BIÊN NIÊN SỬ THẾ GIỚI CẬN HIỆN ĐẠI

- Ngày 04/4: Hai kỹ sư tin học Bill Gates và Paul Allen đã thành lập Công ty phần mềm Microsoft. Trong vòng 25 năm, Công ty phần mềm Microsoft đã trở thành công ty tin học hàng đầu trên thế giới. Sản phẩm của công ty này đã chiếm lĩnh thị trường tin học của hơn 50 nước trên thế giới, trong đó nổi tiếng và thông dụng nhất là hệ điều hành Windows - bắt đầu ra đời năm 1985 và liên tục được cải tiến cho tới ngày nay. - Ngày 17/4: Quân và dân Campuchia giải phóng Phnom Penh, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Nhưng sau đó, tập đoàn Pol Pot chiếm Phnom Penh, bắt đầu giai đoạn diệt chủng ở Campuchia. - Ngày 30/4: Giải phóng Sài Gòn, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam. - Ngày 17/7: Các nhà khoa học Liên Xô và Mỹ đã thực hiện thành công việc ghép nối hai con tàu vũ trụ Soyuz 19 của Liên Xô và Apollo của Mỹ trên quỹ đạo. Các phi công chỉ huy hai con tàu này đã sang thăm hỏi lẫn nhau. Sau 48 giờ, hai con tàu lại được tách ra và tiếp tục hành trình của mình. Đây là bước tiến mới trong khoa học vũ trụ cũng như trong sự hợp tác nghiên cứu vũ trụ Xô - Mỹ. - Ngày 01/8: Định ước an ninh và hợp tác châu Âu được ký tại Helsinki, Phần Lan, với sự tham dự của các vị đứng đầu nhà nước và chính phủ 33 nước châu Âu, cùng Mỹ và Canađa. - Ngày 02/12: Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ra đời, xóa bỏ chế độ quân chủ lạc hậu, bước vào 149

kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập, tự chủ, thống nhất và thịnh vượng. Năm 1976 - Tháng 01: Thủ tướng Chính phủ Trung Quốc Chu Ân Lai từ trần. - Ngày 24/6: Khai mạc kỳ họp thứ nhất Quốc hội nước Việt Nam thống nhất. - Ngày 06/9: Tổ chức Giải phóng Palextin (PLO) trở thành thành viên thứ 21 của Liên đoàn các nước Arập. - Tháng 9: Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông từ trần. - Ngày 06/10: “Nhóm bốn người” (Tứ nhân bang) ở Trung Quốc bị bắt. - Ngày 24/11: Liên hợp quốc ra nghị quyết về Palextin. Nghị quyết đòi Ixraen phải nhanh chóng rút quân khỏi bờ Tây sông Jordan và dải Gaza (bị Ixraen chiếm đóng trái phép trước tháng 6/1967). Năm 1977 - Ngày 01/01: OPEC quyết định tăng giá dầu mỏ: 11 trong số 13 nước thành viên quyết định tăng giá dầu lên 10%, còn 2 nước Arập Xêút và Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất tăng 5%. - Ngày 27/3: Xảy ra tai nạn lớn nhất trong lịch sử ngành hàng không tại sân bay Grander của Tây Ban Nha. Một chiếc máy bay Boeing 747 của hãng hàng không Hà Lan trong lúc hạ cánh đã đâm vào một chiếc Boeing 747 khác đang chuẩn bị cất cánh khiến cả hai máy bay bị bùng cháy và nổ. Hậu quả là 575 người bị chết trong vụ tai nạn này. 150

- Tháng 5: Hội nghị thượng đỉnh các nước G7 (Mỹ, Anh, Pháp, Tây Đức, Italia, Canađa và Nhật Bản) diễn ra tại London để bàn về các vấn đề kinh tế. Hội nghị tập trung thảo luận về tình hình kinh tế thế giới, nhất là vấn đề thất nghiệp và nạn lạm phát trong thế giới tư bản. - Ngày 10/8: Mỹ và Panama ký Hiệp ước mới về kênh đào Panama. - Ngày 20/9: Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc, trở thành thành viên thứ 149 của tổ chức này. Năm 1978 - Ngày 10/01: Tàu vũ trụ “Liên hợp 27” của Liên Xô ghép nối thành công với trạm quỹ đạo “Chào mừng 6”. - Tháng 01: Quân Khmer Đỏ xâm phạm lãnh thổ Việt Nam từ ngày 04/01. Đặc biệt nghiêm trọng là ngày 11/01, Khmer Đỏ đã tiến sâu vào các khu vực Tịnh Biên, kênh Vĩnh Tế. - Ngày 29/6: Việt Nam gia nhập Hội đồng Tương trợ kinh tế (SEV). - Ngày 25/7: “Em bé ống nghiệm” Louise Brown - con của một cặp vợ chồng người Mỹ - là đứa trẻ đầu tiên trên thế giới ra đời bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm. Sự ra đời của “em bé ống nghiệm” mang rất nhiều ý nghĩa, mở ra cánh cửa hy vọng cho tất cả các cặp vợ chồng hiếm muộn trên khắp thế giới. - Ngày 28/9: Anh chấp nhận trao trả độc lập cho Brunây vào năm 1983. 151

Năm 1979 - OPEC nhóm họp bất thường tại Genève (Thụy Sĩ) và quyết định tăng giá dầu lên 20%. Đây là nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng dầu mỏ mới trên thế giới. - Ngày 07/01: Chế độ diệt chủng của Pol Pot sụp đổ. Hội đồng Nhân dân Cách mạng Campuchia được thành lập gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và 6 thành viên. Hội đồng đã ra tuyên bố về việc thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia. - Ngày 17/02: Bùng nổ Chiến tranh Biên giới Trung - Việt. Khoảng 60 vạn quân Trung Quốc gồm nhiều sư đoàn bộ binh, thiết giáp, pháo binh, có không quân yểm trợ đã tiến công toàn tuyến biên giới Việt Nam, gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, Hà Tuyên*, Lai Châu, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hoàng Liên Sơn**, gây nhiều tội ác nghiêm trọng đối với nhân dân Việt Nam. - Ngày 05/5: Margaret Thatcher trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Anh. - Ngày 04/11: Sinh viên Iran đã bắt cóc 63 con tin tại sứ quán Mỹ ở Tehran, gây ra một cuộc khủng hoảng chính trị giữa hai nước, khiến Mỹ không những cắt đứt ngoại giao với Tehran mà còn áp đặt lệnh cấm vận lên quốc gia Hồi giáo này. Trong lần bắt cóc con tin này, đầu tiên, Iran đòi nhà lãnh đạo Iran là Shah phải từ Mỹ trở về nước chịu tội. Sau ___________ (*) và (**) Tên gọi các tỉnh cũ của Việt Nam, được thành lập trên cơ sở tách, nhập các tỉnh khác nhau (BT). 152

đó, Iran yêu cầu Mỹ không can thiệp vào công việc nội bộ của họ. Năm 1980 - Tháng 01: Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ba nước Đông Dương lần thứ nhất. - Ngày 25/4: Lực lượng quân đội bí mật của Mỹ đã giải cứu được một số con tin ở sa mạc miền Trung Iran. - Ngày 19/7: Khai mạc Đại hội Olympic Moscow 1980. Đây là Đại hội Olympic lần thứ XXII và lần đầu tiên được tổ chức ở một nước xã hội chủ nghĩa. Mặc dù bị các nước phương Tây tẩy chay với lý do Liên Xô can thiệp vào Ápganixtan, nhưng hơn 8.300 vận động viên, huấn luyện viên và quan khách của 80 nước trên thế giới đã tới tham gia. Đoàn Việt Nam gồm 36 vận động viên tham dự Đại hội. - Ngày 22/9: Chiến tranh Iran - Irắc, thường được gọi là Chiến tranh vùng Vịnh, bùng nổ. Cuộc chiến tranh bắt đầu khi Irắc đưa quân tiến vào Iran ngày 22/9/1980 sau một giai đoạn dài tranh chấp biên giới giữa hai nước và những hành động muốn lật đổ chế độ Saddam Hussein. Quân Irắc chủ động tấn công mà không có lời cảnh cáo chính thức nào, nhưng đã không thể giành thắng lợi và sớm bị quân đội Iran đẩy lùi. Bỏ qua những lời kêu gọi ngừng bắn từ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, sự thù địch vẫn tiếp diễn đến ngày 20/8/1988; nhóm tù binh chiến tranh cuối cùng đã được trao đổi vào năm 2003. Cuộc chiến đã làm thay đổi tình hình chính trị ở khu vực cũng như toàn cầu. Trong cuộc chiến 153

này, về ngoại giao, Iran hoàn toàn bị cô lập. Rất nhiều nước phương Tây đã ủng hộ Irắc. Năm 1981 - Ngày 20/01: Sau nhiều nỗ lực ngoại giao, 52 con tin Mỹ cuối cùng bị bắt cóc năm 1979 đã được thả. Các con tin được phóng thích chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Jimmy Carter rời nhiệm sở. Họ đã bị bắt giữ suốt 444 ngày. - Ngày 13/5: Hội nghị trù bị Hội nghị cấp cao về hợp tác kinh tế giữa các nước đang phát triển thành viên của nhóm 77 (G77) đã họp bàn về sự hợp tác trong các lĩnh vực nguyên liệu, mậu dịch, tài chính. G77 được thành lập từ năm 1964, sau khi kết thúc hội nghị đầu tiên của Liên hợp quốc về mậu dịch và phát triển. Đến năm 1981, G77 đã có 119 thành viên. - Ngày 14/12: Ixraen thôn tính cao nguyên Golan của Xyri. Năm 1982 - Ngày 05/02: Khóa họp đặc biệt lần thứ IX của Liên hợp quốc đã thông qua dự thảo nghị quyết bác bỏ quyết định phi pháp của chính quyền Ixraen định sáp nhập vùng cao nguyên Golan của Xyri. Dự thảo còn kêu gọi các thành viên của Liên hợp quốc cắt đứt mọi mối quan hệ với Ixraen. - Ngày 26/7: Hội nghị thế giới lần thứ nhất về người cao tuổi được tổ chức tại Vienna (Áo). Tham dự hội nghị có 2.000 đại biểu đến từ 120 nước và nhiều tổ chức quốc tế. Hội nghị được triệu tập theo quyết định của Đại hội đồng Liên hợp quốc năm 154

