ສັງຄົມສຶກສາ

ວິຊາ ສັງຄມົ ສຶກສາ ບົດທີ 10 ທຸ່ ຕີ ັງໍ້ , ພູມສັນຖານ ແລະ ພູມອາກາດຂອງປະເທດລາວ. 1. ທຸ່ ີຕັງ້ໍ , ຂອບເຂດ ແລະ ຊາຍແດນ. ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ ລາວຕງັ້ໍ ຢຸ່ ູໃຈກາງຂອງອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕຫໍ້ ຼອາຊີອາຄະເນ. ແລະ ຕງັໍ້ ຢຸ່ ູໃຈກາງແຫມຼ ອນິ ດຈູ ນີ ເຊຸ່ ງິ ເປັນເຂດຮອ້ໍ ນຊຸ່ ມມລະສມ. ອງິ ຕາມຈດພກິ ດັ ທາງຕຸ່ ດາ້ໍ ນພູມສາດໂລກ, ສປປລາວ ແມຸ່ ນຕງັ້ໍ ຢຸ່ ູເຟອ້ໍ ງໂລກເໜອ ແລະ ນອນຢຸ່ ູເຂດບວົ ໂມງທີ 7ຂອງຊກິ ໂລກຕາເວນັ ອອກ. ທດິ ເໜອສດຢຸ່ ູເຂດບາ້ໍ ນລານ ຕຍ ເມອງຍອດອູ ແຂວງຜງົໍ້ ສາລີ ກງົ ກບັ ເສນັ້ໍ ຂະໜານທຸ່ ີ 22° 30' 32'' ເໜອ, ທດິ ໃຕສ້ໍ ດ ແມຸ່ ນບາ້ໍ ນເວນີ ຄາມ ເມອງໂຂງ ແຂວງຈາປາສກັ ກງົ ກບັ ເສນັ້ໍ ຂະໜານທຸ່ ີ 13° 54' ເໜອ. ທດິ ຕາເວນັ ອອກແມຸ່ ນຢຸ່ ູບາໍ້ ນດກັ ດວົ້ໍ ເມອງດກັ ຈງຶ ແຂວງ ເຊກອງກງົ ກບັ ເສນັ້ໍ ແວງ 107° 38' 21'' ຕາເວນັ ອອກ.ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ແມຸ່ ນຢຸ່ ູບາໍ້ ນຄວນ ເມອງຕນົໍ້ ເຜງິໍ້ ແຂວງບຸ່ ແກວໍ້ ກງົ ກບັ ເສນັ້ໍ ແວງທຸ່ ີ 100° 05' 12'' ຕາເວນັ ອອກ. ສປປ ລາວ ຕງັໍ້ ຢຸ່ ູແຫຼມອນິ ດຈູ ນີ ເຊຸ່ ງິ ເປັນເຂດເຊຸ່ ອມຕຸ່ ລະຫວຸ່ າງທະວບີ ອາຊີ ກບັ ທະວບີ ທະວມີ ະຫາສະມດ, ເປັນທາງຄບົ ລະຫວຸ່ າງພາກພນໍ້ ອາຊຕີ າເວນັ ອອກກບັ ອາຊີຕາເວນັ ຕກົ , ອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕເ້ໍ ປັນປະເທດ ດຽວທຸ່ ີ ບຸ່ ຕດິ ຈອດກບັ ທະເລດວໍ້ ຍທຸ່ ຕີ ງັ້ໍ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວປະເທດລາວມຊີ າຍແດນຕດິ ກບັ 5 ປະເທດຄ: - ທດິ ເໜອຕດິ ກບັ ສາທາລະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ມີຊາຍແດນຍາວ 505 ກມ. - ທດິ ຕາເວນັ ອອກຕດິ ກບັ ສາທາລະນະລດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຫວຽດນາມ ມີເສນັ້ໍ ຊາຍແດນຍາວ 2.069 ກມ. - ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ຕດິ ກບັ ລາຊະອານາຈກັ ໄທ, ມີຊາຍແດນຍາວ 1.835 ກມ. - ທດິ ໃຕຕໍ້ ດິ ກບັ ລາຊະອານາຈກັ ກາປູເຈຍມີເສນັ້ໍ ຊາຍແດນຍາວ 535 ກມ. - ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງເໜອຕດິ ກບັ ຕດິ ກບັ ມຽນມາມີຊາຍແດນຮຸ່ ວມກນັ 236 ກມ. ຖາ້ໍ ສງັ ເກດຜຸ່ ານທຸ່ ຕີ ງັ້ໍ ພູມສາດຂອງລາວນນັໍ້ , ຖາ້ໍ ເອາົ ນະຄອນຫຼວງວຍງຈນັ ເປັນໃຈກາງແລວໍ້ ວດັ ແທກໄລຍະ ຫຸ່ າງ ຈາກວຽງຈນັ ເຖງິ ຮຸ່ າໂນຍ້ໍ , ພະນມົ ເປັນ, ຢາ້ໍ ງກງໍ້ , ບາງກອກ ກຸ່ ຈະຢຸ່ ູໃນຂອບເຂດ 500 ກມ - 700 ກມ, ຈາກ 94 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈັນທະເພງັ

ວິຊາ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ ວຽງຈນັ ເຖງິ ສງິ ກະໂປ, ມະນລີ າ, ບໄູ ນກຸ່ ຢຸ່ ໃູ ນລະຫວຸ່ າງ 2.000 ກມ. ດວໍ້ ຍເຫດນນັໍ້ , ປະເທດລາວຈຸ່ ງຶ ເປັນທຸ່ ີຕງັ້ໍ ຍດ ທະສາດໜຸ່ ງຶ ໃນພາກພນ້ໍ ອາຊອີ າຄະເນ. ຍອໍ້ ນປະເທດລາວຕງັໍ້ ຢຸ່ ູລະຫວຸ່ າງກາງຫາຼ ຍປະເທດ ແລະ ມີຄວາມແຕກຕຸ່ າງກນັ ທາງດາໍ້ ນເສດຖະກດິ , ວດັ ທະນາທາ, ສງັ ຄມົ ຈຸ່ ງິ ເປນັ ຂສ້ໍ ະດວກ ແລະ ຂຫໍ້ ຍງໍ້ ຍາກຕຸ່ າງໆ ດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ ຂສ້ໍ ະດວກ: ສາ້ໍ ງເງຸ່ອນໄຂແກຸ່ ການແລກປຸ່ ຽນຮຸ່ ວມມລະຫວຸ່ າງປະເທດເຮາົ ກບັ ປະເທດເພຸ່ ອນບາ້ໍ ນໃ ກໍ້ຄຽງ ໄດສໍ້ ະດວກຂນຶ້ໍ ເປນັ ຕນົ້ໍ ແມຸ່ ນການພວົ ພນັ ເຊຸ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ດາ້ໍ ນເສດຖະກດິ , ການສກຶ ສາ,ການຮກັ ສາວດັ ທະນະທາ ສງັ ຄມົ ອນັ ໄດສ້ໍ າ້ໍ ງເງຸ່ອນໄຂໃຫແໍ້ ກຸ່ ປະເທດລາວສາມາດຕດິ ຕຸ່ ພວົ ພນັ ກບັ ຕຸ່ າງໆຢຸ່ ໃູ ນໂລກເພຸ່ ອແລກປຸ່ ຽນການຄາໍ້ ແລະ ການຮຸ່ ວມມດາໍ້ ນເຕກັ ນກິ , ວທິ ະຍາສາດ, ນາເອາົ ຄວາມກາ້ໍ ວໜາ້ໍ ທນັ ສະໄໝທາງເສດຖະ ກດິ ຕຸ່ າງປະເທດເຂາົໍ້ ສຸ່ ູລາວໄດຢໍ້ ຸ່ າງສະດວກຂນຶໍ້ . ຂຫໍ້ ຍງ້ໍ ຍາກ: ການທຸ່ ມີ ີປະເທດລາວມີຊາຍແດນຕດິ ກັບຫາຼ ຍປະເທດ ພາໃຫເໍ້ ກີດມບີ ນັ ຫາຊາຍແດນ ເຊຸ່ ງິ ມີ ພວກຄນົ ບດຈີ ານວນໜຸ່ ງຶ ອາໃສຊາຍແດນເປັນບຸ່ ອນລີຊ້ໍ ອໍ້ ນ ແລະ ສວຍໂອກາດເຄຸ່ ອນໄຫວກຸ່ ກວນສງັ ຄມົ ຕາມເຂດ ຊາຍແດນເຊຸ່ ນັ ມີການປນໍ້ ຈ,ີໍ້ ຄາໍ້ ຂອງເຖຸ່ ອນ ຢາເສບຕດິ ແລະ ອຸ່ ນໆ. 2. ຮູ ບຮຸ່ າງ ແລະ ເນອໍ້ ທຸ່ ຂີ ອງ ສ ປ ປລາວ ສ ປ ປລາວ ເປັນປະເທດທຸ່ ີມີຮູບຮຸ່ າງຍາວຢຽດຕາມທິດຂອງເສນັໍ້ ແວງ, ມີລວງຍາວແຕຸ່ ເໜອເຖງິ ໃຕໍ້ ປະມານ 1.000 ກມ, ມລີ ກັ ສະນະກວໍ້ າງຢຸ່ ູທາງພາກເໜອ ແລະ ຄຸ່ ອຍໆ ແຄບເຂາົ້ໍ ທາງພາກກາງແລວໍ້ ປງົ້ໍ ອອກໜ້ອໍ ຍ ໜຸ່ ງຶ ທາງພາກໃຕ.ໍ້ ເຂດທຸ່ ີກວ້ໍ າງທຸ່ ສີ ດແມຸ່ ນແມຸ່ ນຢຸ່ ູລະຫວຸ່ າງເສນັ້ໍ ຂະໜານ 20° ເໜອ ເຊຸ່ ງິ ກວາ້ໍ ງເຖງິ ປະມານ 500 ກມ, ແລະ ເຂດທຸ່ ີແຄບກວຸ່ າໝຸ່ ແູ ມຸ່ ນຢຸ່ ລູ ະຫວຸ່ າງເສນັ້ໍ ຂະໜານທຸ່ ີ 18°20' ເໜອ ເຊຸ່ ງິ ກວາໍ້ ງປະມານ 150 ກມ. ຍອ້ໍ ນ ປະເທດລາວເປັນປະເທດທຸ່ ີນອນຍາວຍຽດໄປຕາມເສນັໍ້ ແວງຄແນວນນັ້ໍ ຈຸ່ ງິ ເຮດັ ໃຫມ້ໍ ຄີ ວາມແຕກຕຸ່ າງກນັ ທາງ ດາ້ໍ ນສຸ່ ງິ ແວດລອ້ໍ ມທາມະຊາດ, ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນພູມອາກາດ, ແມຸ່ ນາ້ໍ ລາເຊ, ດນິ , ພດ, ແລະ ສດັ . ສ ປ ປລາວມີເນອ້ໍ ທຸ່ ທີ ງັ ໝດົ 236.800 ກມ2 ຖາ້ໍ ທຽບໃສຸ່ ປະເທດອຸ່ ນໆ ໃນໂລກ ແລະ ໃນອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕແ້ໍ ມຸ່ ນປະເທດລາວ ມີເນອໍ້ ທຸ່ ຢີ ຸ່ ູໃນລະດບັ ກາງ, ແຕຸ່ ຖາໍ້ ສບົ ທຽບຄວາມໜາ້ໍ ແໜນ້ໍ ຂອງປະຊາກອນແລວ້ໍ ເຫນັ ວຸ່ າປະເທດລາວເປນັ ປະເທດດຽວໃນອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຽງໃຕທ້ໍ ຸ່ ີມເີ ນອໍ້ ທຸ່ ກີ ວ້ໍ າງຂວາງ ແລະ ຍງັ ຫວຸ່ າງເປຸ່ ົາຫຼາຍ, ເນອໍ້ ທຸ່ ີສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຍງັ ບຸ່ ທນັ ຮບັ ການຂດຄນົ້ໍ ແລະ ນາໃຊເໍ້ ທຸ່ ອ. ສງັ ລວມແລວໍ້ ທຸ່ ຕີ ງັ້ໍ ພູມສາດຂອງປະເທດໄດສ້ໍ າໍ້ ງເງຸ່ອນໄຂສະດວກຫາຼ ຍຢຸ່ າງໃຫແ້ໍ ກຸ່ ການພດັ ທະນາສາໍ້ ງສາ ປະເທດຊາດກຄດາໍ້ ນເສດຖະກິດສງັ ຄມົ ຂອງລາວໃນອານາຄດົ ໃຫຮ້ໍ ຸ່ ງເຮຸ່ ອງວໄິ ລເປັນຕນົໍ້ ແມຸ່ ນປະເທດທຸ່ ີນອນ ຢຸ່ ູໃນ ໃຈກາງຂອງຫາຼ ຍປະເທດສາ້ໍ ງຄວາມສະດວກໃຫແ້ໍ ກຸ່ ການພວົ ພນັ ລະຫວຸ່ າງຊາດ, ນອກນນັໍ້ ປະເທດລາວ ຍງັ ມີເນອ້ໍ ທຸ່ ີ ກວາ້ໍ ງຂວາງເມຸ່ ອທຽບໃສຸ່ ຈານວນປະຊາກອນ, ແລະ ສະພາບທາງດາໍ້ ນທາມະຊາດໄດປໍ້ ະກອບໃຫແໍ້ ກຸ່ ປະເທດທຸ່ ີມີ ຊບັ ພະຍາກອນພນໍ້ ດນິ , ເທຸ່ ງິ ໜາໍ້ ດນິ ຫຼາຍຊະນດິ ອດມົ ສມົ ບນູ . ນອກນນັ້ໍ , ຍງັ ເປັນປະເທດທຸ່ ມີ ີສະພາບດນິ ຟໍາ້ ອາກາດ ທຸ່ ີເໝາະສມົ ກບັ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ການຜະລດິ ຂອງປະຊາກອນລາວ. ໃນດາໍ້ ນທຸ່ ີຕງັໍ້ ພູມີປະເທດນີ້ໍ ນອກຈາກຈະມີຄວາມສະດວກແລວ້ໍ ກມີຄວາມຫຍງໍ້ ຍາກບາງຢຸ່ າງ ເຊນັ : ບຸ່ ມີ ຊາຍແດນຕດິ ກບັ ທະເລມີຄວາມຫຍງໍ້ ຍາກໃນການພວົ ພນັ ແລກປຸ່ ຽນສນິ ຄາ້ໍ ກັບຕຸ່ າງປະເທດ. 3.ພູມສນັ ຖານຕນົໍ້ ຕຂອງປະເທດລາວ 3.1.ລກັ ສະນະຂອງພູ ມສນັ ຖານ ພູມສນັ ຖານຂອງປະເທດລາວ ມີຫຼາຍຮູບແບບ , ມພີ ູສູງມີຄຽງຄຸ່ ກູ ບັ ຮຸ່ ອມພູເລກິ , ມີເປີໍນ້ ພູເນນີ , ມເີ ຫວ ເລກິ , ມີພູຕຸ່ າ, ພູສງູ , ພູພຽງ ແລະ ທງົ ພຽງສະລບັ ຊບັ ຊອໍ້ ນກນັ ໄປ, ພູມສນັ ຖານຂອງປະເທດລາວໄດຜໍ້ ຸ່ າ ນການ ປະກອບສາ້ໍ ງທາງທລະນີ ພອໍ້ ມໆ ກບັ ການປະກອບສາໍ້ ງຂອງສາຍພູອານເປີ - ຫນີ ມະໄລ ( Alpes – Himalaya ) ແລະ ໄດຖໍ້ ກປຸ່ ຽນແປງຜຸ່ ານຫລາຍໄລຍະຢຸ່ າງຕຸ່ ເນຸ່ ອງກນັ ຕະຫຼອດມາ ຈນົ ກາຍເປນັ ພູມສນັ ຖານທຸ່ ີສມົ ບນູ ດຸ່ ງັ ປະ ກົດ 95 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພັງ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ເຫນັ ທກມນ້ໍ :ີ້ໍ ຕາມທາມະຊາດຂອງມນັ . ແຕຸ່ ເບຸ່ ງິ ລວມແລວໍ້ ເປນັ ປະເທດທຸ່ ີມພີ ູຜາຫຼາຍປະເພດ ແລະ ພູມສນັ ຖານ ແບຸ່ ງອອກເປນັ 3 ຂນັໍ້ ຄ: ພູສູງ, ພູພຽງ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງຖາໍ້ ສມົ ທຽບໃສຸ່ ເນອໍ້ ທຸ່ ີທງັ ໝດົ ທຸ່ ວົ ປະເທດປະເທດລາວມີພູສງູ ແລະ ພູພຽງກວມເນອ້ໍ ທຸ່ ີ 4/5 ເຊຸ່ ງິ ມີຈອມພູສງູ ແມຸ່ ນຈອມພູເບຍ້ໍ ສງູ ເຖງິ 2820 ມ, ມີພູທຸ່ ສີ ງູ ກວຸ່ າ 1000 ມ, ກວມ ເນອໍ້ ທຸ່ ີ 20% ເຊຸ່ ງິ ສຸ່ ວນຫຼາຍເຕາົໍ້ ໂຮມກບັ ຢຸ່ ູພາກເໜອ ແລະ ພາກຕາເວນັ ອອກ, ພູຕຸ່ າ ແລະ ພູພຽງເຊຸ່ ງິ ຢຸ່ ໃູ ນລະດບັ ແຕຸ່ 200 - 100 ແມດັ ກວມເອາົ ເນອໍ້ ທຸ່ ມີ ີຢຸ່ ທູ ຸ່ ວົ ທກເຂດຂອງປະເທດ. ສວຸ່ ນທຸ່ ີລະດບັ ຕຸ່ າກວຸ່ າ 200 ແມດັ ແມຸ່ ນຢຸ່ ູ ທຸ່ ງົ ພຽງເຊຸ່ ງິ ກວມເອາົ ເນອໍ້ ທຸ່ ີ 20% ເທຸ່ າົ ນນັໍ້ . ສວຸ່ ນໃຫຍຸ່ ແມຸ່ ນທຸ່ ງົ ພຽງທຸ່ ຍີ າວຢຽດຕາມແຄມແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອໍ້ ງແຕຸ່ ແຂວງ ວຽງຈນັ ຫາຊາຍແດນລາວ - ກາປເູ ຈຍທາງພາກໃຕຂໍ້ ອງລາວ. ລກັ ສະນະທຸ່ ີເດຸ່ ນັ ທາງພູມສນັ ຖານລາວ ແມຸ່ ນຄວາມແຕກຕຸ່ າງລະຫວຸ່ າງທາງພາກເໜອນກັບພາກໃ ຕພ້ໍ ູ ສູງ ສຸ່ ວນຫາຼ ຍແມຸ່ ນເຕມົໍ້ ໂຮມຢຸ່ ທູ າງພາກເໜອ, ສາຍພູຕນົ້ໍ ຕຸ່ ມີລກັ ສະນະເປັນຮູບວເີ ຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນຂະຫຍາຍອອກຈາກຈດສມ ຢຸ່ ູທດິ ເໜອແຂວງຜງົ້ໍ ສາລີ ເຊຸ່ ງິ ມທີ ດິ ເນຸ່ ງັ ລງົ ສຸ່ ທູ າງພາກໃຕຂໍ້ ອງລາວແລວໍ້ ແຍກອອກເປັນສອງທິດຄ ທດິ ຕາເວນຕກົ ສຽງເໜອຫາທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕ້ໍ ( ທດິ ເນຸ່ ງັ ຂອງສາຍພູຫວຼ ງ ) ແລະ ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງເໜອຫາຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງໃຕໍ້ ( ສາຍພູຮບູ ກຸ່ ງົ ຄນັ ທະນທູ ຸ່ ຂີ ະໜານກັນໄປຢຸ່ ູພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງເໜອ ), ສຸ່ ວນຢຸ່ ທູ າງພາກໃຕເ້ໍ ລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ເຂດ ລອ້ໍ ງນາ້ໍ ກະດງິ ລງົ ໄປທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກຂອງສາຍພູຫວຼ ງຢຸ່ ທູ ງທດິ ໃຕພ້ໍ ູມສນັ ຖານມີລກັ ສະນະຮາບພຽງ. ພູມສນັ ຖານທຸ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຫາຼ ຍຮບູ ແບບໄດໍ້ ເຮດັ ໃຫປໍ້ ະເທດລາວປະກອບດວ້ໍ ຍຫຼາຍຫວົ ໜຸ່ ວຍທາມະຊາດ ທຸ່ ີເອກະລກັ ແລະ ສາພນັ ກັນຢຸ່ າງສະໜດິ ແໜ້ນໍ ,ໃນນນັ້ໍ ທີເຂດພູສູງຊນັ ທຸ່ ີມປີ ຸ່ າໄມຂໍ້ ຽວຕບຶ ປົກຫ້ໍມ , ມີທງັ ພູມ ສນັ ຖານກາກສະເຕເີ ຊຸ່ ງິ ປະກອບດວ້ໍ ຍພູຫີນປູນອນັ ແຫຼມຄມົ , ມຖີ າ້ໍ ນອ້ໍ ຍ, ຖາໍ້ ໃຫຍຸ່ ຫາຼ ຍແຫຸ່ ງຖກສາຍນາ້ໍ ລອດພນ້ໍ ເຊາະຄວດັ ເປັນຮູບຮຸ່ າງອນັ ສວຍສດົ ງດົ ງາມມີເຂດພູ ຕຸ່ າເປັນຄນ້ໍ ຖກນາ້ໍ ເຊາະເປັນຮຸ່ ອງຮອ້ໍ ຍ, ມີທັງພູ ພຽງອນັ ກວາໍ້ ງຂວາງເຊຸ່ ງິ ບາງບຸ່ ອນເປັນທຸ່ ງົ ຫຍາໍ້ ກວາ້ໍ ງຂວາງມີນາໍ້ ໂຕນຕາດຕາມຜາ..... ອນັ ໄດສໍ້ າໍ້ ງເປນັ ທວິ ທດັ ທາມະ ຊາດທຸ່ ີ ສວຍສດົ ງດົ ງາມ, ສາໍ້ ງເງຸ່ອນໄຂແກຸ່ ການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ການທຸ່ ອງທຸ່ ຽວຂອງລາວເຮາົ ໃນອະນາຄດົ ອນັ ຍາວນານ. 3.2 ປະເພດພູ ມສນັ ຖານ ພູມສນັ ຖານຂອງລາວເຖງິ ວຸ່ າສະຫຼບັ ສບັ ຊອ້ໍ ນດວ້ໍ ຍຫຼາຍຮູບແບບທຸ່ ີມພີ ູສງູ ຫຼາຍບຸ່ ອນກຕາມແຕຸ່ ສາມາດຈດັ ແບຸ່ ງເປັນ 3 ປະເພດຕນົໍ້ ຕຸ່ ດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ ກ. ພູ ແລະ ສາຍພູ ການເຄຸ່ ອນເໜຸ່ ງັ ທາງດາໍ້ ນເຕກັ ໂຕນກິ ມລີ ະດບັ ຄວາມຮນແຮງແຕກຕຸ່ າງກນັ ໃນແຕຸ່ ລະເຂດ ແລະ ໄດປ້ໍ ະກອບ ສາ້ໍ ງທລະນສີ ນັ ຖານທຸ່ ີບຸ່ ສະໝຸ່ າສະເໝກີ ນັ , ລກັ ສະນະນນັ້ໍ ໄດສໍ້ ະແດງອອກໃນການຫຼດລຸ່ ນກນັ ທາງດາໍ້ ນຄວາມສູງ ລະຫວຸ່ າງເຂດຕຸ່ າງໆໃນປະເທດ. ພູມສນັ ຖານປະເພດພູ ແລະ ສາຍພູຢຸ່ ປູ ະເທດລາວເຊຸ່ ງິ ສາມາດແບຸ່ ງອອກເປັນ 3 ເຂດຄ: ເຂດສາຍພູຫວຼ ງ, ເຂດພູພາກຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງເໜອ ແລະ ເຂດພູພາກໃຕ.ໍ້ ໂດຍນບັ ຮວມທງັ ພູພຽງ ແລະ ພູ, ພູມສນັ ຖານສງູ ຂອງລາວ ກວມເອາົ ເຖງິ 80% ຂອງເນອໍ້ ທຸ່ ີທຸ່ ວົ ປະເທດ - ເຂດສາຍພູຫຼວງ: ເປັນເຂດທຸ່ ີມີລະດບັ ສງູ ກວຸ່ າໝຸ່ ໃູ ນປະເທດລາວພູ ຫາຼ ຍໜຸ່ ວຍມີຈອມພູສງູ ກາຍ200 ແມດັ . ພູ ສຸ່ ວນຫຼາຍມີທດິ ເນຸ່ ງັ ຕາມທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງເໜອຫາຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕໍ້ ທຸ່ ີສອດຄຸ່ ອງກບັ ທດິ ເນຸ່ ງັ ຂອງຮອຍພັບກີບ ແລະ ຮອຍແຕກເລຸ່ ອນຕນົໍ້ ຕຸ່ ຂອງເຂດນີ.້ໍ ພູເຂດນລີໍ້ ວມມີທງັ ຈອມພູກຸ່ ງົ ເຊຸ່ ງິ ເປັນພູທຸ່ ີປະກອບດວ້ໍ ຍຫີນຊາ, ມີທງັ ພູ ຫນີ ປນູ ທຸ່ ີມີຈອມແຫຼມ ແລະ ຜາສູງຊນັ ກນັ ດານ. - ເຂດພູຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງເໜອພູສູງກວຸ່ າ 200 ແມດັ ມຈີ ານວນໜອ້ໍ ຍ.ສຸ່ ວນຫຼາຍພູມຈີ ອມກຸ່ ງົ , ປະກອບດວ້ໍ ຍຫີນຊາ ແບະ ຫນີ ກະດານບາງບຸ່ ອນກປົນກບັ ຫີນພູ ໄພ . ນອກຈາກນນັ້ໍ ຍງັ ມີພູ ຫີນປູນຢຸ່ ັງຢາຍກັນເປັນຈດນອໍ້ ຍລຽບຕາມ ບນັ ດາຮອຍແຕກເລຸ່ ອນ. ເຂດນສີ້ໍ າຍພູເນຸ່ ງັ ຕາມທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອ-ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງໃຕ້ໍ ເຊຸ່ ງິ ສອດຄຸ່ ອງກບັ ທິດ ເນຸ່ ງັ ຕນົ້ໍ ຕຸ່ ຂອງບນັ ດາຮອຍພນັ ກບັ ໂນນຊຽງແສນລະບບົ ກິບຫບຼ ນາໍ້ ແບຸ່ ງ-ບນໃຕ,ໍ້ ລະບບົ ກບິ ໂນນນາ້ໍ ອູ-ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ. 96 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ ພູ ແລະ ສາຍພູທຸ່ ີປະກອບສາໍ້ ງຂນໍ້ ຢຸ່ ເູ ຂດສາຍພູຫວຼ ງ ແລະ ເຂດພູພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອນແີໍ້ ມຸ່ ນຍອ້ໍ ນໄດໍ້ ຮບັ ຜນົ ສະທອໍ້ ນຈາກການປະກອບສາໍ້ ງເປັນພູທຸ່ ຜີ ຸ່ ານຫາຼ ຍໄລຍະໂດຍສະເພາະແລວ້ໍ ແມຸ່ ນໄລຍະການປະກອບສາ້ໍ ງ ສາຍພູຫມິ ະໄລ,ພູນເີ້ໍ ປນັ ພູທຸ່ ໜີ ຸ່ ມຄຢຸ່ ເູ ຂດແຄມຮອງທະເລເກຸ່ າົ . - ເຂດພູທາງພາກໃຕ:ໍ້ ເຂດນເີໍ້ ປນັ ພູສູງສຸ່ ວນຫາຼ ຍພູພຽງເຕາົໍ້ ໂຮມຢຸ່ ູທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກຂອງເຂດຊາຍແດນລາ ວ- ຫວຽດນາມ. ພາກຕາເວນັ ຕກົ ຂອງສາຍພູ ສງູ ມີພູພຽງຫຼາຍແຫຸ່ ງເຊຸ່ ງິ ມີພູພຽງເກຸ່ າົ ແກຸ່ ຂອງພນ້ໍ ພະລານອນິ ດຈູ ີນ. ພູ ແລະ ພູພຽງເຫຸ່ າຼົ ນປີໍ້ ະກດົ ຂນຶ້ໍ ຍອ້ໍ ນການຍູຂ້ໍ ນຶໍ້ ຂອງເຂດແຄມທະເລດາ້ໍ ນຕາເວນັ ອອກຂອງແຫມຼ ອນິ ດຈູ ນີ ເພຸ່ ອທດົ ແທນການຍບລງົ ທຸ່ ີເກີດຂນຶໍ້ ຢຸ່ າງຮນແຮງຢຸ່ ເູ ຂດທະເລບວົ ລະພາ. ຂ. ພູ ພຽງ ປະເທດລາວປະກອບມີພູພຽງຫຼາຍໜຸ່ ວຍ ແລະ ຕງັໍ້ ຢຸ່ ໃູ ນແຕຸ່ ລະເຂດຂອງທໍ້ອງຖຸ່ ນິ ຕຸ່ າງໆເຊຸ່ ງິ ເງຸ່ ອນໄຂທາມະຊາ ດ, ດນິ ຟ້າໍ ອາກາດແຕກຕຸ່ າງກນັ ເຊຸ່ ງິ ມພີ ູພຽງທຸ່ ີໃຫຍຸ່ ແລະ ສາຄນັ ດຸ່ ງັ ນ.ີໍ້ - ພູ ພຽງເມອງພວນ: ພູ ພຽງນີມ້ໍ ີເນອໍ້ ທຸ່ ກີ ວ້ໍ າງປະມານ 2000 ກມ2 , ລດັ ສູງສະເລຸ່ ຍປະມານ1200 ແມັດ- 1400 ແມັດ ພູ ພຽງເມອງພວນນີໍ້ ອອໍ້ ມຮອບເກອບທກດາໍ້ ນທິດໃຕຂໍ້ ອງພູ ພຽງພູ ໝໍຽ້ ງພູ ເບຍ້ໍ ແລະ ພູ ຊາວ, ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອແມຸ່ ນພູສນັ . ຍອ້ໍ ນຖກອອ້ໍ ມຮອບດວ້ໍ ຍສາຍພູ. ດຸ່ ງັ ນນັໍ້ , ເຂດໃຈກາງພູພຽງຈຸ່ ງມີລກັ ສະນະ ຫຼບ ແລະ ຮາບພຽງເຊຸ່ ນັ ທຸ່ ົງໄຫຫີນ, ທຸ່ ົວພຽງບາ້ໍ ນບານ. ຍອໍ້ ນເປັນເຂດພູມສນັ ຖານສູງ, ພູ ພຽງຊຽງຂວາງຈຸ່ ງຶ ເປັນຕນົໍ້ ກາເນດີ ຂອງສາຍນາ້ໍ ຫາຼ ຍສາຍເຊຸ່ ນັ ນາໍ້ ງຸ່ມ, ນາໍ້ ເນນີ , ນາ້ໍ ໂມ,ໍ້ ນາ້ໍ ຊນັ , ນາ້ໍ ງຽບ…. ແລວ້ໍ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນ ນາ້ໍ ຂອງ ແລະ ໄຫປຼ ຸ່ ອງໃສຸ່ ທະເລຫວຽດນາມອກີ ດວ້ໍ ຍ. ພູພຽງເມອງພວນເປນັ ພູພຽງທຸ່ ີມີໃບໄມເ້ໍ ຂມັ ແລະ ທຸ່ ງົ ຫຍາ້ໍ ຂະຫຍາຍຕວົ ດ,ີ ໃນລະດດູ ແລງ້ໍ ອນຫະພູມລງົ ຫາຼ ຍ ແລະ ຂາດເຂນີ ນາ້ໍໄດສ້ໍ າ້ໍ ງຄວາມຫຍງ້ໍ ຍາກແກຸ່ ການດາລງົ ຊີວດິ ແລະ ການຜະລດິ ກະສກິ າຂອງປະຊາກອນໃນເຂດນ:ີໍ້ - ພູພຽງນາກາຍ: ພູພຽງນມີໍ້ ີລະດບັ ສູງສະເລຸ່ ຍແຕຸ່ 600-800 ແມດັ . ເຊຸ່ ງິ ມີຮູບຮຸ່ າງກວາໍ້ ງທາງພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອແລວ້ໍ ແຄບເຂາົໍ້ ທາງພາກຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕເ້ໍ ປັນພູ ພຽງທຸ່ ແີ ລຸ່ ນຕາມທິດສາຍພູ ຫວຼ ງ . ພູ ພຽງນາກາຍ ປະກອບດວ້ໍ ຍພູມສນັ ຖານກາກສະເຕ(ີ ພູຫີນປນູ )ທຸ່ ຕີ ດິ ຕຸ່ ກນັ ເປນັ ບລະເວນກວາ້ໍ ງຂວາງສມົ ຄວນ, ເປັນພູພຽງທຸ່ ີ ຮາບພຽງ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະຄອໍ້ ຍຊນັ ແຕຸ່ ທດິ ຕາເວນັ ອອກຫາທດິ ຕາເວນຕກົ .ພາກຕາເວນັ ອອກຂອງພູພຽງນແີໍ້ ມຸ່ ນ ສາຍພູ ຫຼວງທຸ່ ີສູງຊນັ , ແຕຸ່ ມີກຸ່ ີວມູຢາພູ ສູງ 418 ແມັດ ເຊຸ່ ງິ ເປັນບຸ່ ອນຜຸ່ ານຂອງທາງເລກທີ 8 ອອກສຸ່ ູປະເທດ ຫວຽດນາມ. ພູພຽງນາກາຍປະກອບດວ້ໍ ຍທຸ່ ງົ ຫຍາ້ໍ ອນັ ກວາໍ້ ງຂວາງ ແລະ ມດີ ນິ ຫນີ ປູນທຸ່ ອີ ດູ ມົ ສມົ ບນູ ສາໍ້ ງເງຸ່ ອນໄຂ ໃຫແ້ໍ ກຸ່ ການປູກຝັງ ແລະ ລຽໍ້ ງສດັ ດທີ ຸ່ ີສດຂອງປະຊາກອນບນັ ດາເຜຸ່ າົ ຂອງລາວເຮາົ . - ພູພຽງບລເິ ວນ ພູພຽງນຕີໍ້ ງັ້ໍ ຢຸ່ ູທາງພາກຕາເວນັ ຕກົ ຂອງພູພຽງຕະໂອຍໍ້ , ທດິ ເໜອຕດິ ກບັ ທຸ່ ງົ ພຽງລອໍ້ ງ ນາ້ໍ ເຊ ທດິ ຕາເວນັ ອອກ ແລະ ທດິ ໃຕຕ້ໍ ດິ ກບັ ລອ້ໍ ງນາໍ້ ເຊກອງທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ຕດິ ກບັ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ, ສະດບັ ສູງສະເລຸ່ ຍຂອງພູ ພຽງແມຸ່ ນ 1.000 ແມດັ , ແຕຸ່ ຍງັ ມພີ ູບາງໜຸ່ ວຍສູງກວຸ່ າ 1000 ແມດັ ເຊຸ່ ນັ ພູກະແຕສງູ 1583 ແມດັ , ພູເທວະດາສງູ 1200 ແມດັ ພູພຽງບລະເວນປະກອບດວ້ໍ ຍດນິ ພູໄຟເກຸ່ າົ ທຸ່ ຖີ ກມອດແລວໍ້ . ມສີ າຍນາໍ້ ຫຼາຍສາຍໄຫຼອອກຈາກພູພຽງ ແລວໍ້ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ສາຍນາ້ໍ ຕຸ່ າງໆ ເຊຸ່ ນັ ເຊໂດນ ຢຸ່ ທູ າງທດິ ເໜອເຊກອງຢຸ່ ທູ າງທດິ ຕາເວນັ ອອກ ແລະ ດາ້ໍ ນໃຕ.ໍ້ ພູພຽງບລະ ເວນ ເປນັ ພູພຽງທຸ່ ີມດີ ນິ ປູກຝັງທຸ່ ີອດມົ ສມົ ບນູ ມີປະລມິ ານນາ້ໍ ຝົ ນຫຼາຍ, ມີຄວາມສະດວກເໝາະສມົ ຫຼາຍແກຸ່ ການ ກະສກິ າປູກຝັງລຽໍ້ ງສດັ ຂະໜາດໃຫຍຸ່ໄດ.ໍ້ - ພູພຽງຕະໂອຍ້ໍ ມີລະດບັ ສງູ ສະເລຸ່ ຍແຕຸ່ 800-1000 ແມດັ , ແຕຸ່ ມພີ ູບາງໜຸ່ ວຍສູງກວຸ່ າ 1000 ແມດັ ຫີນ ແມຸ່ ຂອງພູພຽງນແີໍ້ ມຸ່ ນຫີນກຣານດິ . ພູພຽງນປີ້ໍ ະກອບດວ້ໍ ຍດນິ ໜຽວ, ດນິ ແດງປນົ ດນິ ຊາຍ ດນິ ພໄູ ຟ,ມນີ າໍ້ ເຊໂດນ ໄຫຼຜຸ່ ານໃຈກາງຂອງພູພຽງ ເຊຸ່ ງິ ມຄີ ວາມເໝາະສມົ ສາລບັ ກະສກິ າປູກຝັງ. - ພູພຽງກະເສງັ ພູພຽງນຕີໍ້ ງັໍ້ ຢຸ່ ດູ າ້ໍ ນຕາເວນັ ອອກຂອງພູພຽງບລະເວນ, ຢຸ່ ລູ ະຫວຸ່ າງກາງເຊກອງ ແລະ ເຊກະ ໝານເປັນພູ ພຽງທຸ່ ມີ ີພູມສນັ ຖານສະເລຸ່ ຍສູງກວຸ່ າ 1000 ແມັດມີພູ ພຽງທຸ່ ສີ ູງຊນັ ຫຼາຍໜຸ່ ວຍ ເຊຸ່ ນັ ພູ ອາທວດຢຸ່ ູ 97 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສຶກສາ ທດິ ຕາເວນັ ອອກ ( ຊາຍແດນລາວຫວຽດນາມ ) ມສີ າຍນາໍ້ ຫຼາຍສາຍໄຫອຼ ອກຈາກພູພຽງແລວໍ້ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ເຊກອງ ແລະ ເຊກະໝານ. - ພູ ພຽງກະລມ ເປັນພູ ພຽງທຸ່ ມີ ີລະດບັ ສູງສະເລຸ່ ຍ 500 ແມັດບຸ່ ມີຈອມພູສູງກາຍ 1000 ແມັດ, ພູ ມ ສນັ ຖານຄຸ່ ອຍໆຕຸ່ າລງົ ດາໍ້ ນຕາເວນັ ອອກລງົ ທຸ່ ງົ ພຽງແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງດາໍ້ ນຕາເວນັ ຕກົ ພູພຽງກະລມ ປະກອບດວໍ້ ຍຫີ ນຊາ ສແີ ດງ,ດນິ ໜຽວ ແລະ ມີສຸ່ ວນໜຸ່ ງທຸ່ ີເປນັ ດນິ ແດງຂອງພູໄຟທຸ່ ີມຄີ ວາມເໝາະສມົ ໃນການປູກພດອດສະຫະກາຫຼາຍ ຊະນດິ ອກີ .ນອກຈາກພູພຽງ ທຸ່ ໄີ ດກ້ໍ ຸ່ າວມາແລວ້ໍ ປະເທດລາວ ຍງັ ມພີ ູພຽງນອໍ້ ຍອກີ ຫຼາຍແຫຸ່ ງຄ: ພູພຽງເມອງສງິ , ພູ ພຽງຊຽງແສນ, ພູພຽງໜອງຄາໍ້ ງ,ພູພຽງລະເວ ແລະ ພູພຽງອຸ່ ນໆ. ຄ. ທຸ່ ງົ ພຽງ ທຸ່ ງົ ພຽງສຸ່ ວນຫາຼ ຍ ເຕາົໍ້ ໂຮມຢຸ່ ຕູ າມແຄມແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງເຊຸ່ ງິ ແກຸ່ ຍາວແຕຸ່ ວຽງຈນັ ຫາດງົ ກາລ ( ຊາຍແດນລາວ - ກາປເູ ຈຍ ) ລະດບັ ສງູ ຂອງທງົ ພຽງຕຸ່ າງໆຢຸ່ ູໃນລະດບັ ສງູ ຂອງທຸ່ ງົ ພຽງຕຸ່ າງລະຫວຸ່ າງ 100 ມ ຫາ 300 ມ. ໜາໍ້ ທຸ່ ີຂອງ ທຸ່ ງົ ພຽງມລີ ກັ ສະນະຮາບພຽງ ແລະ ເປັນຄນໍ້ ເລກັ ໜໍ້ອຍບາງທຸ່ ງົ ພຽງຍງັ ມີໂນນ ແລະ ພູສູງ ຢັງຢາຍຢຸ່ ເູ ປັນຈດໆ. ທຸ່ ງົ ພຽງປະກອບດວ້ໍ ຍຊນັ້ໍ ຫນີ ຕະກອນເປນັ ຊນັໍ້ ຮາບພຽງ ຫຼ ງຸ່ຽງໜອໍ້ ຍໜຸ່ ງຶ ເນອໍ້ ທຸ່ ສີ ຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຂອງທຸ່ ງົ ພຽງຕຸ່ າງ ໆຖກ ປກົ ຫມໍ້ ດວໍ້ ຍດນິ ສນັ ດອນເກຸ່ າົ ແລະ ໃໝຸ່ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນນາໍ້ ຂອງ ແລະ ສາຂາຂອງມນັ ນາມາທບັ ຖມົ ເປນັ ປະຈາໃນແຕຸ່ ລະ ປີ .ທຸ່ ົງພຽງຕຸ່ າງໆລຽບຕາມແຄມແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງປະກອບດວໍ້ ຍທຸ່ ົງພຽງໃຫຍຸ່ 3 ແຫຸ່ ງຄ: ທຸ່ ົງພຽງວຽງຈນັ , ທຸ່ ົງພຽງ ສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ . ນອກນນັ້ໍ , ຍງັ ມີທຸ່ ງົ ພຽງນອໍ້ ຍອກີ ຫາຼ ຍແຫຸ່ ງຢຸ່ ັງຢາຍແຕຸ່ ເໜອເຖງິ ໃຕ.້ໍ  ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ ທຸ່ ງົ ພຽງນເີໍ້ ປນັ ຮບູ ສາມຫຸ່ ຼຽມ ເຊຸ່ ງິ ລວງພນໍ້ ( ທດິ ຕາເວນັ ອອກ - ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ) ຍາວ ປະມານ 80 ກໂິ ລແມດັ , ລວງສງູ (ເໜອ - ໃຕ)ໍ້ ຍາວປະມານ 80 ກໂິ ລແມດັ , ເນອໍ້ ທຸ່ ປີ ະມານ 400.000 ເຮກັ ຕາ, ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ ຢຸ່ ເູ ຂດກີບຫບຼ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນເຂດດາ້ໍ ນເໜອຂອງເຂດຫບຼ ລາວ-ໄທ-ກາປູເຈຍກີບຫຼບນມີໍ້ ທີ ດິ ເນງັ ຕາມທິດເ ໜອ-ທດິ ໃຕ້ໍ ແລະ ຖກປົກຫມ້ໍ ດວ້ໍ ຍດນິ ສນັ ດອນເກຸ່ າົ ແລະ ໃໝຸ່ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ແລະ ນາ້ໍ ງຸ່ມນາມາທບັ ຖມົ ໄວ.ໍ້ ຢຸ່ ທູ າງເໜອຂອງເມອງວຽງຈນັ (ລຽບຕາມລຸ່ ອງແມຸ່ ນາ້ໍ ງຸ່ມ) ຊນັໍ້ ດນິ ສນັ ດອນບາງໆ ໄດປ້ໍ ົກເທຸ່ ງິ ຊນັໍ້ ດນິ ໜຽວ ສແີ ດງທຸ່ ີບຸ່ ຊມຊບັ ນາ້ໍ ອນັ ໄດເໍ້ ຮດັ ໃຫເ້ໍ ຂດນມີໍ້ ໜີ ອງ ແລະ ບອງຫຼາຍ. ນາ້ໍ ງຸ່ມໄຫຸ່ ຜຼ ຸ່ ານທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ ດວ້ໍ ຍເສນັໍ້ ທາງຄດົ ໂຄງຫຼາຍ ແລະ ມີທິດໄຫຸ່ ຼເກອບຂະໜານກບັ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ, ເຂດປາກຂອງແມຸ່ ນາໍ້ ງຸ່ ມໄຸເໍ້ ກີດເປັນທຸ່ ງົ ພຽງສາມ ຮບູ ຫຸ່ ຽຼ ມທຸ່ ີນາໍ້ ມນ້ໍ ບັ ຂະຫຍາຍກວໍ້ າງຂວາງເລອ້ໍ ຍໆ. ນອກຈາກເຂດດນິ ສນັ ດອນໃໝຸ່ ອນັ ອດມົ ສມົ ບູນ ທຸ່ ີຖກນາໍ້ ຖ້ວໍ ມໃນລະດູຝົນແລວ້ໍ ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ ໄດ້ໍ ປະກອບດວ້ໍ ຍດນິ ສນັ ດອນເກຸ່ າົ ທຸ່ ບີ ນັ ຈຫີນໜາມໜຸ່ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນຢຸ່ ເູ ຂດໃຈກາງຂອງທຸ່ ງົ ພຽງຫຸ່ າງໄກຈາກແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ແລະ ສາຍນາໍ້ ງຸ່ມທຸ່ ບີ ຸ່ ຖກນາ້ໍ ຖວ້ໍ ມໃນແຕຸ່ ລະປີ.  ທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດ ທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດ ເປັນທຸ່ ງົ ພຽງທຸ່ ີກວາໍ້ ງໃຫຍຸ່ ກວຸ່ າໝຸ່ ໃູ ນປະເທດລາວ ແລະ ກວາ້ໍ ງກຸ່ ວາທຸ່ ງົ ພຽງວຽງ ຈນັ ປະມານ 4 ເທຸ່ າົ , ເນອໍ້ ທຸ່ ີສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຂອງທຸ່ ງົ ພຽງປະກອບດວ້ໍ ນດນິ ສນັ ດອນເກຸ່ າົ , ສະຫຼບັ ຊບັ ຊອໍ້ ນດວ້ໍ ຍພູຕຸ່ າທຸ່ ີເນຸ່ ງັ ຕາມທດິ ຕາເວນັ ອອກ-ຕາເວນັ ຕກົ ແລະ ເປນັ ເສນັ້ໍ ແບຸ່ ງນາ້ໍ ລະຫວຸ່ າງເຊນອໍ້ ຍຢຸ່ ທູ າງເໜອກບັ ເຊຈາພອນ-ເຊຊງັ ຊອຍຢຸ່ ູ ທາງໃຕ.ໍ້ ສາຍພູ ຕຸ່ ານມີ້ໍ ີລະດບັ ສູງສະເລຸ່ ຍປະມານ 300 ແມດັ , ແຄມດາໍ້ ນເໜອມີລກັ ສະນະຊນັ ປະກອບດວໍ້ ຍ ຫີນຕະກອນທຸ່ ີແຂງແກນທຸ່ ີປົກຫມໍ້ ຢຸ່ ູເທງິ , ສຸ່ ວນລຸ່ ມ ແມຸ່ ນຊນັ້ໍ ຫີນຕະກອນກງົ ກນັ ຂາໍ້ ມ, ຈາໍ້ ຍພູດາ້ໍ ນໃຕມໍ້ ີລກັ ສະນະ ເນນີ ກວຸ່ າເຊຸ່ ງິ ປະກອບດວ້ໍ ຍຊນັ ຫນີ ຕະກອນເປັນສຸ່ ວຍຫາຼ ຍ. ແມຸ່ ນາໍ້ ໄຫຸ່ ຜຼ ຸ່ ານເຂດທຸ່ ງົ ພຽງນປີ້ໍ ະກອບດວໍ້ ຍແກງໍ້ ແລະ ຕາດຫຼາຍແຫຸ່ ງຼ ເຊຸ່ ນັ ແກງ້ໍ ກະເບາົ , ແຂງເຂມັ ມະ ລາດເຊຸ່ ງິ ແກງ້ໍ ແລະ ຕາດນນັໍ້ ແມຸ່ ນຊນັ້ໍ ຫນີ ພບັ ຫຍຂ້ໍ ອງພນໍ້ ພະລານທຸ່ ຖີ ກຍກົ ຂນຶໍ້ ໃນຍກເມ 98 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈັນທະເພັງ

