງກນັ . 17

− ໃຫ້ນັກຮຽນ C ເປນັ ຜ້ຈູ ັບເວລາການຍ່ືາງຂອງ A ແລະ B ໂດຍໃຊ້ໂມງຈັບເວລາ. ໃຫ້ ນັກຮຽນ D ເປັນຜແູ້ ທກໄລຍະທາງທື່ີ A ແລະ B ຍ່ືາງໄປໄດພ້ າຍໃນເວລາທື່ກີ ານົດໂດຍໃຊ້ ແມັດກ້ ຫ ແມດັ ຍາວ. − ໃຫ້ນັກຮຽນ E ເປນັ ຜ້ບູ ັນທຶກຂ້ມນູ ທວີ່ື ດັ ແທກ ແລະ ບນັ ທກຶ ໄດ.້ ພາຍຫັງແບງ່ື ໜາ້ ທີກື່ ັນຮຽບຮ້ອຍ, ຄູອະນຸຍາດໃຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມດາເນີນການທດົ ລອງເພອ່ື ກວດສອບຂ້ ສມົ ມຸດຖານຂອງຕນົ . ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕລ່ື ະຄົນຍ່ືາງຢາ່ື ງສະໝ່າື ສະເໝທີ ືສ່ີ ຸດ (ຢາື່ ງໜ້ອຍ 3 ຄັ້ງ), ເມືອ່ ໄດ້ຂ້ ມູນຄົບຖ້ວນ, ໃຫນ້ ກັ ຮຽນນາໃຊ້ຂມ້ ນູ ເພ່ືອຄິດໄລື່ຄວາມໄວການເຄ່ືອນທ່ຂີື ອງນັກຮຽນ A ແລະ B. ສາລັບນັກຮຽນ A: S A1 = vA1, SA2 = vA2, S A3 = vA3,.... t A1 tA2 t A3 ສາລັບນັກຮຽນ B: SB1 = vB1, SB2 = vB2 , SB3 = vB3,.... 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ tB1 tB2 tB3 ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ເມອ່ື ແຕືລ່ ະກມຸ່ື ຄດິ ໄລສື່ າເລັດ, ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜືຶ່ງຄົນຂຶ້ນມານາສະເໜຜີ ົນການທດົ ລອງ ແລະ ສະຫຸບຄວາມໝາຍຂອງຄວາມໄວຂອງການເຄ່ືອນທີື່ຊສ່ື ະໝາື່ ສະເໝ.ີ ສຸດທ້າຍຄສູ ະຫຸບຄນການ ປະກອບຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຜົນການທົດລອງຂອງແຕ່ືລະກມຸ່ື , ຍົກໃຫນ້ ັກຮຽນເຫັນໄດ້ຈຸດ ດີ ແລະ ຂ້ຈາກັດທືນ່ີ ັກຮຽນຄວນປັບປຸງໃນການດາເນີນການທົດລອງ. ສຸດທ້າຍຄູສະຫຸບ ແລະ ແບື່ງປນັ ເນ້ອໃນບດົ ຮຽນທ່ືີຖກຕ້ອງໃຫ້ແກ່ນື ກັ ຮຽນ, ໂດຍມເີ ນ້ອໃນສາຄນັ ຫຍ້ດັື່ງນ້ີ: 1. ຄວາມໄວຂອງການເຄອື່ ນທຊີ່ື ສ່ື ະໝາື່ ສະເໝີ ປະລິມານຟຊີ ິກທື່ໃີ ຊ້ພັນລະນາການໄວ ຫ ຊ້າຂອງວດັ ຖຸໃດໜື່ຶງເຄືອ່ ນທື່ີ ເອນ້ີ ວືາ່ : ຄວາມໄວ. O xO M O S M xOM ກ) ຂ) ຮບູ 2.2 ສມົ ມຸດໃຫ້ ������������ ແມືນ່ ເວລາທນີ່ື ັກຮຽນ A ໃຊເ້ ພືອ່ ໄປໄດໄ້ ລຍະທາງ SA ໃຫ້ tB ແມນ່ື ເວລາທືີ່ນກັ ຮຽນ B ໃຊເ້ ພອ່ື ໄປໄດໄ້ ລຍະທາງ SB ສົມມຸດວ່າື tB  tA ສ້າງອັດຕາສ່ວື ນລະຫວືາ່ ງໄລຍະທາງກັບເວລາ, ຈະ ໄດ້ສມົ ຜົນດ່ງືັ ນ:້ີ SA = vA  SA = vAtA (1) tA 18

SB = vB  SB = vBtB (2) tB ເນອ່ື ງຈາກວ່ືາ vA = vB ແລະ tB  tA , ເອົາ (1) = (2) ສະນັ້ນ, SB  SA ຄວາມໄວຂອງການເຄ່ືອນທືີ່ເປັນປະລິມານຟີຊກິ ສາດທືສ່ີ ັນຍະລັກໃຫ້ແກື່ການເຄ່ອື ນທືີ່ໄວ ຫ ຊາ້ ຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ວັດແທກດ້ວຍອັດຕາສວ່ື ນລະຫວືາ່ ງໄລຍະທາງໄປໄດ້ ແລະ ເວລາທໃີື່ ຊໃ້ ນການເຄື່ອນທ່ີື ເທິງໄລຍະທາງດງ່ືັ ກ່ືາວ, ຄ: v= S t ຂະໜາດຂອງຄວາມໄວຄດິ ໄລຕື່ າມສູດ: r = S v t ຖາ້ ໄລຍະທາງວດັ ແທກດວ້ ຍແມັດ (m), ເວລາວດັ ແທກດວ້ ຍວິນາທີ (s), ຄວາມໄວວັດແທກດ້ວຍ ແມັດຕ່ືວິນາທີ (m/s). 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 20-25 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 2 ນີ້ໃຫ້ສາເລດັ . ກິດຈະກາທີ 3: ສມົ ຜນົ ແລະ ເສນ້ັ ສະແດງການເຄ່ືອນທຊື່ີ ່ສື ະໝາື່ ສະເໝີ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ຮຽນການພວົ ພັນຂອງປະລມິ ານຟີ ຊກິ ທ່ສືີ ນັ ຍະລັກໃຫກ້ ານເຄ່ືອນທ່ີືໃນຮູບຂອງສົມຜົນທາງຄະນດິ ສາດ ແລະ ໃນຮູບແບບຂອງເສ້ນັ ສະແດງ • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທບິ າຍຄວາມໝາຍການພວົ ພັນໃນ ສົມຜົນຄະນິດສາດກື່ຽວກບັ ການເຄ່ືອນທີື່. ສາມາດນາໃຊ້ເສັນ້ ສະແດງໃນການແກ້ບົດເລກ ເພອ່ື ຊອກຫາປະລມິ ານຟີຊິກຕາມທື່ີ ຕອ້ ງການ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ຄູ່ືມແນະນາການທດົ ລອງ, ເຄອ່ື ງຄິດເລກ, ບນັ ທດັ ຊື່, (ຖາ້ ມ)ີ ຮາງລົມ (Air Track) ພ້ອມດ້ວຍໝາກລອ໋ ກ, Photogate Sensors ການເຄ່ືອນທືີ່, Interface sensor, ລດົ ລ້ (Carts) ແລະ ແຜື່ນເລື່ອນ (Glider), ເຄ່ືອງເປືາ່ົ ລົມ (Air Blower), ເຄ່ອື ງຈັບເວລາ (Smart timer) ແລະ ຄູ່ືມແນະນາການທດົ ລອງ. ກິດຈະການ້ີ, ຄນູ າໃຊວ້ ິທີການສອນແບບທດົ ລອງ. ແບື່ງນກັ ຮຽນອອກເປນັ ກືຸ່ມ, ແຕື່ລະກຸ່ືມປະມານ 5 ຄນົ , ໂດຍເລີື່ມຕນ້ົ ກດິ ຈະກາຕາມຂັ້ນຕອນດ່ງັື ນີ:້ ຂ້ັນຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ອີງຕາມຜົນໄດ້ຮບັ ຈາກກິດຈະກາ 1 ຂາ້ ງເທງິ , ສອງວັດຖເຸ ຄອ່ື ນທືີ່ດ້ວຍຄວາມໄວເທາົ່ື ກນັ , ວັດຖຸໃດ ເຄືອ່ ນທືີ່ດົນກວາ່ື ຈະໄປໄດໄ້ ລຍະທາງຍາວກວາ່ື . ເຮາົ ສາມາດສະແດງການພວົ ພັນລະຫວ່ືາງໄລຍະທາງ ວດັ ຖເຸ ຄ່ອື ນທໄີື່ ປໄດ້ກັບໄລຍະເວລາທວືີ່ ດັ ຖຸໃຊໃ້ ນການເຄອື່ ນທເື່ີ ທິງໄລຍະທາງດືັ່ງກື່າວໄດ້ແນວໃດ? ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນແຕ່ືລະກ່ມຸື ສ້າງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານກຽ່ື ວກັບສົມຜົນ ແລະ ເສັ້ນສະແດງຂອງການເຄື່ອນທືຊ່ີ ່ື ສະໝື່າສະເໝີ, ຄອູ າດແນະນານກັ ຮຽນຄິດໃນຂອບເຂດກ່ຽື ວກບັ ການພົວພັນລະຫວ່າື ງໄລຍະທາງ ແລະ 19

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິເວລາຂອງການເຄື່ອນທືີຂ່ ອງວດັ ຖໃຸ ດໜື່ຶງໂດຍໃຊສ້ ົມຜົນທາງຄະນິດສາດ. ສົມຜົນຄະນິດສາດທີື່ວ່ືານ້ີ ຈະ ຕອ້ ງມຮີ ບູ ຮື່າງ ແລະ ລັກສະນະຄແນວໃດ ແລະ ການເຄ່ອື ນທຈ່ີື ະສະແດງດ້ວຍສົມຜົນນຕີ້ ້ອງເປັນການ ເຄື່ອນທຊ່ີື ືສ່ ະໝາ່ື ສະເໝີທ່ີືມີຄວາມໄວບປື່ ຽ່ື ນແປງ, ໄລຍະທາງທືີວ່ ດັ ຖໄຸ ປໄດ້ຈະຂ້ຶນກັບເວລາເທົ່າື ນັນ້ . ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ອອກແບບການທດົ ລອງ ເພ່ອື ທດົ ລອງຂ້ສມົ ມຸດ, ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມອອກແບບທົດລອງກື່ຽວກັບການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງໄລຍະ ທາງ ແລະ ເວລາຂອງການເຄ່ອື ນທືີຊ່ ສື່ ະໝາື່ ສະເໝີ. ເມື່ອແຕລ່ື ະກຸື່ມສາ້ ງບົດທດົ ລອງສາເລດັ , ຄູໃຫ້ຕາງ ໜ້າກຸ່ືມລະໜ່ືຶງຄົນນາສະເໜີກຽື່ ວກັບ: ຊື່ບົດທດົ ລອງ, ຈຸດປະສົງການທດົ ລອງ, ອຸປະກອນ ແລະ ເຄືອ່ ງມ ການທດົ ລອງ, ພອ້ ມອະທິບາຍວທິ ີການ ແລະ ຂັ້ນຕອນດາເນນີ ການທດົ ລອງ. ເພ່ອື ຄວາມສະດວກໃຫ້ແກື່ ນັກຮຽນ, ຄູອາດຈະແນະນາໃຫນ້ ັກຮຽນຄນບດົ ທດົ ລອງໃນກດິ ຈະກາທີ 2. ຄນ (ລາຍລະອຽດເບງ່ິື ໃນຄ່ືູມ ທົດລອງ). ເນ່ືອງຈາກວາ່ື ໄລຍະທາງການເຄືອ່ ນທ່ີຊື ່ືສະໝື່າສະເໝຂີ ຶ້ນກບັ ເວລາ. ສະນັ້ນ, ເຮາົ ສາມາດສະແດງ ການພວົ ພນັ ດ່ັືງກ່ືາວໂດຍໃຊ້ຕາລາທາງຄະນິດສາດຄ: x = f (t) . ໝາຍຄວາມວືາ່ ສມົ ຜົນການເຄ່ອື ນທີືຊ່ ່ື ສະໝ່ືາສະເໝີຢູ່ືໃນຮບູ ຕາລາຂນ້ັ ໜ່ືງຶ ຂອງໄລຍະທາງຕາມເວລາ. ຂ້ັນຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກືຸ່ມຕິດຕັ້ງອຸປະກອນ ແລະ ດາເນີນການທດົ ລອງຕາມຫວົ ບົດທີ່ືພວກເຂາົ ສ້າງຂ້ຶນມາ ຫ ອາດຈະໃຫນ້ ັກຮຽນດາເນີນການທົດລອງຕາມການແນະນາຂອງຄູ, ກ່າື ວຄ: ສົມມຸດວ່າື ວັດຖຸ M ເຄືອ່ ນທ່ີືຊ່ືສະເໝີຈາກຈຸດ A, ໄລຍະຫ່ືາງຈາກຈຸດ A ເຖິງຈຸດເຄ້ົາ O ແມ່ນື ������0 ແລະ ທດິ ຂອງເວັກເຕີຄວາມໄວເຕງັ ກັບທດິ ບວກຂອງແກນເຄ້ົາ (+������). ຄດິ ໄລື່ໄລຍະເຄອ່ື ນຍາ້ ຍ ������ ປ່ືຽນແປງຕາມເວລາ (������) ຂອງວັດຖຸ M. ທີຕື່ ງັ້ ຂອງ M ໃນຂະນະເວລານ້ັນຄດື່ງັ ໃນຮບູ ລມຸ່ື ນີ້: ຮູບ 2.3 ດາເນນີ ການທດົ ລອງ: ໝາຍຈດຸ 0, A, M (ດື່ັງໃນຮບູ ). ແທກໄລຍະຫ່ືາງພ້ອມບັນທກຶ ຄ່ືາ തOതതAത = ������0, ປອ່ື ຍໃຫລ້ ົດລເ້ ຄ່ືອນທເ່ີື ທງິ ຮາງລົມໄປຜ່ືານ sensor gates, ໄລຍະທາງລົດລ້ເຄື່ອນທ່ີໄື ປໄດຄ້ AതതതMതത = ������. ຈົດຄື່າໃສື່ຕາຕະລາງບັນທຶກຂມ້ ູນທດົ ລອງ. 20