1978 và tập trung thảo luận các vấn đề kinh tế - xã hội liên quan đến người cao tuổi. - Ngày 19/8: Liên Xô phóng thành công tàu vũ trụ Liên hợp T7, mang theo nhà nữ du hành thứ hai của Trái đất bay vào vũ trụ - S. Savitskaya (Xavitxkaia). - Ngày 01/12: Thành lập Liên đoàn phòng cháy, chữa cháy thế giới (FWVFA). Đây là tổ chức được Liên hợp quốc công nhận, có trụ sở tại Tokyo. - Ngày 02/12: Lần đầu tiên ghép tim nhân tạo thành công tại Salt Lake - Mỹ. Bác sĩ William de Vrie đã tiến hành ghép quả tim nhân tạo Javik 7 cho bệnh nhân. Phương pháp ghép tim nhân tạo đã giúp y học đạt được nhiều tiến bộ trong việc chữa trị cho những người mắc bệnh tim. Năm 1983 - Tháng 02: Bác sĩ người Pháp Luc Montagnier - thành viên Viện Hàn lâm y học Paris và Brussels, thành viên Viện Hàn lâm khoa học Madrid (Tây Ban Nha) - cùng nhóm nghiên cứu của ông tại Viện Pasteur (Pháp) đã phát hiện ra virus bệnh AIDS (HIV1). Năm 1986, ông tiếp tục phát hiện ra virus mới của căn bệnh thế kỷ này (HIV2). - Ngày 20/7: Việt Nam và Campuchia ký kết Hiệp ước về nguyên tắc giải quyết vấn đề biên giới giữa hai nước và Hiệp định về quy chế biên giới giữa hai nước. - Ngày 31/12: Vương quốc Brunây tuyên bố độc lập, chấm dứt sự bảo hộ kéo dài 96 năm của thực dân Anh. 155

Năm 1984 - Ngày 13/01: Khánh thành đường ống dẫn khí đốt Siberia - Pháp, mở ra một giai đoạn hợp tác kinh tế mới giữa Liên Xô với các nước Tây Âu. Đây là đường ống dẫn khí đốt dài nhất thế giới (hơn 5.000 km). - Ngày 31/10: Thủ tướng Ấn Độ Indira Gandhi bị ám sát bởi 3 kẻ cực đoan người Sikh. - Ngày 19/12: Tại Bắc Kinh, Thủ tướng Anh Thatcher và Thủ tướng Trung Quốc Triệu Tử Dương đã ký hiệp định về việc Anh sẽ trao trả Hồng Công cho Trung Quốc vào năm 1997 sau khi Anh đã cai trị mảnh đất này trong hơn 150 năm. Năm 1985 - Ngày 28/01: Tuyên bố New Delhi kêu gọi nhân dân, quốc hội và chính phủ các nước trên toàn thế giới hãy đấu tranh bảo vệ hòa bình thế giới. - Ngày 26/4: Gia hạn Hiệp ước Warszawa (Vácxava) (bắt đầu có hiệu lực từ ngày 31/5/1985). Theo nghị định thư, trong vòng 20 năm, nếu một năm trước khi Hiệp ước hết hạn mà các bên tham gia ký kết không gửi đến Chính phủ Ba Lan tuyên bố về việc hủy bỏ thì hiệp ước vẫn có hiệu lực thêm 10 năm nữa. - Tháng 6: Mỹ bí mật hội đàm với Iran và trao đổi vũ khí với nước này để đổi lại việc Iran giúp Mỹ giải phóng các con tin bị bắt giữ ở Libăng. Chính sự kiện Irangate này đã gây ra cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất tại Mỹ trong suốt nhiệm kỳ của Tổng thống Ronald Reagan. 156

- Ngày 23/7: Gặp gỡ Nam - Bắc Triều Tiên tại Bàn Môn Điếm lần đầu tiên kể từ sau năm 1945. Hai bên nhất trí sẽ cử đoàn đại biểu chính thức gồm 11 người để tiến hành cuộc họp trù bị vào ngày 25/9/1985, song chưa thỏa thuận được chương trình, thời gian cũng như địa điểm cho cuộc họp này. - Ngày 29/7: Liên Xô tuyên bố đơn phương chấm dứt mọi cuộc thử vũ khí hạt nhân kể từ ngày 06/8 và kêu gọi Mỹ cùng cam kết chấm dứt các cuộc thử vũ khí hạt nhân. Ngược lại, Tổng thống Mỹ R. Reagan đã bác bỏ đề nghị trên của Liên Xô. - Ngày 19/11: Cuộc gặp giữa Gorbachev và R. Reagan tại Genève. Hai bên đã thảo luận về các vấn đề cơ bản trong quan hệ Xô - Mỹ và tình hình quốc tế, nhất trí về sự cần thiết phải cải thiện mối quan hệ song phương cũng như làm lành mạnh tình hình quốc tế nói chung, góp phần làm giảm bớt nguy cơ chiến tranh hạt nhân, ngăn chặn chạy đua vũ trang trong vũ trụ và cùng cam kết chấm dứt chạy đua vũ trang trên Trái đất. - Ngày 10/12: Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Dự thảo Nghị quyết về luật biển. Năm 1986 - Ngày 15/01: Chương trình loại bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân của Gorbachev. - Ngày 26/4: Thảm họa ở nhà máy điện nguyên tử Chernobyl (Ucraina). - Ngày 26/8: Công ước ủng hộ nhân dân Nam Phi chống chủ nghĩa Apartheid. 62 nước châu Phi, 157

châu Âu, châu Á và Mỹ Latinh đã ký vào Công ước quốc tế về việc tẩy chay chế độ phân biệt chủng tộc Nam Phi trong lĩnh vực thể thao. Công ước này được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào ngày 10/12/1986. - Từ ngày 15 đến 18/12: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam được tổ chức tại Hà Nội. Đại hội có ý nghĩa quan trọng khi đề ra quan điểm đổi mới toàn diện đất nước. Năm 1987 - Tháng 3: Các nhà bác học Mỹ đã phát hiện ra một thiên hà mới, cách Trái đất 300 triệu năm ánh sáng. Hệ thiên hà này được xác định to gấp 13 lần hệ thiên hà của chúng ta, với đường kính bằng 1,3 triệu năm ánh sáng, được bao bọc bởi một lớp khí hyđrô khổng lồ. - Ngày 31/7: Xung đột tại thánh địa Mecca (nơi tháng 7 hằng năm có đến 2 triệu người Hồi giáo từ các nước đến hành hương). Cuộc xung đột xảy ra khi cảnh sát giải tán cuộc biểu tình của người Iran trước một nhà thờ lớn. Cuộc đụng độ làm cho 402 người chết (trong đó có 275 người Iran hành hương) và 649 người bị thương. - Ngày 08/12: Liên Xô và Mỹ ký kết hiệp ước đầu tiên về việc thủ tiêu vũ khí hạt nhân. Năm 1988 - Ngày 05/3: Rối loạn ở Tây Tạng (Trung Quốc). Khoảng 5.000 người ở Tây Tạng đã tập hợp biểu tình bạo động tại thủ phủ Lhasa (Laxa). Đây là vụ bạo động lớn nhất kể từ 30 năm trở lại đây. 158

- Ngày 27/5: Bộ Ngoại giao Campuchia ra tuyên bố về việc quân đội Việt Nam đã làm tròn nghĩa vụ quốc tế vô sản. - Từ ngày 29/5 đến 01/6: Tổng thống Mỹ R. Reagan bắt đầu chuyến thăm Liên Xô. Hai bên bàn về những vấn đề xung đột khu vực, cắt giảm vũ khí hạt nhân chiến lược, quan hệ giữa hai nước và các vấn đề về nhân đạo. Tuyên bố chung cấp cao Xô - Mỹ được đưa ra. - Ngày 03/7: Tàu hải quân Mỹ Vincennes đã bắn nhầm máy bay của Iran bay trên vùng Vịnh, khiến toàn bộ 290 người trên máy bay thiệt mạng. - Tháng 7: Diễn ra cuộc gặp không chính thức đầu tiên của các phái Campuchia. - Ngày 01/8: Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ thăm chính thức Liên Xô. Liên Xô bắt đầu phá hủy các tên lửa SS-12. - Ngày 15/11: Nhà nước Palextin ra đời. Năm 1989 - Ngày 12/02: Barbara Harris - 55 tuổi, người Mỹ da đen - là người phụ nữ đầu tiên trên thế giới được tấn phong Linh mục. - Ngày 14/3: Thỏa thuận của EEC về chương trình truyền hình không biên giới. Theo đó, từ năm 1993, các nước này sẽ đưa vào sử dụng một hệ thống truyền hình được gọi là Truyền hình không biên giới. - Ngày 05/4: Việt Nam tuyên bố sẽ rút hết quân tình nguyện khỏi Campuchia. - Ngày 22/4: Sinh viên Trung Quốc biểu tình khởi đầu sự kiện “Mùa xuân Bắc Kinh”. 159

- Ngày 22/5: Hiệp ước Warszawa kêu gọi NATO cùng giải tán. - Ngày 04/6: Diễn ra sự kiện \"Mùa xuân Bắc Kinh\". Quân đội Trung Quốc giải tán những người biểu tình đòi dân chủ đang chiếm giữ quảng trường Thiên An Môn. - Ngày 13/6: Hội nghị quốc tế về người tị nạn Đông Dương tại Genève. Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Cơ Thạch đã nêu rõ những cố gắng của Việt Nam nhằm chấm dứt dòng người ra đi bất hợp pháp và cho rằng vấn đề này chỉ có thể được giải quyết đúng đắn trên cơ sở tuyên ngôn nhân quyền và hợp tác quốc tế về nhân đạo. - Ngày 09/11: Bức tường Berlin sụp đổ sau 28 năm tồn tại như một biểu tượng của sự đối đầu giữa hai chế độ xã hội. - Ngày 18/11: Khởi đầu cuộc Cách mạng nhung ở Tiệp Khắc. - Ngày 20/11: Liên hợp quốc thông qua Công ước về quyền trẻ em. Ngày 26/01/1990, đại diện Việt Nam cùng đại diện 59 nước khác đã ký vào Công ước này. - Ngày 28/11: Kế hoạch thống nhất nước Đức của Thủ tướng Tây Đức Kohl với 10 điểm nổi bật trong cuộc tiếp xúc với Đông Đức. - Tháng 12/1989: Cuộc gặp gỡ không chính thức Xô - Mỹ đã diễn ra tại Malta. Hai nước tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh. - Ngày 06/12: Liên hợp quốc lấy năm 1990 là “Năm xóa nạn mù chữ”. 160