ວິຊາ ສັງຄົມສກຶ ສາ ໂຊໂຊອກິ .  ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ ທຸ່ ງົ ພຽງນມີ້ໍ ີເນອໍ້ ທຸ່ ເີ ກອບເທຸ່ າົ ກບັ ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ ເຊຸ່ ງິ ເລຸ່ ມີ ຕງັໍ້ ແຕຸ່ ເຂດເມອງປາກເຊ ແລວໍ້ ເປີດກວ້ໍ າງອອກຈນົ ຮອດເຂດຊາຍແດນລາວ-ໄທ-ກາປເູ ຈຍ. ນອກຈາກກຸ່ ມພູຈາປາສກັ ( ຢຸ່ ໃູ ຕເໍ້ ມອງປາກເຊ ) ເຊຸ່ ງິ ປະກອບດວ້ໍ ຍຫີນຊາຍງັ ມຈີ ອມພູຫຼາຍໜຸ່ ວຍສູງກວຸ່ າ 1200 ແມດັ ແລະ ເຂດພູຕຸ່ ສງູ ສະເລຸ່ ຍປະມານ 650 ແມດັ ທຸ່ ີປະກອບດວ້ໍ ຍຫີນໂອເລລດິ ຢຸ່ ູທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕ.້ໍ ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ ມລີ ກັ ສະນະຮາບພຽງ, ເປັນເຂດທຸ່ ີ ອດມົ ສມົ ບູນດຖີ ກປກົ ຫມໍ້ ດວໍ້ ຍດນິ ສນັ ດອນເກຸ່ າົ ຂອງຍກທລະນທີ ີ 4 ແລະ ດນິ ສນັ ດອນໃໝຸ່ ຂອງແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ ແລະ ນາ້ໍ ເຊໂດນນາມາທບັ ຖມົ . ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ ຍງັ ເຊຸ່ ອມຕຸ່ ກບັ ທຸ່ ງົ ພຽງສາລະວນັ (ລອໍ້ ງເຊໂດນ) ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງອດັ ຕະປ (ລອໍ້ ງເຊກອງ ເຊຂະໝານ). ຢຸ່ ເູ ຂດໃຕຂໍ້ ອງທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງກວາໍ້ ງເຖງິ 8 ກມ ເຊຸ່ ງິ ປະກອບດອນນອໍ້ ຍໃຫຍຸ່ ຫາຼ ຍແຫຸ່ ງ, ດອນທຸ່ ີໃຫຍຸ່ ກວຸ່ າໝຸ່ ແູ ມຸ່ ນດອນໂຂງຍາວ 15 ກມ, ກວາໍ້ ງ 8 ກມ ( ໃສຸ່ ນາມວຸ່ າສພີ ນັ ດອນ ). ເຂດຊາຍແດນລາ ວ- ກາປູເຈຍແມຸ່ ນແກງ້ໍ ຫຜຼີ ີ ( ຕາດຄອນພະເພງັ ) ທຸ່ ມີ ີນາ້ໍ ຕກົ ຕາດສງູ ເຖງິ 15 ມທງັ ເປັນພາບອນັ ສຸ່ ວຍງາມເປນັ ທຸ່ ີຈບັ ອກົ ຈບັ ໃຈຂອງນກັ ທຸ່ ອງທຸ່ ຽວທຸ່ ີໄດພ້ໍ ບົ ພານ. ແກງ້ໍ ຫຸ່ ຜີຼ ີຍງັ ເປນັ ເງຸ່ອນໄຂສາໍ້ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟໍາ້ ນາຕກົ ທຸ່ ໃີ ຫພໍ້ ະລງັ ງານໃຫ ບຸ່ ໃນ ລະດບັ ພູມພີ າກອກີ . ນອກຈາກທຸ່ ງົ ພຽງທຸ່ ີກຸ່ າວມາຂາໍ້ ງເທຸ່ ງິ ນແີໍ້ ລວໍ້ ປະເທດລາວຍງັ ມທີ ຸ່ ງົ ນອໍ້ ຍໃຫຍຸ່ ຫາຼ ຍແຫຸ່ ງຕາມລອໍ້ ງແມຸ່ ນາ້ໍ ຕຸ່ າງໆເຊຸ່ ນັ ລອໍ້ ງແມຸ່ ນາ້ໍ ທາ, ນາ້ໍ ເຊຸ່ ອງ, ນາໍ້ ແບຸ່ ງ, ນາໍ້ ຊນັ , ນາໍ້ ເຊບງັ ຫຽງ, ເຊໂດນ ເຊກອງ, ເຊຂະໝານ ແລະ ອຸ່ ນໆ… ທຸ່ ງົ ພຽງນອ້ໍ ຍຕາມລອໍ້ ງພູ ແລະ ລອໍ້ ງແມຸ່ ນນາໍ້ ເຫຸ່ ຼາົ ນໄີ້ໍ ດມ້ໍ ີຄວາມສາຄນັ ຫຼາຍທຸ່ ີສດສາລບັ ການປກູ ຝັງ, ລຽ້ໍ ງສດັ ຂອງ ປະຊາກອນລາວບາງເຂດທຸ່ ີມດີ ນິ ອດມົ ສມົ ບູນທຸ່ ີສດສະເພາະວຸ່ າໄດນ້ໍ າເອາົ ດນິ ສນັ ດອນຊາກພດ, ຊາກສດັ ມາທບັ ຖມົ ໄວໃໍ້ ນແຕຸ່ ລະປີເຮດັ ໃຫເ້ໍ ນອ້ໍ ທຸ່ ີດນິ ເຫຸ່ າຼົ ນນັ້ໍ ເໝາະສມົ ແກຸ່ ການປກູ ເຂາົ້ໍ ແລະ ພດທນັ ຍາຫານອຸ່ ນໆ. 3.3 ເຂດພູ ມສນັ ຖານຂອງລາວ ອງິ ຕາມລກັ ສະນະຂອງພູມສນັ ຖານພນໍ້ ແຜນທລະນີຈດພເິ ສດການເຄຸ່ ອນເໜງັ ເຕກັ ໂນນກິ ແລະ ອງີ ຕາມ ຂະບວນຂອງວວິ ດັ ທາມະຊາດ ທຸ່ ພີ າໃຫພໍ້ ູມສນັ ຖານມກີ ານປຸ່ ຽນແປງໃນປດັ ຈບນັ ສາມາດແບຸ່ ງພູມສນັ ຖານຂອງ ລາວອອກເປນັ 4 ເຂດດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ - ເຂດສາຍພູຫຼວງ - ເຂດພູພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອ - ເຂດພູພຽງພາກໃຕໍ້ - ເຂດທຸ່ ງົ ລຽບຕາມແມຸ່ ນນາ້ໍ ຂອງ ກ.ເຂດສາຍພູ ຫຼວງ ເຂດນກີໍ້ ວມເອາົ ພາກຕາເວນັ ອອກຂອງແຂວງຫວົ ພນັ ຈນົ ຮອດສາຍພູເລີຍ, ເຂດພູເບຍໍ້ , ພູກະຕຸ່ າ, ສາຍພູ ຫຼວງ, ລອໍ້ ງສຍນາ້ໍ ກະດງິ , ພູພຽງເມອງພວນພູພຽງນາກາຍ. ເຂດສາຍພູຫວຼ ງນເີ້ໍ ປັນເຂດທຸ່ ີມີລະດບັ ສງູ ກວຸ່ າໝຸ່ .ູ ພູ ຫຼາຍໜຸ່ ວຍສູງກວຸ່ າ 2000 ແມັດ. ພູ ແລະ ລອ້ໍ ງສາຍນາ້ໍ ສຸ່ ວນຫຼາ ຍເ ນຸ່ ງັ ຕາມທິດຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜ ອ - ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕສ້ໍ ອດຄຸ່ ອງກບັ ທດິ ເນຸ່ ງັ ຂອງຮອຍພບັ ກບີ ແລະ ຮອບແຕກເລຸ່ ອນຕນົ້ໍ ຕຂອງພູເຂດນີໍ້ ລວມທງັ ພູຈອມກງົ ໃຕສໍ້ ອດຄອງກັບທິດເນງັ ຂອງຈອມແຫມຼ ແລະ ຜຸ່ າສງູ ຊນັ ກນັ ດານ. ເຂດສາຍພູຫຼວງປະກອບດວໍ້ ຍ 5 ເຂດຍຸ່ ອຍຄ: ເຂດນາ້ໍ ມາ້ໍ -ນາ້ໍ ຊາ, ເຂດພູເລຸ່ ມີ , ເຂດພູພຽງເມອງພວນ, ພູເບຍ້ໍ , ພູຊາຍໄຫແຼ ລງໍ້ ແລະ ເຂດນາໍ້ ກະດງິ - ເຊບງັ້ໍໄຟ.  ເຂດແມຸ່ ນາ້ໍ ມໍ້າ - ນາໍ້ ຊາ ເຂດນາໍ້ ມາໍ້ ກວມເອາົ ເນອ້ໍ ທຸ່ ີທາງພາກຕາເວນັ ອອກຂອງແຂວງຫວົ ພັນ ແລະ ປະກອບດວໍ້ ຍບນັ ດາຮອບພນັ ກບີ ທຸ່ ີມທີ ດິ ເນຸ່ ງັ ແຕຸ່ ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອຫາຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕ້ໍ ແລະ ສຸ່ ວນໜຸ່ ງຶ ຂອງພາກຕາເວນັ ອອກສຽງເ ໜອ 99 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ແມຸ່ ນກີບໂນນຂອງສາຍພູຫຼວງ. ເຂດນປີໍ້ ະກອບດວໍ້ ຍຫີນຫຼາຍຊະນດິ ເຊນັ :ຫີນຊາ, ຫນີ ກະດານສແີ ດງ, ຫນີ ປຸ່ ຽນ ທາດ. ເວາົ້ໍ ລວມແລວ້ໍ ເຂດພູມສນັ ຖານແມຸ່ ນນາໍ້ ມາໍ້ -ນາໍ້ ຊາຖກຕດັ ແບຸ່ ງຫາຼ ຍກວຸ່ າພາກເໜອຍອ້ໍ ນການເຄຸ່ ອນເໜັງ ຂອງ ເຕກັ ໂຕນກິ ໃໝຸ່ ອນັ ພາໃຫເ້ໍ ກດີ ພູສູງເຊຸ່ ນັ ຈອມພູຫວດຫາງໃຕສ້ໍ ງູ ເຖງິ 2452 ແມດັ ທາງເໜອເປນັ ພູພຽງທຸ່ ີຖກເຊາະ ລາ້ໍ ງແຕຸ່ ຍງັ ຮກັ ສາລກັ ສະນະຮູບແບບເດມີ ໄດດ້ໍ ,ີ ໜາ້ໍ ດນິ ມລີ ກັ ສະນະເປັນຄນ້ໍ ພຽງເລກັ ໜອ້ໍ ຍແຕຸ່ ມີຈອມພູຫາຼ ຍໜຸ່ ວຍ ຄ ພູປານສູງ2079 ແມດັ ທາງຕາເວນັ ອອກຂອງເມອງຊາເໜອມສີ າຍພູຫນີ ປູນເນຸ່ ງັ ແຕຸ່ ພູຜາຫຸ່ ຽຼ ມຫາພູຜາໜອງກູໍ້ ແລະ ໄດສ້ໍ າ້ໍ ງພູມພາກ ກາກສະເຕທີ ຸ່ ີປະກອບດວໍ້ ຍຖາໍ້ ແລະ ຜາຊນັ ເມອງ ວຽງໄຊ.  ເຂດພູ ເລີຍ ຕງັ້ໍ ຢຸ່ ເູ ຂດຕາເວນັ ຕກົ ຂອງແຂວງຫວົ ພນັ , ທດິ ເໜອແມຸ່ ນສາຍແດນລາວ - ຫວຽດນາມ, ທດິ ຕາເວນັ ອອກ ຕດິ ກບັ ເຂດນາໍ້ ມາ້ໍ -ນາໍ້ ຊາ, ທດິ ໃຕຕ້ໍ ດິ ກບັ ພູພຽງເມອງພວນ, ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ແມຸ່ ນເຂດຍອດນາ້ໍ ແຊງ ແລະ ຍອດນາ້ໍ ເຊອງ. ເຂດນແີໍ້ ມຸ່ ນຈອມພູເລຍີ ສູງ 2257 ແມດັ ແລະ ຈອມພູສນັ ສູງ2218 ແມດັ .  ເຂດພູ ພຽງເມອງພວນ ພູພຽງນເີໍ້ ປນັ ຮບູ ສາມຫຸ່ ຼຽມ ມລີ ວງພນໍ້ ເລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ພູໝຽໍ້ ງສງູ 2455 ແມດັ ຫາພູຊາວສງູ 2690 ແມດັ ທຸ່ ີຕງັໍ້ ຢຸ່ ູ ທດິ ໃຕຂ້ໍ ອງພູພຽງນເີ້ໍ ອງ. ທດິ ເໜອຕດິ ກບັ ເຂດພູເລຍີ , ເຂດຫບຼ ບາ້ໍ ນບານຕງັໍ້ ຢຸ່ ູທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກຂອງເຂດ, ທາງທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ແມຸ່ ນເຂດແບຸ່ ງນາໍ້ ລະຫວຸ່ າງອຸ່ າງນາ້ໍ ເຊອງຢຸ່ ູທາງພາກເໜອກບັ ອຸ່ າງນາ້ໍ ເລກິ - ນາ້ໍ ງຸ່ມຢຸ່ ໃູ ຕ.້ໍ ພູພຽງເມອງພວນແມຸ່ ນພູພຽງທຸ່ ີຖກເຊາະລາ້ໍ ງເກຸ່ າົ ແກຸ່ ໃນລະດບັ ສງູ ສະເລຸ່ ຍປະມານ 1200 ຫາ 1400 ແມດັ , ປະກອບດວ້ໍ ຍຫນີ ຊາສແີ ດງ ແລະ ຫນີ ກະດານປົນດນິ ໜຽວ, ໜາ້ໍ ດນິ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຄນ້ໍ ສະເພາະໃຈກາງທຸ່ ງົ ໄຫຫນີ ມີລກັ ສະນະຮາບພຽງຍອ້ໍ ນຖກປກົ ຫມ້ໍ ດວ້ໍ ຍຫນີ ຕະກອນໃນຍກທລະນທີ ີ4.  ເຂດພູ ເບຍໍ້ ພູເບຍ້ໍ ຕງັ້ໍ ຢຸ່ ູໃຕຂໍ້ ອງພູພຽງເມອງພວນ, ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ຕດິ ກບັ ເຂດວງັ ວຽງ, ທາງຕາເວນັ ອອກຂອງ ເ ຂດ ແມຸ່ ນເຂດສາຍພູຫວຼ ງຊາຍແດນລາວ - ຫວຽດນາມ, ແຕຸ່ ເຂດພູຊາຍໄຫແຼ ລງໍ້ ຫາພູເລາົ ໂກ, ທດິ ໃຕຕ້ໍ ດິ ກບັ ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງ ຈນັ , ທຸ່ ງົ ພຽງລຸ່ ອງນາ້ໍ ຊນັ ແລະ ພູພຽງນາກາຍ. ເຂດນມີໍ້ ີຈອມພູສູງຫຼາຍກວຸ່ າໝຸ່ ຄູ ພູເບຍ້ໍ ສູງ2820 ແມດັ ເຊຸ່ ງິ ປະກອບ ສາໍ້ ງດວ້ໍ ຍຫີນກະຊາປົນກບັ ຫີນກະດານ ແລະ ຫີນປນູ , ສຸ່ ວນພູອຸ່ ນໆນນັ້ໍ ປະກອບສາ້ໍ ງດວ້ໍ ຍຫີນກຣານດິ , ຫີນຊາ, ຫີນປູນ ເຊນັ ພູ ຊາວສູງ 2690 ແມດັ ພູ ສາມສມສູງ 2620 ແມດັ ພູ ສາຍໄຫຼແລງໍ້ ສູງ 2711 ແມດັ , ພູ ເລາົ ໂກສູງ 2286 ແມດັ .  ເຂດນາໍ້ ກະດງິ -ເຊບງັໍ້ ໄຟ ເຂດນເີໍ້ ປັນສນົ້ໍ ດາ້ໍ ນໃຕຂໍ້ ອງສາຍພູ ຫຼວງ, ທິດທາງຕາເວນັ ອອກ ແມຸ່ ນຊາຍແດນລາວ - ຫວຽດນາມ, ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ທດິ ກບັ ທຸ່ ງົ ພຽງທຸ່ ລີ ຽບຕາມແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ ທຸ່ ງົ ພຽງແຕຸ່ ປາກກະດງິ ຫາທຸ່ າແຂກທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດ, ເຂດແດນດາ້ໍ ນເໜອຂອງແມຸ່ ນາໍ້ ມນູ , ນາ້ໍ ຈວນສາຂານາ້ໍ ກະດງິ ເຂດແດນທາງໃຕແ້ໍ ມຸ່ ນເຂດເຊໂປນ. ຈດພເິ ສດຂອງເຂດນແີໍ້ ມຸ່ ນພູມສນັ ຖານຂອງກາກສະເຕທີ ຸ່ ກີ ວມເອາົ ເນອໍ້ ທຸ່ ີກກວາ້ໍ ງຂວາງສະຫຼບັ ສບັ ຊ້ອໍ ນ ກບັ ສາຍພູທຸ່ ີມຈີ ອມພຽງປະກອບດວໍ້ ຍຫີນຊາເຂດນີ້ໍ ຍງັ ປະກອບດວ້ໍ ຍຫີນປູນທຸ່ ພີ າໃຫມໍ້ ຖີ າ້ໍ ມີເຫວ ແລະ ມຮີ ອຍ ຂອງສາຍນາ້ໍ ທຸ່ ີເຫອດແຫງ້ໍ ທາງເໜອຂອງເຂດຫີນປູນມີລກັ ສະນະເປັນສາຍເນຸ່ ງັ ແຕຸ່ ນາ້ໍ ຫີນປູນທາງຕາເວນັ ຕກົ ຫາດງັ ເຫຍີ ຫວຽດນາມ, ທາງຕາເວນັ ອອກນນັ້ໍ ມກີ ວິ ມຢູ າ 418 ແມດັ ເປນັ ບຸ່ ອນຜຸ່ ານຂອງເສນັ້ໍ ທາງເລກທີ 12 ແຕຸ່ ເມອງທຸ່ າ ແຂກຫາດງົ ເຫຍີ . ລະຫວຸ່ າງເຂດກາງເຂດຫີນປນູ ແລະ ເຂດສາຍພູຊາຍແດນດາ້ໍ ນຕາເວນັ ອອກມພີ ູພຽງນາ ກາຍທຸ່ ີ ປະກອບດວໍ້ ຍຫນີ ຊາ ແລະ ກນີ ກະດານທຸ່ ສີ ບັ ຊອໍ້ ນເປນັ ຮາບພຽງ ຫຼ ຫງຸ່ຽງໜອໍ້ ຍໜຸ່ ງຶ . ພູພຽງນກີໍ້ ວາ້ໍ ງຢຸ່ ູຕອນເທຸ່ ງິ ຂອງແມຸ່ ນາໍ້ ກະດງິ ແລະ ຄຸ່ ອຍແຄບເຂາົໍ້ ຕາມລຽບສອງຝຸ່ ັງຂອງລອ້ໍ ງນາໍ້ . ຂ. ເຂດພູ ພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອ 100 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສຶກສາ ເຂດນຕີ້ໍ ງັໍ້ ຢຸ່ ູທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ຂອງເສນັ້ໍ ຕດັ ຜຸ່ ານແຕຸ່ ຍອດນາໍ້ ເຊອງແຂວງຫຫຼວງພະບາງຫາປາກນາໍ້ ສງັ ແຂວງ ວຽງຈນັ , ທດິ ຕາເວນັ ອອກຕດິ ກບັ ເຂດພູເລຍີ , ພູພຽງເມອງພວນ, ພູເບຍ້ໍ , ພູຊາຍໄຫແຼ ລງ້ໍ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ , ທດິ ເໜອ ແລະ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ແມຸ່ ນຊາຍແດນຈນີ , ມຽນມາໍ້ ແລະ ໄທ.ເຂດນເີ້ໍ ປັນເຂດທຸ່ ມີ ີທຸ່ ົງພຽງຫຼາຍແຫຸ່ ຼງ, ພູ ສງູ ກວຸ່ າ 200 ແມດັ ແມຸ່ ນມີໜອໍ້ ຍ. ພູສຸ່ ວນຫາຼ ຍມີຈອມກຸ່ ງົ ປະກອບສາ້ໍ ງດວໍ້ ຍຫີນຊາ ແລະ ຫນີ ກະດານບາງບຸ່ ອນກ ປນົ ກບັ ກນີ ພໄູ ຟ. ນອກຈາກນນັ້ໍ ຍງັ ຫີນປູນຢັງຢຍເປັນຈດໆນອ້ໍ ຍຕາມຮອບແຕກເລຸ່ ອນ. ສາຍພູ ແລະ ຮຸ່ ອມພູເນຸ່ ງັ ຕາມທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອ-ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງໃຕເໍ້ ຂດນີໍ້ ແບຸ່ ງອອກເປນັ ສອງເຂດຍຸ່ ອຍຄ ເຂດນາໍ້ ອູ-ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ຕາເວນັ ອອກ ແລະ ເຂດນາໍ້ ທາ-ນາໍ້ ແບຸ່ ງທາງຕາເວນັ ຕກົ . ຄ.ເຂດພູ ພຽງຕຸ່ າງທາງພາກໃຕ້ໍ ນບັ ແຕຸ່ ລຸ່ ອງເຊໂດນຫາຊາຍອດນລາວກາປເູ ຈຍແມຸ່ ນເຂດພູພຽງລວມມພີ ູພຽງກະລມຶ , ພູພຽງຕະໂອຍ້ໍ , ພູ ພຽງບລເິ ວນ, ພູພຽງກະເສງັ ແລະ ພູພຽງລະແວ ພູພຽງເຫຸ່ ຼາົ ນຖີໍ້ ກຂນັໍ້ ດວ້ໍ ຍສາຍນາໍ້ ແລະ ລຸ່ ອງນາ້ໍ ເຊກອງ, ເຊໂດນ, ເຊຂະໝານ ແລະ ເຊຊູ, ພູມສນັ ຖານທຸ່ ີມີລກັ ສະນະສງູ ຂນຶໍ້ ແຕຸ່ ເໜອຫາໃຕ,້ໍ ທາງຕາເວນັ ອອກຂອງສາຍພູພຽງເຫຸ່ ຼາົ ນີ້ໍ ແມຸ່ ນເຂດພູ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນເຂດຊາຍແດນລາວ - ຫວຽດນາມທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ແມຸ່ ນທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງ ຈາປາສກັ ທາງໃຕແໍ້ ມຸ່ ນຊາຍແດນລາວ-ກາປູເຈຍ. ງ. ເຂດທຸ່ ົງພຽງລອໍ້ ງແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ສຸ່ ວນຫາຼ ຍທຸ່ ງົ ພຽງຂອງລາວແມຸ່ ນເຕາົ້ໍ ໂຮມຢຸ່ ລູ ອໍ້ ງແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງແກຸ່ ຍາວຕງັ້ໍ ແຕຸ່ ຕອນໃຕຂ້ໍ ອງແຂວງໄຊຍະ ບູລີ ຫາຊາຍແດນລາວ-ກາປເູ ຈຍ, ລະດບັ ສງູ ຂອງທຸ່ ງົ ພຽງແມຸ່ ນແຕຸ່ 100-300 ແມດັ , ໜາ້ໍ ຂອງທຸ່ ງົ ພຽງມີລກັ ສະນະຮາບ ພຽງ, ມີຄນ້ໍ ເລກັ ນອ້ໍ ຍຈາກນນັ້ໍ ຍງັ ມໂີ ນນ ແລະ ພູຢງັ ຢາຍຢຸ່ ເູ ຂດສູງກວຸ່ າໝຸ່ ແູ ມຸ່ ນພູຈາປາສກັ ສູງ 1430 ແມດັ . ລຽບ ຕາມແຄມແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ແລະ ສາຂາຮວມມທຸ່ ງົ ພຽງໃຫຍຸ່ 3 ແຫຸ່ ງທຸ່ ງົ ພຽງວຽງຈນັ , ທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ . ເວາົ້ໍ ລວມແລວ້ໍ ພູມສນັ ຖານຂອງປະເທດລາວເຮາົ ມີ 3 ປະເພດ ແລະ 4 ເຂດຕນົ້ໍ ຕເຊຸ່ ງິ ໄ ດສ້ໍ າໍ້ ງ ເງຸ່ອນໄຂອນັ ສະດວກໃຫແ້ໍ ກຸ່ ການພດັ ທະນາປະເທດຊາດໃຫຈ້ໍ ະເລນີ ຮຸ່ ງເຮອງໃນອານາຄດົ . 4. ລັກສະນະລວມຂອງພູມອາກາດ ປະເທດລາວຕງັໍ້ ຢຸ່ ເູ ຂດພູມອາກາດຮອ້ໍ ນຊຸ່ ມຂອງເຂດອາຊອີ າຄະເນເປັນຈດສະເພາະຂອງອາກາດເຂດນີມໍ້ ີ ຄວາມແຕກຕຸ່ າງກບັ ເຂດຮອ້ໍ ນອຸ່ ນໆທຸ່ ີນອນຢຸ່ ເູ ຂດອງົ ສາຂະໜານດຽວກນັ ຍອໍ້ ນມຈີ ດພເິ ສດດາໍ້ ນພູມສາດ ແລະ ລກັ ສະນະພູມສນັ ຖານຂອງປະເທດມີພູມອາກາດຈຸ່ ງຶ ມີລກັ ສະນະແຕກຕຸ່ າງກນັ ກບັ ບນັ ດາປະເທດໃກຄ້ໍ ຽງ.  ລກັ ສະນະລວມຂອງພູ ມອາກາດສະແດງອອກດຸ່ ງັ ນີ:ໍ້ ເປັນປະເທດທຸ່ ີມພີ ູ ມອາກາດຮອ້ໍ ນຊຸ່ ມ ແລະ ໄດຮໍ້ ບັ ຜົນສະທອໍ້ ນຈາກລມົ ປະຈາລະດຕູ ະຫຼອດປີ , ພູມ ອາກາດຂອງປະເທດມີ 2 ລະດຄູ : ລະດແູ ລງ້ໍ ແລະ ລະດຝູ ົນ ລະດກູ ານນນັ້ໍ ມນັ ກງົ ກບັ ສະພາບການປກົ ຄອງຂອງ 2 ມວນອາກາດທຸ່ ເີ ຄຸ່ ອນມາຈາກແຜຸ່ ນດນິ ໃຫຍຸ່ ແລະ ມະຫາສະໝດ. 2 ລະດດູ ຸ່ ງັ ກຸ່ າວນນັໍ້ ມີລກັ ສະນະແຕກຕຸ່ າງກນັ ຢຸ່ າງຈະແຈງ້ໍ ຄ ລະດຝູ ົນນາ້ໍ ຝົນກວມເຖງິ 90-95%ອນຫະພູມສງູ . ສຸ່ ວນລະດແູ ລງໍ້ ອນຫະພູມຕຸ່ າລງົ ໂດຍສະເມຸ່ ນ ພາກເໜອຂອງປະເທດ. ຄວາມຜດິ ດຸ່ ຽງກນັ ດາ້ໍ ນລກັ ສະນະຂອງພູມອາກາດລະຫວຸ່ າງທໍອ້ ງຖຸ່ ນິ ພາຍໃນປະເທດກບຸ່ ຫຼດລຸ່ ນກນັ ຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນລະດແູ ລງ້ໍ ເປັນຕນົໍ້ ແມຸ່ ນລກັ ສະນະຫດຼ ລຸ່ ນກນັ ດາ້ໍ ນອນຫະພູມລະຫວຸ່ າງພາກເ ໜອພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ.້ໍ 5. ລະດູການ, ແລະ ກະແສລມົ ທຸ່ ີພດັ ຜຸ່ ານປະເທດລາວ 5.1 ລະດກູ ານ ລມົ ມລະສມໜາວ ແລະ ລມົ ມລະສມຮອໍ້ ນ ຜດັ ປຸ່ ຽນກນັ ປກົ ຫມໍ້ ທອໍ້ ງຟ້ໍາ ຂອງ ສ ປ ປລາວໄດເ້ໍ ຮດັ ໃຫພໍ້ ູມ ອາກາດມີ 2 ລະດຈູ ະແຈງໍ້ ຄ: ລະດແູ ລງໍ້ ແລະ ລະດຝູ ົນ, ມທີ ງັ ໄລຍະເຊຸ່ ອມຕຸ່ ລະຫວຸ່ າງ 2 ລະດຄູ ໄລຍະເ ຊຸ່ ອມຕຸ່ ລະຫວຸ່ າງລະດແູ ລງ້ໍ ແລະ ລະດຝູ ົນ. 101 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈັນທະເພັງ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ກ.ລະດແູ ລງໍ້ ລະດແູ ລງ້ໍ ແມຸ່ ນເລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ທາ້ໍ ຍເດອນກນັ ຍາ ຫຼ ຕນົໍ້ ເດອນຕລາຮອດທາ້ໍ ຍເດອນມນີ າ,ລກັ ສະນະຂອງລະດແູ ລງ້ໍ ສະແດງອອກໃນແຕຸ່ ລະມນູ ສຸ່ ວນຂອງອາກາດດຸ່ ງັ ນ:ີ້ໍ ກະແສລມົ ໄດພໍ້ ດັ ຜຸ່ ານປະເທດລາວ ໃນລະດແູ ລງ້ໍ ແມຸ່ ນພດັ ມາຈາກທດິ ເໜອ ແລະ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອ, ເຄຸ່ ອນຕວົ ມາຈາກສູນຄວາມກດົ ດນັ ສູງຊເີ ບຣີກ ກະແສລມົ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດພ້ໍ ດັ ຜຸ່ ານແຜຸ່ ນດນິ ອນັ ກວາໍ້ ງໃຫຍຸ່ ຂອງປະເທດ ຈນີ , ຫວຽດນາມແລວໍ້ ເຄຸ່ ອນຕວົ ເຂາົໍ້ ສຸ່ ູປະເທດເຮາົ ສະນນັ້ໍ , ເມຸ່ ອມາຮອດລາວຈຸ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫພ້ໍ ູມອາກາດເຢັນ ແລະ ແຫງໍ້ , ອດັ ຕາແຫງ້ໍ ແລງໍ້ ໄດເໍ້ ພຸ່ ີມຂນຶໍ້ ແຕຸ່ ພາກເໜອລງົ ສຸ່ ພູ າດໃຕ.ໍ້ ໃນລະດແູ ລງ້ໍ ທອໍ້ ງຟາໍ້ ມລີ ກັ ສະນະປອດໂປຸ່ ງແຈຸ່ ມໃສ,ຟ້ໍາສຄີ າມເກອບບຸ່ ມເີ ຝ້ອໍ ປະກດົ ຕວົ ເລຍີ , ແຕຸ່ ມໝີ ອກ ແຫງໍ້ ປະກດົ ມຕີ ອນເຊາົ້ໍ ຢຸ່ ູເຂດພູສງູ ພາກເໜອ ແລະ ພາກຕາເວນັ ອອກ, ລະດນູ ປີໍ້ ະເທດເຮາົ ໄດຮໍ້ ບັ ແສງອາທິດໃນມູມ ທຸ່ ແີ ຄບ ແລະ ເປັນລະດທູ ຸ່ ີມເໍ້ ວນັ ສນັໍ້ ກວຸ່ າມຄ້ໍ ນ, ແຕຸ່ ເປນັ ລະດທູ ຸ່ ປີ ະເທດລາວໄດຮ້ໍ ບັ ແສງແດດແຕຸ່ ລະມປໍ້ ະມານ 8 ຊຸ່ ວົ ໂມງສະເພາະທຸ່ ງົ ພຽງ.ລະດແູ ລງ້ໍ ຢຸ່ ູໃນປະເທດລາວສະແດງລກັ ສະນະແຫໍງ້ ແລງ້ໍ ອອກຢຸ່ າງຈະແຈງ້ໍ ທັງຢຸ່ ໃູ ນ ລກັ ສະນະຂອງອາກາດ ແລະ ໃນທາມະຊາດ, ປະລມິ ານນາ້ໍ ຝົນໜອ້ໍ ຍ, ອດັ ຕາການປົກຄມຂອງເມກຕຸ່ າ, ລະດບັ ການ ລະເຫີຍອາຍສງູ , ພດຫຼາຍຊະນດິ ໃບຫຸ່ ຼນົ , ຕນົໍ້ ຫຍາ້ໍ ຫຽວຸ່ ແຫງໍ້ , ໜອງບງຶ ຕນໍ້ ເຂນີ ແລະ ບກົ ແຫງ້ໍ ລງົ ຫວ້ໍ ຍນາ້ໍ , ດນິ ແຕກເຫບີ ແລະ ຜງົ້ໍ , ການເຄຸ່ ອນໄຫວຂອງສຸ່ ງິ ທຸ່ ີມີຊວີ ດິ ຖກຈາກດັ ຮດັ ແຄບລງົ . ຂ. ລະດູຝົ ນ ລະດຝູ ົນເລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ເດອນເມສາ ແກຸ່ ຍາວໄປເຖງິ ທາໍ້ ຍເດອນກນັ ຍາ ຫຼ ບາງປີກແກຸ່ ຍາວໄປຮອດທາໍ້ ຍເດອນຕລາ ,ລະດຝູ ົນສະແດງລກັ ສະນະຂອງມນັ ໃນມນູ ສຸ່ ວນຕຸ່ າງໆຂອງພູມອາກາດຄ: ກະແສລມົ ພດັ ຜຸ່ ານໃນລະດຝູ ົນ ແມຸ່ ນລມົ ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງໃຕ,້ໍ ພາກໃຕໍ້ ແລະ ພາກຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕໍ້ ເຊຸ່ ງິ ພດັ ມາຈາກມະຫາສະມດອນິ ເດຍ ແລະ ມະຫາສະ ມດປາຊຟີ ິກ ກະແສລມົ ເຫຸ່ າຼົ ນນັ້ໍ ໄດນ້ໍ າເອາົ ອາຍນາໍ້ ແລະ ຄວມຊຸ່ ມມາສຸ່ ປູ ະເທດລາວ. ໃນໄລຍະລະດຝູ ົນປະເທດລາວ ໄດຮໍ້ ບັ ຜນົ ສະທອໍ້ ນຈາກລມົ ພາຍູທຸ່ ີເກີດມາຈາກມະຫາສະໝດປາຊຟີ ກິ ແລະ ທະເລອນັ ດາມນັ , ແຕຸ່ ສຸ່ ວນຫຼາຍມາ ຈາກມະຫາສະໝດປາຊຟີ ິກພາຍຕຸ່ າງໆທຸ່ ີພດັ ເຂາົໍ້ ມາຮອດປະເທດລາວລວ້ໍ ນແຕຸ່ ແມຸ່ ນພາຍທຸ່ ອີ ຸ່ ອນກາລງັ ລງົ . ສະນນັໍ້ , ຈຸ່ ງຶ ບຸ່ ກຸ່ ຄວາມເສຍຫາຍຮາ້ໍ ຍແຮງໃຫແໍ້ ກຸ່ ປະເທດລາວຄ: ປະເທດເພຸ່ ອນບາໍ້ ນ, ແຕຸ່ ໄດເໍ້ ພຸ່ ມີ ປະລມິ ານອາຍນາໍ້ ເຮດັ ໃຫໍ້ ເກດີ ມີຝົນຕກົ ໜກັ ໃນບາງພນ້ໍ ທຸ່ ີ ແລະ ເກີດມໄີ ພນາ້ໍ ຖວ້ໍ ມ. ລະດຝູ ົນເປນັ ລະດທູ ຸ່ ີປະເທດເຮາົ ໄດຮ້ໍ ບັ ແສງຕາເວັນໃນ ມນູ ທຸ່ ກີ ວາໍ້ ງກວຸ່ າລະດແູ ລງ້ໍ ມເໍ້ ວນັ ແກຸ່ ຍາວກວຸ່ າມຄໍ້ ນໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນເດອນກລະກົດ ແລະ ເດອນສງິ ຫາໄດ້ຮໍ ບັ ແສງແດດໜອໍ້ ຍກວຸ່ າໝຸ່ ູ 80-90 ຊຸ່ ວົ ໂມງ/ເດອນ, ສຸ່ ວນເດອນພດຶ ສະພາ ແລະ ເດອນມີຖນາ ແມຸ່ ນ 150ຊຸ່ ວົ ໂມງ/ ເດອນ, ເດອນກນັ ຍາແມຸ່ ນໄດຮ້ໍ ບັ ແສງແດດ 130-150ຊຸ່ ວົ ໂມງ/ເດອນ. ຝົນທຸ່ ຕີ ກົ ໃນລະດຝູ ົນກວມເຖງິ 90% ຂອງ ປະລມິ ານຝົນທຸ່ ຕີ ກົ ໝດົ ທງັ ປີໃນປະເທດລາວເລຸ່ ມີ ເປັນຂະບວນໃນເດຸ່ ອນພດຶ ສະພາ ໄລຍະທຸ່ ຝີ ົນຕກົ ຫາຼ ຍກ ວຸ່ າໝຸ່ ູ ແມຸ່ ນເດອນກລະກດົ - ເດອນສງິ ຫາສະເລຸ່ ຍມທ້ໍ ຸ່ ຝີ ົນຕກົ ມເີ ຖງິ 20-25ມ/ໍ້ ເດອນ, ບຸ່ ອນທຸ່ ມີ ີຝົນຕກົ ຫາຼ ຍແມຸ່ ນໄດຮ້ໍ ບັ ປະລມິ ານນາ້ໍ ຝົນ 500-700ມມ/ເດອນ, ສະເພາະປາກຊຸ່ ອງ 1080ມມ ໃນເດອນກລະກດົ , ມີບາງເຂດຝົນຕກົ ໜອໍ້ ຍ ແຕຸ່ 250-300ມມ/ເດອນ. ປະລມິ ານນາ້ໍ ຝົນທຸ່ ີຕກົ ໃນປະເທດລາວແມຸ່ ນກະແຈກຢາຍບຸ່ ສະໝຸ່ າສະເໝີ ກນັ “ບາງເຂດແມຸ່ ນຕກົ ໜອ້ໍ ຍ ແລະ ບາງເຂດແມຸ່ ນຕກົ ຫຼາຍເຂດທຸ່ ີຕກົ ຫຼາຍກວຸ່ າໝຸ່ ແູ ມຸ່ ນພູພຽງບລເິ ວນປະລມິ ານນາໍ້ ຝົ ນ ສະເລຸ່ ຍ 3500-4000ມມ/ປີ. ຄ. ໄລຍະເຊຸ່ ອມຕຸ່ ໄລຍະເຊຸ່ ອມຕຸ່ ລະດມູ ີສອງໄລຍະຄ:ໄລະຍະເຊຸ່ ອມຕຸ່ ແຕຸ່ ລະດແູ ລງໍ້ ຫາລະດຝູ ົ ນ (ເດອນເມສາ)ແລະ ໄລຍະ ເຊຸ່ ອມຕຸ່ ແຕຸ່ ລະດຝູ ົ ນຫາລະດແູ ລງໍ້ (ພະຈກິ ) ໃນເດອນເມສາຫາກເປັນເດອນທຸ່ ີຫຼດພົນ້ໍ ອອກຈາກສະພາບຄວາມ ແຫງ້ໍ ແລງໍ້ , ຄຸ່ ອຍໆກາ້ໍ ວຂນຶໍ້ ສຸ່ ູລະດຮູ ອໍ້ ນ ແລະ ເອນີ້ໍ ວຸ່ າລະດບູ ານໃໝຸ່ . ລກັ ສະນະຂອງອາກາດແຫງໍ້ ແລງ້ໍ ມີຝົນຕກົ ເປນັ ບາງຄງັໍ້ ຄາວ ເດອນພະຈກິ ເປັນໄລຍະທາ້ໍ ຍຂອງລະດຝູ ົ ນ ແລະ ເລຸ່ ມີ ເຂາົໍ້ ສຸ່ ູລະດແູ ລງໍ້ ຢຸ່ າງແທຈໍ້ ງິ ໂດຍສະເພາະ 102 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄມົ ສຶກສາ ແມຸ່ ນພາກໃຕ,້ໍ ຝົນເລຸ່ ມີ ຂາດ ຫຼ ມປີ ະລມິ ານໜອໍ້ ຍ, ເຂດພາກເໜອເລຸ່ ມີ ປະກົດການໃບໄມລ້ໍ ຸ່ າເຫຸ່ ຼອງ, ຫຸ່ ຽວແຫໍ້ງ ແລະ ຕນົ້ໍ ໄມເໍ້ ລຸ່ ມີ ມີໃບລນົໍ້ . 5.2. ກະແສລມົ ທຸ່ ີພດັ ຜຸ່ ານປະເທດລາວ ລມົ ທຸ່ ີພດັ ຜຸ່ ານປະເທດລາວ ໃນປີໜຸ່ ງຶ ມກີ ານປຸ່ ຽນແປງທຸ່ ີສອດຄອງກັບທິດ ເຄຸ່ ອນໄຫວຂອງມວນອາກາດ ແລະ ໄດສ້ໍ ະແດງລກັ ສະນະຂອງລະບບົ ລມົ ຢຸ່ ູເຂດອາຊີອາຄະເນຢຸ່ າງຈະແຈງ້ໍ ແລະ ຄບົ ຖ້ໍວນ.ໃນລະດູຝົ ນລມົ ຂະຫຍາຍຕາມທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງໃຕຫ້ໍ າທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອ, ທດິ ໃຕຫໍ້ າທດິ ເໜອ ແລະ ທດິ ຕາເວນັ ອອກ ສຽງໃຕຫ້ໍ າທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອ( ເດອນມນີ າຫາເດອນສງິ ຫາ ), ເພາະໄລຍະນຄີ້ໍ ວາມດນັ ສູງເຂດເສນັໍ້ ອາ ຍນັ ເຄຸ່ ອນໄຫວແຮງລມົ ພດັ ແຕຸ່ ເຂດມະຫາສະໝດເຂາົໍ້ ສຸ່ ູຜນດນິ ເປັນຕນົ້ໍ ຕລະດແູ ລງໍ້ ເລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ເດອນກນັ ຍາຫາເດອນ ກມພາ, ຄວາມດນັ ສູງເຂດຊເີ ບຣີຂະຫຍາຍຕວົ ແຮງ ພາໃຫເໍ້ ກີດມລີ ມົ ພດັ ມາຈາກໃຈກາງຜນດນິ ເຂາົໍ້ ສຸ່ ູທະເລ, ຢຸ່ ູ ປະເທດລາວເຮາົ ລມົ ນພີ້ໍ ດັ ຈາກທດິ ເໜອຫາທດິ ໃຕ້ໍ ແລະ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອຫາທດິ ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕ.ໍ້ ເວາົໍ້ ລວມແລວ້ໍ ຄວາມໄວຂອງລມົ ແຕຸ່ ລະເຂດແຕກຕຸ່ າງກນັ ແມຸ່ ນຍອໍ້ ນປດັ ໄຈດາໍ້ ນພູມສນັ ຖານເປັ ນຕນົໍ້ ຕ ເຮດັ ໃຫທ້ໍ ດິ ພດັ ຂອງລມົ ມກີ ານປຸ່ ຽນແປງຕາມສະພາບຄວາມເປັນຈງິ ຂອງແຕຸ່ ລະທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ພູມີປະເທດ. ຄາຖາມ 1. ທຸ່ ີຕງັ້ໍ , ຂອບເຂດ ແລະຊາຍແດນເປັນແນວໃດ? 2. ຮບູ ຮຸ່ າງ ແລະ ເນອໍ້ ທຸ່ ຂີ ອງປະເທດລາວເປນັ ແນວໃດ? 3. ພູມສນັ ຖານຕນົໍ້ ຕຂອງປະເທດລາວເປນັ ແນວໃດ? 4. ລກັ ສະນະລວມຂອງພູມອາກາດເປນັ ແນວໃດ? 5. ລະດກູ ານ ແລະ ກະແສລມົ ທຸ່ ີພດັ ຜຸ່ ານລາວເປນັ ແນວໃດ? ບົດທີ 11 ຊັບພະຍາກອນທາມະຊາດ ແລະ ແມຸ່ ນຸ່ າ້ໍ ຕຸ່ າງໆ ໃນລາວ. 1. ຄວາມສາຄນັ ຂອງຊບັ ພະຍາກອນບຸ່ ແຮຸ່ , ແຮຸ່ ທາດຊະນດິ ຕຸ່ າງໆ ແລະ ແຈກຢາຍຂອງມນັ . 1.1. ບດົ ບາດສາຄນັ ຂອງຊບັ ພະຍາກອນບຸ່ ແຮຸ່ . ຊບັ ພະຍາກອນບຸ່ ແຮຸ່ ມຄີ ວາມຈາເປັນ ແລະ ສາຄນັ ຕຸ່ ການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ຂອງປະ ເທດຫນຸ່ ງຶ ໆ, ຕຸ່ ກບັ ປະເທດລາວ, ໃນເງຸ່ອນໄຂທຸ່ ີເສດຖະກດິ ຍງັ ບຸ່ ທນັ ຂະຫຍາຍຕວົ , ຍງັ ມີລກັ ສະນະ ທາມະຊາດ ແລະ ເຄຸ່ ງິ ທາມະຊາດ ຢຸ່ ູນີ,້ໍ ຊບັ ພະຍາກອນຫນາ້ໍ ດນິ ເຊຸ່ ນັ ປຸ່ າໄມ້ໍ, ດນິ , ນາໍ້ ແລະ ອຸ່ ນໆ ມີບດົ ບາດສາຄນັ ຍຸ່ ງິ ຕຸ່ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທາມະຊາດລາວ. ແຕຸ່ ໃນອະນາຄດົ ການອາໄສແຕຸ່ ຊບັ ພະຍາກອນເຫຸ່ ຼົານນັໍ້ ຈະບຸ່ ສາມາດຕອບ ສະຫນອງຕາມຄວາມຕອໍ້ ງການຂອງປະ .. ຊາດໄດ.້ໍ ດຸ່ ງັ ນນັ້ໍ , ປະເທດເຮາົ ຈະຕອໍ້ ງໄດດໍ້ າເນນີ ການຂ ດ ຄນົໍ້ ຊບັ ພະຍາກອນແຮຸ່ ທາດທຸ່ ີມີຢຸ່ ູໃນບ. ເທດ ໃຫມໍ້ ປີ ະໂຫຍດສູງສດຕຸ່ ກັບການພັດທະນາປະເທດຊາດໃຫມ້ໍ ີຄວາມ ຈະເລນີ ເຂມັໍ້ ແຂງເທຸ່ າົ ທຽມ ກບັ ຊາດອຸ່ ນໆໃນໂລກ. 1.2. ແຮຸ່ ທາດຊະນດິ ຕຸ່ າງໆ ແລະ ການແຈກຢາຍຂອງມນັ ອງີ ໃສຸ່ ການປະກອບສາ້ໍ ງທາງທລະນສີ າດຂອງລາວ, ສາມາດເປນັ ຫກຼັ ຖານໃນການຕລີ າຄາ ແລະ ຊອກຄນົ້ໍ ຫາ ຊບັ ພະຍາກອນແຮຸ່ ທາດຊະນດິ ຕຸ່ າງໆໃນປະເທດລາວເຮາົ . ຜຸ່ ານຈາກການສາຫວຼ ດຕວົ ຈງິ ໄດຄໍ້ ນົໍ້ ພບົ ແຮຸ່ ທາດຫາຼ ຍ ຊະນດິ ທງັ ມປີ ະລມິ ານສະສມົ ຫຼາຍສມົ ຄວນ. ແຮຸ່ ທາດທຸ່ ມີ ີຢຸ່ ູ ປະເທດລາວຮວມມ:ີ - ແຮຸ່ ທາດທຸ່ ີມີລາຄາແພງໄດແ້ໍ ກຸ່ ຄາ, ເງນິ , ປະລາຕນິ . 103 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄົມສກຶ ສາ - ແຮຸ່ ໂລຫະສອີ ຸ່ ນໆໄດແໍ້ ກຸ່ ເຫຼກັ , ທອງ, ຊນ, ສງັ ກະສ,ີ ກຸ່ ວົ , ຕງັໍ້ ສະແຕນ, ອາລມູ ີນຽມ, ມງັ ການ. - ແຮຸ່ ພະລງັ ງານໄດແ້ໍ ກຸ່ ຖຸ່ ານຫນີ , ໂທລ,ີ ນາໍ້ ມນັ ... - ແຮຸ່ ອະໂລຫະໄດແໍ້ ກຸ່ ມາດ, ຟດົ ຟາດ, ເກອ... - ໂລຫະທຸ່ ມີ ຫີ ນອໍ້ ຍ ແລະ ຫາຍາກໄດແ້ໍ ກຸ່ ອງັ ຕມີ ອນ, ໂມລບິ ແດນ, ບາຫອຼ ດ.... - ຫນີ ແລະ ດນິ ຊະນດິ ຕຸ່ າງໆມີຫນີ ມີກາ, ແກວ້ໍ ປະເສດີ , ຫນີ ອຸ່ ອນ, ພອຍ, ໂດໂລດິ , ດນິ ຫນຽວ, ດນິ ຂາວ (ກາວເລງັ ), ຫນີ ປນູ , ຫີນກາວ... ຈາກການສາຫວຼ ດທາງທລະນສີ າດ ແລະ ບຸ່ ແຮຸ່ ໃນໄລຍະມຸ່ ໆນີໍ້ ໄດຄໍ້ ນົ້ໍ ພບົ ວຸ່ າປະເທດລາວ ມແີ ຮຸ່ ທາດຫຼາຍ ຊະນດິ ທຸ່ ແີ ຈກຢາຍຢຸ່ ຕູ າມທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ຕຸ່ າງໆຂອງລາວດຸ່ ງັ ນ:ີ້ໍ - ຄາ (Au) ມີຢຸ່ ແູ ຂວງຜງົ້ໍ ສາລ,ີ ອດມົ ໄຊ, ບຸ່ ແກວໍ້ , ຫຼວງພະບາງ, ໄຊຍະບູລ,ີ ບລຄິ າໄຊ, ຄາມຸ່ ວນ, ສະຫວນັ ນະເຂດ, ເຊກອງ, ອດັ ຕະປ ແລະ ຈາປາສກັ ເຊຸ່ ງິ ໃນນນັໍ້ ຢຸ່ ແູ ຂວງສະ ຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ໄຊຍະບລູ ມີ ປີ ະລມິ ານສະ ສມົ ຫຼາຍກວຸ່ າຫມຸ່ .ູ - ເງນິ (Ag) ຜຸ່ ານການສາຫຼວດໄດພ້ໍ ບົ ວຸ່ າເງນິ ມີຢຸ່ ແູ ຂວງຫວຼ ງພະບາງ, ຫວົ ພນັ , ວຽງຈນັ , ເຊ ກອງ, ຈາປາ ສກັ ແລະ ອດັ ຕະປ, ໃນນນັໍ້ ມີຫາຼ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ ູແມຸ່ ນແຂວງອດັ ຕະປ ແລະ ແຂວງ ວຽງຈນັ . - ປະລາຕນິ (Pr) ແມຸ່ ນເປັນວດັ ຖທຸ່ ີຫາຍາກຊະນດິ ຫນຸ່ ງຶ ໃນໂລກ, ປັດຈບນັ ນຍີໍ້ ງັ ພບົ ເຫນັ ແຕຸ່ ຢຸ່ ູແຂວງວຽງຈນັ ແຫຸ່ ງດຽວເທຸ່ າົ ນນັໍ້ .... - ທອງ (Cu) ມຢີ ຸ່ ູຫຼາຍທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ຂອງປະເທດໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນຢຸ່ ແູ ຂວງອດມົ ໄຊ, ວຽງຈນັ , ຫວຼ ງພະບາງ, ຊຽງຂວາງ, ຫວົ ພນັ , ໄຊຍະບລູ ,ີ ຄາມຸ່ ວນ, ເຊກອງ, ຈາປາສກັ , ອດັ ຕະປ ແລະ ແຫຸ່ ງອຸ່ ນໆ. - ຊນ Pb) ປະເທດລາວມແີ ຮຸ່ ຊຸ່ ນແຈກຢາຍຢຸ່ ູເກອບທກແຂວງ (ນອກຈາກແຂວງບຸ່ ແກວ້ໍ ). - ສງັ ກະສີ (Zn) ມຢີ ຸ່ ູແຂວງຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ, ຫວົ ພນັ , ຊຽງຂວາງ, ວຽງຈນັ , ເຊກອງ, ໄຊຍະບູລ,ີ ຫວຼ ງພະບາງ, ໃນນນັໍ້ ມີຫາຼ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ ແູ ມຸ່ ນແຂວງວຽງຈນັ . - ກຸ່ ວົ (Sn) ເປັນແຮຸ່ ໂລຫະທມີ ປີ ະລມິ ານຫາຼ ຍ ແລະ ອດັ ຕາສຸ່ ວນສະສມົ ແຮຸ່ ທາດສູງສມົ ຄວນ, ແຮຸ່ ກຸ່ ວົ ມຢີ ຸ່ ູ ແຂວງຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ, ອດມົ ໄຊ, ຫວຼ ງພະບາງ, ຫວົ ພນັ , ໄຊຍະບລູ ,ີ ຊຽງຂວາງ, ບລຄິ າໄຊ, ຄາມຸ່ ວນ, ສະຫວນັ ນະເຂດ , ສາລະວນັ , ເຊກອງ ແລະ ຈາປາສກັ ເຊຸ່ ງິ ໃນນນັໍ້ ມີ ຫາຼ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ ູແມຸ່ ນແຂວງບລຄິ າໄຊ, ຄາມຸ່ ວນ, ຊຽງຂວາງ, ວຽງ ຈນັ , ຫວົ ພນັ ແລະ ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ. - ຕງັ ສະແຕນ (W) ເປນັ ໂລຫະທຸ່ ີຫາຍາກຊະນດິ ຫນຸ່ ງຶ ໃນໂລກ, ແຕຸ່ ກສາມາດພບົ ເຫນັ ຢຸ່ ປູ ະເທດລາວ, ແຮຸ່ ທາດດຸ່ ງັ ກຸ່ າວນພີ້ໍ ບົ ເຫນັ ຢຸ່ ູແຂວງອດມົ ໄຊ, ຫວົ ພນັ ແລະ ຊຽງຂວາງ. - ໂມລບິ ແດນ (Mo) ມີຢຸ່ ແູ ຂວງຫວຼ ງພະບາງ, ຫວົ ພນັ , ວຽງຈນັ ແລະ ຊຽງຂວາງ. - ອງັ ຕມີ ອນ (Sb) ແຮຸ່ ຊະນດິ ນພີ້ໍ ບົ ເຫນັ ຢຸ່ ູແຂວງຜງົ້ໍ ສາລ,ີ ຫວຼ ງນາໍ້ ທາ, ອດມົ ໄຊ, ຫວຼ ງພະບາງ ແລະ ຊຽງ ຂວາງ. - ບາຫຼອດ (Hg) ມີຢຸ່ ແູ ຂວງອດມົ ໄຊ, ຫຼວງພະບາງ, ຫວົ ພນັ , ວຽງຈນັ ແລະ ຊຽງຂວາງ. - ໂທລີ (Th) ຄນົໍ້ ພບົ ສອງແຫຸ່ ງໃນແຂວງຊຽງຂວາງ. - ເຫກຼັ (Fe) ແຮຸ່ ເຫຼກັ ມີຢຸ່ ູຫຼາຍທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ຂອງປະເທດ ເຊຸ່ ນັ ຜງົ້ໍ ສາລ,ີ ອດມົ ໄຊ, ຫຼວງພະບາງ,ຊຽງຂວາງ, ຫວົ ພນັ , ວຽງຈນັ , ບລຄິ າໄຊ, ຄາມຸ່ ວນ, ສະຫວນັ ນະເຂດ, ໃນນນັໍ້ ຢຸ່ ູແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ຫວົ ພນັ ແມຸ່ ນ ມປີ ະລມິ ານສະສມົ ຫຼາຍກວຸ່ າຫມຸ່ .ູ - ມງັ ການ (Mi ) ມີຢຸ່ ແູ ຂວງອດມົ ໄຊ, ຫວົ ພນັ , ໄຊຍະບູລ,ີ ວຽງຈນັ ແລະ ຊຽງຂວາງ. - ນເີ ກນ (Ni) ມີຢຸ່ ແູ ຂວງຫຼວງພະບາງ ແລະ ໄຊຍະບລູ .ີ - ໂກຣມ (Cr) ມຢີ ຸ່ ແູ ຂວງອດມົ ໄຊ, ຫຼວງພະບາງ, ຫວົ ພນັ ແລະ ໄຊຍະບລູ .ີ - ບກົ ຊດິ (Bx) ມີຢຸ່ ແູ ຂວງເຊກອງ ແລະ ຈາປາສກັ . 104 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວິຊາ ສັງຄົມສຶກສາ - ຖຸ່ ານຫນີ (C) ມຢີ ຸ່ ແູ ຂວງຫວຼ ງພະບາງ, ອດມົ ໄຊ, ຫຼວງນາ້ໍ ທາ, ຊຽງຂວາງ, ວຽງຈນັ , ສາລະວນັ ,ເຊກອງ, ໄຊຍະບລູ .ີ .. - ນາ້ໍ ມນັ ເຊອ້ໍ ໄຟໄດມ້ໍ ີການສາຫວຼ ດພນໍ້ ທຸ່ ີ ແລະ ຄາດຄະເນວຸ່ າລາວກສາມາດມບີ ຸ່ ນາ້ໍ ມນັ ຢູໃນແຂວງຕຸ່ າງໆ ອນັ ມແີ ຂວງຈາປາສກັ , ສາລະວນັ , ສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ວຽງຈນັ (ໂດຍ ນບັ ທງັ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ). - ເກອ (Ks) ເກອໂປຕາດໄດຄໍ້ ນົ້ໍ ພບົ ຢຸ່ ຫູ າຼ ຍແຂວງ, ໃນນນັໍ້ ແຂວງວຽງຈນັ ເປັນເຂດທຸ່ ມີ ີຫາຼ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ .ູ - ຫີນກາວ(Gy) ມີຢຸ່ ຫູ ຼາຍແຂວງ ເຊຸ່ ນັ ຜງົ້ໍ ສາລ,ີ ອດມົ ໄຊ, ວຽງຈນັ , ສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ແຂວງຄາມຸ່ ວນ. - ຫີນປນູ ມີຢຸ່ ູຫຼາຍຢຸ່ ູພາກເໜອ ແລະ ພາກຕາເວນັ ອອກຂອງລາວ ເຊຸ່ ນັ ແຂວງຫວົ ພນັ , ຊຽງຂວາງ, ວຽງຈນັ ແລະ ຄາມຸ່ ວນ. - ແຮຸ່ ແກວ້ໍ ປະເສດີ ນາໆ ຊະນດິ ທຸ່ ມີ ີຄນຄຸ່ າລາຄາແພງມຢີ ຸ່ ແູ ຂວງບຸ່ ແກວໍ້ , ໄຊຍະບູລ,ີ ຫວົ ພນັ , ວຽງຈນັ , ຈາປາ ສກັ , ອດັ ຕະປ... - ພອຍຫາຼ ຍຊະນດິ ເຊຸ່ ນັ ພອຍສຟີ ້າໍ (Sa), ພອຍສມີ ຸ່ ວງ (Am) ພອຍສແີ ດງ (Sp) ມີຢຸ່ ໃູ ນ ຫາຼ ຍທອໍ້ ງຖຸ່ ນິ ຂອງລາວ ເຊຸ່ ນັ ຫຼວງນາ້ໍ ທາ, ບຸ່ ແກວໍ້ , ອດມົ ໄຊ, ຫວົ ພນັ , ຈາປາສກັ ... - ຫນີ ອຸ່ ອນ (Te), ດນິ ຫນຽວ (CI), ດນິ ຂາວ (K ກາວແລງັ ), ດນິ ຂາວບາຣດິ (Ba), ດນິ ປນັໍ້ (Gt.... ແຈກຢາຍຢຸ່ ໃູ ນຫາຼ ຍພນ້ໍ ທຸ່ ີຂອງປະເທດເປນັ ຕນົ້ໍ ແມຸ່ ນຈາປາສກັ , ວຽງຈນັ .... ນອກຈາກບນັ ດາທາດຕຸ່ າງໆຂາ້ໍ ງເທງິ ແລວໍ້ ປະເທດລາວຍງັ ມມີ າດ (S), ມາເຢຊອມ (Mg) ແລະ ຈຸ່ ານຊະນດິ ຕຸ່ າງໆອກີ ຫຼາຍຢຸ່ າງ ເຊຸ່ ງິ ທງັ ຫມດົ ທຸ່ ກີ ຸ່ າວມານກີ້ໍ ຸ່ ພຢັງໍ້ ຢນໄດວໍ້ ຸ່ າພນ້ໍ ທລະນຂີ ອງ ລາວເປັນຄງັ ສາງອນັ ຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ສີ ະສມົ ຊບັ ພະຍາກອນໃຕດໍ້ ນິ ໄວຢໍ້ ຸ່ າງຫວຼ ງຫາຼ ຍ. ຮບູ ທີ 1 ການແຈກຢາຍຂອງແຮຸ່ ທາດທຸ່ ຢີ ຸ່ ູໃນປະເທດລາວ ເວາົ້ໍ ລວມແລວໍ້ ປະເທດລາວເປັນປະເທດຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ີມຊີ ບັ ພະຍາກອນໃຕດໍ້ ນິ ອດມົ ສມົ ບູນພສມົ ຄວນ, ແຕຸ່ ຊບັ ພະຍາກອນເຫຸ່ ຼາົ ນນັໍ້ ຍງັ ບຸ່ ທນັ ໄດຮ້ໍ ບັ ການຂດຄນົໍ້ ຢຸ່ າງກວາໍ້ ງຂວາງ 105 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສຶກສາ 2. ການນາໃຊ້ໍ ແລະ ການປົກປກັ ຮກັ ສາບຸ່ ແຮຸ່ , ຊັບພະຍາກອນປຸ່ າໄມໃ້ໍ ນລາວ. ຜຸ່ ານການຂດຄນົໍ້ ຊບັ ພະຍາກອນແຮຸ່ ທາດ ນບັ ແຕຸ່ ສະໄຫມການລຸ່ າເມອງຂນຶ້ໍ ຂອງຝຣຸ່ ງັ ແລະ ອາເມລກິ າມາຈນົ ເຖງິ ປັດຈບນັ , ຊບັ ພະຍາກອນແມຸ່ ນໄດຖ້ໍ ກຂດຄນົໍ້ ຫຼາຍພສມົ ຄວນເຊຸ່ ງິ ມັນໄດໍ້ ເຮດັ ໃຫມໍ້ ີຜນົ ກະທບົ ຕຸ່ ສຸ່ ງິ ແວດລໍ້ອມ ເຊຸ່ ນັ ດນິ , ພດ ແລະ ແຫຸ່ ງຼ ນມກີ ານປຸ່ ຽນແປງສະພາບເດມີ . ອງີ ຕາມແນວທາງການຂະຫຍາຍເສດຖະກິດແບບຍນຍງົ ຂອງລດັ ຖະບານ ເພຸ່ ນິ ຈຸ່ ງຶ ໄດມໍ້ ີນະໂຍບາຍ ກຸ່ ຽວກບັ ການຂດຄນົ້ໍ ຄ - ການຂດຄນົໍ້ ຕອ້ໍ ງມແີ ຜນການ ແລະ ມີການວາງມາດຕະການອອກ ເພຸ່ ອບຸ່ ໃຫມໍ້ ີຜນົ ກະທບົ ຕຸ່ ສຸ່ ງິ ແວດລອ້ໍ ມອອໍ້ ມຂາ້ໍ ງ. - ມມີ າດຕະຖານກຸ່ ຽວກບັ ການເກບັ ຮກັ ສາອະນາໄມບລເິ ວນທຸ່ ີຂດຄນົ້ໍ ທາດ ແລະ ກາຈດັ ສຸ່ ງິ ເສດເຫຼອເທງິ ຫນາໍ້ ດນິ ເພຸ່ ອຮກັ ສາຄນນະພາບຂອງດນິ . - ສາ້ໍ ງມາດຕະຖານກຸ່ ຽວກບັ ລະບບົ ການບາບດັ ນເສຍທຸ່ ີເກດີ ມາຈາກການຂດຄນົ້ໍ ແລະ ປງ ແຕຸ່ ງແຮຸ່ ທາດ. - ປກລະດມົ ປະຊາກອນໃຫຮໍ້ ໄູ ້ໍ ດເ້ໍ ຖງິ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຊບັ ພະຍາກອນ ເຊຸ່ ງິ ມີຢຸ່ ໃູ ນປະເທດ ເຮາົ ທງັ ພອ້ໍ ມກນັ ປກົ ປກັ ຮກັ ສາໄວໃໍ້ ຫດໍ້ .ີ ... ໂດຍເຫນັ ໄດຄ້ໍ ວາມສາຄນັ ກຸ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາທາມະຊາດຕຸ່ ການດາລງົ ຄງົ ຕວົ ຂອງຊາດ, ພກັ ແລະ ລດັ ຖະບານບຸ່ ລດົ ລະໃນການອອກຂກໍ້ ານດົ , ວາງແຜນການ ແລະ ວາງມາດຕະການໃນກາ ປກົ ປກັ ຮກັ ສາທາມະຊາດດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ - ເພຸ່ ີມທະວປີ ກລະດມົ ປະຊາກອນໃຫມ້ໍ ຄີ ວາມຕຸ່ ນຕວົ ຫນັ ຈາກການເຮດັ ໄຮຸ່ ລງົ ມາເຮດັ ນາ,ສາໍ້ ງໂຄງການ ແລະ ຄຸ່ ອຍນາໄປເຖງິ ການຢດຕກິ ານຖາງປຸ່ າເຮດັ ໄຮຸ່ ເທຸ່ ອລະກາໍ້ ວ. - ສາຫຼວດ ແລະ ວາງແຜນໃນການນາໃຊ,ໍ້ ວາງແຜນການຂດຄນົໍ້ ປຸ່ າໄມ,ໍ້ ວາງມາດຕະການ ໃນການຂດຄນົ້ໍ ໄມ,ໍ້ ຂດຄນົ້ໍ ໄປຄຽງຄຸ່ ກູ ບັ ການປກູ ທດົ ແທນ, ການນາໃຊໄໍ້ ປຄຽງຄຸ່ ກູ ບັ ການ ປກົ ປກັ ຮກັ ສາ. - ແບຸ່ ງເຂດຄມ້ໍ ຄອງທາມະຊາດແກຸ່ ທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ແລະ ປະຊາຊນົ ເພຸ່ ອໃຫປໍ້ ະຊາຊນົ ໄດເ້ໍ ປນັ ເຈາົໍ້ ໃນການຄມ້ໍ ຄອງ ຢຸ່ າງແທຈໍ້ ງິ . - ຈາກດັ ການຂດຄນົ້ໍ ໄມແ້ໍ ບບຊະຊາຍ, ຕາໍ້ ນການລກັ ລອບຕດັ ໄມທໍ້ າລາຍປຸ່ າ. - ເພຸ່ ີມທະວໃີ ນການຂະຫຍາຍປຸ່ າສະຫງວນແຫຸ່ ງຊາດຂນຶໍ້ ຫຼາຍໆແຫຸ່ ງໃນທຸ່ ວົ ປະເທດ. - ຮຸ່ ວມມກບັ ອງົ ການຈດັ ຕງັໍ້ ສາກນົ ແລະ ປະເທດເພຸ່ ອນບາໍ້ ນ ເພຸ່ ອປົກປກັ ຮກັ ສາສະພາບ ແວດລອໍ້ ມທາງທາ ມະຊາດໃຫຄໍ້ ງົ ຢຸ່ ຍູ ນນານກບັ ປະເທດຊາດ ເຊຸ່ ນັ ໂຄງການຈດັ ສນັ ເນອໍ້ ທຸ່ ີ ປຸ່ າໄມ,້ໍ ສາຫວຼ ດປຸ່ າໄມ,ໍ້ ສາຫວຼ ດດນິ , ສາ ຫຼວດແຫຸ່ ຼງນາໍ້ ທາມະຊາດ, ສາຫວຼ ດຊບັ ພະຍາ ກອນໃຕດ້ໍ ນິ ແລະ ອຸ່ ນໆອກີ ຫາຼ ຍກດິ ຈະການ. ເຊຸ່ ອແນຸ່ ວຸ່ າດວ້ໍ ຍຈດິ ໃຈຂອງແຜນນະໂຍບາຍຂອງພກັ -ລດັ ແລະ ດວ້ໍ ຍຄວາມຮຸ່ ວມມຂອງ ປະຊາຊນົ ລາວທກ ຊນັ້ໍ ຄນົ ແລະ ທກຊນົ ເຜຸ່ າົ ນນັ້ໍ ຊບັ ພະຍາກອນອນັ ລາຄຸ່ າຂອງຊາດຈະໄດຮ້ໍ ບັ ການ ປົກປັກສາຮກັ ສາ ແລະ ຊມົ ໃຊຢ້ໍ ຸ່ າງຍາວນານ ແລະ ມປີ ະສດິ ທພິ າບສູງ, ຊຸ່ ວຍສາ້ໍ ງໃຫລໍ້ າວກາຍເປນັ ປະເທດທຸ່ ີຮຸ່ ງັ ມີ ເຂມັ້ໍ ແຂງໃນອະນາຄດົ . 3. ການປກົ ປກັ ຮກັ ສາສດັ ນາ້ໍ ແລະ ສດັ ປຸ່ າໃນລາວ. ສດັ ນາ້ໍ ທຸ່ ຢີ ຸ່ ໃູ ນປະເທດລາວເຮາົ ກຸ່ ຍງັ ມີຫຼວງຫາຼ ຍເຊຸ່ ນັ ກນັ , ມທີ ງັ ຈານວນທຸ່ ຢີ ຸ່ ຕູ າມລານາ້ໍ ຫຼ ລາເຊຕຸ່ າງໆ ປາກນິ ໄຄ ມີ: ປາເອນິ , ປາພອນ, ປາຫວຸ່ າ, ປານກົ ເຂາົ , ປາສະອ,ີ ປາເພຍ, ປາແກງ... ປາກນິ ຊນີໍ້ ແລະ ກນິ ໝາກໄມໍ້ ແລະ ໃບ ໄມເ້ໍ ປັນອາຫານມີຄ: ປາເກດັ ແລະ ປາໜງັ ເຊຸ່ ນັ : ປາຂຸ່ າ, ປາເລມີ , ປາເຄງີ , ປາຄາໍ້ ວ, ປາຊວາຍ, ປາໂດ, ປາສູດ, ປາປາກ, ປາຕອງ ແລະ ອຸ່ ນໆ. 106 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສັງຄົມສຶກສາ ຮູບ2 ປາຂາ ແລະ ປາສະຫວາຍ ເຖງິ ຢຸ່ າງໃດກຕາມ, ເຫນັ ວຸ່ າຈານວນສດັ ປຸ່ າຫຼາຍຊະນດິ ໄດຫໍ້ ຼດໜໍອ້ ຍຖອຍລງົ ເຖງິ ຂນັໍ້ ຈະສນູ ພນັ ແລວໍ້ ເຊຸ່ ັນ: ງວົ ບາ, ເສອ, ຊາ້ໍ ງ, ໝີ, ນກົ , ເສາົ ຫາຼ , ປາບກຶ , ປາຂຸ່ າ... ຈຸ່ ງຶ ຕອ້ໍ ງໄດອ້ໍ ະນລກັ ໄວ້ໍ ສາເຫດທຸ່ ີພາໃຫປ້ໍ ະຊາກອນສດັ ຫຼດ ລງົ ກຍອ້ໍ ນທຸ່ ຢີ ຸ່ ອູ າໄສຂອງມນັ ຖກທາລາຍ, ຍອ້ໍ ນລຸ່ າເປັນອາຫານ ແລະ ເປນັ ສນິ ຄາໍ້ ທງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕຸ່ າງປະເທດ. ປະເທດລາວເປັນປະເທດໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ີມີຄວາມອດມົ ສມົ ບູນໄປດວໍ້ ຍສດັ ປຸ່ ານາໆຊະນດິ ເຊຸ່ ງິ ປະກອບດວໍ້ ຍສດັ ລຽໍ້ ງ ລກູ ດວ້ໍ ຍສດັ ລຽ້ໍ ງລກູ ດວ້ໍ ຍນາ້ໍ ນມົ , ສດັ ເລອຄານ, ສດັ ເຄຸ່ ງີ ບກົ ເຄງີ ນາໍ້ , ສດັ ນາໍ້ , ນກົ ... ປັດຈບນັ ຄວາມອດມົ ສມົ ບູນ ໄດຫໍ້ ດຼ ນອໍ້ ຍຖອຍລງົ , ບາງຊະນດິ ສດັ ກໄດສໍ້ ູນພນັ ໄປແລວໍ້ ແຕຸ່ ກຍງັ ມີສດັ ທຸ່ ສີ າຄນັ ໃນໂລກທຸ່ ຍີ ງັ ພົບເຫນັ ໃນປະເທດ ລາວເຮາົ ເຊຸ່ ນັ : ກວາງ, ເສາົ ຫຼາ, ຟານເຂາົ ໃຫຍຸ່ , ໂອງ, ມຸ່ ງັ , ງວົ ບາ, ເສອດາວ, ເສອລາຍເມກ, ນກົ ເປັດປີກຂາວ, ແຂ,້ໍ ຊາ້ໍ ງ, ປາຫາງແດງ, ນກົ ວຸ່ ວູ ຸ່ າວ ແລະ ອຸ່ ນໆ. 107 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວນັ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄົມສກຶ ສາ ຮບູ 3 ສດັ ໄກຈໍ້ ະສູນພນັ ຜຸ່ ານການສາຫຼວດນບັ ແຕຸ່ ປີ 1988 ມາຮອດປັດຈບນັ ນ,ີ້ໍ ຈາກວຽງຈນັ ໄປຮອດພາກໃຕໄໍ້ ດພ້ໍ ບົ ປະຊາກອນນກົ ປະມານ 650 ຊະນດິ ແລະ ສດັ ລຽ້ໍ ງລກູ ດວໍ້ ຍນາໍ້ ນມົ ປະມານ 210 ຊະນດິ . 4. ຄນປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງນາ້ໍ . ນາໍ້ ເປັນຊບັ ພະຍາກອນທາມະຊາດປະເພດໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ມີ ີຄວາມສາຄນັ ຢຸ່ າງຍຸ່ ງິ ຕຸ່ ຄນົ ກບັ ສດັ ແລະ ພດຶ , ນາ້ໍ ມີ ຄວາມຈາເປັນຕຸ່ ວຽກງານກະສກິ າ, ອດສາຫະກາເຊຸ່ ງິ ມີຄວາມສາຄນັ ຢຸ່ າງໃຫຸ່ ຍຫວຼ ງໃນການພດັ ທະນາເສດຖະເ ກດ ສງັ ຄມົ ຂອງປະເທດ, ຄນປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງແມຸ່ ນາ້ໍ ຄ: - ນາ້ໍ ເປນັ ສຸ່ ງິ ຈາເປນັ ທຸ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ໃຊສໍ້ າລບັ ການດຸ່ ມ, ປງແຕຸ່ ງອາຫານ, ຊາລະສະສາງລາໍ້ ງສວຸ່ ຍຮຸ່ າງກາຍ ແລະ ອຸ່ ນໆ - ນາ້ໍ ມຄີ ວາມຈາເປນັ ສາລບັ ການປູກຝັງ-ລຽໍ້ ງສດັ , ເປນັ ບຸ່ ອນຢຸ່ ອູ າໄສຂອງປາ ແລະ ສດັ ນາໍ້ ອຸ່ ນໆທຸ່ ີຄນົ ເຮາົ ນາມາໃຊ້ໍ ເປນັ ອາຫານໃນແຕຸ່ ລະວນັ - ໃນດາໍ້ ນອດສາຫະກາ ໄດນໍ້ າໃຊເໍ້ ຂາົ້ໍ ໃນຂະບວນການຜະລດິ ໃຊລ້ໍ າໍ້ ງເຄຸ່ ອງຈກັ , ໃຊລ້ໍ ະບາຍຄວາມຮອ້ໍ ນ - ນາ້ໍ ເປນັ ແຫຸ່ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟໍ້ານາໍ້ ຕກົ ເພຸ່ ອຜະລດິ ກະແສໄຟຟໍ້າ - ແມຸ່ ນາ້ໍ ລາເຊໃຊເ້ໍ ປັນເສນັ້ໍ ທາງຄມົ ມະນາຄມົ ຂນົ ສຸ່ ງົ ທາງນາ້ໍ ທຸ່ ສີ າຄນັ - ທວິ ທດັ ທາມະຊາດລຸ່ ອງແມຸ່ ນາ້ໍ ເປັນແຫຸ່ ງທຸ່ ອງທຸ່ ຽວຂອງມະນດ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນນາໍ້ ຕກົ ຕາດ ແລະ ອຸ່ ນໆ ຈາກບນັ ຫາຕຸ່ າງໆ ທຸ່ ີສະເໜມີ າຂາໍ້ ງເທງິ ຈຸ່ ງຶ ເຫນັ ໄດວໍ້ ຸ່ າ ນາ້ໍ ເປນັ ຊບັ ພະຍາກອນທາມະຊາດທຸ່ ມີ ີບດົ ບາດຄວາມ ສາຄນັ ແລະມຄີ ນປະໂຫຍດອນັ ມະຫາສານ, ເປນັ ທຸ່ າແຮງໃຫແ້ໍ ກຸ່ ການຂະຫຍາຍເສດຖະກດິ -ສງັ ຄມົ ຂອງປະເທດ ລາວເຮາົ , ປັດຈບນັ ຊບັ ພະຍາກອນນາ້ໍ ໄດຮໍ້ ບັ ການເອາົ ໃຈໃສຸ່ ຄນົ້ໍ ຄວາໍ້ , ສາຫຼວດເພຸ່ ອນາໃຊເ້ໍ ຂາົ້ໍ ໃນການກຸ່ ສາ້ໍ ງ ເສດຖະກດິ ໃຫມ້ໍ ປີ ະສດິ ທພິ າຍສູງ ແລະ ເພຸ່ ອຮບັ ປະກນັ ຄວາມດຸ່ ນດຸ່ ຽງໃນທາມະຊາດ. 5. ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ແລະ ສາຂາແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ. ກ. ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງເປນັ ແມຸ່ ນາ້ໍ ທຸ່ ີໃຫຸ່ ຍກວຸ່ າໝຸ່ ໃູ ນລາວ ແລະ ແຫມຼ ອນິ ດຈູ ນີ ເຊຸ່ ງິ ກາເນດີ ຈາກພູພຽງຕເີ ບດ(ປະເທດ ຈນີ ), ມີລວງຍາວທງັ ໝດົ 4.500 ກມ, ໄຫຼຜຸ່ ານ 6 ປະເທດຄ: ຈນີ , ມຽນມາ, ລາວ, ໄທ, ຫວຽດນາມ ແລະ ກາປູ ເຈຍ, ໃນນນັໍ້ ໄຫຼຜຸ່ ານລາວ ແລະ ຜຸ່ ານແຕຸ່ ເໜອເຖຸ່ ງິ ໃຕ,້ໍ ຢຸ່ ູບານປາກນາ້ໍ ລາ(ຊາຍແດນລາວ-ມຽນມນ-ຈີນ) ແລະໄຫຼ ອອກຈາກປະເທດລາວຢຸ່ ູບາ້ໍ ນເວນີ ຄາຍ(ຊາຍແດນລາວ-ກາປູເຈຍ) ເຊຸ່ ງິ ມີທດິ ໄຫຼແຕຸ່ ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອຫາຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕ(້ໍ ທດິ ເໜອ-ໃຕ)້ໍ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງມີເສນັໍ້ ທາງເດນີ ທຸ່ ີຍາວໄກ, ທງັ ເປນັ ສາຍນາ້ໍ ທຸ່ ີເຕາົ້ໍ ໂຮມເອາົ ນາ້ໍ ຈາກສາຂາຕຸ່ າງໆ. ສະເລຸ່ ຍບຸ່ ລມິ າດ ນາໍ້ ໄຫຼຕະຫຼອດປີລະຫວຸ່ າງ 100.000 ມ3 ແຕຸ່ ໃນນນັໍ້ ປະລມິ ານນາ້ໍ ຈະເຕາົ້ໍ ໂຮມໃນລະດຝູ ົນເຖງິ 70-74% ຂອງ 108 ວິທະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສັງຄົມສຶກສາ ປະລມິ ານນາໍ້ ຝົນທງັ ໝດົ , ບາງປີເກດີ ມີໄພນາ້ໍ ຖວໍ້ ມຢຸ່ າງຮາ້ໍ ຍແຮງ ຢຸ່ ູສອງຝຸ່ ັງຂອງແມຸ່ ນາໍ້ ໃນລະດນູ ສີ້ໍ ະດວກໃ ນການ ຄມົ ມະນາຄມົ ຂນົ ສຸ່ ງົ ທາງນາໍ້ ໄດດໍ້ ີ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງໄຫຼຜຸ່ ານຫາຼ ຍເຂດພູມສນັ້ໍ ຖານທຸ່ ີມລີ ກັ ສະນະແຕກຕຸ່ າງກນັ ພາໃຫມ້ໍ ີແກງ້ໍ , ມີຕາດຫຼາຍແລຸ່ ງທັງ ໄຫຼຄດົ ໂຄງໍ້ , ມີບຸ່ ອນແຄບ, ບຸ່ ອນເລກິ , ບຸ່ ອນກວາໍ້ ງ...ແຕຸ່ ຍຸ່ ານເມອງສງິ ຫາວຽງຈນັ ແມຸ່ ນາໍ້ ມີທອໍ້ ງນາໍ້ ແຄບ 100-300 ແມດັ . ມີບາງບຸ່ ອນກວາ້ໍ ງເຖຸ່ ງ 8000 ແມດັ . ລະດແູ ລງ້ໍ ນາໍ້ ໃນມຸ່ ນາໍ້ ຂອງບກົ ແຫງໍ້ ຫາຼ ຍ ທອ້ໍ ງນາໍ້ ມີແກງ້ໍ ມີຕາດ ເຮດັ ໃຫກໍ້ ານຄມົ ມະນາຄມົ ຂນົ ສຸ່ ງົ ບຸ່ ສະດວກ ປານໃດເປັນຕນົ້ໍ ແມຸ່ ນາໍ້ ຍຸ່ ານເໜອ ແລະ ຍຸ່ ານໃຕ້ໍ ເຊຸ່ ນັ ເຂດແກງໍ້ ຫຼວງ, ແກງໍ້ ກະເບາົ , ລະບບົ ແກງ້ໍ ເຂມັ ມະລາດ, ແກງ້ໍ ຫຜີຼ ີ ຫຼ ແກງ້ໍ ຄອນພະເພງັ ເປນັ ແກງໍ້ ທຸ່ ີໃຫຸ່ ຍກຸ່ ວາໝຸ່ ໃູ ນພາກພນ້ໍ ອາຊເີ ຊຸ່ ງິ ສງູ ເຖຸ່ ງິ 15 ມ, ກວາໍ້ ງ 18 ກມ ແລະ ຍາວ 20 ກມ. ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ມີຄວາມສາຄນັ ຢຸ່ າງໃຫຸ່ ຍຫວຼ ງ ໃນການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາກອນລາວທັງປະເທດ ໂດຍສະ ເພາະເປັນເສນັ້ໍ ທາງຄມົ ມະນາຄມົ ຕດິ ຕຸ່ ພວົ ພນັ ລະຫວຸ່ າງທອໍ້ ງຖຸ່ ນິ ຕຸ່ າງໆຢຸ່ ູລຽບຕາມແຄບຝຸ່ ັງແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງແຕຸ່ ເໜອເຖິງ ໃຕ,ໍ້ ມີຄວາມໝາຍສາຄນັ ທາງດາໍ້ ນການກະສກິ າ ປກູ ຝັງລຽ້ໍ ງສດັ , ອດສະຫະກາ, ການປະມງົ ແລະ ອຸ່ ນໆ ອກີ ຫາຼ ຍ ຢຸ່ າງ. ຂ. ບນັ ດາ ສາຂາຂອງແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ ປະເທດລາວມຕີ າໜຸ່ າງແມຸ່ ນາໍ້ ລາເຊໜາແໜ້ໍນ ແລະ ແຈກຢາຍສະໜຸ່ າສະເໜີຕາມແຕຸ່ ລະທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ສາ ຍນາ້ໍ ສຸ່ ວນຫຼາຍ ແມຸ່ ນນອນຢຸ່ ູໃນເຂດອຸ່ າງຂອງແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງລວມມີຫາຼ ຍສາຍ, ສຸ່ ວນໃຫຸ່ ຍແມຸ່ ນໄຫຼມາຈາກພາກເໜອ ແລະ ພາກຕາເວນັ ອອກຂອງປະເທດລາວຄ: - ນາ້ໍ ອ:ູ ມີຄວາມຍາວ 448 ກມ, ມີເນອໍ້ ທຸ່ ອີ ຸ່ າງ 25.800 ກມ ກາເນດີ ຈາກພູຍອດອເູ ມອງ ຍອດອູແຂວງຜງົໍ້ ສາລີ ແລວໍ້ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກອູ ແຂວງຫຼວງພະບາງ ເຊຸ່ ງິ ມີຄວາມສາຄນັ ນາໃຊເ້ໍ ຂາົ້ໍ ໃນການ ຄມົ ມະນາຄມົ ຕດິ ຕຸ່ ພວົ ພນັ ລະຫວຸ່ າງແຂວງຕຸ່ ແຂວງ ແລະ ລະຫວຸ່ າງແຂວງຕຸ່ ສູນກາງສາຍນາ້ໍ ນມີໍ້ ແີ ກງໍ້ ມີ ຕາດ ສາມາດສາ້ໍ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟ້ໍານາ້ໍ ຕກົ ໄດດ້ໍ .ີ - ນາໍ້ ງຸ່ມ: ເປນັ ສາຍນາໍ້ ຍາວ 354 ກມ, ມີເນອໍ້ ທຸ່ ອີ ຸ່ າງ 6.500 ກມ ເກດີ ຈາກຕນີ ພູບາ້ໍ ນໜອງເປດັ ແຂວງຊຽງຂວາງ ໄຫຼຜຸ່ ານທງົ ພຽງວຽງຈນັ ແລວ້ໍ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກງຸ່ມແຂວງກາແພງນະຄອນວຽງຈນັ . ນາໍ້ ງຸ່ມມີຄວາມ ສາຄນັ ຫາຼ ຍເພາະວຸ່ າ ແຕຸ່ ລະປີໄດນໍ້ າເອາົ ດນິ ສນັ ດອນມາທບັ ຖມົ ໄວຕໍ້ າມແຄມນາ້ໍ ເໝາະສມົ ແກຸ່ ການປກູ ພດຶ ໄ ລຍະ ສນັ້ໍ . ອກີ ດາໍ້ ນໜຸ່ ງຶ , ນາໍ້ ງຸ່ມຍງັ ມີແກງໍ້ ມຕີ າດຫຼາຍສາມາດສາໍ້ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟ້ໍານາ້ໍ ຕກົ ໄດຫ້ໍ າຼ ຍແຫຸ່ ງ, ໃນນນັໍ້ ສາ້ໍ ງແລວໍ້ ໜຸ່ ງຶ ແຫຸ່ ງມີພະລງັ ງານໄຟຟາໍ້ ເຖຸ່ ງິ 150 ເມກາວດັ (150mw). - ເຊບງັໍ້ ຫຽງ: ມີຄວາມຍາມ 338 ກມ. ເກີດຈາກພູດງົ ເຈນີ (ຫວຽດນາມ) ໄຫຼຜຸ່ ານທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດແລວ້ໍ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູບາໍ້ ນເປອຍຂາວແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ. ສາຍນາໍ້ ນໄີ້ໍ ດນໍ້ າຝຸ່ ນດນີ ສນັ ດອນທຸ່ ີອດມົ ສມົ ບູນມາ ທບັ ຖມົ ໄວຕ້ໍ າມທຸ່ ງົ ພຽງແຄມເຊເໝາະສມົ ແກຸ່ ການກະສກິ າປກູ ຝັງທງັ ນາໃຊເໍ້ ປັນເສນັ້ໍ ທາງຄມົ ມະນາຄມົ ສະ ດວກ ສະບາຍ ທງັ ສາມາດສາໍ້ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟ້າໍ ນາໍ້ ຕກົ ໄດຫ້ໍ າຼ ຍແຫຸ່ ງ. - ນາໍ້ ທາ: ສາຍນາໍ້ ນຍີ້ໍ າວ 325 ກມ. ເກີດຈາກສາຍພູບຸ່ ເຕນັ (ຊາຍແດນລາວ-ຈນີ )ໄຫຼຜຸ່ ານແຂວງຫຼວງນາ້ໍ ທາແລໍ້ ວປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກທາແຂວງບຸ່ ແກວໍ້ ສາໍ້ ງເປນັ ທຸ່ ງົ ພຽງເມອງສງິ . 