ການເມືອງການປົກຄອງ ສປປ ຈິນ

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງນາ້ ທາ ແປຈາກພາສາໄທ ການເມອື ງການປກົ ຄອງສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ POLITICS OF PEOPLE’S REPUBLIC OF CHINA ເອກະສານປະກອບການສອນ ແປໂດຍ: ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ ວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ ສກົ ຮຽນ 2020-2021

ການເມອື ງການປກົ ຄອງສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ POLITICS OF PEOPLE’S REPUBLIC OF CHINA ເອກະສານປະກອບການສອນ ຄະນະກວດແກ:້ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ ຊອ ປຕ ນາງ ນອ້ ຍແສງແກວ້ ໄຊຍະຈກັ ປຕ ສອນຄາ ພມົ ປະດດິ ປຕ ຄາເພດັ ມະນີ ແປໂດຍ: ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ ວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ ສກົ ຮຽນ 2020-2021



ຄຳນຳ ປະຈບຸ ນັ ສຳທຳລະນະລດັ ປະຊຳຊນົ ຈນີ ນບັ ເປັນປະເທດໃນອຳຊທີ ີ່ ມີ ຄີ ວຳມສຳຄນັ ທຳງສງັ ຄມົ ເສດຖະກດິ ແລະ ກຳນເມອື ງລະຫວີ່ ຳງປະເທດເປນັ ຢ່ີ ຳງຫຼຳຍ ນບັ ແຕີ່ ມກີ ຳນປ່ີ ຽນແປງກຳນປກົ ຄອງຈຳກສຳທຳລະນະລດັ ຈນີ ມຳສີ່ ລະບບົ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຕງັັ້ ແຕີ່ ປີ ຄ.ສ.1949 ເປັນຕນົ້ັ ມຳ ປະເທດສຳທຳລະນະລດັ ປະຊຳຊນົ ຈນີ ໄດມັ້ ກີ ຳນປີ່ ຽນແປງ ພດັ ທະນຳໃນທຸກດຳ້ັ ນບ່ີ ວ່ີ ຳຈະເປັນປະເພນ,ີ ວດັ ທະນະທຳ, ກຳນສກຶ ສຳ, ຄ່ີ ຳນຍິ ມົ , ອຸດມົ ກຳນກຳນປົກຄອງຮບ ແບບກຳນປົກຄອງ ຕະຫຼອດຈນົ ລະບບົ ເສດຖະກດິ ຂະບວນກຳນກຳນປີ່ ຽນແປງເຫ່ີ ຼຳົ ນໜີັ້ ງັ ສຕື ຳລຳເຫຼມັ້ັ ນຜີ້ັ ຂັ້ ຽນໄດ້ັ ພະຍຳຍຳມລວບລວມເນອືັ້ ໃນໃຫສ້ັ ມົ ບນທ່ີ ສີ ຸດເທີ່ ຳົ ທີ່ ຈີ ະທຳໄດແັ້ ຕ່ີ ເນີ່ ອື ງຈຳກຂມ້ັ ນໃນບຳງເລີ່ ອື ງທ່ີ ກີ ່ີ ຽວກບັ ຈນີ ບ່ີ ຄີ່ ອຍເຜຍີ ແຜີ່ ກວຳ້ັ ງຂວຳງໃນປະເທດໄທ ຂມ້ັ ນສີ່ ວນໃຫຍ່ີ ຈີ່ ງຶ ໄດມັ້ ຳຈຳກຜຂັ້ ຽນຊຳວຕະເວນັ ຕກົ ຊີ່ ງຶ ແນວຄວຳມຄດິ ທດັ ສະນະຄວນແຕກຕີ່ ຳງໄປຈຳກກຳນເບີ່ ງິ ຂອງຊນົ ຊຳດຈນີ ເອງຜສັ້ ກຶ ສຳຈ່ີ ງຶ ຄວນທ່ີ ຈີ ະໃຊວັ້ ຈິ ຳລະນຳຍຳນຄວຳມຄດິ ປະຊຳທປິ ະໄຕ ແລະ ວເິ ຄຳະເນອືັ້ ໃນທ່ີ ນີ ຳສະເໜ.ີ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງເນອືັ້ ໃນໃຫນັ້ ກັ ສກຶ ສຳໄດແ້ັ ນວຄວຳມຄດິ ຂອງກຳນປີ່ ຽນແປງກຳນພດັ ທະນຳ ແລະ ບນັ ຫຳ ອຸປະສກັ ຂອງກຳນບລຫິ ຳນປກົ ຄອງຂອງສຳທຳລະນະລດັ ປະຊຳຊນົ ຈນີ ຕງັ້ັ ແຕ່ີ ກຳນປົກຄອງໃນລະບອບສມົ ບນນຳ ຍຳສດິ ທລິ ຳດມຳສ່ີ ປະຊຳທປິ ະໄຕຜະເດດັ ກຳນປະຊຳຊນົ ຈນີ ແລະ ກຳຍມຳເປນັ ປະເທດຍ່ີ ງິ ໃຫຍີ່ ຫຼື ປະເທດມະຫຳ ອຳນຳດໜີ່ ງຶ ໃນຫຳັ້ ປະເທດຂອງໂລກ. ໜງັ ສເື ຫຼມັັ້ ນໄີ້ັ ດແັ້ ຍກເນອື້ັ ໃນ ສຳລະສຳຄນັ ອອກໄປເປັນສອງຕອນຕອນທຳອດິ ເປັນກຳນສກຶ ສຳເຖງິ ພນື້ັ ຖຳນ ປະຫວດັ ສຳດກຳນປກົ ຄອງໃນອະດດີ ຊີ່ ງຶ ແບີ່ ງອອກເປນັ ລວມເນອື້ັ ໃນໄປສີ່ ຄວຳມເປນັ ມຳໃນອະດດີ ຂອງຈນີ ປດັ ໄຈທ່ີ ີ ເປັນສຳເຫດຂອງກຳນປ່ີ ຽນແປງກຳນປົກຄອງຂະບວນກຳນປະຕິວັດຂອງພັກຄອມມນດິ ແລະ ກຳນຈດັ ຕັງ້ັ ລດັ ຖະບຳນສຳທຳລະນະລດັ ປະຊຳທປິ ະໄຕປະຊຳຊນົ ຈນີ ຕອນທ່ີ ສີ ອງ ເປັນເນອື້ັ ໃນກີ່ ຽວກບັ ພດັ ທະນຳກຳນກຳນ ກະເສດຕະກຳ, ກຳນສຶກສຳ ແລະ ສຳພັນທະພຳບຂອງສຳທຳລະນະລດັ ປະຊຳຊົນຈນີ ຕີ່ ປະເທດມະຫຳອຳນຳດ ສະຫະພຳບໂຊວຽດລດັ ເຊຍ ແລະ ສະຫະລດັ ອຳເມລກິ ຳ. ໜງັ ສເື ຫຼມັັ້ ນໄີັ້ ດມ້ັ ກີ ຳນປັບປຸງແກໄ້ັ ຂຮຽບຮຽງເນອື້ັ ໃນໃໝີ່ ເກອື ບທງັ ໝດົ ຜຂັ້ ຽນຍນິ ດຮີ ບັ ຟງັ ຄວຳມຄດິ ເຫນັ ແລະ ຂສ້ັ ະເໜແີ ນະຕີ່ ຳງໆ ແລະ ຈະໄດນ້ັ ຳມຳປບັ ປຸງແກໄັ້ ຂຂບ້ັ ກົ ຜີ່ ອງຕ່ີ ຳງໆໃນກຳນຈດັ ພມິ ເທີ່ ອື ຕ່ີ ໄປ. ວນັ ທີ 18 ກຸມພຳ 2021 ຜແ້ັ ປ ປຕ ພລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ສາລະບານ ບດົ ທີ 1 ເລກໜາ້ ພນ້ ຖານທາງດາ້ ນພູມສີ າດ, ປະຫວດັ ສາດ, ການປກົ ຄອງ ແລະ ບນັ ຫາສາຍແດນໂດຍ 1 1. ພນ້ ຖານດາ້ ນພູມສາດ ສະຫຸຼບ 4 10 2. ປະຫວດັ ສາດຈນີ ແລະ ບນັ ຫາຊາຍແດນ 11 12 3. ການສວຍໂອກາດຂອງຊາດຕະເວນັ ຕກົ 13 13 4. ອຸຼປະສກັ ການພດັ ທະນາອຸຼດສາຫະກາ - ວທິ ະຍາສາດ 15 5. ອດັ ຕາການເພີ່ ມີ ປະຊາກອນ 17 18 6. ເຫດການຄວາມບີ່ ສະຫງບົ ພາຍໃນປະເທດ 18 7. ການບລຫິ ານໃນຕອນປາຍຂອງສະໄໝລາດຊະວງົ ແມນຈສູ ີ່ ູຍຸຼກແຫ່ີ ງຄວາມເສ່ີ ອມໂຊມ 19 20 8. ການກອບໂກຍຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຊາວຕ່ີ າງຊາດ 22 9. ຂະບວນການປະຕວິ ດັ 27 30 10. ທດັ ສະນະແນວໃໝ່ີ ກບັ ປະເພນວີ ດັ ທະນະທາຂອງຈນີ 34 37 11. ຂະບວນການ 4 ພດຶ ສະພາ 39 12. ການຈດັ ຕງັ້ ພກັ ຄອມມນູ ດິ ແລະ ການດາເນນີ ການໄປສ່ີ ູຄວາມສາເລດັ ໂດຍສະຫຸຼບ 42 42 13. ການສາ້ ງແນວຮ່ີ ວມຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ 44 14. ຍຸຼດທະວທິ ແິ ຜນໃໝ່ີ ແລະ ສ່ີ ງິ ເກອ້ ໜຼຸນທີ່ ນີ າຄວາມສາເລດັ ສີ່ ູພກັ ຄອມມູນດິ 49 49 ບດົ ທ2ີ 52 ການຈດັ ຕງັ້ ລດັ ຖະບານປະຊາທປິ ະໄຕຜະເດດັ ການປະຊາຊນົ 53 54 1. ປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນ (Democratic Centralism) 55 2. ການຈດັ ຕງັ້ ອງົ ກອນ ແລະ ໂຄງສາ້ ງການປກົ ຄອງປະເທດ 59 3. ຄຼຸນສມົ ບດັ ຜູມ້ ສີ ດິ ທເິ ລອກຕງັ້ 4. ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (State Council) 5. ກະຊວງ ແລະ ການແບີ່ ງໜີ່ ວຍງານ 6. ອານາດຝ່ີ າຍທະຫານ 7. ອານາດຕຼຸລາການ 8. ອານາດສານ 9. ການບງັ ຄບັ ບນັ ຊາສາຍວຽກ 10. ອງົ ການປກົ ຄອງທອ້ ງຖ່ີ ນິ (Local Organization) 11. ອງົ ການປກົ ຄອງໃນເມອງ (Urban Government) 12. ການປີ່ ຽນແປງອງົ ກອນພາຍໃຕລ້ ດັ ຖະທາທານນູ ຄ.ສ.1954 13. ການປີ່ ຽນແປງເຂດປກົ ຄອງ ແລະ ການຈດັ ຕງັ້ ກາມະການປະຕວິ ດັ 14. ໂຄງສາ້ ງຂອງລດັ ຄ.ສ.1975-1978 (ສະເພາະສ່ີ ວນທີ່ ປີ ່ີ ຽນແປງແລະສາຄນັ ) 15. ການແກໄ້ ຂກດົ ໝາຍໃນຈນີ

16. ສະພາຜູແ້ ທນປະຊາຊນົ ແຫ່ີ ງຊາດ 61 ບດົ ທີ 3 62 63 ພກັ ຄອມມນູ ດິ ຈນີ 65 69 1. ຄານາ 77 2. ສະມາຊກິ ພາບ 78 3. ພາລະໜາ້ ທີ່ ີ ແລະ ພນັ ທະຂອງສະມາຊກິ ພກັ ຄອມມູນດິ 79 82 4. ໂຄງສາ້ ງອງົ ການພກັ ຄອມມນູ ດິ 83 84 ບດົ ທີ 4 85 89 ການຈດັ ແລະ ແກໄ້ ຂລະບບົ ກະສກີ າໃນຊນົ ນະບດົ ຈນີ 91 92 1. ຄານາ 2. ການປະຕຮິ ູບທ່ີ ດີ ນິ 101 101 3. ການຈດັ ແບ່ີ ງລະດບັ ຖານະຂອງຊາວກະສກີ ອນ 103 104 4. ໜີ່ ວຍປກົ ຄອງຊາວໄຮີ່ ຊາວນາ 105 5. ລະບບົ ຄວາມຮີ່ ວມມລະຫວີ່ າງເຈາົ້ ຂອງນາເພ່ີ ອເພ່ີ ມີ ຜນົ ຜະລດິ (Mutual Aid Teams) 108 109 6. ສະຫະກອນແບບກາ້ ວໜາ້ (Advanced Type Cooperative) 110 110 7. ລະບບົ ຄອມມູນ 111 111 8. ກາມະສດິ ແຫີ່ ງປດັ ໄຈການຜະລດິ 9. ຂະໜາດຂອງຄອມມູນ 10. ອງົ ການການບລຫິ ານຂອງຄອມມູນ ບດົ ທ່ີ ີ 5 ການປບັ ປຸຼງແກໄ້ ຂລະບບົ ການສກຶ ສາ 1. ຄານາ 2. ການສກຶ ສາໃນສະໄໝບູຮານ 3. ການສກຶ ສາສະໄໝວດັ ທະນະທາ ແລະ ຄວາມຈະເລນິ ຂອງປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ເລີ່ ມີ ເຂາົ້ ສີ່ ູຈນີ 4. ການສກຶ ສາແນວໃໝີ່ 5. ການປບັ ປຼຸງແກໄ້ ຂສະຖາບນັ ການສກຶ ສາ ແລະ ການສອນ 6. ການໃຫບ້ ລກິ ານການສກຶ ສາ “ແບບທີ່ ວົ ເຖງິ ” 7. ການສກຶ ສາແບບ \"ເປີດປະຕູສອນ” 8. ການປະຕຮິ ູບພາສາຕວົ ອກັ ສອນ 9. ສະຫຼຸບບບນັ ຫາ ແລະ ຜນົ ໃນຊ່ີ ວງທາອດິ ຂອງການປບັ ປຼຸງແກໄ້ ຂລະບບົ ການສກຶ ສາ 10. ການສ່ີ ງົ ເສມີ ການຜະລດິ ນກັ ວທິ ະຍາສາດ 11. ບດົ ສ່ີ ງົ ທາ້ ຍ ບດົ ທີ 6 ສາພນັ ທະພາບລະຫວ່ີ າງຈນີ ຄອມມູນດິ : ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ສະຫະພາບໂຊວຽດ

1. ຄວາມນາ 113 2. ພນັ ທະມດິ ສະຕາລນິ ແລະ ການເລີ່ ມີ ຕນົ້ ຂອງຄວາມແຕກແຍກ 115 3. ນະໂຍບາຍ \"ສອງຈນີ \" ແລະ ທດັ ສະຄະຕຈິ ນີ ຄອມມູນດິ ຕ່ີ ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ 117 118 4. ຈນີ ຄອມມູນດິ ໃນທດັ ສະນະຂອງສະຫະລດັ ອເມລກິ າ ແລະ ໂລກເສລີ 119 5. ນະໂຍບາຍຕອບໂຕຂ້ ອງສະຫະລດັ ອາເມລກິ າຕ່ີ ຈນີ ຄອມມນູ ດິ (ຄ.ສ.1958-1970) 120 6. ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ີ າງໂຊວຽດລດັ ເຊຍ, ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງລດັ ເຊຍໃນເອ 120 122 ເຊຍ 125 7. ທດັ ສະນະຂອງເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸຼງຕ່ີ ມະຫາອານາດໂຊວຽດລດັ ເຊຍ 126 127 8. ນະໂຍບາຍ \"ການຢີ່ ູຮ່ີ ວມກນັ ໂດຍສນັ ຕ\"ິ 128 9. ການຟນ້ ຟູສາພນັ ທະພາບລະຫວ່ີ າງສະຫະລດັ ອາເມລກິ າກບັ ຈນີ ຄອມມູນດິ 10. ເນອ້ ໃນສາຄນັ ໃນຖະແຫີ່ ງການຮ່ີ ວມລະຫວີ່ າງສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ແລະ ຈນີ ຄອມມູນດິ 11. ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ແລະ ສະຫະພາບໂຊວຽດລດັ ເຊຍ 12. ບດົ ສີ່ ງົ ທາ້ ຍ

ບດົ ທີ 1 ພນ້ື ຖານທາງດາື້ ນພູມສີ າດ, ປະຫວດັ ສາດ, ການປກົ ຄອງ ແລະ ບນັ ຫາສາຍແດນໂດຍສະຫຸບ 1. ພນ້ື ຖານດາ້ື ນພູມສາດ 1.1. ພູມສນັ ຖານ ຈນີ ຕງັ້ື ຢູ່ ູໃຈກາງພາກຕາເວນັ ອອກຂອງດນິ ແດນຢູເຣຊຽນ. (ເອລີ ບົ ແລະ ອາຊ)ີ ຫ ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕື້ ຂອງເອລີ ບົ ເບອື້ ງຕາເວນັ ຕກົ ຂອງມະຫາສະໝຸດປາຊຟີ ກິ ມເີ ນອ້ື ທູ່ ີ 9,6 ລາ້ື ນກໂິ ລຕາແມດັ ຈນີ ມພີ ນ້ື ທູ່ ໃີ ຫຍູ່ ທູ່ ສີ ຸດອນັ ດັບ 3 ຂອງໂລກ. ປະຊາກອນທູ່ ີໃຫຍູ່ ທູ່ ີສຸ ດໃນໂລກ 1,008 ລາື້ ນຄນົ (Asian Year Book, 1983), ໃນຈາ ນວນນທີ້ື ູ່ ມີ ຊີ ນົ ຊາດມຈີ ານວນ 56 ຊນົ ເຜູ່ າົ ກູ່ ຸມນອ້ື ຍຄນົ ຄດິ ເປນັ ເປີເຊນັ ເທູ່ າົ ກບັ 6% ຂອງປະຊາກອນຂອງປະເທດ ຈີນ ຫ ປະມານ 60 ລາ້ື ນຄົນ, ສູ່ ວນອີກ 94% ແມູ່ ນຊົນເຜູ່ ົາ Han ຫ ຊົນຊາດຈີນດັງ້ື ເດີມ. ການສາຫວດ ພນົ ລະເມອງຂອງທາງການຈນີ ໃນປີ ຄສ 1982 ປະກດົ ວູ່ າປະຊາກອນທງັ ໝດົ ມີ 1,031,882,511 ຄນົ ປະຈບຸ ນັ ປະຊາກອນໄດເ້ື ພູ່ ມີ ຂນື້ ເປັນຫາຍກວູ່ າ 1,200 ລາ້ື ນຄນົ ໃນປີ ຄສ 1998 (ລວມທງັ ທູ່ ຢີ ູ່ ູນອກຂອງປະເທດ) ຊາຍ ແດນຂອງຈນີ ເຊູ່ ອມຕູ່ 12 ປະເທດ, ຊາຍແດນຕດິ ກບັ ສະຫະພາບໂຊວຽດຍາວສູງສຸດ 4000 ໄມ(600 ກໂິ ລແມດັ ) 1.2. ສະພາບອາກາດ ໂດຍທູ່ ວົ ໄປປະເທດຈນີ ມີ 4 ລະດູຍກົ ເວນັື້ ບາງເຂດຂອງປະເທດເຊູ່ ນັ : ທາງພາກໃຕຂື້ ອງຈນີ ບລເິ ວນຈນີ ໃຕື້ ເຂດທະເລກວາງຕຸງື້ ແລະ ຕອນໃຕຂ້ື ອງໄຕຫື້ ວນັ ແລະ ຢຸນນານເຊູ່ ງິ ເປນັ ເຂດຮອ້ື ນໃນພາກຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອມີ ອາກາດຮອ້ື ນ ແລະ ຊນັ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແມູ່ ນເຢັນຕະຫອດປີທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກມຄີ ວາມອບົ ອູ່ ຸນ ແລະ ມຄີ ວາມຊູ່ ຸມ ຊູ່ ນ 4 ລະດຢູ ູ່ າງຈະແຈງື້ ບລເິ ວນມງົ ໂກລ,ິ ຊນິ ກຽງເຂດທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອມອີ າກາດປູ່ ຽນແປງຫາຍເວາົ້ື ຄ: ຕອນເຊາົ້ື ອາກາດເຢັນດໃີ ນຕອນກາງເວນັ ມນັ ຮອ້ື ນ ແລະ ບລເິ ວນນນັື້ ຂອື້ ນຂາ້ື ງແຫງ້ື ແລງ້ື . ບາງພນື້ ທູ່ ໃີ ນເຂດພູ ພຽງຢຸນນານ ແລະ ພູກຸຍ້ື ໂຈ (Yunnan Guizhao). ທາງຊກິ ທາງເວນັ ຕກົ ສຽງໃຕມື້ ອີ າກາດຈະໜາວເຢັນເລກັ ນອື້ ຍຕະຫອດປີ ເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ເມອງຄຸນໝງິ ເຊູ່ ງິ ເອນີື້ ກນັ ວູ່ າ ແມູ່ ນເມອງແຫູ່ ງລະດໃູ ບໄມປື້ ູ່ ງົ (Spring city). ອຸນຫະພູມໃນລະດູໜາວລະຫວູ່ າງພາກເໜອ ແລະ ພາກໃຕຂື້ ອງປະເທດແມູ່ ນແຕກຕູ່ າງກນັ ຫາຍຕວົ ຢູ່ າງ ໃນເດອນມງັ ກອນອຸນຫະພູມຢູ່ ູເມອງຮາບນິ ໃນພາກຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອ ແລະ ພາກພນື້ (Guanzu) ທາງພາກ ໃຕ້ື 35 C ໃນຂະນະທູ່ ບີ ລເິ ວນອອ້ື ມແອມ້ື ແມູ່ ນາື້ ຊຸງຫວົ (Sung Hua River) ແມູ່ ນປກົ ຄຸມດວ້ື ຍຫມິ ະໃນລະດູ ຮອ້ື ນ (ເດອນກລະກດົ ) ອຸນຫະພູມຂອງທງັ ສອງເຂດທູ່ ກີ ູ່ າວມາຂາື້ ງເທງິ ນນັ້ື ຈະແຕກຕູ່ າງກນັ ພຽງເລກັ ນອ້ື ຍ ລມົ ມ ລະສຸມມຜີ ນົ ກະທບົ ຕູ່ ລະດູການ ແລະ ສະພາບອາກາດໃນປະເທດຈນີ ແລະ ພນື້ ທູ່ ສີ ູ່ ວນໃຫຍູ່ . ທາງຊກິ ຕາເວນັ ອອກ ແລະ ພາກໃຕຂື້ ອງອາຊີ ເລູ່ ມີ ຕນົ້ື ໃນລະດູໃບໄມປ້ື ູ່ ງົ ຈນົ ຮອດສະພາບອາກາດອບົ ອູ່ ຸນ 6 ເດອນຕນົ້ື ປີ ລມົ ມລະສຸມນາ ເອາົ ຄວາມຊູ່ ຸມຈາກມະຫາສະໝຸດປາຊຟີ ກິ ແລະ ອນິ ເດຍມາສູ່ ູແຜູ່ ນດນິ ໃຫຍູ່ ສູ່ ວນໃນເຄູ່ ງິ ປີຫງັ ມຄີ ວາມໜາວເຢັນ ລມົ ຈະພດັ ມາຈາກພນື້ ດນິ ສູ່ ູທະເລອາກາດຈະແຫງື້ ແລງື້ . ດວື້ ຍເຫດລບັ ອດິ ທພິ ນົ ຂອງລມົ ມລະສຸມຊະນດິ ນທີ້ື ູ່ ເີ ຮດັ ໃຫອື້ າກາດຊູ່ ຸມຊູ່ ນ ແລະ ຮອ້ື ນໃນລະດຮູ ອື້ ນ ແລະ ອາກາດກູ່ ໜາວ ແລະ ແຫງື້ ໃນລະດໜູ າວ. ປະລິມານຂອງລະດູຝົນປະຈາປີທູ່ ີຫຸດລງົ ເຮດັ ໃຫມື້ ຄີ ວາມຊູ່ ຸ ມຊູ່ ນ. ຈາກທິດຕາເວນັ ຕກົ ສຽງເໜອຫາ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ອອກຈາກ ແລະ ຈາກພາກໃຕໄ້ື ປທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກສຽງໃຕປ້ື ະລມິ ານນາື້ ຝນົ ໃນແຕູ່ ລະປີຢູ່ ູພາກ ຕາເວນັ ອອກສຽງເໜອມປີ ະມານ 400-1,000 ມນິ ລແິ ມດັ ແລະ ໃນຫາຍໆສະຖານທູ່ ແີ ຄມຝູ່ ງັ ທະເລທາງທດິ ຕາ 1 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເວນັ ອອກສຽງໃຕຂ້ື ອງເກາະໄຕຫ້ື ວນັ ແລະ ໄຫລາ ປະລມິ ານນາື້ ຝນົ ຕກົ ເກນີ ກວູ່ າ 2,000 ມລີ ແິ ມດັ . ສດັ ສູ່ ວນຂອງສະພາບພນື້ ທູ່ ໃີ ນປະເທດຈນີ ບູ່ ອນສູງຢູ່ ູເທງິ ໜູ່ ວຍພູ(Mountainous Upland) 33% ບູ່ ອນຮາບພຽງ(Plateaus) 23% ແອູ່ ງທະເລຊາຍ(Basins: Desert) 19% ບູ່ ອນພຽງສາລບັ ບູ່ ອນປູກ(Cultivable Plains) 12% ເນນີ ພູ(Hills) 10% ບລເິ ວນແຫູ່ ງນາ້ື (Water Areas) 3% ຕາຕະລາງການເຮດັ ວຽກຂອງປະຊາກອນຈນີ ຄານວນໃນທາ້ື ຍປີ ຄສ 1998 ຍອດລວມ ອຸດສາ ການ ກະເສດ ການ ການຄາ້ື ການວໄິ ຈ ສານກັ ງານ ອູ່ ນໆ 432.8 ຫະກາ ກູ່ ສາື້ ງ ຕະ ຂນົ ສູ່ ງົ ແລະ ວທິ ະຍາ ແລະ 2.84 ອງົ ການ ແລະ ກອນ ແລະ ການ ສາດ 5.55 ການ ປາການ ການ ຈດັ ຫາ ວດັ ທະ ສະແຫ ກບັ ໄປສະນີ ແລະ ນະທາ ວາງຫາ ເກບັ ນາ້ື ແລະ ການສູ່ ງົ ການສກສາ ຊບັ ແລະ ການ ວດັ ສະ ການສາ ພະຍາ ອຸຕຸນິ ຄມົ ມະ ດຸ ທາລະ ກອນ ຍມົ ນາຄມົ ນະສຸກ ທາມະ ວທິ ະຍາ ແລະ ການ ຊາດ ສະຫວດັ ດີ ການສງັ ຄມົ ຈານວນ 57.96 12.77 311.71 8.33 17.22 16.45 ຄນົ ງານ ລາື້ ນ 100.00 13.4 2.9 72.0 1.9 4.0 3.8 1.3 0.7 ເປີເຊນັ 1.3. ໂຄງປະກອບການບລຫິ ານການປກົ ຄອງ (ຄ.