Năm 1990 - Ngày 15/01: Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc họp về việc giải quyết vấn đề Campuchia. - Ngày 16/01: Diễn ra xung đột giữa người Palextin và người Ixraen. - Ngày 05/02: Đảng Cộng sản Liên Xô chấp nhận chế độ đa đảng. - Ngày 11/02: Nelson Mandela được trả lại tự do. - Ngày 15/3: Gorbachev trở thành Tổng thống Liên Xô. - Tháng 4: Đại diện của 40 nước châu Âu cùng Mỹ và Nhật Bản đã họp thỏa thuận thành lập Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu nhằm tăng cường quan hệ tín dụng với các nước Đông Âu. - Ngày 12/6: Liên bang Nga tuyên bố chủ quyền. - Ngày 01/7: Hai nước Đức thống nhất hệ thống tiền tệ. - Ngày 31/8: Ký kết Hiệp định thống nhất nước Đức. - Ngày 03/10: Nước Đức được thống nhất. Cộng hòa Dân chủ Đức chính thức bị xóa tên trên bản đồ thế giới. Nước Đức tái thống nhất có diện tích 357.041 km2 với 78,4 triệu dân. Thủ đô của nước Đức lúc đầu được đặt ở Bonn. Ngày 20/6/1991, Quốc hội Đức với đa số tối thiểu đã lựa chọn Berlin làm Thủ đô của Cộng hòa Liên bang Đức. - Ngày 22/11: Người đàn bà thép Margaret Thatcher từ chức sau hơn 11 năm là Thủ tướng Anh, vì những thành viên trong nội các không tán thành quan điểm của bà về việc nước Anh không nên 161

tham gia EEC. Thatcher coi EEC là một mối đe dọa đối với chủ quyền của nước Anh. Năm 1991 - Ngày 16/01: Bắt đầu chiến dịch “Bão táp sa mạc” của các nước phương Tây chống lại Irắc, mở đầu cuộc chiến tranh vùng Vịnh. Cuộc chiến kết thúc vào ngày 28/02/1991 khi Irắc thất bại, tuyên bố ngừng bắn và sẵn sàng thực hiện những nghị quyết của Liên hợp quốc về vùng Vịnh. - Ngày 25/02: Khối Hiệp ước Warszawa ngừng tồn tại. - Ngày 21/5: Cố Thủ tướng Ấn Độ Rajiv Gandhi bị sát hại bởi một kẻ khủng bố người Xri Lanca. - Ngày 12/6: Boris Yeltsin được bầu làm Tổng thống đầu tiên của Liên bang Nga với 60% phiếu bầu ủng hộ. Đến ngày 10/7, ông chính thức nhậm chức và giữ vị trí này đến ngày 31/12/1999. - Ngày 17/6: Chế độ Apartheid vốn ngự trị ở đất nước Nam Phi gần 3 thế kỷ đã bị bãi bỏ. Quốc hội Cộng hòa Nam Phi thông qua quyết định xóa bỏ bốn đạo luật phân biệt chủng tộc: Luật đăng ký cư dân, Luật định cư, Luật tư hữu, Luật về các điều kiện để được nhận vào làm việc tại các công sở. - Ngày 23/6: Hội nghị quốc tế về bảo vệ môi trường châu Nam Cực đã thông qua biên bản, nghiêm cấm mọi hoạt động khai thác khoáng sản ở châu Nam Cực trong vòng 50 năm. - Ngày 28/6: Hội đồng Tương trợ kinh tế (SEV) tuyên bố giải thể. 162

- Ngày 19/8: Cuộc đảo chính ở Liên Xô được thực hiện bởi một nhóm lãnh đạo tự gọi là Ủy ban khẩn cấp Nhà nước nhằm lật đổ vai trò lãnh đạo của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Mikhail Gorbachev. Tuy nhiên, Tổng thống Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xôviết Liên bang Nga Boris Yeltsin và nhiều nhà lãnh đạo khác cùng người dân đã kịch liệt phản đối cuộc đảo chính. Chỉ sau ba ngày, M. Gorbachev trở lại nắm quyền nhưng nhanh chóng từ bỏ quyền lãnh đạo của mình. B. Yeltsin cấm tất cả hoạt động của Đảng Cộng sản ở Nga và tạo điều kiện cho sự tan rã của Liên Xô để hình thành các nhà nước khác nhau. - Ngày 23/10: Ký kết Hiệp định Paris về Campuchia tại Paris. - Ngày 21/12: Tổng thống 11 nước cộng hòa thuộc Liên Xô tuyên bố thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG). Liên Xô chấm dứt sự tồn tại. Ngày 25/12, Gorbachev tuyên bố từ chức và lá cờ búa liềm trên nóc Điện Kremlin bị hạ xuống. Năm 1992 - Ngày 13/01: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Hàn Quốc ký Hiệp định phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. - Ngày 15/01: EEC công nhận Crôatia và Xlôvakia. Liên bang Nam Tư bắt đầu tan rã. - Ngày 27/01: Hội nghị cấp cao ASEAN được tổ chức tại Xingapo. Hội nghị thông qua ba văn kiện nhằm hợp nhất nền kinh tế của các nước ASEAN 163

trong một khu vực buôn bán tự do trong vòng 15 năm và đẩy mạnh hợp tác chính trị. - Ngày 07/02: Ký kết Hiệp định Maastricht, Liên minh châu Âu chính thức ra đời với 11 nước tham gia. Mục đích của Hiệp định này là thành lập một liên hiệp kinh tế và tiền tệ với một ngân hàng trung ương độc lập và từ ngày 01/01/1999 sẽ phát hành đồng tiền chung. Hiệp định quyết định đổi tên Cộng đồng châu Âu (EC) thành Liên minh châu Âu (EU). - Ngày 09/6: Với đa số phiếu, Thượng viện Nhật Bản thông qua quyết định cho phép chính phủ có thể gửi các đơn vị quân đội Nhật Bản ra nước ngoài thực hiện các sứ mệnh hòa bình, nhưng chỉ dưới sự điều hành của Liên hợp quốc. - Ngày 14/6: Hội nghị quốc tế về môi trường được tổ chức tại Rio de Janeiro (Braxin) với 178 đoàn đại biểu chính phủ tham dự, trong đó có 114 nguyên thủ quốc gia, đại diện các tổ chức phi chính phủ. Sau 9 ngày làm việc, Hội nghị đã thông qua 5 văn kiện quan trọng cấu thành Công ước Rio. Ngày 16/11/1994, Quốc hội Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Rio và từ tháng 02/1995, Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Công ước này. - Ngày 22/7: Việt Nam trở thành quan sát viên của tổ chức ASEAN. Tại Manila (Philíppin), Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm chính thức ký tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (CTAC) năm 1976 của ASEAN. Ngay sau lễ ký, ASEAN tuyên bố Việt Nam là quan sát viên. 164

Năm 1993 - Ngày 01/01: Hiệp định về thị trường thống nhất châu Âu có hiệu lực. Kể từ đây, 11 nước tham gia Liên minh châu Âu (EU) chính thức áp dụng thống nhất một chế độ thuế quan. - Ngày 11/3: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tuyên bố rút khỏi Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân. - Ngày 23/5: Bầu cử Quốc hội lập hiến ở Campuchia với sự tổ chức và giám sát của Liên hợp quốc, 98,56% cử tri Campuchia đã tham gia bầu cử. Kết quả, Đảng Mặt trận Thống nhất dân tộc vì một nước Campuchia độc lập, trung lập, hòa bình và hợp tác (FUNCINPEC) và Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) đứng đầu danh sách các đảng có đại biểu trong Quốc hội lập hiến. Ngày 03/6, hai đảng thông báo có thỏa thuận để thành lập một chính phủ dân tộc thống nhất lâm thời. - Ngày 12/8: Mỹ, Canađa và Mêhicô ký Hiệp ước về khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ (NAFTA), mở đường cho sự hình thành một thị trường lớn bậc nhất thế giới ở Bắc Mỹ với khoảng 368 triệu người tiêu dùng và khoảng 6.800 tỷ USD giá trị hàng hóa. - Ngày 15/10: Nelson Mandela và Fredrik De Klerk nhận giải thưởng Nobel Hòa bình. - Ngày 19/11: Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lần thứ nhất được khai mạc tại Mỹ. Hội nghị diễn ra trong hai ngày, đặt mục tiêu tìm hiểu khả năng tăng cường hợp tác kinh tế thương mại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. 165

- Ngày 15/12: Đại diện của 117 nước đã ký kết Hiệp định về tự do trao đổi thương mại (thường được gọi là Hiệp định GATT). Năm 1994 - Ngày 03/02: Tổng thống Mỹ B. Clinton tuyên bố bãi bỏ cấm vận buôn bán với Việt Nam và đề nghị hai nước trao đổi cơ quan đại diện. Đây là một quyết định tích cực từ phía Mỹ, có ý nghĩa quan trọng, góp phần mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ giữa hai nước. - Ngày 22/9: Êtiôpia tuyên bố phát hiện được di cốt của người vượn tối cổ có niên đại trước người vượn nổi tiếng Lucy 1 triệu năm, tức là trước người vượn Australopithecus Ramidus 4,4 triệu năm. Năm 1995 - Ngày 01/01: + EU có 15 thành viên sau khi kết nạp thêm Áo, Phần Lan, Thụy Điển. + Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) chính thức hoạt động. - Ngày 16/3: Hội nghị quốc tế về người tị nạn Đông Dương tại Genève với đại diện từ 30 nước tham dự. Hội nghị ghi nhận việc hồi hương khoảng 70.000 người Việt Nam kể từ năm 1989, giảm số người ở các trại tị nạn từ 120.000 người xuống 40.000 người. Hội nghị ghi nhận những cố gắng của Việt Nam trong việc tiếp nhận người hồi hương và giúp họ tái định cư, hòa nhập. - Ngày 01/5: Tổng thống Mỹ Bill Clinton áp đặt lệnh cấm vận thương mại và dầu mỏ đối với Iran, 166

với lý do nước này đỡ đầu cho bọn khủng bố, theo đuổi các chương trình vũ khí hạt nhân, và có thái độ thù địch đối với tiến trình hòa bình Trung Đông. Iran phủ nhận tất cả những cáo buộc trên. - Ngày 11/7: Mỹ bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Đây là một trong những quyết định quan trọng nhất trong nhiệm kỳ tổng thống của B. Clinton, được đa số nhân dân Mỹ và dư luận thế giới ủng hộ. - Ngày 17/7: Ký kết Hiệp định hợp tác giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu tại Brussels: Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm (thay mặt Chính phủ Việt Nam) cùng với Bộ trưởng Ngoại giao Tây Ban Nha Javier Solana (Chủ tịch đương nhiệm Hội đồng châu Âu) và Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu (thay mặt EU) Manuen Marin đã ký chính thức Hiệp định hợp tác Việt Nam - EU. - Ngày 28/7: Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN. Sự kiện này đánh dấu một thời kỳ hòa bình, hợp tác, hữu nghị, phát triển của tất cả các nước trong khu vực. Năm 1996 - Ngày 20/01: Diễn ra cuộc tổng tuyển cử lần đầu tiên ở Palextin. Hơn 60% trong tổng số hơn 1 triệu cử tri ở các vùng tự trị của người Palextin đã đi bầu Hội đồng hành pháp. Chủ tịch Tổ chức Giải phóng Palextin Y. Arafat đã trúng cử chức Chủ tịch chính quyền dân tộc Palextin (Tổng thống) với 88% số phiếu bầu. 167