109 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວນັ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສັງຄົມສກຶ ສາ - ເຊກອງ: ມີຄວາມຍາວ 320 ກມ ກາເນດີ ຈາກເຂດຕາເວນັ ຕກົ ຂອງສາຍພູຫຼວງໄຫຼຜຸ່ ານແຂວງສາລະວນັ , ເຊ ກອງ ແລະ ອດັ ຕະປ ແລວ້ໍ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູຊຽງແຕງ(ກາປູເຈຍ)ສາຍນາໍ້ ນີຍໍ້ ງັ ປະກອບດວ້ໍ ຍຫາຼ ຍສາ ຂາ ເຊຸ່ ງິ ນາເອາົ ດນິ ສນັ ດອນມາທັບຖມົ ໄວຕໍ້ າມແຄມນາ້ໍ ກາຍເປັນທຸ່ ງົ ພຽງເໝາະສມົ ແກຸ່ ການກະສກິ າຂອງເຂດພາກ ໃຕໄ້ໍ ດດ.ີ - ເຊບງັໍ້ ໄຟ: ນາໍ້ ເຊນຍີ້ໍ າວ 239 ກມ. ມີເນອ້ໍ ທຸ່ ີອຸ່ າງ 8.500 ກມ ກາເນດີ ຈາກເຂດສາຍພູພາກຕາເວນັ ຕກົ ຂອງ ເມອງບວົ ລະພາແຂວງຄາມຸ່ ວນ ແລວ້ໍ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູເມອງໜອງບກົ , ເປນັ ສາຍນາ້ໍ ທຸ່ ໄີ ຫຼຜຸ່ ານເຂດພູ ຫີນ ບູນກວາໍ້ ງກວຸ່ າໝຸ່ ໃູ ນບນັ ດາສາຂາຂອງແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງໃນລາວ. - ນາ້ໍ ແບຸ່ ງ: ສາຍນາໍ້ ນຍີໍ້ າວ 215 ກມ ກາເນດີ ຈາກພູບາໍ້ ນນາປາສູງ 900 ມ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຽງໃຕຂ້ໍ ອງເມອງ ໄຊ ແຂວງອດມົ ໄຊແລວ້ໍ ໄຫຼປອຸ່ ງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກແບຸ່ ງ, ສາຍນາໍ້ ມີແກງໍ້ ມີຕາດຫາຼ ຍ ສາມາດສາ້ໍ ງເຂຸ່ ອນ ໄຟຟໍ້ານາ້ໍ ຕກົ ແມຸ່ ນເໝາສມົ ທີສດ. - ເຊໂດນ: ມີຄວາມຍາວ 192 ກມ. ກາເນດີ ຈາກພູກະແຕຸ່ ທາງພາກຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອຂອງພູພຽງບລະເວນ, ໄຫຼອອ້ໍ ມພູພຽງຜຸ່ ານເມອງສາລະວນັ , ເມອງວາປີ ແລະ ເມອງຄງົ ເຊໂດນ ແລວ້ໍ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກເຊ , ສາຍນາໍ້ ນມີ້ໍ ຫີ ຼາຍສາຂາສາມາດນາເອາົ ດນິ ສນັ ດອນມາທບັ ຖມົ ທຸ່ ງົ ພຽງແຄມນາ້ໍ ທຸ່ ີອດມົ ສມົ ບູນແຕຸ່ ສາຍນາ້ໍ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ມແີ ກງໍ້ ມີຕາດຫຼາຍສາມາດສາ້ໍ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟໍາ້ ນາໍ້ ຕກົ ເຊລະບາມີຄວາມແຮງ 2.040 ກລວ. - ນາ້ໍ ຄານ: ມີຄວາມຍາວ 175 ກມ ມີເນອໍ້ ທຸ່ ີອຸ່ າງປະມານ 6.100 ກມກາເນດີ ຈາກຊາຍແດນລະຫວຸ່ າງແຂວງຊຽງ ຂວາງ, ຫວົ ພນັ ແລະ ຫວຼ ງພະບາງໄຫຼຜຸ່ ານເມອງຮຽໍ້ ມ, ເມອງຍ,ູ ໍ້ ເມອງຊຍງເງນິ ແລວ້ໍ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູ ເມອງຫຼວງພະບາງມີແກງໍ້ ມີຕາດຫຼາຍ ເໝາະແກຸ່ ການສາໍ້ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟ້ໍານາໍ້ ຕກົ ໄດດ້ໍ .ີ - ນາ້ໍ ເຊອງ: ນາ້ໍ ເຊອງຍາວ 150 ກມ ກາເນດີ ຈາກເຂດສາຍພູເລຍີ ແລວ້ໍ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງທຸ່ ີເມອງປາກເ ຊອງ ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ສາຍນາໍ້ ນມີ້ໍ ຫີ ຼາຍສາຂານອ້ໍ ຍສາໍ້ ລເປັນທຸ່ ງົ ພຽງອດມົ ສມົ ບູນກວຸ່ າໝຸ່ ໃູ ນແຂວງຫຼວງພະບາງ ເຊຸ່ ນັ ທຸ່ ງົ ພຽງປາກເຊອງ ແລະທຸ່ ງົ ພຽງປາກແຊງ ແລະ ສາມາດເປັນເສນັ້ໍ ທາງຄມົ ມະນາຄມົ ພວົ ພນັ ຕດິ ຕຸ່ ລະຫວຸ່ າງ ເມອງຕຸ່ ເມອງພາຍໃນແຂວງຫຼວງພະບາງອກີ . - ນາໍ້ ກະດງິ ແລະ ນາ້ໍ ເທີນ: ສາຍນາ້ໍ ນຍີ້ໍ າວ 180 ກມກາເນດີ ຈາກສາຍພູຫຼວງໄຫຜຼ ຸ່ ານແຂວງຄາມຸ່ ວນ, ແຂວງບຸ່ ລຄິ າ ໄຊແລວ້ໍ ໄຫປຼ ຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ ຢຸ່ ູເມອງປາກກະດງິ ແຂວງບລຄິ າໄຊ, ສາຍນາໍ້ ນປີ້ໍ ະກອບມຫີ ຼາຍສາຂາໄຫຼຜຸ່ າ ນພູ ຫນີ ບນູ ຂອງພູພຽງນາກາຍ ພອ້ໍ ມມີແກງໍ້ ມີຕາດຫຼາຍສາມາດສາ້ໍ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟ້າໍ ນາ້ໍ ຕກົ ໄດດໍ້ ີ ໂດຍສະເພາະເຂຸ່ ອນ ໄຟຟາ້ໍ ຂະໜາດໃຫຸ່ ຍ ເຊຸ່ ນັ ເຂຸຸ່່ ອນໄຟຟ້ໍານາໍ້ ເທີນ, ເຂຸ່ ອນໄຟຟ້ໍາໄຟຟໍ້າຫນີ ບູນ. - ນາ້ໍ ງຽບ: ຍາວ 140 ກມ ກາເນດີ ຈາກເຂດພູຊາວແຂວງຊຽງຂວາງ ແລວໍ້ ໄຫຼຜຸ່ ານເຂດພເິ ສດໄຊສມົ ບູນແລວ້ໍ ປຸ່ ອງ ໃສຸ່ ແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກຊນັ .ສາຍນາ້ໍ ນມີ້ໍ ແີ ກງໍ້ ມີຕາດຫຼາຍສາມາດສາ້ໍ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟໍ້ານາ້ໍ ຕກົ ໄດດ້ໍ .ີ - ນາໍ້ ຫນີ ບູນ: ນາ້ໍ ຫນີ ບນູ ມີຄວາມຍາວພຽງ 140 ກມ ເກດີ ຈາກພູຫີນບູນທາງພາກເໜອຂອງ ແຂວງຄາມຸ່ ວນ, ໄຫຼ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງຢຸ່ ູເມອງຫີນບນູ . - ນາ້ໍ ຊນັ : ນາ້ໍ ຊນັ ມຄີ ວາມຍາວແຕຸ່ 115 ກມ ເປັນສາຍນາ້ໍ ທຸ່ ີສາຄນັ ກວຸ່ າໝຸ່ ູ ຂອງສາຂາແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ ໃນລາວເຮາົ ເຊຸ່ ງິ ເກີດຈາກເຂດພູສາມສູມ ແລວ້ໍ ໄຫຼປຸ່ ອງແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງຢຸ່ ູເມອງປາກຊນັ , ນາໍ້ ຊນັ ແລະ ນາໍ້ ງຽບໄດເ້ໍ ປນັ ຂວົ ຕຸ່ ລະຫ ວຸ່ າງ ເມອງທຸ່ າໂທມເຂດພເິ ສດໄຊສມົ ບນູ ກບັ ເຂດທຸ່ ງົ ພຍງແມຸ່ ນາໍ້ ຂອງ ເຊຸ່ ງິ ປະກອບສາ້ໍ ງເປັນທຸ່ ງົ ພຽງທຸ່ ີອດມົ ສມົ ບູ ນດີ 110 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວິຊາ ສັງຄມົ ສຶກສາ ເຊຸ່ ນັ ທຸ່ ງົ ພຽງປາກຊນັ ແຂວງບລຄິ າໄຊ. ນອກຈາກແມຸ່ ນາໍ້ ລາເຊທຸ່ ີກຸ່ າວມາຂາ້ໍ ງເທງິ ນີໍ້ ແລວ້ໍ ຍງັ ມບີ ນັ ດາສາຍນາໍ້ ທຸ່ ີ ໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ອາວທະເລຂອງຫວຽດນາມ ເຊຸ່ ນັ ນາໍ້ ມາ້ໍ , ນາ້ໍ ຊາ ແລະ ນາໍ້ ເນນີ . ສາຍນາ້ໍ ເຫຸ່ າຼົ ນເີ້ໍ ປັນສາຍນາ້ໍ ນອໍ້ ຍສນັໍ້ ມີ ເນອໍ້ ທຸ່ ອີ ຸ່ າງກວາ້ໍ ງຍອ້ໍ ນປະກອບດວ້ໍ ຍຫາຼ ຍສາຂານອ້ໍ ຍແຕຸ່ ມີຄວາມໝາຍສາຄນັ ແກຸ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ ແຂວງຫວົ ພນັ ແລະ ແຂວງຊຽງຂວາງ. ພອ້ໍ ມກນັ ນນັ້ໍ ປະເທດລາວຍງັ ໄດຮໍ້ ບັ ຄວາມອດມົ ສມົ ບູນຈາກບນັ ດາໜອງ-ບງຶ ຕຸ່ າງໆທຸ່ ີສາຄນັ ຕາມທາມະ ຊາດຂອງມນັ ທງັ ມີຄວາມໝາຍຕຸ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ ລາວ ໂດຍສະເພາະບນັ ດາໜອງບງຶ ໄດເໍ້ ກບັ ຮກັ ສານາໍ້ ໃນລະດູຝົ ນເປັນບຸ່ ອນສະໜອຝນາໍ້ ໃນລະດແູ ລງ້ໍ ເພຸ່ ອທາການເຮດັ ສວນຄວົ , ຫາປາເພຸ່ ອລຽໍງ້ ຊີບປະຈາວນັ ໄດ້ໍ ຕະຫອຼ ດປີ ເຊຸ່ ນັ : ໜອງຫວຼ ງສະຫວນັ ນະເຂດ, ໜອງສະໜານແຂວງບລຄິ າໄຊ, ໜອງຢອນ, ໜອງຕຸ່ ງັ ແຂວງຊຽງ ຂວາງ, ໜອງຟໍາ້ ແຂວງອດັ ຕະປ...ນອກນນັ້ໍ ຍງັ ມບີ ງຶ ສາຄນັ ເຊຸ່ ນັ ບງຶ ກະພຽງເຂດນາໍ້ ເຊບງັໍ້ໄຟ, ບງຶ ພະໂພ, ບງຶ ຊາ້ໍ ງ, ບງຶ ຂຽດໂງງໍ້ ແຂວງອດັ ຕະປ, ບງຶ ທາດຫຼວງກາແພງນະຄອນວຽງຈນັ ...ນອກຈາກໜອງ-ບງຶ ນອກຈາກນີຍ້ໍ ງັ ມີນາໍ້ ໃ ຕດໍ້ ນິ ບຸ່ ນາໍ້ ຮອ້ໍ ນອກີ ເພຸ່ ອນາໃຊເໍ້ ຂາົ້ໍ ໃນຊີວດິ ການເປັນຢຸ່ ູຂອງປະຊາຊນົ ລາວ ທງັ ເປັນແຫຸ່ ງທ້ໍອງທຽຸ່ວ ແລະບາລງຮັກ ສາ ສຂະພາບເປນັ ຕນົໍ້ ແມຸ່ ນປົວພະຍາດໂລກຜວິ ໜງັ ເຊຸ່ ນັ ບຸ່ ນາ້ໍ ຮອ້ໍ ນຊຽງຂວາງ ແລະ ອຸ່ ນໆ. 6. ແມຸ່ ນາ້ໍ ໃນລາວທຸ່ ໄີ ຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ອຸ່ າວທະເລຂອງຫວຽດນາມ. ບນັ ດາສາຍນທຸ່ ີໄຫຼປຸ່ ອງໃສຸ່ ອຸ່ າວທະເລຂອງຫວຽດນາມມີນມາໍ້ , ນຊ້ໍ າ ແລະ ນາ້ໍ ເນນີ . ສາຍນເຫຸ່ ຼາົ ນເີ້ໍ ປັນສາ ຍນ ນອ້ໍ ຍ, ສນັ້ໍ , ປະກອບດວ້ໍ ຍຫຼາຍສາຂານອໍ້ ຍ, ມີຄວາມຫມາຍສາຄນັ ແກຸ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ ແຂວງ ຫວົ ພນັ ແລະ ແຂວງຊຽງຂວາງ. ນາ້ໍ ມາໍ້ ຍາວ 470 ກມ, ເກີດຈາກບາໍ້ ນພູມາໍ້ (ຫວຽດນາມ) ໄຫຼຜຸ່ ານເມອງຊຽງຄ ້ໍ (ແຂວງຫວົ ພນັ ) ໄຫຜຼ ຸ່ ານ ປະເທດຫວຽດນາມແລວ້ໍ ປຸ່ ອງໃສຸ່ ທະເລ. ນາ້ໍ ມາ້ໍ ໄຫຜຼ ຸ່ ານລາວມີຄວາມຍາວ 80 ກມ ແລວໍ້ ໄຫຼອອກສຸ່ ອູ ຸ່ າວທະເລຂອງ ຫວຽດນາມ, ສາຂາທຸ່ ສີ າຄນັ ຂອງນາໍ້ ມາໍ້ (ສຸ່ ວນທຸ່ ີຢຸ່ ູດນິ ລາວ) ມີນາ້ໍ ແອດຍາວ 100 ກມ. ນາ້ໍ ມາໍ້ ເຖງິ ວຸ່ າມີແກງໍ້ ມີຕາດ ຫາຼ ຍແຕຸ່ ກຍງັ ໄດນໍ້ າໃຊກ້ໍ ານເດນີ ເຮອທາການຫາ ກນິ ໄດສໍ້ ະດວກພສມົ ຄວນ. ນາ້ໍ ຊາຍາວ 200 ກມ, ເກີດຈາກສາຍພູຂອງເຂດເມອງຊາເຫນອ (ແຂວງຫວົ ພນັ ) ໄຫຜຼ ຸ່ ານ ເມອງຊາເຫນອ, ເມອງຊາໃຕ້ໍ ມຄີ ວາມຍາວປະມານ 100 ກມ (ສຸ່ ວນທຸ່ ໄີ ຫຜຼ ຸ່ ານດນິ ລາວ), ນາ້ໍ ຊາ ໄຫປຼ ຸ່ ອງໃສຸ່ ນາ້ໍ ມາໍ້ ຢຸ່ ຕູ ອນດນິ ຂອງ ປະເທດຫວຽດນາມ. ນາ້ໍ ຊາມຄີ ວາມສາຄນັ ໃນການຄມົ ມະນາຄມົ ຂອງປະຊາຊນົ ໃນແຂວງຫົວພນັ ທງັ ມຄີ ວາມ ສາມາດສາ້ໍ ງເຂຸ່ ອນໄຟຟໍາ້ ນາໍ້ ຕກົ ໄດ,ໍ້ ທງັ ນຍີ້ໍ ອ້ໍ ນມີແກງໍ້ ມີຕາດຫາຼ ຍ ແລະ ກະແສນກໄຫຼແຮງ. ນາ້ໍ ເນນີ ຍາວ 300 ກມ (ໄຫຜຼ ຸ່ ານລາວປະມານ 100 ກມ), ເກດີ ຈາກເຂດພູ ເລຍີ , ໄຫຜຼ ຸ່ ານ ເມອງຫວົ ເມອງ ແຂວງຫວົ ພນັ ) ແລະ ຜຸ່ ານແຂວງຊຽງຂວາງໄຫສຼ ຸ່ ອູ ຸ່ າວທະເລຂອງຫວຽດນາມ. ສາຂາທຸ່ ສີ າຄນັ ຂອງນາ້ໍ ເນນີ ມີນາໍ້ ມັດ ແລະ ນາໍ້ ໂມ,້ໍ ຍອໍ້ ນໄຫຜຼ ຸ່ ານເຂດພູມສນັ ຖານສງູ ດຸ່ ງັ ນນັ້ໍ ສອງຝຸ່ ັງ ນາ້ໍ ຈຸ່ ງຶ ສູງຊນັ ແລະ ເຂດຮາບພຽງຕາມແຄມນາ້ໍ ກມີ ຫນອໍ້ ຍ. 7. ການປົກປັກຮັກສາແຫຸ່ ຼງນາໍ້ . ນາໍ້ ເປນັ ຊບັ ພະຍາກອນປະເພດທຸ່ ສີ າຄນັ ຢຸ່ າງຍຸ່ ງິ ຕຸ່ ພຶດ, ສດັ ແລະ ຄນົ ເຮາົ , ນມຄີ ວາມຈາເປັນຕຸ່ ກບັ ການຜະລດິ ທາງດາໍ້ ນການກະສກິ າ ແລະ ອດສາຫະກາ ເຊຸ່ ງິ ມີຄວາມສາຄນັ ຍຸ່ ງິ ໃນການ ພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດເ ຮາົ . ປດັ ຈບນັ ຊບັ ພະຍາກອນນພວມໄດຮ້ໍ ບັ ການເອາົ ໃຈໃສຸ່ ຄນົໍ້ ຄວາໍ້ ສາຫຼວດ ເພຸ່ ອນາໃຊເ້ໍ ຂາົ້ໍ ໃນການກຸ່ ສາ້ໍ ງເສດຖະກດິ ໃຫໍ້ ມປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະ ຮບັ ປະກນັ ຄວາມດຸ່ ນດຸ່ ຽງໃນທາມະຊາດ. ຈາກການນາໃຊຊ້ໍ ບັ ພະຍາກອນນ ໄດເ້ໍ ຮດັ ໃຫເໍ້ ກດີ ມຫີ າຼ ຍປາກດົ ການທຸ່ ີເປັນຜນົ ເສຍຫາຍ ຕຸ່ ທາມະຊາດ ແລະ ຕຸ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາກອນ, ເປນັ ຕນົ້ໍ ຄ 111 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄົມສກຶ ສາ - ແຫຸ່ ງຼ ນຕາມທາມະຊາດ ໄດຖ້ໍ ກຄກຄາມຈາກການຜະລດິ ແລະ ການຊມົ ໃຊຂ້ໍ ອງປະຊາ ກອນ ເຊຸ່ ນັ ການດາ ເນນີ ທລະກດິ ການທຸ່ ອງທຸ່ ຽວ, ການຖຸ່ າຍເທຂອງເສດຈາກໂຮງຈກັ ໂຮງງານ, ສຸ່ ງິ ໂສໂຄກຈາກການດາລງົ ຊວີ ດິ ,ກດິ ຈະ ການການຂນົ ສຸ່ ງົ ທາງນາ້ໍ ... - ຈາກການທາລາຍປຸ່ າໄມເໍ້ ຮດັ ໃຫດໍ້ ນິ ຖກສຽດເຊາະ ແລະ ຖກຊະລາໍ້ ງຮນແຮງ, ແຫຸ່ ຼງນາໍ້ ລາທານເຫອດແຫງ້ໍ , ໄພນາໍ້ ຖວໍ້ ມເກດີ ຂນຶໍ້ ຢຸ່ າງກະທນັ ຫນັ (ໃນລະດຝູ ົນ).ສະພາບຄວາມເສຸ່ ອມເສຍຄວາມດຸ່ ນດຸ່ ຽງຂອງທາມະຊາດທຸ່ ີກຸ່ າວ ມານີ້ໍ ຈະຕອ້ໍ ງໄດຮໍ້ ບັ ການ ແກໄ້ໍ ຂ, ແຕຸ່ ຕອ້ໍ ງຜຸ່ ານໄລຍະເວລາອນັ ຍາວນານຈຸ່ ງຶ ແກໄໍ້ ຂໄດ້ໍ ເຊຸ່ ງິ ສຸ່ ງິ ນນັ້ໍ ມນັ ຂນຶໍ້ ກບັ ການກາ ນດົ ແນວ ທາງນະໂຍບາຍຂອງລດັ ຖະບານທຸ່ ີວາງອອກກຸ່ ຽວກບັ ກດົ ຫມາຍວຸ່ າດວໍ້ ຍນາໍ້ ແລະ ຊບັ ພະຍາກອນ ແຫຸ່ ຼງນາ້ໍ , ການຄມ້ໍ ຄອງການພດັ ທະນາແຫຸ່ ຼງນາ້ໍ ຄ: - ປົກປກັ ຮກັ ສາສຸ່ ງິ ແວດລອ້ໍ ມ, ປ້ອໍ ງກນັ ແລະ ກາຈດັ ນ ຸາເປອ້ໍ ນ, ສຸ່ ງິ ເສດເຫຼອ, ສານພດິ ແລະ ມນົ ລະພດິ ທາງອາກາດ. - ປກລະດມົ ປະຊາກອນໃນຂອບເຂດທຸ່ ວົ ປະເທດໃຫມໍ້ ີການປກູ ປຸ່ າໃນເຂດຍອດຫວ້ໍ ຍທຸ່ ີປຸ່ າໄມຖໍ້ ກທາລາຍ. - ການຜະລດິ ທລະກດິ ຕຸ່ າງໆຕອໍ້ ງໄດພ້ໍ ຈິ າລະນາ, ສກຶ ສາຜນົ ກະທບົ ຕຸ່ ສຸ່ ງິ ແວດລອ້ໍ ມກຸ່ ອນທຸ່ ີ ຈະໄດຮ້ໍ ບັ ອະນ ຍາດດາເນນີ ກດິ ຈະການ, ທງັ ນກີ້ໍ ເພຸ່ ອປົກປັກຮກັ ສາຄນນະພາບທຸ່ ດີ ຂີ ອງສຸ່ ງິ .ແວດລອໍ້ ມໃນປະເທດເຮາົ ໄວໃ້ໍ ຫໍ້ຄງົ ນານ ຕະຫຼອດໄປ. ຄາຖາມ 1. ການນາໃຊໍ້ ແລະ ການປກົ ປກັ ຮກັ ສາບຸ່ ແຮຸ່ , ຊບັ ພະຍາກອນປຸ່ າໄມໃໍ້ ນລາວເປັນແນວໃດ? 2. ການປກົ ປກັ ຮກັ ສາສດັ ນາ້ໍ ແລະ ສດັ ປຸ່ າໃນລາວເປນັ ແນວໃດ? 3. ແມຸ່ ນາ້ໍ ຂອງ ແລະ ສາຂາແມຸ່ ນຂ້ໍ ອງເປນັ ແນວໃດ? 4. ການປົກປກັ ຮກັ ສາແຫຸ່ ຼງນາ້ໍ ເປັນແນວໃດ? ບົດທີ 12 ປະຊາກອນລາວ. 1. ໂຄງ້ໍ ສາໍ້ ງຂອງປະຊາກອນລາ ວ. 1.1. ໂຄງສາໍ້ ງທາງກາຍະພາບ ການການດົ ມາດຕະຖານທາງກາຍະພາບຂອງຄນົ ລາວໃນໄລຍະຫຼງັ ນີ້ໍ ບຸ່ ຄຸ່ ອຍມເີ ອກະສານ ກຸ່ າວເຖງິ ໃນສະໄຫມ ລາຊະອານາຈກັ ລາວ, ໄດມ້ໍ ປີ ມໍ້ ລດັ ຖະທາມະນນູ ສະບບັ ຫາຼ້ໍ ສດຂອງພະລາ ຊະອານາຈກັ ລາວໄດກ້ໍ ຸ່ າວໄວວ້ໍ ຸ່ າຄວາມສູງ ສະເລຸ່ ຍຂອງຜູຊ້ໍ າຍແມຸ່ ນ 160 ຊຕມ, ຄວາມສງູ ສະເລຸ່ ຍ ຂອງແມຸ່ ຍງິ ລາວແມຸ່ ນ 150 ຊຕມ. ຄນົ ລາວຮວມຢຸ່ ໃູ ນເຊອ້ໍ ຊາດມງົ ໂກໂລອດິ (ຜວິ ເຫອຼ ງ), ບາງເອ ກະສານກຸ່ າວວຸ່ າແມຸ່ ນເຊອ້ໍ ຊາດປະສມົ ລະຫວຸ່ າງມງົ ໂກໂລອດິ ກບັ ນໂີ ກ ຣໂລ ອດິ ໂອເຊອານ.ີ ລກັ ສະ ນະ ໃນດາໍ້ ນຮູບຮຸ່ າງຂອງຄນົ ລາວມີດຸ່ ງັ ນ:ີ້ໍ ຜີວເຫອຼ ງ, ຮູບຮຸ່ າງບຸ່ ໃຫຍຸ່ , ດງັ ທາມະດາ, ຜມົ ດ, ຜມົ ຊ,ີໍ້ ສຕີ າເຫຼອງອຸ່ ອນ. ຮູບຮຸ່ າງຂອງຄນົ ລາວທຸ່ ດີ າລງົ ຊີວດິ ຢຸ່ ໃູ ນພູມພີ າກຕຸ່ າງໆຂອງປະເທດເກອບວຸ່ າບຸ່ ແຕກຕຸ່ າງ ກນັ ເລຍີ , ສຸ່ ງິ ທຸ່ ແີ ຕກຕຸ່ າງກນັ ແດຸ່ ກມີພຽງແຕຸ່ ສຜີ ວິ , ຜູຢໍ້ ຸ່ ພູ າກເຫນອມີສຜີ ີວຂາວເຫອຼ ງຫາຼ ຍ ກວຸ່ າຜູຢ້ໍ ຸ່ ູພາກໃຕເໍ້ ຊຸ່ ງິ ມີສີ ຜີວດາຊາໍ້ ກວຸ່ າ. ເຖງິ ວຸ່ າມຮີ ບູ ຮຸ່ າງ, ສານຽງສຽງເວາົ້ໍ ຫຼ ສຜີ ວິ ແນວໃດກຕາມ, ຄນົ ລາວໄດດ້ໍ າລງົ ຊວີ ດິ ຢຸ່ ຮູ ຸ່ ວມກນັ ເທງິ ຜນແຜຸ່ ນດນິ ຕອນດຽວກນັ ນມີໍ້ າຕງັ້ໍ ແຕຸ່ ບຮູ ານນະການ, ຮຸ່ ວມກນັ ສາໍ້ ງສງັ ຄມົ ແລະ ລດັ ທຸ່ ເີ ປັນ ເອກະພາບກນັ , ມີຄວາມຮກັ ແພງ ສາມກັ ຄກີ ນັ ຢຸ່ ພູ າຍໃຕກ້ໍ ານນາພາຂອງບນັ ພະບລດລາວໃນເມອ ກຸ່ ອນກຄຢຸ່ ພູ າຍໃຕກ້ໍ ານນາພາຂອງພກັ -ລດັ ຖະ ບານ ໃນປດັ ຈບນັ , ມີຄວາມເປນັ ອດິ ສະຫະຼ ແລະ ມີ ຄວາມສະເຫມພີ າບກນັ . 112 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວນັ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ ແຂວງ ເນອ້ໍ ທີ (ກມ2) ພນົ ລະເມອງ ສຸ່ ວນຮອ້ໍ ຍ ຄວາມຫນາແຫນນໍ້ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ 3.920 698.318 12,4 178,1 ຜງົໍ້ ສາລີ 16.270 165.947 3.0 10.2 ຫວຼ ງນາທາ 9.325 145.310 2.6 15.6 ອດມົ ໄຊ 15.370 265.179 4.7 17.3 ບຸ່ ແກວ້ໍ 6.196 145.263 2.6 23.4 ຫຼວງພະບາງ 16.875 407.039 7.2 24.1 ຫວົ ພນັ 16.500 280.938 5.0 17.0 ໄຊຍະບລູ ີ 16.389 338.669 6.0 20.7 ຊຽງຂວາງ 15.880 229.596 4.1 14.5 ວຽງຈນັ 18.526 388.895 6.9 21.0 ບລຄິ າໄຊ 14.863 225.301 4.0 15.2 ຄາມຸ່ ວນ 16.315 337.390 6.0 20.7 ສະຫວນັ ນະເຂດ 21.774 825.902 14.7 37.9 ສາລະວນັ 10.691 324.327 5.8 30.3 ເຊກອງ 7.665 84.995 1.5 9.0 ຈາປາສກັ 15.415 607.370 10.8 39.4 ອດັ ຕະປ 10.320 112.120 2.0 10.9 ໄຊສມົ ບູນ 4.506 39.423 0.7 8.7 ລວມ 236,800 5,621,982 100 23.7 ຕາລາງ1 ຈານວນພນົ ລະເມອງລາວ ແລະ ຄວາມຫນາແຫນນໍ້ ສະເລຸ່ ຍແບຸ່ ງຕາມແຂວງ (ຈາກການສາຫຼວດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005). ຕາມຜນົ ຂອງການສາຫວຼ ດພນົ ລະເມອງ ແລະ ທຸ່ ຢີ ຸ່ ອູ າໄສເມອປີ 2005, ແຂວງທຸ່ ີມີປະຊາ ກອນຫາຼ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ ໄດໍ້ ແກຸ່ ແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ (825.902 ຄນົ ), ຮອງລງົ ມາແມຸ່ ນນະຄອນຫຼວງ ວຽງຈນັ (698.318 ຄນົ ), ຈາປາສກັ (607.370 ຄນົ ) ແລະ ຫຼວງພະບາງ (407.039 ຄນົ ). ແຕຸ່ ໃນ ດາ້ໍ ນການແຈກຢາຍນນັ້ໍ , ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ມີ ອດັ ຕາຄວາມຫນາແຫນນໍ້ ສະເລຸ່ ຍສູງກວຸ່ າຫມຸ່ ຫູ ມດົ ຄ ມເີ ຖງິ 178,1 ຄນົ /ກມ2ຂະນະທີແຂວງຈາປາສກັ ມຢີ ຸ່ ູ 39,4 ຄນົ /ກມ2, ສະຫວນັ ນະເຂດມີ 37,9 ຄນົ /ກມ2, ສາລະວນັ ມີ 30,3 ຄນົ /ກມ2 ແລະ ຫວຼ ງພະບາງມີ 24,1 ຄນົ /ກມ2. ສຸ່ ວນວຸ່ າແຂວງອຸ່ ນໆ ນນັໍ້ ມຄີ ນົ ແຈກຢາຍຢຸ່ ູພຽງແຕຸ່ ປະມານ 9-23 ຄນົ /ກມ2 ເຊຸ່ ງິ ໃນນນັ້ໍ ຫນອໍ້ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ ູໄດແ້ໍ ກຸ່ ແວງບລຄິ າໄ ຊ, ຊຽງຂວາງ, ອດັ ຕະປ, ຜງົໍ້ ສາລ,ີ ເຊກອງ ແລະ ເຂດພເິ ສດໄຊສມົ ບນູ . 113 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສຶກສາ ແຜນທຸ່ ີ 1 ແຜນທຸ່ ີສະແດງຂະໜາດຂອງຜົນລະເມອງລາ ວແບຸ່ ງຕາມແຂວງ ( ຈາກການສາຫຼວດພນົ ລະເ ມອງເມຸ່ ອປີ 2005) 1.2. ໂຄງສາ້ໍ ງທາງດາໍ້ ນອາຍ ແລະ ເພດ ກ. ໂຄງສາໍ້ ງທາງດາໍ້ ນອາຍ. ຕາມຂມ້ໍ ນູ ສະຖຕິ ຈິ າກການສາຫຼວດພົນລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005 ນນັໍ້ ໄດໃໍ້ ຫຮໍ້ ູວ້ໍ ຸ່ າຈານວນປະຊາກອນໃ ນໄວ ອາຍ 0-14 ປີມີຢຸ່ ູ 39,4%, ໄວອາຍແຕຸ່ 15-59 ປີມີ 54,8% ແລະ ໄວອາຍແຕຸ່ 60 ປີຂນຶໍ້ ໄປມີປະມານ 5,8%. ການທຸ່ ີປະເທດລາວມຄີ ນົ ສາອາຍກວມອດັ ຕາສຸ່ ວນນອໍ້ ຍຄແນວນນັໍ້ ສະແດງໃຫເ້ໍ ຫນັ ວຸ່ າປະຊາກອນທຸ່ ມີ ີອາ ຍຍນ ມຈີ ານວນຫນອ້ໍ ຍ ກຄຄນົ ລາວມອີ າຍບຸ່ ຍນປານໃດນນັໍ້ ເອງໂດຍອງີ ຕາມໂຄງສາ້ໍ ງດາ້ໍ ນອາຍຄດຸ່ ງັ ກຸ່ າວມານນັ້ໍ , ທາດ ອາຍຂອງພນົ ລະເມດາລາວຈມລີ ກັ ສະນະສວຍ້ໍ ເປັນປາຍແຫຼມຂນຶໍ້ ເຊຸ່ ງິ ລກັ ສະນະຄດຸ່ ງັ ກຸ່ າວບຸ່ ງົ ບອກໃຫຮ້ໍ ູ ວ້ໍ ຸ່ າມັນ ແມຸ່ ນໂຄງສາໍ້ ງດາ້ໍ ນອາຍຂອງ ພນົ ລະເມອງໃນປະເທດທຸ່ ີມປີ ະຊາກອນຫນຸ່ ມກຄຢຸ່ ູໃນບນັ ດາປະເທດກາລງັ ພັດທະ ນາ ທງັ ຫາຼ ຍ ໝວດອາຍ ຍງິ ຊາຍ ລວມ ສຸ່ ວນຮອ້ໍ ຍ 114 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພັງ

ວິຊາ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ ອາຍ(ປີ) ຍງິ ຊາຍ ລວມ ອດັ ຕາສຸ່ ວນ ເພດ 00-04 349.356 351.559 700.915 12,4 12,6 12,5 100,6 05-09 370.071 379.137 749.208 13,1 13,5 13,3 102,4 10-14 375.371 391.785 767.156 13,3 14,0 13,6 104,4 15-19 323.540 323.729 647.269 11,5 11,6 11,5 100,1 20-24 261.317 253.926 515.297 9,3 9,1 9,2 97,2 96,8 25-29 218.330 211.279 429.609 7,7 7,5 7,6 96,2 99,4 30-34 183.480 176.515 359.995 6,5 6,3 6,4 99,1 100,5 35-39 165.362 164.415 329.777 5,9 5,9 5,9 95,1 40-44 133.532 132.335 256.867 4,7 4,7 4,7 45-49 113.298 113.869 227.167 4,0 4,1 4,0 50-54 91.210 86.770 177.980 3,2 3,1 3,2 55-59 65.640 62.691 128.331 2,3 2,2 2,3 95,5 60-64 55.008 50.006 105.014 1,9 1,8 1,9 90,9 65-69 41.251 38.289 79.540 1,5 1,4 1,4 92,8 31.927 27.652 59.579 1,1 1,0 1,1 86,6 70-74 42.195 36.423 78.618 1,5 1,3 1,4 86,6 75+ 489 171 660 0,0 0,0 0,0 35,0 ບຸ່ ບອກ ລວມ 2.821.431 2.800.551 5.621.982 100 100 100 99.3 ຕາລາງ2 ອດັ ຕາສຸ່ ວນຂອງພນົ ລະເມອງລາວແບຸ່ ງຕາມເພດ ແລະ ໝວດອາຍ. (ຈາກການສາຫຼວດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005). ຂ.ໂຄງສາ້ໍ ງທາງດາ້ໍ ນເພດ. ຢຸ່ ູໃນຈານວນປະຊາກອນ 5.621.982 ຄນົ ເມຸ່ ອປີ 2005 ນນັ້ໍ , ມີເພດຍງິ 2.621.431 ຄນົ ເທຸ່ ົາກບັ 50,19% ແລະ ເພດຊາຍມີຈານວນ 2.800.551 ຄນົ ເທຸ່ າົ ກບັ 49,81% ຈາກຕວົ ເລກນ,ີ້ໍ ເຫນັ ໄດວໍ້ ຸ່ າຈານວນເພດ ຍງິ ມຫີ າຼ ຍກວຸ່ າເພດຊາຍ. ໂຄງປະກອບດາ້ໍ ນເພດຂອງປະຊາກອນລາວມີ ລກັ ສະນະຄາ້ໍ ຍຄກນັ ກບັ ໂຄງປະກອບດາໍ້ ນ ເພດຂອງປະຊາກອນຢຸ່ ູໃນຂງົ ເຂດອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຽງ ໃຕເໍ້ ຊຸ່ ງິ ເພດຍງິ ກວມອດັ ຕາສຸ່ ວນຫຼາຍກວຸ່ າເພດຊາຍ. ຢຸ່ ໃູ ນອງົ ປະກອບດາ້ໍ ນເພດຂອງປະຊາກອນລາວ, ອດັ ຕາສຸ່ ວນຂອງເພດຍງິ ລຸ່ ນອດັ ຕາສຸ່ ວນ ເພດຊາຍ 1%. ເມຸ່ ອວໄິ ຈດາ້ໍ ນເພດ ໃນແຕຸ່ ລະສຸ່ ອາຍແລວ້ໍ , ຈຸ່ ງຶ ເຫນັ ໄດວໍ້ ຸ່ າຢຸ່ ູໃນສຸ່ າອາຍແຕຸ່ 60 ປີ ຂນຶໍ້ ໄປເພດຍງິ ມີຈານວນຫາຼ ຍກວຸ່ າ ເພດຊາຍ ເຊຸ່ ງິ ມນັ ສອດຄຸ່ ອງກບັ ໂຄງປະກອບສາໍ້ ງດາໍ້ ນອາຍຂອງ ປະຊາກອນໃນໂລກເຊຸ່ ງິ ໂດຍທຸ່ ວົ ໄປແລວ້ໍ ເພດຍງິ ຈະ ມີອາຍຍນກວຸ່ າເພດຊາຍ, ເຫດຜນົ ທຸ່ ເີ ປນັ ແນວນນັໍ້ ກຍອໍ້ ນວຸ່ າໂດຍທາມະຊາດແມຸ່ ຍງິ ກມອີ າຍສງູ ກວຸ່ າຜູຊໍ້ າຍຢຸ່ ແູ ລວໍ້ , ຜູຊໍ້ າຍມີອດັ ຕາສຸ່ ຽງສງູ ໃນການອອກແຮງງານ, ຕຸ່ ກບັ ການຫນີຼໍ້ ກນິ ແລະ ຜູຊ້ໍ າຍເປັນຜູແໍ້ ບກຫາບວຽກງານໜກັ ໜຸ່ ວງ. ໃນຈານວນປະຊາກອນ 5.621.982 ຄນົ ເມອປີ 2005 ນນັໍ້ ມເີ ພດຍງິ 2.821.431 ຄນົ ເຊຸ່ ງິ ເທຸ່ າົ ກບັ 50, 19% ແລະ ເພດຊາຍມຈີ ານວນ 2.800.551 ຄນົ ເທຸ່ າົ ກບັ 49, 81% ຄດຸ່ ງັ ທຸ່ ໄີ ດກ້ໍ ຸ່ າວມາແລວ້ໍ . ຖາ້ໍ ທຽບໃສຸ່ ຈານວນ ຍງິ 100 ຄນົ ມເີ ພດຊາຍ 99,26 ຄນົ (ປີ 1985 ມີຊາຍ 96,1 ຄນົ , ປີ 2000 ມຊີ າຍ 97,7ຄນົ ), ແຕຸ່ ກມບີ າງ ແຂວງທຸ່ ມີ ີເພດຊາຍຫາຼ ຍກວຸ່ າເພດຍງິ ເຊຸ່ ນັ ແຂວງບລຄິ າໄຊ 102,44 ຄນົ ຍງິ 100 ຄນົ , ແຂວງວຽງຈນັ 103,15 ຄນົ , ເຂດພເິ ສດໄຊສມົ 110,98ຄນົ ... ສຸ່ ວນທຸ່ ເີ ຫອຼ ເກອບທງັ ຫມດົ ນນັ້ໍ ແມຸ່ ນມີເພດຊາຍຫນອ້ໍ ຍກວຸ່ າເພດຍງິ ແ ຕຸ່ ກ ບຸ່ ຕຸ່ າກວຸ່ າ 95/100. 115 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ ຖາໍ້ ສມົ ທຽບກນັ ແລວໍ້ ເຫນັ ໄດວໍ້ ຸ່ າປະຊາກອນໃນໄວເດກັ (ອາຍ 0-14 ປີ) ມີເພດຊາຍຫຼາຍກວຸ່ າເພດຍງິ , ແຕຸ່ ໃນໄວຫນຸ່ ມ ແລະ ໄວແຮງງານ (ອາຍ 15-59 ປີ) ຕະຫຼອດເຖງິ ໄວຊະລາ (ອາຍແຕຸ່ 60 ປີຂນຶໍ້ ໄປ) ເຫນັ ວຸ່ າແມຸ່ ຍງິ ມີ ອດັ ຕາສຸ່ ວນສູງກວຸ່ າຜູຊ້ໍ າຍ. ຈາກຕາລາງຄາດຄະເນພນົ ລະເມອງແບຸ່ ງຕາມຫມວດອາຍ ແລະ ເພດ (ປີ 2005) ສາມາດສາ້ໍ ງເປັນຮູບທາດ ອາຍຂອງປະຊາກອນດຸ່ ງັ ດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ ຮູບ 1 ທາດອາຍປະຊາກອນລາວປີ 2005 ຈາກຮູບທາດຫມວດອາຍຂາໍ້ ງເທິງນນັ້ໍ ສງັ ເກດເຫນັ ວຸ່ າ ທາດອາຍຂອງພນົ ລະເມອງລາວແມຸ່ ນ ມຕີ ນີ ກວາໍ້ ງ ແລະ ສວ້ໍ ຍຂນຶ້ໍ ໄປທາງປາຍເລອໍ້ ຍໆ ເຮດັ ໃຫປໍ້ າຍແຫມຼ . ຮບູ ທາດປີລະມດິ ທຸ່ ມີ ີພນໍ້ ກວາ້ໍ ງ ແລະ ມປີ າຍແຫມຼ ຄແນວນີໍ້ ສະແດງໃຫເ້ໍ ຫນັ ຢຸ່ າງຈະແຈງໍ້ ວຸ່ າປະຊາກອນລາວຈດັ ຢຸ່ ູໃນປະເພດຂອງປະຊາກອນຫນຸ່ ມ, ນນັ້ໍ ຫມາຍຄວາມວຸ່ າຄນົ ສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ມອີ າຍຫນຸ່ ມນນັໍ້ ເອງ. ຄ. ໂຄງສາ້ໍ ງດາ້ໍ ນອາຊບີ ໂດຍທຸ່ ວົ ໄປນນັ້ໍ , ກຸ່ ມຄນົ ທຸ່ ຢີ ຸ່ ໃູ ນໄວກາລງັ ແຮງງານ ຫຼ ຜູທໍ້ ຸ່ ຢີ ຸ່ ໃູ ນເກນອາຍເຮດັ ວຽກແມຸ່ ນ ຄນົ ຜູມ້ໍ ີອາຍແຕຸ່ 15 ຫາ 64 ປີ ເຊຸ່ ງິ ມກັ ຈະກວມເອາົ ອດັ ຕາສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຂອງພນົ ລະເມອງ. ກມຄນົ ເຫຸ່ າຼົ ນປີໍ້ ະກອບໄປດວໍ້ ຍຜູອ້ໍ ອກແຮງງານ ຜະລດິ ທາງກາຍ (ດວ້ໍ ຍມ,) ຜູອ້ໍ ອກແຮງງານຜະລດິ ທາງມນັ ສະຫມອງ, ຜູອ້ໍ ອກແຮງງານຜະລດິ ໂດຍທາງອອໍ້ ມ ແລະ ຜູທ້ໍ ຸ່ ີບຸ່ ຖກຈດັ ເຂາຢຸ່ ູໃນໂຄງສາໍ້ ງດາ້ໍ ນອາຊບີ ຂອງປະຊາກອນ. ຢຸ່ ູ ສ.ປ.ປ ລາວ, ພນົ ລະເມອງທຸ່ ີເຮດັ ວຽກ ຫຼ ເປັນກາລງັ ແຮງງານແມຸ່ ນນບັ ເອາົ ກຸ່ ມຄນົ ທຸ່ ີມີ ແຕຸ່ 10 ປີຂນຶໍ້ ໄປ ເຊຸ່ ງິ ປະກອບດວໍ້ ຍຜູເ້ໍ ຮດັ ວຽກເສດຖະກດິ ແລະ ຜູບ້ໍ ຸ່ ເຮດັ ວຽກເສດຖະກດິ . 