ຕາຕະລາງບນັ ທກຶ ຂມ້ ນູ ທດົ ລອງ ການທດົ ລອງຄັ້ງທີ xo (cm) S (m) t (s) 1 2 3 4 5 ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຂ້ມນູ ພາຍຫັງສາເລັດການທດົ ລອງ ແລະ ເກບັ ຂມ້ ນູ , ຄແູ ນະນາໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ືລະກືຸ່ມນາຂ້ມນູ ທໄ່ີື ດ້ມາ ຊອກການພວົ ພັນ, ໂດຍນາໃຊ້ລະບົບແກນເຄົ້າຕັ້ງສາກ (Cartesian coordinate system) ແຕ້ມເສ້ນັ ສະແດງການພົວພນັ ລະຫວືາ່ ງໄລຍະທາງເຄ່ອື ນທ່ືີ ( S ) ກັບເວລາ ( t ) ດື່ງັ ໃນຮບູ ລື່ມຸ ນ:້ີ ອງີ ໃສ່ືລັກສະນະຂອງເສ້ັນສະແດງ, ສາມາດຂຽນສົມຜົນການພວົ ພນັ ໄດດ້ ືັ່ງນ:ີ້ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ x = x0 + S ຫ x = x0 + v (t − t0 ) . ໃນກລະນີ x0 =0, t0 =0 → x =vt → x = f (t ) ໃນການເຄື່ອນທື່ຊີ ສ່ື ະເໝີ, ສາມາດສະແດງການ ເຄືອ່ ນທີດ່ື ວ້ ຍສົມຜົນຄະນິດສາດໄດດ້ ່ັືງນ້ີ: x = x0 + S = x0 + vt ລກັ ສະນະຂອງການເຄ່ືອນທືີ່ຊື່ສະໝາ່ື ສະເໝມີ ຄີ : - ເສ້ນັ ໂຄຈອນການເຄ່ອື ນທີື່ເປນັ ເສ້ນັ ຊື່. - ຄວາມໄວສະເລ່ຍື ຢືູທ່ ຸກໆຈຸດເທງິ ເສັ້ນໂຄຈອນມີຄື່າເທົາື່ ກັນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ພາຍຫັງທີ່ແື ຕ່ລື ະຄ່ວູື ິເຄາະຜົນການທົດລອງສາເລດັ ແລວ້ , ຄູສະເໜໃີ ຫຕ້ າງໜ້າກຸ່ືມລະໜງ່ືຶ ຄນົ ຂ້ນຶ ນາສະເໜຜີ ນົ ການທົດລອງ ແລະ ການວິເຄາະຂ້ມນູ . ຄູໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາແລກປື່ຽນຜົນການທດົ ລອງ ເຊງິ່ື ກນັ ແລະ ກນັ . ຫັງຈາກນ້ນັ , ຄູສະຫບຸ ເນ້ອໃນບົດຮຽນຄນໂດຍຫຍ້ດງ່ືັ ນ:້ີ ການເຄ່ືອນທ່ືີຊື່ສະເໝີ, ສົມ ຜນົ ການເຄ່ືອນທຂືີ່ ້ຶນກັບທ່ືີຕັ້ງ ແລະ ເວລາຂອງວດັ ຖເຸ ຄ່ືອນທືີຕ່ າມສມົ ຜົນຄ ������ = ������(������). ຄູໃຫ້ເວລາປະມານ 30-35 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາທີ 3 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລດັ . 21

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 4: ລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງການເຄອື່ ນທີ່ື • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອື່ ໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ຮຽນ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈມະໂນພາບ ແລະ ລັກສະນະທຽບຖານຂອງການເຄອ່ື ນທີ.່ື • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍລັກສະນະທຽບ ຖານຂອງການເຄອ່ື ນທື່ີ, ຍກົ ຕົວຢ່ືາງລກັ ສະນະການເຄ່ືອນທື່ທີ ຽບ ຖານໃນຊວີ ິດປະຈາວັນ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ... ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ວິທກີ ານຮຽນແບບຄົ້ນພບົ . ແບ່ືງນັກຮຽນອອກເປນັ ກຸື່ມ, ແຕລື່ ະກື່ມຸ ປະມານ 5 ຄນົ , ໂດຍເລື່ີມຕົນ້ ກິດຈະກາຕາມຂນັ້ ຕອນດືັ່ງນ້ີ: 22

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂັ້ນຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນສັງເກດການເຄື່ອນທືີ່ຂອງວດັ ຖຕຸ ົວຈິງໃນຊວີ ິດປະຈາວັນມລີ ັກສະນະຄແນວໃດ? ຄູ ແນະນານກັ ຮຽນດ່ັືງນ້:ີ ເມອື່ ເວາ້ົ ວ່າື ວັດຖຸໃດໜ່ືງຶ ກາລງັ ເຄື່ອນທືແ່ີ ມນ່ື ເຮາົ ໄດ້ສົມທຽບວັດຖດຸ ັື່ງກື່າວນັນ້ ກບັ ວັດຖອຸ ນື່ ຢືອູ່ ້ອມຂາ້ ງມນັ . ໃຫແ້ ຕລ່ື ະກ່ມືຸ ນັກຮຽນສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມຕື່ໄປນ:້ີ 1) ວດັ ຖຸທ່ືີໃຊເ້ ພື່ອສົມທຽບກັບວດັ ຖຸກາລັງເຄ່ືອນທືີຈ່ ະຕອ້ ງມລີ ກັ ສະນະຄແນວໃດ? 2) ລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງການເຄ່ືອນທີແ່ື ມ່ືນແນວໃດ? ຈ່ງົື ຍົກຕວົ ຢື່າງລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງ ວັດຖຸເຄືອ່ ນທ່ີຕື ວົ ຈງິ ໃນຊີວິດປະຈາວັນ. ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກຸ່ືມສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກື່ຽວກັບລັກສະນະການເຄ່ືອນທີື່ທຽບຖານ. ເພື່ອເປັນແນວທາງ ໃຫ້ແກ່ືແຕື່ລະກຸື່ມ, ຄູແນະນາໃຫ້ນັກຮຽນອີງໃສື່ປາກົດການ ເຊັ່ືນ: ເມ່ືອພວກເຮົານັື່ງໃນລົດ ຊຶື່ງກາລັງ ເຄ່ືອນທ່ືີ, ນັ້ນມີຄວາມໝາຍວ່ືາເຮົາກາລັງເຄື່ອນທີື່ ຫ ວື່າເຮົາຢູ່ືຄົງທີ່ືກໄດ້. ເມື່ອສ້າງແລ້ວສາເລັດ, ຄູໃຫ້ ຕາງໜ້າກຸື່ ມລະໜ ຶື່ ງຄົ ນນ າສະເໜີ ຂ ້ ສົມມຸ ດຖານຂອງຕົ ນພ້ ອມທັ ງວ ິທີ ການກວ ດສອບຂ ້ ສົ ມມຸ ດ ຖ ານ ດັື່ງກື່າວ. ຄູສັງລວມຂ້ສົມມຸດຖານຂອງແຕື່ລະກຸື່ມພ້ອມໃຫ້ການແນະນາປັບປຸງ (ຖ້າມີ) ໃຫ້ແທດເໝາະ ກັບຕົວຈິງ ແລະ ສາມາດກວດສອບໄດ້ດ້ວຍອຸປະກອນເຄື່ອງມທີ່ືມີ. ຄູແບ່ືງປັນຂ້ສົມມຸດຖານທີ່ືສາມ າດ ກວດສອບໄດ້, ກື່າວຄ: ເຮົາກາລັງເຄື່ອນທີ່ືພ້ອມກັບລົດເມ່ືອທຽບກັບຕຶກອາຄານ, ຕົ້ນໄມ້ຢູ່ືແຄມທາງ... ແຕເ່ື ຮາົ ຢ່ຄືູ ົງທີືເ່ ມອື່ ທຽບກບັ ລດົ ຄັນທື່ເີ ຮົາກາລັງນື່ັງຢືູ່ນັ້ນ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫນ້ ັກຮຽນອະທບິ າຍພ້ອມຍົກຕວົ ຢື່າງປາກົດການເຄ່ືອນທ່ຊືີ ່ງຶື ມີລກັ ສະນະທຽບຖານທືເ່ີ ກີດຂຶ້ນໃນ ຊວີ ິດປະຈາວນັ . ຄໃູ ຫແ້ ຕລ່ື ະກຸື່ມຍົກຕົວຢ່ືາງການເຄື່ອນທືີ່ ຊ່ືຶງເກດີ ຂ້ຶນໃນຊີວິດປະຈາວັນທີື່ມີລກັ ສະນະ ທຽບຖານເຊັ່ນື : ສັງເກດການເຄອື່ ນທ່ີືຂອງຄົນຍ່ືາງ, ຄົນຂລືີ່ ດົ ຈກັ ແລະ ຄນົ ຂ່ລືີ ົດໃຫຍ່ື ພ້ອມອະທິບາຍ ລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງການເຄອ່ື ນທີື່ຂອງແຕ່ືລະຊະນິດດງື່ັ ກາ່ື ວ. ຂັນ້ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸື່ມສະຫຸບເນ້ອໃນກ່ຽື ວກບັ ລກັ ສະນະການເຄອື່ ນທທືີ່ ຽບຖານ, ຈາກນ້ັນໃຫຕ້ າງໜ້າກຸ່ືມ ລະໜື່ງຶ ຄົນອະທບິ າຍຜົນການສັງລວມ ແລະ ຍົກເຫດຜົນ. ເມືອ່ ທຸກກືມຸ່ ນາສະເໜໝີ ົດ, ຄສູ ະຫບຸ ຄຄາ ຕອບຂອງທກຸ ກືຸ່ມ ແລະ ແບື່ງປນັ ເນ້ອໃນສາຄັນຂອງບົດຮຽນໃຫ້ນັກຮຽນດ່ັືງນີ້: 2. ລກັ ສະນະທຽບຖານຂອງການເຄອ່ື ນທື່ີ ວດັ ຖຸເຄື່ອນທີື່ ຫ ວັດຖຸຢຸດນ້ິງລ້ວນແຕ່ມື ີລັກສະນະທຽບຖານ ເຊື່ັນ: ລົດເຄອ່ື ນທີ່ເື ມອື່ ທຽບກັບຕົ້ນໄມ້ ຫ ເສົາໄຟຟາ້ ຢແູື່ ຄມທາງ, ແຕ່ືຕົ້ນໄມ້ ຫ ເສົາໄຟຟ້າ ຊ້າພັດເຄ່ອື ນທືພ່ີ ອ້ ມກບັ ໜື່ວຍໂລກ ເມ່ືອທຽບກັບ ດວງອາທິດ. ທຸກໆວັດຖທຸ ີື່ບອກວ່າື ພວກມັນກາລງັ ເຄອ່ື ນທີື່ ຫ ກາລງັ ຢູ່ືຄົງທນ່ີື ້ັນແມນ່ື ລ້ວນແລວ້ ແຕ່ມື ີ ລັກສະນະທຽບຖານ (Relativity) ທງັ ນນັ້ . ຕວົ ຢາື່ ງ: ໂຊເຟລີ ດົ ຈະຢ່ືູຄົງທືີ່ທຽບກັບລົດໃນຂະນະລາວກາລງັ ຂັບລົດຢູ່ື, ແຕື່ລາວຈະເຄື່ອນທື່ີ ເມ່ອື ທຽບ ໃສກື່ ັບຕຶກອາຄານ, ເຮອນ ແລະ ຕນົ້ ໄມທ້ ີຢື່ ືູ່ແຄມທາງ. ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 25-30 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 2 ນີ້ໃຫ້ສາເລັດ. 23