- Ngày 01/3: Cuộc gặp cấp cao Á - Âu (ASEM) lần đầu tiên diễn ra tại Bangkok (Thái Lan). Tham dự cuộc gặp có các nhà lãnh đạo và đoàn đại biểu của các nước châu Á gồm 7 nước ASEAN, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc, cùng các nhà lãnh đạo 15 nước Liên minh châu Âu (EU) và chủ tịch Hội đồng châu Âu. - Ngày 05/7: Cừu Dolly (còn gọi là cừu nhân bản) ra đời. Đây là một sự kiện gây chấn động dư luận thế giới vào thời điểm đó. Trong phòng thí nghiệm của Viện Roslin (Xcốtlen), các nhà khoa học đã tạo ra một con cừu bằng phương pháp sinh sản vô tính từ một tế bào lấy từ tuyến vú của một con cừu đang có thai. Con cừu này được đặt tên là Dolly, theo tên của nghệ sĩ Dolly Parton. - Ngày 25/11: Hội nghị cấp cao APEC lần thứ tư được tổ chức tại Philíppin. Hội nghị đã thông qua Tuyên bố Manila nhằm thực hiện mục tiêu thành lập khu vực mậu dịch tự do lớn nhất thế giới, chiếm 40% giá trị buôn bán toàn cầu. Năm 1997 - Xảy ra khủng hoảng tài chính nghiêm trọng ở Đông Nam Á, cụ thể là ở Thái Lan, Philíppin, Inđônêxia, Malaixia, Xingapo. - Ngày 01/7: Trung Quốc chính thức thu hồi Hồng Công, chấm dứt hơn 150 năm vùng lãnh thổ này nằm dưới ảnh hưởng của Anh. - Ngày 03/9: Tuyên bố thành lập Liên minh Trung Mỹ được ký tại Nicaragoa. 168

- Từ ngày 14 đến 16/11: Hội nghị cấp cao lần thứ VII các nước sử dụng tiếng Pháp được tổ chức tại Hà Nội, Việt Nam. Năm 1998 - Ngày 05/4: Hoàn thành chiếc cầu treo dài nhất thế giới - cầu Akashi Kai Kyo dài 3.911 m, được bắc qua eo biển Akashi đã nối đảo Skikoku (hòn đảo nhỏ nhất trong bốn đảo chính của Nhật Bản) với đảo lớn nhất là Honshu. - Ngày 01/10: Đại hội đồng Liên hợp quốc khuyến nghị ngày 01/10 là Ngày Quốc tế người cao tuổi, đồng thời cũng là ngày mở đầu chiến dịch truyền thông trên phạm vi toàn thế giới về Năm Quốc tế người cao tuổi (năm 1999). - Tháng 12: Ghế của Campuchia tại Liên hợp quốc được trao cho chính phủ mới do Hun Sen làm Thủ tướng. - Ngày 15/12: Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ sáu được tổ chức tại Hà Nội, Việt Nam. Năm 1999 - Ngày 01/01: Đồng tiền chung châu Âu (đồng euro) bắt đầu lưu hành trên thị trường thế giới. - Ngày 20/11: Trung Quốc phóng thử nghiệm tàu vũ trụ đầu tiên mang tên Thần Châu bằng tên lửa Trường Chinh. Tàu hạ cánh xuống trung tâm tỉnh Nội Mông vào sáng 21/11, sau 21 giờ bay. - Ngày 30/11: Thành lập Cộng đồng Đông Phi (mới) - EAC nhằm phát triển hợp tác kinh tế, chính trị và xã hội. 169

Năm 2000 - Tháng 01: Thời điểm giao thừa và “Sự cố Y2K”. Loài người lo ngại vào lúc chuyển giao giữa năm 1999 và năm 2000 sẽ xảy ra “Sự cố Y2K” nên đã tiêu tốn nhiều tỷ đôla Mỹ để phòng tránh. Nhưng đúng vào thời điểm đó chỉ có một vài sự cố nhỏ đối với các ngành y tế, điện lực, giao thông tại Ixraen, Na Uy, Thụy Điển, Nhật Bản. - Ngày 26/3: V. Putin đã thắng cử ngay trong vòng đầu với 52,94% số phiếu ủng hộ, trở thành Tổng thống kế nhiệm Yeltsin, mở ra thời kỳ phát triển của nước Nga. - Ngày 13/6: Hội nghị cấp cao “liên Triều”. Tổng thống Hàn Quốc Kim Dae-jung cùng đoàn đại biểu của 130 quan chức chính phủ, nhà doanh nghiệp và 50 nhà báo đã đến Bình Nhưỡng để dự cuộc gặp cấp cao đầu tiên giữa hai miền Triều Tiên. - Ngày 26/6: Tiến sĩ Collins, Giám đốc Sở Nghiên cứu gien nhân loại quốc gia Mỹ, đã công bố “bản đồ gien” người. Theo những công bố của ông, các nhà khoa học đã giải mã được hơn 95% bộ gien người. - Ngày 15/8: Các gia đình Triều Tiên ở miền Bắc và miền Nam lần đầu tiên được gặp nhau sau nửa thế kỷ. - Ngày 16/11: Tổng thống Mỹ lần đầu tiên thăm chính thức Việt Nam. Năm 2001 - Tháng 3: Khủng bố Taliban đã phá hủy 2 pho tượng Phật nổi tiếng ở Bamyan. Hai pho tượng này là di sản văn hóa thế giới, biểu trưng cho nền văn 170

hóa tiền Hồi giáo của Ápganixtan, trong đó bức Phật đứng là tượng Phật cao nhất thế giới. Sự kiện này đã gây ra một làn sóng phẫn nộ trong dư luận quốc tế. - Ngày 30/7: Quốc hội Inđônêxia đã cách chức Tổng thống Abdurrahman Wahid. Sự kiện này như một liều thuốc đắng chữa trị căn bệnh “quản lý yếu kém để mất lòng dân”, tạo luồng sinh khí mới cho nền kinh tế Inđônêxia đang rệu rã. - Ngày 11/9: Diễn ra khủng bố kinh hoàng ở Mỹ. Nhóm Al-Qaeda cướp máy bay dân sự của Mỹ và đâm vào hai tòa tháp phía bắc và phía nam của khu phức hợp Trung tâm Thương mại thế giới tại New York, khiến 2.996 người chết, 6.000 người bị thương, thiệt hại cơ sở hạ tầng ít nhất 10 tỷ USD và tổn thất 3.000 tỷ USD. Cùng một lúc, những kẻ khủng bố đã đạt được ba mục đích: gây thiệt hại lớn về người và của; đánh vào các biểu tượng của sức mạnh tài chính và quân sự Mỹ; tạo một cú sốc lớn khi tận dụng được các phương tiện truyền thông. - Ngày 07/10: Mỹ tấn công Ápganixtan. Đây là cuộc chiến đầu tiên của Mỹ trong thế kỷ XXI. Mỹ đã khôn khéo kết hợp được sức mạnh quân sự, sức ép chính trị, đồng thời khai thác tối đa các lực lượng chống Taliban và sự bất mãn của dân chúng. Taliban bị cô lập hoàn toàn và cuối cùng sụp đổ. Năm 2002 - Ngày 29/01: Trong bài phát biểu trước cả nước, Tổng thống Mỹ George W. Bush đã xếp Iran, Irắc và 171

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên vào “trục ma quỷ”. Tổng thống Bush cảnh báo việc các nước này phát triển tên lửa tầm xa là một mối đe dọa lớn đối với cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ. Bài phát biểu của Tổng thống Bush đã khiến Iran nổi giận và khiến các nhà cải cách cũng như bảo thủ lên án kịch liệt. - Ngày 09/9: Xe tăng Do Thái tràn vào dinh thự của ông Arafat và đòi 20 quan chức Palextin bị cáo buộc gây ra các vụ tấn công người Do Thái ra hàng. Đồng thời, Ixraen tái chiếm 7/8 thành phố của Palextin, đẩy mạnh chiến dịch ám sát chính trị chống lại các thành viên của tổ chức Hamas, Jihad. - Ngày 12/10: Diễn ra vụ tấn công khủng bố đảo Bali, Inđônêxia. Vụ khủng bố kinh hoàng làm nổ tung hộp đêm nức tiếng Sari, cướp đi mạng sống của khoảng 200 người, chủ yếu là công dân Ôxtrâylia, đã đặt dấu chấm hết cho chuỗi ngày yên bình trên hòn đảo. Mỹ, Đan Mạch, Đức, Anh và Ôxtrâylia lập tức cảnh báo công dân không đến một số nước Đông Nam Á. Thủ tướng Ôxtrâylia tuyên bố có thể đánh đòn phủ đầu nhằm vào tổ chức khủng bố ở nước ngoài, khiến hầu hết các nước láng giềng tức giận. - Ngày 23/10: Diễn ra vụ khủng bố con tin ở Nga. Hơn 50 phiến quân Chechnya mang theo khối lượng lớn bom đã chiếm giữ một nhà hát nằm cách Điện Kremlin không xa. Bọn khủng bố giắt đầy mình thuốc nổ, đe dọa sẵn sàng cho nổ tung trung 172