116 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວນັ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສັງຄົມສຶກສາ ຮບູ 2 ການແຈກຢາຍຂອງພນົ ລະເມອງແບຸ່ ງຕາມກດິ ຈະກາຕນົ້ໍ ຕ (ຈາກການສາຫຼວດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005) ພນົ ລະເມອງທຸ່ ເີ ຮດັ ວຽກເສດຖະກິດແບຸ່ ງອອກເປັນ 2 ກຸ່ ມ ຄ ຜູມ້ໍ ີວຽກເຮດັ ງານທາ ແລະ ຜູວ້ໍ ຸ່ າງງານ. ຜູມ້ໍ ີ ວຽກເຮດັ ງານທາສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຍງັ ແມຸ່ ນຜູທ້ໍ ຸ່ ີເຮດັ ວຽກໃຫໍຕ້ ນົ ເອງເຊຸ່ ງິ ຕນົ້ໍ ຕແມຸ່ ນວຽກກະສກິ າ ແລະ ວຽກຄອບຄວົ ໂດຍ ບໄຸ່ ດຮໍ້ ບັ ຄຸ່ າຈາ້ໍ ງ. ກາລງັ ແຮງງານທຸ່ ມີ ວີ ຽກເຮດັ ງານທາດຸ່ ງັ ກຸ່ າວແບຸ່ ງ ອອກເປນັ ກຸ່ ມຕຸ່ າງໆ ເຊຸ່ ງິ ລາຍລະອຽດໄດສໍ້ ະແດງ ຢຸ່ ູໃນຕາລາງຕໄຸ່ ປນ.ີໍ້ ລະຫດັ ປະເພດຜູອ້ໍ ອກແຮງງານ ຜູເ້ໍ ຮດັ ວຽກ ຍງິ (%) ຍງິ (%) 69 ຜູອ້ໍ ອກແຮງງານໃຫລໍ້ ດັ 168 388 31 67 60 ຜູອ້ໍ ອກແຮງງານໃຫລໍ້ ດັ ວສິ າຫະກດິ 11 446 33 73 69 ຜູອໍ້ ອກແຮງງານໃຫລ້ໍ ດັ -ເອກະຊນົ 121 786 40 68 29 ຜູອ້ໍ ອກແຮງງານໃຫເ້ໍ ອກະຊນົ 19 486 27 50 ຜູໃ້ໍ ຊແໍ້ ຮງງານ (ນາຍຈາ້ໍ ງ) 7 210 31 ຜູເ້ໍ ຮດັ ວຽກໃຫຕໍ້ ນົ ເອງ 1 149 906 32 71 ຜູເ້ໍ ຮດັ ວຽກໃຫຄໍ້ ອບຄວົ ບຸ່ໄດຮໍ້ ບັ ຄຸ່ າຈາ້ໍ ງ 1 260 670 ລວມຜູເ້ໍ ຮດັ ວຽກ. 2 738 892 50 ຕາລາງ 3 ກຸ່ ມຄນົ ຜູອ້ໍ ອກແຮງງານປະເພດຕຸ່ າງໆ ຢຸ່ ໃູ ນ ສປປ ລາວ. ຢຸ່ ູ ສ.ປ.ປ ລາວ, ໃນຈານວນຜູອ້ໍ ອກແຮງງານທງັ ຫມດົ ນນັໍ້ ຜູຜໍ້ ະຫດຼິ ໂດຍກງົ ໄດກໍ້ ວມເອາົ ອດັ ຕາສວນຫາຼ ກວຸ່ າ ຫມຸ່ ູຊຸ່ ງຶ ຢຸ່ ູໃນນນັໍ້ ເດຸ່ ນັ ກວຸ່ າຫມຸ່ ແູ ມຸ່ ນຊາວກະສກິ ອນ. ນນັ້ໍ ກເນຸ່ ອງຈາກວຸ່ າວຽກກະສກີ າແມຸ່ ນຂະແຫນງການຕນົໍ້ ຕຂອງ ເສດຖະກດິ ໃນທຸ່ ວົ ປະເທດ,ຍກົ ເວນັໍ້ ແຕຸ່ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ເຊຸ່ ງິ ມີຜູເ້ໍ ຮດັ ວຽກທຸ່ ີບຸ່ ແມຸ່ ນກະສກິ າເຖງິ 64.% ຂອງ ພນົ ລະເມອງທຸ່ ີເຄຸ່ ອນໄຫວທາງເສດຖະກິດ. ຕາມສະຖຕິ ຂິ ອງປີ 2005, ໃນທຸ່ ວົ ປະເທດມຜີ ູເໍ້ ຮດັ ວຽກເສດຖະ ກິດ ເຖິງ 2.738,892 ຄນົ . (ຍງິ 1.375.450 ຄນົ ) ຢຸ່ ູໃນນເີໍ້ ປັນຊາວກະສກິ ອນ 78,6% (ເຮດັ ນາ 64,3%, ທາ ປະມງົ 0,1% ເຮດັ ນາ-ລຽໍ້ ງສດັ 0,2%, ປູກພດ-ລຽໍ້ ງສດັ 14,0%) ແລະ ຜູເໍ້ ຮດັ ວຽກທຸ່ ີບຸ່ ແມຸ່ ນກະສກິ າ 21,4%. ພາກສຸ່ ວນນລີ້ໍ ວມມີ ກາມະກອນ-ວສິ ະວະກອນ 3,8% ສຸ່ ວນເຫຼອນນັ້ໍ ແມຸ່ ນອດັ ຕາສຸ່ ວນຂອງຜູຜໍ້ ະລດິ ໂດຍທາງ 117 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ ອອ້ໍ ມ (ຜູ ້ບໍ ລຫິ ານ, ຜູ ໍ້ບລກິ ານ, ຜູ ຈໍ້ ລະຈອນແຈກຢາຍ, ສກຶ ສາ, ວດັ ທະນະທາ , ສາທາລະນະສກ...) ແລະ ພາກສຸ່ ວນທຸ່ ບີ ຸ່ ມີອາຊບີ ແນຸ່ ນອນ. ງ. ໂຄງສາໍ້ ງດາໍ້ ນຄອບຄວົ ຄອບຄວົ ແມຸ່ ນການຈດັ ຕງັໍ້ ຫຼ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍການປົກຄອງຂນັໍ້ ພນ້ໍ ຖານຂອງສງັ ຄມົ . ຢຸ່ ູໃນ ສ.ປ.ປ ລາວໂດຍທຸ່ ົວ ໄປຄວົ ເຮອນຫນຸ່ ງຶ ຈະປະກອບດວໍ້ ຍຄອບຄວົ ຫນຸ່ ງຶ , ແຕຸ່ ກມີບາງຄວົ ເຮອນທຸ່ ີມີ 2-3 ຄອບຄວົ ອາໄສຢຸ່ ດູ ວ້ໍ ຍກນັ . ເວາົ້ໍ ລວມ, ຄອບຄວົ ຂອງຄນົ ລາວເປັນຄອບຄວົ ຂະຫນາດໃຫຍຸ່ ຄໂດຍສະເລຸ່ ຍ ແລວ້ໍ ແຕຸ່ ລະຄອບຄວົ ມສີ ະມາຊກິ ແຕຸ່ 5-6 ຄນົ . ຕາມສະຖຕິ ຂິ ອງການສາຫຼວດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 1985 ໃນທຸ່ ວົ ປະເທດມີ 601.797 ຄອບຄວົ , ສະເລຸ່ ຍ 5,96 ຄນົ ຕຸ່ ຄອບຄວົ . ໃນປີ 1995 ຈານວນ ຄອບຄວົ ມີຢຸ່ ູທງັ ຫມົດ 752.102 ຄອບຄວົ , ສະເລຸ່ ຍ 6,09 ຄນົ ຕຸ່ ຄອບຄວົ . ຕວົ ເລກຂອງປີ 2003 ໃຫ້ໍ ຮູວ້ໍ ຸ່ າທຸ່ ົວປະເທດມຈີ ານວນ 914.452 ຄອບຄວົ , ສະເລຸ່ ຍ 6,09 ຄນົ ຕຸ່ ຄອບຄວົ . ມາເຖງິ ປີ 2005, ທຸ່ ວົ ປະເທດມີ 959.595 ຄອບຄວົ ເຊຸ່ ງິ ສະເລຸ່ ຍແລວ້ໍ ຄອບຄວົ ຫນຸ່ ງຶ ກມີສະມາ ຊກິ ລະຫວຸ່ າງ 5-6 ຄນົ ຄດຸ່ ງັ ໄດກ້ໍ ຸ່ າວມາແລວໍ້ . ຕາມສະຖຕິ ຂິ ອງປີ 2003, ແຂວງທຸ່ ມີ ີຈານວນພນົ ໃນຄອບຄວົ ຫາຼ ຍກວຸ່ າ ຫມຸ່ ູ ແມຸ່ ນແຂວງຫວົ ພນັ (6,83 ຄນົ ), ເຊກອງ (6,71 ຄນົ ), ເຂດພເິ ສດໄຊສມົ ບນູ (6,63 ຄນົ ). ໃນຄອບຄວົ ຫນຸ່ ງຶ ມກັ ຈະປະກອບດວໍ້ ຍຫຼາຍຮຸ່ ນຄນົ ທຸ່ ີອາໄສຢຸ່ ນູ າກນັ (ຈດພເິ ສດນແີ້ໍ ຕກຕຸ່ າງ ກບັ ຫາຼ ຍປະເທດ ທຸ່ ີຈະເລນີ ) ເຊຸ່ ນັ ມີເຫຼນັ , ຫຼານ, ລກູ , ພຸ່ , ແມຸ່ , ພຸ່ ຕາ, ແມຸ່ ນາຍ ຫຼ ປຸ່ ູ, ຍຸ່ າ... ມບີ າງ ຄອບຄວົ ຍງັ ປະກອບດວໍ້ ຍຫຼາຍຄຸ່ ູ ຜວົ ເມຍຢຸ່ ູນາກນັ (ບາງເຜຸ່ າົ ຊນົ ). ກຸ່ ຽວກບັ ການສາໍ້ ງຄອບຄວົ , ກດົ ຫມາຍໄດລ້ໍ ະບໄວວ້ໍ ຸ່ າທງັ ຍງິ ແລະ ຊາຍ ສາມາດແຕຸ່ ງງານ ໄດແໍ້ ຕຸ່ ອາຍ 18 ປີ ຂນຶ້ໍ ໄປ, ແຕຸ່ ເຂດຊນົ ນະບດົ ຂອງລາວຍງັ ມີການແຕຸ່ ງງ ານໄວ ຄແຕຸ່ ງແຕຸ່ ອາຍຕຸ່ ກວຸ່ າ 15 ປີ ກມີ, ຖາ້ໍ ສມົ ທຽບໃສຸ່ ປະເທດອຸ່ ນໃນໂລກ, ປະເທດລາວເປນັ ປະເທດຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ມີ ີອດັ ຕາການຢຸ່ າ ຮາໍ້ ງຫນອ້ໍ ຍ, ທງັ ນອີ້ໍ າດຈະມາຈາກປະເພນີ ແລະ ອດິ ທພິ ນົ ຂອງສາສະຫນາທຸ່ ີຄວບຄມຄວາມສານກຶ ,ຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ລາວກເປັນໄດ.້ໍ ຈ.ໂຄງສາໍ້ ງດາ້ໍ ນຊນົ ເຜຸ່ ົາ ປະຊາກອນລາວປະກອບດວໍ້ ຍຫາຼ ຍຊນົ ເຜຸ່ າົ ເຊຸ່ ງິ ມພີ າສາເວາົ້ໍ , ວາດດາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ຮດີ ຄອງປະເພນແີ ຕກ ຕຸ່ າງກນັ , ແຕຸ່ ປະຊາກອນທງັ ຫມດົ ແມຸ່ ນມສີ ດິ ສະເຫມພີ າບກນັ , ເປນັ ເຈາົໍ້ ຂອງດນິ ແດນຮຸ່ ວມກນັ ແລະ ເອາົ ໂຮມກນັ ຢຸ່ ໃູ ນວງົ ສາຄະນາຍາດແຫຸ່ ງຊາດລາວ, ຜຸ່ ານການສາຫຼວດປະຊາກອນມາແລວໍ້ ສາມຄງັໍ້ ສາມາດສະຫຼບໄດວ້ໍ ຸ່ າປະເທດ ລາວເປນັ ປະເທດຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ີມີຫາຼ ຍຊນົ ເຜຸ່ າົ ທຸ່ ອີ າໄສຢຸ່ ເູ ທງິ ແຜຸ່ ນດນິ ນີໍ້ ຮບູ ທ3ີ ສຸ່ ວນໜຸ່ ງຶ ຂອງເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆໃນລາວ ຖາ້ໍ ຈະແຍກອອກເປນັ ກຸ່ ມແລວໍ້ ຊນົ ເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆທຸ່ ຢີ ຸ່ ໃູ ນລາວແມຸ່ ນມີເຖງິ 49 ກຸ່ ມຊນົ ເຜຸ່ າົ , ໃນ ນນັ້ໍ ແຕຸ່ ລະກຸ່ ມຈະ ມເີ ຜຸ່ າົ ຍຸ່ ອຍຂອງຕນົ ອກີ ເຊຸ່ ງິ ລວມທງັ ຫມດົ ມີປະມານ 100 ກວຸ່ າເຜຸ່ າົ ຍຸ່ ອຍ. 118 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສັງຄົມສກຶ ສາ ຕວົ ຢຸ່ າງ: ກຸ່ ມຊນົ ເຜຸ່ າົ ໄຕກມແີ ຊງ ຫຼ ສາຂາຕຸ່ າງໆ ເຊຸ່ ນັ ໄຕດາ, ໄຕແດງ, ໄຕຂາວ, ໄຕເມີຍ້ໍ , ໄທແມນ, ໄຕ ແຖງ, ໄຕແອດ, ໄຕໂສມ... ກຸ່ ມຊນົ ເຜຸ່ າົ ຜໄູ ໍ້ ທກປະກອບດວ້ໍ ຍເຜຸ່ າົ ຜໄູ ໍ້ ທ, ໄທອຸ່ າງຄາ, ໄທກະຕະ, ໄທກະປຸ່ ອງ, ໄທ ສາມເກາົ້ໍ ... ກຸ່ ມຊນົ ເຜຸ່ າົ ກມຶ ມກມີເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆ ຄ ກາມ, ຂະມ, ກະສກັ , ກມຶ ມອູ, ກມຶ ມຍວນ, ກມຶ ມລ,ີ ກມຶ ມ ຄຣອງ , ກມຶ ມຣອກ, ກມຶ ມແຄວນ, ກມຶ ມແມ, ກມຶ ມເຈອງ, ກມັ ມອາ, ມກົ ປໂຣ, ມກົ ປຣາງ, ມກົ ຕາງຈາກ, ມກົ ກກົ , ມກົ ຕ, ກຣີ, ຍມບຣີ, ລາບຣີ, ຕອງເຫອຼ ງ... ແລະ ກຸ່ ມຊນົ ເຜຸ່ າົ ມງົໍ້ ກປະກອບດວ້ໍ ຍເຜຸ່ າົ ມງົໍ້ , ມງົ້ໍ ດາ, ມງົ້ໍ ຂຽວ, ມງົໍ້ ແດງ, ມງົ້ໍ ດ.ູ .ດຸ່ ງັ ນເີໍ້ ປນັ ຕນົໍ້ . ຖາໍ້ ຈດັ ຕາມຕະກນູ ພາສາເວາົ້ໍ ກສາມາດແບຸ່ ງອອກເປັນ 4 ຫມວດດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ - ໝວດເຜຸ່ າົ ທຸ່ ີໃຊພໍ້ າສາໃນຕະກູນພາສາລາວ-ໄຕ: ປະກອບດວໍ້ ຍຫາຼ ຍເຜຸ່ າົ ເຊຸ່ ນັ ພວນ, ລ, ລາວ, ຜໄູ ໍ້ ທ, ຍວນ , ແຊກ, ເມຸ່ ີຍ, ຢັງໍ້ , ໂຍຍ, ຍ...ເຊຸ່ ງິ ສຸ່ ວນຫຼາຍມກັ ຕງັ້ໍ ຖຸ່ ນິ ຖານຢຸ່ ເູ ຂດລອໍ້ ງນາ້ໍ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງໂດຍກວມອດັ ຕາ ສຸ່ ວນ ເຖງິ 64,86% ຂອງປະຊາກອນລາວທງັ ຫມດົ . - ບນັ ດາເຜຸ່ າົ ທຸ່ ີໃຊພ້ໍ າສາໃນຕະກນູ ພາສາມອນ-ຂະແມ: ລວມມີເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆ ເຊຸ່ ນັ ກາມ, ລະເມດ, ລະເວນ, ລະ ແວ, ມະກອງ, ສຸ່ ວຍ, ແຍະ, ຍະເຫີນ, ເມອງ, ຕມູ , ສະລາງ, ຕຣີ, ງວນ.... ເຊຸ່ ງິ ສຸ່ ວນຫາຼ ຍອາໄສຢຸ່ ທູ າງພາກໃຕຂໍ້ ອງ ປະເທດລາວ ແລະ ກວມອດັ ຕາສຸ່ ວນເງ 22,57% ຂອງປະຊາກອນລາວທງັ ຫມດົ . - ບນັ ດາເຜຸ່ າົ ທຸ່ ີໃຊພໍ້ າສາໃນຕະກູນພາສາມງົ້ໍ -ອວີ ມຽນ ລວມມເີ ຜຸ່ າົ ມງົໍ້ (ດາ, ຂາວ, ຂຽວ, ແດງ, ລາຍ...) ຢາ້ໍ ວ , ລາວຫວຍໍ້ , ລານແຕນ, ຢ້ໍາວຂາວ... ຫມວດເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆດຸ່ ງັ ກຸ່ າວນເີ້ໍ ປນັ ໝວດເຜຸ່ າົ ທຸ່ ີອາໄສໃນເຂດພູສງູ ທາງພາກເຫນອ ເປນັ ຕນົ້ໍ ຕ ໂດຍກວມເອາົ ອດັ ຕາສຸ່ ວນຂອງ ປະຊາກອນລາວເຖງິ 8,52%. - ບນັ ດາເຜຸ່ າົ ທຸ່ ີໃຊພໍ້ າສາໃນຕະກູນພາສາຈນີ -ຕເີ ບດ: ລວມມເີ ຂາົ ກ, ກຍ, ພູນອໍ້ ຍ, ສດີ າ, ມູເຊ,ີ ຫ.້ໍ .ບນັ ດາເຜຸ່ າົ ເຫຸ່ ຼາົ ນເີ້ໍ ຕາົໍ້ ໂຮມກນັ ຢຸ່ ູທາງພາກເຫນອ ແລະ ທາງພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງເຫນອຂອງປະເທດ ເຊຸ່ ນັ ຜງົ້ໍ ສາລ,ີ ຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ, ອດມົ ໄຊ, ບຸ່ ແກວ້ໍ ...ເຊຸ່ ງິ ກວມເອາົ ອດັ ຕາສຸ່ ວນຂອງປະຊາກອນພຽງແຕຸ່ 2,83%. ລະຫດັ ຊຸ່ ກຸ່ ມຊນົ ເຜຸ່ າົ ຕະກນພາສາ ຈານວນພນົ ລະເມອງ ສວຸ່ ນຮອໍ້ ຍ ແມຸ່ ຍງິ ຜູຊ້ໍ າຍ ລວມ 01 ລາວ ລາວ-ໄຕ 1.538.736 1.528.269 3.067.005 54.6 02 ໄຕ ລາວ-ໄຕ 106.997 108.257 215.254 3.8 ລາວ-ໄຕ 95.757 91.634 187.391 3.3 03 ຜໄູ ້ໍ ທ ລາວ-ໄຕ 61.954 61.100 123.054 2.2 04 ລ ໍ້ ລາວ-ໄຕ 14.949 14.493 29.442 0.5 ລາວ-ໄຕ 3.059 3.101 6.160 0.1 05 ຍວນ ລາວ-ໄຕ 1.934 1.799 3.733 0.1 06 ຢງັໍ້ ລາວ-ໄຕ 7.417 7.382 14.799 0.3 07 ແຊກ 08 ໄທເໜອ 09 ກມມ ມອນ-ຂະແມ 307.018 306.875 613.893 10.9 10 ໄປຣ ມອນ-ຂະແມ 11.079 10.843 21.922 0.4 11 ຊງິ ມູນ ມອນ-ຂະແມ 4.211 4.354 8.565 0.2 12 ຜອໍ້ ງ ມອນ-ຂະແມ 13.143 13.171 26.314 0.5 13 ແທຸ່ ນ ມອນ-ຂະແມ 266 248 514 0.0 14 ເອດີ ູ ມອນ-ຂະແມ 320 329 649 0.0 15 ບດິ ມອນ-ຂະແມ 950 1.014 1.964 0.0 16 ລະເມດ ມອນ-ຂະແມ 10.367 9.460 19.827 0.4 119 ວິທະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ 17 ສາມຕຸ່ າວ ມອນ-ຂະແມ 1.772 1.761 3.533 0.1 18 ກະຕາງ ມອນ-ຂະແມ 59.910 58.366 118.276 2.1 19 ມະກອງ ມອນ-ຂະແມ 60.019 57.823 117.842 2.1 20 ຕຣີ ມອນ-ຂະແມ 13.550 13.130 26.680 0.5 21 ຢຣ ມອນ-ຂະແມ 24.166 23.009 47.175 0.8 22 ຕຣຽງ ມອນ-ຂະແມ 14.778 14.356 29.134 0.5 23 ຕະໂອຍໍ້ ມອນ-ຂະແມ 16.021 16.156 32.177 0.6 24 ແຢະ ມອນ-ຂະແມ 5.296 5.274 10.570 0.2 25 ບເຣາົ ມອນ-ຂະແມ 11.638 11.134 22.772 0.4 26 ກະຕຸ່ ູ ມອນ-ຂະແມ 11.580 11.179 22.759 0.4 27 ຮາຮກັ ມອນ-ຂະແມ 10.831 10.449 21.280 0.4 28 ໂອຍ້ໍ ມອນ-ຂະແມ 11.375 11.083 22.458 0.4 29 ກຣຽງ ມອນ-ຂະແມ 6.504 6.375 12.879 0.2 30 ເຈງັ ມອນ-ຂະແມ 3.860 3.699 7.559 0.1 31 ສະດາງ ມອນ-ຂະແມ 417 467 938 0.0 32 ໂສຍ້ໍ (ສຸ່ ວຍ) ມອນ-ຂະແມ 22.042 20.792 42.834 0.8 0.1 33 ຍະເຫນີ ມອນ-ຂະແມ 3.355 3.430 6.783 0.0 0.3 34 ລະວີ ມອນ-ຂະແມ 585 608 1.193 35 ປະໂກະ ມອນ-ຂະແມ 8.508 8.242 16.750 36 ຂະແມ ມອນ-ຂະແມ 2.943 2.882 5.825 0.1 37 ຕມ້ໍ ມອນ-ຂະແມ 2.206 2.252 4.458 0.1 38 ງວນ ມອນ-ຂະແມ 383 339 722 0.0 39 ມອໍ້ ຍ ມອນ-ຂະແມ 257 277 534 0.0 40 ກຣີ ມອນ-ຂະແມ 246 249 495 0.0 41 ອາຄາ ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 45.135 45.563 90.698 1.6 42 ສງິ ສລິ ິ ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 18.893 18.554 37.447 0.7 43 ລາຫູ ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 7.619 7.619 15.238 0.3 1.422 1.517 2.939 0.1 44 ສລີ າ ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 421 427 848 0.0 45 ຮຸ່ າຢຸ່ ີ 855 836 1.691 0.0 ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 5.120 5.317 10.437 0.2 46 ໂລໂລ 224.257 227.689 451.946 8.0 47 ຫ ໍ້ ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 13.574 13.875 27.449 0.5 48 ມງົ້ໍ 6.114 6.418 12.532 0.2 ຕເີ ບດ-ມຽນມາ 27.568 27.075 54.643 1.0 49 ອວິ ມຽນ ມງົໍ້ -ອວີ ມຽນ 50 ອຸ່ ນໆ ມງົ້ໍ -ອວີ ມຽນ ອຸ່ ນໆ 51 ຕຸ່ າງດາ້ໍ ວ ຕຸ່ າງດາໍ້ ວ ລວມ 2.800.551 2.821.431 5.621.982 100 ຕາລາງ4 ພນົ ລະເມອງລາວ (ຈາກການສາຫຼວດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005) 120 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສຶກສາ ນອກຈາກຊາວລາວເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆ ແລວໍ້ , ກຍງັ ມີຊາວຕຸ່ າງດາໍ້ ວຈານວນຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ີມາອາໄສຸ່ ຢຸ່ ູປະເທດລາວ ເຊຸ່ ນັ ຫວຽດນາມ, ອນິ ເດຍ, ຈນີ .. ເຊຸ່ ງິ ເຂາົໍ້ ມາຢຸ່ ລູ າວນບັ ແຕຸ່ ທາໍ້ ຍສະຕະວດັ ທີ 19 ເປັນຕນົໍ້ ມາ. ບາງຈານວນກໄດເໍ້ ຂາົ້ໍ ມາ ເປນັ ວງົ ສາຄະນະຍາດຂອງຄນົ ລາວແລວ້ໍ ແຕຸ່ ມບີ າງຈານວນ ເປັນຊາວຕຸ່ າງດາໍ້ ວຢຸ່ ູດຸ່ ງັ ເດມີ . ຈາກການປະສມົ ປະສານ ກນັ ລະຫວຸ່ າງຫມວດເຜຸ່ າົ ຕຸ່ າງໆ ແລະ . ຕຸ່ າງດາໍ້ ວເຫຸ່ ຼາົ ນໄີໍ້ ດເໍ້ ຮດັ ໃຫໂ້ໍ ຄງປະກອບທາງສນັ ຊາດຢຸ່ ໃູ ນລາວເປັນຄດຸ່ ງັ ໃນ ຕາລາງລຸ່ ມນ.ີ້ໍ ສນັ ຊາດ ຈານວນພນົ ລະເມອງ ສຸ່ ວນຮອ້ໍ ຍ ຍງິ ຊາຍ ລວມ ລາວ 2.811.990 2.789.621 5.607.611 99,6 ກາປເູ ຈຍ 471 508 979 0,0 ຈນີ 780 1,045 1,825 0,0 ມຽນມາ 73 81 154 0,0 ໄທ 372 614 986 0,0 ຫວຽດນາມ 4,473 4,322 8,795 0,2 ປະເທດອຸ່ ນໃນອາຊີ 50 77 127 0,0 ປະເທດໃນເອຣີ ບົ 78 113 191 0,0 ປະເທດໃນອາຟະຣິ 9 10 19 0,0 ກາ 175 226 401 0,0 ອາເມຣກິ າ 88 16 0,0 ອດົ ສະຕາຣາລີ 42 42 84 0,0 ປະເທດອຸ່ ນໆ 2,910 3,884 6,794 0,1 ບຸ່ ບອກ ລວມ 2,821,431 2,800,551 5,621,982 100 ຕາລາງ5 ພນົ ລະເມອງຄນົ ຕຸ່ າງປະເທດຢຸ່ ລູ າວ (ຈາກການສາຫວຼ ດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005) ສ. ໂຄງສາ້ໍ ງດາໍ້ ນການສກຶ ສາ. ວຽກງານການສກຶ ສາແມຸ່ ນວຽກງານຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ມີ ີຄວາມສາຄນັ ຢຸ່ າງຍງິ ໃນການກຸ່ ສາ້ໍ ງຊບັ ພະຍາ ກອນມະນດຂອງ ຊາດໃຫມ້ໍ ີຄວາມຮູ,ໍ້ ຄວາມສາມາດເພຸ່ ອສາ້ໍ ງສາພດັ ທະນາປະເທດຊາ ດໃຫ້ຈໍ ະ ເລນີ ກາໍ້ ວຫນາ້ໍ . ດວ້ໍ ຍຄວາມສາຄນັ ຄ ແນວນນັ້ໍ ພກັ ແລະ ລດັ ຖະບານຈຸ່ ງຶ ໄດເ້ໍ ອາົ ໃຈໃສຸ່ ແກຸ່ ການພດັ ທະນາທາງດາໍ້ ນການສກຶ ສາ, ເປນັ ຕນົ້ໍ ແມຸ່ ນການກຸ່ ສາໍ້ ງ ແລະ ບາລງພະນກັ ງານໂດຍມີການຈດັ ຕງັ້ໍ ຮຸ່ າຮຽນທດິ ສະດກີ ານເມອງ ແລະ ວຊິ າສະເພາະທງັ ໄລຍະສນັ້ໍ , ໄລຍະ ຍາວຢຸ່ ູພາຍໃນ ແລະ ຕຸ່ າງປະ ເທດ, ມີການຂະຫຍາຍຕາຫນຸ່ າງການສກຶ ສາແຕຸ່ ຕວົ ເມອງອອກສຸ່ ູຊນົ ນະບດົ ຢຸ່ າງ ກວາ້ໍ ງຂວາງ, ການ ສກຶ ສາພາກເອກະຊນົ ໄດຮໍ້ ບັ ການສຸ່ ງົ ເສມີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ນບັ ທງັ ສາຍສາມນັ ແລະ ສາຍອາຊີ ວະສກຶ ສາເຮດັ ໃຫລ້ໍ ະບບົ ການສກຶ ສາມີຫາຼ ຍຮູບຫຼາຍສຂີ ນຶ້ໍ ຕຸ່ ມ.ຖາ້ໍ ສມົ ທຽບປີ 1995 ໃສຸ່ ປີ 1990 ແລວ້ໍ , ຈານວນ ນກັ ຮຽນປະຖມົ ເພຸ່ ີມຂນຶໍ້ 25%, ມດັ ທະຍມົ ຕນົໍ້ ເພຸ່ ມີ ຂນຶໍ້ 24% ແລະ ມດັ ທະຍມົ ປາຍເພຸ່ ີມຂນຶ້ໍ 38% ຈານວນ ເດກັ ນອໍ້ ຍທຸ່ ມີ ີອາຍແຕຸ່ 6-10 ປີໄດເ້ໍ ຂາົໍ້ ຮຽນເຖງິ 73% ຖາໍ້ ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນ 1990-1991 ອດັ ຕາສຸ່ ວນດຸ່ ງັ ກຸ່ າວເພຸ່ ີມ ຂນຶ້ໍ 9%. ປີ1996 ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫຸ່ ງຊາດໄດຖ້ໍ ກສາໍ້ ງຕງັ້ໍ ຂນຶ້ໍ ໂດຍການຮວມເອາົ ບນັ ດາມະຫາວທິ ະຍາໄລ ແລະ ສະ ຖາບນັ ການສກຶ ສາຊນັໍ້ ສງູ ຕຸ່ າງໆ ເຂາົໍ້ ກນັ ເພຸ່ ອປບັ ປງຄນນະພາບຂອງການສກຶ ສາ ແລະ ສາ້ໍ ງນກັ ວຊິ າການໃຫມໍ້ ີຄວາມ ຮຄູ ໍ້ ວາມສາມາດ ທຸ່ ສີ ອດຄຸ່ ອງກບັ ສະພາບການສາ້ໍ ງສາພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ໃນປັດຈບນັ . 121 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ສກົ ຮຽນ 2004-2005 ທຸ່ ວົ ປະເທດມີໂຮງຮຽນລຽໍ້ ງເດກັ ແລະ ໂຮງຮຽນອະນບານຢຸ່ ູທງັ ຫມດົ 967 ແຫຸ່ ງ ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມຂນຶໍ້ 11,5%, ໂຮງຮຽນເອກະຊນົ ມີ 136 ແຫຸ່ ງ, ມຄີ ສູ ອນ ທງັ ຫມດົ 2.679 ຄນົ , ມີ ນກັ ຮຽນທງັ ຫມົດ 45.166 ຄນົ , ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມຂນຶ້ໍ 8,2%, ອດັ ຕາການເຂາົ້ໍ ຮຽນລວມຂອງ ຊນັໍ້ ອະນບານບນັ ລໄດ້ໍ 8,17% (ຄາດຫມາຍ 9%) ເຊຸ່ ງິ ເພຸ່ ມິ ຂນຶ້ໍ 0,07%. ສາລບັ ໂຮງຮຽນປະຖມົ , ໃນທຸ່ ວົ ປະເທດມີ 12.438 ແຫຸ່ ງທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມຂນຶ້ໍ 0,9%, ໃນນນັໍ້ ໂຮງຮຽນເອກະຊນົ ມີ 184 ແຫຸ່ ງ, ໂຮງຮຽນສງົ 10 ແຫຸ່ ງ ຄສູ ອນທງັ ຫມດົ ມີ 27.618 ຄນົ ໃນນນັ້ໍ ມຄີ ສູ ອນພາກເອກະ ຊນົ 772 ຄນົ , ມນີ ກັ ຮຽນຊນັ້ໍ ປະຖມົ 890.821 ຄນົ ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນ ຜຸ່ ານມາເພຸ່ ມີ ຂນຶໍ້ 0,7%, ໃນນນັໍ້ ມີນກັ ຮຽນ ສງົ 369 ອງົ , ພາກເອກະຊນົ ມີນກັ ຮຽນ 21.020 ຄນົ . ສະເລຸ່ ຍແລວ້ໍ ທຸ່ ົວປະເທດອດັ ຕາສຸ່ ວນຂອງນກັ ຮຽ ນຊນັ້ໍ ປະຖມົ ຕຸ່ ຫອ້ໍ ງແມຸ່ ນ 31:1 ແລະ ອດັ ຕາສຸ່ ວນ ຂອງນກັ ຮຽນຕຸ່ ຄເູ ທຸ່ າົ ກບັ 32:1. ໂຮງຮຽນມດັ ທະຍມົ ໃນທຸ່ ວົ ປະເທດມີ 952 ແຫຸ່ ງທຽບໃສຸ່ ປີຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມຂນຶໍ້ 2,8% (ມດັ ທະ ຍມົ ຕອນຕນົໍ້ 638 ແຫຸ່ ງ, ມດັ ທະຍມົ ຕອນປາຍ 30 ແຫຸ່ ງ, ມດັ ທະຍມົ ສມົ ບູນ 284 ແຫຸ່ ງ), ໃນນນັໍ້ ມໂີ ຮງຮຽນກນິ -ນອນຊນົ ເຜຸ່ າົ 3 ແຫຸ່ ງ, ໂຮງຮຽນເອກະຊນົ 34 ແຫຸ່ ງ, ໂຮງຮຽນສງົ 34 ແຫຸ່ ງ, ມຄີ ູ 14.637 ຄນົ , ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມ ຂນຶ້ໍ 4,6% ໃນນນັ້ໍ ມີຄພູ າກເອກະຊນົ 305 ຄນົ , ຄູໂຮງ ຮຽນສງົ 279 ຄນົ ແລະ ຄູສກຶ ສານເິ ທດ 144 ຄນົ , ນກັ ຮຽນມດັ ທະຍມົ ມີ 388.053 ຄນົ , ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຮຽນຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມຂນຶ້ໍ 3,51%, ໃນນນັໍ້ ມີນກັ ຮຽນພາກເອກະ ຊນົ 6.198 ຄນົ , ອດັ ຕາສຸ່ ວນນກັ ຮຽນຕຸ່ ຫອໍ້ ງຊນັ້ໍ ມດັ ທະຍມົ ຕອນຕນົໍ້ 47:1, ຕອນປາຍ 55:1, ອດັ ຕາສຸ່ ວນ ນກັ ຮຽນຕຸ່ , 27:1. ເວາົໍ້ ສະເພາະວຽກງານສາ້ໍ ງຄູ, ໃນສກົ ຮຽນ 2004-2005 ທຸ່ ວົ ປະເທດມໂີ ຮງຮຽນສາ້ໍ ງຄູ 10 ແຫຸ່ ງ (ບຸ່ ນບັ ຄະນະສກຶ ສາສາດມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫຸ່ ງຊາດ), ໃນນນັ້ໍ ມີວທິ ະຍາໄລຄູ 5 ແຫຸ່ ງ, ໂຮງ ຮຽນສາ້ໍ ງຄປູ ະຖມົ ແລະ ສາໍ້ ງ ຄອູ ະນບານ 3 ແຫຸ່ ງ, ໂຮງຮຽນສາໍ້ ງຄສູ ລິ ະປະສກຶ ສາ 1 ແຫຸ່ ງ ແລະ ຮງຮຽນສາ້ໍ ງຄພູ ະລະສກຶ ສາ 1 ແຫຸ່ ງມຄີ ອູ າຈານ ທງັ ຫມດົ 616 ຄນົ , ມນີ ກັ ຮຽນທງັ ຫມດົ 17.635 ຄນົ , ໃນນນັ້ໍ ມີນກັ ຮຽນປີສດທາ້ໍ ຍທຸ່ ີຈະກຽມເປັນຄູ 3.346 ຄນົ (ນບັ ທງັ ຄະນະສກຶ ສາສາດ). ສາລບັ ວຽກງານອາຊວີ ະສກຶ ສາ ແລະ ວຊິ າຊບີ , ປດັ ຈບນັ ຢຸ່ ູທຸ່ ົວປະເທດມີໂຮງ ຮຽນ ເຕກັ ນກິ ວຊິ າຊບີ ທງັ ຫມດົ 44 ແຫຸ່ ງ, ໃນນນັໍ້ 16 ແຫຸ່ ງຂນຶໍ້ ກບັ ກະຊວງອຸ່ ນ ແລະ 11 ແຫຸ່ ງເປັນໂຮງຮຽນເອກະຊນົ , ມີ ຄອູ າຈານ ທງັ ຫມດົ 1.230 ຄນົ , ມີນກັ ຮຽນທງັ ຫມດົ 24.264 ຄນົ ແລະ ເປນັ ນກັ ຮຽນປີສດທາໍ້ ຍ 2.902 ຄນົ ດາ້ໍ ນການສກຶ ສາຊນັໍ້ ສູງ ແລະ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ, ໃນສກົ 2004-2005 ທຸ່ ວົ ປະເທດມມີ ະ ຫາວທິ ະຍາໄລ ແລະ ວທິ ະຍາໄລ 33 ແຫຸ່ ງ, ທຽບໃສຸ່ ສກົ ຜຸ່ ານມາເພຸ່ ີມຂນຶ້ໍ 33%, ໃນນນັໍ້ ເປນັ ວທິ ະຍາໄລເອກະຊນົ 27 ແຫຸ່ ງ, ມຄີ ູ ອາຈານທງັ ຫມດົ 1.702 ຄນົ , ທຽບໃສຸ່ ສກົ ປີຜຸ່ ານມາເພຸ່ ມີ ຂນຶໍ້ 6,86% ມນີ ກັ ຮຽນທງັ ຫມດົ 39.921 ຄນົ , ໃນນນັ້ໍ ເປັນນກັ ຮຽນຢຸ່ ູວທິ ະຍາໄລພາກເອກະຊນົ ມີ 24.634 ຄນົ , ນອກຈາກລະບບົ ປົກກະຕແິ ລວໍ້ , ຍງັ ມີນກັ ຮຽນໃນ ລະບບົ ຊນັ້ໍ ສູງ ແລະ ປລນິ ຍາຕີພາກພເິ ສດ ຢຸ່ ູຄະນະຕຸ່ າງໆ ຂອງມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫຸ່ ງຊາດເຊຸ່ ງິ ມຢີ ຸ່ ູທງັ ຫມດົ 12.249 ຄນົ . 2. ການເພຸ່ ີມຂຶນໍ້ ແລະ ຫຼດລົງຂອງປະຊາກອນ. 2.1. ອດັ ຕາການເກີດ. ຄວາມສາມາດມລີ ກູ ຂອງແມຸ່ ຍງິ ລາວໂດຍສະເລຸ່ ຍແມຸ່ ນຕງັໍ້ ແຕຸ່ ໄວອາຍ 15-49 ປີຄກບັ ຢຸ່ ປູ ະເທດອຸ່ ນໆ. ອດັ ຕາການຈະເລນີ ພນັ ຂອງແມຸ່ ຍງິ ລາວກຄຄວາມສາມາດມີລກູ ສະເລຸ່ ຍແລວໍ້ ແມຸ່ ນ 6,4 ຄນົ ຕຸ່ ຍງິ 1 ຄນົ , ອດັ ຕາ ຈະເລີນພນັ ສູງນເີ້ໍ ປັນສາເຫດຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ີເຮດັ ໃຫອໍ້ ດັ ຕາການເພຸ່ ມີ ຂນຶ້ໍ ຂອງປະຊາ ກອນສູງ. ອດັ ຕາການເກີດຂອງ ປະຊາກອນລາວໃນປີ 1985 ແມຸ່ ນ 4,6% ແຕຸ່ ລະຄອບຄວົ ໃຫ້ໍ ການເກີດລກູ ຫາຼ ຍຍອ້ໍ ນແຕຸ່ ງງານໄວ (ໂດຍສະເພາະ ແມຸ່ ນແມຸ່ ຍງິ ), ເກີດລກູ ຖຸ່ ີ, ບຸ່ ມີການວາງແຜນຄອບຄວົ , ຖາ້ໍ ມກີ ານວາງແຜນກຂາດເຕກັ ນກິ ການວາງແຜນ (ຫຼ ຂາດ ຄວາມຮໃູ ້ໍ ນການວາງແຜນຄອບຄວົ ), ປະຊາກອນຊາວຊນົ ນະບດົ ມີອດັ ຕາການເກີດຫຼາຍກວຸ່ າປະຊາກອນເຂດຕວົ 122 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ ເມອງຍອ້ໍ ນສາເຫດທຸ່ ກີ ຸ່ າວມາຂາ້ໍ ງເທງິ ນນັ້ໍ , ໃນປີ 1995 ອດັ ຕາການເກດີ ໄດຫໍ້ ຼດລງົ ເຫຼອພຽງ 4,2% ແລະ ມາ ເຖງິ ປີ 2005 ຕວົ ເລກດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດຫໍ້ ດຼ ລງົ ເປນັ 3,9%, ທງັ ນກີ້ໍ ຍອໍ້ ນການສາທາລະນະສກ ແລະ ການສກຶ ສາໄດເໍ້ ພຸ່ ີມທະວີ ຂນຶໍ້ ຢຸ່ ໃູ ນທອໍ້ ງຖຸ່ ນິ ຊນົ ນະບດົ . 