ກດິ ຈະກາທີ 5: ການສັງລວມຄວາມໄວ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ອື ໃຫນ້ ັກຮຽນເຂ້ົາໃຈຄວາມໝາຍການ ສງັ ລວມຄວາມໄວ ໂດຍນາໃຊ້ຫັກການບວກເວກັ ເຕ.ີ • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດສ້າງສູດການສັງລວມຄວາມໄວ ຊງ່ືຶ ເປັນປະລິມານເວັກເຕີ, ສາມາດອະທິບາຍວິທກີ ານ ສັງລວມຄວາມໄວ ແລະ ນາໃຊ້ເຂ້ົາໃນການແກ້ບົດເລກ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄອ່ື ງແທກມຸມ... ກດິ ຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ິທີການຮຽນແບບປະສບົ ການ. ແບງື່ ນັກຮຽນອອກເປັນກຸ່ືມ, ແຕ່ືລະກຸ່ມື ປະມານ 5 ຄນົ , ໂດຍເລມ່ີື ຕ້ົນກດິ ຈະກາຕາມຂ້ັນຕອນດື່ັງນີ້: ຂັ້ນຕອນທີ 1: ປະສບົ ການ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມຍົກຕົວຢ່ືາງການເຄື່ອນທີໃື່ ນ 2 ມຕິ ິ (ສອງທດິ ທາງໃນຂະນະເວລາດຽວກນັ ) ໃນຕວົ ຈງິ ຊີວດິ ປະຈາວັນ. ຄວາມໄວເປນັ ປະລມິ ານເວັກເຕີ ທ່ສີື ະແດງທັງລວງ ແລະ ທິດຂອງການເຄື່ອນທີ່ື, ມີ ວທິ ກີ ານຄິດໄລ່ຄື ວາມໄວຄແນວໃດກລະນໃີ ນຂະນະດຽວກນັ ວັດຖຸເຄ່ືອນທໄີື່ ປຕາມສອງທິດທາງ? ເພ່ືອ ເປນັ ແນວທາງໃນການຄນົ້ ຄິດຂອງນັກຮຽນ, ຄູແນະນານັກຮຽນນາໃຊ້ຫກັ ການສັງລວມຄວາມໄວ. ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ຖອດຖອນແລກປຽື່ ນປະສບົ ການ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕ່ລື ະກຸືມ່ ສົນທະນາແລກປ່ືຽນປະສບົ ການກື່ຽວກັບປະລມິ ານຟຊີ ກິ ທ່ເືີ ປນັ ເວກັ ເຕີ ແລະ ຫັກການບວກເວກັ ເຕີຈຶງ່ື ມີຄວາມຈາເປນັ ທຈີ່ື ະນາມາໃຊ້ໃນການສັງລວມຄວາມໄວຂອງການເຄ່ືອນທື.່ີ ໃຫ້ ນັກຮຽນໄດ້ສົນທະນາ, ທົບທວນຄນຫັກການບວກເວກັ ເຕທີ ່ໄືີ ດ້ຮຽນໃນວິຊາຄະນດິ ສາດ, ແບງື່ ປັນປະສົບ ການກຽື່ ວກັບຫັກການບວກເວກັ ເຕີ. ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ສາ້ ງແນວຄວາມຄດິ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມນາໃຊ້ຫກັ ການບວກເວັກເຕີ ເພ່ືອສາ້ ງແນວຄິດການສັງລວມຄວມໄວ. ໃຫແ້ ຕລື່ ະ ກືຸມ່ ນາສະເໜແີ ນວຄິດກື່ຽວກັບວທິ ກີ ານສັງລວມຄວາມໄວໃນກລະນີຕາ່ື ງໆ ຂອງການເຄ່ືອນທືຂ່ີ ອງວັດຖ.ຸ ຈາກນັ້ນ, ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸື່ມລະໜຶ່ງື ຄົນຂ້ຶນນາສະເໜີແນວຄວາມຄິດ ຫ ຄາຕອບຂອງກື່ມຸ ຕົນ. ຄູສະຫບຸ ຄນ ດາ້ ນແນວຄວາມຄິດຂອງແຕືລ່ ະກືມຸ່ ພອ້ ມແນະນາວທິ ກີ ານທົດລອງໃນແຕລ່ື ະກລະນ.ີ ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ທດົ ລອງ ໃນຂ້ັນຕອນນ້ີ, ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ລື ະກມຸ່ື ນກັ ຮຽນສ້າງສດູ ການສັງລວມສອງຄວາມໄວ ໂດຍນາໃຊຫ້ ກັ ການ ບວກເວັກເຕີ ເຊັືນ່ : ໃຫ້ r ແລະ r ເປັນສອງເວກັ ເຕີຄວາມໄວພາກສ່ືວນໃນການເຄື່ອນທຂື່ີ ອງວັດຖຸໃດ vA vB ໜ່ືຶງ, ຈົງື່ ສັງລວມສອງເວັກເຕດີ ັງ່ື ກາ່ື ວໃນກລະນີ: ເວກັ ເຕີ r ແລະ r ຮື່ວມລວງ, ຮວື່ ມທິດດຽວກນັ vA vB ເວັກເຕີ r ແລະ r ຮື່ວມລວງ, ແຕ່ືປນ້ີ ທດິ ກັນ vA vB ເວກັ ເຕີ r ແລະ r ປະກອບກັນເປນັ ມມຸ  ໃດໜ່ງືຶ . vA vB 24

ເມື່ອແຕລື່ ະກຸື່ມເຮັດແລ້ວ, ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າກຸື່ມລະໜ່ຶງື ຄົນຂຶ້ນອະທບິ າຍ ແລະ ໃຫເ້ ຫດຜນົ ກ່ຽື ວກັບວທິ ີ ການສັງລວມພອ້ ມແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊືິງ່ ກັນ ແລະ ກັນ. ເມືອ່ ທກຸ ກຸ່ືມອະທບິ າຍສາເລດັ , ຄູສະຫບຸ ແລະ ແບງ່ື ປັນຄາຕອບໂດຍຫຍ້ຂອງກິດຈະກາດື່ັງນ:ີ້ 3. ການສງັ ລວມຄວາມໄວ ສົມມຸດວ່ືາ ມສີ ອງເວກັ ເຕຄີ ວາມໄວ ���Ԧ��������� ແລະ ���Ԧ���������, ດື່ັງສະແດງໃນຮບູ 2.4ກ ລຸ່ືມນ້:ີ ຮບູ 2.4ກ ພິຈາລະນາທດິ , ລວງ ແລະ ຂະໜາດຂອງຄວາມໄວສັງລວມ: ກ) ຄວາມໄວ ���Ԧ��������� ແລະ ���Ԧ��������� ມລີ ວງ ແລະ ມທີ ດິ ຮວື່ ມກນັ , ຄວາມໄວສງັ ລວມຄດິ ໄລື່ຕາມສູດ: ���Ԧ��������������� = ���Ԧ��������� + ���Ԧ��������� 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ O• ������ ຮບູ 2.4ຂ ແລະ ຂະໜາດຄວາມໄວສັງລວມຄິດໄລື່ຕາມສູດ: ������������������ = ������������ + ������������ ຂ) ຄວາມໄວ ���Ԧ��������� ແລະ ���Ԧ��������� ມລີ ວງດຽວກັນ ແຕມ່ື ີທດິ ກົງກັນຂາ້ ມ, ຄວາມໄວສງັ ລວມຄິດໄລືຕ່ າມສດູ : −���Ԧ��������������� = ���Ԧ��������� − ���Ԧ��������� O• ������ ຫ ���Ԧ��������� = ���Ԧ��������������� + ���Ԧ��������� ແລະ ມຂີ ະໜາດຄ: ������������������ = ������������ − ������������ ຮບູ 2.4ຄ ຄ) ຄວາມໄວ ���Ԧ��������� ແລະ ���Ԧ��������� ປະກອບກັນເປັນມຸມ . ຄວາມໄວສັງລວມຄິດໄລື່ ຕາມສດູ : ���Ԧ��������������� = ���Ԧ��������� + ���Ԧ��������� ແລະ ຂະໜາດຄິດໄລື່ຕາມສດູ : ������������������ = √���������2��� + ���������2��� + 2������������������������ cos ������ α ������ O ຮບູ 2.4ງ 25

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິຂນັ້ ຕອນທີ 5: ການນາໃຊ້ ໃຫ້ແຕ່ລື ະກຸ່ືມນັກຮຽນຍົກຕົວຢື່າງການນາໃຊຄ້ ວາມໄວສັງລວມໃນຊີວິດປະຈາວັນ ແລະ ໃນວິທະ ຍາສາດເຕັກໂນໂລຊ.ີ ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກືຸ່ມລະໜຶ່ງື ຄນົ ນາສະເໜີ ແລະ ແລກປ່ຽື ນການນາໃຊ້ຄວາມໄວສັງ ລວມ. ຄສູ ະຫຸບຄການປະກອບຄວາມເຫັນຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຕົວຢືາ່ ງທື່ີເປັນຮບູ ປະທານ້ັນກຄ ຄວາມໄວສງັ ລວມມີການນາໃຊ້ຢື່າງຫວງຫາຍໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ແລະ ໃນວທິ ະຍາສາດ. ຕົວຢືາ່ ງ: ການ ພາຍເຮອຂ້າມແມນ່ື ້າ, .. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 30-35 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາທີ 5 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 6: ການປະເມນີ ຜົນ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ປະເມນີ ຄວາມສາມາດຂອງນັກຮຽນໃນການໃຊ້ ຄວາມຮທູ້ ືໄີ່ ດ້ຮຽນ ເພື່ອຕອບຄາຖາມໃນຮບູ ການວເິ ຄາະໂດຍໃຊ້ ການຄິດຂນ້ັ ສູງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ຕອບ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກກຽື່ ວກບັ ການເຄື່ອນທີຊ່ື ສ່ື ະ ໝ່ືາສະເໝໃີ ນໜືງຶ່ ແລະ ສອງມິຕິ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປ້ມຶ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊກ້ ານສົນທະນາກມຸື່ ຍືອ່ ຍເປນັ ວທິ ີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນັກຮຽນອອກ ເປນັ ກມືຸ່ ລະປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ມອບໃຫ້ແກບ້ ດົ ເລກຕົວຢາື່ ງຢໜູື່ ້າທີ 9, ຕອບຄາຖາມ ແກບ້ ົດຝຶກຫດັ ແຕ່ື ຂ້ 1 ເຖິງຂ້ 8 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນໜາ້ ທີ 12. ແຕືລ່ ະກຸື່ມມເີ ວລາປະມານ 15 ນາທີ ໃນການຕອບຄາຖາມດັ່ືງກ່າື ວ. ຫັງຈາກນ້ັນ, ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ກ່ືຸມ ລະໜງຶື່ ຄົນຂຶນ້ ມາຕອບເພອ່ື ແບງ່ື ປັນແລກປ່ຽື ນວທິ ີການຕອບກມືຸ່ ລະໜືງ່ຶ ຂ້. ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫນັ ພອ້ ມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜນົ . ຄອູ ະທບິ າຍວທິ ຕີ ອບພ້ອມກັບເຫດຜົນ ຈົນໃຫແ້ ນື່ໃຈນັກຮຽນທກຸ ຄົນເຂ້ົາໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ ແກ້ບດົ ເລກໄດ.້ ຖ້າມເີ ວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມດັ່ືງກ່ືາວຈະໄດແ້ ບື່ງໃຫ້ນກັ ຮຽນເອົາໄປແກເ້ ປນັ ວຽກ ບາ້ ນແລ້ວສົື່ງໃຫ້ຄໃູ ນຊົ່ວື ໂມງຮຽນຕື່ໄປ. 26

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ບົດທີ 3 ການເຄອື່ ນທຊືີ່ ປື່ ຽື່ ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີ (Non-Uniform Linear Motion) ເວລາ 3 ຊວົ່ື ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພອ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ລກັ ສະນະຄວາມໄວຂອງການເຄື່ອນທຊີ່ື ່ືປຽ່ື ນແປງສະໝ່າື ສະເໝີ. 2) ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍ ແລະ ນິຍາມການຕກົ ຕາມລາພັງຂອງວັດຖ.ຸ 3) ສ້າງສົມຜົນຄວາມໄວ ແລະ ສົມຜົນໄລຍະທາງການເຄອື່ ນທຂ່ືີ ອງວັດຖຸ. 4) ແຕມ້ ເສນ້ັ ສະແດງການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງໄລຍະທາງກັບເວລາ ແລະ ຄວາມໄວກບັ ເວລາຂອງການ ເຄອື່ ນທຊ່ືີ ື່ປ່ືຽນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີ. 2. ເນ້ອໃນ - ຄວາມໄວສະເລຍ່ື ແລະ ຄວາມໄວທັນທີ - ຄວາມເລັງື່ ການເຄືອ່ ນທືີ່ - ສົມຜົນຄວາມໄວ - ສົມຜົນໄລຍະເຄື່ອນຍາ້ ຍ - ເສັ້ນສະແດງການພວົ ພັນລະຫວາ່ື ງຄວາມໄວ ແລະ ເວລາ - ການຕກົ ຕາມລາພັງ 3. ສກື່ ານຮຽນການສອນ - ບດົ ສອນ, ປ້ຶມຄູື່ມຄູ, ປຶ້ມແບບຮຽນ, ບັນທັດ, ຮູບແຕມ້ ການຕົກຕາມລາພງັ ແລະ ຊດຸ ທດົ ລອງນວິ ເຕນິ (ຖາ້ ມີ). - ອປຸ ະກອນທດົ ລອງ: ຊຸດການທດົ ລອງຕົກຕາມລາພັງ (ແທງ່ື ເຫັກ, ຂາຕງ້ັ , ນ໋ອດຈັບ), Photogate Sensors ການເຄ່ືອນທີື່, Interface sensor, ວດັ ຖຸນ້ອຍ, ເຄອ່ື ງຈັບເວລາ (Smart timer), ບັນທັດ. 27