tâm biểu diễn và giữ 800 con tin, đòi quân đội Nga phải rút khỏi Chechnya. Cuối cùng, Chính phủ Nga đã tiến hành giải cứu con tin, tiêu diệt 42 tên khủng bố nhưng cũng khiến 129 người thiệt mạng. - Ngày 26/11: Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ra Nghị quyết 1441 về Irắc, nối lại cuộc thanh sát vũ khí bị gián đoạn từ năm 1998, trong lúc Mỹ - Anh chuẩn bị lực lượng tấn công quân sự vào Irắc, lật đổ Tổng thống Saddam Hussein. - Tháng 11: Sự mở rộng lớn nhất trong hơn 50 năm tồn tại liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) khi có sự gia nhập của 7 nước Đông Âu gồm Êxtônia, Látvia, Lítva, cùng Bungari, Rumani, Xlôvakia và Xlôvênia. NATO cũng quyết định lập đội quân phản ứng nhanh hoạt động ở bất kỳ nơi nào trên toàn cầu. - Tháng 12: Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ James Kelly tuyên bố Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tiếp tục làm giàu uranium để chế tạo vũ khí hạt nhân. Mỹ và đồng minh cắt viện trợ dầu cho Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên từ tháng 12/2002. Bình Nhưỡng thông báo khôi phục nhà máy điện hạt nhân bị đóng cửa từ năm 1994, khiến Hàn Quốc và Nhật Bản vô cùng lo ngại. Năm 2003 - Ngày 07/01: Vàng đạt giá 356,25 USD/ounce, mức cao nhất kể từ tháng 3/1997, nhưng đến cuối năm thì đã vượt “ngưỡng” 400 USD/ounce. Trong 173

khi đó, đồng USD liên tục trượt giá so với các ngoại tệ khác, nhất là đồng euro. - Từ tháng 2 đến tháng 5: Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) tiến hành hàng loạt hoạt động thanh sát ở Iran. Iran khẳng định đang xây dựng các cơ sở hạt nhân ở Natanz và Arak, nhưng chỉ để phục vụ cho các nhà máy điện trong tương lai. - Ngày 20/3: Chiến tranh Irắc nổ ra với vũ khí tối tân cùng chiến lược “Sốc và kinh hoàng” của liên quân Anh - Mỹ. Cuộc chiến đã gây nên mối bất hòa giữa Mỹ và Pháp, Đức. Sự kiện một nước đem quân tấn công và truy nã nguyên thủ một quốc gia có chủ quyền, mà không được sự đồng tình của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, đã gây ra làn sóng chỉ trích và hoài nghi về vai trò của tổ chức toàn cầu. - Từ tháng 10 đến tháng 11: Iran đồng ý ngừng chương trình làm giàu uranium và cho phép Liên hợp quốc thanh sát các cơ sở hạt nhân của họ. IAEA cho biết Iran thú nhận đã sản xuất plutonium nhưng không có dấu hiệu cho thấy họ đang cố gắng phát triển bom nguyên tử. Mỹ bác bỏ bản báo cáo của IAEA. - Ngày 15/10: Trung Quốc phóng thành công tàu vũ trụ Thần Châu V mang theo phi hành gia Dương Lợi Vỹ vào không gian và trở thành cường quốc thứ ba (sau Mỹ và Nga) đưa người vào vũ trụ trên tàu không gian của mình. - Ngày 25/10: Nga bắt nhân vật đứng đầu tập đoàn dầu mỏ Yukos Mikhail Khodorkovsky. Sự kiện này khiến dư luận quốc tế chú ý vì hai lý do: 174

Yukos khi đó vừa sáp nhập với Sibneft để trở thành tập đoàn dầu lớn thứ tư thế giới, và quan trọng hơn, Khodorkovsky là người giàu nhất nước Nga, có khả năng trở thành đối thủ chính trị của Tổng thống Putin. Năm 2004 - Ngày 11/3: 10 quả bom phát nổ gần như đồng thời trên 4 đoàn tàu ở Madrid làm 191 người thiệt mạng. Một ngày sau khi nhóm Al-Qaeda nhận trách nhiệm về vụ tấn công, tân Thủ tướng Chính phủ Tây Ban Nha Jose Luis Rodriguez Zapatero tuyên bố rút lực lượng nước này khỏi Irắc. - Ngày 01/5: Liên minh châu Âu kết nạp con số kỷ lục các thành viên mới, gồm 10 nước: Hungari, Xlôvênia, Xlôvakia, Látvia, Extônia, Lítva, Ba Lan, Séc, Síp và Manta. - Tháng 5: Diễn ra cuộc bầu cử ở Ấn Độ. Sonia Gandhi giành thắng lợi nhờ nhận được sự ủng hộ của quần chúng nhân dân. Tuy vậy, bà bất ngờ từ chối chức vụ và trao nó cho Manmohan Singh, nhà kiến tạo chương trình cải cách kinh tế. Ông Singh trở thành Thủ tướng người Sikh đầu tiên trong lịch sử Ấn Độ, giúp thúc đẩy công cuộc cải cách kinh tế Ấn Độ và hàn gắn những rạn nứt giữa Đảng Quốc đại và cộng đồng người Sikh. - Tháng 11: Cách mạng Cam ở Ucraina. Đêm 21/11, một biển người dùng màu cam dẫn đầu là thủ lĩnh phe đối lập Viktor Yushchenko đã tiến về Quảng trường Độc lập, bao vây tòa nhà chính phủ, 175

yêu cầu bác bỏ kết quả bỏ phiếu vòng hai. Cách mạng Cam kéo dài gần một tháng, kết thúc bằng chiến thắng của ứng cử viên phe đối lập Yushchenko. - Ngày 26/12: Diễn ra thảm họa sóng thần ở Inđônêxia. Trận động đất mạnh nhất thế giới (9 độ richter) trong vòng 40 năm qua ở gần đảo Sumatra (Inđônêxia) đã gây ra những đợt sóng thần khắp các vùng ven biển Nam và Đông Nam Á, đã cướp đi sinh mạng của 225.000 người thuộc 11 quốc gia. Đến nay, thiên tai này là một trong những thảm họa gây nhiều tử vong nhất trong lịch sử thế giới hiện đại. Người ta thường gọi đây là “Sóng thần châu Á”. Năm 2005 - Tháng 01: Châu Âu và Iran bắt đầu đàm phán thương mại. Bộ ba Pháp - Đức - Anh đã yêu cầu Iran vĩnh viễn ngừng chương trình làm giàu uranium. Đến tháng 02, Tổng thống Iran Mohammed Khatami tuyên bố Iran sẽ không bao giờ từ bỏ công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình. Nga ủng hộ Iran và ký thỏa thuận cung cấp năng lượng cho lò phản ứng ở Bushehr. - Ngày 03/4: Giáo hoàng John Paul II từ trần sau 28 năm ở ngôi. Ông là vị giáo hoàng đầu tiên không phải người Italia kể từ thế kỷ XVI và đã để lại một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Vaticăng. Đức Hồng y Joseph Ratzinger, người Đức đã tiếp tục đường lối của người tiền nhiệm, trở thành vị giáo hoàng mới và lập tức bỏ qua khoảng thời gian phải chờ đợi thông thường để thúc tiến việc phong thánh cho Đức Giáo hoàng John Paul II. 176

- Tháng 6: Mahmoud Ahmadinejad giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống Iran. Mỹ cho rằng Tổng thống Ahmadinejad chính là bộ óc của nhóm đứng đằng sau cuộc khủng hoảng bắt cóc con tin năm 1979 tại sứ quán Mỹ ở Tehran. - Tháng 7: Diễn ra khủng bố ở London. Cụ thể: ngày 07/7, một vụ đánh bom trên xe buýt và tàu điện ngầm London làm 52 người chết và hơn 700 người bị thương. Ngày 21/7, lại thêm 4 vụ nổ bom nữa nhưng không gây thương vong. Điều đáng nói là những kẻ thực hiện các vụ đánh bom đều là người Hồi giáo đã sống nhiều năm ở nước Anh. - Ngày 23/8: Bão Katrina tàn phá nước Mỹ, làm hơn 1.300 người chết tại 5 tiểu bang, gây thiệt hại cho vùng duyên hải vịnh Mississippi và làm lụt lội 80% diện tích New Orleans. Thiệt hại đối với giới bảo hiểm là 25 tỷ USD trong khi chi phí dành cho tái thiết lên tới 200 tỷ USD. - Tháng 9: Ixraen hoàn tất việc rút khỏi Dải Gaza sau 38 năm chiếm đóng. Ixraen triệt thoái gần 9.000 người tại 17 khu định cư Do Thái ở Dải Gaza và 4 khu ở Bờ Tây, đồng thời cho Palextin quản lý. Đây là thắng lợi bước đầu của nhân dân Palextin trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. - Ngày 08/10: Trận động đất mạnh 7,6 độ richter làm rung chuyển Kashmir khiến khoảng 88.000 người thiệt mạng, 2,5 triệu người trở thành vô gia cư. Pakixtan đã phải cầu cứu cả thế giới để xây 177

dựng nhà cửa cho vô số người phải sống trong lều dựng tạm. - Ngày 19/10: Việc cựu Tổng thống Irắc Saddam Hussein cùng 7 quan chức cũ ra hầu tòa đã gây xôn xao dư luận Arập và thế giới vì ông là nhà lãnh đạo Arập đầu tiên phải ra tòa. Chính quyền Mỹ và Irắc ca ngợi đây là một bước tiến đến dân chủ, nhưng nhiều nước châu Âu tẩy chay phiên tòa. Tòa án này bị nghi ngờ về tính công bằng và hợp pháp, bởi nó được tổ chức dưới sự chiếm đóng của quân đội Mỹ. Năm 2006 - Ngày 25/01: Chiến thắng áp đảo của Phong trào Hamas trong cuộc bầu cử Nghị viện Palextin đã thay đổi viễn cảnh hòa bình Trung Đông và đẩy cuộc xung đột Ixraen - Palextin vào một giai đoạn bất ổn mới. - Tháng 5: Mỹ, Anh và Pháp soạn thảo một nghị quyết đệ trình lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, kêu gọi Iran ngừng ngay các hoạt động làm giàu uranium nếu không sẽ phải đối mặt với “những hành động mạnh hơn”. Đáp lại, Quốc hội Iran dọa sẽ rút khỏi Hiệp ước chống phổ biến hạt nhân. - Từ ngày 04 đến 05/7: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đã tiến hành phóng thử 7 quả tên lửa, trong đó có 2 quả tên lửa tầm xa. Tiếp đó, ngày 9/10, Bình Nhưỡng tuyên bố đã tiến hành một vụ thử hạt nhân ngầm dưới lòng đất. Liên hợp quốc sau đó đã thông qua nghị quyết về các biện pháp trừng phạt nước này. 178