2.2 ອດັ ຕາການຕາຍ. ມາເຖງິ ປີ 2000 ອາຍຍນສະເລຸ່ ຍຂອງປະຊາກອນລາວມີຢຸ່ ູ 59 ປີ, ໃນນອີ້ໍ າຍຍນສະເລຸ່ ຍ ຂອງເພດຍງີ ແມຸ່ ນ 61 ປີ, ອາຍຍນສະເລຸ່ ຍຂອງເພດຊາຍແມຸ່ ນ 57 ປີ ເຊຸ່ ງິ ເຫນັ ວຸ່ າຍງັ ຕຸ່ າກວຸ່ າອາຍຍນສະເລຸ່ ຍຂອງປະຊາກອນຊາດ ຕຸ່ າງໆ ທຸ່ ີພດັ ທະນາແລວ້ໍ , ແຕຸ່ ກຸ່ ບຸ່ ຫມາຍຄວາມວຸ່ າອາຍຍນສງູ ສດ ຂອງປະຊາກອນລາວມີແຕຸ່ ພຽງເທຸ່ າົ ນນັໍ້ , ບາງ ທອໍ້ ງຖຸ່ ນິ ມີບາງຄນົ ອາຍຍນກວຸ່ າ 100 ປີ (ສຸ່ ວນຫາຼ ຍ ແມຸ່ ນເພດຍງິ ມີອາຍຍນສູງກວຸ່ າເພດຊາຍແຕຸ່ 8-10 ປີ), ໃນປີ 2005 ອາຍຍນສະເລຸ່ ຍຂອງປະຊາກອນລາວໄດເໍ້ ພຸ່ ີມຂນຶໍ້ ເປັນ 61 ປີ, ໃນນນັໍ້ ອາຍຍນສະເລຸ່ ຍຂອງແມຸ່ ຍງິ ແມຸ່ ນ 63 ປີ ແລະ ຂອງຜູ ້ໍ ຊາຍ 59 ປີ. ຕາມສະຖຕິ ຂິ ອງປີ 1985 ອດັ ຕາການຕາຍຂອງປະຊາກອນລາວແມຸ່ ນ 1,7%, ເດກັ ອາຍ ຕຸ່ າກວຸ່ າ 1 ປີມີອດັ ຕາການຕາຍສງູ ເຖງິ 11,8% ທງັ ນ,ີ້ໍ ເຖງິ ວຸ່ າຈະດຂີ ນຶໍ້ ກວຸ່ າແຕຸ່ ກຸ່ ອນຫຼາຍ ແຕຸ່ ສະ ພາບດາ້ໍ ນສາທາລະນະສກກຍງັ ບຸ່ ທັນ ຮບັ ປະກນັ , ຕາຫນຸ່ າງສາທາລະນະສກບຸ່ ທນັ ທຸ່ ວົ ເຖງິ ທກທອໍ້ ງ ຖຸ່ ນິ , ເດກັ ນອ້ໍ ຍຢຸ່ ໃູ ນເຂດຊນົ ນະບດົ ປະສບົ ກບັ ບັນຫາ ການຕາຍຫຼາຍກວຸ່ າເຂດຕວົ ເມອງ. ມາເຖງິ ປີ 1995 ອດັ ຕາການຕາຍຫດຼ ລງົ ຍງັ ເຫອຼ ພຽງ 1,5%, ທງັ ນກີໍ້ ເນຸ່ ອງຈາກ ການສກຶ ສາ, ສາທາລະນະສກ ໄດຂໍ້ ະຫຍາຍກວາ້ໍ ງໄປເຖງິ ເຂດຊນົ ນະບດົ ຫຸ່ າງໄກສອກຫີຼກ, ປະຊາກອນລາວໄ ດມ້ໍ ີ ຄວາມຮຄູ ້ໍ ວາມ ເຂາົ້ໍ ໃຈຫາຼ ຍຂນຶ້ໍ ຕຸ່ ກບັ ບນັ ຫາສຂະພາບຂອງຕນົ ເອງກຄຕຸ່ ກບັ ເດກັ . ຖາ້ໍ ສງັ ເກດກຸ່ ຽວກບັ ຈານວນຂອງປະຊາກອນໃນແຕຸ່ ລະສຸ່ ອາຍແລວ້ໍ , ເຫນັ ໄດວໍ້ ຸ່ ານບັ ແຕຸ່ ມ ້ໍ ເກີດໃຫມຸ່ ຈນົ ເຖິງ ອາຍ 14 ປີນນັໍ້ ຈານວນຜູຊ້ໍ າຍມີຫາຼ ຍກວຸ່ າແມຸ່ ຍງິ . ແຕຸ່ ເມຸ່ ອຮອດອາຍຂອງໄວຫນຸ່ ມ ແລະ ໄວກາງຄນົ ແລວໍ້ , ຈານວນ ຜູຊໍ້ າຍໄດຫໍ້ ດຼ ລງົ ໆ ແລະ ມີຫນອ້ໍ ຍກວຸ່ າແມຸ່ ຍງິ . ນນັໍ້ ແມຸ່ ນເປນັ ຍອໍ້ ນ ວຸ່ າຢຸ່ ູໃນໄວອາຍດຸ່ ງັ ກຸ່ າວນີ້ໍ ຈານວນຜູຕໍ້ າຍເຊຸ່ ງິ ເປັນເພດຊາຍມີຫຼາຍກວຸ່ າທຸ່ ເີ ປັນເພດຍງິ (ຍອໍ້ ນການ ເກດີ ອປະຕເິ ຫດ, ຍອໍ້ ນພະຍາດທຸ່ ີເກີດຈາກການຫຼນິໍ້ ກນິ ຕຸ່ າງໆ, ຍອ້ໍ ນການສຸ່ ຽງໄພ ແລະ ອຸ່ ນໆ) 2.3 ການເພຸ່ ມີ ຕາມທາມະຊາດ. ຈາກຂມ້ໍ ນູ ອດັ ຕາການເກດີ ແລະ ການຕາຍຂອງປະຊາກອນລາວສາມາດຕລີ າຄາໄດວໍ້ ຸ່ າ ປະຊາກອນລາວມີ ອດັ ຕາການເພຸ່ ມີ ຂນຶ້ໍ ສູງສມົ ຄວນ. ໃນປີ 1985 ອດັ ຕາການເກດີ ມີ 4,6%, ອດັ ຕາການຕາຍມີຢຸ່ ູ 1,7%, ດຸ່ ງັ ນນັ້ໍ , ອດັ ຕາການເພຸ່ ີມຂນຶໍ້ ຈຸ່ ງຶ ມີເຖງິ 2,9% (ສະເລຸ່ ຍປີ ຫນຸ່ ງຶ ປະຊາກອນເພຸ່ ີມຂນຶໍ້ ປະມານ 103.000 ຄນົ ), ປີ 1995 ອດັ ຕາການເກີດມີ 4,2%, ອດັ ຕາການຕາຍມີ 1,5%, ອດັ ຕາການເພຸ່ ມີ ຂນຶໍ້ 2,7%. ປະເທດລາວເປັນປະເທດຫນຸ່ ງຶ ເຊຸ່ ງິ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງປະຊາກອນພວມຢຸ່ ໃູ ນທຸ່ ວງທຸ່ າທຸ່ ີ ຂງຂອງພາະ ສະພາການປະຍາຍລະຂອງວຽກງານສາທາລະນະສກ , ສກຶ ສາ ເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ຂອງລາວພວມຂະຫຍາຍຢູ ໃນທວງທາທດີ .ີ ດາ້ໍ ນຫນຸ່ ງຶ ອກີ ການສະ ການຕາຍສາມາດເຮດັ ໄດໄໍ້ ວກວຸ່ າການຫຼດອດັ ຕາການເກີດ. ປດັ ຈບນັ , ການເພຸ່ ີມຂນຶໍ້ ຂອງປະຊາກອນລາວນອກຈາກຈະເກີດຈາກການເພຸ່ ີມແບບທາມະຊາດແລວ້ໍ ຍງັ ມາ ຈາກການເຄຸ່ ອນຍາ້ໍ ຍເຂາົໍ້ ມາຂອງປະຊາກອນທຸ່ ີອບົ ພະຍບົ ຫນຈີ າກປະເທດໃນເມຸ່ ອ ກຸ່ ອນນາອກີ . ດຽວນເີ້ໍ ຂາົ ເຈາົ້ໍ ກ ໄດຄ້ໍ ຸ່ ອຍທະຍອຍກນັ ກບັ ຄນບາໍ້ ນເກີດເມອງນອນໂດຍມຈີ ານວນປະມານ 1.000-5.000 ຄນົ ຕຸ່ ປີ. ສຸ່ ວນການເຄຸ່ ອນ ຍາໍ້ ຍອອກຈາກປະເທດນນັໍ້ , ປັດຈບນັ ແມຸ່ ນໄດຫໍ້ ດຼ ຜຸ່ ອນລງົ ອນັ ເນຸ່ ອງມາຈາກສະພາບສງັ ຄມົ ແລະ ເສດຖະ ກດິ ຂອງລາວມລີ ກັ ສະນະປົກກະຕດິ ນີ ນັໍ້ ເອງ. ຖາ້ໍ ສມົ ທຽບໃສບນັ ດາປະເທດອອໍ້ ມຂາ້ໍ ງແລວ້ໍ , ປະເທດໄທມອີ ດັ ຕາການເພຸ່ ມີ ຂນຶໍ້ ຂອງ ປະຊາກອນ 1,5%, ມຽນມາ 1,8%, ຫວຽດນາມ 2,1%, ກາປູເຈຍ 2,8%, ມາເລເຊຍ 2,6%. ປະ ເທດລາວກຍງັ ແມຸ່ ນປະເທດທຸ່ ີມີ ອດັ ຕາການເພຸ່ ມີ ໃນລະດບັ ສງູ ສມົ ຄວນ. 123 ວິທະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສຶກສາ 3. ການແຈກຢາຍຂອງປະຊາກອນ. 3.1. ຄວາມໜ້າໍ ແໜນ້ໍ . ຄວາມຫນາແຫນນໍ້ ໂດຍສະເລຍຂອງປະຊາກອນລາວເມຸ່ ອປີ 1985 ແມຸ່ ນ 15 ຄນົ /ກມ2 ປີ 1995 ຄວາມ ຫນາແຫນນໍ້ ສະເລຸ່ ຍມີ 19,3 ຄນົ /ກມ2ແລະ ໃນປີ 2005 ມີຢຸ່ ູ 23,7 ຄນົ /ກມ2. ຮບູ ທີ4 ຄວາມໜາ້ໍ ແໜນ້ໍ ຂອງພນົ ລະເມອງລາວແບງຕາມແຂວງ(ຈາກການສາຫຼວດພນົ ລະເມອງເມຸ່ ອປີ 2005) ປະເທດລາວເປັນປະເທດດຽວຢຸ່ ໃູ ນພາກພນໍ້ ອາຊອີ າຄະເນ ທຸ່ ີມຄີ ວາມຫນາແຫນນໍ້ ທາງປະຊາ ນອນຕຸ່ າກວຸ່ າ ຫມຸ່ ູ, ຄວາມຫນາແຫນນໍ້ ທາງປະຊາກອນຂອງບນັ ດາປະເທດຕຸ່ າງໆທຸ່ ີຢຸ່ ູອອໍ້ ມຂາໍ້ ງປະທດລາວ ເຊຸ່ ນັ ມາເຖງິ ປີ 2000 ຫວຽດນາມມີ 236 ຄນົ /ກມ2, ມຽນມາ 71 ຄນົ /ກມ2, ກາປູເຈຍ 72 ຄນົ / ກມ2, ໄທ 122 ຄນົ /ກມ2, ສງິ ກະໂປ 6.502 ຄນົ /ກມ2... ເຊຸ່ ງິ ຄວາມຫນາແຫນນໍ້ ນນັ້ໍ ໄດສ້ໍ ຸ່ ອງ ແສງໃຫເ້ໍ ຫນັ ເຖງິ ຄວາມອາດສາມາດຂອງທາມະຊາດທຸ່ ີຈະ ສະຫນອງຖຸ່ ິນອາໄສຢຸ່ ູ ແລະ ພນໍ້ ທຸ່ ີເພຸ່ ອ ບກເບີກສາໍ້ ງເສດຖະກດິ ຂອງຄນົ ລາວຍງັ ມີເນອໍ້ ທຸ່ ີຢຸ່ າງຫຼວງຫຼາຍໃນ ອະນາຄດົ . 3.2 ເຂດທຸ່ ມີ ປີ ະຊາກອນອາໄສຢຸ່ ເູ ບາົ ບາງ. ປະເທດລາວມີພູມີປະເທດຫາຼ ຍລກັ ສະນະແຕກຕຸ່ າງກນັ ແລະ ມປີ ະຊາກອນອາໄສຢຸ່ ູແຕຸ່ ລະເຂດບຸ່ ສະຫມຸ່ າ ສະເຫມກີ ນັ , ເຂດພູດອຍເປັນເຂດທຸ່ ີທລະກັນດານທາງທາມະຊາດເຖິງວຸ່ າຈະມີ ສຸ່ ວນຫນຸ່ ງຶ ເປັນເຂດພູພຽ ກ ວາໍ້ ງ ຂວາງກຕາມ, ແຕຸ່ ປະຊາກອນກອາໄສຢຸ່ ຫູ ນອໍ້ ຍ ແລະ ຢຸ່ ຫູ ຸ່ າງໄກກນັ : 50,2% ຂອງເນອ້ໍ ທຸ່ ປີ ະເທດແມຸ່ ນເຂດທຸ່ ີມີ ປະຊາກອນພຽງ 33,4% ເທຸ່ ົານນັໍ້ , ເຊຸ່ ງິ ລວມມີແຂວງ ຜົງ້ໍ ສາລີ, ຫຼວງນາໍ້ ທາ, ອດມົ ໄຊ, ບຸ່ ແກໍ້ວ, ຫຼວງພະບາງ, ຫວົ ພນັ , ຊຽງຂວາງ, ເຊກອງ ແລະ ອດັ ຕະປ. ເຖງິ ວຸ່ າໃນປັດຈບນັ ນໄີໍ້ ດມໍ້ ີການພດັ ທະນາເຂດຊນົ ນະບດົ ກຕາມ, ແຕຸ່ ສະພາບການແຈກຢາຍຂອງ ປະຊາກອນຢຸ່ ເູ ຂດພູ ດອຍຍງັ ເບາົ ບາງ,ບຸ່ ສະຫມຸ່ າສະເໝີ, ຈດເດຸ່ ນັ ຂອງການເຕາົ້ໍ ໂ ຮມ ເມຸ່ ອເສນັ້ໍ ທາງຄມົ ມະນາຄມົ ຂະຫຍາຍໄປເຖງິ ບຸ່ ອນໃດ ກມກັ ຈະເກດີ ມີຈດລວມສນູ ຂອງປະຊາກອນນບັ ມນໍ້ ບັ ຫ ນາ ແຫນນໍ້ ຂນຶ້ໍ ເປັນຕນົ້ໍ ແມຸ່ ນເຂດເທສະບານແຂວງ ຫຼ ເມອງ. 124 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພັງ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສຶກສາ 3.3 ເຂດທຸ່ ມີ ປີ ະຊາກອນອາໄສຢຸ່ ຫູ ນາແຫນນ້ໍ ເຂດທຸ່ ມີ ີປະຊາກອນອາໄສຢຸ່ ຫູ າຼ ຍກວຸ່ າຫມຸ່ ູແມຸ່ ນເຂດທຸ່ ງົ ພຽງ, ເຂດລອໍ້ ງນຕຸ່ າງໆ ເປັນຕນົໍ້ ແມຸ່ ນທຸ່ ງົ ພຽງວຽງ ຈນັ , ທຸ່ ງົ ພຽງສະຫວນັ ນະເຂດ, ທຸ່ ງົ ພຽງຈາປາສກັ ແລະ ທຸ່ ງົ ພຽງນອ້ໍ ຍແຄມສາຍນ ຕາງໆ. ເຖງິ ວຸ່ າເນອ້ໍ ທຸ່ ີຂອງທຸ່ ງົ ພຽງ ເຫຸ່ າຼົ ນຈີ້ໍ ະມພີ ຽງ 1/5 ຂອງເນອ້ໍ ທຸ່ ີທຸ່ ວົ ປະເທດກຕາມ ແຕຸ່ ມີປະຊາ ກອນເຕາົ້ໍ ໂຮມຢຸ່ ູປະມານ 3/4 ຂອງປະຊາກອນທງັ ຫມດົ , ນນັ້ໍ ກຍອ້ໍ ນວຸ່ າເປັນເຂດທຸ່ ມີ ີເງຸ່ ອນໄຂສະ ດວກໃນການທາມາຫາກນິ , ປກູ ຝັງ-ລຽ້ໍ ງສດັ ແລະອຸ່ ນໆ ເຂດທຸ່ ມີ ີ ປະຊາກອນຫຼາຍ ແລະຫນາແຫນນໍ້ ກມຈີ ານວນຫນອໍ້ ຍ-ຫາຼ ຍແຕກຕຸ່ າງກນັ ໄປຕາມແຕຸ່ ລະພນ້ໍ ທຸ່ ີ ເຊຸ່ ງິ ມຄີ ວາມສາຄນັ ດາໍ້ ນການເມອງ, ເສດຖະກດິ -ສງັ ຄມົ ຕຸ່ າງກນັ ເຊຸ່ ນັ ໄຊຍະບລູ ,ີ ວຽງຈນັ , ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ບລຄິ າໄຊ, ຄາມຸ່ ວນ , ສະຫວນັ ນະເຂດ, ສາລະວນັ ແລະ ຈາປາສກັ ເຊຸ່ ງິ ມີປະຊາກອນເຖງິ 3.746.172 ຄນົ ເທຸ່ າົ ກບັ 66,6% ຂອງ ປະຊາກອນລາວທງັ ຫມດົ ແຕຸ່ ມີເນອໍ້ ທຸ່ ີເທຸ່ າົ ກບັ 49,7% ຂອງເນອໍ້ ທຸ່ ທີ ຸ່ ວົ ປະເທດ. ຄາຖາມ 1. ໂຄງສາໍ້ ງຂອງປະຊາກອນລາວເປນັ ແນວໃດ? 2. ການເພຸ່ ມີ ຂນຶໍ້ ແລະ ຫດຼ ລງົ ຂອງປະຊາກອນເປັນແນວໃດ? 3. ການແຈກຢາຍຂອງປະຊາກອນເປນັ ແນວໃດ? 125 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ພາກທີ III ວັດທະນາທາສງັ ຄົມລາວ ແລະ ອາຊຽນ ບດົ ທີ 13 ກຸ່ ມປະເທດອາຊຽນ 1. ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາຂອງກຸ່ ມອາຊຽນ. ກຸ່ ມອາຊຽນ ຫຼ ເອນີໍ້ ວຸ່ າ ສາມະຄມົ ບນັ ດາປະຊາຊາດ ອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕ,້ໍ ອງົ ການ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດຮ້ໍ ບັ ການ ສາ້ໍ ງຕງັໍ້ ຂນຶ້ໍ ໃນ ວນັ ທີ 8 ສງິ ຫາ 1967 ທຸ່ ີ ບາງກອກ ປະເທດໄທ ປະກອບມີ 5 ປະເທດເຂາົໍ້ ຮຸ່ ວມ ຄ ໄທ, ມາເລເຊຍ , ອນິ ໂດເນເຊຍ, ສງິ ກະໂປ ແລະ ຟີລບິ ປິນ ປະຈບນັ ມີ 10 ປະເທດເຂາົ້ໍ ຮຸ່ ວມ ຄ: - ວນັ ທີ 8 ສງິ ຫາ ປີ ຄ.ສ 1984 ປະເທດ ບຣນູ າຍ ໄດເ້ໍ ຂາົໍ້ ເປນັ ສະມາຊກິ . - ວນັ ທີ 8 ມງັ ກອນ ປີ ຄ.ສ 1995 ປະເທດ ຫວຽດນາມ ໄດເ້ໍ ຂາົ້ໍ ເປັນສະມາຊກິ . - ວນັ ທີ 23 ກລະກດົ ປີ ຄ.ສ 1997 ປະເທດ ລາວ ໄດເໍ້ ຂາົ້ໍ ເປັນສະມາຊກິ . - ວນັ ທີ 23 ກລະກດົ ປີ ຄ.ສ 1997 ປະເທດ ມຽນມາ ໄດເ້ໍ ຂາົໍ້ ເປັນສະມາຊກິ . - ວນັ ທີ 28 ກລະກດົ ປີ ຄ.ສ 1999 ປະເທດ ກາປູເຈຍ ໄດເໍ້ ຂາົໍ້ ເປນັ ສະມາຊກິ . ຈດປະສງົ ຂອງການສາໍ້ ງຕງັ້ໍ ອງົ ການອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຽງໃຕຂໍ້ ນຶ້ໍ ເພຸ່ ອ: - ເລຸ່ ງັ ລດັ ໃນການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງ ດາໍ້ ນເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ແລະ ການພດັ ທະນາທາງວດັ ທະນະທາໃນ ພາກພນໍ້ . - ເພຸ່ ອດາລງົ ແລະ ຮກັ ສາໄວຊໍ້ ຸ່ ງຶ ສນັ ຕພິ າບ ແລະ ຄວາມຫມນັ້ໍ ຄງົ ໃນພາກພນ້ໍ . - ເພຸ່ ອສຸ່ ງົ ເສມີ ການຮຸ່ ວມມຊຸ່ ວຍເຫອຼ ເຊຸ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ແລະ ເປີດກວາ້ໍ ງການຄາ້ໍ ລະຫວຸ່ າງ ປະເທດສະມາ ຊກິ ອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຽງໃຕ.ໍ້ . - ເພຸ່ ອສຸ່ ງົ ເສມີ ວຽກງານການຄນົ້ໍ ຄວາ້ໍ ກຸ່ ຽວກບັ ອາຊຕີ າເວນັ ອອກສຽງໃຕໍ້ (ອາຊອີ າຄະເນ) ແລະ ຮກັ ສາ ການຮຸ່ ວມມຢຸ່ າງສະຫນດິ ແຫນນ້ໍ ກບັ ອງົ ການລະຫວຸ່ າງປະເທດ ແລະ ພາກພນໍ້ ສະມາຄມົ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວນີ້ໍ ຍງັ ໄດ້ໍ ຈດັ ຕງັໍ້ ຄະນະກາມະການຖາວອນ ແລະ ຄະນະກາມະ ເສດລວມມີ 13 ຄະນະຄ: - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ອາຫານ ແລະ ກະເສດ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການຂນົ ສຸ່ ງົ ສນິ ຄາໍ້ ທາງທະເລ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການຂນົ ສຸ່ ງົ ທາງອາກາດ ແລະ ພນົ ລະເຮອນ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການຂນົ ສຸ່ ງົ ແລະໂທລະຄມົ ມະນາຄມົ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການຄາໍ້ ແລະ ອດສາຫະກາ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວ້ໍ ຍ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ເຕກັ ໂນໂລຊີ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວ້ໍ ຍ ກດິ ຈະກາສງັ ຄມົ ແລະ ວດັ ທະນະທາ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການທຸ່ ອງທຸ່ ຽວ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວ້ໍ ຍ ສຸ່ ມວນຊນົ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການຄງັ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ວຸ່ າດວໍ້ ຍ ການຄມົ ມະນາຄມົ ການບລກິ ານຈະລາຈອນທາງ ອາກາດ ແລະ ອຕນຍິ ມົ . - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ປະສານງານພເິ ສດ 126 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ - ຄະນະກາມະການຖາວອນ ພເິ ສດແຫຸ່ ງທະນາຄານກາງ ແລະ ເຈາົ້ໍ ຫນາໍ້ ທຸ່ ກີ ານເງນິ ນບັ ແຕຸ່ ປີ ຄ.ສ 1967 ມາຈນົ ຮອດ ປີ ຄ.ສ 2004 ສະມາຄມົ ບນັ ດາປະຊາຊາດອາຊຕີ າ ເວນັ ອອກສຽງໃຕໍ້ ໄດ້ໍ ຈດັ ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນຂນຶໍ້ ເຖງິ 10 ຄງັໍ້ ຄ: - ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນຄງັໍ້ ປະຖມົ ມະລກໄດຈໍ້ ດັ ຂນຶໍ້ ທຸ່ ເີ ກາະບາຫຼີ ປະເທດອນິ ໂດເນຍ ເຊຍ ໃນເດອນ ກມພາ 1976 ເຊຸ່ ງິ ໃນໂອກາດດຸ່ ງັ ກຸ່ າວປະເທດສະມາຊກິ ທງັ 5 ໄດລໍ້ ງົ ນາມໃນ “ສນົ ທສິ ນັ ຍາໄມຕີຈດິ ແລະ ການ ຮຸ່ ວມມໃນອາຊອີ າຄະເນ” ແລະ ໃນຖະແຫງຼ ການວຸ່ າດວຍໍ້ ຄວາມປອງດອງອາຊຽນ, ທງັ ສອງເອກະສານໄດບ້ໍ ຸ່ ງົ ເຖງິ ຈດປະສງົ ຂອງອາຊຽນ ແນໃສຸ່ ປກົ ປັກຮກັ ສາສນັ ຕພິ າບ ແລະ ສະຖຽນລະພາບໃນພາກພນໍ້ ຊກຍກູ ໍ້ ານເຕບີ ໂຕ ດາ້ໍ ນ ເສດຖະກດິ -ສງັ ຄມົ ແລະ ເພຸ່ ີມທະວຄີ ວາມປາຖະຫນາຢາກຮຸ່ ວມມກບັ ທກປະຊາຊາດ ທຸ່ ີຮກັ ຫອມສນັ ຕພິ າບ, ກອງ ປະຊມດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດສໍ້ າໍ້ ງຕງັ້ໍ ກອງເລຂາປະຈາ ເຊຸ່ ງິ ມຂີ ະຫນາດ ກະທດັ ຮດັ ຂນຶ້ໍ ທຸ່ ຈີ າກາຕາ ປະເທດອນິ ໂດເນເຊຍ ເພຸ່ ອ ເຮດັ ວຽກງານດາ້ໍ ນບລຫິ ານ ແລະ ຊຸ່ ວຍປະສານງານການເຄຸ່ ອນໄຫວຕຸ່ າງໆຂອງອາຊຽນ. - ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັໍ້ ທີ 2 ໄດຖໍ້ ກຈດັ ຂນຶໍ້ ທຸ່ ີ ກວົ ລາລາເປີ ປະເທດມາເລເຊຍໃນ ເດອນ ສງິ ຫາ 1977 ເພຸ່ ອລະນກຶ ເຖງິ ວນັ ສາ້ໍ ງຕງັໍ້ ອາຊຽນຄບົ ຮອບ 10 ປີ ແລະ ຕລີ າຄາ ຄວາມຄບຫນາໍ້ ໃນການຜນັ ຂະຫຍາຍມະຕິ ຕຸ່ າງໆ.. - ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັ້ໍ ທີ 3 ໄດຈໍ້ ດັ ຂນຶ້ໍ ທີ ມະນລີ າ ປະເທດຟີລບິ ປິນ ໃນເດອນ ທນັ ວາ 1987 ກອງປະຊມຄງັໍ້ ນີ້ໍ ໄດມໍ້ ກີ ານຊກຍກູ ້ໍ ານຮຸ່ ວມມທາງດາ້ໍ ນເສດຖະກດິ ບນັ ດາ ປະເທດສະມາຊກິ ໄດລໍ້ ງົ ນາມໃນຖະແຫງຼ ການທຸ່ ນີ ະຄອນຫຼວງມະນລີ າ ແລະ ໄດສໍ້ າງແຜນ ດາເນນີ ງານຂອງອາຊຽນຂນຶ້ໍ , ໄດມ້ໍ ີການຮຸ່ ວມລງົ ນາມໃ ນອະນ ສນັ ຍາດດັ ແກ້ໍ “ສນົ ທສິ ນັ ຍາໄມຕຈີ ດິ ແລະ ການຮຸ່ ວມມໃນອາຊອີ າຄະເນ” ເພຸ່ ອເປີດໂອກາດໃຫບ້ໍ ນັ ດາປະເທດທຸ່ ີ ຢຸ່ ູ ນອກພາກພນໍ້ ອາຊຽນສາມາດເຂາົໍ້ ຮຸ່ ວມເປນັ ພາຄຂີ ອງສນົ ທິສນັ ຍາດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດ.ໍ້ ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນຄງັ້ໍ ທີ 4 ໄດຖໍ້ ກຈດັ ຂນຶ້ໍ ທຸ່ ີ ສງິ ກະໂປໃນເດອນ ມງັ ກອນ 1992. ບນັ ດາຫວົ ຫນາ້ໍ ລດັ ຖະບານອາຊຽນໄດຮ້ໍ ຸ່ ວມກນັ ລງົ ນາມໃນ ຖະແຫຼງການ ສງິ ກະໂປ 1992 ແລະ ໃນສນັ ຍາກອບ ເພຸ່ ອເພຸ່ ີມທະວກີ ານຮຸ່ ວມມດາໍ້ ນເ ສດຖະກິດຂອງອາ ຊຽ ນ. ຫນຸ່ ງຶ ໃນ ຜນົ ສາເລດັ ອນັ ສາຄນັ ຂອງກອງປະຊມສດຍອດຄງັໍ້ ນີ້ໍ ແມຸ່ ນການຕດັ ສນິ ໃຈສາ້ໍ ງຕງັໍ້ “ເຂດ ການຄາ້ໍ ເສລີ ອາຊຽນ” ພາຍໃນການດົ 15 ປີ . ບນັ ດາປະເທດສະມາຊກິ ໄດຮ້ໍ ຸ່ ວມກນັ ລງົ ນາມ ໃນ “ສນັ ຍາວຸ່ າດວໍ້ ຍອດັ ຕາພາສີ ຜຸ່ ອນຜນັ ທຸ່ ີມີຜນົ ບງັ ຄບັ ໃຊຮໍ້ ຸ່ ວມກນັ ” ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນເອກະສານ ຕນົໍ້ ຕເພຸ່ ອສາໍ້ ງຕງັໍ້ ເຂດການຄາໍ້ ເສລອີ າຊຽນ. ກອງປະຊມ ຍງັ ໄດເໍ້ ພຸ່ ມີ ທະວບີ ດົ ບາດຂອງເລ ຂາທກິ ານໃຫຍຸ່ ອາຊຽນ ແລະ ການດົ ຫນາ້ໍ ທຸ່ ີກອງເລຂາອາຊຽນໃຫກໍ້ ວາໍ້ ງອອກກ ວຸ່ າ ເກຸ່ າົ . ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັໍ້ ທີ 5 ໄດຖໍ້ ກຈດັ ຂນຶໍ້ ທຸ່ ີ ບາງກອກ ປະເທດໄທ ໃນເດອນ ທນັ ວາ 1995. ບນັ ດາຫົວຫນາໍ້ ລດັ ຖະບານອາຊຽນໄດອ້ໍ ອກຖະແຫຼງການ ບາງກອກ ປີ 1995 “ສະແດງຈດປະສງົ ຈະໃຫໍ້ທກ ປະເທດໃນອາຊອີ າຄະເນ ເຂາົ້ໍ ເປັນສະມາຊກິ ອາຊຽນກາ້ໍ ວເຂາົ້ໍ ສະຕະວດັ ທີ 21 ແລະ ຢນຢັນຄວາມຕດັ ສນິ ໃ ຈຂອງ ບນັ ດາປະເທດສະມາຊກິ ທຸ່ ີຈະເພຸ່ ມີ ທະວີ ຮຸ່ ວມມດາໍ້ ນການເມອງ - ເສດຖະກດິ ແລະ ວຊິ າການ ໃນໂອກາດກອງ ປະຊມສດຍອດ ອາຊຽນຄງັໍ້ ນີ້ໍ ໄດມໍ້ ີການພົບປະຄງັ້ໍ ປະຫວດັ ສາດລະຫວຸ່ າງບນັ ດາປະມກລດັ ແລະ ຫວົ ຫນາ້ໍ ລດັ ຖະບານຂອງ10 ປະເທດອາຊອີ າຄະເນ ເຊຸ່ ງິ ໄດພ້ໍ ອ້ໍ ມກນັ ລງົ ນາມໃນ “ສນົ ທສິ ນັ ຍາວຸ່ າ ດວໍ້ ຍເຂດປອດອາວດນວິ ເຄຍຼ ໃນອາຊອີ າຄະເນ”. ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັໍ້ ທີ 6 ໄດຈ້ໍ ດັ ຂນຶ້ໍ ຢຸ່ ູທຸ່ ີຮຸ່ າໂນຍໍ້ ສາທາລະນະລດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຫວຽດນາມ ໃນວນັ ທີ 15 - 16/12/1998. ກອງປະຊມດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດຖ້ໍ ະແຫຼງການຮຸ່ າໂນຍໍ້ ແລະ ແຜນການປະຕບິ ດັ ຮຸ່ າໂນຍ້ໍ ເຊຸ່ ງິ ໄດເໍ້ ວາົໍ້ ເຖງິ ການລງົ ທນຶ ແລະ ນະໂຍບາຍອາຊຽນ ກຸ່ ຽວກບັ ເລຸ່ ອງຄວາມສະດວກສນິ ຄາໍ້ ແລະ ການປຸ່ ຽນ ຖຽ້ໍ ວບນິ ຊຸ່ ວົ ຄາວ, ການຕກົ ລງົ ເລຸ່ ອງ ບລກິ ານ ແລະ ການຮບັ ຮູເ້ໍ ຊຸ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ . ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັໍ້ ທີ 7 ໄດຖໍ້ ກຈດັ ຂນຶ້ໍ ທຸ່ ີເມອງ ບານດາເຊຣີເບກາວນັ ປະເທດ ບຣູນາຍ (Bandar Ceri Begawan, Brunei) ໃນ ວນັ ທີ 5 - 6/11/2001 ໃນວາລະດຸ່ ງັ ກຸ່ າວເພຸ່ ນິ ໄດຈໍ້ ດັ 3 ກອງປະຊມສດຍອດລວມທງັ “ASEAN+1” ແລະ ກອງ ປະຊມ “ASEAN+3” ຄງັໍ້ ທີ 5 ຂນຶໍ້ , ໄດມໍ້ ີຖະແຫຼງການຮຸ່ ວມກຸ່ ຽວກບັ ໂລກເອດສ,໌ ຖະແຫຼງການ ຮຸ່ ວມກນັ ປະຕບິ ດັ ການຕາ້ໍ ນການກຸ່ ການຮາໍ້ ຍ ມີບດົ ລາຍງານຂອງກຸ່ ມວໄິ ສທດັ ອາຊີຕາເວນັ ອອກ (East Asia Vision 127 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສຶກສາ Group) ແລະ ນອກນີກໍ້ ອງປະຊມຍງັ ໄດສ້ໍ ຸ່ ງົ ເສີມການພວົ ພນັ ຮຸ່ ວມມທາງດາໍ້ ນເສດຖະກິດອາຊຽນ - ຈນີ ຢຸ່ າງ ໃກຊໍ້ ດິ . ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັໍ້ ທີ 8 ຈດັ ຂນຶ້ໍ ທຸ່ ີ ພະນມົ ເປັນ ປະເທດ ກາປເູ ຈຍ. ກອງປະຊມສດຍອດ ອາຊຽນ ຄງັໍ້ ທີ 9 ຈດັ ຂນຶໍ້ ທຸ່ ີ ເກາະບາຫຼີ ປະເທດອນິ ໂດເນເຊຍ (Bal, Indonesia) ເມອວນັ ທີ 7/10/2003ໃນ ກອງປະຊມດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດຈ້ໍ ດັ ກອງປະຊມ “ASEAN+3” ຄງັໍ້ ທີ 7 ຂນຶ້ໍ (ອາຊຽນ, ຈນີ , ຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ ແລະ ເກາົ ຫ)ີຼ , ນອກຈາກນກີ້ໍ ໄດມ້ໍ ີຖະແຫຼງການຮຸ່ ວມ ແລະ ຂຕໍ້ ກົ ລງົ ຮຸ່ ວມກນັ ໂດຍສະເພາະລະຫວຸ່ າງອາຊຽນກບັ ສ.ປ.ປ ຈນີ , ຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ, ເກາົ ຫຼີ ແລະ ອນິ ເດຍຕຸ່ ມອກີ . - ກອງປະຊມສດຍອດອາຊຽນ ຄງັ້ໍ ທີ 10 ຈດັ ຂນຶໍ້ ທຸ່ ວີ ຽງຈນັ (ສ.ປ.ປ.ລາວ) ໃນລະຫວຸ່ າງວນັ ທີ 29 – 30/ 11/2004 ກອງປະຊມດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດປ້ໍ ກຶ ສາຫາລກຸ່ ຽວກບັ ຄວາມຫມນັໍ້ ຄງົ , ຊມຊນົ ອາຊຽນ, ເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ຊມຊນົ ອາຊຽນ, ການພດັ ທະນາກອງທນຶ ອາຊຽນ, ບນັ ຫາການ ຄາ້ໍ ເສລ,ີ ການພວົ ພນັ ຮຸ່ ວມມລະຫວຸ່ າງອາຊຽນກບັ ສ.ປ.ຈນີ , ອາຊຽນກບັ ຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ, ອາຊຽນກບັ ອດົ ສະຕາລ,ີ ອາຊຽນກບັ ນວິ ຊແີ ລນ ແລະ ບນັ ຫາອຸ່ ນໆ ໃນກອງປະຊມດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ເພຸ່ ນິ ກໄດ້ໍ ເປີດກອງປະຊມ ASEAN+3 ຂນຶ້ໍ ຕຸ່ ມອກີ . 2. ໂຄງຮຸ່ າງການຈດັ ຕງັ້ໍ ຂອງກຸ່ ມອາຊຽນ. ລະບບົ ການຈດັ ຕງັໍ້ ຂອງສະມາຄມົ ປະຊາຊາດອາຊຽນປະກອບດຸ່ ງັ ຕຸ່ໄປນ:ີ້ໍ • ຫົວຫນາ້ໍ ລດັ ຖະບານອາຊຽນ. ເປັນອງົ ການທຸ່ ມີ ອີ ານາດສູງສດຂອງອາຊຽນ ແລະ ມີການປະຊມນາກນັ ຢຸ່ າງເປັນທາງການ ທກໆ 3 ປີ ແລະ ບຸ່ ເປັນທາງການຢຸ່ າງນອໍ້ ຍ 1 ຄງັໍ້ ເພຸ່ ອວາງທດິ ທາງ ແລະ ແຜນການເຄຸ່ ອນໄຫວ ຂອງອາຊຽນ. • ເລຂາທກິ ານໃຫຍຸ່ . ມີຖານະຕາແຫນຸ່ ງທຽບເທຸ່ າົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ, ມີຫນາໍ້ ທຸ່ ີແນະນາ, ສມົ ທົບຜນັ ຂະຫຍາຍການ ເຄຸ່ ອນໄຫວຂອງ ອາຊຽນ ແລະ ຮບັ ຜດິ ຊອບຕຸ່ ກອງປະຊມບນັ ດາຫວົ ຫນາໍ້ ລດັ ຖະບານ ແລະ ກອງປະ ຊມລດັ ຖະມົນຕີອາຊຽນ ຕະຫຼອດໄລຍະກອງປະຊມລດັ ຖະມນົ ຕອີ າຊຽນ ຕະຫອຼ ດໄລຍະກອງປະ ຊມຂອງຄະນະປະຈາອາຊຽນ. ເລຂາທິການໃຫຍຸ່ ຄນົ ປະຈບນັ ຊຸ່ ວຸ່ າ ທຸ່ ານ ອງົ ເກງັ ຢອງ (Ong Keng Yong) ເຂາົ້ໍ ຮບັ ຕາ ແຫນຸ່ ງໃນວນັ ທີ 1/01/2003, ເປັນຄນົ ປະເທດສງິ ກະໂປ. ຄນົ ກຸ່ ອນແມຸ່ ນທຸ່ ານ ໂຮໂດນໂຊ ຊວີ ຣິ ໂິ ນ (Rodolso Severino) ເຂາົໍ້ ຮບັ ຕາແຫນຸ່ ງໃນວນັ ທີ 1/01/1998 - 31/12/2002, ເປນັ ຄນົ ປະເທດ ຟີລບິ ປິນ. • ຄະນະປະຈາອາຊຽນ. - ແມຸ່ ນອງົ ການປະຕບິ ດັ ນະໂຍບາຍ ແລະ ປະສານງານຂອງອາຊຽນ, ມຫີ ນາ້ໍ ທຸ່ ລີ າຍງານໂດຍກງົ ຕຸ່ ກອງປະ ຊມ ບນັ ດາລດັ ຖະມນົ ຕກີ ານຕຸ່ າງປະເທດ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນລດັ ຖະມນົ ຕກີ ານຕຸ່ າງປະເທດຂອງປະເທດເຈາົໍ້ ພາບຈດັ ກອງປະ ຊມ , ນອກຈາກນຍີ້ໍ ງັ ມີຫນາໍ້ ທຸ່ ທີ ບົ ທວນວຽກ ງານຂອງຄະນະກາມະການ ແນໃສຸ່ ຜນັ ຂະຫຍາຍທດິ ທາງນະໂຍບາຍທຸ່ ີ ກອງ ປະຊມບນັ ດາ ລດັ ຖະມນົ ຕກີ ານຕຸ່ າງປະເທດວາງອອກ. • ກອງເລຂາອາຊຽນ ກອງເລຂາອາຊຽນໄດຖໍ້ ກສາໍ້ ງຕງັໍ້ ຂນຶ້ໍ ຕາມສນັ ຍາທຸ່ ີໄດລ້ໍ ງົ ນາມກັນ ໂດຍບນັ ດາລດັ ຖະມນົ ຕກີ ານຕຸ່ າງປະເທດ ອາຊຽນ ໃນກອງປະຊມສດຍອດທຸ່ ີບາຫຼີ ປີ1976 ເພຸ່ ອເພຸ່ ີມທະວກີ ານປະສານ ສມົ ທບົ ແລະ ການຜນັ ຂະຫຍາຍ ນະໂຍບາຍໂຄງການ ແລະ ການເຄຸ່ ອນໄຫວຂອງຫນຸ່ ວຍງານຕຸ່ າງໆ ຂອງອາຊຽນ ແລະ ກອງເລຂາອາຊຽນໄດມໍ້ ີການ ປັບປງຫນາໍ້ ວຽກ ແລະ ຜນັ ຂະຫຍາຍວຽກງານໃຫ້ໍ ດກີ ວຸ່ າເກຸ່ າົ . • ກອງເລຂາອາຊຽນແຫຸ່ ງຊາດ. ແຕຸ່ ລະປະເທດອາຊຽນມກີ ອງເລຂາແຫຸ່ ງຊາດ ສງັ ກດັ ໃນກະຊວງການຕຸ່ າງປະເທ ດມຫີ ນາ້ໍ ທຸ່ ີ ຈດັ ຕງັ ແລະ ຜນັ ຂະຫຍາຍການເຄຸ່ ອນໄຫວວຽກງານພວົ ພນັ ກບັ ອາຊຽນໃນລະດບັ ປະເທດມີຕາແຫນຸ່ ງເປນັ ຫວົ ຫນາ້ໍ . 128 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວນັ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ 3. ສດິ ແລະ ໜາ້ໍ ທຸ່ ຂີ ອງສະມາຊກິ ກຸ່ ມອາຊຽນ.  ສດິ ອາຊຽນວຸ່ າດວ້ໍ ຍສດິ ທມິ ະນດສມົ ຊນົ ຫລກັ ການທຸ່ ວົ ໄປ 1. ມະນດທງັ ປວງເກີດມາມອີ ດິ ສະຫລະແລະສະເໝີພາກກນັ ໃນສກັ ດສິ໌ ແີ ລະສດິ ທດິ ນ ມີເຫດຜນົ ແລະມະ ໂນທາແລະຄວນປະຕບິ ດັ ຕຸ່ ກນັ ດວ້ໍ ຍຈດິ ວນິ ຍານແຫຸ່ ງຄວາມເປນັ ມະນດ 2. ບກຄນົ ທກຄນົ ຍຸ່ ອມມີສດິ ທແິ ລະອດິ ສະຫລະພາບທງັ ປວງຕາມທຸ່ ີການດົ ໄວໃ້ໍ ນປະຕນິ ຍານີ້ໍ ໂດຍປາດ ສະຈາກການແບຸ່ ງແຍກໃດ ໆ ອາທິ ເຊອໍ້ -ຊາດ ເພດ ອາຍ ພາສາ ສາດສະຫນາ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ທາງການເມອງຫລ ທາງອຸ່ ນພນ້ໍ ເພທາງຊາດຫລສງັ ຄມົ ສະຖານະທາງເສດຖະກດິ ການເກດີ ຄວາມທບພນົ ພາບ ຫລ ສະຖານະ ອຸ່ ນ 3. ບກຄນົ ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະໄດຮ້ໍ ບັ ການຍອມຮບັ ທກແຫຸ່ ງຫົນວຸ່ າເປັນບກຄນົ ຕາມກດົ ຫມາຍ ທກຄນົ ສະເໝີພາກກນັ ຕາມກດົ ຫມາຍ ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະໄດຮໍ້ ບັ ຄວາມຄມ້ໍ ຄອງຂອງກດົ ຫມາຍຢຸ່ າງເທຸ່ າົ ທຽມກນັ 4. ສດິ ທຂິ ອງສະຕີ ເດກັ ຜູສໍ້ ູງອາຍ ບກຄນົ ທບພນົ ພາບ ແຮງງານໂຍກຍາ້ໍ ຍຖຸ່ ິນຖານ ກຸ່ ມເປາະບາງແລະ ກຸ່ ມຄນົ ຊາຍຂອບ ເປັນສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັໍ້ ພນໍ້ ຖານທຸ່ ີບຸ່ ອາດເພກີ ຖອນໄດ້ໍ ເປນັ ສຸ່ ວນດຽວກນັ ແລະ ແບຸ່ ງແຍກບຸ່ໄດ້ໍ 5. ບກຄນົ ທກຄນົ ມສີ ດິ ທຸ່ ີຈະໄດຮ້ໍ ບັ ການຍຽວຢາຈາກການກະທາອນັ ລະເມີດຕຸ່ ສດິ ທຊິ ຸ່ ງຶ ຕນົ ໄດຮໍ້ ບັ ຈາກ ລດັ ທານນູ ຫລກດົ ຫມາຍ ຢຸ່ າງມີປະສດິ ທພິ າບແລະມຜີ ນົ ບງັ ຄບັ ອນັ ການດົ ໂດຍສານຫລເຈາົ້ໍ ຫນາໍ້ ທຸ່ /ີ ອງົ ຄກ໌ ອນລັດອຸ່ ນ ຜູມ້ໍ ອີ ານາດ 6. ສດິ ທທິ ຸ່ ີຄວນໄດຮໍ້ ບັ ຕາມຫລກັ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັ້ໍ ພນໍ້ ຖານຕອໍ້ ງສມົ ດນກັບຫນາໍ້ ທຸ່ ີຕາມ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ອນັ ເນຸ່ ອງມາຈາກບກຄນົ ທກຄນົ ມີຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕຸ່ ປັດເຈກບກຄນົ ຊມຊນົ ແລະສງັ ຄມົ ທຸ່ ີ ຕນົ ອາໄສຢຸ່ ູ ໃນທາ້ໍ ຍທຸ່ ີສດ ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບພນ້ໍ ຖານໃນການສຸ່ ງົ ເສມີ ແລະຄມ້ໍ ຄອງ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັໍ້ ພນໍ້ ຖານທງັ ມວນ 7. ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ທັງມວນ ມີຄວາມເປັນສາກນົ ບຸ່ ສາມາດແບຸ່ ງແຍກ ພຸ່ ຶງພາຊຸ່ ງຶ ກນັ ແລະກນັ ແລະມີ ຄວາມສາພນັ ທຸ່ ບີ ຸ່ ອາດແບຸ່ ງແຍກໄດ້ໍ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັ້ໍ ພນໍ້ ຖານທງັ ມວນໃນປະຕນິ ຍານີຕໍ້ ອ້ໍ ງ ໄດຮໍ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ຢຸ່ າງຍດຕທິ າ ເທຸ່ າົ ທຽມ ຕະຫລອດຈນົ ມີທດິ ທາງດຽວກນັ ແລະການເນນັໍ້ ຢາ້ໍ ທຸ່ ີເທຸ່ າົ ກນັ ໃນຂະນະດຽວ ກນັ ການຕະໜກັ ເຖງິ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ຕອໍ້ ງໄດຮ້ໍ ບັ ການພຈິ າລະນາໃນບະຫລບິ ດົ ຂອງພູມພິ າກແລະຂອງປະເ ທດ ໂດຍຄານງຶ ເຖງິ ຄວາມແຕກຕຸ່ າງຂອງພູ ມິຫລງັ ທາງການເມອງ ເສດຖະກິດ ກົດຫມາຍ ສງັ ຄມົ ວດັ ທະນະທາ ປະຫວດັ ສາດແລະສາດສະຫນາ 8. ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັ້ໍ ພນໍ້ ຖານຂອງທກຄນົ ຈະໄດຮໍ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ໂດຍຄານງຶ ເຖງິ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັ້ໍ ພນ້ໍ ຖານຂອງຜູອໍ້ ຸ່ ນ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັ້ໍ ພນ້ໍ ຖານຂອງທກຄນົ ຕອ້ໍ ງ ຢຸ່ ູພາຍ ໃຕຂ້ໍ ອບເຂດທຸ່ ີການດົ ໂດຍກດົ ຫມາຍ ເພຸ່ ອວດັ ຖປະສງົ ໃນການຍອມຮບັ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັໍ້ ພນໍ້ ຖານ ຂອງຜູອ້ໍ ຸ່ ນ ແລະເພຸ່ ອຕອບສະຫນອງຄວາມຫມນັ້ໍ ຄງົ ຂອງຊາດ ລະບຽບສາທາລະນະ ສາທາລະນະສກຄວາມປອດ ໄພສາທາລະນະ ສນິ ລະທາອນັ ດຂີ ອງປະຊາຊນົ ລວມທງັ ສະຫວດັ ດກິ ານທຸ່ ວົ ໄປຂອງປະຊາຊນົ ໃນສງັ ຄມົ ປະ ຊາທບິ ຫມາກໄຂຸ່ ຫລງັ ຍະເທຸ່ າົ ນນັໍ້ 9. ໃນການບນັ ລສດິ ທມິ ະນດສຍົ ມຊນົ ແລ ະເສລພີ າບຕາມທຸ່ ບີ ນັ ຍະຕໃິ ນປະຕນິ ຍາສະບບັ ນີໍ້ ຈະຕອ້ໍ ງຢດຶ -ໝຸ່ ັນ ຫລກັ ການຄວາມເປນັ ກາງ ການຢດຶ ຖວດັ ຖວໄິ ສ ການບຸ່ ເລອກປະຕບິ ະຕິ ການບຸ່ ຜະເຊນີ ໜາ້ໍ ແລະການຫລກີ ເລຸ່ ຍງດົ ວມິ າດຕະຖານ ແລະການເຮດັ ໃຫເ້ໍ ປັນປະເດນັ ທາງການເມອງ ຢຸ່ າງດົ ມຸ່ າສະເໝີ ກະບວນການບນັ ລເປາົ້ໍ ໝາຍດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ຕອໍ້ ງຄານງຶ ເຖງິ ການມີສຸ່ ວນຮຸ່ ວມຂອງປະຊາຊນົ ຄວາມຄອບຄມ ແລະຄວາມຈາເປັນທຸ່ ຈີ ະຕອໍ້ ງຢຶດຫລກັ ພາລະ ຮບັ ຜດິ ຊອບ 129 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ  ສດິ ທິພນົ ລະເມອງແລະສດິ ທທິ າງການເມອງ 1. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຢນຢັນສດິ ທພິ ນົ ລະເມອງແລະສດິ ທທິ າງການເມອງທງັ ມວນໃນປະຕນິ ຍາ ສາກນົ ວຸ່ າດວ້ໍ ຍສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ໂດຍລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຢນຢັນສດິ ທແິ ລະເສລພີ າບຂນັໍ້ ພນ້ໍ ຖານຕຸ່ໄປນີໍ້ 2. ບກຄນົ ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະມີຊວີ ດິ ມາແຕຸ່ ກາເນີດ ສດິ ທນິ ຕີໍ້ ອ້ໍ ງໄດຮໍ້ ບັ ການຄມໍ້ ຄອງຈາກກົດຫມາຍ ບຸ່ ມີຜູໃ້ໍ ດຈະພະຮາກຊວີ ດິ ໂດຍອາເພີໃຈ ຍກົ ເວນັ້ໍ ຕາມກດົ ຫມາຍ ໄດໍ້ 3. ບກຄນົ ທກຄນົ ມສີ ດິ ທໃິ ນເສລພີ າບແລະຄວາມປອດໄພຂອງຕນົ ບຸ່ ມບີ ກຄນົ ໃດຖກຈບັ ກມ ກກັ ຂງັ ລກັ ພາຕວົ ຫລຮບູ ແບບອຸ່ ນຂອງກາລບົ ຮາກຈາກເສລພີ າບນນັໍ້ ໂດຍອາເພີໃຈ 4. ບກຄນົ ໃດຈະຖກເອາົ ຕວົ ເປັນຂາໍ້ ທາດ ໃນຮູບແບບໃດ ໆ ຫລຈະຖກລກັ ລອບຂນົ ຍາ້ໍ ຍຫລຄາໍ້ ມະ ນດ ລວມເຖງິ ດວ້ໍ ຍວດັ ຖປະສງົ ເພຸ່ ອການຄາ້ໍ ອະໄວຍະວະບໄຸ່ ດ້ໍ 5. ບກຄນົ ໃດຈະຖກທລະມານ ຫລໄດຮໍ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ຫລການລງົ ໂທດທຸ່ ີໂຫດຮາໍ້ ຍ ຂາດມະນສຍົ ທາ ຫລຕຸ່ າຊາໍ້ ບຸ່ໄດໍ້ 6. ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນເສລພີ າບຂອງການໂຍກຍາ້ໍ ຍ ແລະການພານກັ ພາຍໃນຂອບເຂດດນິ ແດນຂອງ ລດັ ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະອອກຈາກປະເທດໃດ ໆ ລວມທງັ ປະເທດຂອງຕນົ ແລະມີສດິ ທທິ ຸ່ ຈີ ະກບັ ສຸ່ ູປະເທດຕນົ ໄດໍ້ 7. ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະແສວງົ ຫາແລະໄດຮ້ໍ ບັ ສະຖານະຜູລ້ໍ ໄີໍ້ ພທາງການເມອງໃນອກີ ລດັ ໜຸ່ ງຶ ຕາມກດົ ຫມາຍຂອງລດັ ແລະຂຕ້ໍ ກົ ລງົ ລະຫວຸ່ າງປະເທດທຸ່ ີມຜີ ນົ ບງັ ຄບັ ໃຊ້ໍ 8. ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະເປັນເຈາົໍ້ ຂອງ ໃຊ້ໍ ສະລະ ແລະໃຫສໍ້ ຸ່ ງິ ທຸ່ ີຄອບຄອງທຸ່ ີບກຄນົ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດມ້ໍ າໂດຍມກັ ດວໍ້ ຍກດົ ຫມາຍ ທງັ ການຄອງຄອບແຕຸ່ ຜູດ້ໍ ຽວຫລຮຸ່ ວມກບັ ຜູອໍ້ ຸ່ ນ ບຸ່ ມບີ ກຄນົ ໃດຈະພະຮາກຊບັ ສນິ ສຸ່ ວນບກ ຄົນດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄປໄດໂໍ້ ດຍອາເພີໃຈ 9. ທກຄນົ ມີສດິ ທໄິ ດຮໍ້ ບັ ສນັ ຊາດຕາມທຸ່ ີກດົ ຫມາຍລະບ ບກຄນົ ໃດຈະພະຮາກສນັ ຊາດດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໂດຍອາເພີ ໃຈຫລປະຕເິ ສດເພຸ່ ອປຸ່ ຽນສນັ ຊາດນນັ້ໍ ໆ ບຸ່ໄດ້ໍ 10. ຄອບຄວົ ໃນຖານະເປັນຫນຸ່ ວຍທາມະຊາດແລະພນ້ໍ ຖານຂອງສງັ ຄມົ ໄດຮ້ໍ ບັ ສດິ ທກິ ານຄມ້ໍ ຄອງ ຈາກ ສງັ ຄມົ ແລະຈາກແຕຸ່ ລະລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນ ບນັ ດາຊາຍແລະຍງິ ເມຸ່ ອຈະເລນີ ອາຍຄນົ ບບົ ລບິ ລນູ ແ໌ ລວ້ໍ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີ ຈະສມົ ລດົ ເທງິ ພນໍ້ ຖານການຍນິ ຍອມຢຸ່ າງເສລແີ ລະເຕມັ ໃຈຂອງຕນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະສາ້ໍ ງຄອບຄວົ ແລະການຂາ ດຈາກ ການສມົ ລດົ ຕາມທຸ່ ີກດົ ຫມາຍການດົ 11. 1) ທກຄນົ ທຸ່ ີຖກກຸ່ າວຫາວຸ່ າກະທາຄວາມຜດິ ທາງອາຍາ ຈະໄດຮໍ້ ບັ ການສນັ ນດິ ຖານໄວກໍ້ ຸ່ ອນວຸ່ າບລິສດ ຈນົ ກວຸ່ າຈະມີການພສິ ູດໄດວ້ໍ ຸ່ າມີຄວາມຜດິ ຕາມກົດຫມາຍ ໃນການພຈິ າລະນາດວ້ໍ ຍຄວາມເປັນທາແລະເປີ ດເຜີຍ ໂດຍອານາດສານທຸ່ ມີ ີອດິ ສະຫລະແລະເປັນກາງ ຊຸ່ ງຶ ຕນົ ໄດຮໍ້ ບັ ຫລກັ ປະກນັ ສາລບັ ການຕຸ່ ສູຄໍ້ ະດີ 2) ບກຄນົ ໃດຈະຕອ້ໍ ງຮບັ ຜດິ ທາງອາຍາ ເພາະກະທາຫລງດົ ເວນັ້ໍ ກະທາການໃດ ຊຸ່ ງຶ ໃນຂະນະທຸ່ ີກະທານນັ້ໍ ບຸ່ໄດຖໍ້ ກລະບວຸ່ າມີຄວາມຜດິ ທາງອາຍາຕາມກດົ ຫມາຍພາຍໃນຂອງປະເທດຫລກດົ ຫມາຍລະຫວຸ່ າງປະເທດ ແລະ ລງົ ໂທດໃຫໜ້ໍ ກັ ກວຸ່ າໂທດທຸ່ ີມຢີ ຸ່ ໃູ ນຂະນະທຸ່ ີໄດກ້ໍ ະທາຄວາມຜດິ ທາງອາຍາບຸໄ່ ດໍ້ 3) ບກຄນົ ໃດຈະຖກພຈິ າລະນາຫລລງົ ໂທດຊາໍ້ ໃນຄວາມຜດິ ຊຸ່ ງຶ ບກຄນົ ນນັໍ້ ຕອໍ້ ງຄາພພິ າກສາເຖງິ ທຸ່ ີສດໃຫ້ໍ ລງົ ໂທດຫລໃຫປໍ້ ຸ່ ອຍຕວົ ແລວ້ໍ ຕາມກດົ ໝາຍແລະວທິ ີພຈິ າລະນາຄວາມຂອງແຕຸ່ ລະລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນບຸ່ໄດ້ໍ 12. ທກຄນົ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະປອດຈາກການແຊກແຊງຕາມອາເພີໃຈ ໃນຄວາມເປນັ ສຸ່ ວນຕວົ ຄອບຄວົ ທຸ່ ີຢຸ່ ູ ອາໄສ ການສຸ່ ສານ ລວມເຖງິ ຂມໍ້ ນູ ສຸ່ ວນບກຄນົ ຫລຈະຖກລບົ ຫລຸ່ ສູ ກັ ດສິ໌ ແີ ລະຊຸ່ ສຽງຂອງບກຄນົ ທກຄນົ ມີສດິ ທິທຸ່ ີ ຈະໄດຮ້ໍ ບັ ການຄມໍ້ ຄອງຂອງກດົ ຫມາຍຕຸ່ ການແຊກແຊງສດິ ທຫິ ລການລບົ ຫລຸ່ ູດຸ່ ງັ ກຸ່ າວນນັໍ້ 13. ບກຄນົ ທກຄນົ ມສີ ດິ ທໃິ ນອດິ ສະຫລະພາບທາງຄວາມຄດິ ມະໂນທາ ແລະສາດສະຫນາ ຮບູ ແບບ ໃດ ໆ ຂອງການຂາດກາລດດົ ນອດກນັ້ໍ ການເລອກປະຕບິ ດັ ແລະ ການຍວົ ະ-ໃຫ-ໍ້ ຮາໍ້ ຍໃຫເ້ໍ ກດີ ຄວາມກຽດຊງັ ອນັ ຢຸ່ ູເທງິ ພນໍ້ ຖານທາງສາດສະຫນາ ແລະຄວາມເຊຸ່ ອ ຈະຕອ້ໍ ງຖກກາຈດັ 130 ວິທະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສັງຄົມສກຶ ສາ 14. ທກຄນົ ມີສດິ ທິໃນອດິ ສະຫລະພາບແຫຸ່ ງຄວາມເຫນັ ແລະການສະແດງອອກ ສດິ ທິນລີ້ໍ ວມເຖງິ ອດິ ສະຫລະພາບທຸ່ ຈີ ະຖເອາົ ຄວາມເຫນັ ໂດຍປາດສະຈາກການແຊກແຊງ ແລະທຸ່ ີຈະແສວງົ ຫາການຮບັ ແລະສຸ່ ງົ ຂຸ່ າວ ສານ ບຸ່ ວຸ່ າຈະເປັນທາງວາຈາ ລາຍລກັ ສນົ ອ໌ ກັ ສອນຫລຜຸ່ ານສຸ່ ອຸ່ ນໃດຕາມທາງເລອກຂອງບກຄນົ ນນັໍ້ 15. ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນອດິ ສະຫລະພາບແຫຸ່ ງການຊມນມແລະການສະມາຄມົ ຢຸ່ າງສນັ ຕິ 16. 1) ທກຄນົ ທຸ່ ີເປັນພນົ ລະເມອງຂອງປະເທດ ມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະເຂາົ້ໍ ຮຸ່ ວມໃນລດັ ຖະບານຂອງປະເທ ດຂອງ ຕນົ ບຸ່ ວຸ່ າໂດຍກງົ ຫລໂດຍອອໍ້ ມຜຸ່ ານຜູແໍ້ ທນທຸ່ ໄີ ດຮໍ້ ບັ ການເລອກຕງັ້ໍ ຕາມລະບອບປະຊາທບິ ຫມາກໄຂຸ່ ຫລງັ ຍະ ຕາມ ກດົ ຫມາຍຂອງແຕຸ່ ລະປະເທດ 2) ທກຄນົ ມີສດິ ທອິ ອກສຽງລງົ ຄະແນນໃນການເລອກຕງັໍ້ ຕາມການດົ ເວລາແລະຢຸ່ າງແທຈ້ໍ ງິ ຊຸ່ ງຶ ຕອ້ໍ ງເປັນ ການອອກສຽງຢຸ່ າງທຸ່ ວົ ເຖງິ ແລະສະເໝີພາກ ແລະຕອໍ້ ງເປນັ ການລງົ ຄະແນນລບັ ຊຸ່ ງຶ ຮບັ ປະກນັ ການສະແດງອອກຢຸ່ າງ ເສລຂີ ອງຜູມ້ໍ ີສດິ ທເິ ລອກຕງັ້ໍ ຕາມກດົ ຫມາຍຂອງແຕຸ່ ລະປະເທດ  ສດິ ທິທາງເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ແລະ ວດັ ທະນະທາ 1. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຢນຢັນສດິ ທທິ າງເສດຖະກິດ ສງັ ຄມົ ແລະວດັ ທະນະທາໃນປະຕນິ ຍາສາກົນວຸ່ າ ດວ້ໍ ຍສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ໂດຍສະເພາະລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຢນຢນັ ດຸ່ ງັ ນີ້ໍ 2. 1) ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນການ-ເຮດັ -ວຽກງານ ໃນການເລອກງານຢຸ່ າງອດິ ສະຫລະ ໃນເງຸ່ອນໄຂການ- ເຮດັ -ວຽກງານທຸ່ ີເປນັ ທາເໝາະສມົ ແລະເປັນປະໂຫຍດ ແລະໃນການເຂາົໍ້ ເຖງິ ຄວາມຊຸ່ ວຍ-ເຫລອຕຸ່ າງ ໆ ສາລບັ ການຄມ້ໍ ຄອງການວຸ່ າງງານ 2) ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນການກຸ່ ຕງັ້ໍ ສະຫະພາບແຮງງານແລະເຂາົໍ້ ຮຸ່ ວມສະຫະພາບແຮງງານຕາມທຸ່ ີຕນົ ເລອກ ເພຸ່ ອຄມ້ໍ ຄອງຜນົ ປະໂຫຍດຕນົ ຕາມລະບຽບຂບໍ້ ງັ ຄບັ ແລະກດົ ຫມາຍຂອງແຕຸ່ ລະປະເທດ 3) ເດກັ ຫລຜູເໍ້ ຍາົ ໃດ ໆ ຈະຢຸ່ ູພາຍໃຕກໍ້ ານແສວງົ ຫາຜນົ ປະໂຫຍດທາງເສດຖະກດິ ແລະສງັ ຄມົ ບຸ່ໄດຜ້ໍ ູ ້ໍທຸ່ ີວຸ່ າ ຈາ້ໍ ງເດກັ ຫລຜູເໍ້ ຍາົ ເຮດັ ວຽກທຸ່ ເີ ປັນອນັ ຕະລາຍຕຸ່ ຫລກັ ສນິ ລະທາ ຫລສກຂະພາບ ອນັ ຕະລາຍຕຸ່ ຊວີ ດິ ຫລອາດຂດັ ຂວາງພດັ ທະນາການຕາມປົກກະຕິ ລວມເຖງິ ການສກຶ ສາ ຈະຕອ້ໍ ງໄດຮ້ໍ ບັ ການລງົ ໂທດຕາມກດົ ຫມາຍລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຄວນການດົ ອາຍຂນັໍ້ ຕຸ່ າຂອງການຈາໍ້ ງແຮງງານເດກັ ຊຸ່ ງຶ ມີການຫາ້ໍ ມການຈາໍ້ ງແຮງງານເດກັ ອາຍຕຸ່ າກວຸ່ າເກນອາ ຍຂນັ້ໍ ຕຸ່ າແລະຜູຈ້ໍ າ້ໍ ງຈະໄດຮ້ໍ ບັ ການລງົ ໂທດຕາມກດົ ຫມາຍ 3. ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນມາດຕະຖານການຄອງຊບີ ຂອງຕນົ ແລະຄອບຄວົ ທຸ່ ພີ ຽງພ ຊຸ່ ງຶ ລວມເຖງິ ກ) ສດິ ທໃິ ນອາຫານທຸ່ ີພຽງພແລະສາມາດຊຫ້ໍ າໄດ້ໍ ອດິ ສະຫລະຈາກຄວາມຫວິ ໂຫຍແລະການເຂາົໍ້ ເຖງິ ອາ ຫານທຸ່ ປີ ອດໄພແລະມເີ ຈາົໍ້ ປະໂຫຍດ ຂ) ສດິ ທໃິ ນເຄຸ່ ອງນຸ່ ງຫຸ່ ມົ ຄ) ສດິ ທໃິ ນທຸ່ ີຢຸ່ ູອາໄສທຸ່ ີພຽງພແລະສາມາດຊຫ້ໍ າໄດ້ໍ ງ) ສດິ ທໃິ ນການປຸ່ ນິ ປົວພະຢາບານ ແລະບລກິ ານສງັ ຄມົ ທຸ່ ີຈາເປັນ ຈ) ສດິ ທໃິ ນນາໍ້ ດຸ່ ມແລະສຂາພບິ ານທຸ່ ປີ ອດໄພ ສ) ສດິ ທໃິ ນສະພາບແວດລອ້ໍ ມທຸ່ ີປອດໄພ ສະອາດ ແລະຍຸ່ ງັ ຍນ 29. 1) ທກຄນົ ມສີ ດິ ທິຕາມມາດຕະຖານທຸ່ ີສູງສດເທຸ່ າົ ທຸ່ ີເປນັ ໄປໄດໃ້ໍ ນສກຂະພາບກາຍ ສກຂະພາບຈດິ ໃຈ ແລະສກພາວະການຈະເລນີ ພນັ ການຮກັ ສາບຢາບານຂນັ້ໍ ພນ້ໍ ຖານທຸ່ ີສາມາດຫາໄດໍ້ ແລະການເຂາົໍ້ ເຖງິ ສຸ່ ງິ ອາ ນວຍ ຄວາມສະດວກທາງການແພດ 2) ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຈະຕອໍ້ ງດາເນນີ ມາຕນົ ການສາໍ້ ງສະພາບແວດລອໍ້ ມທຸ່ ີດໃີ ນການເອາົ ຊະນະ ການຕາ ໜາໍ້ ການເພີກເສຍີ ການປະຕເິ ສດ ແລະການເລອກປະຕບິ ດັ ໃນການປອໍ້ ງກນັ ການປຸ່ ນິ ປວົ ເບຸ່ ງິ -ແຍງ ແລະສະໜບັ - ສະໜນູ ບກຄນົ ທຸ່ ີທກທລະມານຈາກພະຍາດຕດິ ຕຸ່ ຕຸ່ າງ ໆ ລວມເຖງິ ເອດໄອວ/ີ ເອດສ໌ 131 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສຶກສາ 4. 1) ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນສະຫວດັ ດກິ ານສງັ ຄມົ ລວມທງັ ການປະກນັ ສງັ ຄມົ ຕາມທຸ່ ີມີຢຸ່ ູ ເພຸ່ ອອານວຍ ຄວາມຫມນັ້ໍ ຄງົ ໃຫຕໍ້ ນົ ສາມາດມີວທິ ີທຸ່ ີຈະດາລງົ ຕນົ ໄດຢ້ໍ ຸ່ າງມີສກັ ດສ໌ິ ແີ ລະເໝາະສມົ 2) ການຄມ້ໍ ຄອງເປັນພເິ ສດຄວນໃຫແໍ້ ກຸ່ ແມຸ່ ໃນຊຸ່ ວງລະຍະເວລາຕາມຄວນ ຕາມທຸ່ ີການດົ ໂດຍກດົ ຫມາຍ ແລະລະບຽບຂອງແຕຸ່ ລະປະເທດ ກຸ່ ອນແລະຫລງັ ການໃຫກໍ້ າເນດີ ບດ ໃນຊຸ່ ວງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ແມຸ່ ທຸ່ ເີ ຮດັ ວຽກຕອ້ໍ ງໄດຮ້ໍ ບັ ຄຸ່ າຈາ້ໍ ງຈາກການລາເກີດບດຫລລາໂດຍໄດຮ້ໍ ບັ ປະໂຫຍດຈາກການປະກນັ ສງັ ຄມົ ທຸ່ ີເໝາະສມົ ຢຸ່ າງພຽງພ 3) ແມຸ່ ແລະເດກັ ຍຸ່ ອມມີສດິ ທທິ ຸ່ ີຈະຮບັ ການເບຸ່ ງິ -ແຍງແລະຊຸ່ ວຍ-ເຫລອເປັນການພເິ ສດ ເດກັ ທງັ ປວງ ບຸ່ ວຸ່ າ ຈະເກດີ ໃນຫລນອກສມົ ລດົ ຈະຕອໍ້ ງໄດຮ້ໍ ບັ ການຄມ້ໍ ຄອງທາງສງັ ຄມົ ເຊຸ່ ນັ ດຽວກັນ 5. 1) ທກຄນົ ມີສດິ ທໃິ ນການສກຶ ສາ 2) ການສກຶ ສາຂນັໍ້ ປະຖມົ ຈະຕອໍ້ ງເປັນການສກຶ ສາພາກບງັ ຄບັ ແລະຈດັ ໃຫທໍ້ ກຄນົ ແບບໃຫບໍ້ ຸ່ ເປຸ່ າົ ການສກຶ ສາຂນັໍ້ ມດັ ຍມົ ໃນຮູບແບບຕຸ່ າງ ໆ ຈະຕອ້ໍ ງຈດັ ໃຫມໍ້ ຂີ ນຶໍ້ ໂດຍທຸ່ ວົ ໄປ ແລະໃຫທໍ້ ກຄນົ ໄດຮໍ້ ບັ ໂດຍວທິ ີການທຸ່ ີເໝາະ ສມົ ທກທາງ ການສກຶ ສາດາໍ້ ນເທກນກິ ແລະອາຊວີ ສກຶ ສາຈະຕອ້ໍ ງຈດັ ໃຫມ້ໍ ີໂດຍທຸ່ ົວໄປ ທກຄນົ ຈະຕອໍ້ ງສາມາດເຂາົ້ໍ ເຖງິ ການສກຶ ສາລະດບັ ອດມົ ສກຶ ສາໄດຢໍ້ ຸ່ າງເທຸ່ າົ ທຽມເທງິ ພນໍ້ ຖານຂອງຄວາມສາມາດ 3) ການສກຶ ສາຈະຕອ້ໍ ງດາເນີນໄປໃນແນວທາງເພຸ່ ອມງໍ້ ໃຫເໍ້ ກີດການພດັ ທະນາບກຄະລກິ ກະພາ ບ ຂອງ ມະນດແລະຄວາມສານກຶ ໃນສກັ ດສິ໌ ີຄວາມເປັນມະນດຂອງຕນົ ຢຸ່ າງສມົ ບູນ ການສກຶ ສາຈະຕອໍ້ ງເສມີ ສາໍ້ ງຄວາມ ເຄາົ ລບົ ໃນສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັໍ້ ພນໍ້ ຖານໃນລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນ ນອກຈາກນີ້ໍ ການສກຶ ສາຈະຕອໍ້ ງ ເຮດັ ໃຫທໍ້ ກຄນົ ສາມາດມສີ ຸ່ ວນຮຸ່ ວມໃນສງັ ຄມົ ຢຸ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະຈະຕອ້ໍ ງສຸ່ ງົ ເສມີ ຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຄວາມອດົ ກັນໍ້ ແລະມດິ ພາບລະຫວຸ່ າງຊາດ ແລະກຸ່ ມເຊອໍ້ -ຊາດ ແລະກຸ່ ມສາດສະຫນາທງັ ປວງ ແລະສຸ່ ງົ ເສມີ ກດິ ຈະກາຂອງອາຊຽນ ໃນການທາລງົ ໄວຊ້ໍ ຸ່ ງຶ ສນັ ຕພິ າບ 6. ທກຄນົ ມີສດິ ທິໂດຍເອກເທດຫລຮຸ່ ວມກບັ ບກຄນົ ອຸ່ ນທຸ່ ີຈະມີສຸ່ ວນຮຸ່ ວມຢຸ່ າງອດິ ສະຫລະໃນດາ້ໍ ນ ວດັ ທະນະທາ ທຸ່ ີຈະເພດີ ເພີນກບັ ສລິ ະປະ [ະ] ແລະໄດຮ້ໍ ບັ ປະໂຫຍດອນັ ເກດີ ຈາກຄວາມກາໍ້ ວໜາ້ໍ ທາງວທິ ະຍາສາດ ລວມທງັ ການຄມ້ໍ ຄອງຜນົ ປະໂຫຍດທາງດາໍ້ ນສນິ ລະທາແລະວດັ ຖອນັ ເກີດຈາກການຜະລດິ ທາງວທິ ະຍາສາດວນັ ນະ ກາ ຫລສລິ ະປະກາຊຸ່ ງຶ ຕນົ ເປັນຜູສໍ້ າ້ໍ ງສນັ 7. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຄວນດາເນີນການໂດຍເອກເທດແລະໂດຍຜຸ່ ານຄວາມຊຸ່ ວຍ-ເຫລອແລະຄວາມ ຮຸ່ ວມມທງັ ລະດບັ ພູມພິ າກແລະລະຫວຸ່ າງປະເທດ ໂດຍສະເພາະຢຸ່ າງຍຸ່ ງິ ທາງເສດຖະກດິ ແລະວຊິ າການ ໃນການໃຊ້ໍ ຊບັ ຢາກອນທຸ່ ີມີຢຸ່ ູ ເພຸ່ ອໃຫ້ໍສາລດິ ຜົນໃນການເຮດັ ໃຫ້ໍບນັ ລເຖງິ ສດິ ທິຊຸ່ ງຶ ຮບັ ຮອງໄວໃ້ໍ ນປະຕນິ ຍານີໍ້ ທງັ ທາງ ເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ແລະວດັ ທະນະທາຢຸ່ າງຕຸ່ ເນຸ່ ອງ 8. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນອາດການດົ ຂອບເຂດການປະກນັ ສດິ ທທິ າງເສດຖະກດິ ແລະສງັ ຄມົ ອນັ ປາກົດໃນ ປະຕນິ ຍາສະບບັ ນີ້ໍ ໃຫແໍ້ ກຸ່ ຜູທ້ໍ ຸ່ ີບຸ່ -ແມຸ່ ນຄນົ ຊາດຂອງຕນົ ໂດຍຄານງຶ ເຖງິ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ຕະຫລດດົ ນອງ ຄກ໌ ອນ ແລະຊບັ ຢາກອນຂອງເສດຖະກດິ ປະເທດຕນົ  ສດິ ທໃິ ນການພດັ ທະນາ 1. ສດິ ທໃິ ນການພດັ ທະນາເປັນສດິ ທທິ ຸ່ ີບຸ່ ອາດເພກີ ຖອນໄດໍ້ ທກຄນົ ແລະປະຊາຊນົ ອາຊຽນພງຶ ໄດຮໍ້ ບັ ສດິ ທິ ໃນການມີສຸ່ ວນຮຸ່ ວມ ມີສຸ່ ວນຊຸ່ ວຍ ໃຊສ້ໍ ດິ ທິ ແລະໄດຮ້ໍ ບັ ຜົນປະໂຫຍດຢຸ່ າງເທຸ່ າົ ທຽມແລະຍຸ່ ງັ ຍນຈາກການ ພດັ ທະນາທາງເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ວດັ ທະນະທາ ແລະການເມອງ ສດິ ທໃິ ນການພດັ ທະນາຄວນເປັນສຸ່ ວນເຕມີ ເຕມັ ຢຸ່ າງທຸ່ ຽງທາຕຸ່ ຄວາມຈາເປນັ ຂອງພດັ ທະນາການແລະສະພາວການນຂ໌ ອງຄນົ ລນໍ້ ປະຈບນັ ແລະອະນາຄດົ ຂະນະທຸ່ ີ ການພດັ ທະນາສຸ່ ງົ ເສມີ ແລະເປັນສຸ່ ງິ ຈາເປັນສາລບັ ຄວາມພໃຈໃນສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ທງັ ມວນ ການຂາດການພດັ ທະນາ ມອິ າດນາໄປສຸ່ ູການລະເມດີ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ທຸ່ ໄີ ດຮໍ້ ບັ ການຍອມຮບັ ໃນນານາຊາດ 2. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຄວນຈດັ ໂຄງການທຸ່ ີສຸ່ ງົ ເສມີ ໃຫປ້ໍ ະຊາຊນົ ເປັນສູນກາງ ແລະທຸ່ ີຕອບສະຫນອງຕຸ່ ປະເດນັ ຄວາມອຸ່ ອນໄຫວທາງເພດ ເພຸ່ ອບນັ ເທາົ ຄວາມຍາກຈນົ ການສາໍ້ ງຄວາມພອ້ໍ ມຕຸ່ າງ ໆ ລວມເຖງິ ການຄມໍ້ ຄອງ 132 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວນັ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ ແລະຄວາມຍຸ່ ງັ ຍນຂອງສະພາບແວດລອໍ້ ມ ເພຸ່ ອໃຫປໍ້ ະຊາຊນົ ອາຊຽນພງຶ ໄດຮໍ້ ບັ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ໃນປະຕນິ ຍາສະ ບບັ ນີໍ້ ເທງິ ພນໍ້ ຖານຄວາມເທຸ່ າົ ທຽມກນັ ແລະການດາເນນີ ການລດຊຸ່ ອງວຸ່ າງຂອງການພດັ ທະນາໃນອາຊຽນ 3. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນສານກຶ ວຸ່ າກນົ ໄກຂອງສດິ ທໃິ ນການພດັ ທະນາຈາເປັນຕອ້ໍ ງມີການພດັ ທະນາ ນະໂຍບາຍລະດບັ ຊາດທຸ່ ມີ ີປະສດິ ທຜິ ນົ ຕະຫລອດຈນົ ການດາເນນີ ຄວາມສາພນັ ທາງເສດຖະກດິ ທຸ່ ີຍດຕທິ າ ຄວາມ ຮຸ່ ວມມລະຫວຸ່ າງປະເທດ ແລະສຸ່ ງິ ແວດລອ້ໍ ມທາງເສດຖະກດິ ລະຫວຸ່ າງປະເທດທຸ່ ີເໝາະສມົ ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນ ຄວນປບັ ມມມອງຫລາຍມຕິ ຂິ ອງສດິ ທຕິ ຸ່ ການພດັ ທະນາໄປໃຊໃ້ໍ ນດາໍ້ ນຕຸ່ າງ ໆ ຂອງການສາ້ໍ ງປະຊາຄມົ ອາຊຽນແລະ ການດາເນນີ ການທຸ່ ນີ ອກເໜອຈາກນີໍ້ ຮຸ່ ວມມກບັ ປະຊາຄມົ ລະຫວຸ່ າງປະເທດເພຸ່ ອສຸ່ ງົ ເສມີ ການພັດທະນາຢຸ່ າງ ຍດຕິ ທາແລະຍຸ່ ງັ ຍນ ປະຕບິ ດັ ການທາງການຄາ້ໍ ທຸ່ ີເປນັ ທາ ແລະຄວາມຮຸ່ ວມມລະຫວຸ່ າງປະເທດທຸ່ ີມປີ ະສດິ ທພິ າບ  ສດິ ທໃິ ນສນັ ຕພິ າບ 1. ທກຄນົ ແລະປະຊາຊນົ ຂອງອາຊຽນມີສດິ ທໃິ ນສນັ ຕພິ າບ ພາຍໃຕກໍ້ ອບອາຊຽນວຸ່ າດວໍ້ ຍຄວາມຫມັນ້ໍ ຄງົ ແລະຄວາມມສີ ະຖຽນລະພາບ ຄວາມເປັນກາງແລະເສລພີ າບ ຊຸ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫບ້ໍ ນັ ລສດິ ທຕິ ຸ່ າງ ໆ ທຸ່ ີລະບໄວໃ້ໍ ນປະຕນິ ຍາ ສະບບັ ນຢີໍ້ ຸ່ າງເຕມັ ທຸ່ ີ ໃນການນີ້ໍ ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນຈະສານຕຸ່ ການສຸ່ ງົ ເສມີ ມິດພາບແລະຄວາມຮຸ່ ວມມໃນການ ສາ້ໍ ງສນັ ສນັ ຕພິ າບ ຄວາມສາມກັ ຄີ ແລະສະຖຽນລະພາບໃນພູມພິ າກຄວາມຮຸ່ ວມມໃນການສຸ່ ງົ ເສມີ ແລະຄມໍ້ ຄອງ ສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ 2. ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນມຜີ ົນປະໂຫຍດຮຸ່ ວມກນັ ແລະມງໍ້ ມຸ່ ັນທຸ່ ີຈະເສມີ ສາ້ໍ ງແລະຄມ້ໍ ຄອງສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ແລະເສລພີ າບຂນັ້ໍ ພນໍ້ ຖານ ຊຸ່ ງຶ ຈະປະສບົ ຄວາມສາເລດັ ຜຸ່ ານຄວາມຮຸ່ ວມມກບັ ສະຖາບນັ /ອງົ ກອນທຸ່ ີກຸ່ ຽ ວຂ້ໍອງ ທງັ ໃນລະດບັ ຊາດ ພູມພິ າກ ແລະລະຫວຸ່ າງປະເທດ ຕາມທຸ່ ີລະບໄວໃໍ້ ນກດົ ບດັ ລະອາຊຽນ 3. ບຸ່ ມີບດົ ໃດໃນປະຕນິ ຍານີໍ້ ທຸ່ ີອາດຕຄີ ວາມໄດວໍ້ ຸ່ າ ເປັນການໃຫສ້ໍ ດິ ທໃິ ດແກຸ່ ລດັ ກຸ່ ມຄນົ ຫລບກຄນົ ໃດ ໃນການດາເນນີ ກດິ ຈະກາໃດ ຫລການກະທາໃດ ທຸ່ ຈີ ະບຸ່ ນັ ທອນຄວາມມງໍ້ ປະສງົ ແລະຫລກັ ການຂອງອາຊຽນ ຫລ ທາລາຍສດິ ທແິ ລະອດິ ສະຫລະພາບໃດທຸ່ ີການດົ ໄວໃ້ໍ ນປະຕນິ ຍາສະບບັ ນແີໍ້ ລະກົນໄກສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ລະຫ ວຸ່ າງ ປະເທດ ຊຸ່ ງຶ ລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນເປັນພາຄີ ຮບັ ຮອງໂດຍປະມຂດັ ຫວົ ໜາໍ້ ລດັ ຖະບານ ຂອງລດັ ສະມາຊກິ ອາຊຽນ ວນັ ທຸ່ ີ 18 ພະຈກິ 2012 ນະຄອນກ ງພະນມົ ເປນ ລາດອານາຈກັ ກາພູຊາ  ໜາ້ໍ ທຂີ ອງອາຊຽນ ອາຊຽນມງ້ໍ ຫວງັ ປະໂຫຍດຈາກການຮຸ່ ວມຕວົ ກນັ ເພຸ່ ອເຮດັ ໃຫປໍ້ ະຊາຊນົ ມີການຢຸ່ ູດກີ ນິ ດປີ າດສະຈາກໂລກ-ໄພ ໄຂເ້ໍ ຈບັ ມີສຸ່ ງິ ແວດລອໍ້ ມທຸ່ ີດແີ ລະມີຄວາມຮູສໍ້ ກຶ ເປັນອນັ ໜຸ່ ງຶ ອນັ ດຽວໂດຍມີຄວາມຮຸ່ ວມມສະເພາະດາໍ້ ນພາຍໃຕ້ໍປະ ເດນັ ເຊງີ ສງັ ຄມົ ແລະວດັ ທາທຸ່ ີຄອບຄມໃນຫລາຍດາໍ້ ນໄດແ້ໍ ກຸ່ ເຍາົ ວະຊນົ ການສກຶ ສາແລະການພດັ ທະນາຊບັ ຢາກອນ ມະນດສດິ ທມິ ນສຍົ ຊນົ ສາທາລະນະສກແຮງງານ ສະຕີ ເປນັ ຕນົ້ໍ ປະຊາຄມົ ອາຊຽນ ເປນັ ເປາົໍ້ ໝາຍຂອງການຮຸ່ ວມຕວົ ຂອງປະເທດສະມາຊກິ ອາຊຽນເພຸ່ ອເພຸ່ ີມອານາດຕຸ່ ຮອງແລະ ຂດີ ຄວາມສາມາດການແຂຸ່ ງຂນັ ຂອງອາຊຽນໃນເວທີລະຫວຸ່ າງປະເທດໃນທກດາ້ໍ ນຮຸ່ ວມເຖງິ ຄວາມສາມາດໃ ນການ ຮບັ ມກບັ ບນັ ຫາໃໝ ໆໃນລະດບັ ໂລກທຸ່ ີສຸ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ເຖງິ ພູມພິ າກອາຊຽນ ຫນາ້ໍ ທຸ່ ີຂອງອາຊຽນ ຄ ການພດັ ທະນາສຸ່ ງົ ເສມີ ດາ້ໍ ນຕຸ່ າງ ໆເຊຸ່ ນັ ດາ້ໍ ນວດັ ທະນະທາດາໍ້ ນສງັ ຄມົ ດາໍ້ ນເສດຖະກິດ ເປນັ ຕນົໍ້ ເພຸ່ ອສາ້ໍ ຄວາມຫມນັ້ໍ ຄງົ ໃນປະເທດສະມາຊກິ ເພຸ່ ອສນັ ຕພິ າບທຸ່ ີດຕີ ຸ່ ສງັ ຄມົ ໃນປະເທດ ແຮງຜກັ ດນັ ສາຄນັ ທຸ່ ເີ ຮດັ ໃຫຜ້ໍ ູນ້ໍ າປະເທດສະມາຊກິ ອາຊຽນຕກົ ລງົ ກນັ ທຸ່ ີຈະຈດັ ຕງັ້ໍ ປະຊາຄມົ ອາຊຽນອນັ ຖເ ປັນ ການປັບ-ປງຕວົ ເທຸ່ ອໃຫຍຸ່ ແລະວາງຮາກຖານຂອງການພດັ ທະນາຂອງອາຊຽນຄສະພາບແວດລອ້ໍ ມລະຫວຸ່ າງ 133 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສັງຄົມສຶກສາ ປະເທດທຸ່ ີປຸ່ ຽນແປງໄປທງັ ໃນດາ້ໍ ນການເມອງເສດຖະກິດແລະສງັ ຄມົ ທຸ່ ເີ ຮດັ ໃຫອໍ້ າຊຽນຕອໍ້ ງຜະເຊນີ ກບັ ຄວາມທ້ໍາ ທາຍໃໝຸ່ ໆ ໃນລະດບັ ໂລກທຸ່ ສີ ຸ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ມາເຖງິ ພູມພິ າກອາຊຽນ ເຊຸ່ ນັ ພາວະໂລກຮອ້ໍ ນການກຸ່ ການຮາ້ໍ ຍ ຫລ ກຸ່ າວອກີ ໃນໜຸ່ ງຶ ຄ ການເປັນສະມາຄມົ ອາຊຽນຄການເຮດັ ໃຫປໍ້ ະເທດສະມາຊກິ ໃນຄອບຄວົ ມີສະພາບຄວາມຢຸ່ ູທຸ່ ີດີ ປອດໄພ ແລະ ສາມາດກຸ່ ການຄາໍ້ ໄດຢໍ້ ຸ່ າງສະດວກຫລາຍຂນຶ້ໍ ສະມາຄມົ ອາຊຽນກຸ່ ອນກຸ່ ຕງັໍ້ ຂນຶ້ໍ ໂດຍມີວດັ ຖປະສງົ ເລມິ ແຮກເພຸ່ ອສາໍ້ ງສນັ ຕພິ າບໃນພູມພິ າກອາຊຽນຕະເ ວນັ ອອກສຽງໃຕອ້ໍ ນັ ນາມາເພຸ່ ອສະຖຽນລະພາບທາງການເມອງ ແລະ ຄວາມຈະເລນີ ກາ້ໍ ວໜາ້ໍ ທາງເສດຖະກິດສງັ ຄມົ ວດັ ທະນະທາ ແລະ ມີການຄາ້ໍ ລະຫວຸ່ າງປະເທດໃນໂລກມີແນວໂນມໍ້ ກີດກັນ້ໍ ການເຮດັ ຮນແຮງຂນຶ້ໍ ເຮດັ ໃຫອ້ໍ າ ຊຽນ ໄດຫໍ້ ນັ ມາມງ້ໍ ເນນັໍ້ ກະຊບັ ແລະຂະຫຍາຍຄວາມຮຸ່ ວມມດາ້ໍ ນເສດຖະກດິ ການເຮດັ ລະຫວຸ່ າງກນັ ຫລາຍຂນຶໍ້ ປະຊາຄມົ ອາຊຽນ\" ເປັນເປົາ້ໍ ໝາຍຂອງການລວມຕວົ ກນັ ຂອງປະເທດສະມາຊກິ ອາຊຽນເພຸ່ ອເພຸ່ ມີ ອານາດຕຸ່ ຮອງ ແລະ ຂດີ ຄວາມສາມາດການແຂຸ່ ງຂນັ ຂອງອາຊຽນໃນເວທີລະຫວຸ່ າງປະເທດໃນທກດາໍ້ ນລວມເຖງິ ຄວາມສາມາດໃນ ການຮບັ ມກບັ ບນັ ຫາໃໝຸ່ ໆ 4. ບນັ ດາປະເທດສະມາຊກິ ອາຊຽນ. 