4. ກດິ ຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນື ບດົ ຮຽນເກາ່ົື • ຈຸດປະສົງ: ເພອ່ື ກວດສອບຄວາມເຂ້າົ ໃຈກືຽ່ ວກັບການການເຄ່ືອນທື່ຊີ ື່ສະ ໝືາ່ ສະເໝີ, ການເຄື່ອນທທ່ີື ຽບຖານ, ການສງັ ລວມຄວາມໄວ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝຶກຫັດກຽ່ື ວກັບ ການເຄື່ອນທື່ຊີ ່ືສະໝ່ືາສະເໝີໃນໜງືຶ່ ແລະ ສອງມິຕິໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປມຶ້ ແບບຮຽນ ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຄດິ ເອງ-ສົນທະນາເປັນຄືູ່-ແລກປືຽ່ ນບົດຮຽນກືຸ່ມໃຫຍ່ໃື ນຫ້ອງ. ແບງື່ ນັກຮຽນອອກເປັນກຸມ່ື , ແຕື່ລະກຸື່ມປະມານ 5 ຄົນ. ຄເູ ລືມີ່ ຕົ້ນກິດຈະກາໂດຍໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມດ່ງັື ຕໄື່ ປນ:ີ້ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 1) ການເຄ່ືອນທ່ຊີື ື່ສະໝ່າື ສະເໝີແມນື່ ແນວໃດ? ພ້ອມຍົກຕວົ ຢ່າື ງປະກອບ. 2) ຈືງົ່ ຂຽນສດູ ຄດິ ໄລ່ືຄວາມໄວການເຄື່ອນທີືຊ່ ື່ສະໝ່າື ສະເໝີຂອງວດັ ຖຸໃດໜຶ່ືງ, ພອ້ ມອະທບິ າຍ ຄວາມໝາຍ ແລະ ຫວົ ໜວ່ື ຍພນ້ ຖານໃນລະບບົ SI ຂອງປະລມິ ານຟີຊກິ ໃນສູດດ່ັືງກາ່ື ວ. ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອື່ານຄາຖາມຢ່ືາງລະອຽດ ແລະ ຄນ້ົ ຫາຄາຕອບຈາກປ້ຶມບັນທຶກບດົ ຮຽນ ແລະ ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນດ້ວຍຕົນເອງ. ຫັງຈາກນ້ັນຄູໃຫ້ນັກຮຽນຈັບຄືູ່ກນັ ສນົ ທະນາແລກປື່ຽນຄາຕອບ ເຊງື່ິ ກັນ ແລະ ກັນ, ພອ້ ມຢາຍແຜນື່ ເຈຍ້ ນ້ອຍສາລັບຂຽນຄາຕອບໃຫແ້ ຕ່ືລະຄູ່ືນັກຮຽນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູື່ ໃຫ້ນັກຮຽນນ່ງັື ເປັນຄູື່, ນາເອົາຄາຕອບຂອງຕົນມາສົນທະນາ, ແລກປ່ຽື ນຄາຕອບເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ ພ້ອມອະທບິ າຍເຫດຜນົ . ພາຍຫັງສົນທະນາແລກປ່ືຽນ ແລະ ເອກະພາບຄາຕອບໃນແຕ່ືລະຄືສູ່ າເລດັ , ຄູ ໃຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ນາສະເໜຄີ າຕອບຂອງຕົນພ້ອມທັງເຫດຜົນ. ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຕິດຕາມການນາສະເໜີຄາຕອບ, ສົນທະນາແລກປ່ືຽນຄວາມຄິດເຫນັ ກຽ່ື ວກັບຄາ ຕອບ. ພາຍຫັງການແລກປື່ຽນຄາຕອບສນິ້ ສຸດ, ຄູສະຫຸບຄນໂດຍຫຍ້ຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປັນຄາຕອບທື່ີຖກຕອ້ ງໂດຍຫຍໃ້ ຫ້ນກັ ຮຽນ ຊື່ຶງມີເນ້ອໃນດງັ່ື ນ:ີ້ 1) ການເຄ່ືອນທ່ີຊື ື່ສະໝ່ືາສະເໝແີ ມ່ືນການເຄ່ືອນທີ່ື ຊ່ຶືງມເີ ສັ້ນໂຄຈອນເປັນເສ້ັນຊື່ ແລະ ເຄ່ອື ນທີື່ ໄປໄດ້ໄລຍະທາງເທ່າົື ກັນພາຍໃນໄລຍະເວລາທເືີ່ ທື່າົ ກັນ. 2) ສດູ ຄິດໄລື່ຄວາມໄວການເຄື່ອນທຊີື່ ່ືສະໝ່ືາສະເໝຂີ ອງວັດຖຸໃດໜື່ງຶ ຢ່ືູໃນຮູບແບບ: v= S = S ໃນນີ້; S ແມ່ືນໄລຍະທາງຄິດໄລເື່ ປັນແມດັ ( m ), v ແມື່ນຄວາມໄວຄິດໄລື່ t t − t0 ເປັນແມັດຕືວ່ ນິ າທີ ( m/ s ), t0, t ແລະ t ແມ່ືນຈຸດເວລາເລີມ່ື ຕນ້ົ , ຈຸດເວລາສຸດທ້າຍ ແລະ ໄລຍະເວລາຂອງການເຄື່ອນທຕ່ືີ າມລາດັບຄິດໄລເ່ື ປັນວນິ າທີ ( s ). ຄໃູ ຫເ້ ວລາປະມານ 8-10 ນາທີ ໃນການປະຕບິ ັດກິດຈະກາທີ 1 ນໃ້ີ ຫສ້ າເລັດ. 28

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 2: ຄວາມໄວສະເລຍື່ ແລະ ຄວາມໄວທນັ ທີ • ຈຸດປະສົງ: ເພ່ອື ໃຫນ້ ັກຮຽນໄດຮ້ ຽນກ່ຽື ວກັບມະໂນພາບການເຄ່ືອນ ທ່ຊີື ປື່ ຽ່ື ນແປງສະໝາື່ ສະເໝີ, ຄວາມໄວສະເລື່ຍ ແລະ ຄວາມໄວ ທັນທໃີ ນການເຄື່ອນທີື່ຂອງວດັ ຖ.ຸ • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍລະຫວື່າງການ ເຄ່ືອນທຊ່ືີ ືສ່ ະໝື່າສະເໝີ ແລະ ການເຄື່ອນທຊື່ີ ປື່ ຽື່ ນແປງສະໝື່າສະ ເໝີ, ຄວາມໄວສະເລື່ຍ ແລະ ຄວາມໄວທັນທີ, ສາມາດນາໃຊສ້ ູດ ເພືອ່ ແກບ້ ດົ ເລກ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປມຶ້ ແບບຮຽນ ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ກີ ານຮຽນແບບຄົ້ນພບົ . ແບ່ືງນັກຮຽນອອກເປັນກມ່ືຸ , ແຕື່ລະກຸ່ມື ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບດັ ຕາມຂ້ັນຕອນ, ໂດຍເລ່ີືມຕ້ນົ ກດິ ຈະກາໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມດືັ່ງຕ່ືໄປນ້:ີ ຂ້ັນຕອນທີ 1: ສງັ ເກດ ໃນບົດທືີ່ຜາ່ື ນມາ ນັກຮຽນໄດ້ສກຶ ສາການເຄື່ອນທື່ີຊ່ືສະໝື່າສະເໝຂີ ອງວດັ ຖຸ, ແຕ່ໃື ນຕວົ ຈິງການ ເຄື່ອນທ່ືຂີ ອງວັດຖເຸ ກອບທັງໝົດເປນັ ການເຄື່ອນທີ່ືຊື່ປຽື່ ນແປງສະໝື່າສະເໝ.ີ 1) ການເຄ່ືອນທຊ່ີື ່ືປືຽ່ ນແປງສະໝ່າື ສະເໝແີ ມ່ືນແນວໃດ? 2) ລັກສະນະເສັ້ນໂຄຈອນຂອງການເຄື່ອນທື່ີຊ່ືປື່ຽນແປງສະໝື່າສະເໝີເປັນຄແນວໃດ? 3) ຂະໜາດຄວາມໄວທັນທຂີ ອງການເຄອ່ື ນທ່ຊືີ ່ປື ຽ່ື ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີຄິດໄລື່ແນວໃດ? ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມ, ຈາກນັ້ນໃຫຕ້ າງໜາ້ ປະມານ 1-2 ກ່ືຸມແລກປ່ຽື ນຄາ ຕອບເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ. ຄູສະຫຸບຄາຕອບຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບງື່ ປັນຄາຕອບທຖືີ່ ກຕ້ອງດ່ືັງນີ້: 1) ການເຄ່ືອນທຊີື່ ື່ປື່ຽນແປງສະໝື່າສະເໝແີ ມນື່ ການເຄື່ອນທື່ີ ຊງ່ືຶ ມີຄວາມໄວປ່ືຽນແປງຕາມເວລາ ຢາື່ ງສະໝືາ່ ສະເໝີ. 2) ການເຄ່ືອນທຊ່ີື ື່ປືຽ່ ນແປງສະໝາື່ ສະເໝີແມນ່ື ການເຄອ່ື ນທ່ືີ ຊືຶງ່ ມເີ ສ້ນັ ໂຄຈອນເປັນເສັນ້ ຊື່ ແລະ ມີ ຂະໜາດຂອງຄວາມໄວປື່ຽນແປງເພື່ມີ ຂ້ຶນ ຫ ຫຸດລົງຢື່າງສະໝາື່ ສະເໝີຕາມເວລາ. ຂນັ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມນັກຮຽນສ້າງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານວ່າື ດວ້ ຍຄວາມໄວສະເລ່ືຍ ແລະ ຄວາມໄວທັນທ.ີ ຄູໃຫ້ ຕາງໜາ້ ກຸ່ມື ລະໜ່ຶງື ຂຶນ້ ນາສະເໜີຂສ້ ມົ ມຸດຖານຂອງກ່ືມຸ ຕນົ , ໃຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບ. ຄູ ສັງລວມຄາຕອບຂອງແຕລື່ ະກ່ືຸມ, ສະຫບຸ ຄນຄວາມເປັນໄປໄດ້ ແລະ ແບງ່ື ປັນຂ້ສມ່ ມຸດຖານດັື່ງນີ້: ໃນ ການເຄ່ືອນທ່ຊືີ ່ືສະໝ່າື ສະເໝີ, ຄວາມໄວສະເລ່ືຍໃຊ້ເພ່ືອການດົ ການເຄື່ອນທໄີື່ ວ ຫ ຊ້າຂອງວດັ ຖຸ, ແຕໃ່ື ນ ການເຄ່ືອນທ່ີືຊ່ືປ່ຽື ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີເຮາົ ບສື່ າມາດໃຊ້ຄວາມໄວສະເລ່ືຍ ເພ່ືອຕີລາຄາພາວະການ ເຄອື່ ນທືີ່ຂອງວດັ ຖຸໄດ້. ຂ້ນັ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກືຸ່ມອະທິບາຍວິທທີ ົດສອບຂ້ສົມມຸດຖານຂອງຕົນພ້ອມທງັ ເຫດຜົນ, ອະທບິ າຍວິທຄີ ິດ ໄລ່ືຄວາມໄວສະເລ່ືຍ ແລະ ຄວາມໄວທນັ ທຂີ ອງວັດຖຸເຄື່ອນທີ. ຄູຕດິ ຕາມນາສະເໜີຄວາມໄວຂອງ 29

ນກັ ຮຽນແຕ່ລື ະກມືຸ່ . ຄູແບ່ືງປນັ ມະໂນພາບການເຄື່ອນທ່ຊືີ ່ືປ່ືຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີດງ່ືັ ນ້ີ: ການເຄອ່ື ນທຊີື່ ື່ ປຽື່ ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີມີສອງແບບຄ: (1) ການເຄື່ອນທຂີື່ ອງວັດຖຸ ຊືຶ່ງໃນນ້ັນຂະໜາດຂອງຄວາມໄວ ເພີມ່ື ຂຶ້ນຢື່າງສະໝ່າື ສະເໝີຕາມເວລາ ເອ້ນີ ວາ່ື ການເຄືອ່ ນທ່ີືເລງືັ່ ສະໝ່ືາສະເໝີ. (2) ການເຄ່ອື ນທຂື່ີ ອງ ວັດຖຸ ຊຶື່ງໃນນນັ້ ຂະໜາດຂອງຄວາມໄວຫຸດລົງຢາື່ ງສະໝາ່ື ສະເໝຕີ າມເວລາ ເອີ້ນວື່າ ການເຄື່ອນທີືຜ່ ່ືອນ ສະໝາື່ ສະເໝີ. ຂັ້ນຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກືຸ່ມນັກຮຽນສັງລວມຄນເນ້ອໃນຂອງຄວາມໄວສະເລ່ຍື ແລະ ຄວາມໄວທນັ ທີ, ຕາງໜ້າ ກຸ່ມື ລະໜື່ງຶ ຄົນຂຶ້ນນາສະເໜີບົດສັງລວມຂອງກ່ມຸື ຕນົ ແລະ ແບງື່ ປນັ ເນ້ອໃນດືັ່ງກືາ່ ວໃຫ້ເຊງືິ່ ກນັ ແລະ ກັນ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງແຕລື່ ະກຸມ, ສະຫບຸ ຄນ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ເນ້ອໃນໂດຍຫຍ້ດືັງ່ ນ້:ີ 1. ຄວາມໄວສະເລືຍ່ ແລະ ຄວາມໄວທນັ ທີ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄວາມໄວສະເລຍື່ ຂອງການເຄືອ່ ນທືຊີ່ ່ປື ່ືຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີຄດິ ໄລ່ຕື າມສູດ: v = S . ຖາ້ ພິຈາ ລະ t ນາການເຄື່ອນທື່ີໃນຊວ່ື ງເວລາອັນສ້ັນໆ ສູດດ່ືັງກ່ືາວກາຍເປນັ : v = S . t ໃນນ;້ີ S1 = S − S0, S2 = S1 − S,.... t1 = t − t0, t2 = t1 − t,.... ແລະ v1 = S1 , v2 = S2 ,...... t1 t2 ຖາ້ ������������ ≪ ນ້ອຍໆ, ສູດ v = S ເອນ້ີ ວື່າ ຂະໜາດຂອງຄວາມໄວທນັ ທີ. t ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 2 ນໃ້ີ ຫ້ສາເລດັ . ກດິ ຈະກາທີ 3: ຄວາມເລງ່ືັ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ຮຽນມະໂນພາບຄວາມເລງ່ືັ , ສູດ ຄິດໄລື່ ແລະ ປະລິມານຟີຊິກທື່ີສນັ ຍະລັກພ້ອມຫວົ ໜວ່ື ຍພ້ນຖານ ຂອງຄວາມເລ່ືັງ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຄວາມເລັງື່ , ສ້າງ ສດູ ຄວາມເລືງັ່ ແລະ ນາໃຊ້ສູດເຂ້ົາໃນການແກ້ບດົ ເລກ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ີການຮຽນແບບຄນົ້ ພບົ . ແບື່ງນັກຮຽນອອກເປັນກຸມື່ , ແຕລື່ ະກືຸມ່ ປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂ້ນັ ຕອນ, ໂດຍເລ່ືີມຕ້ົນກດິ ຈະກາໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມດື່ັງຕື່ໄປນ້ີ: ຂັ້ນຕອນທີ 1: ສງັ ເກດ ຄແູ ນະນາແຕືລ່ ະກມືຸ່ ສັງເກດ ຫ ມະໂນພາບກ່ືຽວກບັ ການເຄ່ອື ນທືຊີ່ ື່ປ່ືຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ ໂດຍ ສະເພາະແມ່ືນລັກສະນະການປ່ືຽນແປງຂອງປະລິມານຄວາມໄວໃນການເຄື່ອນທດືີ່ ່ືັງກາ່ື ວ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ປະມານ 1-2 ຄນົ ປະກອບຄວາມຄດິ ເຫັນກ່ືຽວກັບບັນຫາດງ່ັື ກື່າວ. ນກັ ຮຽນສົນທະນາ, ຄູສະຫຸບຄວາມ 30