- Ngày 12/7: Chiến tranh nổ ra tại Libăng, bắt nguồn từ việc 2 người lính Ixraen đã bị bắt cóc và 3 người khác bị các tay súng của lực lượng du kích Hezbollah giết hại. Cuộc xung đột giữa Ixraen và phong trào Hezbollah tại miền Nam Libăng đã dẫn tới một cuộc chiến tranh kéo dài 34 ngày đẫm máu. - Ngày 19/9: Phe quân sự ở Thái Lan do Tướng Sonthi Boonyaratkalin cầm đầu đã tiến hành cuộc đảo chính lật đổ Thủ tướng Thaksin Sinawatra. Đây là lần đảo chính quân sự thứ hai ở Thái Lan trong vòng 15 năm. - Ngày 05/11: Tòa án đặc biệt của Irắc tuyên cựu Tổng thống Saddam Hussein bản án treo cổ vì tội ác chống lại loài người trong vụ tàn sát 148 dân thường năm 1982. Phán quyết này gây ra phản ứng trái ngược: người Shiite và người Kurd nổ súng ăn mừng trong khi người Sunni xuống đường phản đối. Cộng đồng quốc tế cũng có phản ứng tương tự khi Mỹ, Anh và Ôxtrâylia ca ngợi bản án, còn EU lại bày tỏ sự không ủng hộ. Năm 2007 - Ngày 01/01: Rumani và Bungari gia nhập EU và ngày 01/7/2013 là Crôatia, nâng tổng số thành viên của Liên minh châu Âu lên 28 quốc gia thành viên. - Ngày 16/4: Cả nước Mỹ và thế giới choáng váng trước vụ thảm sát bằng súng tại Đại học Công nghệ Virginia. Đây được cho là vụ thảm sát đẫm máu nhất trong lịch sử nước Mỹ tính đến thời điểm đó, khiến 32 người chết. 179

- Ngày 29/6: Điện thoại Iphone chính thức ra mắt người dùng, mở ra thời kỳ phát triển mạnh của dòng điện thoại thông minh (smartphone). - Ngày 12/9: Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từ chức sau nhiều bê bối chính trị của đảng cầm quyền. - Tháng 10: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên vô hiệu hóa lò phản ứng hạt nhân Yongbyon trước sự giám sát của chính các chuyên gia Mỹ, đánh dấu mốc lịch sử trong tiến trình giải quyết cuộc khủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên sau nhiều năm dài đàm phán có lúc tưởng chừng vô vọng. - Tháng 11: Hiến chương ASEAN được thông qua. Hiến chương định ra các nguyên tắc và điều lệ của tổ chức này sau 40 năm ra đời. Hiến chương ASEAN kêu gọi thành lập một cộng đồng chung chịu trách nhiệm về các lĩnh vực chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội, đồng thời định ra bộ nguyên tắc về đàm phán thương mại, đầu tư, môi trường và các lĩnh vực khác. - Tháng 12: Putin đồng ý trở thành Thủ tướng Chính phủ Nga từ năm 2008 nếu ông Dmitry Medvedev và Đảng Nước Nga thống nhất giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tháng 3/2008. Năm 2008 - Hệ thống tài chính ngân hàng của Mỹ đã lâm vào một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từng có ở nước này. Hàng trăm tỷ đôla Mỹ đã tiêu tan. Cuộc khủng hoảng này đã lan rộng ra thế 180

giới và hậu quả là dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nhật Bản - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới lúc đó sa vào thời kỳ suy thoái đầu tiên trong vòng 7 năm qua. Nền kinh tế châu Âu chính thức rơi vào suy thoái nghiêm trọng. Thế giới đã chứng kiến một hiện tượng chưa từng có: các nước đồng loạt dùng liệu pháp cắt giảm mạnh lãi suất để ngăn chặn đà suy thoái của nền kinh tế thế giới. - Ngày 17/02: Tỉnh Kosovo thuộc nước Cộng hòa Xécbia đã tự tuyên bố độc lập. Sau đó, Mỹ, EU và nhiều nước khác công nhận độc lập của tỉnh Kosovo. Xécbia và Nga cực lực phản đối hành động này. - Tháng 3: Thay đổi lãnh đạo trên chính trường Nga khi Dmitry Medvedev và Vladimir Putin đổi vai trò cho nhau. - Từ ngày 07 đến 12/8: Nổ ra chiến tranh ở Grudia giữa Chính phủ Grudia và các bên ly khai Nam Ossetia và Abkhazia được Nga ủng hộ. Ngày 12/8, với vai trò trung gian của Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, hai bên đã đồng ý ngừng bắn. Ngày 26/8, Nga công nhận nền độc lập của Nam Ossetia và Abkhazia. Cuộc chiến này cũng đã gây căng thẳng trong quan hệ giữa Nga và phương Tây, dẫn đến việc Nga xích lại gần hơn với các nước Mỹ Latinh, vốn là sân sau của Mỹ. - Từ ngày 08 đến 24/8: Thế vận hội mùa hè lần thứ 29 được tổ chức tại Trung Quốc, góp phần nâng 181

cao hình ảnh, vai trò của Trung Quốc trên trường quốc tế. - Từ tháng 8 đến tháng 9: Khủng hoảng sữa melamine ở Trung Quốc khiến 5 trẻ em tử vong, gần 60.000 trẻ nhập viện do uống phải sữa có chứa hóa chất độc hại melamine. Chính phủ Trung Quốc gọi đây là vụ bê bối “cấp 1” trong lĩnh vực an toàn thực phẩm bởi ngoài việc khiến hàng ngàn trẻ em - thế hệ tương lai của đất nước Trung Quốc - ngã bệnh, còn khiến người dân mất niềm tin vào sản phẩm trong nước cũng như vai trò quản lý của các cơ quan chức năng. - Tháng 10: Ấn Độ phóng thành công tàu vũ trụ mang tên Chandrayaan-1 từ trung tâm không gian Sriharikota, thực hiện sứ mệnh mở đường cho các cuộc thám hiểm Mặt trăng. - Ngày 04/11: Nước Mỹ có Tổng thống da màu đầu tiên. Barack Obama, ứng cử viên Tổng thống Mỹ của Đảng Dân chủ đã đánh bại đối thủ Đảng Cộng hòa John McCain trong cuộc bầu cử tốn kém chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ. Năm 2009 - Giá vàng chứng kiến đà leo thang chóng mặt từ mức mấp mé 900 USD/ounce hồi đầu tháng 01 tăng lên 1.091 USD/ounce vào cuối tháng 12. Ngày 03/12, giá lập đỉnh cao nhất tính đến thời điểm đó ở mức 1.126,56 USD/ounce. - Tháng 4: Cúm A/H1N1 đã nhanh chóng lây lan mạnh khiến chỉ 2 tháng sau đó và là đầu tiên trong 182

41 năm qua, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) phải tuyên bố về một đại dịch trên quy mô toàn cầu. Tính đến ngày 18/12, dịch bệnh đã xuất hiện tại 206 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 515.000 người nhiễm virus cúm A/H1N1 và 11.780 người đã tử vong. - Ngày 25/5: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên thử hạt nhân lần thứ hai (tiếp theo lần thử thứ nhất năm 2006). Sự kiện này càng gây nên tình trạng căng thẳng trong quan hệ giữa hai miền trên bán đảo Triều Tiên cũng như quan hệ quốc tế trong khu vực. - Ngày 30/8: Đảng Dân chủ tự do (LDP) cầm quyền ở Nhật Bản trong hơn 50 năm đã thất bại thảm hại trong cuộc bầu cử Quốc hội. Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) thắng cử và Yukio Hatoyama trở thành Thủ tướng mới. - Ngày 15/11: Cuộc gặp đầu tiên giữa một Tổng thống Mỹ với các nhà lãnh đạo ASEAN. Tổng thống Barack Obama đã nối vòng tay thân hữu với 10 nhà lãnh đạo ASEAN sau khi ông dự Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) trong chuyến thăm châu Á nhằm khẳng định sự trở lại của Mỹ ở khu vực. - Tháng 12: Hiệp ước Lisbon có hiệu lực, chấm dứt 8 năm ròng tranh cãi liên quan đến quá trình thể chế hóa EU với 27 thành viên. - Ngày 18/12: Hội nghị ở Copenhagen (Đan Mạch) - hội nghị về khí hậu lớn nhất trong lịch sử - 183

đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận mới để thay thế Nghị định thư Kyoto sẽ hết hạn vào năm 2012. Năm 2010 Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc trong quý II/2010 đạt 1.336 tỷ USD, vượt Nhật Bản (1.288 tỷ USD) để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (sau Mỹ). Theo Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tới hết tháng 6/2010 đã lên đến 2.454,3 tỷ USD. Ngoài ra, tính đến hết quý II/2010, dự trữ vàng của Trung Quốc vẫn tiếp tục duy trì ở mức 33,89 triệu ounce. - Ngày 12/01: Thảm họa động đất ở Haiti khiến 230.000 người chết và gây ra thiệt hại gần 50 tỷ USD cho quốc gia nghèo bậc nhất thế giới này. Mức độ hủy diệt của cơn địa chấn Haiti được đánh giá là chưa từng có trong lịch sử xét về tác động to lớn đến số phận của một quốc gia. - Tháng 4: Xảy ra thảm họa dầu loang ở nước Mỹ, khi lượng dầu đổ ra biển đã vượt quá 200 triệu gallon, cao gấp hơn hàng chục lần lượng dầu tràn trong thảm họa Exxon Valdez năm 1989 ở Alaska, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường biển trên cả khu vực rộng lớn. Ngay sau đó, Mỹ đã tuyên bố “thảm họa ngư nghiệp” tại các bang sản xuất hải sản của nước này. - Ngày 14/10: Thợ mỏ cuối cùng trong số 33 thợ mỏ Chilê bị mắc kẹt đã được đưa lên mặt đất an 184

toàn sau 69 ngày sống dưới lòng đất ở độ sâu gần 700 m, đánh dấu việc hoàn tất cuộc giải cứu lịch sử, ly kỳ và rất xúc động. - Ngày 28/11: WikiLeaks - trang web đóng tại Thụy Điển do lập trình viên máy tính người Ôxtrâylia Julian Assange sáng lập - đã công khai nội dung của 250.000 văn thư ngoại giao nội bộ của Mỹ cho nhiều tờ báo hàng đầu thế giới, trong đó có nhiều thông tin nhạy cảm về chủ nghĩa khủng bố và vấn đề phổ biến hạt nhân. - Tháng 11: Khủng hoảng ở bán đảo Triều Tiên lên đến đỉnh điểm. Đầu tiên là vụ chiến hạm Cheonan của Hàn Quốc bị đánh chìm vào tháng 3 khiến 46 thủy thủ thiệt mạng. Sau đó, Bình Nhưỡng pháo kích đảo Yeonpyeong vào ngày 23/11, vụ tấn công miền Nam được coi là mạnh nhất kể từ cuộc Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953). Seoul đã sửa nguyên tắc giao chiến để chủ động hơn trong việc đáp trả và tổ chức gần 50 cuộc tập trận trong năm, gồm những cuộc diễn tập quy mô lớn chưa từng có tiền lệ để phô trương tiềm lực vũ khí, bất chấp lời đe dọa chiến tranh hạt nhân từ miền Bắc. Năm 2011 - Tháng 02: Mùa xuân Arập, một làn sóng các cuộc biểu tình đòi hỏi dân chủ và thay đổi chế độ tại các nước Trung Đông và Bắc Phi. Có khoảng 2.000 người biểu tình đã thiệt mạng ở Yêmen và 3.500 người đã thiệt mạng trong các cuộc trấn áp đẫm máu ở Xyri đầu năm 2011. 185