ສ 1982) ການແບູ່ ງສູ່ ວນການບລຫິ ານ ຈນີ ໄດແ້ື ບູ່ ງການບລຫິ ານປະເທດອອກເປັນ 22 ແຂວງ, 5 ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງ ແລະ 3 ມະຫານະຄອນທູ່ ຮີ ບັ ຜດິ ຊອບໂດຍກງົ ຕູ່ ລດັ ຖະບານສູນກາງໜູ່ ວຍປກົ ຄອງທູ່ ຮີ ອງລງົ ມາຈາກມນົ ທນົ ຫ ພູມພີ າກປົກຄອງຕນົ ເອງໄດແື້ ກູ່ ເມອງ(Cities) ເຊູ່ ງິ ອາດຈະທຽບເທູ່ າົ ກບັ ຕວົ ເມອງໃຫຍູ່ ອູ່ ນໆ ແຂວງປົກຄອງຕນົ ເອງ (Autonomous Prefectures) ເມອງທູ່ ປີ ກົ ຄອງຕນົ ເອງຈານວນເມອງທງັ ໝດົ ໃນປະເທດຈນີ ແມູ່ ນຫາຍ ກວູ່ າ 2,000 ເມອງ. 2 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ການປກົ ຄອງລະດບັ ຕູ່ າສຸດ ເຊູ່ ງິ ຖວູ່ າເປນັ ອງົ ການປກົ ຄອງຂນັື້ ພນ້ື ຖານຄ: ຄອມມູນປຽບຄກບັ ໜູ່ ວຍການ ປກົ ຄອງເສນັື້ ເລອດຝູ່ ອຍທູ່ ແີ ຜູ່ ຂະຫຍາຍໄປສູ່ ູທຸກສູ່ ວນຂອງທອ້ື ງຖູ່ ນິ ແລະ ເປນັ ອງົ ການທູ່ ສີ າພນັ ກບັ ປະຊາຊນົ ຢູ່ າງ ໃກຊ້ື ດິ ມນັ ແມູ່ ນກນົ ໄກການຂນົ ສູ່ ງົ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມສາຄນັ ຫາຍຕູ່ ການຖູ່ າຍທອດຊນີື້ າຂອງປະຊາຊນົ . ໃນຂະນະດຽວກນັ ນນັື້ ມນັ ແມູ່ ນປະສາດສາຜດັ ທູ່ ຮີ ບັ ຟງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຫ ການຕອບສະໜອງ ຫ ລາຍງານຂຮຽກຮອື້ ງຕອ້ື ງການຈາກ ປະຊາຊນົ ເຖງິ ລດັ . ມນົ ທນົ ເຂດປົກຄອງ 22 ແຫູ່ ງຄ: ເຫີເປີຍ(Hebei), ຊານຊີ(Shanxi), ຫຽວນງິ (Liaoning), ຈຫີ ນິ (Jilin), ເຫີຍລົງກຽງ(Heilongjiang), ກັນຊູ(Gansu), ຊິງໄຮ(Qinghai), ຊານຕຸ ງ(Shandong), ຈຽງ ຫູ (Jiangau), ເ ຈ ຈ ຽ ງ ( Zhejiang) , ອັນ ຫຸ ຍ (Anhui), ຈ ຽ ງ ຊີ( Jiangxi) , ຟູ ຈ ຽ ນ (Fujian), ໄ ຕື້ຫ ວັນ (Taiwan), ເຫີນານ(Henan),ຫູເປີຍ (Hubei), ຫູນານ(Hunan),ກວາື້ ງຕຸ ງ (Guangdong), ເຊສວນ (Sichuan), ກຸຍໂຈ(Guizhou), ຢຸນນານ(Yunnan), ຊານຊ(ີ Shaanxi). ເຂດປກົ ຄອງຕນົ ເອງປະກອບມີ ມງົ ໂກເລຍ, ນງິ ເຊຍ(Ningxia), ຊນິ ກຽງ(Chin Kiang), ກວາງຊີ ແລະ ທເິ ບດ. ສູ່ ວນປກັ ກງິ , ຊຽງໄຮ ແລະ ທຽນສນິ ແມູ່ ນນະຄອນຫວງທູ່ ຂີ ນ້ື ໂດຍກງົ ກບັ ລດັ ຖະບານກາງ. ລະບອບການເມອງ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ແມູ່ ນລດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ແຫູ່ ງຜະເດດັ ການຂອງຊນົ ຊນັ້ື ກາ ມະຊບີ (Dictatorship of the Proletariat) ນາໂດຍຊນົ ຊນັ້ື ແຮງງານເຊູ່ ງິ ເປນັ ພນັ ທະມດິ ຂອງກາມະກອນ ແລະ ຊາວກະສກິ ອນ. ໂດຍຫກັ ການແລວື້ ແມູ່ ນຊນົ ຊນັ້ື ແຮງງານເປັນຜູນ້ື າໃຊອື້ ານາດເໜອລດັ ໂດຍຜູ່ ານພກັ ຄອມມູນດິ ແລະ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ພກັ ກອມມູນດິ ເປັນແກູ່ ນນາຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ເປັນຕວົ ແທນເຈດຈານງົ ຂອງມະຫາຊນົ . ສະນນັ້ື ພກັ ຈູ່ ງເປນັ ຕວົ ແທນເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ຂີ ອງສງັ ຄມົ ຈນີ ເວາົ້ື ຄ: ພກັ ແມູ່ ນຜູຊື້ ນີື້ າ ແລະ ການດົ ແນວທາງ, ນະໂຍບາຍ ໃຫແື້ ກູ່ ລດັ ເພູ່ ອຈດັ ຕງັື້ ປະຕບິ ດັ . ດູ່ ງັ ນນັື້ , ພກັ ຈູ່ ງປຽບເໝອນສະໝອງທູ່ ບີ ນັ ຊາຄາສູ່ ງັ ລດັ ກາ້ື ວໄປຕາມຄວາມຕາມ ອຸດມົ ການຂອງພກັ ຈະເຫນັ ໄດວ້ື ູ່ າໂຄງປະກອບການຈດັ ຕງັື້ ຂອງອງົ ການບລຫິ ານປະເທດນນັ້ື ມກັ ຈະຢູ່ ູໃນຮູບແບບ ຂອງອງົ ກອນຄູ່ ູແຝດ: ເວາົ້ື ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງ ອງົ ກອນຂອງລດັ ທູ່ ຈີ ະມກີ ານຈດັ ຕງັື້ ຂອງພກັ ຕະຫອດເວລາແມູ່ ນສະເໝເີ ພູ່ ອ ສາື້ ງການພວົ ພນັ ຮູ່ ວມມຢູ່ າງໃກຊ້ື ດິ ລະຫວູ່ າງພກັ ແລະ ລດັ . ລະບອບສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແມູ່ ນການໃຊອື້ ານາດລດັ ຕາມລດັ ຖະທາມະນນູ (ຄ.ສ 1982) ລະບຸວູ່ າ \"ອານາດລວມຂອງສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເປັນຂອງປະຊາຊນົ ເຊູ່ ງິ ແມູ່ ນອງົ ການໜູ່ ງທູ່ ປີ ະຊາຊນົ ໃຊອື້ ານາດ ລດັ . ແມູ່ ນສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດ ແລະ ສະພາຜູຕື້ າງໜາື້ ປະຊາຊນົ ໃນລະດບັ ທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ໃນພາກພນື້ ປະຕບິ ດັ ໃນກດົ ໝາຍຄຸມ້ື ຄອງ ແລະ ຄວບຄຸມ້ື ອານາດບລຫິ ານສະພາຜູຕ້ື າງໜາ້ື ປະຊາຊນົ ທອ້ື ງຖູ່ ນິ ແມູ່ ນອງົ ການອາ ນາດລດັ . ຜູຕ້ື ູ່ າງໜາ້ື ທອ້ື ງຖູ່ ນິ , ຜູຕື້ ູ່ າງໜາ້ື ສະພາຂນັ້ື ຕູ່ າງໆ ເລອກທງັ ສອງຢູ່ າງໂດຍກງົ ຈາກປະຊາຊນົ ແລະ ເລອກທງັ ສອງ ຢູ່ າງໂດຍກງົ ນນັ້ື ແມູ່ ນການເວາົ້ື ສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ເມອງມສີ ດິ ເລອກຕງັື້ ຜູທ້ື ູ່ ຖີ ກເລອກຕງັື້ ໂດຍກງົ ຂອງຜູຕ້ື ູ່ າງໜາ້ື ປະຊາຊົນຈາກຂັນ້ື ເມອງເຖິງຂັນື້ ການເລອກຕັງ້ື ໂດຍທາງອອ້ື ມແມູ່ ນສະມາຊິກຂອງຜູຕື້ ູ່ າງໜາ້ື ປະຊາຊນົ . ຂນ້ື ໄປຂນັື້ ໜູ່ ງເລອກຕງັື້ ໂດຍສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ລະດບັ ຮອງລງົ ມາຂນັື້ ໜູ່ ງ(ສກສາລາຍລະອຽດ ສາມາດເບູ່ ງິ ໄດໃື້ ນ ໜາື້ 84). 1.4. ກະສກິ າ ແລະ ຊບັ ພະຍາກອນ ການກະສກີ າແມູ່ ນຫວົ ໃຈ ແລະ ປຽບເໝອນກບັ ກະດກູ ສນັ ຫງັ ຂອງປະເທດຈນີ ນບັ ຕງັ້ື ແຕູ່ ຍຸກດກດາບນັ ກູ່ າວ 3 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ກນັ ວູ່ າຈນີ ເແມູ່ ນປະເທດໜູ່ ງໃນບນັ ດາປະເທດທູ່ ມີ ກີ ານກະສກິ າກູ່ ອນປະເທດອູ່ ນໆໃນໂລກອງີ ຕາມຫກັ ຖານທູ່ ີ ພບົ ໃນແຂວງເຈຈີ ຽ້ືງຄາດກນັ ວູ່ າມກີ ານປູກເຂາົ້ື ມາແລວື້ ລວມ7,000 ປີ. (ກູ່ ອນໜາ້ື ນປີ້ື ະມານ 100 ປກີ ູ່ ອນປູ່ ຽນແປງ ການປົກຄອງໄປສູ່ ູສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ໃນປີ ຄ.ສ 1949) ກະສກິ າຂອງຈນີ ໄດປ້ື ະສບົ ກບັ ສອງບນັ ຫາໃຫຍູ່ ຄ ບນັ ຫາທູ່ ດີ ນິ ແລະ ປດັ ໃຈທູ່ ຈີ ະເຮດັ ການປູກໄດແື້ ກູ່ ລະບບົ ຊນົ ລະປະທານ, ອຸປະກອນ, ເຄູ່ ອງມວທິ ະຍາການ ແລະອູ່ ນໆ ແລະ ກູ່ ອນການທູ່ ມີ ປີ ະຕຮິ ູບທູ່ ດີ ນິ (ປະມານປີຄ.ສ 1954) ທູ່ ດີ ນິ ປະມານ 70-80% ຂອງທູ່ ດີ ນິ ເປນັ ເຈາົື້ ຂອງທູ່ ດີ ນິ ເຊູ່ ງິ ມພີ ຽງແຕູ່ 10% ຂອງປະຊາກອນຊາວກະສກິ ອນ ແລະ ຊາວນາອກີ 90% ຂອງປະຊາກອນໃນເຂດຊນົ ນະບດົ ມທີ ູ່ ີ ດນິ ເປັນເຈາົ້ື ຂອງຕວົ ເອງພຽງແຕູ່ 20-30% ຂອງເນອື້ ທູ່ ດີ ນິ ທງັ ໝດົ ນອກຈາກການເປັນຊາວໄຮູ່ ຊາວນາຜູທື້ ູ່ ຂີ າຍ ແຮງງານ ຫ ເຊູ່ ົາທູ່ ີດິນເພູ່ ອຫາລຽື້ ງຊີບ ແລະ ຍອ້ື ນວູ່ າກະສິກາແມູ່ ນຂນື້ ກັບທາມະຊາດ ສະພາບດິນຟາ້ື ອາກາດມຄີ ວາມສາຄນັ ຖາື້ ມປີ ະລມິ ານຝົນພຽງພການຜະລດິ ແນວພນັ ພດ (ເຂາົື້ , ເຂາົື້ ສາລີ) ກູ່ ໄດຜື້ ນົ ຫາກປີໃດ ຝນົ ຕກົ ຫາຍໂພດ ຫ ໜອື້ ຍເກນີ ໄປກູ່ ເຮດັ ໃຫເ້ື ກດີ ນາື້ ຖວ້ື ມ ຫ ໄພແຫງ້ື ແລງ້ື ແຕູ່ ໂດຍທູ່ ວົ ໄປແລວື້ ຜນົ ຜະລດິ ຂອງ ແນວພນັ ພດທູ່ ນີ າໃຊເື້ ພູ່ ອລຽ້ື ງປະຊາກອນແມູ່ ນຍງັ ຢູ່ ູໃນອດັ ຕາທູ່ ຍີ ງັ ຕູ່ າຫາຍ (ປະມານ 100 ກໂິ ລແມດັ ຕູ່ ການປູກຝງັ ເທູ່ າົ ກນັ 0,164 ເອເຄ)ີ .ຫລງັ ຈາກການປະຕຮິ ູບທູ່ ດີ ນິ (ປີ1958) ແລະ ການພດັ ທະນາກະສກິ າທູ່ ທີ າງດາື້ ນກບັ ການ ຈດັ ສນັ ການທາມາຫາກນິ ສາລບັ ຊາວກະສກິ ອນ, ການປບັ ປຸງທູ່ ດີ ນິ , ຈດັ ລະບບົ ຊນົ ລະປະທານ, ການຜະລດິ ເຄູ່ ອງມ ເຊູ່ ັນ: ລົດໄຖນາ, ລົດຫວານເຂົາ້ື ແລະ ນາໃຊວື້ ິທະຍາສາດທູ່ ີທັນສະໄໝເຂົາື້ ມາຊູ່ ວຍພອື້ ມທັງຕະຫອດການ ພດັ ທະນາຮູບແບບກະສກິ າຈາກະບບົ ໃຊແ້ື ຮງງານຮູ່ ວມກນັ (Mutua laid Teams) ມາສູ່ ູສະຫະກອນໃນເບອ້ື ງ ຕນົ້ື (Elementary Cooperation) ສະຫະກອນແບບກາ້ື ວໜາ (Advanced type Cooperative) ຈນົ ເຖງິ ຄອມມູນປະລມິ ານການຜະລດິ ເຂາົື້ ເພູ່ ມີ ຂນື້ ເປັນ 304,750,000 ໂຕນ ເມູ່ ອທຽບກູ່ ອນການປະຕຮິ ູບທູ່ ດີ ນິ ຜນົ ຜະ ລເິ ຂາົື້ ສະເລູ່ ຍຕູ່ ປແີ ມູ່ ນ 110.000.000 ໂຕນ. ແຮູ່ ທາດຈນີ ຖວູ່ າເປັນປະເທດໜູ່ ງໃນບນັ ດາປະເທດທູ່ ອີ ຸດມົ ສມົ ບູນ ແລະ ມູ່ ງັ ຄູ່ ງັ ແຮູ່ ທາດໂດຍສະເພາະແມູ່ ນ ຊບັ ພະຍາກອນທາມະຊາດທູ່ ມີ ຄີ ວາມສາຄນັ ຕູ່ ການພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາ ເຊູ່ ນັ : ທາດເຫກັ , ຖູ່ ານຫີນ, ນາ້ື ມນັ ນອກຈາກນນັື້ ຍງັ ມແີ ຮູ່ ທອງແດງ, ກູ່ ວົ , ສງັ ກະສ,ີ ບາຫອດ ອາລູມນີ ອິ ອມ, ທງັ ສະແຕນ, ດບີ ຸກ, ຟດົ ສະຟ, ຢິບຊາ ແລະ ອູ່ ນໆ ແລວື້ ຍງັ ມກີ ານຄນົ້ື ພບົ ແຮູ່ ທາດຢູ່ ູໃນຕະກນູ ແພວທນີ າ ແລະ ແຮູ່ ທາດທູ່ ຫີ າຍາກບາງຊະນດິ ປະຈບຸ ນັ ຊບັ ຍາກອນດູ່ ງັ ກູ່ າວເປັນປັດໄຈເອອື້ ອານວຍໃຫຈ້ື ນີ ສາມາດພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາໄດຢ້ື ູ່ າງວູ່ ອງໄວທງັ ຍງັ ສາມາດສູ່ ງົ ສນິ ຄາ້ື ບາງຊະນດິ ເຊນັ : ອາທ,ິ ນາື້ ມນັ , ເຫກັ ຂາຍຕູ່ າງປະເທດນາເງນິ ຕາເຂາົ້ື ປະເທດແຕູ່ ປີບູ່ ນອື້ ຍ ແມູ່ ນປະຈບຸ ນັ ຍງັ ບູ່ ອາດນບັ ວູ່ າຈນີ ເປັນປະເທດທູ່ ີສູ່ ງົ ສນິ ຄາ້ື ອອກລາຍໃຫຍູ່ ຂອງໂລກກູ່ ຕາມ ແຕູ່ ໃນອະນາຄດົ ຈນີ ອາດກາຍເປັນຄູ່ ູ ແຂູ່ ງຂນັ ປະເທດລາຍໃຫຍູ່ ທູ່ ສີ ູ່ ງົ ສນິ ຄາື້ ຂາອອກກເປນັ ໄດ.້ື 2. ປະຫວດັ ສາດຈນີ ແລະ ບນັ ຫາຊາຍແດນ \"ຈນີ ເປນັ ປະເທດທູ່ ມີ ອີ າລຍິ ະທາຮູຸ່ ງເຮອງເກູ່ າົ ແກູ່ ທູ່ ສີ ຸດປະເທດໜູ່ ງໃນໂລກມມີ ລະດກົ ທາງວດັ ທະນະທາຍຸກ ດກດາບນັ ອຸດມົ ສມົ ບູນ ແລະ ມປີ ະຫວດັ ສາດທູ່ ຈີ າລກເປນັ ລາຍລກັ ອກັ ສອນມາເປນັ ເວລາເກອບ 4,000 ປີ\". ຈາກຂສ້ື ນັ ນດິ ຖານຂອງຊາກສບົ ໂຄງກະດູກ ແລະ ຊາກມະນຸດວານອນ ຊູ່ ງຄນົ້ື ພບົ ທູ່ ມີ ນົ ທນົ ຢຸນໜານ ແລະ ມນົ ທນົ ສູ່ ວນຊີເຊູ່ ອວູ່ າມ\"ີ ມະນຸດໜວນໂມວ\"ແລະ\"ມະນຸດຫານຄຽນ\" ອາໄສຢູ່ ູໃນຜນແຜູ່ ນດນິ ໃຫຍູ່ ຈນີ ເມູ່ ອ ປະມານ 1 ລາ້ື ນປີມາແລວື້ ນບັ ເປັນມະນຸດບູຮານເກູ່ າົ ແກູ່ ທູ່ ສີ ຸດທູ່ ີຮູຈື້ ກັ ກນັ ໃນປະເທດ ຈນີ ແລະ ຈນີ ໄດຜື້ ູ່ ານຂນັື້ ປະຫວດັ ສາດຊຸມຊນົ ເຜູ່ າົ ພນັ ແລະ ພດັ ທະນາຂນັື້ ຕອນສງັ ຄມົ ຈາກໄລຍະເລູ່ ມີ ຕນົື້ ຂອງສງັ ຄມົ ທາງໃນສະໄໝລາດຊະ ວງົ ເຊຍ ຊູ່ ງເຊູ່ ອກນັ ວູ່ າເປນັ ລາດຊະວງົ ທາອດິ ໃນປະຫວດັ ສາດຈນີ (ປະມານ 2100-1600 ກູ່ ອນຄ.ສ ) ແລະ ມາສູ່ ູ 4 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ສງັ ຄມົ ທນນຍິ ມົ ແລະ ສງັ ຄມົ ເຖງິ ເມອງຂນື້ ເຄູ່ ງິ ສກັ ດນິ າໃນທາື້ ຍລາດຊະວງົ ໝງິ , ລາດຊະວງົ ຊງິ (ຄ.ສ.1368- 1840-1948) ແລະ ເຂາົື້ ສູ່ ູລະບບົ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງນກັ ປະຕວິ ດັ ເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງໃນທູ່ ສີ ຸດ. ໃນສະໄໝລາດຊະວງົ ຊາງ (ປະມານ 1600-1100 ປີກູ່ ອນຄ.ສ) ສງັ ຄມົ ເລູ່ ມີ ພດັ ທະນາໄປສູ່ ູການຮຽນຮູກ້ື ານ ກະສກິ າ ແລະ ການລຽ້ື ງສດັ ເລູ່ ມີ ຈະເລນິ ຮູເື້ ທກັ ນກິ ການລຽື້ ງບ ແລະ ເລູ່ ມີ ການຕາແຜູ່ ນມກີ ານ, ຫູ່ ທອງສາລດິ ແລະ ມຕີ ວົ ອກັ ສອນຄູ່ ອນຂາ້ື ງແນູ່ ນອນ. ສະໄໝຊຸນຊວິ (ໃນລາດວງົ ໂຈວຕະເວນັ ອອກ 770-476 ປີກູ່ ອນຄ.ສ) ເທກັ ນກິ ການຫູ່ ເຫກັ ກາ້ື ວໜາ້ື ຂນື້ ເລູ່ ມີ ສາມາດເຮດັ ເຄູ່ ອງມເຄູ່ ອງໃຊຈ້ື າກເຫກັ ເຊູ່ ນັ : ຂວານ, ຈອບ ເປັນຕນົື້ ແລະ ມກີ ານໃຊງ້ື ວົ , ຄວາຍໄຖນາຊູ່ ວຍ ຫຸດຜູ່ ອນແຮງງານ. ເມູ່ ອປີ206 ກູ່ ອນຄ.ສ ໃນສະໄໝລາດຊະວງົ ຮູ່ ນັ ຕະເວນັ ຕກົ ການກະເສດຕະກາໄດມື້ ກີ ານພດັ ທະນາໄປຢູ່ າງ ເຫນັ ໄດແື້ ຈງ້ື ເທກັ ນກິ ການປູກຝງັ ໄດຮື້ ບັ ການປັບປຸງໃຫດື້ ຂີ ນ້ື ງານຊນົ ປະທານສາ້ື ງຂນື້ ຫວງຫາຍ, ຫາຍແຫູ່ ງການ ຫອມເຫກັ ແລະ ຫດັ ຖະກາໄດຈື້ ະເລນິ ກາື້ ວໜາ້ື ໄປຫາຍ ແລະ ເລູ່ ມີ ຕດິ ຕູ່ ຄາ້ື ຂາຍກບັ ຕູ່ າງປະເທດຂນື້ ເປັນເທູ່ ອທາ ອດິ ຕອນປາຍສະໄໝລາດຊະວງົ ຮູ່ ນັ ຕະເວນັ ຕກົ ເຂາົ້ື ສູ່ ູລາດຊະວງົ ຮູ່ ນັ ຕະເວນັ ອອກ ຄວາມຂດັ ແຍງື້ ໃນສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າ ໄດທ້ື ະວຄີ ວາມຮຸ ນແຮງຫາຍຂນື້ ຊາວນາໄດລ້ື ຸກຮໂື້ ຈມຕເີ ຈາົ້ື ຂອງທູ່ ດີ ນິ ຢູ່ າງໜກັ ຕະຫອດເວລາເກອບ 700 ປີຂອງ ລາດຊະວງົ ສນິ ລາດຊະວງົ ຮູ່ ນັ ຕະເວນັ ຕກົ ແລະ ຮູ່ ນັ ຕະເວນັ ອອກຊາວນາໄດລ້ື ຸກຂນ້ື ຕູ່ ສູເື້ ທູ່ ອໃຫຍູ່ ໆຫາຍເທູ່ ອ ແລະ ໄດໂື້ ຄນລມົ້ື ລາດຊະວງົ ທງັ ສາມລງົ ອນັ ເປນັ ຜນົ ມາຈາກການໂຈມຕຊີ ນົ ຊນັ້ື ເຈາົື້ ຂອງທູ່ ດີ ນິ ນບັ ເປນັ ການດນິື້ ຮນົ ຕູ່ ສູເື້ ພູ່ ອ ຄວາມຢູ່ ູລອດຂອງມວນຊນົ ຊາວນາທູ່ ຂີ າດແຄນື້ ທຸກຍາກມາຕງັ້ື ແຕູ່ ອະດດີ ການ. ລາດຊະວງົ ຖັງ (ຄ.ສ.220-907) ສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າຂອງຈນີ ໄດພື້ ດັ ທະນາເຂາົ້ື ສູ່ ູຂນັ້ື ຈະເລນິ ຮູຸ່ ງເຮອງບນັ ດາ ສກັ ດນິ າມກີ າມະສດິ ໃນທູ່ ດີ ນິ ເພູ່ ມີ ຂນ້ື ຊາວນາຜູກມດັ ຢູ່ ູກບັ ເຈາົ້ື ຂອງທູ່ ດີ ນິ ຫາຍຂນ້ື ທາງດາ້ື ນເຄູ່ ອງມຕະຫອດຈນົ ເທກັ ນກິ ທາງກະເສດຕະກາໄດຈື້ ະເລນິ ກາື້ ວໜາື້ ກວູ່ າກູ່ ອນວທິ ະຍາສາດ ແລະ ວດັ ທະນະທາກໄດມື້ ກີ ານພດັ ທະນາສູ່ ູ ຜນົ ສາເລດັ ເຫນັ ໄດຈື້ ະແຈງ້ື . ລາດຊະວງົ ໝງິ , ລາດວງົ ຊງິ (ຄ.ສ.1368-1840) ໃນຕອນປາຍສະໄໝລາດຊະວງົ ຊງິ ເປັນຍຸກແຫູ່ ງຄວາມ ເສູ່ ອມໂສມຂອງລະບອບຈກັ ພດັ ຫ ລະບອບສມົ ບູນນາຍາສດິ ທລິ າດ ແລະ ສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າກູ່ ສູຮ້ື ບົ ກບັ ຈນີ ຕອ້ື ງ ຜະເຊນີ ກບັ ໄພຄຸກຄາມຈາກຕູ່ າງຊາດຢູ່ າງໜກັ ໃນສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 17 ແລະ 18 ການຕດິ ຕູ່ ຄາ້ື ຂາຍມດິ ເທງິ ພນ້ື ຖານແຫູ່ ງ ຄວາມສະເໝພີ າກ ແລະ ຄວາມໄດປື້ ຽບໃນດຸນການຄາື້ ທູ່ ແີ ລວ້ື ໆ ມາ ເລູ່ ມີ ພກິ ໂສມໜາ້ື ກບັ ກງົ ກນັ ຂາ້ື ມປະເທດຕູ່ າງໆ ອາໄສສະຖານນະການທາງການເມອງເສດຖະກດິ ຂອງຈນີ ທູ່ ກີ າລງັ ຊຸດໂສມເຂາົ້ື ໄປແສວງຫາຜນົ ປະໂຫຍດທາງການ ຄາ້ື ແລະ ບບີ ບງັ ຄບັ ໃຫຈ້ື ນີ ຍກົ ດນິ ແດນໃຫແ້ື ກູ່ ຕນົ ເປນັ ຈານວນຫາຍໃນ ຊູ່ ວງປາຍສນິ້ື ສຸດຂອງລະບອບສມົ ບູນນາ ຍາສດິ ທລິ າດ (ຄ.ສ.1840-191) ກະແສການຕູ່ ຕາ້ື ນ ແລະ ລມົ້ື ລາ້ື ງຈກັ ວດັ ນຍິ ມົ ແລະ ຈກັ ກະພດັ ຈນີ ໄດໂ້ື ຫມຖູ່ ີ ແລະ ຮຸ ນແຮງຫາຍຂນ້ື ໃນທູ່ ີສຸ ດການປະຕິວັດພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງຄນົ ດຣ ຊຸ ນຢັດເຊນັ ກໄດຮື້ ບັ ຊັຍຊະນະ ເດດັ ຂາດ ນບັ ເປັນການສນິື້ ສຸດຂອງລະບອບລາຊາທບິ ປະໄຕສກັ ດນິ າທູ່ ຄີ ອງລາດມາລວມສາມພນັ ປີ ແລະ ສງັ ຄມົ ຈນີ ກໄດເ້ື ລູ່ ມີ ເຂາົື້ ສູ່ ູຍຸກຂອງປະຊາທປິ ະໄຕຊນົ ຊນັື້ ນາຍທນເປັນເທູ່ ອທາອດິ ແຕູ່ ລະບບົ ທນນຍິ ມົ ກບູ່ ອາດຄອບຄອງ ສງັ ຄມົ ຈນີ ໄດຍື້ າວນານການປະຕວິ ດັ ເພູ່ ອລມົ້ື ລາ້ື ງລະບບົ ທນນຍິ ມົ ຂອງມວນຊນົ ກາມະຊບີ ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ກເກດີ ຂນ້ື ແລະ ຕາບໃດທູ່ ີຜູນ້ື າ ແລະ ສງັ ຄມົ ຈນີ ຍງັ ຢດແນວທາງຂອງລດັ ທມິ າກຢູ່ ູຢູ່ າງເຄູ່ ງັ ຄດັ ການ ປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ຂອງຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ກຄງົ ຈະດາເນນີ ຕູ່ ໄປຈນົ ກວູ່ າສະຖານນະການຜູນ້ື າ ແລະ ສງັ ຄມົ ຈະປູ່ ຽນແປງ. 5 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