ເຫັນຂອງນັກຮຽນ ແລະ ແບ່ງື ປັນການສງັ ເກດດ່ັືງນີ້: ໃນກລະນີການເຄື່ອນທຊືີ່ ່ືປ່ືຽນແປງສະໝາ່ື ສະເໝີ, ປະລິມານການປຽ່ື ນແປງເພ່ືີມຂຶ້ນ ຫ ປຽື່ ນແປງຫຸດລົງຂອງຄວາມໄວຕາມເວລາເປັນປະລິມານຄົງທ່ໄືີ ດໜ່ງືຶ ເອີ້ນວາື່ ຄວາມເລືັ່ງ ຫ ຄວາມຜື່ອນ. ຄວາມເລງືັ່ ແມ່ືນຫຍງັ ? ມີສນັ ຍະລກັ ແລະ ຫວົ ໜວ່ື ຍຄິດໄລ່ືພນ້ ຖານ ຄແນວໃດ ຈະໄດພ້ ້ອມກັນສຶກສາໃນກິດຈະການີ້. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫແ້ ຕ່ລື ະກມືຸ່ ສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກຽື່ ວກບັ ຄວາມເລງັື່ , ໃຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ມື ລະໜ່ຶືງຄນົ ນາສະເໜີຂສ້ ົມມຸດ ຖານ ແລະ ວທິ ທີ ົດສອບຂ້ສມົ ມຸດຖານດື່ັງກື່າວພອ້ ມກັບສະເໜເີ ຫດຜນົ . ໃຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາແລກປ່ືຽນ ຄວາມຄິດເຫັນ, ຄສູ ັງລວມ ແລະ ແບງ່ື ປັນຂ້ສົມມຸດຖານດ່ືັງນີ:້ ປະລິມານຟີຊິກສາດທໃ່ີື ຊ້ເພ່ອື ອະທິບາຍ ການເຄ່ືອນທີ່ຊື ່ືປືຽ່ ນແປງສະໝ່າື ສະເໝີ ນອກຈາກໄລຍະທາງ ( S ), ຄວາມໄວ ( v ) ແລະ ເວລາ ( t ) ທີ່ໃື ຊ້ ໃນການເຄ່ືອນທື່ີແລວ້ ຍງັ ມີປະລິມານການປ່ືຽນແປງຂອງຄວາມໄວ ( v ຕາມເວລາ t ). 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຂ້ນັ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ໃຫນ້ ັກຮຽນຄິດຫາວທິ ີທດົ ສອບລະຫວືາ່ ງການປື່ຽນແປງຂອງຄວາມໄວ ∆������ ແລະ ເວລາ ∆������ ມີການ ພົວພນັ ກັນຄແນວໃດ? ຄແູ ນະນາໃຫ້ນັກຮຽນວິເຄາະວ່ືາ: ເມ່ອື ເວລາ ������0 ວດັ ຖຸເຄອ່ື ນທ່ດີື ້ວຍຄວາມໄວ ������0, ເມື່ອເວລາ ������ ວັດຖຸມີຄວາມໄວ ������ ແລະ ເມອື່ ເວລາ t = t − t0 ຄວາມໄວຂອງວດັ ຖແຸ ມ່ືນ v . ດ່ງືັ ນນ້ັ , ການພວົ ພັນລະຫວ່າື ງ v ແລະ t ມຄີ : v = at ຂ້ັນຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ໃຫ້ແຕລ່ື ະກຸືມ່ ສະຫບຸ ມະໂນພາບ, ສູດ, ສັນຍະລັກຟຊີ ິກ ແລະ ຫົວໜ່ືວຍພ້ນຖານຂອງຄວາມເລື່ັງ. ໃຫຕ້ າງໜ້າກຸື່ມລະໜງື່ຶ ຄົນຂ້ຶນມານາສະເໜຜີ ນົ ການສະຫຸບ, ສນົ ທະນາແລກປືຽ່ ນຄາຕອບເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ . ຄູສັງລວມຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນັກຮຽນ, ແບື່ງປັນເນອ້ ໃນບົດຮຽນຕ້ນົ ຕໂດຍຫຍດ້ ືງັ່ ນີ້: 2. ຄວາມເລືັງ່ ການເຄ່ືອນທື່ີ ສົມຜົນສາລັບສະແດງຄວາມເລັື່ງຂອງການເຄ່ືອນທື່ີຊື່ສະເໝມີ ີຮບູ ຮາ່ື ງດັງ່ື ນ້:ີ rr r r v − v0 v a = v = v − v0 a = = ແລະ t t − t0 t = t0 t ຄວາມເລ່ືັງຂອງການເຄ່ອື ນທ່ືີ ເປັນປະລິມານທີືວ່ ດັ ແທກດວ້ ຍອັດຕາສວື່ ນລະຫວ່ືາງປະລມິ ານການ ປືຽ່ ນແປງຂອງຄວາມໄວ ແລະ ຊ່ືວງໄລຍະເວລາທືີ່ຄວາມໄວເກດີ ການປ່ືຽນແປງ, ໂດຍໃຫ້ v = v − v0 ແມ່ືນປະລິມານການປຽື່ ນແປງຂອງຄວາມໄວພາຍໃນຊ່ືວງເວລາ t , (t = t − t0 ). ດັ່ືງນັ້ນ, ຄວາມເລ່ັືງກຄປະລມິ ານຟີຊິກສາດທ່ວືີ ດັ ແທກໂດຍອັດຕາສວື່ ນລະຫວາື່ ງປະລິມານການ ປືຽ່ ນແປງຄວາມໄວ ແລະ ເວລາ, ມຫີ ວົ ໜື່ວຍເປນັ m/s2. ຄວາມເລງ່ືັ ເປນັ ປະລິມານເວັກເຕຊີ ່ືຶງ rr r r v − v0 v a = t = t0 = t , ມີຈຸດຕນ້ົ ຂອງເວກັ ເຕີຢທ່ືູ ີື່ວັດຖຸ, ມລີ ວງຕດິ ແປະກັບເສ້ັນໂຄຈອນ ແລະ ມທີ ິດດຽວກັບ ທິດເວັກເຕີຄວາມໄວ ແລະ ມີຂະໜາດສະແດງເຖິງຄາ່ື ຂອງຄວາມເລ່ັືງ. ການເຄ່ືອນທຊ່ີື ່ືປ່ຽື ນແປງສະໝ່ືາ ສະເໝີ, ຄວາມເລັງື່ ຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜ່ຶືງເປັນປະລິມານທື່ີມີຄ່ືາຄົງທ່ີ.ື ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 25-30 ນາທີ ໃນການປະຕິບດັ ກິດຈະກາທີ 3 ນ້ີໃຫ້ສາເລັດ. 31

ກດິ ຈະກາທີ 4: ສມົ ຜນົ ຄວາມໄວ ແລະ ສມົ ຜນົ ໄລຍະເຄອື່ ນຍາ້ ຍ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພືອ່ ໃຫນ້ ັກຮຽນສາ້ ງສົມຜົນຄວາມໄວ ແລະ ສມົ ຜົນ ໄລຍະເຄອ່ື ນຍ້າຍໃນຮູບແບບສົມຜົນຄະນດິ ສາດ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດອະທິບາຍສົມຜນົ ການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງ ຄວາມໄວ ແລະ ໄລຍະເຄ່ືອນຍ້າຍ. ນາໃຊບ້ ັນດາສມົ ຜົນເພື່ອແກ້ ບດົ ເລກ. • ອປຸ ະກອນ, ສື່: ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊວ້ ິທກີ ານຮຽນແບບຄ້ົນພບົ . ແບ່ືງນັກຮຽນອອກເປັນກື່ມຸ , ແຕລື່ ະກືຸ່ມປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບດັ ຕາມຂັນ້ ຕອນດືງັ່ ຕ່ືໄປນີ:້ ຂັ້ນຕອນທີ 1: ສງັ ເກດ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຄູໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸ່ືມສັງເກດວາື່ ຄວາມໄວສາມາດຄິດໄລໄື່ ດ້ທຸກຂະນະເວລາ ຫ ບ່ື? ຈາກສົມຜົນຂາ້ ງ ເທງິ ໃຫ້ນັກຮຽນຖອນເອົາສົມຜນົ ຄວາມໄວການເຄື່ອນທ່ີຊື ່ືປື່ຽນແປງສະໝືາ່ ສະເໝີ. ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ໃຫນ້ ັກຮຽນສ້າງຂ້ສົມມຸດຖານກຽ່ື ວກັບສມົ ຜົນຄວາມໄວ ແລະ ສົມຜນົ ໄລຍະເຄອື່ ນຍາ້ ຍຂອງການ ເຄ່ືອນທີື່ຊ່ືສະໝາື່ ສະເໝ.ີ ໃຫຕ້ າງໜ້າກມຸ່ື ລະໜຶື່ງຄົນນາສະເໜີຂສ້ ົມມຸດຖານຂອງຕົນ, ຈາກນນັ້ ໃຫທ້ ຸກກ່ືຸມ ສົນທະນາແລກປືຽ່ ນຂ້ສົມມຸດຖານເຊືິງ່ ກັນ ແລະ ກັນ. ຄສູ ງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງແຕ່ືລະກ່ືມຸ ແລະ ແບ່ງື ປນັ ຂ້ສົມມດຸ ຖານໃຫ້ນັກຮຽນດັງ່ື ນ້:ີ ຄວາມໄວ, ຄວາມເລືງ່ັ ແລະ ເວລາໃນການເຄ່ືອນທີຊ່ື ືປ່ ຽື່ ນແປງ ສະໝ່ືາສະເໝີການພວົ ພນັ ກັນຕາມສູດ v = v0 + at . ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ທດົ ສອບຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸື່ມຊອກຫາສູດຄວາມເລງັ່ື ຈາກສດູ ຄວາມໄວຂາ້ ງເທງິ , ໃຫ້ຕາງໜາ້ ແຕລ່ື ະກ່ືມຸ ຂ້ນຶ ນາ ສະເໜີຜນົ ງານຂອງກຸ່ືມຕົນພ້ອມອະທິບາຍຄວາມໝາຍສນັ ຍະລັກປະລິມານຟຊີ ິກ ແລະ ຫົວໜ່ືວຍ. ໃຫ້ ກື່ມຸ ຕື່າງໆສນົ ທະນາແລກປຽ່ື ນຄາຕອບເຊງ່ືິ ກນັ ແລະ ກັນ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 4: ສະຫບຸ ໃຫແ້ ຕ່ືລະກຸື່ມສົນທະນາກ່ຽື ວກັບສມົ ຜນົ ຄວາມໄວ ແລະ ສົມຜົນໄລຍະເຄື່ອນຍາ້ ຍຂອງການເຄອື່ ນ ທ່ຊືີ ່ືປຽື່ ນແປງສະໝ່ືາສະເໝ.ີ ຈາກນັ້ນໃຫ້ຕາງໜ້າກືຸ່ມລະໜງື່ຶ ຄົນຂນ້ຶ ລາຍງານ, ສົນທະນາແລກປຽ່ື ນຄວາມ ຄິດເຫັນເຊື່ິງກັນ ແລະ ກັນ. ຄສູ ັງລວມຄວາມຄດິ ເຫັນ ແລະ ນາສະເໜເີ ນອ້ ໃນບົດຮຽນໂດຍຫຍ້ດັ່ືງນີ:້ 3. ສມົ ຜົນຄວາມໄວ ຖ້າການດົ ໃຫຈ້ ຸດເຄາ້ົ ເວລາຢ່ືທູ ີ່ື t0 (t0 = 0) →t =t , ສົມຜນົ ຄວາມເລື່ັງກາຍເປັນ a = v − v0 t → v = v0 + at ເອີນ້ ວາື່ ສົມຜົນຄວາມໄວຂອງການເຄື່ອນທຊ່ືີ ່ືປ່ຽື ນແປງສະໝ່ືາສະເໝ.ີ 4. ສມົ ຜົນໄລຍະເຄອ່ື ນຍາ້ ຍ ຈາກສດູ v= S ແລະ S = v0t + 1 at 2 ເຮົາຖອນໄດ້ສົມຜນົ v2 − v02 = 2aS t 2 32