- Ngày 11/3: Thảm họa kép hạt nhân và sóng thần ở Đông Bắc Nhật Bản đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 16.000 người. Hơn 12.000 người khác được cho là đã mất tích. Đây là thảm họa chưa từng có tại Nhật Bản và khiến cho đất nước Mặt trời mọc thiệt hại ước tính lên đến 235 tỷ USD, tương đương 4% GDP. - Ngày 01/5: Theo thông báo chính thức, Osama bin Laden - thủ lĩnh mạng lưới khủng bố quốc tế Al-Qaeda - đã bị tiêu diệt. Cái chết của Osama bin Laden đánh dấu thành quả to lớn nhất trong nỗ lực chống Al-Qaeda của nước Mỹ. - Tháng 11: Khủng hoảng nợ lên mức báo động đỏ ở châu Âu. Thủ tướng Chính phủ Hy Lạp George Papandreou phải tuyên bố từ chức vào ngày 09/11. Thủ tướng Chính phủ Italia Silvio Berlusconi từ chức ngày 12/11, sau 17 năm thống trị chính trường quốc gia này. - Ngày 17/12: Chủ tịch Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên Kim Jong-il qua đời do đau tim, dẫn đến quá trình chuyển giao quyền lực mới ở quốc gia này cùng những biến động trong quá trình lập lại hòa bình tại bán đảo Triều Tiên. Năm 2012 - Ngày 04/3: Putin trở lại vai trò Tổng thống Nga, cho thấy sự tin tưởng, tín nhiệm lớn của nhân dân Nga dành cho ông. - Tháng 7: ASEAN thất bại trong việc đưa ra tuyên bố chung về Biển Đông, sự kiện chưa từng xảy ra trong lịch sử 45 năm của Hiệp hội. 186

- Tháng 11: Tập Cận Bình được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc, đánh dấu bước chuyển giao quyền lực sang thế hệ thứ năm tại quốc gia này. - Ngày 07/11: Barack Obama tái đắc cử Tổng thống Mỹ. - Ngày 30/11: Palextin trở thành Nhà nước quan sát viên của Liên hợp quốc. Đây là một thắng lợi ngoại giao quan trọng của Palextin. - Tháng 11: Mianma đẩy mạnh tiến trình dân chủ hóa. Từ bỏ chế độ quân sự bị thế giới cô lập hơn hai thập niên, Mianma nhanh chóng dân chủ hóa trên nhiều lĩnh vực. Tổng thống U Thein Sein đánh dấu sự cải cách mở cửa bằng việc ân xá hàng trăm tù nhân chính trị, bãi bỏ kiểm duyệt báo chí. Ông cũng mời lãnh đạo phe đối lập - bà Aung San Suu Kyi - tham gia ứng cử vào Quốc hội, hành động này được cả trong và ngoài nước nhiệt liệt hoan nghênh. Cụ thể, những dấu hiệu cải cách tại Mianma đã ngay lập tức nhận được sự ủng hộ của thế giới: Mỹ quyết định tái lập quan hệ ngoại giao và nới lỏng cấm vận; EU và Ôxtrâylia gỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tháng 11/2012, Tổng thống Barack Obama đã có chuyến thăm lịch sử tới Mianma, trở thành Tổng thống Mỹ đương chức đầu tiên đến quốc gia này. - Ngày 12/12: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên phóng thành công tên lửa trong lần phóng thử 187

nghiệm thứ hai của năm khiến Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc lo lắng. Năm 2013 - Ngày 11/02: Giáo hoàng Benedict XVI tuyên bố từ nhiệm sớm. Ông trở thành Giáo hoàng đầu tiên trong vòng 700 năm qua thoái vị. Giáo hoàng Francis I (Jorge Mario Bergoglio) 76 tuổi, đến từ Áchentina tiếp quản và trở thành Giáo hoàng đầu tiên ở Vaticăng đến từ khu vực Mỹ Latinh. Ngày 11/12, Tạp chí Time đã chọn Giáo hoàng Francis I là “Nhân vật của năm 2013″. Đây là vị Giáo hoàng thứ ba nhận được vinh dự này kể từ năm 1927, năm mà Tạp chí Time bắt đầu chọn lựa các nhân vật của năm. - Ngày 12/02: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tuyên bố thử hạt nhân lần thứ ba thành công. Điều này cùng một loạt hành động quân sự, ngoại giao sau đó đã đẩy bán đảo Triều Tiên đến bờ vực chiến tranh. - Tháng 5: Cựu nhân viên tình báo Mỹ Edward Snowden đã tiết lộ những thông tin về hệ thống nghe lén tuyệt mật của Mỹ khi tới Hồng Công. Vụ việc này đã ảnh hưởng lớn đến mối quan hệ giữa Mỹ với nhiều quốc gia, trong đó có cả các đồng minh của Mỹ. - Ngày 05/12: Nelson Mandela - Tổng thống da đen đầu tiên của Nam Phi qua đời. Năm 2014 - Ngày 08/3: Máy bay MH370 của hãng Malaysia Airlines với 239 hành khách đã mất tích bí ẩn với vô 188

số giả thuyết và trở thành một bí ẩn hàng không lớn nhất trong lịch sử nhân loại. - Ngày 17/3: Nga sáp nhập Crimea (Crưm). Kết quả trưng cầu cho thấy, gần 100% cư dân Crimea ủng hộ tách khỏi Ucraina, gia nhập Nga. Ngày 18/3, Tổng thống Nga Vladimir Putin ký sắc lệnh cuối cùng, hoàn tất quy trình sáp nhập bán đảo Crimea vào lãnh thổ Liên bang Nga bất chấp sự phản đối cũng như các biện pháp trừng phạt của Mỹ và Liên minh châu Âu. - Ngày 16/4: Xảy ra thảm họa chìm phà Sewol (Hàn Quốc). Chiếc phà di chuyển từ thành phố Incheon đến đảo Jeju bất ngờ gặp nạn và chìm ngoài khơi. Khi đó có tổng cộng 459 người trên phà, đa phần là học sinh trường Trung học Danwon tại thành phố Ansan. Tai nạn trên khiến 304 hành khách chết và mất tích, trở thành một trong những thảm họa tồi tệ nhất trong lịch sử đường thủy ở Hàn Quốc. - Ngày 02/5: Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương-981 cùng hàng trăm tàu tuần tra vào vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam. Hành động này của Trung Quốc đã vi phạm chủ quyền hợp pháp của Việt Nam cũng như vi phạm Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS), vi phạm Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) đã ký kết giữa ASEAN và Trung Quốc năm 2002. Vụ việc lắng dịu khi ngày 15/7, Trung Quốc rút giàn khoan Hải Dương-981 189

ra khỏi vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam, sớm hơn một tháng so với kế hoạch ban đầu của Bắc Kinh. - Tháng 6: Thế giới chứng kiến sự trỗi dậy của Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). IS bắt đầu mở chiến dịch tấn công chiếm đóng nhiều khu vực ở Irắc, nắm quyền kiểm soát một vùng rộng lớn ở Xyri, tuyên bố thành lập Vương quốc Hồi giáo và đổi tên thành Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). - Từ ngày 25 đến 27/11: Biểu tình và bạo loạn chống phân biệt chủng tộc ở Mỹ nổ ra nhằm phản đối phán quyết của tòa án khi không truy tố một cảnh sát da trắng đã bắn chết một thiếu niên da đen. Biểu tình đã lan rộng ra các thành phố lớn ở Mỹ như Boston, New York, Los Angeles, California, làm tê liệt giao thông và xáo trộn cuộc sống thường nhật. Ít nhất 400 người tham gia biểu tình đã bị bắt giữ. - Tháng 12: Xảy ra đại dịch Ebola trên toàn cầu. Có khoảng 18.000 người bị nhiễm virus Ebola, làm cho hơn 6.000 người thiệt mạng, chủ yếu là ở các quốc gia Tây Phi. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng cảnh báo con số thực tế có thể cao hơn gấp 3 lần. - Ngày 17/12: Tổng thống Mỹ Barack Obama và Chủ tịch Cuba Raul Castro cùng lúc có bài diễn văn lịch sử thông báo nối lại mối quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Cuba đã bị gián đoạn trong suốt hơn nửa thế kỷ thù địch. 190

Năm 2015 - Số người di cư đến châu Âu năm 2015 vượt ngưỡng 1 triệu người, trong đó gần một nửa là người Xyri, trở thành cuộc khủng hoảng di cư nghiêm trọng nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Dòng người nhập cư vào châu Âu vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại đã gây ra nhiều lo ngại và tranh cãi trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU). - Từ tháng 4 đến tháng 5: Xảy ra động đất mạnh nhất ở Nepan trong tám thập niên. Hai trận động đất mạnh 7,8 độ richter (ngày 25/4) và 7,3 độ richter (ngày 12/5) đã làm chấn động gần như toàn bộ đất nước Nepan, khiến 8.964 người chết và 21.952 người bị thương. Hai trận động đất này đã làm thay đổi nhiều cấu trúc địa chất tại Nepan và các nước láng giềng như Ấn Độ, Trung Quốc, Bănglađét và Pakixtan. Liên hợp quốc ước tính có khoảng 8 triệu người bị ảnh hưởng, trong đó 1,4 triệu người cần nhận được sự hỗ trợ về lương thực. - Ngày 14/7: Iran và nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Anh và Đức) đã đạt được thỏa thuận lịch sử, theo đó Iran hạn chế chương trình hạt nhân, đổi lại các nước sẽ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với Tehran. - Ngày 23/7: Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) thông báo đã phát hiện một hành tinh ngoài hệ Mặt trời với nhiều đặc điểm giống Trái đất nhất từ trước tới nay. Hành tinh được đặt tên là 191