2.1. ບນັ ຫາຊາຍແດນ ຄວາມສານກໃນສກັ ສີ ແລະ ຄວາມພາກພູມໃຈຂອງຊາວຈນີ ຕງັ້ື ແຕູ່ ອະດດີ ການທູ່ ຈີ ນີ ເຄຍີ ເປນັ ຊາດຈະເລນີ ຮູ່ ຸ ງເຮູ່ ອງມາກູ່ ອນ ເຄຍີ ເປັນສູນກາງແຫູ່ ງອາລຍິ ະທາຂອງບນັ ດາປະເທດຕະເວນັ ອອກທງັ ຫາຍ ແລະ ເປັນຊາດທູ່ ມີ ີ ຄວາມມູ່ ງັ ຄູ່ ງັ ທາການແລູ່ ນເຮອຄາື້ ຂາຍກບັ ປະເທດຕູ່ າງໆຢູ່ າງກວາ້ື ງຂວາງຄວາມຮູຸ່ງເຮອງຂອງຈນີ ນເີ້ື ອງທາໃຫຜ້ື ູຄ້ື ອງ ປະເທດຈນີ ໃນອະດດີ ການດາເນນີ ນະໂຍບາຍປດິ ປະເທດບູ່ ຍອມຕອື້ ນຮບັ ຊາວຕູ່ າງຊາດໃຫເື້ ຂາົ້ື ໄປທາມາຄາື້ ຂາຍໃນ ປະເທດຂອງຕນົ ທງັ ນອີ້ື າດຈະເປັນເພາະລດັ ທອິ ະນຸລກັ ນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ທູ່ ຢີ າື້ ນກູ່ ວົ ອດິ ທພິ ນົ ແລະ ໄພຄຸກຄາມຈາກ ພາຍນອກຈນີ ຈູ່ ງໄດສ້ື ະເລູ່ ຍໃນຄວາມສາຄນັ ຂອງການເສມີ ສາື້ ງຄວາມສາພນັ ທະໄມຕກີ ບັ ຕູ່ າງຊາດດວື້ ຍຄດິ ວູ່ າຄງົ ບູ່ ມຊີ າດໃດກາ້ື ຫານຄດິ ເປນັ ສດັ ຕູກບັ ຈນີ ຫ ສາມາດຂາື້ ມໄປຮຸ ກຮານຈນີ ໄດ້ື ແຕູ່ ກນັື້ ເມູ່ ອພາຍຫງັ ຊາດຕະເວນັ ຕກົ ໄດ້ື ສະແດງພະລງັ ອານາດໃຫປື້ າກດົ ດວ້ື ຍການໃຊກ້ື າລງັ ບບີ ບງັ ຄບັ ໃຫຈື້ ນີ ເປີດປະຕູຄາ້ື ຂາຍກບັ ໂລກພາຍນອກ ແລະ ຈາກກລະນທີ ູ່ ອີ ງັ ກດິ ເຮດັ ສງົ ຄາມຝູ່ ນເອາົ ຊະນະຈນີ ເປນັ ຜນົ ໃຫຈື້ ນີ ຕອ້ື ງສູນເສຍສດິ ທຜິ ນົ ປະໂຫຍດ ແລະ ອານາດທິ ປະໄຕໃຫແ້ື ກູ່ ບນັ ດາປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ຢູ່ າງບູ່ ເປນັ ທານານບັ ປະການຕະຫອດຈນົ ໄດສ້ື າ້ື ງບນັ ຫາກລະນເີ ວາົື້ ເຖງິ ເລູ່ ອງ ຊາຍແດນ ແລະ ສດິ ທກິ ານຄອບຄອງດນິ ແດນມາເທູ່ າົ ທຸກມນື້ ີ້ື ຈນີ ຈູ່ ງໄດເື້ ລູ່ ມີ ຄດິ ໜກັ ເຖງິ ພດິ ໄພຂອງປະເທດໂລກ ພາຍນອກ ແລະປະສບົ ກບັ ບນັ ຫາຊາຍແດນ. ໃນອກີ ທດັ ສະນະໜູ່ ງທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາຊາຍແດນ ດຣ.ຂຽນ ທລີ ະວດິ ຜູຊື້ ູ່ ຽວຊານເລູ່ ອງຈນີ ໄດກື້ ູ່ າວໄວ້ື ວູ່ າ\" ພມົ ແດນຈນີ ການດົ ຂນ້ື ໂດຍການສບມລະດກົ ຕາມປະເພນເີ ປັນສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແລະໂດຍສນົ ທສິ ນັ ຍາເປັນສູ່ ວນນອ້ື ຍ ເນູ່ ອງຈາກຈນີ ໃນລະບອບສມົ ບູນນາຍາສດິ ທລິ າດມຄີ ວາມສາພນັ ກບັ ປະເທດເພູ່ ອນບາ້ື ນໂດຍຢດຖເອາົ ຄວາມຈະ ເລນິ ໃນດາ້ື ນອາລຍິ ະທາເປັນຫກັ ບູ່ ຮູຈ້ື ກັ ຄາວູ່ າອານາດທປິ ະໄຕໃນທດັ ນະຂອງຕະເວນັ ຕກົ ຈູ່ ງບູ່ ມກີ ານປັນເຂດແດນ ກັບປະເທດເພູ່ ອນບາ້ື ນກນັ ໃຫຊື້ ັດເຈນບນັ ຫາຊາຍແດນຈູ່ ງກາຍເປັນບັນຫາຊາເຮອ້ື ສບຕູ່ ມາຂອງລັດຖະບານ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ \" ການຄຸກຄາມ ແລະ ຄວາມເຂາົ້ື ຄອບຄອງອານາເຂດຂອງຈນີ ດວ້ື ຍກາລງັ ອານາດໃນອະດດີ ໄດກ້ື ູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ບນັ ຫາກລະນເີ ລູ່ ອງຊາຍແດນ ແລະ ສດິ ທກິ ານຄອບຄອງມາເທູ່ າົ ທຸກມນື້ .ີື້ ກລະນເີ ວາົື້ ກູ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາຊາຍແດນຂອງຈນີ ເປັນບນັ ຫາທູ່ ເີ ລູ່ ອງ ແລະ ເປັນອຸປະສກັ ຕູ່ ການປັບປຸງເສູ່ ມີ ສາ້ື ງ ສາພນັ ທະພາບລະຫວູ່ າງຈນີ ກບັ ຄູ່ ູກລະນສີ ະເໝມີ າໂດຍສະເພາະກບັ ອນິ ເດຍ ແລະໂຊວຽດລດັ ເຊຍ ນບັ ແຕູ່ ຈນີ ຈາ ຕອື້ ງເປີດປະເທດທາການຄາື້ ຂາຍກບັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ໃນປີ ຄ.ສ.1893 ເປັນຕນົ້ື ມາ ບນັ ດາຊາດຕະເວນັ ຕກົ ທງັ ຫາຍໄດສື້ ວຍໂອກາດ ໃນຂະນະທູ່ ປີ ະເທດຈນີ ຕກົ ຢູ່ ູໃນສະພາວະຊຸດໂຊມທງັ ທາງເສດຖະກດິ ແລະ ການເມອງ ຕູ່ າງທາການຂູດຮດີ ຫາຜນົ ປະໂຫຍດຈາກຈນີ ດວື້ ຍອານາດທູ່ ເີ ໜອກວູ່ າ ບງັ ຄບັ ໃຫຈ້ື ນີ ຈາຕອ້ື ງທາສນົ ທສິ ນັ ຍາທູ່ ີບູ່ ເປັນທາ ແລະ ເອາົ ລດັ ເອາົ ປຽບຈນີ ຫາຍສະບັບຈນີ ຈາຕອ້ື ງເສຍສິດທອິ ັນເພູ່ ງິ ໄດ້ື ສູນເສຍອານາດປະໄຕ ແລະ ດນິ ແດນໄປເປນັ ຈານວນຫາຍ. ຈາກເອກະສານທາງການທູ່ ພີ ມິ ເຜຍີ ແຜູ່ ໃນສະໄໝລດັ ຖະບານຈຽງໄຄເຊກັ ລະບຸວູ່ າຈນີ ເສຍດນິ ແດນໄປກວູ່ າ 4 ລາື້ ນຕາລາງກໂິ ລແມດັ ຈານວນນໄີ້ື ດແື້ ກູ່ ຕອນກາງຂອງເອເຊຍທູ່ ຕີ ດິ ກບັ ລດັ ເຊຍ, ແຄສເມຍ, ເນປານ ສກິ ຂມິ , ພູ ຖານ, ອດັ ສາ, ພະມາື້ , ອນິ ໂດຈນີ , ຮູ່ ອງກງົ , ໄຕຫື້ ວນັ , ເກາົ ຫີ ເປນັ ຕນົ້ື ແຕູ່ ປະຈບຸ ນັ ຍງັ ຄງົ ມອີ ານາບລເິ ວນພຽງບາງ ສູ່ ວນເທູ່ າົ ນນັື້ ທູ່ ີຍງັ ຄົງເປັນບັນຫາຂດັ ແຍງື້ ໃນອານາດທປິ ະໄຕກນັ ຢູ່ ູກບັ ປະເທດເພູ່ ອນບາື້ ນຕູ່ ມາ ລດັ ຖະບານ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ໄດເ້ື ຮດັ ສນົ ທສິ ນັ ຍາເພູ່ ອຄາ້ື ປະກນັ ແລະ ຮບັ ຮອງອານາເຂດກບັ ປະເທດຕູ່ າງໆຫາຍ ປະເທດ ເຊູ່ ນັ : ກບັ ພະມາື້ ໃນປີ ຄ.ສ. 1960, ເນປານ ຄ.ສ. 1961, ປາກສີ ະຖານ 1962, ອບັ ການສີ ະຖານ 1963 6 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ແລະ ມອງໂກເລຍ 19637. ຈາກາຍງານຂອງທາງການຈນີ ແລະ ອນິ ເດຍກູ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາພມົ ແດນ (Report of the Chinese and Indian Official on the Boundary Question) ຊູ່ ງເປນັ ກລະນພີ າດກນັ ຢູ່ ູລະຫວູ່ າງຈນີ ແລະ ອນິ ເດຍນນັື້ ແບູ່ ງອອກໄດເ້ື ປນັ 3 ສູ່ ວນຄ: ໃນສູ່ ວນຂອງຊກີ ຕະເວນັ ຕກົ (Western Sector)ຊູ່ ງອນິ ເດຍອາ້ື ງວູ່ າເປນັ ສູ່ ວນໜູ່ ງ ຂອງພູມພິ າກລາດກັ (Ladakh Segion) ແຫູ່ ງລດັ ແຄສເມຍ ຄ ມຊີ າຍແດນລະຫວູ່ າງຈາມມູ (Jummu) ແລະ ແຄສເມຍ (Kashmir) \"ສູ່ ວນກາງ (Middle Sector) ເປັນຊາຍແດນກນັ ລະຫວູ່ າງແຄວນ້ື ປັດຈາບຫມິ າຈານ ປະເທດ ແລະອຸດຕາປະເທດ (Uttar Pradesh) ຊູ່ ງອນິ ເດຍອາ້ື ງສດິ ທເິ ໜອດນິ ແດນດູ່ ງັ ກູ່ າວວູ່ າ ເປັນສູ່ ວນໜູ່ ງ ຂອງອຸ ດຕາປະເທດ ແລະ \"ສູ່ ວນຕະເວັນອອກ\" ທັງໝດົ ຂອງ NEFA (Northeast Frontier Agency) ຢູ່ ູ ລະຫວູ່ າງພູຖານ ແລະ ພະມາ້ື ທງັ ໝດົ ອານາບລເິ ວນທູ່ ພີ າດກນັ ທງັ ສນິື້ ປະມານ 50,000 ຕາລາງໄມ. ຈາກຄາແຖງຂອງອນິ ເດຍກູ່ ຽວກບັ ຂອື້ າ້ື ງເໜອດນິ ແດນ \"ສູ່ ວນຕະເວນັ ຕກົ \" ນນັ້ື ອນິ ເດຍຖວູ່ າເປນັ ໄປຕາມ ຜນົ ແຫູ່ ງຂຕື້ ກົ ລງົ ຂອງສນົ ທສິ ນັ ຍາປີ ຄ.ສ.1984 ແລະ 1842 ໂດຍມແີ ຜນທູ່ ສີ ະແດງຄວາມຜູກພນັ ກນັ ຫາຍກວູ່ າ ສດັ ວດັ ແລະ ທາງການຂອງຄດັ ຫ ແຄດເມຍ ຫ ອນິ ເດຍຕູ່ າງກໄດໃື້ ຊອ້ື ານາດປົກຄອງດນິ ແດນສູ່ ວນນມີ້ື າໂດຍ ຕະຫອດ ສູ່ ວນທາງການຈນີ ກໄດໂື້ ຕແ້ື ຍງ້ື ຂສື້ ນົ ທສິ ນັ ຍາດູ່ ງັ ກູ່ າວວູ່ າຂບ້ື ງັ ຄບັ ບູ່ ມຜີ ນົ ກູ່ ຽວກບັ ຂຕື້ ກົ ລງົ ວູ່ າດວ້ື ຍເຂດ ແດນຫາກແຕູ່ ເປນັ ສນົ ທສິ ນັ ຍາທູ່ ບີ ູ່ ຮຸກຮານຕູ່ ກນັ ຕູ່ າງຫາກ ແລະ ຈນີ ກໄດໃ້ື ຊອ້ື ານາດບລຫິ ານດນິ ແດນດູ່ ງັ ກູ່ າວຢູ່ າງຕູ່ ເນູ່ ອງມາຕະຫອດ ນອກເໜອຈາກນີື້ ທງັ ອນິ ເດຍ ແລະ ຈນີ ຕູ່ າງກໄດອ້ື າ້ື ງສດິ ທເິ ໜອບລເິ ວນອດັ ໄສ ຊນິ (Aksai Chin) ຂອງ \"ສູ່ ວນຕະເວນັ ຕກົ \" (Western Sectors) ໂດຍອນິ ເດຍໄດສື້ ະແດງແຜນທູ່ ຂີ ອງຈນີ ແລະ ເອກະສານຂອງອງັ ກດິ ແລະ ເຢຍລະມນັ ຊູ່ ງປາກດົ ມາຕງັ້ື ແຕູ່ ສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 16 ຈນົ ເຖງິ ມນີ າ ຄ.ສ.1911 ເປນັ ຫກັ ຖານສະແດງວູ່ າແນວ ພູເຂາົ ຄຸນຫຸນເປັນແນວສຸດເຂດຂອງມນົ ທນົ ຊນິ ກຽງ ສູ່ ວນດາ້ື ນຈນີ ກໄດສື້ ະແດງຫກັ ຖານຫກັ ລາື້ ງອນິ ເດຍໂດຍສະແດງ ແຜນທູ່ ຂີ ອງອນິ ເດຍຊູ່ ງບູ່ ໄດລ້ື ະບຸແນວເຂດແດນທາງຕອນເໜອຂອງລາຕດັ ຫ ເສນັື້ ຂດີ ເຂດແດນລາກຜູ່ ານແນວ ພູເຂາົ ຄາລາ ຄູຣນັ (Kara Koran) ແຕູ່ ປະການໃດ. ເນູ່ ອງຈາກບນັ ຫາຂພື້ າດເຖງິ ດນິ ແດນທູ່ ຍີ າດແຍງື້ ກນັ ມາລະຫວູ່ າງຈນີ ແລະ ອນິ ເດຍຍງັ ບູ່ ອາດຊຈີ້ື ດັ ຫ ສາມາດ ຕກົ ລງົ ກນັ ໄດ້ື ເພາະຕູ່ າງຝູ່ າຍຕູ່ າງສະເໜພີ ະຍານຫກັ ຖານທູ່ ມີ ເີ ຫດຜນົ ນາກນັ ທງັ ສອງຝູ່ າຍ ແລະ ຕູ່ າງກບູ່ ຍອມຮບັ ຂ້ື ຢນຢັນຊູ່ ງກນັ ແລະ ກນັ ດວ້ື ຍເຫດນເີ້ື ມູ່ ອມເີ ຫດການກະທບົ ກະທູ່ ງັ ກນັ ຂນ້ື ກຍາກທູ່ ຈີ ະເຈລະຈາກນັ ໂດຍສນັ ຕວິ ທິ ີ ແລະມກັ ຈະເກດີ ການປະທະກນັ ດວ້ື ຍກາລງັ ອາວຸ ດ ດູ່ ງັ ເຊູ່ ນັ : ເຫດການໃນເດອນພດສະພາດ ຄ.ສ.1959 ແລະ ເດອນສງິ ຫາ ຄ.ສ.1962 ນບັ ແຕູ່ ນນັ້ື ມາທງັ ສອງຝູ່ າຍພະຍາຍາມທູ່ ຈີ ະຫກີ ລຽື້ ງການສູຮ້ື ບົ ແລະ ສະແຫວງຫາສູ່ ອງ ທາງທູ່ ຈີ ະທາຄວາມຕກົ ລງົ ກນັ ໂດຍສນັ ຕວິ ທິ ແີ ຕູ່ ຈນົ ບດັ ນບີ້ື ນັ ຫາຊາຍແດນຈນີ -ອນິ ເດຍກຍງັ ຄງົ ເປນັ ບນັ ຫາທູ່ ຄີ າື້ ງກນັ ຢູ່ ູ. 2.2. ກລະນພີ ພິ າດດນິ ແດນຈນີ -ລດັ ເຊຍ ຈນີ ແລະ ລດັ ເຊຍມຊີ າຍແດນຕູ່ ກນັ ຍາວຢຽດຮູ່ ວມ 7,000 ໄມ ຊູ່ ງແບູ່ ງອອກໄດເື້ ປນັ ສາມສູ່ ວນຄ ສູ່ ວນ \"ເອເຊຍດາ້ື ນໃນ\" (Inner Asia Zone) ເປນັ ຊາຍແດນທູ່ ເີ ຊູ່ ອມເຄກີ ສີ (Kirgiz) ແລະ ຄາຊກັ (Kazahk) ຂອງ ລດັ ເຊຍ ແລະຊາຍແດນຊນິ ກຽງຂອງຈນີ ມຄີ ວາມຍາວ 1,850 ໄມ ສູ່ ວນ \"ມອງໂກເລຍ\" (Mongolian Sector) ມຄີ ວາມຍາວ 2,700 ໄມ ແລະ ສູ່ ວນ \"ຕະເວນັ ອອກໄກ\" (Far Eastern Sector) ເປັນຊາຍແດນທູ່ ຕີ ດິ ຕູ່ ໄຊ ບເີ ຣຍຂອງລດັ ເຊຍ ແລະ ແມນຈເູ ຣຍຂອງຈນີ ມຄີ ວາມຍາວ 2,300 ໄມ. 7 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຂຕ້ື ກົ ລງົ ແບູ່ ງປນັ ຊາຍແດນລະຫວູ່ າງຈນີ ແລະ ລດັ ເຊຍຕງັື້ ແຕູ່ ສະໄໝລາດຊະວງົ ແມນຈນູ ນັື້ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ຍງັ ບູ່ ເຄຍີ ຮບັ ຮູ ື້ ຫ ຮບັ ຮອງເປັນທາງການເລຍິ ທງັ ນເີື້ ພາະຈນີ ຖວູ່ າສນົ ທສິ ນັ ຍາທູ່ ຕີ ູ່ າງຊາດໄດກື້ ະທາຂນ້ື ມານນັ້ື ເປັນສນົ ທສິ ນັ ຍາທູ່ ີບູ່ ເປັນທາສາລບັ ຈນີ ເນູ່ ອງຈາກໃນປາຍສະໄໝລາດຊະວງົ ແມນຈູ ຢູ່ ູໃນຍຸກຂອງຄວາມ ເສູ່ ອມໂທຣມ ຈນີ ປະສບົ ກບັ ບນັ ຫາບລຫິ ານປະເທດ ແລະ ໄພຄຸກຄາມຈາກຊາດຕະເວນັ ຕກົ ຖກບບີ ບງັ ຄບັ ໃຫເື້ ຊນັ ສນັ ຍາດວ້ື ຍຄວາມຈາໃຈ ແລະ ອກີ ປະການໜູ່ ງເສນັ້ື ແບູ່ ງແນວຊາຍແດນກບູ່ ໄດມື້ ກີ ານຕກົ ລງົ ກນັ ໃຫຊ້ື ດັ ເຈນມາ ກູ່ ອນ. ບນັ ຫາຂພື້ ພິ າດດນິ ແດນຈນີ -ລດັ ເຊຍ ສບເນູ່ ອງມາຕງັ້ື ແຕູ່ ເທູ່ ອທູ່ ຈີ ນີ ໄດເື້ ສຍດນິ ແດນໃຫແື້ ກູ່ ລດັ ເຊຍສະໄໝ ພະເຈາົື້ ຊານໂິ ຄລາດທູ່ ີ 1 ຈນີ ຈາຕອື້ ງທາສນົ ທສິ ນັ ຍາຫາຍສະບບັ ອາທສິ ນົ ທສິ ນັ ຍາໄອກຸນ ຄ.ສ.1858 ໂດຍເສຍ ດນິ ແດນຝູ່ ງັ ຊາ້ື ຍຂອງແມູ່ ນາື້ ມງັ ກອນຄາ (ແມູ່ ນາ້ື ເຮຍຫຸງກຽງ ຫ ອາມູຊ)໌ ຈດົ ແມູ່ ນາື້ ອຸດຊູຣູ່ ີ ສນົ ທສິ ນັ ຍາທຽນສນິ (Treaty of Tientsin, 1860) ບງັ ຄບັ ໃຫຈ້ື ນີ ຍກົ ອານາບລເິ ວນລະຫວູ່ າງແມູ່ ນາ້ື ອຸດຊູຣູ່ ີ ແມູ່ ນາື້ ມງັ ກອນດາ ແລະ ນູ່ ານນາ້ື ຢູ່ ີປູ່ ຸນໃຫລື້ ດັ ເຊຍສນົ ທສິ ນັ ຍາອລິ ູ່ ີ (Treaty of Ile, 1881) ຈນີ ຈາຕອື້ ງສູນເສຍດນິ ແດນທາງດາື້ ນຕະເວນັ ຕກົ ຂອງແມູ່ ນາ້ື ໂຮນກດູ ໃຫແ້ື ກູ່ ລດັ ເຊຍ. ໃນໄລຍະທາອດິ ຂອງການສະຖາປະນາສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ (ຄ.ສ.1949) ກລະນຄີ ວາມຂດັ ແຍງ້ື ລະຫວູ່ າງສອງປະເທດບູ່ ສູຈ້ື ະເປນັ ກລະນທີ ູ່ ຮີ າື້ ຍແຮງໜກັ ທງັ ນອີ້ື າດເປັນເພາະສາພນັ ທະພາບຂອງທງັ ສອງປະເທດ ຈດັ ຢູ່ ູໃນບນັ ຍາກາດທູ່ ດີ ີ ແລະ ຈນີ ກໄດຮື້ ບັ ການສະໜບັ ສະໜນູ ຊູ່ ວຍເຫອຈາກລດັ ເຊຍໃນການພດັ ທະນາປະເທດ ຢູ່ າງດໂີ ດຍທງັ ສອງຕູ່ າງຢດແນວອຸດມົ ການຂອງລດັ ທດິ ຽວກນັ ເປັນສູ່ ຂອງການສາ້ື ງມດິ ໄມຕີຕູ່ ກນັ ຢູ່ າງແໜນ້ື ແຟນື້ ປະເດນັ ບນັ ຫາເລູ່ ອງຊາຍແດນຈູ່ ງຍງັ ບູ່ ມກີ ານຍບິ ຍກົ ຂນ້ື ມາເຈລະຈາກນັ ຢູ່ າງເປັນທາງການຢູ່ າງໃດກດໃີ ນປີ ຄ.ສ. 1954 ປະທານເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງ ກໄດປື້ ກສາຫາລກບັ ຜູນື້ າໂຊວຽດເຖງິ ຖານະຂອງມອງໂກເລຍນອກ ແຕູ່ ປີຕູ່ ມາເລູ່ ອງນກີື້ ຖກປອຍປະລະເລຍິ ໂດຍທາງໂຊວຽດເຮດັ ເມນີ ເສຍ ໃນເດອນ ມງັ ກອນໂຈເອນີ ໄຫກໄດຍື້ ກົ ບນັ ຫາຊາຍແດນຂນ້ື ມາເຈລະຈາກບັ ຄຣຸສຊອບອກີ ແຕູ່ ກບູ່ ມຫີ ຍງັ ຄບໜາື້ ໃນປີ ຄ.