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ5. ເສັນ້ ສະແດງການພວົ ພັນລະຫວາື່ ງຄວາມໄວ ແລະ ເວລາ 0 ������(������) 0 ������(s) 0 ������(s) ການເຄື່ອນທຊີ່ື ່ເື ລັື່ງສະໝາື່ ສະເໝີ ການເຄື່ອນທີຊ່ື ່ືຜ່ືອນສະໝື່າສະເໝີ ການເຄື່ອນທຊີ່ື ່ືສະໝ່ືາສະເໝີ ຈາກເສ້ັນສະແດງນັກຮຽນສາມາດຖອນໄດ້ປະລມິ ານຟີຊິກໃດແດື່? ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 30-35 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 4 ນີໃ້ ຫ້ສາເລັດ. ກິດຈະກາທີ 5: ການຕົກຕາມລາພງັ • ຈຸດປະສົງ: ເພອ່ື ສກຶ ສາລັກສະນະການຕົກຕາມລາພັງຂອງວັດຖຸ ແລະ ຊອກຫາຄວາມເລ່ືັງດຶງດດູ g ຂອງໜວ່ື ຍໂລກ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດເຮດັ ທົດລອງການຕົກຕາມລາພັງ, ຊອກຫາຄ່າື ຄວາມເລັງ່ື ດງຶ ດູດດວ້ ຍການໃຊ້ສູດ ແລະ ດ້ວຍການ ແຕມ້ ເສ້ັນສະແດງ. • ອປຸ ະກອນ, ສ່ື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ຊດຸ ທດົ ລອງນິວເຕິນ (ຖາ້ ມ)ີ , ຊດຸ ທດົ ລອງການຕົກຕາມລາພັງ ປະກອບດ້ວຍແທງ່ື ເຫັກ, ຂາຕ້ງັ , ນ໋ອດຈັບ, Photogate Sensors ການເຄ່ອື ນທີື່, Interface sensor, ວັດຖຸນອ້ ຍ, ເຄື່ອງຈບັ ເວລາ (Smart timer), ບັນທັດ. ກດິ ຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ວິທີການສອນແບບທົດລອງ. ແບງ່ື ນັກຮຽນອອກເປນັ ກ່ືຸມ, ແຕື່ລະກຸື່ມປະມານ 5 ຄົນ ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນດັື່ງຕໄື່ ປນ້ີ: ຂັ້ນຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫແ້ ຕ່ືລະກືຸ່ມສັງເກດ ແລະ ຍົກຕວົ ຢາື່ ງການເຄື່ອນທີຊ່ື ປື່ ່ືຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີທ່ືເີ ກີດຂ້ຶນໃນຊີວດິ ປະຈາວັນ. ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸ່ືມລະໜ່ືງຶ ຄົນຂ້ຶນມາແລກປືຽ່ ນກ່ືຽວກັບຕວົ ຢ່ືາງການເຄ່ືອນທີື່ຊື່ປື່ຽນແປງສະໝື່າ ສະເໝີ. ຄສູ ະຫຸບເນອ້ ໃນຄວາມຄິດເຫັນແຕື່ລະກມືຸ່ , ແນະນານັກຮຽນສັງເກດປາກົດການເຊ່ັນື : ຢ່ືູລະດັບ ສູງເທ່ືົາກັນໃນອາກາດ, ຍ້ອນຫຍັງກ້ອນຫີນຈື່ຶງຕົກໄວກວາື່ ໃບໄມ້? ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ແມືນ່ ແທ້ບືທ່ ື່ວີ ່ືາ ວດັ ຖໜຸ ກັ ກວ່ືາຈະຕົກລົງພ້ນໄວກວື່າວັດຖທຸ ືີ່ເບົາກວາື່ ? ອາກາດເປນັ ປັດໄຈທີື່ສົື່ງ ຜົນກະທບົ ຕື່ການຕົກຂອງວັດຖຸແມື່ນບື່? ໃຫແ້ ຕືລ່ ະກຸື່ມສົນທະນາກື່ຽວກັບຂ້ສົມມດຸ ຖານ ແລະ ແລກປ່ຽື ນ ວທິ ີທົດສອບຂ້ສົມມຸດຖານ. 33

ຂ້ັນຕອນທີ 3: ສາ້ ງບດົ ທດົ ລອງ ຄູໃຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມສ້າງບົດທດົ ລອງການຕົກຕາມລາພງັ , ຕາງໜ້າກືມຸ່ ລະໜ່ຶືງຄນົ ນາສະເໜບີ ດົ ທດົ ລອງຂອງຕົນ ແລະ ແລກປ່ຽື ນບົດທດົ ລອງກັບກຸ່ືມອື່ນ. ຄູສະຫຸບຄວາມຄິດເຫັນຂອງກຸື່ມພ້ອມນາສະເໜີ ອປຸ ະກອນທົດລອງ, ຫັກການເຮດັ ວຽກ ແລະ ວິທີການນາໃຊ້, ອະທິບາຍບົດທດົ ລອງການຕົກຕາມລາພັງ ເພອ່ື ຊອກຄ່ືາ g ພອ້ ມຂນ້ັ ຕອນ ແລະ ວທິ ທີ ົດລອງ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 4. ດາເນີນການທດົ ລອງ ໃຫແ້ ຕືລ່ ະກືຸ່ມນກັ ຮຽນດາເນີນການທົດລອງ ແລະ ສັງເກດການຕົກຂອງວັດຖໃຸ ນສູນຍາກາດ ໂດຍນາໃຊ້ຊຸດທດົ ລອງຂອງນິວເຕິນ (ຖາ້ ມ)ີ . ຄູອະທບິ າຍຈຸດປະສົງ, ອຸປະກອນ ແລະ ວິທກີ ານທົດລອງ. ໃຫນ້ ັກຮຽນດາເນີນການທົດລອງການຕົກຕາມລາພງັ ເພື່ອຄິດໄລຄື່ ື່າ g. ໂດຍປະຕິບັດຕາມຂນັ້ ຕອນຄ: (1) ຕິດຕັ້ງອຸປະກອນທົດລອງ (ພາຍໃຕກ້ ານແນະນາຂອງຄູ). (2) ປ່ອື ຍໝາກບີ່ືໃຫ້ຕົກຈາກລະດັບສງູ ໃດໜງ່ຶື ໂດຍບ່ມື ີຄວາມໄວທາອິດ (������0������ = 0). (3) ແທກລະດບັ ສງູ ຈາກບ່ອື ນປອື່ ຍລົງຫາບືອ່ ນຕົກກະທບົ ພ້ນ. (4) ຈບັ ເວລາແຕື່ເລີ່ມື ປ່ອື ຍຫາຈຸດຕົກກະທົບພ້ນ. (5) ບັນທກຶ ຂ້ມນູ ໃສຕ່ື າຕະລາງ. 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຕາຕະລາງບນັ ທກຶ ຂມ້ ນູ ທດົ ລອງ t (s) ( )t2 s2 ລະດັບສູງ (m) ຄັງ້ ທດົ ລອງ h1 = 1 2 3 h2 = 1 2 3 h3 = 1 2 3 ເຮດັ ທົດລອງການຕົກຂອງວດັ ຖຸໃນສູນຍາກາດ (ຖ້າມີ). 34

ຂນັ້ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມນັກຮຽນວິເຄາະຜົນການທດົ ລອງ ແລະ ຂມ້ ນູ ໂດຍນາເອົາຂ້ມູນໃນຕາຕະລາງມາ ຄດິ ໄລຈື່ າກສູດ ແລະ ແຕ້ມເສນັ້ ສະແດງການພົວພນັ ລະຫວາື່ ງລະດັບສູງການຕົກ (ℎ) ກບັ ກາລັງສອງຂອງ ໄລຍະເວລາຕົກ (������2). ຄູໃຫ້ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜ່ືຶງຄົນຂ້ຶນມາແລກປືຽ່ ນຜົນການວິເຄາະ ແລະ ຂມ້ ນູ ທດົ ລອງ. ຄູຕັ້ງຄາຖາມ: (1) ມີປັດໄຈໃດແດື່ທືສ່ີ ່ືົງຜົນກະທົບຕ່ືການຕົກຂອງວັດຖຸ? (2) ຈາກຄວາມຊັນຂອງເສ້ັນສະແດງ, ສາມາດຊອກໄດ້ຄາື່ ຫຍງັ ທ່ີືກືຽ່ ວຂ້ອງກັບການຕົກຕາມລາພັງ? ຄູແບງື່ ປັນເນ້ອໃນຫຍຂ້ ອງບົດຮຽນດືັ່ງນ:ີ້ 6. ການຕກົ ຕາມລາພງັ ການຕກົ ຕາມລາພັງແມ່ນື ການເຄ່ອື ນທ່ຂືີ ອງວດັ ຖຸພາຍໃຕກ້ ານກະທົບຂອງຄວາມແຮງຖ່ວື ງໜກັ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ກ. ການຕົກໃນອາກາດ: ໃນອາກາດບື່ແມື່ນທຸກກລະນວີ ັດຖໜຸ ັກຈະຕົກໄວກວາື່ ວດັ ຖຸເບົາ. ຂ. ການຕົກໃນສນູ ຍາກາດ: ໃນສູນຍາກາດ, ວດັ ຖຸທືີ່ມີຮູບຮາື່ ງ ແລະ ລັກສະນະຕ່ືາງກັນລວ້ ນແຕື່ຕກົ ລງົ ດ້ວຍຄວາມໄວເທື່າົ ກັນ, ຄສູ າມາດເບື່ິງໄດທ້ ່ີື: https://aziza-physics.com/en/free-fall/ ຄ. ລກັ ສະນະວດັ ຖຕຸ ກົ ຕາມລາພງັ ຕກົ ຕາມລວງຕັ້ງ, ມທີ ິດລົງລ່ມືຸ ສມົ ຜົນການຕົກຕາມລາພັງ: + ຄວາມເລັື່ງດຶງດດູ : a = g + ການພົວພັນລະຫວືາ່ ງຄວາມໄວ ແລະ ຄວາມເລ່ືັງ: v = gt (v0 = 0) + ໄລຍະເຄ່ືອນຍ້າຍ: v2 = 2gh ແລະ h = gt2 → g = 2h ℎ(m) 2 t2 - ແຕ້ມເສ້ັນສະແດງໃນລະບົບແກນເຄົາ້ ຕັ້ງສາກ - ລະດັບຄວາມຊັນຂອງເສ້ນັ ສະແດງນີກ້ ຄຄ່ືາຄວາມເລັື່ງດງຶ ດູດ. ຂນັ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ 0 ������2(������2) ໃຫແ້ ຕືລ່ ະກຸື່ມສະຫບຸ ເນ້ອໃນບົດຮຽນທືີໄ່ ດຮ້ ຽນໃນກິດຈະການ.ີ້ ຄູສັງລວມຜົນການສະຫຸບຂອງກ່ືຸມຕື່າງໆ ແລະ ອະທບິ າຍໃຫ້ນກັ ຮຽນວ່າື : ຢືທູ່ ່ຕີື ັງ້ ໃກໜ້ ້າໜືວ່ ຍໂລກ, ທກຸ ວັດຖລຸ ວ້ ນແຕື່ຕກົ ດ້ວຍຄວາມເລືງັ່ g. ຖ້າບຕ່ື ້ອງການຄວາມຊດັ ເຈນສູງ, g = 9.8 m/������2 ≈ 10 m/������2. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 30-35 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 5 ນີໃ້ ຫ້ສາເລັດ. 35

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກດິ ຈະກາທີ 6: ການປະເມນີ ຜນົ • ຈຸດປະສງົ : ເພ່ືອປະເມນີ ຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນັກຮຽນກືຽ່ ວກັບການ ເຄອ່ື ນທີ່ືຊ່ປື ຽ່ື ນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ. • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ຕອບ ແລະ ແກ້ບດົ ເລກກືຽ່ ວກບັ ການເຄ່ືອນທີື່ຊ່ື ປຽ່ື ນແປງສະໝືາ່ ສະເໝ.ີ • ອຸປະກອນ, ສ:່ື ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຄ່ອື ງຄິດເລກ... ກິດຈະການ້ີ, ຄູນາໃຊ້ການສົນທະນາກືຸ່ມຍື່ອຍເປນັ ວທິ ີການຮຽນການສອນ. ໂດຍແບື່ງນກັ ຮຽນອອກ ເປັນກຸື່ມລະປະມານ 5 ຄນົ ແລະ ມອບໃຫແ້ ກ້ບດົ ເລກຕົວຢ່ືາງຢູ່ໜື ້າ 18, ຕອບຄາຖາມ ແກບ້ ົດຝຶກຫດັ ແຕື່ ຂ້ 1 ເຖງິ ຂ້ 16 ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ໜາ້ 24-25. ຄູໃຫເ້ ວລາປະມານ 20 ນາທີ ໃນການດາເນນີ ກິດຈະການ້ີ ໃຫ້ສາເລັດ. ຫງັ ຈາກນັ້ນ, ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ກມືຸ່ ລະໜຶືງ່ ຄົນຂ້ນຶ ມາຕອບເພ່ອື ແບ່ືງປັນແລກປ່ຽື ນວິທີການຕອບ ກຸມື່ ລະໜືງ່ຶ ຂ້. ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປືຽ່ ນຄວາມຄິດເຫັນພ້ອມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜນົ . ຄອູ ະທິບາຍວິທີ ຕອບພອ້ ມກບັ ເຫດຜົນ ຈົນໃຫ້ແນໃ່ື ຈນກັ ຮຽນທກຸ ຄົນເຂົ້າໃຈວິທກີ ານຕອບຄາຖາມ ແກ້ບດົ ເລກໄດ້. ຖ້າມີ ເວລາຈາກັດ, ຈານວນຄາຖາມທີເຫອຈະໄດ້ແບງ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນເອາົ ໄປແກເ້ ປນັ ວຽກບ້ານແລວ້ ສົ່ືງໃຫ້ຄໃູ ນ ຊືວ່ົ ໂມງຮຽນຕ່ືໄປ. 36

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິບດົ ທີ 4 ການເຄອື່ ນທໂື່ີ ຄງ້ ແລະ ການເຄອື່ ນທມ່ືີ ນົ (Projectile and Circular Motions) ເວລາ 3 ຊວົື່ ໂມງ 1. ຈຸດປະສງົ ເພ່ອື ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ: 1) ອະທິບາຍຄວາມໝາຍການເຄື່ອນທໂີ ຄ້ງ, ການເຄື່ອນທືີ່ມນົ , ມມຸ ກວາດການເຄ່ືອນທີືມ່ ນົ , ຄວາມ ໄວມມຸ , ຄວາມຖ່ີື, ເວລາຮອບວຽນ ແລະ ຄວາມເລືັ່ງມຸມ. 2) ວເິ ຄາະສົມຜນົ ການເຄື່ອນທື່ີຕາມລວງຕ້ັງ ແລະ ຕາມລວງນອນຂອງການເຄ່ືອນທື່ໂີ ຄງ້ . ວເິ ຄາະ ຄວາມເລັື່ງຊື່ ແລະ ຄວາມເລືັງ່ ເຂ້າົ ສູນຂອງການເຄອື່ ນທ່ມືີ ນົ . 3) ແຕ້ມເສນ້ັ ສະແດງການພົວພນັ ລະຫວາ່ື ງໄລຍະທາງທ່ວີື ັດຖໄຸ ປໄດ້ກບັ ມມຸ ທປີື່ ະກອບກບັ ລວງ ນອນຂອງການເຄື່ອນທ່ີືໂຄ້ງ. 2. ເນ້ອໃນ - ໃນການເຄືອ່ ນທ່ືໂີ ຄ້ງ, ວດັ ຖຸເຄ່ືອນທີື່ຕາມສອງທດິ ທາງຢື່າງເອກະລາດຕ່ືກນັ ພາຍໃນຂະນະເວລາ ດຽວກັນ. - ການເຄື່ອນທີ່ືມົນ ແມື່ນການເຄ່ືອນທີື່ມີເສັ້ນໂຄຈອນເປັນຮູບວົງມົນ. ການເຄື່ອນທີ່ືມົນສະເໝີ ແມ່ືນການເຄ່ືອນທີື່ໜຶ່ືງນອກຈາກມີເສັ້ນໂຄຈອນເປັນຮູບວົງມົນແລ້ວຄວາມໄວສະເລື່ຍຢູື່ທຸກຈຸດ ເທງິ ເສ້ນັ ໂຄຈອນມີຄາື່ ເທາ່ືົ ກນັ . 3. ສື່ການຮຽນການສອນ - ບົດສອນ, ປມຶ້ ຄູື່ມຄ,ູ ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ບນັ ທດັ - ອຸປະກອນການຈາລອງແບບ: LCD-Projector ພ້ອມດ້ວຍຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາ ລອງແບບການເຄ່ືອນທໂື່ີ ຄ້ງ ແລະ ການເຄ່ອື ນທ່ມືີ ົນ (ຖາ້ ມີ), ຊືງ່ຶ ສາມາດເຂາົ້ ເບ່ືິງໄດທ້ ີື:່ https://phet.colorado.edu/en/simulation/projectile-motion. https://phet.colorado.edu/en/simulation/gravity-and-orbits. - ອຸປະກອນທດົ ລອງ: ຊດຸ ທດົ ລອງການເຄ່ືອນທືີ່ໂຄ້ງ (ME-6825B mini launcher), ໝາກບືີ່ເຫັກ, ໝາກບ່ີືຢາງ, ແມດັ ກ້, ໂມງຈັບເວລາ. 37

4. ກິດຈະກາການຮຽນການສອນ ກດິ ຈະກາທີ 1: ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາື່ົ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພື່ອກວດສອບຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງນກັ ຮຽນກືຽ່ ວກັບການເຄືອ່ ນ ທີື່ຊປື່ ື່ຽນແປງສະໝາື່ ສະເໝ.ີ • ຜົນໄດຮ້ ບັ : ນກັ ຮຽນສາມາດຕອບຄາຖາມ ແລະ ແກ້ບົດຝກຶ ຫັດກື່ຽວກບັ ການເຄ່ືອນທ່ຊີື ່ືປຽ່ື ນແປງສະໝືາ່ ສະເໝີ. • ອຸປະກອນ, ສື: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊວ້ ທິ ໃີ ຫນ້ ັກຮຽນຄິດເອງ-ສົນທະນາເປັນຄູື່-ແລກປ່ຽື ນບົດຮຽນເປນັ ກືຸ່ມໃນຫອ້ ງ, ຄເູ ລມືີ່ ກິດຈະກາດ້ວຍການໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາຖາມລ່ມືຸ ນີ:້ 1) ການເຄື່ອນທ່ີືຊ່ືປ່ຽື ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝແີ ມື່ນແນວໃດ? 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ 2) ການຕກົ ຕາມລາພັງຂອງວດັ ຖຸມຄີ ຸນລັກສະນະຄແນວໃດ? 3) ຈງື່ົ ອະທບິ າຍຄວາມແຕກຕື່າງລະຫວືາ່ ງສມົ ຜົນໄລຍະເຄອ່ື ນຍ້າຍ (ໄລຍະທາງ) ຂອງການເຄື່ອນ ທ່ືຊີ ່ປື ່ຽື ນແປງສະໝືາ່ ສະເໝີ ແລະ ສມົ ຜນົ ການຕກົ ຕາມລາພັງ ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄດິ ເອງ ຄູໃຫ້ນັກຮຽນແຕືລ່ ະຄົນອື່ານຄາຖາມຢື່າງລະອຽດ, ຄົ້ນຫາຄາຕອບຈາກປຶ້ມແບບຮຽນ ແລະ ຈາກ ແຫື່ງຂ້ມູນຕ່ືາງໆ. ຈາກນັ້ນໃຫ້ນກັ ຮຽນຈັບຄູ່ືສົນທະນາເຊ່ິືງກັນ ແລະ ກນັ . ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສນົ ທະນາເປນັ ຄູ່ື ນກັ ຮຽນແຕ່ລື ະຄົນນາຄາຕອບພ້ອມຄາອະທິບາຍເຫດຜົນຂອງຕນົ ມາສົນທະນາແລກປຽ່ື ນກບັ ຄືູ່ ສົນທະນາ, ເອກະພາບຄາຕອບ, ນາຄາຕອບດງັ່ື ກ່ືາວເພື່ອແລກປື່ຽນກັບນກັ ຮຽນໃນຫ້ອງ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ແລກປຽ່ື ນຄາຕອບໃນຫອ້ ງ ຄໃູ ຫ້ຕາງໜ້ານັກຮຽນປະມານ 2-3 ຄົນ ຕອບຄາຖາມ, ນັກຮຽນໃນຫ້ອງສົນທະນາແລກປຽື່ ນຄາ ຕອບພອ້ ມເຫດຜົນເຊືິ່ງກນັ ແລະ ກນັ ແລະ ສະຫຸບ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນທງັ ໝດົ , ສະຫຸບໂດຍຫຍ້ ແລະ ແບງື່ ປນັ ຄາຕອບທຖ່ີື ກຕ້ອງໃຫ້ນັກຮຽນ, ຊງ່ຶື ມເີ ນ້ອໃນດັ່ງື ນ:້ີ 1) ການເຄື່ອນທຊີ່ື ່ືປື່ຽນແປງສະໝາື່ ສະເໝແີ ມນ່ື ການເຄືອ່ ນທ່ຊືີ ຶງື່ ໃນນ້ັນ ຄວາມໄວປ່ຽື ນແປງຕາມ ເວລາຢື່າງສະໝ່ືາສະເໝີ ແລະ ເສນັ້ ທາງການເຄື່ອນທືເ່ີ ປັນເສ້ນັ ຊ່ື. 2) ການຕກົ ຕາມລາພັງຂອງວດັ ຖມຸ ີຄຸນລັກສະນະຄ ເປັນການເຄ່ືອນທີືປ່ ື່ຽນແປງສະໝ່ືາສະເໝີ ຕາມລວງຕ້ັງພາຍໃຕ້ຄວາມແຮງດຶງດູດຂອງໜ່ວື ຍໂລກ, ມີທິດແຕື່ເທິງລງົ ລຸ່ືມ. 3) ຄວາມແຕກຕ່ືາງລະຫວື່າງສົມຜົນໄລຍະເຄອ່ື ນຍ້າຍ (ໄລຍະທາງ) ຂອງການເຄື່ອນທື່ີຊື່ ປ່ືຽນແປງສະໝືາ່ ສະເໝີ ແລະ ສົມຜນົ ການຕົກຕາມລາພັງມີດື່ັງນີ້: ການເຄື່ອນທຊ່ີື ່ືປືຽ່ ນແປງສະໝື່າສະເໝ:ີ S = S0 + v0t + 1 at 2 ; v = v0 + at ; v2 − v02 = 2aS 2 ການຕກົ ຕາມລາພັງ: h=1 gt 2 ແລະ v = gt , (v0 = 0) 2 ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 15-20 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 1 ນີໃ້ ຫ້ສາເລດັ . 38

ກິດຈະກາທີ 2: ການເຄອ່ື ນທໂື່ີ ຄ້ງ • ຈດຸ ປະສງົ : ເພອ່ື ນັກຮຽນໄດ້ສຶກສາການເຄອ່ື ນທ່ືໂີ ຄ້ງ ຊງຶື່ ເປັນການ ເຄ່ອື ນທ່ໃີື ນ 2 ມິຕິໃນອາກາດດວ້ ຍການເຮດັ ທດົ ລອງ. • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບການເຄ່ືອນທ່ືີ ໂຄງ້ , ປະຕິບດັ ການທດົ ລອງ ແລະ ແກບ້ ົດເລກກ່ຽື ວກບັ ການເຄ່ືອນ ທີື່ໂຄງ້ ໄດ້ຖກຕ້ອງ. • ອປຸ ະກອນ, ສ:່ື ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ເອກະສານແນະນາການທດົ ລອງ, LCD-Projector ພ້ອມດ້ວຍ ຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂປຣແກຣມຈາລອງແບບການເຄື່ອນທໂື່ີ ຄ້ງ ແລະ ການເຄືອ່ ນທີ່ືມົນ (ຖ້າມີ), ຊຸດ ທດົ ລອງການເຄື່ອນທໂີື່ ຄ້ງ (ME-6825B mini launcher), ໝາກບີເື່ ຫັກ, ໝາກບ່ືຢີ າງ, ແມດັ ກ້, ໂມງ ຈັບເວລາ... ກດິ ຈະການີ້, ຄນູ າໃຊວ້ ທິ ີການສອນແບບທົດລອງ. ແບ່ືງນັກຮຽນເປັນກຸມ່ື ລະປະມານ 5 ຄນົ , ແນະ ນານັກຮຽນດາເນີນຕາມຂ້ັນຕອນດງ່ືັ ນີ້: ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄໃູ ຫແ້ ຕື່ລະກ່ືຸມນັກຮຽນຍກົ ຕົວຢື່າງລກັ ສະນະການເຄ່ືອນທືີໂ່ ຄ້ງທສ່ືີ ັງເກດໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ , ໃຫ້ ຕາງໜ້າແຕ່ືລະກມ່ືຸ ປະກອບຄວາມຄິດເຫັນ, ຄູສະຫຸບພ້ອມໃຫ້ນັກຮຽນຕອບຄາຖາມ: ເມ່ອື ເຕະບານຂຶ້ນ ໄປຕາມລວງປະກອບກັບພ້ນເປັນມຸມ  ໃດໜງ່ືຶ , ເສ້ັນໂຄຈອນການເຄອ່ື ນທຂື່ີ ອງໝາກບານນ້ັນຈະເປນັ ແນວໃດ? ນກັ ຮຽນໃນຫ້ອງສນົ ທະນາ ແລະ ຕອບຄາຖາມ, ຄູອະທິບາຍປາກດົ ການ ແລະ ແບ່ງື ປັນຄວາມ ຮູ້: ເສນ້ັ ໂຄຈອນການເຄອື່ ນທີື່ຂອງໝາກບານເປນັ ເສັ້ນໂຄ້ງ ຫ ເປັນຮູບປາຣາໂບນ (parabola). ຕວົ ຢ່ືາງ ການເຄື່ອນທືີ່ຂອງວດັ ຖຸຕາມລວງປະກອບກັບໜາ້ ພຽງນອນເປັນມຸມ  ໃດໜຶງ່ື ມີລັກສະນະຄດັື່ງຮບູ ລືຸ່ມນີ້ ���Ԧ��� 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ������ ������ ຮບູ 4.1 ການເຄອ່ື ນທ່ີືໂຄ້ງຂອງໝາກບານ ຮບູ 4.2 ແບບຈາລອງການເຄືອ່ ນທໂ່ີື ຄ້ງ ຂ້ັນຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂສ້ ມົ ມດຸ ຖານ ຄໃູ ຫ້ແຕ່ືລະກືຸ່ມສ້າງຂ້ສມົ ມຸດຖານກຽ່ື ວກັບລັກສະນະ ແລະ ປດັ ໄຈທເືີ່ ຮັດໃຫ້ວດັ ຖຸເຄອ່ື ນທີື່ໂຄ້ງໃນ ອາກາດ. ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກຸື່ມລະໜ່ຶືງຄນົ ນາສະເໜີຂສ້ ມົ ມຸດຖານ ແລະ ວທິ ີການກວດສອບຂ້ສົມມຸດຖານ ດງືັ່ ກ່ືາວ. ຄູສະຫຸບການປະກອບຄາເຫນັ ຂອງແຕ່ືລະກຸື່ມ, ແບືງ່ ປນັ ຂ້ສົມມຸດຖານເພ່ືອໃຫນ້ ັກຮຽນໄດ້ ສນົ ທະນາ; ການເຄື່ອນທີ່ໂື ຄ້ງແມ່ນື ການເຄ່ືອນທ່ີືໄປຕາມສອງທິດທາງໃນຂະນະເວລາດຽວກນັ ໃນກາງ ຫາວ (ໃນອາກາດ). ປັດໄຈທືສີ່ ົງ່ື ຜົນກະທບົ ຕື່ການເຄ່ືອນທໂືີ່ ຄ້ງແມນື່ ຄວາມແຮງດຶງດູດຂອງໜ່ວື ຍໂລກ ແລະ ຄວາມແຮງຕ້ານຂອງອາກາດ. ວທິ ີສຶກສາການເຄອ່ື ນທື່ີໂຄ້ງແມ່ນື ນາໃຊ້ລະບົບແກນເຄົ້າຕ້ັງສາກ (Cartesian coordinate). 39