1. ເນກາຣາບຣູນາຍ ດາຣສຊາລາມ ນະຄອນຫຼວງ ບານດາເຊຣີເບກາວນັ ພນໍ້ ທຸ່ ີປະເທດ 5770 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນົ ລະເມອງ 350.898 ຄນົ (2002) ພາສາທາງການ ມາເລ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ໂດລາບຣນູ າຍ Bruneian dollar (BND) ສນິ ຄາໍ້ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕ ນາໍ້ ມນັ , ອາຍແກດັ ສທ໌ າມະຊາດ 2. ອນິ ໂດເນເຊຍ ນະຄອນຫຼວງ ຈາກາຕາ ພນໍ້ ທຸ່ ປີ ະເທດ 1.904.569 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນົ ລະເມອງ 245.452.739 ຄນົ (2007) ພາສາທາງການ ພາສາບາຣາຊາອນິ ໂດເນເຊຍ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ຣູເປຍ Indonesia rupiah (RP) ສນິ ຄາ້ໍ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕ ນາໍ້ ມນັ ອາຍແກດັ ສ,໌ ຜະລດິ ຕະພນັ ຈາກໄມ້ໍ ແລະ ແຜຸ່ ນແພ. 3. ສ.ປ.ປ.ລາວ ນະຄອນຫວຼ ງ ວຽງຈນັ ພນໍ້ ທຸ່ ປີ ະເທດ 236.800 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນົ ລະເມອງ 5.621.981 ຄນົ (2005) ພາສາທາງການ ພາສາລາວ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ກບີ Kip ສນິ ຄາ້ໍ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕ ເຄຸ່ ອງນຸ່ ງຫຸ່ ມົ , ແຜຸ່ ນແພ, ກະແສໄຟຟາ້ໍ , ໄມທໍ້ ຸ່ ອນ, ໄມອ້ໍ ດັ , ກາເຟ. 4. ມາເລເຊຍ ນະຄອນຫຼວງ ກວົ ລາລາເປີ 134 ວິທະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ພນໍ້ ທຸ່ ປີ ະເທດ 329.758 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນົ ລະເມອງ 23.400.000 ຄນົ (2005) ພາສາທາງການ ພາສາມາເລເຊຍ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ຣງິ ກດິ ມາເລເຊຍ Ringgit (Myr) ສນິ ຄາໍ້ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕ ນາໍ້ ມນັ ປາມ, ນາ້ໍ ມນັ ດບິ , ຜະລດິ ຕະພນັ ເຄຸ່ ອງໄຟຟໍາ້ ແລະ ເອເລກັ ໂຕຣນກິ 5. ມຽນມາ ຢາງກງ ນະຄອນຫວຼ ງ 678.500 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນ້ໍ ທຸ່ ປີ ະເທດ 50.519.000 ຄນົ (2005) ພນົ ລະເມອງ ມຽນມາ ພາສາທາງການ ຢັດ (kyat) ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ຜະລດິ ຕະພນັ ກະສກິ າ ແລະ ຈາກທະເລ, ໄມທໍ້ ຸ່ ອນ, ແຮຸ່ ທາດ, ເພດັ ສນິ ຄາໍ້ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົ້ໍ ຕ ພອຍ, ການຄາ້ໍ ຊາຍແດນ. 6. ຟີ ລບິ ປນິ ມະນລີ າ ນະຄອນຫວຼ ງ 300.000 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນໍ້ ທຸ່ ປີ ະເທດ 87.000.000 ຄນົ (2003) ພນົ ລະເມອງ ພາສາຟິລບິ ປິນໂນ ແລະ ພາສາອງັ ກດິ ພາສາທາງການ ເປໂຊຟີລບິ ປິນ Philippine Peso ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ເຄຸ່ ອງນຸ່ ງ, ຜະລດິ ຕະພນັ ປະເພດສໄຸ່ ຟຟ້ໍາ, ຜະລດິ ຕະພນັ ອດສາຫະກາ ສນິ ຄາໍ້ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕ ເອເລກັ ໂຕຣນກິ ແລະ ນາ້ໍ ມນັ ຫມາກພາ້ໍ ວດບິ . 7. ສງິ ກະໂປ ສງິ ກະໂປ ນະຄອນຫວຼ ງ 699 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນໍ້ ທຸ່ ີປະເທດ 4.492.150 ຄນົ (2006) ພນົ ລະເມອງ ເມເລ, ຈນີ ກາງ, ຕາມນິ ແລະ ອງັ ກດິ ພາສາທາງການ ໂດລາສງິ ກະໂປ Singapore Dollar ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ເຄຸ່ ອງໃຊໄ້ໍ ຟຟໍ້າ, ເຄຸ່ ອງກນົ ຈກັ , ເຄຸ່ ອງປະກອບ, ນາ້ໍ ມນັ ເຊອໍ້ ໄຟ ສນິ ຄາໍ້ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົ້ໍ ຕ ບາງກອກ 8. ໄທ 513.115 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ 65.450.000 ຄນົ (2005) ນະຄອນຫຼວງ ພາສາໄທ ພນ້ໍ ທຸ່ ີປະເທດ ບາດ (Bath) ພນົ ລະເມອງ ຜະລດິ ຕະພນັ , ແຜຸ່ ນແພ, ເຄຸ່ ອງໃຊໄໍ້ ຟຟໍາ້ , ຄອມພວິ ເຕີໍ້ ພາສາທາງການ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ຮຸ່ າໂນຍໍ້ ສນິ ຄາ້ໍ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົ້ໍ ຕ 9. ຫວຽດນາມ ນະຄອນຫຼວງ 135 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວນັ ຈັນທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ພນ້ໍ ທຸ່ ປີ ະເທດ 331689 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນົ ລະເມອງ 82.5 ລາໍ້ ນຄນົ (2003) ພາສາທາງການ ຫວຽດນາມ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ດງົ (Dong) ສນິ ຄາ້ໍ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕ ເຂາົ້ໍ ,ນາ້ໍ ມນັ ດບິ , ກງ້ໍ , ແຜຸ່ ນແພ, ກາເຟ, ຢາງພາລາ ແລະ ເຄຸ່ ອງນຸ່ ງ. 10. ກາປູເຈຍ ນະຄອນຫຼວງ ພະນມົ ເປັນ ພນ້ໍ ທຸ່ ປີ ະເທດ 181.040 ກໂິ ລແມດັ ມນົ ທນົ ພນົ ລະເມອງ 12.200.000 ຄນົ (2003) ພາສາທາງການ ຂະເຫມນ ຫວົ ຫນຸ່ ວຍເງນິ ຕາປະຈາຊາດ ຫຣຽນ (Riel) ສນິ ຄາໍ້ ສຸ່ ງົ ອອກຕນົໍ້ ຕຸ່ ໄມທໍ້ ຸ່ ອນ, ຢາງພາລາ, ຜະລດິ ຕະພນັ ກະສກິ າ, ພະລດິ ຕະພນັ ຈາກເພດັ ພອຍ. 5. ຮດີ ຄອງປະເພນລີ າວ ແລະ ອາຊຽນ. 5.1 ຮດີ ສບິ ສອງ. ຄາວຸ່ າຮດີ ສບິ ສອງ ຫມາຍເຖງິ ຂະຫນບົ ທານຽມປະເພນທີ ຸ່ ີເຄຍີ ປະຕບິ ດັ ສບຕຸ່ ກນັ ມາຕາມຈານວນເດອນໃນ ປີຫນຸ່ ງຶ ໆ ເຊຸ່ ງິ ເອນີ້ໍ ວຸ່ າຮດີ ສບິ ສອງຄ: • ບນເຂາົໍ້ ກາ. ແມຸ່ ນຮດີ ອນັ ຫນຸ່ ງຶ ຂອງພະສງົ ເຊຸ່ ງິ ຈະເຂາົໍ້ ໄປຢຸ່ ໃູ ນສະຖານທຸ່ ີມຂີ ອບເຂດຈາກດັ ແລະ ເປັນຮດີ ທຸ່ ີປະຕບິ ດັ ຢຸ່ ູ ໃນເດອນຈຽງ (ເດອນອາ້ໍ ຍ). ບນເຂາົໍ້ ການເີໍ້ ປນັ ກດິ ຈະກາຂອງພະສງົ ໂດຍສະເພາະພະສງົ ອງົ ໃດທຸ່ ີປະພດຶ ຜິດທາງ ວໄິ ນ ສງົ ພະສງົ ອງົ ນນັໍ້ ຕອໍ້ ງໄດເ້ໍ ຂາົໍ້ ກາເພຸ່ ອບາເພນັ ກສນົ ໃຫພ້ໍ ນົ້ໍ ບາບທຸ່ ີໄດກ້ໍ ະທາມາ. ສາລບັ ຊາວບາ້ໍ ນກມີສຸ່ ວນຮຸ່ ວມ ໃນການເຮດັ ບນໃຫທ້ໍ ານໃນພທິ ກີ ານຄີ້ໍ ກນັ . • ບນຄູນລານ ບນຄນູ ລານ ກຄການເຮດັ ບນຂວນັ ເຂາົ້ໍ ທຸ່ ຟີ າດເຂາົໍ້ ແລວໍ້ (ຜແີ ລວໍ້ ) ຫຼ ເອນີ້ໍ ອກີ ຢຸ່ າງຫນຸ່ ງຶ ວຸ່ າ ແມຸ່ ນບນສຸ່ ູຂວນັ ລານ ເຊຸ່ ງິ ປະຕບິ ດັ ຢຸ່ ູໃນເດອນຍຸ່ ີ (ເດອນ 2). • ບນເຂາົ້ໍ ຈຸ່ ີ ບນເຂາົ້ໍ ຈຸ່ ີ ຄເອາົ ເຂາົໍ້ ຫນຽວປັນ້ໍ ຈຸ່ໄີ ຟໃຫສ້ໍ ກ. ບນເຂາົໍ້ ຈຸ່ ນີ ຍິ ມົ ປະຕບິ ດັ ຢຸ່ ທູ າໍ້ ຍເດອນ 3 ດຸ່ ງັ ມີ ຄາກອນເຄຍີ ເວາົໍ້ ວຸ່ າ “ເດອນ 3 ຄອ້ໍ ຍເຈາົໍ້ ຫວົ ຄອຍປນັໍ້ ເຂາົ້ໍ ຈຸ່ ີ ຄນັ ເຂາົ້ໍ ຈຸ່ ບີ ຸ່ ມນີ ອອ້ໍ ຍຍອໍ້ ຍ ຈວົ ນອໍ້ ຍເຊດັ ນາ້ໍ ຕາ ”. ຮູບທີ 1 ບນເຂາົ້ໍ ຈຸ່ ີ ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ • ບນພະເຫວດ 136 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ບນພະເຫວດ ເປນັ ບນມະຫາຊາດຟງັ ເທດເລຸ່ ອງພະເຫວດສນັ ດອນຊາດກົ ປະກອບໄປຄາຖາພນັ ຈດັ ເ ປັນ ກນັ ໄດໍ້ 13 ກນັ ນຍິ ມົ ປະຕບິ ດັ ຢຸ່ ູໃນເດອນ 4 ຈຸ່ ງຶ ເອນີ້ໍ ອກີ ຢຸ່ າງຫນຸ່ ງຶ ວຸ່ າ ບນເດອນ 4 ແລະ ມວີ ທິ ປີ ະຕບິ ດັ ຈດັ ແ ບຸ່ ງ ຫນງັ ສເທດຈາກກນັ ໃຫຍຸ່ ເປນັ ກນັ ນອໍ້ ຍ ໃຫພໍ້ ະ, ເນນໃນວດັ ແລະ ຕຸ່ າງວດັ ມາເທດປກຜາມໄວຕໍ້ ອ້ໍ ນຮບັ ພະເ ນນ ແລະ ອອກຕນົ ຍາດໂຍມບາໍ້ ນອຸ່ ນ, ຊາວບາໍ້ ນ ຈະເຮດັ ເຂາົໍ້ ປນ້ໍ ໄວຕ້ໍ ອ້ໍ ນຮບັ ພະເນນ ແລະ ຍາດພຸ່ ນີ ອ້ໍ ງຈາກບາໍ້ ນອຸ່ ນ, ເວລາ 3 ໂມງ ຕກີ ອງລວມ ຊາວບາໍ້ ນທວິ ດັ ກຽມຕວົ ຈດັ ຂະບວນແຫຸ່ ໄປນມິ ນົ ພະອປະຄດ ແລວໍ້ ສມົ ມດຄນົ ຜູທ້ໍ ຸ່ ີຄວນ ເຄາົ ລບົ ນບັ ຖໃຫແ້ໍ ຕຸ່ ງຕວົ ເປັນພະເຫວດສນັ ດອນ ແລະ ນາງ ມດັ ທີ (ມະທຸ່ )ີ ໄປຢຸ່ ສູ ະຖານທຸ່ ີແຫຸ່ ງໃດຫນຸ່ ງຶ ແລວ້ໍ ຈດັ ຂະບວນໄປເຊນີ ເອາົ ພະເຫວດສນັ ດອນເຂາົໍ້ ເມອງ. ຮູບທີ 2 ບນພະເຫວດ • ບນສງົ ການ ຫຼ ບນກດສງົ ການ ບນສງົ ການ ຫຼ ບນກດສງົ ການ ເດອນ 5 ແມຸ່ ນບນສງັ ຂານຂນຶໍ້ ໃຫມຸ່ ຂອງລາວໄລຍະບນ ປີໃຫມຸ່ ຂອງລາວ ແມຸ່ ນ ຕກົ ຢຸ່ ໃູ ນໄລຍະເດອນ 5 ຂນຶໍ້ 6 ຄາ ເຖງິ ເດອນ 6 (ມີຖນາ) ຂນຶໍ້ 5 ຄ`ບຸ່ ຫຼດ ແລະ ບຸ່ ເກນີ ໃນລະຫຸ່ ວາງນີ້ໍ ແຕຸ່ ຈະແມຸ່ ນມໃ້ໍ ດ ສດແຕຸ່ ການຄານວນເລກ ອອກມາວຸ່ າເປັນຈກັ ຄຸ່ າກງົ ກບັ ວນັ ທີເທຸ່ າົ ໃດ, ວນັ ຫຍງັ , ຄວາມຈງິ ແລວໍ້ ປີ ໃຫມຸ່ ຂອງລາວເຮາົ ຕງັໍ້ ແຕຸ່ ເດມີ ແມຸ່ ນຖເອາົ 1 ຄຸ່ າ ເດອນ ຈຽງ ຫຼ ເດອນອາ້ໍ ຍ ເພາະແປວຸ່ າກກົ ຫຼ ທາອດິ . ເພຸ່ ນິ ໃຊ້ໍ ເດອນອາ້ໍ ຍ ຫຼ ເດອນຈຽງເປນັ ປີໃຫມຸ່ ຂອງລາວນບັ ເປນັ ເວລາຫຼາຍພນັ ປີ ແມຸ່ ນແຕຸ່ ຊຸ່ ວນັ , ຊຸ່ ເດອນ, ຊຸ່ ປີ ກບຸ່ ຄ ທກ ມນ້ໍ .ີໍ້ ໃນສະໄຫມບູ ຮານນນັ້ໍ ວນັ ມີຢຸ່ ູ 10 ວນັ ເພຸ່ ນິ ເອນີໍ້ ວຸ່ າແມຸ່ ມ ້ໍ ຄ ກາບ, ຮບັ , ຮວາຍ, ເມງີ , ເປິກ, ກດັ , ກດົ , ຮວໍ້ ງ , ເຕຸ່ າົ , ກາ, ເດອນກມີອາ້ໍ ຍ ຫຼ ວຸ່ າເດອນ ຈຽງ, ຍຸ່ ,ີ ສາມ, ສຸ່ ,ີ ຫາໍ້ , ຫກົ , ເຈດັ , ແປດ, ເກາົໍ້ , ສບິ , ສບິ ເອດັ , ສບິ ສອງ ປີກຸ່ ມີ ໃຈ,ໍ້ ເປົາ້ໍ , ຍຸ່ ,ີ ເຫຼາົ້ໍ , ສຸ່ ,ີ ໃສ,້ໍ ສະງາ້ໍ , ມດົ , ສນັ , ເຮາົ້ໍ , ເສດັ , ໃຄ.ໍ້ ໃນເວລາຕຸ່ ມາລາວເຮາົ ໄດຖໍ້ ເອາົ ຕາມວດັ ທະນະທາມອນ, ພະມາ້ໍ ແລະ ຂະເຫມນ ຊຸ່ ຂອງ ວນັ ເດອນປີ ແລະ ສກັ ກະລາດກເອາົ ນາຈນົ ຮອດວນັ ຂນຶ້ໍ ປີໃຫມຸ່ , ດຸ່ ງັ ນນັ້ໍ , ປີໃຫມຸ່ ຂອງລາວເຮາົ ຈຸ່ ງຶ ຕກົ ຢຸ່ ໃູ ນລະຫຸ່ ວາງເດອນ 5 ຂນຶໍ້ 6 ຄາຫາ ເດອນ 6 ຂນຶ້ໍ 5 ຄາ ດຸ່ ງັ ທຸ່ ໄີ ດກ້ໍ ຸ່ າວມານນັໍ້ , ໃນໂອກາດປີ ໃຫມນປີໍ້ ະຊາຊນົ ລາວບນັ ດາເຜຸ່ າົ ກ ໄດພ້ໍ າກນັ ມຸ່ ວນຊຸ່ ນສະຫຼອງປີໃຫມຸ່ ຂອງຕນົ ດວໍ້ ຍການຫົດນາ້ໍ ກນັ , ຫດົ ສງົ ພະພດທະຮບູ , ຫດົ ສງົ ບາໍ້ ນເຮອນ, ຫດົ ສງົ ຜູເໍ້ ຖາົ້ໍ ແລະ ຜູຊ້ໍ ງົ ຄນນະວດ ຕະຫອຼ ດເຖງິ ການ ທາໃຫບ້ໍ ນຕຸ່ າງໆ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນບາສສີ ຸ່ ຂູ ວນັ . 137 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວັນ ຈນັ ທະເພງັ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ໃນແຕຸ່ ລະທອ້ໍ ງຖຸ່ ນິ ອາດມີການແຕກຕຸ່ າງກນັ ໄປແຕຸ່ ການປະຕບິ ດັ ຄກນັ ຄ ສງົ ນາໍ້ ພະພດທະຮູບ ແລະ ພທິ ີບາສສີ ຸ່ ຂູ ວນັ ປີໃຫມຸ່ ບາງທອໍ້ ງຖຸ່ ນິ ກມກີ ານປຸ່ ອຍນກົ , ຈດັ ຕງັໍ້ ກນັ ໄປອວຍ ພອນໃຫແ້ໍ ກຸ່ ຜູທໍ້ ຸ່ ມີ ີບນຄນ... ຮບູ ທີ 3 ບນສງົ ການ • ບນຟງັ ໄຟ ແມຸ່ ນປະຕບິ ດັ ໃນເດອນ 6 (ມຖິ ນາ) ຫຼ ເອນີ້ໍ ອກີ ຢຸ່ າງຫນຸ່ ງຶ ວຸ່ າ ບນເດອນ 6 (ມຖິ ນາ), ບງັ ໄຟບງັໍ້ໃດໃຊໝໍ້ ້ໍ ຫນກັ 12 ກໂິ ລ ກເອນີ້ໍ ວຸ່ າບງັໍ້ໄຟຫມຸ່ ນ, ຖາໍ້ ບງັ້ໍໃດໃຊໍ້ ຫມຫ້ໍ ນກັ 10 ຫມຸ່ ນ ກເອນີ້ໍ ວຸ່ າບງັ້ໍ ໄຟແສນ. ການເຮດັ ບນບງັ ໄຟ ແມຸ່ ນເພຸ່ ອບຊູ າເທວະດາອາຮກັ ຕາມຄວາມເຊຸ່ ອຖ ເປັນປະເພນຮີ ດີ ຄອງ ເຮດັ ບນຂຝົນ ເພຸ່ ອໃຫຝໍ້ ົນຕກົ ຖກຕອໍ້ ງຕາມລະດກູ ານ. ຮູບທີ 4 ບນບງັ້ໍໄຟ ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ 138 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພັງ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ • ບນບູຊາເທພາອາຮກັ ມະເຫສກັ ຫກຼັ ເມອງ ຫຼ ເວາົໍ້ ອກີ ຢຸ່ າງຫນຸ່ ງຶ ວຸ່ າແມຸ່ ນບນສະເດາະເຄາະ ຊາລະລາ້ໍ ງສຸ່ ງິ ທຸ່ ີບຸ່ ດີ ອອກຈາກບາ້ໍ ນ ຈາກເມອງ ເຊຸ່ ນັ ບາ້ໍ ນເມອງມຄີ ວາມເດອດຮອໍ້ ນບຸ່ ຢຸ່ ູເຢັນເປັນສກ, ເກີດມີການຂາໍ້ ຟນັ ລນັ ແທງ, ຜູຄ້ໍ ນົ , ງວົ , ຄວາຍ ລມົໍ້ ຕາຍ ຫຼ ບາ້ໍ ນເມອງມີໄພເດອດຮອໍ້ ນຕຸ່ າງໆ ຈາເປນັ ຕອ້ໍ ງເຮດັ ບນຊາລະລາໍ້ ງສຸ່ ງິ ຊຸ່ ວົ ຮາ້ໍ ຍຕຸ່ າງໆ. ບນດຸ່ ງັ ກຸ່ າວນີ້ໍ ປະຕບິ ດັ ກນັ ຢຸ່ ໃູ ນເດອນ 7 ຄດິ ວຸ່ າທາບນທາທານ ນແີໍ້ ລວໍ້ ບາ້ໍ ນເມອງຈຸ່ ງິ ຈະຢຸ່ ເູ ຢັນເປນັ ສກ. • ບນເຂາົໍ້ ພນັ ສາ ບນເຂາົ້ໍ ພນັ ສາ ຖເອາົ ວນັ ຂນຶ້ໍ 15 ຄຸ່ າ ເດອນ ເປນັ ວນັ ທາບນ ເປັນປະເພນທີ ຸ່ ຖີ ມາແຕຸ່ ຄງັ້ໍ ດນົ ນານ. ໃນມ ໍ້ ເດອນ 8 ເພງັ ເປັນມເໍ້ ຮດັ ບນເຂາົໍ້ ພນັ ສາຂອງພະສງົ , ປະຊາຊນົ ລາວຊາວພດກໄດ້ໍ ຮຸ່ ວມກນັ ເຮດັ ບນໃຫທໍ້ ານ, ຟັງທາ ແລະ ຖວາຍຜາ້ໍ ຈານາພນັ ສາ ຫຼ ຜາໍ້ ອາບນາໍ້ ຝົນແດຸ່ ພະສງົ ຜູຈໍ້ ະ ເຂາົ້ໍ ຈາພນັ ສາຕະຫອຼ ດ 1 ໄຕມາດ (3 ເດອນ). ຮູບທີ 5 ບນເຂາົ້ໍ ພນັ ສາ • ບນຫຸ່ ເຂາົ້ໍ ປະດບັ ດນິ ບນຫຸ່ ເຂາົ້ໍ ປະດບັ ດນິ ແມຸ່ ນເພຸ່ ນິ ການດົ ເອາົ ມເ້ໍ ດອນເກາົໍ້ ດບັ ເປັນມເ້ໍ ຮດັ ບນເພຸ່ ອອທິດສຸ່ ວນ ກສນົ ໄປເຖິງ ຍາດຕພິ ຸ່ ີນອໍ້ ງ, ຜູທໍ້ ຸ່ ລີ ຸ່ ວງລບັ (ຕາຍ) ໄປແລວ້ໍ . ໃນຕອນເຊາົ້ໍ ມດຂອງມເ້ໍ ຮດັ ບນນນັໍ້ ຊາວ ບາ້ໍ ນກພາກນັ ລງົ ໄປຢາຍຫຸ່ ເຂາົໍ້ ຢຸ່ ຕູ າມວດັ ຕຸ່ າງໆ. ຕາມຄວາມເຊຸ່ ອຖຂອງຄນົ ບູຮານເວາົ້ໍ ວຸ່ າ “ໃນຕອນເຊາົໍ້ ມນໍ້ ນັ້ໍ , ພະຍາຍມົ ພບິ ານໄປປຸ່ ອຍສດັ ນາລກົ ອອກມາຮບັ ເອາົ ຂອງທານທຸ່ ຍີ າດພຸ່ ນີ ອໍ້ ງໄດ້ໍ ອທດິ ໃຫ”ໍ້ . ການເຮດັ ບນຫຸ່ ເຂາົໍ້ ປະດບັ ດນິ ຫມາຍເຖງິ ການສະຫຼອງຕນົ້ໍ ເຂາົໍ້ ທຸ່ ີຊາວນາໄດປ້ໍ ູກ (ດາ) ເຊຸ່ ງິ ໃນຕວົ ຈງິ ການ ປກູ ຫຼ ດາໃສຸ່ ດນິ ກແມຸ່ ນການປະດບັ ດນິ ຄກັນ ເພາະວຸ່ າຊາວນາໄດເໍ້ ອາົ ຕນົໍ້ ກາໍ້ ປະດບັ ໃສຸ່ ດນິ ນາເມຸ່ ອສາເລດັ ແ ລ້ວໍ ກ ສະຫອຼ ງກນັ ດວໍ້ ຍຄວາມເບກີ ບານມຸ່ ວນຊຸ່ ນ. 139 ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄມົ ສກຶ ສາ ຮູບທີ 6 ບນເຂາົ້ໍ ປະດບັ ດນິ • ບນຫຸ່ ເຂາົ້ໍ ສາກ ໃນມເໍ້ ດອນສບິ ເພງັ ນີໍ້ ແມຸ່ ນເຮດັ ບນຫຸ່ ເຂາົໍ້ ສະຫຼາກ ຫຼ ສາກ ຊາວບາ້ໍ ນໄດເ້ໍ ຮດັ ກວຍສະ ຫຼາກ ຫຼ ກວຍກະທ ຫຸ່ າງແລວໍ້ ເອາົ ເຄຸ່ ອງກນິ ຂອງຄຽ້ໍ ວຕຸ່ າງໆ ໃສຸ່ ແລວ້ໍ ນາໄປຖວາຍໃຫພ້ໍ ະສງົ ໂດຍ ໃຫພ້ໍ ະສງົ ຈກົ ສະຫຼາກເອາົ ຈຸ່ ງຶ ເອນີ້ໍ ວຸ່ າ “ເຂາົ້ໍ ສະຫຼາກ” ຫງຼັ ຈາກພະສງົ ຈກົ ສະຫຼາກໄດແໍ້ ລວ້ໍ ກມກີ ານ ອທດິ ສຸ່ ວນບນກສນົ ໄປໃຫຍໍ້ າດຕພິ ຸ່ ີນອໍ້ ງທຸ່ ີລຸ່ ວງລບັ ໄປ ແລວໍ້ . ຮບູ ທີ 7ບນຫຸ່ ເຂາົໍ້ ສະລາກ • ບນອອກພນັ ສາ ທກໆປີ ເມຸ່ ອເຖງິ ເດອນສບິ ເອດັ ເພງັ ມາຮອດແລວ້ໍ ເພຸ່ ນິ ກພອໍ້ ມກນັ ເຮດັ ບນອອກພນັ ສາ ພາຍຫຼງັ ທຸ່ ີພະສງົ ຢຸ່ ູຈາ ພນັ ສາໄດຄໍ້ ບົ ໄຕມາດ 3 ເດອນແລວໍ້ , ເພຸ່ ນິ ກມີພທິ ີອອກພນັ ສາ ສຸ່ ວນຊາວ ບາ້ໍ ນກຖໂອກາດນທີ້ໍ າບນໃຫທ້ໍ ານແດຸ່ ພະ ສງົ ຜູຢ້ໍ ຸ່ ຈູ າພນັ ສາ ແລະ ພະສງົ ເອງກຈະໄດຮ້ໍ ບັ ອະນສິ ງົ ແຫຸ່ ງການຈາພນັ ສາຕາມທຸ່ ີພະພດທະອງົ ໄດຊໍ້ ງົ ບນັ ຍດັ ເອາົ ໄວ.ໍ້ ໃນໂອກາດອອກພນັ ສານີ້ໍ ກມພີ ທິ ໄີ ຕນ້ໍ ມນັ , ໄຫຼເຮອໄຟເປັນການບຊູ າ ເຊຸ່ ງິ ໄດເໍ້ ຄາົ້ໍ ມາ ຈາກສາສະຫນາພາມ ຄ ມກີ ານບູຊາໄຟຕຸ່ ພະເຈາົ້ໍ ທງັ ສາມໄດແໍ້ ກຸ່ ພະພມົ , ພະອສິ ວນ ແລະ ພະນາລາຍ ແຕຸ່ ທາງພດທະສາສະຫນາກຸ່ ເປນັ ການ ບູຊາແກຸ່ ພະພດ, ພະທາ, ພະສງົ ຫຼ ຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຂອງ ຄນົ ບູຮານແມຸ່ ນບູຊາເທວະສະຖານທຸ່ ີເຄາົ ລບົ ບູຊາ,ນອກຈາກ ນແີໍ້ ລວໍ້ ຍງັ ມປີ ະເພນກີ ານຊຸ່ ວງເຮອ ຍາວຕຸ່ ມອກີ . 140 ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວັນ ຈັນທະເພງັ

ວິຊາ ສັງຄມົ ສກຶ ສາ ຮບູ ທີ 8 ບນອອກພນັ ສາ • ບນກະຖນິ ເດອນສບິ ສອງແມຸ່ ນປາງບນກະຖນິ ແລະ ບນໄຫວພໍ້ ະທາດສາລບັ ບນກະຖນິ ນນັໍ້ ຖວຸ່ າ ແມຸ່ ນອານສິ ງົ ຂອງ ພະສງົ ທຸ່ ີຢຸ່ ຈູ າພນັ ສາຕະຫຼອດ 3 ເດອນ ຈະຕອໍ້ ງໄດຮໍ້ ບັ ກະຖນິ ມີຈລະກະຖິນ, ມະ ຫາກະຖນິ , ຊາວບາ້ໍ ນຜູ ໍໃ້ ດມີ ສດັ ທາສະເພາະຈະເຮດັ ສຸ່ ວນຕວົ ກຸ່ໄດ້ໍ ຫຼ ວຸ່ າເຮດັ ແບບກະຖນິ ສາມັກຄີ ກຸ່ ແລວ້ໍ ແຕຸ່ , ກຸ່ ອນອຸ່ ນຫມດົ ຕອ້ໍ ງໄ ປປັກ ສະຫຼາກໄວໃໍ້ ນວດັ ກຸ່ ອນ ເພຸ່ ອເປນັ ການບອກກຸ່ າວລຸ່ ວງຫນາ້ໍ ໃຫໍ້ ພະສງົ ຮຈູ ້ໍ ກັ ນາກະຖນິ ມາທອດ, ສຸ່ ວນພະສງົ ເມຸ່ ອໄດໍ້ ເຫນັ ສະຫຼາກແລວໍ້ ກໄດປ້ໍ ກຶ ສາຫາລກນັ ວຸ່ າມີ ພະສງົ ໃດສມົ ຄວນຈະໄດຮໍ້ ບັ ກະຖນິ . ສາລບັ ການປັກສະຫາຼ ກນນັໍ້ ຕອ້ໍ ງ ປັກແຕຸ່ ເວລາກາງພນັ ສາພນໍ້ . ຢຸ່ ູ ໃ ນໄ ລຍະ ເ ດອນສບິ ສອງ ນີໍ້ນອກ ຈາ ບນກ ະ ຖິນແ ລໍ້ວຍງັ ມີ ບນໄ ຫວໍພ້ ະ ທ າດອງົ ສ າ ຄັນທີເປັນ ປຊູ ະນຍີ ະສະຖານວດັ ຖບູຮານອນັ ເກຸ່ າົ ແກຸ່ , ພະທາດທຸ່ ີໄດເ້ໍ ຮດັ ບນສະຫອຼ ງໃນເດອນສບິ ສອງ ເພງັ ກມພີ ະທາດຫຼວງ ວຽງຈນັ , ພະທາດຫມາກໂມ ຫຼ ທາດປະທມຢຸ່ ຫູ ຼວງພະບາງ, ພະທາດອຮີ ງັ , ພະທາດໂພນຢຸ່ ສູ ະຫວນັ ນະເຂດ. ແຕຸ່ ມາ ເຖງິ ປດັ ຈບນັ ບນໄຫວພໍ້ ະທາດບາງແຫຸ່ ງກໄດມ້ໍ ີການປຽນ ແປງໄປເຮດັ ໃນເດອນອຸ່ ນແລວ້ໍ ກມີ ເຊຸ່ ນັ ພະທາດອີຮງັ ເປັນຕນົ້ໍ . ຮູບທີ 9 ບນກນັ ຖນິ ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ 141 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພັດດາວນັ ຈັນທະເພັງ

ວຊິ າ ສງັ ຄົມສຶກສາ 5.2. ຄອງສບິ ສຸ່ ີ ຄອງສບິ ສຸ່ ີ ອງີ ຕາມຮດີ ຄອງປະເພນລີ າວເຮາົ ຖວຸ່ າເປັນຫນາໍ້ ທຸ່ ີຂອງທກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ທຸ່ ຈີ ະຕອໍ້ ງປະຕບິ ດັ ຕຸ່ ກນັ ລະຫວຸ່ າງໃນຄອບຄວົ ເຮອນຊານ, ຊາວບາ້ໍ ນ, ວດັ ວາສາສະຫນາ ເຊຸ່ ງິ ມີຂກ້ໍ ານດົ ປະຕບິ ດັ ໄວແໍ້ ຕຸ່ ບູຮານນະການ ດຸ່ ງັ ນ:ີໍ້ - ເມຸ່ ອຜນົ ລະປກູ ເປນັ ຫມາກເປນັ ຮວງແລວ້ໍ ຜູທໍ້ ຸ່ ີທາການຜະລດິ ບຸ່ ຕອໍ້ ງກນິ ກຸ່ ອນຕອໍ້ ງເອາົ ຜນົ ລະປກູ ເຫຸ່ າຼົ ນນັໍ້ ໄປຖວາຍພະສງົ ສາມະເນນກຸ່ ອນ ແລວໍ້ ຈຸ່ ງິ ບລໂິ ພກຕາມພາຍຫງຼັ . - ຢຸ່ າຕວົ ະລຸ່ າຍຕາຊຸ່ ງັ ຕາຊງິ , ຢຸ່ າຕວົ ະຕມົ້ໍ ຫອຼ ກລວງ, ຢຸ່ າເວາົ້ໍ ຄາຫຍາບຊາ້ໍ ຕຸ່ ກນັ . - ໃຫເ້ໍ ຮດັ ກາແພງ ຫຼ ຮວົ້ໍ ອອ້ໍ ມວດັ , ອອໍ້ ມບາໍ້ ນແລວ້ໍ ປກຫເທພາອາລກັ ໄວສ້ໍ ຸ່ ແີ ຈຮວົໍ້ ບາ້ໍ ນ ເພຸ່ ອຈະໄດບໍ້ ູຊາ. - ກຸ່ ອນຈະຂນຶ້ໍ ເຮອນຕອໍ້ ງລາໍ້ ງຕນີ ກຸ່ ອນຈຸ່ ງິ ຂນຶໍ້ - ເມຸ່ ອເຖງິ ວນັ ສນິ 8 ຄຸ່ າ, 15 ຄຸ່ າ ໃຫສໍ້ ມົ ມາຄາລະວະກອ້ໍ ນເສາົໍ້ , ແມຸ່ ຄໄີ ຟ, ຄນັ ໄດ, ປະຕບິ ດັ ບາ້ໍ ນເຮອນທຸ່ ີ ອາໄສ. - ເມຸ່ ອກຸ່ ອນຈະນອນໃຫທໍ້ າຄວາມສະອາດຮຸ່ າງກາຍກຸ່ ອນ ເຊຸ່ ນັ ເອາົ ນສວາຍຄງີ ຫຼ ອາບນາໍ້ . - ເມຸ່ ອເຖງິ ວນັ ສນິ , ວນັ ພະໃຫຫໍ້ າດອກໄມໄ້ໍ ປສມົ ມາຄາລະວະຜວົ ແລະ ຜູທໍ້ ຸ່ ຕີ ນົ ນບັ ຖເຖາົ້ໍ ແກຸ່ ລງຕາ ແລວໍ້ ເອາົ ດອກໄມທໍ້ ບູ ທຽນໄປຖວາຍສງັ ຄະເຈາົ້ໍ ໃນວນັ ອໂບສດົ (ວນັ ສນິ ). - ເມຸ່ ອເຖງິ ວນັ ສນິ ດບັ ວນັ ສນິ ເພງັ ໃຫນ້ໍ ມິ ນົ ພະສງົ ມາສູດມງຄນເຮອນ ແລະ ທາບນໃສຸ່ ບາດ ໃຫປ້ໍ ະຕບິ ດັ ທກໆສນິ . - ເມຸ່ ອເວລາພະສງົ ມາບນິ ທະບາດຕອໍ້ ງຟ້າໍ ວໄປໃສຸ່ ບາດບຸ່ ໃຫເໍ້ ພຸ່ ນິ ຄອຍດນົ ແລະ ບຸ່ ໃຫມ້ໍ ຊນູ ບາດຍາມໃສຸ່ ບາດຫາໍ້ ມໃສຸ່ ເກບີ , ຫາໍ້ ມອມູ ້ໍ ເດກັ , ຫາໍ້ ມເອາົ ຜາ້ໍ ປົກຫວົ ຫຼ ຖອາວດທກຊະນດິ . - ເມຸ່ ອພະສງົ ອອກຈາກກາ (ປະລວິ າສະກາ) ໃຫເໍ້ ອາົ ດອກໄມ,້ໍ ທບູ ທຽນໄປຖວາຍ. - ເມຸ່ ອພະສງົ ກາຍຕອ້ໍ ງນຸ່ ງັ ລງົ ຍມໄຫວແ້ໍ ລວໍ້ ຈຸ່ ງິ ໄຕຸ່ ຖາມ - ຢຸ່ າຢຽບເງາົ ຂອງພະສງົ ສາມະເນນຜູມ້ໍ ສີ ນິ ບລສິ ດ - ຫາໍ້ ມເອາົ ອາຫານເຫອຼ ກນິ ໄປທານໃຫພໍ້ ະສງົ ຫຼ ໃຫຜໍ້ ວົ ຕນົ ກນິ ເດດັ ຂາດ - ຢາເສບກາມະຄນໃນວນັ ສນິ , ວນັ ເຂາົ້ໍ ພນັ ສາ, ວນັ ອອກພນັ ສາ ແລະ ວນັ ຂນຶ້ໍ ປີໃຫມຸ່ ທງັ ຫມດົ ນຄີໍ້ ຄອງສບິ ສຸ່ ີ ທຸ່ ຊີ າວລາວເຄຍີ ປະຕບິ ດັ ສບຕຸ່ ກນັ ມາແຕຸ່ ບູຮານນະການ 5.3. ເຮອນ 3 ນາໍ້ 4 ເຮອນ 3 ນາໍ້ 4 ແມຸ່ ນຄາຕກັ ເຕອນຂອງ ພຸ່ , ແມຸ່ ແລະ ເຖາົໍ້ ແກຸ່ ຕຸ່ ລກູ ຫຼານໃຫປ້ໍ ະຕບິ ດັ ຖາ້ໍ ເຮດັ ໄດ້ໍ ຖວຸ່ າເປນັ ແມຸ່ ເຮອນທຸ່ ດີ ີ ຄ: ກ. ເຮອນ 3 - ເຮອນນອນຕອໍ້ ງໃຫສ້ໍ ະອາດ, ຫມຸ່ ນັ ປັດກວາດຢຸ່ ູສະເຫມີ. - ເຮອນຄວົ ກຕອ້ໍ ງຫມຸ່ ນັ ທາຄວາມສະອາດໃຫເ້ໍ ປນັ ລະບຽບຮຽບຮອຍ. - ເຮອນຜມົ ຫມາຍເຖງິ ຮຸ່ າງກາຍທກສຸ່ ວນຕອໍ້ ງຮຈູ ້ໍ ກັ ອານະໄມຮກັ ສາຄວາມສະອາດຜມົ ກຕອໍ້ ງສະ ແລະ ຫວີ ໃຫຮ້ໍ ຽບຮອໍ້ ຍ. ຂ. ນາ້ໍ 4 - ນໃ້ໍ ຈຕອ້ໍ ງບລສິ ດສດັ ຊຸ່ ກວາ້ໍ ງຂວາງ. - ນາ້ໍ ກນິ ຕອໍ້ ງໃຫສໍ້ ະອາດ ແລະ ແຂກຄນົ ມາຕອໍ້ ງເອາົ ນາໍ້ ຕອໍ້ ນຮບັ . - ນາ້ໍ ໃຊກ້ໍ ຕອ້ໍ ງໃຫມໍ້ ີຕະຫອຼ ດບຸ່ ໃຫຊ້ໍ າດອ ແລະ ແອຸ່ ງ. - ນາ້ໍ ເຕາົໍ້ ປູນ (ປອກປນູ ) ບຸ່ ຕອ້ໍ ງໃຫແໍ້ ຫງໍ້ ເວລາຕອໍ້ ງການກຕອໍ້ ງໃຫມໍ້ ີ 142 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວົງໄຊ ພອນສາລ,ີ ປຕ ເພດັ ດາວນັ ຈນັ ທະເພງັ

ວິຊາ ສງັ ຄົມສກຶ ສາ ເວາົ້ໍ ລວມແລວ້ໍ ຊາດລາວກເປັນຊາດຫນຸ່ ງຶ ທຸ່ ຮີ ດີ ຄອງປະເພນປີ ະຕບິ ດັ ສບຕຸ່ ກັນມາຕງັໍ້ ແຕຸ່ ບູ ຮານນະການ. ສະນນັ້ໍ , ພວກເຮາົ ຕອໍ້ ງຮຈູ ໍ້ ກັ ປກົ ປກັ ຮກັ ສາ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍຮດີ ຄອງປະເພນອີ ນັ ຜີງ້ໍ າມຂອງຊາດໄວຢໍ້ ຸ່ ສູ ະເຫມີ ໃຫສ້ໍ ມົ ກບັ ຄາເວາົໍ້ ທຸ່ ີວຸ່ າ “ພາສາບອກຊາດ ມາລະຍາດບອກຕະກນ ຄາຖາມ 1. ໂຄງຮຸ່ າງການຈດັ ຕງັໍ້ ຂອງກຸ່ ມອາຊຽນເປນັ ແນວໃດ? 2. ສດິ ແລະ ໜາໍ້ ທຸ່ ຂີ ອງສະມາຊກິ ກຸ່ ມອາຊຽນເປນັ ແນວໃດ? 3. ບນັ ດາປະເທດສະມາຊກິ ກຸ່ ມອາຊຽນ? 4. ຮດີ ຄອງປະເພນລີ າວ ແລະ ອາຊຽນເປັນແນວໃດ? ບົດທີ 14 ມາລະຍາດໃນສັງຄົມຂອງລາວ ແລະ ອາຊຽນ 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງມາລະຍາດ. ມາລະຍາດແມຸ່ ນການປະພດຶ ປະຕບິ ດັ ທຸ່ ີສພາບຮຽບຮອ້ໍ ຍຢຸ່ ໃູ ນສງັ ຄມົ ສະແດງອອກທາງກາຍ, ວາຈາ ແລະ ຈດິ ໃຈ. ມາລະຍາດໃນສງັ ຄມົ ທຸ່ ສີ ະແດງອອກທາງກາຍ, ວາຈາ ແລະ ຈດິ ໃຈ ເຊຸ່ ງິ ມນັ ສະແດງເຖິງກລິ ຍິ າມາລະຍາ ດ , ການເວາົໍ້ ຈາປາໄສທຸ່ ີມີລະບຽບຫຼກັ ການ ແລະ ມີຈດິ ໃຈບລສິ ດຜດຜຸ່ ອງ ເຮດັ ມຫຄໍ້ ນົ ຢຸ່ ໃູ ນສງັ ຄມົ ມີຄວາມສະຫ ງຸ່ າ ລາສບີ ຸ່ ແຂງກະດາ້ໍ ງ ແລະ ບຸ່ ເກເີ້ໍ ຂນີ ໃນສງັ ຄມົ , ດຸ່ ງັ ຄາສພາສດິ ທຸ່ ີວຸ່ າ: ກລິ ຍິ າບອກຊາດ ມາລະຍາດບອກຕະກນ ໄກຸ່ ງາມຍອໍ້ ນຂນົ ຄນົ ງາມຍອ້ໍ ນກອໍ້ ງ. 2. ມາລະຍາດໃນການປາກເວົາ້ໍ ແລະ ທັກທາຍ. ມາລະຍາດທາງດາ້ໍ ນວາຈາ ແມຸ່ ນການສະແດງອອກທາງດາ້ໍ ນການປາກເວາົ້ໍ ທຸ່ ມີ ີລະບຽບຫຼກັ ການ ເຊຸ່ ງິ ການດົ ໄວໍ້ ມີ 4 ຢຸ່ າງ ຄ: 1. ບຸ່ ເວາົໍ້ ຈາປາໄສອນັ ເປັນການຫມຸ່ ນິ ປະຫມາດ, ສຽດສ,ີ ເຢີ້ໍຍຫຍນັ , ປະຈບົ ປະແຈງ, ຕຸ່ ໜາໍ້ ດລີ ບັ ຫງຼັ ນນິ ທາ ( ກຸ່ າວຂວນັ ເວາົ້ໍ ພນ້ໍ ) ລຸ່ ວງເກນີ ດວໍ້ ຍຄວາມເວາົ້ໍ , ອວດອງົ ທະນງົ ຕວົ ແລະ ອຸ່ ນໆ. 2. ບຸ່ ເວາົໍ້ ຄວາມເສຸ່ ອມເສຍ ອນັ ແຕະຕອໍ້ ງເຖງິ ກຽດສກັ ສ,ີ ຊາດຕະກນຂອງຕນົ ແລະ ຜູ ້ໍ ອຸ່ ນໆ. 143 ວິທະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປທ ວງົ ໄຊ ພອນສາລີ, ປຕ ເພັດດາວນັ ຈັນທະເພງັ