ສ. 1960 ເມູ່ ອສາພນັ ທະພາບຂອງສອງປະເທດເລູ່ ມີ ແຕກແຍກ ແລະ ເສູ່ ອມໂຊມລງົ ແລະ ຫງັ ຈາກທູ່ ທີ າງການໂຊວຽດໄດຖື້ ອນຄວາມຊູ່ ວຍເຫອລວມທງັ ເຈາົື້ ໜາ້ື ທູ່ ຝີ ູ່ າຍ ເທກັ ນກິ ອອກຈາກຈນີ ບນັ ຫາຊາຍແດນຈູ່ ງປະທຸ ແລະ ທະວຄີ ວາມຕງຄຽດຂນື້ ໂດຍຈນີ ໄດກ້ື ູ່ າວຫາວູ່ າໂຊວຽດໄດ້ື ປະຕບິ ດັ ການທາລາຍຈນີ ໂດຍການເກອບຈງູ ແລະ ກດົ ຂູ່ ຂີ ູ່ ມົ ເຫງັ ຊາວຈນີ ຫາຍໝູ່ ນຄນົ ໃນພູມພິ າກອລິ ູ່ ີ ແລະ ຂບັ ໄລູ່ ຊາວຈນີ ເຂາົ້ື ໄປໃນດນິ ແດນໂຊວຽດ. ນອກຈາກພມົ ແດນທູ່ ເີ ປນັ ສາເຫດໃຫສື້ າພນັ ທະພາບລະຫວູ່ າງຈນີ ແລະ ໂຊວຽດຮາ້ື ຍລງົ ແລວື້ ຄວາມແຕກ ຕູ່ າງໃນເລູ່ ອງອຸດມົ ການປະຕວິ ດັ ລະບບົ ເສດຖະກດິ (ໂດຍສະເພາະການທູ່ ຈີ ນີ ນາຄອມມູນດິ ມາໃຊໃື້ ນຈນີ ) ຄວາມ ຂັດແຍງື້ ໃນເລູ່ ອງຜົນປະໂຫຍດ (ອານາບລິເວນແຫູ່ ງຜົນປະໂຫຍດຂອງແຕູ່ ລະຝູ່ າຍຄວາມຂັດແຍງ້ື ທາງການ ທະຫານໃນເລູ່ ອງຂອງການໃຫຄື້ ວາມຊູ່ ວຍເຫອ ແລະ ຍຸດທະສາດທາງທະຫານ) ຈນີ ໄດໂື້ ຈມຕໂີ ຊວຽດວູ່ າເປັນ ພວກປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງການປະຕວິ ດັ ເປັນຄອມມູນດິ ຈອມປອມ ຫ ຄອມມູນດິ ທຽມ (ການຍອມຮບັ ວຖິ ີທາງການ ຕູ່ ສູໂ້ື ດຍສນັ ຕວິ ທິ ີ ແລະ ການຕູ່ ສູທື້ າງລດັ ສະພາຂອງຄຣຸສຊອບ ແລະ ຮຽກໂຊວຽດວູ່ າເປນັ ປະເທດ ສງັ ຄມົ ຈກັ ກະ ວນັ ນຍິ ມົ (ນກັ ລູ່ າດນິ ແດນແຜູ່ ຂະຫຍາຍອດິ ທພິ ນົ ຄອບງາປະເທດຕູ່ າງໆຫາຍປະເທດ ອາທປິ ະເທດໃນເອລີ ບົ ຕະ ເວນັ ອອກແຖບອາຟກິ ກາ ອນິ ໂດຈນີ ແລະ ຫງັ ສຸດສູ່ ງົ ທະຫານເຂາົ້ື ແຊກແຊງໃນປະເທດອບັ ການສິ ະຖານ). ຫງັ ຈາກທງັ ສອງຝູ່ າຍປະສບົ ກບັ ຄວາມລມົ້ື ເລວໃນການເຈລະຈາບນັ ຫາຊາຍແດນຫາຍເທູ່ ອຫາຍຄູ່ າວ ກະທບົ ກະທູ່ ງັ ກນັ ລະຫວູ່ າງທະຫານສອງຝູ່ າຍຕາມຊາຍແດນກເກດີ ຂນື້ ຫາຍເທູ່ ອ ໃນປີ ຄ.ສ.1969 ເກດີ ການປະທະເທູ່ ອ 8 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ໃຫຍູ່ ເກດີ ຂນ້ື ໃນເດອນມນີ າຄມົ ປີດຽວກນັ ໃນບລເິ ວນເກາະເຈນີ ເປູ່ ົາ (ໂຊວຽດເອນີື້ ວູ່ າເກາະຕາມນັ ສະກໃີ ນແມູ່ ນາື້ ອຸດຊູຣູ່ ີ) ແລະ ໃນເດອນດຽວກນັ ທູ່ ເີ ກດີ ເຫດການເກາະເຈນີ ເປູ່ ົາ ໜງັ ສພມິ ນວິ ຢອກທາມປະຈາວນັ ທີ 9 ມນີ າຄມົ 1969 ໄດອື້ າ້ື ງຄາປະກາດຂອງລດັ ຖະມນົ ຕທີ ະຫານຂອງໂຊວຽດທູ່ ໄີ ດກ້ື ູ່ າວເຕອນ ຈນີ ວູ່ າ \"ຈະໃຊກ້ື າລງັ ທະຫານ ຫາກມຄີ ວາມຈາເປັນ\" ແລະ ຈາກບດົ ຄວາມທາງວຍິ ຸກະຈາຍສຽງໃນລອນດອນ ຮບັ ຟງັ ໄດວື້ ູ່ າ ໂຊວຽດໄດອື້ ອກຄາ ເຕອນຈະໃຊລື້ ກູ ສອນນວິ ເຄຍກບັ ຈນີ . ຈາກເຫດການໃນເທູ່ ອນີ້ື ຄຣຸສຊອບ ຜູນື້ າໂຊວຽດໄດສື້ ະເໜພີ ະແນການຈດັ ຕງັື້ ລະບບົ ຄວາມໝນັື້ ຄງົ ຮູ່ ວມ ກນັ ໃນເອເຊຍ (Asian Security System) ເພູ່ ອສະກດັ ກນັື້ ຫ ປິດລອ້ື ມຈນີ ທງັ ນຈີ້ື າກປະຈກັ ພະຍານຖອ້ື ຍ ແຖູ່ ງ ຂອງຄຣຸສຊອບທູ່ ໄີ ດກ້ື ູ່ າວໃນການປດິ ສະໄໝປະຊຸມຄອມມນູ ດິ ສາກນົ ທູ່ ກີ ຸງມອສໂຄວນັ ທີ 7 ມຖິ ຸນາ ປີ 1963 ແລະ ຈາກໜງັ ສພມິ ທາມໃນກຸງລອນດອນ ທູ່ ອີ າື້ ງກະແສຂູ່ າວຈາກກຸງນວິ ເດລໃິ ນຫວົ ຂື້ \"ປດິ ລອື້ ມຈນີ ” ວູ່ າໂຊວຽດ ລດັ ເຊຍຄງົ ຈະບູ່ ສູ່ ງົ ເສມີ ການເຮດັ ສນົ ທສິ ນັ ຍາທາງທະຫານຂນື້ ມາໃໝູ່ ໃນພູມພິ າກ ແຕູ່ ຫວງັ ທູ່ ຈີ ະທາລາຍຖານການ ຄອບຄອງອດິ ທພິ ນົ ຂອງຈນີ ທູ່ ໃີ ຫກື້ ານສະໜບັ ສະໜນູ ແຜນການຄວາມຮູ່ ວມມທາງເສດຖະກດິ ສາລບັ ພູມພິ າກແຫູ່ ງ ນຢີ້ື ູ່ າງໃດກຕາມສະຫະພາບໂຊວຽດກໄດກ້ື ຽມການທູ່ ຈີ ະເຂາົ້ື ສວມຮອຍ ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ເພູ່ ອສະກດັ ກນັື້ ກາລງັ ທະຫານຂອງຈນີ ໂດຍການຕດິ ອາວຸດໂດຍໃຫຄື້ ວາມຊູ່ ວຍເຫອທາງອາວຸດໃຫແື້ ກູ່ ບນັ ດາມດິ ປະເທດໃນອາຊຽນເທງິ ຮາກຖານແຫູ່ ງຄວາມຊູ່ ວຍເຫອຊູ່ ງກນັ ແລະ ກນັ ຊູ່ ງທດັ ສະນະດູ່ ງັ ກູ່ າວເປັນເລູ່ ອງສາຄນັ ຂອງຄວາມເຂາົ້ື ໃຈຂອງ ລດັ ຖະບານອນິ ເດຍຕູ່ ນະໂຍບາຍໃນອະນາຄດົ ຂອງລດັ ເຊຍໃນ ເອເຊຍ ທງັ ນເີື້ ປັນໄປຕາມຄາຖະແຖງທູ່ ອີ ນິ ເດຍໄດື້ ຮບັ ຈາກມອສໂຄ. ຈນີ ໄດຕ້ື ອບໂຕກ້ື ານຂູ່ ມົ ຂູ່ ູຂອງໂຊວຽດດວ້ື ຍການລງົ ສຽງໃຫມ້ື ວນຊນົ ໃຫຕື້ ູ່ ຕາື້ ນໂຊວຽດ ແລະ ເສີມສາ້ື ງ ກອງທບັ ເພູ່ ອກຽມເຮດັ ສງົ ຄາມ ໃນຂະນະດຽວກນັ ລດັ ຖະບານຈນີ ກໄດອື້ ອກຖະແຫູ່ ງນະໂຍບາຍໃນວນັ ທີ 24 ພດສະພາ ປີ 1969 ດວື້ ຍການຮຽກຮອື້ ງ \"ການເຈລະຈາໂດຍສນັ ຕິ ແລະ ຕູ່ ຕາ້ື ນການໃຊກ້ື າລງັ \". ໃນວນັ ທີ 20 ຕຸລາ 1969 ໄດມື້ ກີ ານເຈລະຈາກນັ ຢູ່ າງເປັນທາງການກູ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາຊາຍແດນເປັນເທູ່ ອທາ ອດິ ທູ່ ນີ ະຄອນປກັ ກງິ ຫງັ ຈາກທູ່ ບີ ູ່ ໄດເ້ື ຈລະຈາກນັ ມາຫາຍປີຫວົ ໜາື້ ເຈລະຈາຝູ່ າຍຈນີ ນາໂດຍສຽວກວນຫວົ ລດັ ຖະ ມນົ ຕຕີ ູ່ າງປະເທດ ແລະ ໄຊເຊງັ ເຫວນີ (Chai Cheng Wen) ຜູແື້ ທນຝູ່ າຍໂຊວຽດໄດແ້ື ກູ່ ທູ່ ານ ວວີ .ີ ຄຸດເນ ຊອບ (V.V.Kuznetsoy) ແລະ ທູ່ ານ ວ.ີ ເອ. ມາໂທຊອບ (V.A.Matrosov) ການເຈລະຈາດາເນນີ ຈນົ ເຖິງປີ 1970 ໂດຍບູ່ ສາມາດບນັ ຈຂຸ ຕ້ື ກົ ລງົ ໃດໆໂຊວຽດຍງັ ຄງົ ຢນການທູ່ ຈີ ະຢດເອາົ ພູມປິ ະເທດໂດຍທາມະຊາດທູ່ ເີ ອອ້ື ອາ ນວຍປະໂຫຍດໃຫແື້ ກູ່ ຕນົ ອາທຕິ າມພູເຂາົ ແມູ່ ນາ້ື ແລະ ຂຕ້ື ກົ ລງົ ສນົ ທສິ ນັ ຍາ ແຜນທູ່ ເີ ປນັ ສູ່ ງິ ກາໜດົ ສດິ ທແິ ຫູ່ ງດນິ ແດນເປນັ ຫກັ ຈນົ ເຖິງປະຈບຸ ນັ ພມົ ແດນລະຫວູ່ າງຈນີ ແລະ ໂຊວຽດ ຍງັ ຄງົ ເປັນອຸປະສກັ ແລະ ບນັ ຫາປະການໜູ່ ງຂອງ ການກະຊບັ ສາພນັ ທະໄມຕຕີ ູ່ ກນັ ເກອບທຸກເທູ່ ອທູ່ ຝີ ູ່ າຍໂຊວຽດຂເຈລະຈາເພູ່ ອເສມີ ສາື້ ງ ສາພນັ ທະໄມຕກີ ບັ ຈນີ ໃຫື້ ແໜນ້ື ແຟນື້ ຍູ່ ງິ ຂນື້ ຈນີ ມກັ ຈະຕູ່ ຮອງຍກົ ເອາົ ບນັ ຫາເລູ່ ອງຊາຍແດນ ແລະ ບນັ ຫາ ແຊກແຊງຂອງໂຊວຽດໃນພູມິ ພາກຕູ່ າງໆໂດຍສະເພາະໃນອນິ ໂດຈນີ ແລະ ອບັ ການສິ ະຖານຂນື້ ມາເປັນເງູ່ອນໄຂເຈລະຈາເປນັ ເຫດໃຫສື້ າພນັ ທະ ພາບຂອງທັງສອງຢູ່ ູໃນຖານະທູ່ ີຫູ່ າງເຫີນກນັ ໄປ ບູ່ ອາຈະເຮັດການຟນື້ ຟູສາພນັ ທະພາບຄນດີໄດດື້ ູ່ ງັ ເດີມຄການ ປະຕວິ ດັ ຂອງຈນີ ໄດສື້ ນິື້ ສຸດລງົ ໃໝູ່ ໆ. 2.3. ພູ ມຫັງ ແລະ ມູນເຫດຂອງການປູ່ ຽນແປງການປົກຄອງສູ່ ູສັງຄົມເຜັດການປະຊາທິປະໄຕໂດຍ ປະຊາຊນົ 9 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເມູ່ ອວນັ ທີ 1 ກລະກດົ ຄ.ສ. 1921 ສະມາຊກິ ແກນນາຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ຈານວນ 13 ຄນົ ໂດຍມີ ເໝາົ ເຈ໋ີ ີ ຕຸງ, ຕູ່ ງົ ມອີ ູ່ ູ, ເສນີ ຖານຊວົ , ຫວງັ ຈນິື້ ເໝຍີ , ເຈງິ ເອນິ ໝງິ , ເຈນີ ກຸງປູ່ , ຈງັ ວູ່ ເກາົ ໂຈຟູໄຫູ່ , ຫູ່ ຮີ ູ່ ນັ , ຈນຸ , ຫຕີ າ້ື , ຫູ່ ວິ ເຫຍນິ ຈງິື້ , ເປ໋ີ າົ ຮຸ ຍເຊງີ ຊູ່ ງເປັນຕວົ ແທນຂອງໜູ່ ວຍລດັ ທຄິ ອມມູນດິ ໃນເຂດພູມພິ າກຕູ່ າງໆ ໄດຈື້ ດັ ປະຊຸມລບັ ເພູ່ ອ ຈດັ ຕງັ້ື ພກັ ຄອມມູນດິ ແຫູ່ ງປະເທດຈນີ ຂນື້ ເປນັ ເທູ່ ອທາອດິ ໃນໂຮງຮຽນສະຕີ ອນັ ເປັນເຂດສາປະທານຂອງຝຣູ່ ງັ ເສດ ເມອງຊູ່ ຽງໄຮ ນບັ ເປັນຈດຸ ເລູ່ ມີ ອນັ ສາຄນັ ຂອງການຈດັ ຕງັ້ື ອງົ ກອນ ພກັ ຄອມມູນດິ ຊູ່ ງເປັນກນົ ໄກ ຫ ຫວົ ໃຈຂອງ ການຫາສຽງພນັ ທະມດິ ກບັ ມວນຊນົ ຫ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງເຮດັ ສງົ ຄາມແຍູ່ ງຊງິ ປະຊາຊນົ ກບັ ຝູ່ າຍລດັ ຖະບານດາເນນີ ການ ເຜີຍແຜູ່ ອຸ ດົມການຂອງພັກ ແລະ ທາສົງຄາມປະຕິວັດປູ່ ຽນແປງລະບອບການປົກຄອງຈາກສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕໄປສູ່ ູລດັ ທຄິ ອມມູນດິ ຕາມແນວທາງຂອງມາກ - ເລນນິ ແລະ ຄວາມຄດິ ຂອງເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງ ຈນົ ສາເລດັ ໃນທູ່ ສີ ຸດ. ການປະຕວິ ດັ ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ນນັ້ື ແຕກຕູ່ າງກບັ ການປະຕບິ ດັ ຫ ການໂຄູ່ ນລມົື້ ລດັ ຖະບານ ພາຍໃຕກ້ື ານປົກຄອງຂອງລາດຊະວງົ ຕູ່ າງໆ ແລະ ລດັ ຖະບານໃນລະບອບເສລປິ ະຊາທປິ ະໄຕທູ່ ແີ ລວື້ ໆມາ(ສະໄໝ ການປົກຄອງແບບສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປີ1912-1949) ທງັ ນເີ້ື ພາະການປະຕວິ ດັ ລະບອບການເມອງ ລະບບົ ເສດຖະກດິ ແລະ ໂຄງສາ້ື ງຂອງສງັ ຄມົ ຢູ່ າງຊະນດິ ຖອນຮາກຖອນໂຄນ ເຊູ່ ນັ ການປະຕວິ ດັ ພາຍໃຕກ້ື ານນາ ຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ ອນັ ທູ່ ຈີ ງິ ການໂຄູ່ ນລມົ້ື ປູ່ ຽນແປງຜູຄື້ ອງລາດຊະບນັ ລງັ ຂອງລາດຊະວງົ ຕູ່ າງໆໃນອະດດີ ການເປັນ ສູ່ ງິ ທາມະດາຂອງການແຍູ່ ງຊງິ ອານາດທາງການເມອງຂອງຊນົ ຊນັ ເໜອລະດບັ ສາມນັ ຊນົ ແລະ ບູ່ ໄດສື້ ູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ໂຄງສາື້ ງທາງສງັ ຄມົ ຫວງຫາຍນກັ ແມູ່ ນແຕູ່ ການປະຕວິ ດັ ລມົ້ື ລາ້ື ງລະບອບສມົ ບູນນາຍາສດິ ທລິ າດພາຍໃຕກື້ ານນາ ຂອງ ດຣ.ຊຸນຢດັ ເຊນັ ມາສູ່ ູສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕກຕາມກຍງັ ຄງົ ຮູບແບບການປກົ ຄອງໃນລກັ ສະນະຂອງ ສກັ ດນິ າທນນຍິ ມົ ຢູ່ ູເຊູ່ ນັ ເກູ່ າົ ແລະ ມວນຊນົ ຂນັື້ ພນ້ື ຖານຂອງປະເທດກບູ່ ໄດມ້ື ບີ ດົ ບາດສູ່ ວນຮູ່ ວມຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງ ຄແບບເຊູ່ ນັ ການປະຕວິ ດັ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ໃນເທູ່ ອນນັື້ ນບັ ໄດວ້ື ູ່ າເປນັ ການປູ່ ຽນໂສມໜາື້ ໃໝູ່ ຂອງສງັ ຄມົ ຈນີ ຢູ່ າງ ຈະແຈງື້ ດູ່ ງັ ສມົ ຍາທູ່ ເີ ອນີື້ ຈນີ ປະຈບຸ ນັ ວູ່ າ \"ຈນີ ໃໝູ່ \" ປັດໄຈທູ່ ຊີ ູ່ ວຍເກອື້ ໜູນໃຫເື້ ກດີ ການປູ່ ຽນແປງການປົກຄອງ ຈາກບອບສມົ ບູນນາຍາສດິ ທລິ າດມາສູ່ ູສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ້ື ແລະໃນ ທູ່ ສີ ຸດມາສູ່ ູລດັ ແຫູ່ ງສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ ນນັື້ ຜູວ້ື ເິ ຄາະການເມອງຈນີ ມຄີ ວາມເຫນັ ແຕກຕູ່ າງກນັ ອອກໄປ ຫາຍທດັ ສະນະດວ້ື ຍກວູ່ າເກດີ ຈາກຄວາມຍາກຂາດ ແລະ ການກດົ ຂູ່ ຂີ ູດຮດີ ໃນສງັ ຄມົ ຈນີ ຢູ່ າງຮຸນແຮງ ດວື້ ຍກເນນັື້ ໃນປະເດນັ ຂອງຄວາມເສູ່ ອມໂຊມໃນລະບບົ ບລຫິ ານລາດຊະການແຜູ່ ນດນິ ກລບົ ກບັ ທາງການບູ່ ສາມາດແກໄື້ ຂ ບນັ ຫາວກິ ດິ ການໄດຜື້ ູ່ ອນຄາຍໄດສ້ື າເລດັ ແລະດວ້ື ຍກເຫນັ ວູ່ າເງູ່ອນໄຂສະພາວະການປກົ ຄອງສງັ ຄມົ ທູ່ ເີ ອອື້ ອານວຍ ສອດຄູ່ ອງກບັ ແນວຄວາມຄດິ ໃນລດັ ທໃິ ໝູ່ ເປັນຕນົ້ື ດູ່ ງັ ນນັື້ , ເພູ່ ອທູ່ ຈີ ະໃຫຜ້ື ູອື້ ູ່ ນໄດວ້ື ເິ ຄາະການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ຈນີ ໄດກື້ ວາ້ື ງຂວາງໃນຫາຍໆ ແນວທາງຈູ່ ງຂອນາເອາົ ປະຫວົ ດ ແລະ ມູນເຫດເກອ້ື ໜູນຕູ່ າງໆຫາຍລູ່ າວໂດຍສະຫຸບໃນ ບດົ ນ.ີ້ື 3. ການສວຍໂອກາດຂອງຊາດຕະເວນັ ຕກົ ນບັ ແຕູ່ ປາຍສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 19 ເປັນຕນົື້ ມາ ບນັ ດາປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ຕູ່ າງເຂາົ້ື ໄປຄອບຄອງອດິ ທພິ ນົ ແລະ ສະແຫວງຫາຜນົ ປະໂຫຍດຈາກຈນີ ເພູ່ ມີ ຂນື້ ຢູ່ າງຫວງຫາຍ ແລະໃນຊູ່ ວງທູ່ ຈີ ນີ ຜະເຊນີ ກບັ ວກິ ດິ ການທາງການເມອງ ແລະ ເສດຖະກດິ ອນັ ສບເນູ່ ອງມາຈາກຄວາມເສູ່ ອມໂຊມຂອງການບລຫິ ານປະເທດໃນປາຍສະໄໝລາດຊະວງົ ແມນ ຈງູ ໂດຍສະເພາະໃນຊູ່ ວງສະໄໝລາດຊະວງົ ຊງິ (ຄ.ສ.1644-1911) ຊາດຕະເວນັ ຕກົ ທງັ ຫາຍລວມທງັ ໂຊວຽດ, ລັດເຊຍ ແລະ ຢູ່ ີປູ່ ຸ ນໄດຖື້ ໂອກາດທູ່ ີຈນີ ກາລັງຕົກຢູ່ ູໃນສະພາວະການທູ່ ີອູ່ ອນເພຍ້ື ທັງທາງເສດຖະກດິ ແລະ 10 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ການເມອງທາການຮຸກຮານບບີ ບງັ ຄບັ ໃຫຈ້ື ນີ ຈານນົ ຕູ່ ຂຮ້ື ຽກຮອື້ ງນານບັ ປະການອາທກິ ານເຊນັ ສນົ ທສິ ນັ ຍາບູ່ ສະເໝີ ພາກຫາຍສບິ ສະບບັ ການຍອມຮບັ ເຂດອດິ ທພິ ນົ ຕູ່ າງຊາດການໃຫເື້ ຂດ ສາປະທານ ແລະ ການເຂາົ້ື ຢດຄອງດນິ ແດນ ຂອງຈນີ ເທູ່ າົ ກບັ ຈນີ ຕອື້ ງສູນເສຍອານາດປະຊາທປິ ະໄຕຂອງຊາດ (ບາງສູ່ ວນ) ຕະຫອດຈນົ ສດິ ທເິ ສລພິ າບຂອງ ປະຊາຊນົ ຈນີ ກພອື້ ມຕກົ ຢູ່ ູພາຍໃຕອ້ື ານາດຂອງຊາວຕູ່ າງຊາດເກອບສນິື້ ເຊງີ (ໃນກລະນເີ ກດີ ບນັ ຫາຂດັ ແຍງ້ື ກບັ ຊາວ ຕູ່ າງຊາດ ແລະຕອ້ື ງຂນ້ື ສານຕູ່ າງຊາດ). ສນົ ທສິ ນັ ຍາ ແລະ ການຄາ້ື ທູ່ ເີ ອາົ ລດັ ເອາົ ປຽບຈນີ ເປັນຕນົື້ ເຫດໃຫເ້ື ກດີ ການຫວົ ໄຫູ່ ແລະ ເສຍດຸນການຄາື້ ກບັ ຕູ່ າງຊາດຢູ່ າງມະຫາສານເຮດັ ໃຫຖື້ ານະການຄງັ ຂອງລດັ ຕກົ ຢູ່ ູໃນຖານະວກິ ດິ ເມູ່ ອບູ່ ສາມາດແກໄື້ ຂບນັ ຫາດຸນຊາ ລະໄດໂື້ ດຍມາຕນົ ການຢູ່ າງອູ່ ນ ລດັ ຖະບານກຫນັ ມາເກບັ ເງນິ ເອາົ ຈາກປະຊາຊນົ ພວກເຈາົ້ື ທູ່ ດີ ນິ ແລະ ນາຍທນກ ເພູ່ ມີ ພາລະພາສທີ ູ່ ເີ ພູ່ ມີ ຂນື້ ໄປໃຫແື້ ກູ່ ຊາວນາ (ຜູເື້ ຊູ່ າົ ທູ່ ດີ ນິ ) ແລະ ປະຊາຊນົ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ທູ່ ມີ ຖີ ານະປານກາງ ແລະ ຍາກຈນົ ດູ່ ງັ ນນັ້ື , ຜູທື້ ູ່ ໄີ ດຮ້ື ບັ ຄວາມເດອດຮອ້ື ນໂດຍກງົ ກຄປະຊາຊນົ ຜູຍື້ າກຂາດສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຂອງປະເທດນນັື້ ເອງ ນອກເໜອຈາກໄພຄຸກຄາມຈາກພາຍນອກທູ່ ີຮຸ ກຮານກດົ ຂູ່ ີ ແລະ ກອບໂກຍຜົນປະໂຫຍດຈາກຊາວຈນີ ແລວື້ ບນັ ຫາພາຍໃນທູ່ ເີ ສູ່ ອມໂຊມສະສມົ ມາເປນັ ເວລາຊາື້ ດນົ ນານ ອນັ ເກດີ ຈາກະບບົ ການບລຫິ ານພາຍໃຕລື້ ະບອບ ການ ປົກຄອງສມົ ບູນນາຍາສິດທິລາດກູ່ າສູຮື້ ບົ ກບັ ຄວາມເສູ່ ອມໂຊມທງັ ທາງເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄົມທູ່ ີທາງການບູ່ ສາມາດປບັ ປຸງແກໄ້ື ຂໃຫດ້ື ຂີ ນື້ ໄດ້ື ໂດຍສະເພາະການຂາດການວາງພະແນກະເສດຕະກາ ແລະ ອຸດສາຫະກາຢູ່ າງຈງິ ຈງັ ແລະ ຕູ່ ເນູ່ ອງມາແຕູ່ ຕນົື້ ຍູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ື ະຖານນະການຂອງປະເທດເພູ່ ມີ ທະວຄີ ວາມຊູ່ ວົ ຮາື້ ຍລງົ ຢູ່ າງ ໄວບາງເມອງ ເກດີ ຄວາມສບັ ສນົ ໄປທູ່ ວົ ປະຊາຊນົ ໄດຮື້ ບັ ຄວາມທຸກຍາກໝດົ ທູ່ ເີ ພູ່ ງິ ພາ ລດັ ຖະບານເອງກບູ່ ສາມາດພທິ ກັ ຄຸມື້ ຄອງ ຄວາມເປັນທາໃຫແ້ື ກູ່ ປະຊາຊນົ ໄດຢື້ ູ່ າງພພຽງ ປະເດນັ ແລະ ບນັ ຫາຕູ່ າງໆທູ່ ແີ ຊກຊອື້ ນສະສມົ ກນັ ເຂາົ້ື ມານີໄື້ ດ້ື ກາຍເປັນສະນວນຜກັ ດນັ ໃຫປື້ ະຊາຊນົ ເພູ່ ມີ ຄວາມຄຽດແຄນ້ື ຕູ່ ຕາື້ ນຊາວຕູ່ າງຊາດຫາຍຍູ່ ງິ ຂນື້ ຈນົ ລຸກຮຕູ່ ຕາື້ ນ ແລະ ຂບັ ໄລູ່ ຕູ່ າງຊາດຂນື້ ຫາຍເທູ່ ອຫາຍຄງັື້ ແລະ ຫາກຈະນາເອາົ ຫກັ ແຫູ່ ງການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ຂອງມາກມາປະຍຸກເຂາົື້ ກບັ ສງັ ຄມົ ຈນີ ໃນຂະນະນນັ້ື ແລວ້ື ກອາດຈະກູ່ າວໄດວ້ື ູ່ າສະຖານນະການ ແລະ ເງູ່ອນໄຂຂອງສງັ ຄມົ ຈນີ ໃນຊູ່ ວງນນັ້ື ສອດຄູ່ ອງກບັ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງເໝາົ ເຈ໋ີ ຕີ ຸງ ຜູນ້ື າການປະຕວິ ດັ ທູ່ ວີ ູ່ າຈນີ ມລີ ກັ ສະນະເປັນສງັ ຄມົ ເຖິງເມອງຂນື້ ແລະ ເຄູ່ ງິ ສກັ ດນິ າ ແລະ ເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງກໄດຢ້ື ດຫກັ ແຫູ່ ງຄວາມຂດັ ແຍງ້ື ຂອງຊນົ ຊນັ້ື ໃນສງັ ຄມົ ຕາມລດັ ທມິ າກມາເປນັ ເງູ່ອນໄຂຂອງການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ຈນີ ມາຕະຫອດ ຈນົ ພກັ ຄອມມູນດິ ໄດຮື້ ບັ ໄຊຊະນະໃນທູ່ ສີ ຸດ. 4. ອຸປະສກັ ການພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາ - ວທິ ະຍາສາດ ໂດຍຂເື້ ທດັ ຈງິ ແລວື້ ກູ່ ອນທູ່ ປີ ະເທດຕະເວນັ ຕກົ ຈະເລູ່ ມີ ເປັນປະເທດພດັ ທະນາທາງອຸດສາຫະການນັ້ື ຈນີ ມີ ຄວາມຈະເລນີ ດາ້ື ນສາດສາຂາຕູ່ າງໆ ບູ່ ພູ່ າຍແພຊື້ າດອູ່ ນໆເລຍິ ເປັນຕນົື້ ວູ່ າ ທາງດາື້ ນດາລາສາດ, ສລີ ະປະກາສາດ, ມະນຸດສາດ, ການແພດບູຮານ ແມູ່ ນແຕູ່ ວທິ ະຍາສາດບາງສາຂາກງົ ກນັ ຂາ້ື ມໃນລະຫວູ່ າງຊູ່ ວງ ທດົ ສະຕະວດັ ທູ່ ີ 13 ຊາວຈນີ ມຄີ ວາມຮູຄ້ື ວາມສາມາດ ແລະ ມຄີ ວາມຈະເລນີ ທາງດາ້ື ນວທິ ະຍາສາດໃກຄື້ ຽງ ຫ ເໜອກວູ່ າປະເທດຕະ ເວນັ ຕກົ ບາງປະເທດເສຍີ ດວື້ ຍຊາແຕູ່ ພເລູ່ ມີ ສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 17 ຄວາມຈະເລນິ ກາື້ ວໜາ້ື ທາງວທິ ະຍາສາດເທກັ ໂນໂລຢີ ຂອງຈນີ ກເລູ່ ມີ ລາື້ ຫງັ ລງົ ເຖງິ ສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 19 ປະເທດເອລີ ບົ ຕະເວນັ ຕກົ ແລະ ອາເມລກິ າເໜອຈູ່ ງໄດພ້ື ດັ ທະນາ ອຸດສາຫະກາ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຢີໜຫີ ູ່ າງຈນີ ອອກໄປທຸກທູ່ ຄີ ວາມລາ້ື ຫງັ ທາງດາື້ ນວທິ ະຍາສາດເທກັ ໂນໂລຢີຂອງຈນີ ເປນັ ຈດຸ ອູ່ ອນຢູ່ າງໜູ່ ງທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫກື້ ານພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາ ແລະ ອາວຸດເພູ່ ອເສມີ ສາື້ ງຄວາມເຂມັື້ ແຂງໄວປື້ ອ້ື ງກນັ ປະເທດຕອ້ື ງປະສບົ ກບັ ຄວາມອູ່ ອນແອ ແລະ ລມົື້ ເລວ. ສາເຫດປະການໜູ່ ງທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫກ້ື ານພດັ ທະນາທາງເທກັ ໂນໂລຢບີ ູ່ ຈະເລນິ ກາື້ ວໜາ້ື ທນັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ກຄ 11 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ລດັ ທິອະນຸລກັ ນຍິ ມົ (Conservatism) ຊູ່ ງເກີດຈາກປະຊາຊນົ ຕູ່ າງຢດຖຂະນບົ ທານຽມປະເພນເີ ກູ່ າົ ແກູ່ ເປັນ ບນັ ທດັ ຖານໃນການດາລງົ ຊວີ ດິ ຢູ່ າງເຄູ່ ງັ ຄດັ ຍງັ ບູ່ ຍອມຮບັ ແນວຄວາມຄດິ ແລະ ວດັ ທະນະທາຕະເວນັ ຕກົ ດວ້ື ຍ ຢາື້ ນວູ່ າອາລຍິ ະທາຕະເວນັ ຕກົ ຈະເຂາົື້ ມາທາລາຍສງັ ຄມົ ຈນີ ແລະ ສູ່ ງິ ອະນຸລກັ ນຍິ ມົ ທູ່ ຊີ າວຈນີ ຫູ່ ວງແຫນ ແລະ ພາກພູມໃຈຫາຍແຕູ່ ອະດດີ ອນັ ເປນັ ອຸປະສກັ ຕູ່ ການພດັ ທະນາປູ່ ຽນແປງໃໝູ່ ໆ ໃນຫາຍໆດາ້ື ນໂດຍສະເພາະທາງດາື້ ນ ວທິ ະຍາສາດ, ເທກັ ໂນໂລຢີ ແລະ ການບລຫິ ານທາງທຸລະກດິ ຜນົ ກຄການກະເສດຕະກາຂອງຊາວນາຊາວໄຮູ່ ສູ່ ວນ ໃຫຍູ່ ໃນສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 17 ກຄງົ ໃຊເ້ື ຄູ່ ອງມເຊູ່ ນັ ດຽວກນັ ໃນສະໄໝບູຮານ. ປະການຕູ່ ມາ ການທູ່ ກີ ູ່ ຸມປນັ ຍາຊນົ ຈນີ ໃນອະດດີ ແຕູ່ ມຸງື້ ສນົ ໃຈຄນົ້ື ຄວາື້ ທາງດາ້ື ນມະນດຸ ສາດ ຫ ສງັ ຄມົ ຫາຍ ກວູ່ າສາດດາ້ື ນອູ່ ນໆ ໃນຂະນະທູ່ ີຜູຊ້ື ູ່ ຽວຊານທາງຝູ່ າຍເອີລົບຕະເວັນຕກົ ໄດສື້ ກສາຄົນື້ ຄວາື້ ແລະ ພັດທະນາ ວທິ ະຍາສາດເທກັ ໂນໂລຢີໄປໜາ້ື ການຂາດຄວາມສນົ ໃຈໃນຄວາມຈະເລນິ ກາ້ື ວໜາື້ ທາງວທິ ະຍາສາດຂອງຊາວຈນີ ນີື້ ເອງ ຈູ່ ງເຮດັ ໃຫກື້ ານພດັ ທະນາທາງອຸດສາຫະກາຂອງຈນີ ຕອື້ ງລາື້ ຫງັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ເປັນຈານວນຫາຍສາເຫດ ອກີ ປະການໜູ່ ງທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫກື້ ານພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາຂອງຈນີ ຕອ້ື ງຢຸດຢູ່ ູກບັ ທູ່ ກີ ຄການຂາດການລງົ ທນ ແລະ ການ ກະຕຸນື້ ໃນທາງກູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ເທກັ ນກິ ໃໝູ່ ທງັ ນຈີື້ ະເຫນັ ໄດວື້ ູ່ າຈນີ ໃນອະດດີ ມຊີ ບັ ພະຍາກອນ ແລະ ວດັ ຖຸດບິ ພຽງພຕູ່ ການອຸປະໂພກບລໂິ ພກໄດໃ້ື ນລະດບັ ໜູ່ ງ ໂດຍບູ່ ຕອ້ື ງຂນົ ຂວາຍເພູ່ ງິ ພາສນິ ຄາື້ ຈາກຕູ່ າງຊາດໂດຍສະເພາະສນິ ຄາື້ ສາ ເລດັ ຮູບທູ່ ນີ ອກເໜອຈາກຄວາມຈາເປັນຕູ່ ການດາລງົ ຊບີ ຫ ປດັ ໄຈສູ່ ຕີ ູ່ າງກບັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ບາງປະເທດ ອາທິ ເຊູ່ ນັ ປະເທດອງັ ກດິ ຊູ່ ງໄດມ້ື ກີ ານສູ່ ງົ ເສມີ ການລງົ ທນນອກປະເທດ ແລະ ຄາ້ື ຂາຍກບັ ຕູ່ າງຊາດຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງໂດຍ ສະເພາະໃນປະເທດເມອງຂນ້ື ເຖິງວູ່ າປະເທດອງັ ກດິ ຈະຕອ້ື ງອາໄສວດັ ຖຸ ດບິ ຈາກປະເທດເມອງຂນື້ ກຕາມກຍງັ ສາມາດພັດທະນາອຸ ດສາຫະກາໄດຢື້ ູ່ າງກາ້ື ວໜາ້ື ທັງນີເື້ ພາະຄວາມກາ້ື ວໜາ້ື ທາງເທັກໂນໂລຢີຂອງອັງກດິ ແລະ ປະເທດເມອງຂນື້ ສູ່ ວນຫາຍຕອ້ື ງເພູ່ ງິ ພາສນິ ຄາ້ື ສາເລດັ ຮູບຈາກອງັ ກດິ (ໂດຍແລກວດັ ຖຸດບິ ຈາກປະເທດເມອງຂນື້ ໄປ ຜະລິດ)ປະກອບກັບອັງກິດໃນສັດຕະວັດທີ 17-18 ເປັນຊາດມະຫາອານາດທາງທະເລມີເຮອສິນຄາື້ ຕິດຕູ່ ຕູ່ າງປະເທດຢູ່ າງຫາຍ ສາມາດເຮດັ ການຄາ້ື ຕະຫາດໄດຢື້ ູ່ າງກວາ້ື ງຂວາງ ເປນັ ຜນົ ໃຫເື້ ສດຖະກດິ ພາຍໃນປະເທດມູ່ ງັ ຄູ່ ງັ ກາຍເປັນປະເທດພດັ ທະນາທາງອຸດສາຫະກາກາື້ ວສູ່ ູຄວາມເປນັ ປະເທດມະຫາອານາດໃນເອລີ ບົ ໄດໃື້ ນທູ່ ສີ ຸດແຕູ່ ສາລບັ ປະເທດຈນີ ໃນຊູ່ ວງສະໄໝກູ່ ອນສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 17 ກບັ ສະກດັ ກນັ້ື ເທກັ ໂນໂລຢີ ແລະ ຄວາມຈະເລນິ ຈາກໂລກ ພາຍນອກບູ່ ໃຫຫ້ື ູ່ ງັ ໄຫເຂາົື້ ສູຈື້ ນີ ເປນັ ເຫດໃຫກ້ື ານພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາຂອງຈນີ ຕອ້ື ງລາື້ ຫງັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ໃນ ພາຍຫງັ . 5. ອດັ ຕາການເພູ່ ມີ ປະຊາກອນ ນບັ ຕງັື້ ແຕູ່ ກາງສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 18 ເປນັ ຕນົ້ື ມາ ອດັ ຕາການເພູ່ ມີ ຂອງປະຊາກອນໄດເື້ ພູ່ ມີ ທະວສີ ູງຂນື້ ຢູ່ າງບູ່ ເຄຍີ ຄາດຄດິ ມາກູ່ ອນຄວາມຍາກຈນົ ຂອງປະຊາຊນົ ກເພູ່ ມີ ຂນ້ື ເປນັ ເງາົ ຕາມຕວົ ກູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ຄວາມຫຍຸງ້ື ຍາກ ໃນສງັ ຄມົ ເປັນ ຈານວນຫາຍຈນົ ວູ່ າທາໃຫລື້ າດຊະບນັ ລກັ ຂອງຈກັ ກະພດັ ຈນີ ໃນກາງສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 19 ຕອື້ ງສູ່ ນັ ຄອນ ກູ່ ອນປີ ຄ.ສ. 1950 ຈານວນພນົ ລະເມອງຍງັ ບູ່ ກູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ບນັ ຫາທາງສງັ ຄມົ ຮາ້ື ຍແຮງປະການໃດ ກງົ ກນັ ຂາ້ື ມໃນບາງໄລຍະກບັ ຂາດແຄນພະລງັ ງານດວື້ ຍຊາ ຈນົ ຜູປ້ື ກົ ຄອງ ແລະ ນກັ ປາດທາງການເມອງ ໃນສະໄໝກູ່ ອນລາດຊະວງົ ຊນິ (ກູ່ ອນ ຄ.ສ.2111) ນາມາສກສາຫາຫນົ ທາງທູ່ ຈີ ະເພູ່ ມີ ຈານວນປະຊາກອນຈນີ ໃຫວື້ ູ່ ອງໄວຍູ່ ງິ ຂນື້ ເຖີງປານນນັື້ ກຕາມແມູ່ ນ ໃນຊູ່ ວງໄລຍະຕູ່ ມາອດັ ຕາເພູ່ ມີ ຂອງປະຊາກອນກຍງັ ນບັ ວູ່ າຕູ່ າຢູ່ ູ ເຊູ່ ນັ ໃນ ຄ.ສ.755 ມປີ ະມານ 53 ຫ 60 ລາື້ ນ ຄນົ ຄ.ສ.1102 ປະມານ 44 ລາື້ ນຄນົ ໃນປີ ຄ.ສ.1290 ມປີ ະມານ 60 ລາື້ ນຄນົ ແລະ ໃນ ຄ.ສ.1578 ປະມານ 12 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

61 ລາ້ື ນຄນົ 17 ຈະເຫນັ ໄດວື້ ູ່ າອດັ ຕາເພູ່ ມີ ຂອງຈານວນປະຊາກອນແທນທູ່ ຈີ ະເພູ່ ມີ ຂນ້ື ທະວຄີ ູນແຕູ່ ກບັ ຄງົ ທູ່ ບີ ູ່ ເພູ່ ມີ ຫວງຫາຍດູ່ ງັ ເຊູ່ ນັ ໄລຍະຫງັ ໆ. ນບັ ແຕູ່ ສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 16 ເປນັ ຕນົ້ື ມາຄວາມຈະເລນິ ກາ້ື ວໜາື້ ໃນດາື້ ນການແພດການນາພດຜນົ ທູ່ ສີ າມາດຫວານ ປູກໄດງື້ ູ່າຍ ແລະ ເກບັ ຖຮກັ ສາຖມິື້ ໄວໄື້ ດດື້ ນົ ໆຈາກຕູ່ າງປະເທດມາສູ່ ູເມອງຈນີ ຄວາມສະຫງບົ ພາຍຫງັ ສງົ ຄາມກາງ ເມອງ (ໃນຊູ່ ວງໄລຍະໜູ່ ງ) ແລະ ຄວາມຈະເລນິ ຮູຸ່ ງເຮອງຂອງໂລກປັດໄຈເຫູ່ າົ ນເີື້ ຮດັ ໃຫຈ້ື ານວນປະຊາກອນຂອງ ຈນີ ເພູ່ ມີ ຂນື້ ຢູ່ າງຫວງຫາຍຈາກປະມານ 150 ລາື້ ນຄນົ ໃນຊູ່ ວງປີ ຄ.ສ. 1700 ມາເປນັ ປະມານ 313 ລາ້ື ນຄນົ ໃນປີ ຄ.ສ.1794 ຊູ່ ວົ ໃນໄລຍະພຽງສດັ ຕະວດັ ດຽວປະຊາກອນເພູ່ ມີ ຂນື້ ກວູ່ າເທູ່ າົ ຕວົ . ຈາກການສກສາຂອງສາດສະດາຈານ Ping-Ti IIO ຂດີ ທູ່ ດີ ທີ ູ່ ສີ ຸດ (ຂດີ ທູ່ ປີ ະຊາກອນສາມາດຈະຜະລດິ ຕະ ຜນົ ທາງເສດຖະກດິ ໄດຫ້ື າຍທູ່ ສີ ຸດ ແລະໄດສື້ ດັ ສູ່ ວນກບັ ຈານວນປະຊາກອນ) ຄໃນຊູ່ ວງໄລຍະລະຫວູ່ າງ ປີ ຄ.ສ. 1950 ແລະ 1975 ຈາກຊູ່ ວງໄລຍະນເີື້ ປັນຕນົື້ ມາການເພູ່ ມີ ຈານວນຂອງປະຊາກອນຈະເລູ່ ມີ ນາໄປສູ່ ູບນັ ຫາຄວາມ ຂາດແຄນທາງເສດຖະກດິ ໃນສງັ ຄມົ ຢູ່ າງບູ່ ມບີ ນັ ຫາຍູ່ ງິ ຂາດການພດັ ທະນາໃນທາງກະເສດ ແລະ ທາງອຸດສາຫະກາກ ຍູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫມ້ື າດຕະຖານການຄອງຊບີ ຂອງປະຊາຊນົ ຕາລງົ ທຸກທູ່ ຄີ ນົ ລວຍກາຍເປນັ ຄນົ ຈນົ ຄນົ ຈນົ ກາຍເປນັ ຜູບ້ື ູ່ ມກີ ນິ ສູ່ ິງທູ່ ີບອກເຫດແຫູ່ ງຄວາມເສູ່ ອມໂຊມທາງຜະລິດຕະຜົນທາງກະເສດຄຈານວນເນອື້ ທູ່ ີທູ່ ີໃຊປື້ ະໂຫຍດທາງ ກະເສດຕະກາໄດຫື້ ຸດນອື້ ຍລງົ ເລອ້ື ຍໆ ໃນກາງສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 18 ສະເລູ່ ຍເນອື້ ທູ່ ປີ ູກ ປະມານ 3.86 ມູ (6.6 ມູ = 1 ເອເຄ)ີ ຕູ່ ໜູ່ ງຄນົ ໃນ ຄ.ສ.1812 ປະມານ 2.19 ມູຕູ່ ຄນົ ແລະ ໃນປີ ຄ.ສ.1833 ມພີ ຽງ 1.86 ມູ : ຄນົ 20. ຈາກຄວາມຂາດແຄນ້ື ຂອງປະຊາຊນົ ກປະສບົ ກບັ ການຂນ້ື ລາຄູ່ າຂອງທູ່ ດີ ນິ ແລະ ຄູ່ າຄອງຊບີ ບນັ ຫາອນັ ໜກັ ເຫູ່ າົ ນຈີ້ື ູ່ ງຕກົ ແກູ່ ລດັ ຖະບານແມນຈູ ແລະ ລດັ ຖະບານກບູ່ ສາມາດຈະກາຈດັ ບນັ ຫາເຫູ່ າົ ນໄີ້ື ດຢ້ື ູ່ າງມປີ ະສດິ ທິຜົນ ພາຍໃຕກື້ ານສະຖານນະການອນັ ຊູ່ ວົ ຮາື້ ຍນເີື້ ອງເປນັ ເຫດໃຫເ້ື ກດີ ການຈະລາຈນົ ອນັ ນອງເລອດຂນື້ ຫາຍເທູ່ ອໃນຊູ່ ວງ ກາງສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 18 ຈນົ ເຖງິ ສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 19 6. ເຫດການຄວາມບູ່ ສະຫງບົ ພາຍໃນປະເທດ ສງົ ຄາມຝູ່ ນິ ໃນປີ ຄ.ສ. 1840 ກບັ ອງັ ກດິ ຜນົ ຈາກໄພຂອງຝູຸ່ ນ ແລະ ສງົ ຄາມເປນັ ເຫດໃຫເ້ື ງນິ ແທູ່ ງຂອງຈນີ ຮູ່ ວົ ໄຫອອກນອກປະເທດຫວງຫາຍເສດຖະກດິ ຂອງຈນີ ປະສບົ ຄວາມເສຍຫາຍຢູ່ າງຮາື້ ຍແຮງ ແລະຈາກຄວາມພູ່ າຍ ແພສື້ ງົ ຄາມຈນີ ຈາຕອ້ື ງເຮດັ ສນົ ທສິ ນັ ຍາໜານຈງິ (ດນົ ກງິ ) ສູນເສຍດນິ ແດນ ແລະ ຄູ່ າປະຕກິ າສງົ ຄາມຈານວນຫາຍ ໃຫແື້ ກູ່ ອງັ ກດິ ຕູ່ ມາອາເມລກິ າ ແລະ ຝຣູ່ ັງເສດກເອາົ ດວື້ ຍໂດຍບບີ ບງັ ຄບັ ໃຫສື້ ານກັ ຊງິ ລງົ ນາມໃນສນົ ທສິ ນັ ຍາທູ່ ບີ ູ່ ສະເໝພີ າກດວື້ ຍເຊູ່ ນັ ກນັ . ໃນປີ ຄ.ສ.1851 ໄດເື້ ກດີ ການປະຕວິ ດັ ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງຫງົ ຊູ່ ວິ ສວນ ທງັ ນສີື້ ບເນູ່ ອງ ມາຈາກຜນົ ຂອງ ສງົ ຄາມຝູ່ ນິ ລດັ ຖະບານໃນລາດຊະວງົ ຊງິ ຈາຕອ້ື ງຊາລະຄູ່ າປະຕກິ າສງົ ຄາມຈານວນຫວງຫາຍທາງ ການຈູ່ ງໄດເື້ ລູ່ ມີ ໃຊວ້ື ທິ ກີ ານຕູ່ າງໆເພູ່ ອຫາເງນິ ເຂາົື້ ຄງັ ຜນົ ກຄພວກທູ່ ດີ ນິ ພວກພູ່ ຄາ້ື ໂຍນພາລະພາສທີ ູ່ ນີ າພາສອີ າກອນ ການຄາື້ ທູ່ ີຕົນຈະຕອ້ື ງເສຍໄປໃຫຊ້ື າວນາປະຊາຊນົ ຜູໃື້ ຊແ້ື ຮງງານຜູຍ້ື າກຂາດຈູ່ ງໄດຕື້ ູ່ ຕາື້ ນ ແລະ ສະຖາປະນາ ອານາຈກັ ໄທູ່ ຜງິ ຂນ້ື ຂະນະດຽວກນັ ອງັ ກດິ ແລະ ຝຣູ່ ງັ ເສດກໄດສ້ື ວຍໂອກາດທູ່ ລີ ດັ ຖະບານຊງິ ຕກົ ຢູ່ ູໃນຖານະງູ່ ອນ ແງູ່ນກູ່ ສງົ ຄາມຝູ່ ນິ ເທູ່ ອທູ່ ີ 2 ບບີ ບງັ ຄບັ ໃຫລ້ື ດັ ຖະບານຊງິ ໄດທື້ າການປາບປາມຂະບວນການປະຕວິ ດັ ໄທູ່ ຜງິ ລງົ ສາ ເລດັ . ໃນປີ ຄ.ສ.1894 ສງົ ຄາມຈນີ -ຢູ່ ີປູ່ ຸນ ເປັນຊູ່ ວງທູ່ ບີ ນັ ດາປະເທດຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ເຂາົື້ ມາແຍູ່ ງຊງິ ຜນົ ປະໂຫຍດ ແລະ ແຜູ່ ຂະຫຍາຍອດິ ທພິ ນົ ເອາົ ດນິ ແດນຈນີ ໄປຢູ່ າງມະຫາສານການປາລະໄຊສງົ ຄາມໃນເທູ່ ອນຈີ້ື ນີ ຖກບບີ ໃຫເ້ື ຮດັ ສນົ ທສິ ນັ ຍາຊໂິ ມໂສເຊກິ ຈນີ ຕອື້ ງສູນເສຍດນິ ແດນ, ຄູ່ າປະຕກິ າສງົ ຄາມ ແລະ ໃຫອ້ື ະພສິ ດິ ໃນການລງົ ທນຕັງ້ື ໂຮງງານຕາມເມອງທູ່ າຕູ່ າງໆຂອງຈນີ ແລະ ນບັ ແຕູ່ ຄ.ສ.1950 ເປັນຕນົື້ ມາລດັ ເຊຍໃນສະໄໝພະເຈາົ້ື ຊາໄດບ້ື ງັ ຄບັ 13 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ໃຫຈ້ື ນີ ລງົ ນາມໃນສນົ ທສິ ນັ ຍາທູ່ ບີ ູ່ ສະເໝພີ າກເປນັ ຈານວນຢດເອາົ ອພສິ ດິ ຕູ່ າງໆຫາຍ ແລະ ເອາົ ດນິ ແດນຈນີ ໄປກວູ່ າ 1.5 ລາ້ື ນຕາລາງກໂິ ລແມດັ . 