ຂ້ັນຕອນທີ 3: ສາ້ ງການທດົ ລອງ ຄູໃຫແ້ ຕື່ລະກຸື່ມສົນທະນາວິທສີ າ້ ງຫົວຂ້ບດົ ທົດລອງເພື່ອສຶກສາການເຄື່ອນທໂີື່ ຄ້ງຂອງວດັ ຖຸໃດໜຶ່ງື ຊງຶ່ື ຕ້ອງປະກອບດ້ວຍ: ຈຸດປະສົງບົດທດົ ລອງການເຄື່ອນທືີໂ່ ຄ້ງ, ອຸປະກອນເຄ່ືອງມ, ວທິ ີນາໃຊ້ ແລະ ຂນ້ັ ຕອນທົດລອງ (ເບືງ່ິ ລາຍລະອຽດໃນຄືູມ່ ທົດລອງ). ຄສູ າທດິ ການເຄືອ່ ນທໂືີ່ ຄ້ງໂດຍໃຊກ້ ານຈາລອງແບບດ່ືງັ ໃນຮບູ 4.2 ເທິງ (ຖາ້ ມີ). ແນະນາວທິ ນີ າ ໃຊ້ ແລະ ການຕິດຕ້ັງອຸປະກອນທດົ ລອງ. ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ດາເນນີ ການທດົ ລອງ ຄູແນະນາໃຫ້ແຕື່ລະກມືຸ່ ສຶກສາວິທີຕດິ ຕັ້ງ ແລະ ການນາໃຊອ້ ຸປະກອນເພືອ່ ດາເນີນການທົດລອງ ແລະ ເກບັ ຂ້ມນູ . 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ຮບູ 4.3 ຊດຸ ອປຸ ະກອນທົດລອງການເຄື່ອນທໂີື່ ຄ້ງ ຮູບ 4.4 ອົງປະກອບ ແລະ ເສນ້ັ ໂຄຈອນ ການເຄ່ືອນທໂ່ືີ ຄ້ງ ການົດໃຫ້ຈຸດແກນເຄົ້າຢທ່ືູ ່ີື x0 = 0 ; y0 = 0; t0 = 0 . ສົມມຸດວດັ ຖຸເຄື່ອນທ່ືີພາຍໃຕ້ການກະທບົ ຈາກ ຄວາມແຮງຖື່ວງໜກັ , ບ່ນື ັບຄວາມແຮງຕາ້ ນຂອງອາກາດ. ເຮດັ ທດົ ລອງເພ່ືອສກຶ ສາການເຄ່ືອນທື່ີຂອງ ວັດຖໃຸ ນສອງກລະນີ: ວດັ ຖຸຖກແກວ່ງື ຈາກພ້ນຕາມລວງປະກອບກັບພ້ນເປນັ ມຸມ  ແລະ ວດັ ຖຸຖກແກວ່ງື ຈາກຈຸດສູງ ℎ ໃດໜງືຶ່ ທຽບກບັ ພ້ນ ໄປຕາມລວງນອນ. ບັນທຶກຂມ້ ູນໃສ່ືຕາຕະລາງ: ກລະນີຍງິ ຈາກພນ້ ດນິ ກລະນີຍງິ ຈາກຈດຸ ສງູ ຫາື່ ງຈາກພ້ນດິນ ມຸມຍິງ ທົດລອງຄ້ັງ ໄລຍະວັດຖຸຕກົ ໄກສຸດ ລະດັບສູງ ທດົ ລອງຄ້ງັ ໄລຍະວດັ ຖຸຕກົ ໄກ ສຸດ ������(m) ������(m) ������1 = 1 ℎ1 = 1 ������2 = 2 2 ������3 = 3 3 1 2 ℎ2 = 1 3 2 1 3 2 3 ℎ3 = 1 2 3 40

ຂນັ້ ຕອນທີ 5: ວເິ ຄາະຜນົ ການທດົ ລອງ ຄແູ ນະນານັກຮຽນນາເອົາຂ້ມນູ ຈາກຕາຕະລາງມາວິເຄາະດ້ວຍການຄິດໄລ່ື ແລະ ດ້ວຍການແຕ້ມ ເສັນ້ ສະແດງເພ່ອື ຄິດໄລ:່ື 1) ຄວາມໄວທາອດິ ������0 ການເຄ່ືອນທຂື່ີ ອງວັດຖຸ. 2) ໄລຍະທາງທ່ວືີ ັດຖຸເຄ່ືອນທືໄີ່ ປໄດ້ໄກສຸດຕາມລວງນອນ. 3) ລະດັບສູງສຸດທື່ວີ ັດຖຂຸ ້ຶນໄປໄດ້. 4) ໄລຍະເວລາວັດຖເຸ ຄ່ືອນທແີື່ ຕືຈ່ ຸດເລີ່ືມຕ້ົນເຖິງຈຸດສູງສຸດ ແລະ ເວລາເຄອື່ ນທີ່ືໃນອາກາດທງັ ໝດົ (ຈາກຈດຸ ເລື່ີມຕົ້ນເຖງິ ຈຸດຕົກກະທບົ ດິນ). ຄແູ ບງ່ື ປນັ ທດິ ສະດກີ ຽ່ື ວກັບການເຄອ່ື ນທໂ່ີື ຄງ້ ດງັື່ ນ:້ີ ໃນການເຄ່ືອນທ່ືີໂຄ້ງ, ວດັ ຖເຸ ຄືອ່ ນທຕ່ືີ າມສອງທິດທາງຢາື່ ງເອກະລາດຕ່ືກັນພາຍໃນຂະນະເວລາ 2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິ ດຽວກນັ . + ເຄອ່ື ນທີື່ຕາມແກນເຄາ້ົ ������������ ເປັນການເຄ່ືອນທ່ຊືີ ື່ສະເໝີ, ໂດຍທີື່ v0x = v0 cos ; x0 = 0; ax = 0 ແລະ vx = v0x + v0 cos (*) + ເຄ່ອື ນທຕີື່ າມແກນເຄາ້ົ ������������ ເປັນການເຄອື່ ນທປືີ່ ່ຽື ນແປງສະໝາ່ື ສະເໝດີ ວ້ ຍຄວາມເລັື່ງບປື່ ່ຽື ນແປງ x = x0 + v0xt + 1 axt 2 = (v0 cos )t (**) 2 v0y = v0 sin ; y0 = 0; ay = − g → vy = v0y = ayt = v0 sin − gt (***) y = y0 + v0yt + 1 a yt 2 = (v0 sin )t − 1 gt 2 (****) 2 2 ເອົາສມົ ຜນົ (**) ລວມກັບສົມຜນົ (****), ຈະໄດສ້ ົມຜົນໄລຍະສູງສຸດທີື່ວດັ ຖຸຂຶ້ນໄປໄດ້ y = xtg −1 g v02 x2 = (*****) 2 cos2  ຈາກ (***) ຈະໄດ້ສດູ ຄິດໄລ່ືໄລຍະເວລາການເຄອື່ ນທຈ່ີື າກຈຸດສູງສຸດ, ເມ່ອື ວດັ ຖຂຸ ້ຶນເຖິງຈຸດສູງສຸດເຮົາມີ ( vy =0) 0 = v0 sin − gt → t = v0 sin ແທນໃສສ່ື ມົ ຜົນ (****) ຈະໄດ້ສດູ : g hmax = ymax = v02 sin2  2g ໄລຍະເວລາທ່ີວື ັດຖເຸ ຄື່ອນທືີ່ໃນອາກາດທັງໝົດ ແລະ ໄລຍະໄກສຸດ (������������������������) ທ່ືວີ ດັ ຖຸໄປໄດຕ້ າມລວງນອນ ຄິດໄລື່ຕາມສູດລຸ່ືມນ້ີ, ເມອື່ ວດັ ຖຕຸ ົກກະທົບພນ້ ������ = 0, ກື່າວຄ ( v0 sin  )t − 1 gt 2 = 0 → t = 2v0 sin  ແລະ l= xmax = v02 sin 2 2 g g ຂັນ້ ຕອນທີ 6: ສະຫບຸ ໃຫ້ນັກຮຽນສງັ ລວມ ແລະ ສະຫຸບຄນບັນດານິຍາມ, ສມົ ຜົນ, ສັນຍະລກັ , ຫົວໜືວ່ ຍ ແລະ ລັກສະນະຂອງການເຄ່ືອນທໂີ່ື ຄງ້ . ຄູສັງລວມ ແລະ ສະຫບຸ ຄນເນອ້ ໃນໂດຍຫຍ້ກ່ືຽວກບັ ການເຄ່ືອນທໂືີ່ ຄ້ງ. ຄໃູ ຫ້ເວລາປະມານ 45-50 ນາທີ ໃນການປະຕິບັດກິດຈະກາທີ 2 ນໃີ້ ຫ້ສາເລັດ. 41

2022 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສດິກິດຈະກາທີ 3: ການເຄືອ່ ນທມ່ີື ນົ • ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນສກຶ ສາການເຄອື່ ນທີື່ມນົ ຂອງວດັ ຖຸ, ສກຶ ສາລັກສະນະ, ສນັ ຍະລັກຟຊີ ິກສາດ ແລະ ຫວົ ໜື່ວຍຂອງການ ເຄ່ອື ນທມີື່ ົນ, ສາທດິ ການເຄື່ອນທີື່ມນົ ໂດຍໃຊວ້ ດັ ຖຸງ່ືາຍດາຍໃນ ທ້ອງຖນິື່ . • ຜນົ ໄດຮ້ ບັ : ນັກຮຽນສາມາດອະທິບາຍມະໂນພາບການເຄອ່ື ນທມ່ີື ົນ, ສ້າງ ແລະ ນາໃຊສ້ ູດຕາື່ ງໆກ່ຽື ວ ກບັ ການເຄື່ອນທື່ມີ ົນຂອງວັດຖຸ. • ອຸປະກອນ, ສື່: ປມຶ້ ແບບຮຽນ, ອຸປະກອນການເຄ່ືອນທ່ືີມົນທີ່ຜື ະລດິ ຂນຶ້ ເອງ. ກິດຈະການີ້, ຄູນາໃຊ້ວິທກີ ານຮຽນແບບຄນົ້ ພົບ. ແບ່ງື ນັກຮຽນເປນັ ກືຸ່ມລະປະມານ 5 ຄນົ , ແນະນາ ນັກຮຽນດາເນີນຕາມຂັ້ນຕອນດ່ືງັ ນ້:ີ ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ການສັງເກດ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກຸ່ືມຍົກຕວົ ຢື່າງການເຄື່ອນທີື່ມົນຂອງວັດຖຸທ່ືີສງັ ເກດເຫນັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ, ໃຫ້ຕາງ ໜ້າກຸມື່ ລະໜ່ງຶື ຄົນນາສະເໜີຜົນການສັງເກດ, ສົນທະນາ ແລະ ແລກປຽື່ ນຄວາມຄດິ ເຫັນ. ຄສູ ະຫບຸ ຜົນ ການສັງເກດຂອງແຕ່ລື ະກຸ່ືມ ແລະ ແບື່ງປນັ ມະໂນພາບການເຄ່ືອນທີ່ືມົນ ຊ່ຶືງມເີ ນ້ອໃນດືັ່ງນ້ີ: ການເຄ່ືອນທີື່ ຂອງເຂັມໂມງ ໃບພດັ ລົມ... ແມື່ນການເຄ່ືອນທ່ືີມນົ . ການເຄ່ືອນທືີ່ມົນແມ່ືນແນວໃດ? ຈື່ົງຍກົ ຕົວຢ່ືາງການ ເຄອ່ື ນທ່ີືມນົ ທີ່ເື ກດີ ຂຶນ້ ໃນຊີວດິ ປະຈາວນັ . 1. ການເຄອ່ື ນທມືີ່ ນົ ການເຄື່ອນທ່ືີມົນ ແມ່ືນການເຄອື່ ນທີືມ່ ີເສັ້ນໂຄຈອນເປັນຮບູ ວົງມນົ . ການເຄື່ອນທີ່ືມົນສະເໝີແມ່ນື ການເຄື່ອນທີໜ່ື ຶ່ງື ນອກຈາກມີເສັ້ນໂຄຈອນເປັນຮູບວົງມົນແລວ້ ຄວາມໄວສະເລຍື່ ຢູື່ທກຸ ຈດຸ ເທິງເສ້ນັ ໂຄຈອນມີຄືາ່ ເທືາົ່ ກັນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສາ້ ງຂ້ສມົ ມດຸ ຖານ ຄູໃຫ້ແຕື່ລະກ່ືຸມສ້າງຂສ້ ົມມຸດຖານກ່ຽື ວກບັ ການເຄື່ອນທມື່ີ ນົ , ຕາງໜາ້ ກ່ືຸມລະໜືຶ່ງຄນົ ນາສະເໜີ ແລະ ແລກປ່ຽື ນຂ້ສມົ ມຸດຖານໃນຫອ້ ງ. ຄູສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງກຸື່ມຕາື່ ງໆ, ແບື່ງປັນຂສ້ ົມມຸດໃຫ້ ກບັ ນັກຮຽນໃນຫ້ອງ, ຊ່ງຶື ມີເນອ້ ໃນດງັ່ື ນ:້ີ ວດັ ຖໜຸ ຶງ່ື ເຄື່ອນທມ່ີື ົນສະເໝີ, ປະລມິ ານຟີຊິກທີ່ືກືຽ່ ວຂອ້ ງກັບ ການເຄ່ືອນທີມ່ື ົນໄດແ້ ກ:່ື ຄວາມໄວຊ່ື (v) , ຄວາມໄວມຸມ () , ເວລາຮອບວຽນ (T ) , ຄວາມຖີື່ (T ) ແລະ ຄວາມເລງື່ັ ເຂົ້າສູນ (aC ) ປະລິມານດືັ່ງກ່ືາວນີ້ມີຄວາມໝາຍຕ່ກື ັບການເຄື່ອນທ່ືມີ ນົ ແລະ ມີຫວົ ໜວ່ື ຍຄ ແນວໃດ. 42