Kepler-452b, có đường kính gấp 1,6 lần đường kính của Trái đất, nằm cách Trái đất khoảng 1.400 năm ánh sáng, quay quanh một ngôi sao lớn có kích cỡ và độ sáng tương tự Mặt trời, có dấu hiệu của nước trên bề mặt. - Ngày 30/9: Nga chính thức phát động chiến dịch quân sự chống IS và các nhóm khủng bố khác ở Xyri sau khi nhận được đề nghị hỗ trợ chính thức từ Chính phủ Xyri. Tính đến đầu tháng 12, quân đội Nga đã tiến hành khoảng 4.000 cuộc không kích, tấn công và tiêu diệt khoảng 8.000 mục tiêu khủng bố ở Xyri. - Ngày 05/10: Sau 5 năm đàm phán, tại thành phố Atlanta (Mỹ), Bộ trưởng phụ trách Thương mại quốc tế của 12 quốc gia (gồm Ôxtrâylia, Niu Dilân, Brunây, Xingapo, Malaixia, Canađa, Chilê, Mêhicô, Nhật Bản, Mỹ, Pêru và Việt Nam) đã tuyên bố kết thúc đàm phán TPP, tạo thành một khu vực thương mại tự do có dân số trên 800 triệu người, chiếm 40% GDP và trên 30% thương mại toàn cầu. - Ngày 30/11: Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã quyết định bổ sung đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc vào giỏ Quyền rút vốn đặc biệt (SDRs) với tư cách là đồng tiền dự trữ quốc tế (bên cạnh đồng USD, euro, bảng Anh và yên Nhật) kể từ ngày 01/10/2016. Đây là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực của Trung Quốc trên con đường tăng cường ảnh hưởng quốc gia trong nền kinh tế toàn cầu. 192

- Ngày 12/12: 195 nước dự Hội nghị Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP21) tại Pháp đã thông qua thỏa thuận nhằm kiềm chế sự nóng lên toàn cầu, được đánh giá là mạnh mẽ và thể hiện sự hợp tác quốc tế rộng rãi nhất từ trước tới nay. Thỏa thuận đặt mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ Trái đất không quá 2oC vào năm 2100 so với thời kỳ tiền Cách mạng công nghiệp. - Ngày 31/12: Cộng đồng ASEAN chính thức ra đời với 3 trụ cột chính là Cộng đồng Chính trị - An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tiến trình liên kết sâu rộng của ASEAN, hướng tới mục tiêu “Một tầm nhìn - Một bản sắc - Một cộng đồng”. Năm 2016 Tình hình trên bán đảo Triều Tiên đã trở nên căng thẳng, đặc biệt là sau hai vụ thử hạt nhân gây chấn động dư luận thế giới và các vụ thử tên lửa với một “tần suất chưa từng có tiền lệ” do Bình Nhưỡng thực hiện. Diễn biến này đã khiến Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên phải đối mặt với hai bản nghị quyết siết chặt trừng phạt từ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các biện pháp tăng cường đối phó từ Mỹ cùng hai nước đồng minh là Hàn Quốc và Nhật Bản. - Ngày 23/6: Anh tổ chức trưng cầu ý dân về việc Anh rời khỏi EU (Brexit). Đa số người Anh đã bỏ 193

phiếu rời EU, cụ thể 52% số phiếu ủng hộ và 48% số phiếu phản đối Brexit. Sau khi kết quả được công bố, Thủ tướng Chính phủ Anh lúc đó là David Cameron đã tuyên bố từ chức. Thủ tướng mới, bà Theresa May, lên cầm quyền. - Ngày 12/7: Tòa trọng tài thường trực (PCA) tại Hague, Hà Lan đã ra phán quyết: “Bắc Kinh không có quyền lịch sử ở Biển Đông”. Phán quyết cũng nêu rõ, tuyên bố chủ quyền “đường lưỡi bò” (hay đường 9 đoạn), mà Trung Quốc gọi là “quyền lịch sử”, là trái ngược với Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS). - Ngày 08/11: Donald Trump thắng cử Tổng thống Mỹ lần thứ 58 khiến cả thế giới vô cùng bất ngờ. Ông giành được 306 phiếu đại cử tri trong khi bà Hillary Clinton chỉ giành được 232 phiếu. Lần đầu tiên nước Mỹ có tổng thống là một tỷ phú và chưa hề có kinh nghiệm chính trị. - Ngày 25/11: Fidel Castro, cựu Chủ tịch và là biểu tượng cách mạng của Cuba, qua đời, hưởng thọ 90 tuổi. Năm 2017 - Ngày 23/01: Trong ngày đầu làm việc sau khi đắc cử, tân Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Hành động này của D. Trump cho thấy ông hết sức nghiêm túc trong việc chuyển đổi chính sách thương mại của Mỹ theo hướng bảo hộ sản xuất và việc làm trong nước. 194

- Ngày 10/3: Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc đã ra phán quyết giữ nguyên quyết định của Quốc hội luận tội Tổng thống bị đình chỉ Park Geun-hye, tuyên bố phế truất bà. Bà trở thành Tổng thống đầu tiên của Hàn Quốc bị phế truất. - Tháng 5: Emmanuel Macron giành chiến thắng áp đảo trước ứng viên cực hữu Marine Le Pen, trở thành Tổng thống Pháp trẻ nhất trong lịch sử. Tổng thống 39 tuổi nhậm chức khi nước Pháp đứng trước hàng loạt thách thức như sự chia rẽ sâu sắc trong xã hội, tỷ lệ thất nghiệp cao và nguy cơ khủng bố lan tràn. - Từ tháng 9 đến tháng 11: Khủng hoảng hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên. Ngày 03/9: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên thử bom hạt nhân tương đương 120 kiloton, mạnh nhất trong lịch sử 6 lần thử. Ngày 29/11, quốc gia này tiếp tục phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Hwasong-15, lần đầu tiên được các chuyên gia phương Tây thừa nhận có thể tấn công toàn bộ lãnh thổ nước Mỹ. Chủ tịch Kim Jong-un long trọng tuyên bố Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên trở thành cường quốc hạt nhân. - Tháng 10: Đại hội lần thứ XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bầu ra ban lãnh đạo mới và vạch ra hướng đi của Trung Quốc trong nhiều năm tới. Ông Tập Cận Bình tiếp tục giữ cương vị Tổng Bí thư. Đại hội công khai tham vọng Trung Quốc sẽ trở thành 195

siêu cường hàng đầu thế giới vào năm 2050, dẫn đầu cả về kinh tế, văn hóa - xã hội và quân sự. - Ngày 21/11: Tổng thống Dimbabuê Mugabe phải chấp nhận từ chức sau 37 năm cầm quyền liên tiếp do áp lực từ phe quân đội. - Ngày 06/12: Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố công nhận Jerusalem là thủ đô của Ixraen, đánh dấu sự thay đổi chính sách của Mỹ sau gần 70 năm. Năm 2018 - Khung cảnh mới về đàm phán hòa bình tại bán đảo Triều Tiên. Các cuộc gặp thượng đỉnh liên Triều được nối lại sau hơn một thập niên với Tuyên bố Bàn Môn Điếm (Panmunjom) ngày 27/4, Tuyên bố Bình Nhưỡng ngày 20/9, và cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Triều lần đầu tiên với Tuyên bố chung Xingapo ngày 12/6, đã giúp xoay chuyển tình thế khu vực từ “miệng hố chiến tranh” sang đối thoại và hòa hoãn, mở ra hy vọng về một bán đảo Triều Tiên phi hạt nhân hóa, hòa bình và thịnh vượng. - Tháng 3: Hai nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc cùng tái đắc cử. Tại Nga, Tổng thống Vladimir Putin tái đắc cử với số phiếu ủng hộ áp đảo là 76%, đây là nhiệm kỳ tổng thống thứ tư của ông. Ở Trung Quốc, Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc (Nhân đại) nước này đã nhất trí bầu ông Tập Cận Bình làm Chủ tịch nước nhiệm kỳ thứ hai với số phiếu ủng hộ tuyệt đối. 196

- Ngày 08/3: Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), thay thế Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), đã được 11 nước thành viên (gồm Ôxtrâylia, Brunây, Canađa, Chilê, Nhật Bản, Malaixia, Mêhicô, Niu Dilân, Pêru, Xingapo và Việt Nam) chính thức ký kết và sẽ được thực thi từ tháng 01/2019. - Ngày 08/5: Tổng thống Mỹ D. Trump đơn phương tuyên bố rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran, vốn được chính quyền tiền nhiệm ký năm 2015, đồng thời áp đặt trở lại các biện pháp trừng phạt Iran. - Ngày 12/6: Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên diễn ra tại khách sạn Capella trên đảo Sentosa (Xingapo), giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Kim Jong-un. Kết quả, Tổng thống Trump và Chủ tịch Kim Jong-un tuyên bố: + Mỹ và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên cam kết thiết lập mối quan hệ mới, đáp ứng khát khao của hai dân tộc vì hòa bình và thịnh vượng. + Mỹ và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên sẽ chung sức xây dựng một cơ chế hòa bình lâu dài và ổn định trên bán đảo Triều Tiên. + Tái khẳng định Tuyên bố Bàn Môn Điếm ngày 27/4/2018, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên cam kết nỗ lực phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên. 197

+ Mỹ và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên cam kết tìm kiếm tù binh và hài cốt những người mất tích trong chiến tranh (POW/MIA), bao gồm việc hồi hương các hài cốt đã được xác định danh tính. - Tháng 7: Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung bùng nổ. Chính quyền Tổng thống Donald Trump quyết định áp thuế với 50 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc, châm ngòi cho chiến tranh thương mại giữa hai nước. Trung Quốc đáp trả theo chiến thuật “ăn miếng trả miếng”, khiến Tổng thống Donald Trump tung đòn đe dọa áp thuế tiếp theo, nâng giá trị hàng hóa mà Mỹ và Trung Quốc áp thuế lẫn nhau lần lượt là 250 tỷ USD và 110 tỷ USD. - Ngày 28/9: Trận động đất mạnh kèm theo sóng thần xảy ra tại đảo Sulawesi và đợt sóng thần do núi lửa Anak Krakatoa phun trào ngày 22/12 tại eo biển Sunda giữa hai đảo Sumatra và Java (Inđônêxia) đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 2.370 người, làm hơn 1.400 người bị thương và khoảng 5.130 người mất tích. Năm 2019 - Ngày 27 - 28/02: Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên diễn ra tại Hà Nội, Việt Nam, giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Kim Jong-un. Hội nghị không đạt kết quả cụ thể nhưng là bước tiến lớn cho quan hệ giữa hai nước trong tương lai. 198