7. ການບລຫິ ານໃນຕອນປາຍຂອງສະໄໝລາດຊະວງົ ແມນຈສູ ູ່ ູຍຸກແຫູ່ ງຄວາມເສູ່ ອມໂຊມ ລດັ ຖະບານແມນຈໄູ ດຢື້ ດຖນະໂຍບາຍການປກົ ຄອງເພູ່ ອຄວາມສາມກັ ຄເີ ປນັ ອນັ ໜູ່ ງອນັ ດຽວກນັ ຂອງປະ ຊາຊນົ ພາຍໃນປະເທດສບຕູ່ ເນູ່ ອງກນັ ມາເປັນເວລາດົນນານ ໂດຍພຽນພະຍາຍາມໃຊລ້ື ະບບົ ການກວດກາຢູ່ າງ ລະມດັ ລະວງັ ແລະ ຖູ່ ີຖວ້ື ນເພູ່ ອສອບຄວາມສມົ ດຸນແຫູ່ ງອານາດໃນລະຫວູ່ າງອງົ ການສາຂາຂອງລດັ ແລະ ຂາື້ ລາດ ການແຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ ຊູ່ ງເທູ່ ົາກບັ ເປັນການຖເອາົ ອານາດສູ່ ັງການໂດຍອິດສະຫະຂອງອງົ ກອນ ແລະ ບຸ ກຄົນຈນົ ກູ່ ໃຫເື້ ກດີ ການຂາດຄວາມຮູ່ ວມມ ແລະ ຂາດຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕູ່ ກນັ ຂອງບຸກຄນົ ຕະຫອດຈນົ ອງົ ການສາຂາ ຕູ່ າງໆ ຂອງລດັ ນາກນັ ເອງການໃຊລື້ ະບບົ ຄວບຄຸມອານາດດູ່ ງັ ກູ່ າວເນູ່ ອງຈາກອງົ ຈກັ ກະພດັ ລາດຊະວງົ ແມນຈເູ ກດີ ຫວາດລະແວງເຄອແຄງໃຈ ແລະ ບູ່ ໄວວື້ າງໃຈຕູ່ ການບລຫິ ານລາດຊະການບາື້ ນເມອງຂອງ ຈນີ ເຊອື້ ສາຍຮນັ ໂດຍ ສະເພາະໃນທາື້ ຍສະໄໝລາດຊະວງົ ໄດມ້ື ຂີ ະບວນການຂອງຊາວຮູ່ ນັ ຫາຍກູ່ ຸມພະຍາຍາມໂຄູ່ ນລມົ້ື ລາດຊະວງົ ແມນຈູ ຫາຍເທູ່ ອຫາຍຄງັ້ື ໃນລະດບັ ການປກົ ຄອງສູ່ ວນກາງຂອງລດັ ທງັ ສານກັ ລາດເລຂາທກິ ານ(Grand Secretarial) ແລະ ສະພາ ທູ່ ປີ ກສາ (Grand Council) ຕູ່ າງກບູ່ ຢູ່ ູໃນຖານະທູ່ ຈີ ະຮູ່ ວມມ ແລະ ແນະນາການບລຫິ ານງານຕູ່ ສາຂາອງົ ກອນ ຕູ່ າງໆ ຂອງລດັ ຖະບານພາຍໃຕອື້ ງົ ຈກັ ກະພດັ ໄດື້ ການຂາດຫວົ ໜາື້ ທູ່ ຈີ ະສູ່ ງັ ການທາໃຫສື້ ານກັ ລາດເລຂາທກິ ານ ແລະ ສະພາທູ່ ປີ ກສາຕູ່ າງຝູ່ າຍຕູ່ າງທາໜາື້ ທູ່ ໄີ ປຕາມລາພງັ ຂອງຕນົ ເອງການປະຕບິ ດັ ເຊູ່ ນັ ນຈີື້ ູ່ ງເປັນຫນົ ທາງນາໄປສູ່ ູ ການຊງິ ດຊີ ງິ ເດູ່ ນັ ຊູ່ ງກນັ ແລະ ກນັ ຜນົ ຈາກການທູ່ ລີ າດສານກັ ທງັ ສອງນຂີື້ າດອານາດທູ່ ຈີ ະສູ່ ງັ ງານໂດຍກງົ ທຸກຢູ່ າງຈະ ຕອື້ ງຜູ່ ານອງົ ຈກັ ກະພດັ ກູ່ ອນທູ່ ຈີ ະສູ່ ງົ ໄປຍງັ ຝູ່ າຍບລຫິ ານຂອງລດັ ຖະບານກາງ ແລະໄປຍງັ ຂາື້ ຫວງຕາມພູມພິ າກຕູ່ າງ ໆຈູ່ ງເຮດັ ໃຫຄ້ື ວາມສາພນັ ຂອງລາຊະສານກັ ທງັ ສອງກບັ ຈກັ ກະພດັ ແລະ ຝູ່ າຍບລຫິ ານອູ່ ນໆ ບູ່ ສາມາດປະສານງານ ກນັ ໄດຢື້ ູ່ າງແໜນື້ ແຟນື້ . ໃນດາື້ ນການບລຫິ ານລາດຊະການແຜູ່ ນດນິ ກເຊູ່ ນັ ດຽວກນັ ແຕູ່ ລະອງົ ກອນຕູ່ າງກປະສບົ ກບັ ບນັ ຫາການຂາດ ຄວາມຮູ່ ວມມ ແລະ ຂາດອານາດອນັ ເໝາະສມົ ໃນການສູ່ ງັ ການຕູ່ າງໆທງັ ໆທູ່ ແີ ຕູ່ ລະກະຊວງປະກອບດວື້ ຍບຸກຄນົ ຜູ ້ື ມອີ ານາດ ຄມລີ ດັ ຖະມນົ ຕສີ ອງຄນົ ຜູຊື້ ູ່ ວຍລດັ ຖຸມນົ ຕີ 4 ຄນົ (ເລອກຈາກລາດຊະວງົ ແມນຈູ ແລະ ຊນັື້ ເທູ່ າົ ໆກນັ ) ໃນບາງເທູ່ ອກມກີ ານແຕູ່ ງຕງັ້ື ລດັ ຖະມນົ ຕທີ ູ່ ປີ ກສາຂນ້ື ມາອກີ ຕາແໜູ່ ງໜູ່ ງແຕູ່ ກຫາໄດມື້ ລີ ດັ ຖະມນົ ຕຄີ ນົ ໃດຄນົ ໜູ່ ງມີ ອານາດເຕມັ ໃນການຕດັ ສນິ ໃຈ ຫ ສູ່ ງັ ການຢູ່ າງໃດບູ່ ໃນກລະນທີ ູ່ ມີ ກີ ານຂດັ ແຍງ້ື ກນັ ໃນລະຫວູ່ າງລດັ ຖະມນົ ຕກີ ບູ່ ມຜີ ູສ້ື າມາດຊຂີ້ື າດຕດັ ສນິ ຈະຕອ້ື ງສູ່ ງົ ເລູ່ ອງໄປຍງັ ຈກັ ກະພດັ ເປນັ ຂນັ້ື ສຸດທາື້ ຍພຽງພະອງົ ດຽວຄວາມຈະເລນິ ກາື້ ວໜາ້ື ແລະ ຄວາມເຂມັື້ ແຂງຂອງປະເທດໃນອະດດີ ຂນື້ ຢູ່ ູກບັ ອງົ ຈກັ ກະພດັ ເປັນສາຄນັ ໃນຍຸກໃດທູ່ ມີ ອີ ງົ ຈກັ ກະພດັ ທູ່ ມີ ີ ປັນຍາມຄີ ວາມສາມາດໃນການບລຫິ ານ (ເຊູ່ ນັ ຈກັ ກະພດັ ລາດຊະວງົ ຄງັ ຊີ Kang-si ຄອງລາດ ຄ.ສ.1662- 1722) ການປົກຄອງຂອງປະເທດກເປັນໄປຢູ່ າງສະຫງບົ ຮຽບຮອ້ື ຍ ແຕູ່ ຍາມໃດທູ່ ຜີ ູຄ້ື ອງລາດຊະບນັ ລງັ ກມຄີ ວາມ ອູ່ ອນແອ ເຊູ່ ນັ ຈກັ ກະພດັ ເຊຍ ຊູ່ ງ (Chia-Ching) ຄອງລາດ ຄ.ສ. 1796-1820 ກເຮດັ ໃຫງ້ື ານບລຫິ ານປະເທດ ເປັນໄປຢູ່ າງສະສາຍ ໃນຂະນະດຽວກນັ ລະບບົ ຂາື້ ລາດການໃນລະບອບສມົ ບູນນາຍາສດິ ທລິ າດກປຽບຄຕວົ ມະເຮງັ ຮາື້ ຍໃນສງັ ຄມົ ຂາ້ື ລາດຊະການເຈາົື້ ຂຸ ນມູນນາຍມກັ ປະພດຕວົ ເປັນອະພສິ ດິ ທຊິ ນົ ໃຊອື້ ານາດໜາ້ື ທູ່ ໃີ ນທາງບູ່ ເປັນທາ ກອບໂກຍຜນົ ປະໂຫຍດໃສູ່ ຕນົ . ກາວກນັ ວູ່ າຄວາມຟູ່ ຸມເຟອ້ື ຍ ໃນສະໄໝການປກົ ຄອງໂດຍຈກັ ກະພດັ ກເປນັ ອກີ ສາເຫດໜູ່ ງທູ່ ນີ າປະເທດສູ່ ູ 14 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຄວາມເສູ່ ອມໂຊມ ແລະ ຫາຍນະດູ່ ງັ ຈະເຫນັ ໄດວື້ ູ່ າໃນສະໄໝລາດຊະວງົ ແມນຈອູ ງົ ຈກັ ກະພດັ ຊຽນຫຸງ ໄດສື້ າື້ ງວງັ ລະດູຮອ້ື ນຂນ້ື ຖວາຍພະນາງຫູຫູ ເມູ່ ອປີ ຄ.ສ.1750 ດວື້ ຍພະນາງມກັ ທດັ ສະນຍີ ະພາບຂອງ ເມອງຫງັ ໂຈຫາຍໃຜ ຈະໄດເື້ ຫນັ ຄວາມງາມຂອງເມອງຫງັ ໂຈຢູ່ ູໃກນື້ ະຄອນປັກກງິ ອງົ ຈກັ ກະພດັ ຊຽນ ຫຸງຈູ່ ງໄດບ້ື ອກໃຫຂ້ື ູດທະເລສາບ ສາ້ື ງເກາະ ແລະ ພູເຂາົ ຂນື້ ໂດຍລຽນແບບພູມປິ ະເທດໃຫຄື້ າື້ ຍຄກບັ ເມອງ ຫງັ ໂຈ ຕູ່ ມາໃນຊູ່ ວງ ຄ.ສ.1886-1891 ພະນາງຊູສກີ ໄດໃ້ື ຫເື້ ຮດັ ການບູລະນະ ແລະ ສາື້ ງພະລາດຊະວງັ ໃໝູ່ ຂນື້ ທງັ ໝດົ ໂດຍໃຊເ້ື ງນິ ທອງຊບັ ສມົ ບດັ ສູ່ ວນພະ ອງົ ຂອງພະນາງ ແລະ ງບົ ປະມານແຜູ່ ນດນິ ທູ່ ຈີ ະນາໄປພດັ ນາກາລງັ ກອງທບັ ເຮອ ຊູ່ ງໃນຂະນະນນັ້ື ມຄີ ວາມຈາເປັນ ຢູ່ າງຫາຍຕູ່ ການເສມີ ສາ້ື ງກາລງັ ທາງທະເລ ເພູ່ ອປອ້ື ງກນັ ການຮຸ ກຮານຈາກຊາດຕະເວນັ ຕກົ ເງນິ ທູ່ ພີ ະນາງຊູສນີ າໄປ ໃຊໃ້ື ນ ການສາື້ ງວງັ ແລະ ເຮອຫນິ ອູ່ ອນມມີ ູນຄູ່ າເປັນເງນິ ແທູ່ ງເຖງິ ຫາື້ ລາ້ື ນແທູ່ ງການທູ່ ພີ ະອງົ ມພີ ະລາດປະສງົ ເພູ່ ອ ສະແຫວງຫາຄວາມສຸກສູ່ ວນຕວົ ເຊູ່ ນັ ນນັື້ ຖກວຈິ ານກນັ ວູ່ າເປນັ ສາເຫດໜູ່ ງທູ່ ທີ ເຮດັ ໃຫຈ້ື ນີ ຕອ້ື ງປາລະໄຊສງົ ຄາມ ແກູ່ ຢູ່ ປີ ູ່ ຸນແລະ ປະເທດມະຫາອານາດຕະເວນັ ຕກົ ແລະນາໄປສູ່ ູຄວາມເສູ່ ອມສດັ ທາຂອງປະຊາຊນົ ຕູ່ ລະບອບສມົ ບູນ ນາຍາສດິ ທລິ າດ. 8. ການກອບໂກຍຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຊາວຕູ່ າງຊາດ ຄວາມເສູ່ ອມໂຊມຂອງລະບບົ ຈກັ ກະພດັ ອນັ ສບເນູ່ ອງມາຈາກສາເຫດຕູ່ າງໆ ດູ່ ງັ ທູ່ ກີ ູ່ າວມາແລວື້ ນນັື້ ເປັນ ເຫດການພາຍໃນປະເທດທູ່ ເີ ປນັ ພຽງອງົ ປະກອບທູ່ ກີ ູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ການປູ່ ຽນແປງລະບບົ ການ ປກົ ຄອງທູ່ ເີ ປນັ ໄປຕາມກດົ ຂອງການເສຍອານາດຂອງລດັ ແຕູ່ ປດັ ໄຈຕວົ ເລູ່ ງັ ທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫສື້ ູນເສຍອານາດການ ປົກຄອງຂອງລາດຊະວງົ ແມນຈໄູ ປ ສູ່ ູການປກົ ຄອງສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕນນັ້ື ເກດີ ຈາກການແຊກແຊງຈາກປະເທດພາຍນອກເປັນແຮງຜກັ ດນັ ອນັ ສາຄນັ . ນບັ ເປັນພນັ ໆ ປີທູ່ ປີ ະເທດຈນີ ໄດຊ້ື ູ່ ວູ່ າເປນັ ສູນກາງແຫູ່ ງວດັ ທະນະທາ ແລະ ເປນັ ປະເທດຜູນ້ື າໃນເອເຊຍຕະ ເວນັ ອອກແຕູ່ ພມາໃນສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 18 ປະເທດຈນີ ກຕກົ ເປັນເປົາ້ື ໝາຍສະແຫວງຫາຜນົ ປະໂຫຍດຂອງປະເທດ ຕາເວນັ ຕກົ ໃນໄລຍະທາອິດຕູ່ າງຊາດໄດເື້ ຂາົ້ື ມາໃນຮູບຂອງການຕດິ ຕູ່ ຄາ້ື ຂາຍການເມອງ, ການທະຫານ ແລະ ວດັ ທະນະທາ ແຕູ່ ເບອື້ ງຕນົື້ ເລູ່ ມີ ນນັ້ື ປະເທດຈນີ ພະຍາຍາມທູ່ ຈີ ະຫກີ ລຽ້ື ງການຕດິ ຕູ່ ກບັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ຊູ່ ງບູ່ ພຽງ ແຕູ່ ປອ້ື ງກນັ ຕນົ ໃຫບ້ື ູ່ ໄດຮື້ ບັ ແບບຢູ່ າງຄວາມຈະເລນິ ຈາກປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ມາເປັນມາຕນົ ການໃນການປັບປຸງ ປະເທດເທູ່ າົ ນນັື້ ແຕູ່ ກບັ ເປັນການທາ້ື ທາຍໃຫປື້ ະເທດຕະເວນັ ຕກົ ສນົ ໃຈ ແລະ ກະຕລລນົ້ື ທູ່ ຈີ ະເຮດັ ການຕດິ ຕູ່ ກບັ ຈນີ ຫາຍຍູ່ ງິ ຂນ້ື . ດູ່ ງັ ນນັ້ື , ພາຍຫງັ ຈາກສງົ ຄາມຝູ່ ນິ (Opium War) ທູ່ ລີ ດັ ຖະບານຈນີ ໄດຢື້ ດ ແລະ ທາລາຍຝູ່ ນິ ເປັນຈານວນ ຫາຍຂອງອງັ ກດິ ໃນປີ 1838 ທູ່ ເີ ມອງ ກວາງຕຸງ້ື (Canton) ແລະ ລດັ ຖະບານອງັ ກດິ ໄດຕື້ ອບໂຕດ້ື ວ້ື ຍກາລງັ ອາວຸດ ທູ່ ເີ ໜອກວູ່ າ ຜນົ ຄວາມປະລາໄຊເຮດັ ໃຫປ້ື ະເທດຈນີ ຕອື້ ງເປີດປະຕູຕດິ ຕູ່ ກບັ ຊາວຕູ່ າງປະເທດຫາຍຂນ້ື ຊູ່ ງຕູ່ ມາພາຍ ຫງັ ໄດກ້ື າຍເປັນສະນວນໃຫຈ້ື ນີ ເຂາົ້ື ສູ່ ູຄວາມຂດັ ແຍງ້ື ກບັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ແລະ ຢູ່ ີປູ່ ຸນ ຜນົ ຈາກການຂດັ ແຍູ່ ງນີື້ ເອງຈນີ ຕອື້ ງປະສບົ ຄວາມພູ່ າຍແພສ້ື ງົ ຄາມຖກບງັ ຄບັ ໃຫເ້ື ຊນັ ສນັ ຍາຄວາມບູ່ ສະເໝພີ າກ (Unequal Treaty)ອກີ ຫາຍສະບບັ ເປັນຜນົ ໃຫຈ້ື ນີ ຕອື້ ງສູນເສຍອານາດທປິ ະໄຕ ແລະ ດນິ ແດນສູ່ ວນຕູ່ າງໆພາຍໃນປະເທດບູ່ ນອື້ ຍກວູ່ າ 5 ລາື້ ນຕາລາງກໂິ ລແມດັ ນອກຈາກນນັ້ື ຈນີ ຍງັ ຕອື້ ງຍນິ ຍອມໃຫສ້ື ດິ ທພິ ເິ ສດແກູ່ ຊາວຕູ່ າງຊາດອກີ ຫາຍປະການ • ຕອື້ ງເປີດທູ່ າເຮອສາຫບັ ຊາວຕູ່ າງຊາດ ແລະ ເພູ່ ອການຄາ້ື 60 ທູ່ າເຮອ • ຍອມໃຫຕື້ ູ່ າງຊາດໃຊສ້ື ດິ ທໃິ ນເມອງຕູ່ າງໆເຊູ່ ນັ ຊູ່ ຽງໄຮ,ື້ ຮນັ ໂຄ (Hankow) ແລະ ທຽນສນິ (Tientsin) 15 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

• ຈດັ ຕງັື້ ດນິ ແດນບາງແຫູ່ ງເຊູ່ ນັ ເກາົ ໂລ (Kow low), ຊງິ ເຕູ່ າົ (Ting tao), ກວາງເຈາົ ວນັ )(Kwangchow wan) • ເພູ່ ອເປັນດນິ ແດນໃຫເ້ື ຊູ່ າົ (Leased Territories) • ຈນີ ຈະຕອື້ ງປະຕບິ ດັ ຕູ່ ຊາວຕູ່ າງປະເທດອູ່ ນເໝອນໆກບັ ທູ່ ໄີ ດຍ້ື ນິ ຍອມປະຕບິ ດັ ຕູ່ ປະເທດທູ່ ໂີ ປດປານ (The Most Favored Nation) ນນັື້ ຄເມູ່ ອປະເທດໃດປະເທດໜູ່ ງໄດຮ້ື ບັ ສດິ ທພິ ເິ ສດ ຈາກປະເທດຈນີ ປະເທດອູ່ ນໆ ກຄວນຕອື້ ງໄດຮ້ື ບັ ສດິ ທເິ ຊູ່ ນັ ດຽວກນັ . • ການຊອກຫາສດິ ທຂິ ອງຈນີ ໃການການດົ ອດັ ຕາອາກອນ, ການບລຫິ ານທາງສູນອາກອນ ແລະ ການກາ ນດົ ພກິ ດັ ອດັ ຕາພາສສີ ບັ ສາມດິ • ການຍກົ ສດິ ທກິ ານຄາື້ ຊາຍຝູ່ ງັ ແລະໃຫສ້ື ດິ ທກິ ານແລູ່ ນເຮອພາຍໃນປະເທດແກູ່ ຕູ່ າງຊາດ • ໃຫສື້ ດິ ທທິ ູ່ ຈີ ະສູ່ ງົ ມດິ ຊູ່ ນັ ນາລເິ ຂາົື້ ໄປໄດທ້ື ຸກແຫູ່ ງໃນປະເທດ • ສດິ ທໃິ ນການຕງັ້ື ຖານທບັ ຕູ່ າງຊາດ ນະ ບລເິ ວນສະຖານທດູ ໃນມະຫານະຄອນ ແລະ ຕາມລາຍທາງລດົ ໄຟ ຈາກປກັ ກູ່ ງິ ໂດຍຜູ່ ານທຽນສນິ ເຖງິ ຊານໄຮກວານ (Shan hai kwan) • ສດິ ທໃິ ນການຈາື້ ງບຸລຸດໄປສະນຕີ ູ່ າງຊາດ ແລະ ຈດັ ຕງັ້ື ທູ່ ທີ າການໄປສະນີ • ສດິ ທໃິ ນການສາື້ ງໂຮງງານຕາມທູ່ າເຮອທູ່ ລີ ະບຸໄວໃ້ື ນສນັ ຍາ ແລະ ສດິ ທໃິ ນການຫຸດພາສີ ຫ ຍກົ ເວນັ້ື ພາສີ ຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະການນັ້ື ໆ • ສດິ ທໃິ ນການສາ້ື ງທາງລດົ ໄຟ ສະແຫວງຫາແຫູ່ ງແຮູ່ ທາດ • ສດິ ທໃິ ນການໃຊຮື້ ູ່ ອງນາ້ື ແລະ ສດິ ທພິ ເິ ສດໃນການຈາ້ື ງຜູນື້ າຮູ່ ອງຕູ່ າງຊາດ ຕະຫອດຈນົ ການສາື້ ງທນ ເຄູ່ ອງໝາຍການແລູ່ ນເຮອ • ສດິ ທໃິ ນການທູ່ ຈີ ະປະຕເິ ສດບູ່ ໃຫຊື້ າວຈນີ ສາ້ື ງປອ້ື ມປະການໃນຈດຸ ຍຸດທະສາດທາງທະເລ • ການຈູ່ າຍເງນິ ຄູ່ າສນິ ບທດົ ແທນໃຫຕື້ ູ່ າງຊາດເປນັ ຈານວນຫາຍ • ສດິ ທຕິ ງັື້ ສານກງົ ສຸນພເິ ສດ (Extra Territoriality) ຈາກສດິ ທພິ ເິ ສດດູ່ ງັ ກູ່ າວຂາ້ື ງເທູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫຕື້ ູ່ າງຊາດສາມາດທູ່ ີຈະທາການຄາື້ ແລະ ປະກອບກດິ ຈະການ ອຸດສາຫະກາໄດທ້ື ູ່ ວົ ທຸກແຫູ່ ງທູ່ ີຕອ້ື ງການບູ່ ວູ່ າການຂູດຫາວດັ ຖຸດບິ , ການຂູດແຮທາດ, ການສາ້ື ງທາງລດົ ໄຟທາງ ຄມົ ນາຄມົ ແລະ ການທູ່ ຕີ ູ່ າງຊາດມສີ ດິ ທໃິ ນການການດົ ອດັ ຕາພາສອີ າກອນໄດຕື້ າມອາເພໃີ ຈເທູ່ າົ ກບັ ເປນັ ການເປີດ ປະຕູໃຫສ້ື ນິ ຄາື້ ຕູ່ າງຊາດທະເຂາົື້ ສູ່ ູປະເທດຈນີ ໄດຢື້ ູ່ າງເສລິ ຜນົ ກຄສນິ ຄາ້ື ຖວື້ ມຕະຫາດຜະລດິ ຜນົ ທາງອຸດສາຫະກາ ໂດຍສະເພາະການຊູ່ າງຝມີ ພາຍໃນປະເທດທູ່ ເີ ຈາົື້ ພາບຕາຢູ່ ູແລວ້ື ຍູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫເ້ື ສອມໂຊມໜກັ ລງົ ເຮດັ ໃຫເ້ື ກດີ ບນັ ຫາ ຄນົ ວູ່ າງງານ ເມູ່ ອເສດຖະກດິ ຕກົ ຕູ່ າລາຍໄດຂື້ ອງກູ່ ຸມກະເສດຕະກອນກພອື້ ມຫຸດນອື້ ຍລງົ ດວື້ ຍປະກອບກບັ ຈນີ ຕອື້ ງ ຊດົ ໃຊສ້ື ິນບເປັນຈານວນຫາຍໃຫແື້ ກູ່ ຊາດມຫາອານາດໃນຂະນະນນັ້ື ແລະ ເນູ່ ອງຈາກເກດີ ການກະບົດ ແລະ ສງົ ຄາມຫາຍຄງັ້ື ໃນຊູ່ ວງໄລຍະ ຄ.ສ.1840-1900 ລດັ ຖະບານກຈາຕອື້ ງຫນັ ມາເພູ່ ມີ ພາລະແກູ່ ປະຊາຊນົ ຈນີ ໂດຍ ການເພູ່ ມີ ພາສີ ເມູ່ ອເຖງິ ຈດຸ ນປີື້ ະຊາຊນົ ກກູ່ ການຈະລາຈນົ ເພາະເກດີ ຄວາມອດົ ຍາກບູ່ ສາມາດທູ່ ຈີ ະທນົ ຕູ່ ການຂູດຮດີ ຈາກລດັ ຖະບານຕູ່ ໄປໄດອື້ ກີ . ຜນົ ສະທອື້ ນທາງສງັ ຄມົ ການເມອງທູ່ ຈີ ນີ ໄດຮື້ ບັ ຈາກການທູ່ ຈີ າຕອື້ ງຍກົ ພສິ ດິ ໃຫກື້ ບັ ຊາວຕູ່ າງຊາດເຊູ່ ນັ : ການ ໃຊປ້ື ະໂຫຍດຈາກທູ່ ດີ ນິ ແລະ ການສູ່ ວຍໃຊສ້ື ດິ ທຕິ ູ່ າງໆຂອງຈນີ ເອງນນັື້ ເທູ່ າົ ກບັ ຈນີ ຕອ້ື ງສູນເສຍອານາດທາງສານ ໃນກລະນທີ ູ່ ມີ ຄີ ະດກີ ບັ ຕູ່ າງຊາດ ໃຊຄ້ື ວາມໄຕຕອື້ ງໃນການຈດັ ຕງັື້ ທູ່ ມີ ູ່ ນັ ທາງທະຫານກຕອື້ ງຂນ້ື ຢູ່ ູກບັ ຕູ່ າງຊາດຈດຸ 16 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຍຸດທະສາດຕູ່ າງໆກຖກຄວບຄຸມໂດຍຊາວຕູ່ າງຊາດໃນທູ່ ສີ ຸດກມກີ ານຈດັ ຕງັື້ ສະມາຄມົ ອງົ ການລວມທງັ ຂະບວນ ການຕູ່ າງໆເພູ່ ອລບົ ລາື້ ງການປົກຄອງຂອງຈກັ ກະພດັ ເພາະນອກຈາກທາງການບູ່ ສາມາດທູ່ ຈີ ະກາຈດັ ອດິ ທພິ ນົ ຂອງ ຊາວຕູ່ າງຊາດທູ່ ກີ ດົ ຂູ່ ປີ ະຊາຊນົ ໃຫອ້ື ອກໄປຈາກປະເທດໄດສື້ າເລດັ ແລວື້ ບາງເທູ່ ອຍງັ ຮູ່ ວມມກບັ ຕູ່ າງຊາດເຮດັ ການ ກດົ ຂູ່ ກີ ວາດລາື້ ງຂະບວນການຕູ່ ຕາ້ື ນຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ອກີ ດວ້ື ຍ. 9. ຂະບວນການປະຕວິ ດັ ແມູ່ ນຜູບ້ື ລຫິ ານຊູ່ ງປະກອບດວ້ື ຍຜູຮື້ ກັ ຊາດ ແລະ ເຈາົ້ື ໜາື້ ທູ່ ຊີ ນັື້ ສູງຫາຍຄນົ ໄດພື້ ະຍາຍາມຢູ່ າງຍູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະປັບ ປຸງແກໄ້ື ຂສະພາວະການພາຍໃນປະເທດ ແຕູ່ ການແກໄື້ ຂນຈີ້ື າກດັ ຢູ່ ູສະເພາະໃນດາື້ ນເທກັ ນກິ ຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ນັ : ການມຸງ້ື ສາ້ື ງອູ່ ູຕູ່ ຄງັ ອາວຸດ, ສາື້ ງໂຮງງານ, ສະຖາບນັ ການທະຫານແບບຕະເວນັ ຕກົ ການສູ່ ງົ ນກັ ສກສາໄປຕູ່ າງປະເທດການຈດັ ຕງັ້ື ກອງເຮອແບບທນັ ສະໄໝນນັ້ື ໃນທດັ ສະນະຂອງນກັ ປະຕຮິ ູບເຫນັ ວູ່ າສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ນີ ຕອ້ື ງການບູ່ ແມູ່ ນການປັບປຸງແກ ື້ ໄຂສະຖາບນັ ທາງສງັ ຄມົ ການເມອງທູ່ ສີ ບທອດກນັ ມາແຕູ່ ການສະແຫວງຫາດາ້ື ນເທກັ ໂນໂລຢີທູ່ ີເໜອກວູ່ າຂອງ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ຕູ່ າງຫາກທູ່ ຈີ ນີ ຕອື້ ງການຈະເຫນັ ໄດວ້ື ູ່ າການແກໄ້ື ຂປັບປຸງດູ່ ງັ ກູ່ າວເປນັ ການແກໄື້ ຂບນັ ຫາທູ່ ບີ ູ່ ກງົ ຈດຸ ບູ່ ສາມາດກາຈດັ ບນັ ຫາ ຫ ບນັ ເທາົ ຄວາມເດອດຮອື້ ນຂອງສງັ ຄມົ ຈນີ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມຊູ່ ວົ ຮາື້ ຍລງົ ໄດໂ້ື ດຍສະເພາະການ ພທິ ກັ ຫ ສາື້ ງຄວາມເປນັ ທາທາງເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ໄດແື້ ກູ່ ຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ໄດ.້ື ສບເນູ່ ອງຈາກສະພາວະການອນັ ຫຍຸ ງື້ ຍາກໃນປະເທດດູ່ ັງທູ່ ີໄດກື້ ູ່ າວມາແລວ້ື ໃນ ຄ.ສ.1905 ກໄດເ້ື ກດີ ຂະບວນການເພູ່ ອລບົ ລາື້ ງລາດວງົ ແມນຈູ ເພູ່ ອຈດັ ຕງັື້ ລດັ ຖະບານແບບສາທາລະນະລດັ ຂນ້ື ທງັ ນພີ້ື າຍໃຕກື້ ານນາ ໂດຍ ດຣ. ຊຸນຢັດ ເຊນັ (Sun Yat Sen) ຊູ່ ງໄດເ້ື ລູ່ ມີ ກູ່ ຕງັ້ື ສະມາຄມົ ກງົ ເໝງີ ສູ່ ຸຍ ອນັ ເປັນພກັ ການເມອງຊນົ ຊນັື້ ນາຍທນພກັ ທາອດິ ຂອງຈນີ ເຮດັ ການກອບກູຊ້ື າດຂນື້ ທູ່ ເີ ມອງຫວງກຽວໂດຍຢດຫກັ ນະໂຍບາຍປະຕວິ ດັ ປະຊາທິ ປະໄຕຊນົ ຊນັ້ື ນາຍທນ ອນັ ໄດແ້ື ກູ່ \"ຂບັ ໄລູ່ ພວກຕາຕາຟນື້ ຟູປະຊາຊາດຈນີ ສະຖາປະນາສາທາລະນະລດັ ສະເລູ່ ຍ ກາມະສດິ ທູ່ ດີ ນິ ” ຕູ່ ມາໄດມ້ື ກີ ານສູຮ້ື ບົ ເກດີ ຂນື້ ຕາມຫວົ ເມອງຕູ່ າງໆ ຫາຍເທູ່ ອແຕູ່ ການປະຕວິ ດັ ໃນເມອງອູ່ ູຊາງ (Wuchang) ໃນເດອນ ຕຸລາ ຄ.ສ.1911 ເປນັ ຕວົ ຢູ່ າງສາຄນັ ທູ່ ນີ າການປະຕວິ ດັ ໄປຍງັ ເມອງຕູ່ າງໆ ຕາມລູ່ ຸມນາ້ື ຍງັ ຊີ (Yangze) ແລະ ແຫູ່ ງອູ່ ນໆ ເພູ່ ອລມົື້ ລາ້ື ງລະບບົ ການປກົ ຄອງຂອງລາດຊະວງົ ແມນຈປູ ະສບົ ຜນົ ສາເລດັ ໃນທູ່ ສີ ຸດ ລາດໂອລດົ ຊວນຖົງ (Hsaun tung) ກຈາຕອ້ື ງຍອມສະລະລາດຊະສມົ ບດັ ນບັ ເປັນການສນິື້ ສຸດຂອງລາດຊະວງົ ແມນຈູ ແລະ ການປກົ ຄອງໃນລະບບົ ລາຊາທປິ ະໄຕຂອງຈນີ ຊູ່ ງມຕີ ດິ ຕູ່ ຫາຍວູ່ າສອງພນັ ປ.ີ ຈດຸ ເລູ່ ມີ ໄປສູ່ ູຈນີ ໃໝູ່ : ຜະເດດັ ການປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ ແມູ່ ນການປະຕວິ ດັ ຊນົ ຊນັ້ື ນາຍທນຂອງ ດຣ.ຊຸນ ຢດັ ເຊນັ ໄດປື້ ູ່ ຽນແປງຮູບແບບການປົກຄອງຈາກ ສມົ ບູນ ນາຍາສດິ ທລິ າດມາສູ່ ູສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕແລວ້ື ກຕາມ ແຕູ່ ລະບບົ ໂຄງສາ້ື ງທງັ ທາງການເມອງເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ກຄງົ ຢູ່ ູໃນລກັ ສະນະເດມີ ເກອບທຸກປະການ ຈາກພດຕກິ າທາງປະຫວດັ ສາດຈະເຫນັ ວູ່ າການລບົ ລາື້ ງ ຖູ່ າຍທອດອານາດການປກົ ຄອງຕູ່ ມາກຄງົ ສບັ ປູ່ ຽນໝນູ ວຽນຢູ່ ູແຕູ່ ໃນກູ່ ຸມຊນົ ຊນັ້ື ຂຸ ນສກ ແລະ ສກັ ດນິ າລດັ ທອິ ານາດ ນຍິ ມົ ແລະ ຄະນາທປິ ະໄຕຍງັ ຄງົ ຝູ່ ງັ ແໜນ້ື ຢູ່ ູໃນອຸດມົ ການຂອງຜູນ້ື າເຫູ່ າົ ນນັື້ ບູ່ ປູ່ ຽນແປງຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ແລະ ນາຍ ທນລະດບັ ຊາດຍງັ ຄງົ ກາເສດຖະກດິ ຂອງຊາດໄວຢ້ື ູ່ າງແໜນື້ ໜາບນັ ຫາຄວາມຂດັ ແຍງື້ ແລະ ຄວາມແຕກຕູ່ າງໃນ ຖານະຂອງຊນົ ຊນັື້ ໃນສງັ ຄມົ ລະຫວູ່ າງສກັ ດນິ າ, ນາຍທນ ແລະ ກາມາຊບີ ກຍງັ ຄງົ ດາເນນີ ຕູ່ ໄປຢູ່ າງເຂມັື້ ຂນົ້ື . ໃນເດອນກຸມພາ ຄ.ສ. 1912 ຢວນຊູ່ ຂາຍຫວົ ໜາື້ ຂຸ ນສກພາກເໜອຕວົ ແທນສກັ ດນິ າ (ສມົ ຍານາມທູ່ ີພກັ ຄອມມູນດິ ຕງັ້ື ໃຫ)້ື ຮູ່ ວມດວື້ ຍກູ່ ຸມບລວິ ານຂອງຈກັ ກະພດັ ທູ່ ປີ ະປົນເຂາົື້ ມາຢູ່ ູຄາ້ື ຍປະຕວິ ດັ ຂອງ ດຣ.ຊຸນ ຢດັ ເຊນັ ໄດບື້ ບີ ບງັ ຄບັ ໃຫື້ ຊຸນ ຢດັ ເຊນັ ສະລະຕາແໜູ່ ງປະທານາທບິ ດີ ແລະ ຕນົ ເອງໄດຂ້ື ນ້ື ຄອງຕາແໜູ່ ງສບແທນ. 17 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເມູ່ ອຢວນຊຂາຍສນິ້ື ຊວີ ດິ ລງົ ກູ່ ຸມທະຫານພາກຕູ່ າງໆຂອງຈນີ ກເລູ່ ມີ ແຕກແຍກຕງັ້ື ເປນັ ກກົ ເປັນເຫູ່ າົ ສະຖານ ນະການບາ້ື ນເມອງຕກົ ຢູ່ ູໃນພາວະວກິ ດິ ອກີ ເທູ່ ອໜູ່ ງ ລດັ ຖະບານຕອ້ື ງຜະເຊນີ ທງັ ໄພຄຸກຄາມການຂູ່ ມົ ຂູ່ ູຈາກຈກັ ກະ ພດັ ນຍິ ມົ ຕູ່ າງຊາດ ແລະ ບນັ ຫາຄວາມຂດັ ແຍງື້ ລະຫວູ່ າງຊນົ ຊນັື້ ທູ່ ີເລູ່ ີມຄວາມຮຸ ນແຮງຂນື້ ແລະ ແນວຄວາມຄດິ ປະຕວິ ດັ ຂອງຊນົ ຊນັື້ ກາມະຊບີ ກໄດກ້ື ູ່ ກາເນດີ ຂນ້ື ເມູ່ ອການປະຕວິ ດັ ສງົ ຄມົ ນຍິ ມົ ເດອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1917 ໃນລດັ ເຊຍ ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງເລນນິ ການປະຕວິ ດັ ເທູ່ ອນນັ້ື ໄດເ້ື ປັນສູ່ ເຮດັ ໃຫປື້ ນັ ຍາຊນົ ຂອງຈນີ ກູ່ ຸມ ໜູ່ ງອາທຫິ ຕີ າື້ ເຈາົ , ເສນີ ຕູຊື້ ູ່ ວິ ເຮດັ ການສກສາຄນົື້ ຄວາື້ ແລະ ໂຄສະນາເຜຍີ ແຜູ່ ລດັ ທມິ າກອອກສູ່ ູນກັ ສກສາ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລປັກກງິ ເປນັ ເບອ້ື ງຕນົື້ ແລະ ຕູ່ ມາລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ ກໄດແ້ື ຜູ່ ຂະຫຍາຍສູ່ ູຊນົ ຊນັ້ື ກາມະຊບີ ຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງ ເມູ່ ອຫກັ ປດັ ຊະ ຍາຂອງລດັ ທມິ າກເລນນິ ໄດຖື້ ກນາມາປະຍຸກເຂາົ້ື ກບັ ສະພາບການ ແລະ ເງູ່ອນໄຂສງັ ຄມົ ກະແສປະຕວິ ດັ ເພູ່ ອລບົ ລາື້ ງຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ສກັ ດນິ າກໄດຮ້ື ບັ ການສະໜບັ ສະໜນູ ເຊດີ ຊູຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງໃນເວລາຕູ່ ມາ 10.ທດັ ສະນະແນວໃໝູ່ ກບັ ປະເພນວີ ດັ ທະນະທາຂອງຈນີ ອຸປະສກັ ຫ ບນັ ຫາໃຫຍູ່ ທູ່ ຂີ ດັ ຂວື້ າງຄວາມຈະເລນິ ກາື້ ວໜາ້ື ຂອງຈນີ ຕາມຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງກູ່ ຸມຜູນື້ າມວນ ຊນົ ຂະນະນນັື້ ກຄ ປະເພນວີ ດັ ທະນະທາລາື້ ສະໄໝຂອງຈນີ ທູ່ ຍີ ດຖສບທອດກນັ ມານບັ ເປັນພນັ ໆປີ ເຊູ່ ນັ : ຄູ່ ານຍິ ມົ ຄວາມຄດິ ອູ່ ານແບບເກູ່ າົ ໆການນບັ ຖເຊູ່ ອຟງັ ຜູອື້ າວຸໂສໂື້ ດຍບູ່ ອາດເວາົ້ື ໄດຄ້ື ວາມຈູ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດຕີ ູ່ ເຈາົື້ ຂຸ ນມູນນາຍການ ແຕູ່ ງງານແບບຄຸມຝູ່ ູງຊນົ , ການມດັ ຕນີ ສະຕ,ີ ການຢດຖລດັ ທຂິ ງົ ຈຊູ່ ງຖການສກັ ກາລະບນັ ພະບຸລຸດ ແລະ ເຊູ່ ອຟງັ ປະມກູ ຄອບຄວົ ເປນັ ຫກັ ທງັ ໃນຊວີ ດິ ຄອບຄວົ ແລະ ການເມອງ ໃນທາື້ ຍປີ ຄ.ສ.1915 ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງ ເສນີ ຕີ ຊູ່ ວິ (Chen Tu-hsiu) ບນັ ນາທກິ ານໜງັ ສພມິ \"ເຍາົ ວະຊນົ ລຸນ້ື ໃໝູ່ ” (New Youth) ຈູ່ ງໄດເື້ ຜີຍແຜູ່ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຫາສຽງເພູ່ ອປູ່ ຽນແປງສງັ ຄມົ ການເມອງໃໝູ່ ໂດຍສະເໜແີ ນະແບບສະບບັ ຂອງປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ມາເປນັ ບນັ ທດັ ຖານສາລບັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເສນີ ຕູ ້ື ຊວິ ມຄີ ວາມເຫນັ ວູ່ າວດັ ທະນະທາປະເພນບີ ູຮານຂອງຈນີ ເປັນອຸປະສກັ ກດີ ຂວື້ າງການພດັ ທະນາປະເທດຢູ່ າງຍູ່ ງິ ແລະ ເຊູ່ ອວູ່ າວດັ ທະນະທາຕະເວນັ ຕກົ ເປນັ ແບບສະບບັ ຂອງການພດັ ທະນາ ປູ່ ຽນແປງຄວາມຈະເລນິ ກາ້ື ວໜາື້ ຢູ່ າງມຫີ ກັ ການໂດຍຢດຖອດັ ປະໂຫຍດເປັນສູ່ ງິ ສາຄນັ ກວູ່ າຢູ່ າງອູ່ ນບດົ ຄວາມຂອງ ເສີນ ໃນວາລະສານ \"ເຍາົ ວະຊນົ ລຸນື້ ໃໝູ່ \" ໄດຮື້ ັບຄວາມນຍິ ມົ ແລະ ສູ່ ົງເສີມຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງຈາກນກັ ສກສາ ປະຊາຊນົ ແລະ ອາຈານໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລປກັ ກງິ ໃນປີ ຄ.ສ. 1917 ເສນີ ຕູ ື້ ຊູ່ ວິ ກໄດຮື້ ບັ ເຊນີ ໃຫເ້ື ປນັ ຄະນະບດີ ອກັ ສອນສາດ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລປັກກງິ ແລະ ຕູ່ ມາກໄດມ້ື ຜີ ູມື້ ຄີ ວາມຄດິ ແນວໃໝູ່ ໆເຂາົ້ື ຮູ່ ວມຂະບວນການ ປະຕວິ ດັ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລອກີ ຫາຍຄນົ ບຸກຄນົ ເຫູ່ າົ ນເີ້ື ປັນຕວົ ບຸກຄນົ ອນັ ສາຄນັ ໃນການນາເອາົ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະ ແບບສະບບັ ຂອງປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ເຂາົ້ື ມາເຜີຍແຜູ່ ເພູ່ ອປູ່ ຽນແປງສງັ ຄມົ ຈນີ ໃນປີ ຄ.ສ. 1918 ເໝາົ ເຈ໋ີ ຕີ ຸງ ຊູ່ ງຂະນະນນັື້ ດາລງົ ຕາແໜູ່ ງເປນັ ຜູຊ້ື ູ່ ວຍບນັ ນາຮກັ ຢູ່ ູ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລປກັ ກງິ ກໄດເ້ື ຂາົື້ ຮູ່ ວມສະມາຄມົ ປດັ ຊະຍາ ແລະ ສະມາຄມົ ໜງັ ສພມິ ຂອງກູ່ ຸມນດີ້ື ວ້ື ຍ 11. ຂະບວນການ 4 ພດສະພາ ນອກຈາກສະພາວະສູ່ ງິ ແວດລອ້ື ມຈາກພາຍໃນປະເທດທູ່ ເີ ປນັ ແຮງໜຸນໃຫປ້ື ະຊາຊນົ ມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າຕູ່ ການ ປົກຄອງຂອງລດັ ຖະບານຂະນະນນັ້ື ດູ່ ງັ ໄດກື້ ູ່ າວມາແລວື້ ຍງັ ມສີ ະພາວະກດົ ດນັ ຈາກພາຍນອກປະເທດອກີ ຫາຍ ປະການ ພສະຫຸບໄດດື້ ູ່ ງັ ນີື້ ຄ: ຄວາມນຍິ ມົ ເລູ່ ອມໃສໃນ \"ປະຊາທປິ ະໄຕ\" ແລະ \"ວທິ ະຍາສາດ\" ຂອງກູ່ ຸມປນັ ຍາຊນົ ທູ່ ເີ ຫນັ ວູ່ າເປນັ ພນ້ື ຖານ ຄວາມລບັ ຂອງປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ໃນການພດັ ທະນາປະເທດໃຫຈື້ ະເລນິ ຮູຸ່ງເຮອງ ທງັ ຍງັ ຄາດການນາໄປໃນທາງທູ່ ດີ ີ ໂດຍເຊູ່ ອວູ່ າເມູ່ ອສງົ ຄາມໂລກເທູ່ ອທູ່ ີ 1 ສນິື້ ສຸດລງົ ຈນີ ໃນຖານະທູ່ ໄີ ດທື້ າການຕູ່ ສູກື້ ບັ ຢູ່ ີປູ່ ຸນ ແລະ ເປັນພນັ ທະມດິ 18 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ກບັ ຝູ່ າຍຕະເວນັ ຕກົ ຝູ່ າຍຊະນະສງົ ຄາມຄວນຈະໄດຮື້ ບັ ຜນົ ປະໂຫຍດຮູ່ ວມກບັ ພນັ ທະມດິ ຕາມຄາໂຄສະນາປະກາດ ນະໂຍບາຍສບິ ສູ່ ຈີ ດຸ ຂອງປະທານາທບິ ດີ ວດັ ຄ ວນິ ສນັ ໃນອນັ ທູ່ ຈີ ະຖຮກັ ສາສນັ ຕພິ າບລາດຊະດອນ ແລະ ອູ່ ນໆ ຮູ່ ວມກບັ ຈນີ ທງັ ຍງັ ເຊູ່ ອວູ່ າພນັ ທະມດິ ຄງົ ສະໜບັ ສະໜູນໃຫຈ້ື ນີ ໄດດື້ ນິ ແດນທູ່ ໄີ ປແກູ່ ເຢຍລະມນັ ຕງັື້ ແຕູ່ ຄ.ສ. 1898 ແລະ ຖກຢດຄອງໂດຍຢູ່ ີປູ່ ຸນໃນພາຍຫງັ ແຕູ່ ແລວ້ື ຄວາມຫວງັ ກພງັ ທະລາຍ ເມູ່ ອມຂີ ູ່ າວຈາກການປະຊຸມ ສນັ ຕພິ າບນະຄອນປາລິ (Paris Peace Conference) ເມູ່ ອເດອນ ເມສາ ຄ.ສ. 1919 ວູ່ າຈນີ ຈະບູ່ ໄດດື້ ນິ ແດນ ບລເິ ວນມນົ ທນົ ຊານຕຸງ (Shantung) ທູ່ ຈີ ນີ ສູນເສຍແກູ່ ເຢຍລະມນັ ຄນ ຂູ່ າວນໄີື້ ດເ້ື ຮດັ ໃຫຜ້ື ູນ້ື າ ແລະນກັ ສກສາ ປະຊາຊນົ ແຄນື້ ເຄອງເປັນຈານວນຫາຍ ໃນຂະນະດຽວກນັ ນກັ ສກສາຈານວນຫາຍໃນນະຄອນປັກກງິ ກເລູ່ ມີ ກູ່ ຕວົ ປະທວື້ ງ ແລະ ຍູ່ າງຂະບວນຄດັ ຄາື້ ນການປະຊຸມສນັ ຕພິ າບທູ່ ນີ ະຄອນປາລຢິ ູ່ າງຮຸ ນ້ື ແຮງກູ່ ຽວກບັ ກລະນດີ ນິ ແດນ ດູ່ ງັ ກູ່ າວຂອງຈນີ ຈາກຈດຸ ນເີ້ື ອງຄວາມບູ່ ພໃຈກແຜູ່ ຂະຫຍາຍກວາື້ ງອອກໄປສູ່ ູເມອງສາຄນັ ໆມຕີ າື້ ນສນິ ຄາ້ື ຢູ່ ີປູ່ ຸ ນ ປະນາມ ແລະ ຕູ່ ຕາ້ື ນກູ່ ຸມຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ຢູ່ າງແຫມຄມົ ແລະ ກວາ້ື ງຂວາງກູ່ ການເຜົາບາ້ື ນລດັ ຖະມນົ ຕີວູ່ າການ ຂນົ ສູ່ ງົ ໂດຍກູ່ າວຫາວູ່ າເປນັ ຜູທື້ ລະຍດົ ຕູ່ ປະເທດໃຫກ້ື ານຮບັ ຮອງສດິ ທໃິ ນສາປະທານຕາມຂຮ້ື ຽກຮອື້ ງ 21 ປະການ ຂອງຢູ່ ີປູ່ ຸນ ທາຮາື້ ຍເອກອກັ ຄະລາດຊະທດູ ຈນີ ປະຈາປະເທດຢູ່ ີປູ່ ຸນເຖງິ ແກູ່ ຊວີ ດິ ໂດຍກູ່ າວຫາວູ່ າສມົ ຄບົ ກບັ ຢູ່ ີປູ່ ຸນ ເຮດັ ການຂາຍຊາດ ການລວມຕວົ ຂອງກູ່ ຸມມວນຊນົ ເພູ່ ອຕູ່ ຕາື້ ນຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ແລະ ຄດັ ຄາ້ື ນສກັ ດນິ ານຍິ ມົ ກເລູ່ ມີ ຂນື້ ຢູ່ າງຈງິ ຈງັ ແລະ ແຜູ່ ຂະຫຍາຍໄປທູ່ ວົ ປະເທດເຫດການທູ່ ເີ ກດີ ຂນ້ື ຈາກຊູ່ ວງ 5 ພດສະພາ ເຖງິ 4 ມຖິ ຸນາ ຄ.ສ. 1919 ນີ້ື ໄດຮ້ື ບັ ຂະນະນາມ ວູ່ າ\"ຂະບວນການ 4 ພດພາ\" (May Fourth Movement). ໃນເດອນຕຸລາ ຄ.ສ. 1917 ການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ໄດເື້ ກດີ ຂນ້ື ໃນລດັ ເຊຍພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງ ເລນນິ ແລະ ໄດເ້ື ປັນສູ່ ໃຫກ້ື ູ່ ຸມປັນຍາຊົນໃນຈີນໄດເ້ື ລູ່ ີມທາການສກສາຄົນ້ື ຄວາ້ື ກູ່ ຽວກັບລັດທິສັງຄົມນິຍົມຂນ້ື ໃນ ມະຫາວທິ ະຍາໄລປກັ ກງິ ໂດຍມສີ ະມາຊກິ ເລູ່ ມີ ທາອດິ ປະມານ 100 ກວູ່ າຄນົ ນາໂດຍ ເສນີ ຕູຊ້ື ູ່ ວິ , ຫູ່ ຕີ າື້ ເຈາົ ຮູ່ ວມ ດວ້ື ຍ ຈາງວເຄອ ແລະ ເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງ ເປັນຕນົ້ື ຕູ່ ມາໄດມ້ື ກີ ານເຜີຍແຜູ່ ລດັ ທມິ າກໄປຢູ່ າງກວາ້ື ງຂວາງ ແລະ ດວ້ື ຍຜນົ ກະທບົ ຂອງການປະຕວິ ດັ ຕຸລາໃນລດັ ເຊຍ ປະສານກບັ ການເຄູ່ ອນໄຫວ \"4 ພດພາ\" ໄດກື້ າຍເປັນພະລງັ ຕູ່ ຕາ້ື ນ ຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ຢູ່ າງໃຫຍູ່ ຫວງຈນົ ນາໄປສູ່ ູການປະຕວິ ດັ ມວນຊນົ ກາມະຊບີ ຕາມລດັ ທມິ າກ-ເລນນິ ໃນທູ່ ີສຸ ດໃນ ຊູ່ ວງຂອງສະຖານນະການຂະນະນນັື້ ການດາເນນີ ນະໂຍບາຍຂອງລດັ ເຊຍຕູ່ ຈນີ ເປັນໄປຢູ່ າງວູ່ ອງໄວໄດຈ້ື ງັ ຫວະ ສອດຄູ່ ອງກບັ ເຫດການ ແລະ ປະສບົ ຄວາມສາເລດັ ໃນການຜູກມດິ ກບັ ຈນີ ໄດຢື້ ູ່ າງດີ ກູ່ າວຄ ໃນເດອນມງັ ກອນ ຄ.ສ.1919 ລດັ ເຊຍໄດປື້ ະກາດທູ່ ຈີ ະຄນເສນັ້ື ທາງລດົ ໄຟສາຍຕະເວນັ ອອກ ແລະສິ ດທພິ ເິ ສດຕູ່ າງໆທູ່ ໄີ ດຮ້ື ບັ ມາໂດຍ ການໃຊອ້ື ານາດໃນສະໄໝຂອງລາດອານາຈກັ ຊາໃຫແື້ ກູ່ ຈນີ ໂດຍບູ່ ຮຽກຮອື້ ງຄູ່ າຕອບແທນແຕູ່ ຢູ່ າງໃດນອກຈາກນີ້ື ລດັ ເຊຍຍງັ ໄດສ້ື ະເໜທີ ູ່ ຈີ ະສະໜບັ ສະໜູນປະຊາຊນົ ຈນີ ໃຫໄື້ ດອື້ ດິ ສະຫະ, ເສລພິ າບ ແລະ ອານາດທປິ ະໄຕຂອງ ຊາດທູ່ ີສູນເສຍໃຫແ້ື ກູ່ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ກບັ ຄນມາຂສ້ື ະເໜີຂອງລດັ ເຊຍນໄີ້ື ດສ້ື າື້ ງຄວາມນຍິ ມົ ຊມົ ຊູ່ ນແກູ່ ກູ່ ຸມ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ເປັນຢູ່ າງຫາຍ ໃນເດອນເມສາ ຄ.ສ. 1920 ກູ່ ຸມສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລປັກກງິ ໄດພ້ື ມິ ບດົ ຄວາມ \"ຈດຸ ໝາຍປາຍທາງຂອງ ຄອມມູນດິ \" ຂນື້ ເປນັ ເທູ່ ອທາອດິ ແລະ ສາລບັ ລດັ ເຊຍນນັື້ ນບັ ວູ່ າເປນັ ຊາດທາອດິ ທູ່ ີ ໄດສື້ ະເໜີຄວາມເປັນມດິ ແລະໃຫຄ້ື ວາມຊູ່ ວຍເຫອຈນີ ໃນການປະຕວິ ັດພາຍຫັງທູ່ ີລັດເຊຍທາການປະຕິວັດ Bolshevik ສາເລດັ ໃນປີ 191929 12.ການຈດັ ຕງັື້ ພກັ ຄອມມູນດິ ແລະ ການດາເນນີ ການໄປສູ່ ູຄວາມສາເລດັ ໂດຍສະຫຸບ ກູ່ ຸມປັນຍາຊນົ ອນັ ປະກອບດວື້ ຍນກັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ພວກອານາທປິ ະໄຕກູ່ ຸມນຍິ ມົ ລັດທິຄານມາກ ແລະ ສະມາຊກິ ບາງຄນົ ຂອງພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ໄດເ້ື ລູ່ ມີ ຈດັ ຕງັ້ື ພກັ ຄອມມູນດິ ຂນ້ື ຢູ່ າງລບັ ໆ ໃນເດອນມງັ ກອນ ຄ.ສ.1921 ໃນ 19 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ການນທີື້ າງລດັ ເຊຍໄດສ້ື ູ່ ງົ ເລຂາທກິ ານຄອມມູນດິ ສາກນົ ດາ້ື ນຕະເວນັ ອອກໄກ ື້ ຄ ນາຍ ເກຣກຣູ່ ີ ວອຍທນິ ສະກີ້ື (Gregory Voitinsky) ເພູ່ ອມາຕິດຕູ່ ປະສານງານໃນການຈດັ ຕງັື້ ພກັ ຄອມມູນດິ ແລະ ຫາສຽງເຜີຍແຜູ່ ລດັ ທິ ການເມອງໃໝູ່ ໃນປະເທດຈນີ ເປັນເທູ່ ອທາອດິ ກູ່ ຸມເຫູ່ າົ ນໄີ້ື ດຈື້ ດັ ຕງັື້ ສານກັ ຖະແຫູ່ ງຂູ່ າວຈນີ ລດັ ເຊຍ ແລະ ໂຮງຮຽນ ພາສາຕູ່ າງດາວທູ່ ຊີ ູ່ ຽງໄຮຂື້ ນ້ື ວດັ ຖຸປະສງົ ເພູ່ ອເປັນສູ່ ກາງໃນການ ໂຄສະນາເຜຍີ ແຜູ່ ລດັ ທິ ແລະ ຝກຝນົ ເຈາົື້ ໜາ້ື ທູ່ ີ ຄອມມູນດິ ນອກຈາກນຍີື້ ງັ ໄດມ້ື ກີ ານຈດັ ສູ່ ງົ ຜູຄື້ ນົ ໄປສກສາຍງັ ລດັ ເຊຍການຂະຫຍາຍແຜນງານຂອງຄອມມູນດິ ໄດື້ ແຜູ່ ກວາື້ ງຂວາງອອກໄປຍງັ ຕວົ ເມອງອູ່ ນໆ ເຊູ່ ນັ : ທູ່ ຊີ ູ່ ຽງໄຮໄື້ ດມື້ ກີ ານຈດັ ຕງັື້ ໜູ່ ວຍເຍາົ ວະຊນົ (Youth Gorps) ຂນ້ື ທູ່ ສີ າງຊາ(Changsha) ກໄດມື້ ກີ ານຈດັ ຕງັື້ ກູ່ ຸມຄອມມນູ ດິ ນາໂດຍເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງ ທູ່ ວີ ູນານ (Wunan) ນາໂດຍຕຸງ ໄປວູ (Tung Pi Wu) ທູ່ ີປັກກງິ ນາໂດຍຫູ່ ຕີ າ້ື ເຈາົື້ (Tung Pi-Wu) ແລະ ທູ່ ກີ ວາື້ ງຕຸງ້ື ຮານເກາົ ທຽນສນິ ກເຊູ່ ນັ : ດຽວກນັ ໄດມື້ ກີ ານກູ່ ຕງັື້ ສະມາຄມົ ສາຂາພກັ ຄອມມນູ ດິ ຂນ້ື ໂດຍທູ່ ວົ ໄປ. ກອງກາລງັ ສາຄນັ ໃນການເສມີ ສາ້ື ງກາລງັ ໃຫແ້ື ກູ່ ພກັ ຄອມມູນດິ ໄດແື້ ກູ່ ການລວມກູ່ ຸມຂອງກາມະກອນຕູ່ າງໆ ໃນຮູບຂອງສະຫະພນັ ກາກອນຕູ່ າງໆ ແລະ ສະມາຊກິ ກູ່ ຸມຊນົ ໄວລຸນ້ື (Youth Gorps) ຊູ່ ງນບັ ວູ່ າເປນັ ຈກັ ກນົ ຕວົ ສາຄນັ ຕູ່ ການຊູ່ ວຍສາື້ ງເສີມພະລງັ ໃຫແ້ື ກູ່ ພກັ ຄອມມູນດິ ນກັ ສກສາບາງຄນົ ໄດຖື້ ກ ສູ່ ງົ ຕວົ ໄປອບົ ຮມົ ວຊິ າການ ທະຫານສກສາເຖງິ ເທກັ ນກິ ຕູ່ າງໆຂອງຄາສູ່ ງັ ສອນຂອງລດັ ທຄິ ອມມູນດິ ເພູ່ ອນນາມາສາື້ ງສນັ ລະບບົ ສງັ ຄມົ ຂນ້ື ພາຍ ໃນປະເທດຈນີ ຊູ່ ງຕູ່ ມາພາຍຫງັ ບຸກຄນົ ເຫູ່ າົ ນໄີ້ື ດກື້ າຍມາເປນັ ແກນກາລງັ ອນັ ສາຄນັ ຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ . 13.ການສາື້ ງແນວຮູ່ ວມຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ໃນການປະຊຸມສະພາແຫູ່ ງຊາດເທູ່ ອທູ່ ີ 2 ເມູ່ ອເດອນ ພດສະພາ ຄ.ສ.1922 ທູ່ ີປະຊຸມໄດວື້ າງຈດຸ ໝາຍ ຫາຍທາງຂອງພກັ ໄວື້ 2 ໄລຍະຄ ຊູ່ ວງໄລຍະສນັ້ື ແລະ ຍາວເປາົື້ ໝາຍໃນໄລຍະຍາວຄ ຈດັ ຕງັື້ ຊນົ ຊນັ້ື ກາກອນເພູ່ ອ ຫາສຽງໄປສູ່ ູການປົກຄອງໂດຍຜະເດດັ ການຂອງກູ່ ຸມກາມະການ ແລະ ຊາວນາຈາກດັ ຊບັ ສນິ ຂອງເອກະຊນົ ແລະ ປູ່ ຽນແປງລະບບົ ການປກົ ຄອງໄປສູ່ ູສງັ ຄມົ ຄອມມນູ ດິ ສາລບັ ເປາົື້ ໝາຍໃນໄລຍະສນັື້ ຫ ຈດຸ ໝາຍໃນທນັ ທທີ ນັ ໃດ ຄ ຮຽກຮອື້ ງໃຫລື້ ວມກາລງັ ຂອງກູ່ ຸມກາກອນຊາວນາຜູຍ້ື າກຈນົ ແລະ ຊນົ ຊນັ້ື ກາງຮູ່ ວມກນັ ຕູ່ ສູລື້ ບົ ລາື້ ງຈກັ ພດັ ນຍິ ມົ ແລະ ສກັ ດນິ າ. ໃນເບອື້ ງຕນົ້ື ຂອງການດາເນນີ ນະໂຍບາຍເພູ່ ອໃຫເື້ ປນັ ໄປຕາມເປາົື້ ໝາຍທູ່ ໄີ ດວື້ າງໄວພ້ື ກັ ຄອມມນູ ດິ ໄດຢື້ ູ່ ນຂ້ື ສະເໜຕີ ູ່ ຊຸນຢດັ ເຊນັ (Sun Yat-Sen) ຂເຂາົື້ ຮູ່ ວມເປນັ ພນັ ທະມດິ ກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ (Kuomintang) ເພູ່ ອໃຊື້ ກາລງັ ຂອງກກົ ມນິ ຕງັ ເປັນຖານອານາດ ທງັ ນເີື້ ພາະກາລງັ ຂອງພກັ ໃນຂະນະນນັື້ ຍງັ ບູ່ ເຂມັ້ື ແຂງພທູ່ ຈີ ະແຕກຕນົ ທາ ການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ໄດໂື້ ດຍລາພງັ ແຕູ່ ອກີ ທດັ ສະນະໜູ່ ງໄດໃ້ື ຫເ້ື ຫດຜນົ ການສາ້ື ງແນວຮູ່ ວມລະຫວູ່ າງພກັ ຄອມມູນດິ ກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ວູ່ າເພູ່ ອເສມີ ສາື້ ງເອກະພາບໃນສງັ ຄມົ ຈນີ ໃນອນັ ທູ່ ຈີ ະຮູ່ ວມມກນັ ກາຈດັ ຈກັ ກະພດັ ທນນຍິ ມົ ຕູ່ າງ ຊາດທູ່ ເີ ຂາົື້ ມາຮຸກຮານຈນີ ໃນເບອ້ື ງຕນົ້ື ຂະນະດຽວກນັ ພກັ ຄອມມນູ ດິ ກມເີ ປາົ້ື ໝາຍທູ່ ຈີ ະດາເນນີ ການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ກວາດລາື້ ງຊນົ ຊນັ້ື ນາຍທນຂຸ ນສກ ແລະ ສກັ ດນິ າ ຫ ພວກປລະປກັ ປະຕວິ ດັ ໃນສງັ ຄມົ ດວື້ ຍເຊູ່ ນັ ກນັ ດຣ.ຊຸນ ຢດັ ເຊນັ ໄດປ້ື ະຕເິ ສດຂສື້ ະເໜກີ ານເປັນມດິ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ແຕູ່ ໄດຍ້ື ນິ ຍອມທູ່ ຈີ ະໃຫສ້ື ະມາຊກິ ຂອງພກັ ຄອມມູ ນດິ ເຂາົ້ື ຮູ່ ວມທາການກບັ ພກັ ຂອງຕນົ ໄດເື້ ປນັ ລາຍບຸກຄນົ ໂດຍທູ່ ີ ດຣ. ຊຸນຢດັ ເຊນັ ອາດເລງັ ເຫນັ ຄວາມຈາເປັນໃນ ການຫາດຸນອານາດຂອງຊາດອູ່ ນ (ລດັ ເຊຍ) ມາທູ່ ວງອານາດຂອງປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ເພູ່ ອພດັ ທະນາປະເທດ ແລະ ລວມຊາດໃຫມ້ື ຄີ ວາມເປນັ ອນັ ໜູ່ ງອນັ ດຽວກນັ . ທດັ ສະນະຄະຕຂິ ອງກາມາທກິ ານກາງພກັ ຄອມມູນດິ ທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ການທາງານຮູ່ ວມກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ໄດແື້ ຕກແຍກ ອອກເປນັ ສອງຝູ່ າຍ ຜູສ້ື ະໜບັ ສະໜູນພະແນການທາງານຮູ່ ວມກນັ ລະຫວູ່ າງພກັ ທງັ ສອງ ຄ ເມລງິ (Maring) ຊູ່ ງ 20 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເປັນຊາວສະວເີ ດນັ ຜູຕື້ ງັື້ ຕນົ ເອງເປນັ ຫວົ ໜາື້ ຂະບວນການປະຕວິ ດັ ທູ່ ໝີ ູ່ ູເກາະອນິ ເດຍຕະເວນັ ອອກຂອງ ເນເທແີ ລນ ເຫນັ ວູ່ າກກົ ມນິ ຕງັ ບູ່ ແມູ່ ນພກັ ຂອງພວກຄາພີ ຫ ຊນົ ຊນັື້ ກາງ (bourgeoisie) ແຕູ່ ເປນັ ພກັ ທູ່ ລີ ວມຊນົ ຊນັ້ື ຕູ່ າງໆເຂາົື້ ນາກນັ ສາມາດທູ່ ຈີ ະຫນັ ເຫເຂາົ້ື ມາສູ່ ູອດິ ທພິ ນົ ຂອງກູ່ ຸມກາມາຊບີ ແລະ ນາມາເປັນກາລງັ ຂອງຂະບວນການປດົ ແອກ ໄດ.້ື ຄວາມຄດິ ເຫນັ ດູ່ ງັ ກູ່ າວໄດຮື້ ບັ ການຄດັ ຄາື້ ນຢູ່ າງແຂງຂນັ ຈາກຝູ່ າຍອູ່ ນໂດຍສະເພາະ ຈາງ ກເທາົ (Chang Kuo-tao) ຊູ່ ງເຫນັ ວູ່ າບູ່ ມທີ າງທູ່ ຈີ ະຫນັ ເຫກາລງັ ທາງການເມອງຂອງພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ມາເປັນກາລງັ ຂອງມວນຊນົ ເພູ່ ອທາການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ຕາມນະໂຍບາຍຂອງພກັ ໄດສ້ື າເລດັ . ແຕູ່ ໃນທູ່ ສີ ຸດສະມາຊກິ ພກັ ຄອມມູນດິ ກຢນິ ຍອມຮບັ ຫກັ ການດາເນນີ ງານຮູ່ ວມກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ຄວາມຮູ່ ວມ ມລະຫວູ່ າງພກັ ທງັ ສອງໄດເື້ ລູ່ ມີ ຢູ່ າງເປນັ ທາງການຫງັ ຈາກທູ່ ີ ດຣ. ຊຸນຢດັ ເຊນັ ແລະ ອະດອບ ຈເຟ (Adolp Joffe) ຜູແ້ື ທນລດັ ເຊຍໄດປ້ື ະກາດເມູ່ ອເດອນ ມງັ ກອນ ຄ.ສ 1923 ໂດຍມີ ອດົ ອບ ໄດໃ້ື ຫຄ້ື າໝນັ້ື ວູ່ າການຮູ່ ວມມລະຫວູ່ າງ ພກັ ທງັ ສອງມວີ ດັ ຖຸປະສງົ ພຽງເພູ່ ອລວມຈນີ ໃຫເື້ ປັນນາ້ື ໜູ່ ງໃຈດຽວກນັ ແລະ ເຮດັ ການປົດແອກຈາກຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ບູ່ ແມູ່ ນເພູ່ ອການກູ່ ຕງັ້ື ລະບບົ ຄອມມນູ ດິ ໃນຈນີ . ຄວາມຮູ່ ວມມຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ແລະ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ທງັ ສອງຫາໄດເື້ ປນັ ໄປໂດຍຕະຫອດຮອດຝູ່ ງັ ບູ່ ທງັ ນີ້ື ອາດສະຫຸບສາເຫດຊູ່ ງພຈະຈດັ ແຍກເປນັ ຂໆ້ື ໄດດ້ື ູ່ ງັ ນີ້ື : ▪ ຄວາມແຕກຕູ່ າງໃນອຸດມົ ການທາງການເມອງ ▪ ຄວາມບູ່ ໄວວ້ື າງໃຈຊູ່ ງກນັ ແລະ ກນັ ▪ ການແຍູ່ ງຊງິ ຄວາມເປນັ ຜູນ້ື າລະຫວູ່ າງແນວຮູ່ ວມ ▪ ການແຊກແຊງຈາກປະເທດພາຍນອກ (ລດັ ເຊຍ ຊູ່ ງສະໜບັ ສະໜນູ ການເຜຍີ ແຜູ່ ລດັ ທຄິ ອມມນູ ດິ ) ຄວາມແຕກແຍກຂອງພກັ ທງັ ສອງໄດເື້ ລູ່ ີມມາຕງັື້ ແຕູ່ ຊຸນຢັດເຊນັ ເສຍຊວີ ດິ ລງົ ໄປໃນປີ ຄ.ສ. 1925 ຝູ່ າຍ ຊາ້ື ຍ (Left Wing) ນາໂດຍ ຫວັງຈູ່ ງເຫວີຍ (Wang Ching Wei) ຜູດ້ື າລົງຕາແໜູ່ ງປະທານສະມດັ ຊາພກັ ການເມອງກກົ ມນິ ຕີ໋ ງັ ສະພາການປົກຄອງແຫູ່ ງຊາດ (National Government Council) ແລະ ມສີ າພນັ ທະ ມດິ ຢູ່ າງໃກຊື້ ດິ ກບັ ລດັ ເຊຍ ຝູ່ າຍຂວາ ຈຽງໄຄເຊກັ (Chiang Kai-Shek) ຜູດື້ າລງົ ຕາແໜູ່ ງຜູບ້ື ນັ ຊາການທະຫານ ຜູຊ້ື ູ່ ງມຸງື້ ມູ່ ນັ ຈະກູ່ ສາ້ື ງຈນີ ໃໝູ່ ຕາມແນວທາງຂອງປະເທດເສລນິ ຍິ ມົ ໃນລະບອບເສລປິ ະຊາທປິ ະໄຕ. ຄວາມຂດັ ແຍງື້ ຂອງສອງຝູ່ າຍດູ່ ງັ ກູ່ າວໄດນ້ື າໄປສູ່ ູການປະຫານກນັ ດວື້ ຍກາລງັ ອາວຸດຈນົ ກາຍເປັນສງົ ຄາມ ກາງເມອງລະຫວູ່ າງຝູ່ າຍປະຕວິ ດັ ກບັ ຝູ່ າຍລດັ ຖະບານອນັ ຍາວນານ ເປັນເວລາກວູ່ າ 20 ປີ ຄວາມສູນເສຍໃຫແ້ື ກູ່ ຊວີ ດິ ແລະ ຊບັ ສນິ ຢູ່ າງມະຫາສານການປະທະກນັ ໄດເ້ື ລູ່ ມີ ຂນ້ື ພາຍຫງັ ຈາກທູ່ ຄີ ະນະກາມາທກິ ານບລຫິ ານສູ່ ວນກາງ ຝູ່ າຍຂວາໄດລື້ ງົ ມະຕຮິ ຽກຮອ້ື ງໃຫຂ້ື ບັ ສະມາຊກິ ກກົ ມນິ ຕ໋ີ ງັ ຜູນ້ື ຍິ ມົ ຄອມມູນດິ ອອກຈາກພກັ ພອ້ື ມທງັ ໃຫປື້ ດົ ມເິ ຊລ ໂບໂຣດນິ (Michael Borodin) ຜູຊ້ື ູ່ ງເປັນຫວົ ໜາື້ ທູ່ ີປກສາຂອງ ລດັ ເຊຍອອກຈາກຕາແໜູ່ ງທູ່ ີປກສາຂອງພກັ ສູ່ ວນທາງດາ້ື ນສະມາຊກິ ກກົ ມນິ ຕງັ ຝູ່ າຍຊາື້ ຍກໄດຕ້ື ອບໂຕມື້ ະຕຂິ ອງສະມາຊກິ ຝູ່ າຍຂວາດວື້ ຍການຂບັ ໄລູ່ ສະມາຊກິ ຝູ່ າຍຂວາ ຜູລ້ື ງົ ມະຕດິ ູ່ ງັ ກູ່ າວຂາ້ື ງຕນົ້ື ຊູ່ ງຮຽກກນັ ວູ່ າກູ່ ຸມ\" ພູເຂາົ ຕະເວນັ ຕກົ \" (Western Hills Group) ອອກ ຈາກພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ຄກນັ ເນູ່ ອງຈາກນະໂຍບາຍຂອງໂຄມນິ ເທອນົ (ຄອມມູນດິ ສາກນົ ) ຕອ້ື ງການໃຫສ້ື ະມາຊກິ ຝູ່ າຍນຍິ ມົ ຄອມມູນດິ ທາງານຮູ່ ວມກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕັງ ໄປກູ່ ອນຈນົ ກວູ່ າຝູ່ າຍຊາ້ື ຍຈະມກີ າລັງ ແລະ ອດິ ທິພົນ ເຂມັ້ື ແຂງພທູ່ ຈີ ະສະລດັ ຕວົ ແຍກອອກໄປ ແລະ ສາມາດສູຮື້ ບົ ກບັ ຝູ່ າຍລດັ ຖະບານໄດໃ້ື ນຂະນະດຽວກນັ ກໃຫ້ື ສະມາຊກິ ພກັ ຝູ່ າຍຊາ້ື ຍໃຊພື້ ກັ ກກົ ມນິ ຕ໋ີງັ ເປນັ ເຄູ່ ອງມສາື້ ງຊູ່ ສຽງ ແລະ ອດິ ທພິ ນົ ໃຫແ້ື ກູ່ ຝູ່ າຍຕນົ ຊູ່ ງພະແນການນໄີື້ ດ້ື 21 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເອອື້ ອານວຍໃຫຝ້ື ູ່ າຍຊາື້ ຍສາມາດເພູ່ ມີ ອດິ ທພິ ນົ ໃນຄະນະລດັ ຖະບານ ແລະ ໃນພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ສມົ ຄວາມມຸງ້ື ໝາຍທູ່ ີ ຕງັື້ ໄວຈ້ື ນົ ສະມາຊກິ ພກັ ກກົ ມນິ ຕ໋ີ ງັ ຝູ່ າຍຈຽງໄຄເຊກັ ເລູ່ ມີ ວຕິ ກົ ເຖງິ ສະຖຽນລະພາບຄວາມໝນັື້ ຄງົ ຂອງຝູ່ າຍຕນົ ໃນ ເດອນພດສະພາ ຄ.ສ. 1926 ຄະນະກາມາທກິ ານບລຫິ ານສູ່ ວນກາງຂອງພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ກໄດລື້ ງົ ມະຕຕິ າມຂສ້ື ະເໜີ ຂອງຈຽງ ໄຄເຊກັ ຫາ້ື ມບູ່ ໃຫສື້ ະມາຊກິ ຄອມມູນດິ ເຂາົື້ ດາລງົ ຕາແໜູ່ ງຫວົ ໜາື້ ໃນສານກັ ງານຂອງພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ເພູ່ ອ ຫວັງຕດັ ອິດທິພົນຂອງສະມາຊິກຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ໃຫໝື້ ົດໄປແຕູ່ ການກດີ ກັນ້ື ຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ຫາໄດເ້ື ຮັດໃຫ້ື ສະມາຊກິ ຝູ່ າຍຊາື້ ຍຢຸດການສະແຫວງຫາອານາດແຕູ່ ຢູ່ າງໃດກບັ ດາເນນີ ການທາື້ ທາຍຈຽງໄຄເຊກັ ຫາຍຍູ່ ງິ ຂນື້ ໂດຍ ການປຸກລະດມົ ມວນຊນົ ຈດັ ຕງັ້ື ອງົ ການສາຂາຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ ໃນໝູ່ ຊູ ນົ ຊນັື້ ກາງ. ຈດູ ສະນວນທູ່ ນີ າໄປສູ່ ູການໃຊກ້ື າລງັ ອາວຸດເຂາົ້ື ເຮດັ ການສູຮື້ ບົ ຕູ່ ກນັ ເປນັ ເທູ່ ອທາອດິ ໄດແື້ ກູ່ ເຫດການໃນຕນົື້ ປີ ຄ.ສ.1927 ສະມາຊກິ ພກັ ຝູ່ າຍຊາື້ ຍໄດເື້ ຮດັ ການຍາື້ ຍເມອງຫວງຈາກກວາງຕຸງ້ື ໄປສູ່ ູອູຮູ່ ນັ ຊູ່ ງເປັນການຂດັ ຕູ່ ເຈດຕະນາລມົ ຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ທູ່ ຕີ ອ້ື ງການໃຫຢື້ ູ່ ູໃນເມອງໜານຊາງ ນອກຈາກນສີ້ື ະມາຊກິ ຄອມມູນດິ ແລະ ຝູ່ າຍ ຊາື້ ຍກກົ ມນິ ຕງັ ທູ່ ເີ ມອງອູ່ ູຮູ່ ນັ ກໄດລື້ ະງບັ ການສູ່ ງົ ເງນິ ໄປໃຫກ້ື ອງທະຫານຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ທູ່ ເີ ມອງ ໜານຊາງ ທງັ ຍງັ ໄດລື້ ງົ ຫາສຽງໃຫມ້ື ກີ ານບຸກໂຈມຕທີ ູ່ ຄີ ງັ ສນັ ພາວຸດ ໃນເມອງກວາງຕຸງື້ ເພູ່ ອຕດັ ຍຸດທະອຸປະກອນກອງທະຫານຂອງ ຈຽງໄຄເຊກັ ແລະ ຍງັ ໄດເື້ ຮດັ ການລດົ ຕາແໜູ່ ງຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ຈາກຜູບ້ື ນັ ຊາການທະຫານມາເປນັ ຫວົ ໜາື້ ອງົ ການ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ຢູ່ າງເປັນທາງການໂດຍໃຫື້ ຫວງັ ຈງິ ເຫວຍີ ສບຕາແໜູ່ ງຜູບ້ື ນັ ຊາການທະຫານແທນຕູ່ ມາໃນທາ້ື ຍເດອນ ມນີ າ 1927 ພາຍຫງັ ທູ່ ຝີ ູ່ າຍຄອມມູນດິ ໄດເື້ ຮດັ ການຍດເມອງໜານຊາງໄດສ້ື າເລດັ ຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ກໄດເ້ື ລູ່ ມີ ຈດັ ຕງັ້ື ຖານທູ່ ໝີ ນັ້ື ເປດີ ສາກເຮດັ ສງົ ຄາມກບັ ກອງທບັ ຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ໃນເວລາຕູ່ ມາ. ເມູ່ ອເຫດການທະວຄີ ວາມຮຸ ນແຮງແບບນີື້ ຈຽງໄຄເຊກັ ຈູ່ ງໄດຕື້ ດັ ສນິ ໃຈເຮດັ ການກວາດລາື້ ງຝູ່ າຍຊາ້ື ຍຢູ່ າງ ເປີດເຜີຍທາລາຍທູ່ ີໝນັື້ ຂອງຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ຕາມເມອງຕູ່ າງໆທູ່ ີຢດໄດໃື້ ນໄລຍະທາອດິ ປົດອາວຸດ ແລະ ກາຈດັ ພວກຄອມມູນດິ ໄປເປັນຈານວນບູ່ ນອ້ື ຍ ຄວາມລມົື້ ເລວຂອງຝູ່ າຍນຍິ ມົ ຄອມມູນດິ ໃ໌ ນໄລຍະທາອດິ ເກດີ ຈາກສາ ເຫດຫາຍປະການປະການທາອດິ ໃນຂະນະນນັ້ື ກາລງັ ທະຫານຕະຫອດຈນົ ອາວຸດຍຸດໂທບປະກອນຂອງຝູ່ າຍຄອມມູ ນດິ ຍງັ ບູ່ ພອື້ ມ ແລະ ເຂມັື້ ແຂງພທູ່ ຈີ ະຕູ່ ຕາ້ື ນກາລງັ ຂອງຝູ່ າຍ ຈຽງໄຄເຊກັ ໄດື້ ແລະ ບນັ ດາຜູນ້ື າໃນເມອງອູ່ ູຮູ່ ນັ ທູ່ ໄີ ດ້ື ຮູ່ ວມມກບັ ຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ເຮດັ ການຕູ່ ຕາື້ ນຈຽງໄຄເຊກັ ແຕູ່ ທາອດິ ກເລູ່ ມີ ຄດິ ໜກັ ເຖງິ ໄພຂອງຄອມມູນດິ ທູ່ ໄີ ດທື້ າ ການຍດປະຕຮິ ູບທູ່ ດີ ນິ ແລະ ເຮດັ ການຄວບຄຸມ້ື ການໃຊແ້ື ຮງງານກາກອນຕາມໂຮງງານອຸດສາຫະກາຕູ່ າງໆອນັ ເປນັ ການຂດັ ກບັ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຝູ່ າຍນຍິ ມົ ລດັ ທນິ າຍທນ ຈູ່ ງໄດປື້ ູ່ ຽນໃຈເຮດັ ການກວາດລາ້ື ງສະມາຊກິ ຄອມມູນດິ ໃນເມອງອູ່ ູຮູ່ ນັ ຕູ່ ໄປ ປະການຕູ່ ມາ ການດາເນນີ ນະໂຍບາຍພາຍໃຕແ້ື ນວທາງຂອງຜູນ້ື າລດັ ເຊຍ ຄ ສະຕາລນິ ທູ່ ຕີ ອື້ ງ ການໃຫພື້ ກັ ຄອມມູນດິ ຈນີ ຮູ່ ວມມກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ນຍິ ມົ ຂວາໂດຍເຫນັ ວູ່ າຍງັ ບູ່ ເຖງິ ຈງັ ຫວະທູ່ ຝີ ູ່ າຍນຍິ ມົ ຄອມມູ ນດິ ຈະເຮດັ ການຮບົ ຢູ່ າງເປດີ ເຜຍີ ກບັ ທະຫານຝູ່ າຍລດັ ຖະບານໃນຂະນະນນັ້ື ໄດ້ື ຈູ່ ງໃຫຫື້ ກີ ລຽື້ ງການປະທະໂດຍກງົ ກບັ ທະຫານຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ໃຫຍ້ື ຸຍງົ ຊາວກະສກິ ອນກາກອນລຸກຮຂນື້ ເຮດັ ການຕູ່ ສູກື້ ບັ ຝູ່ າຍລດັ ຖະບານປະການ ສຸດທາື້ ຍ ການໃຊຍື້ ຸດທະວທິ ີ \"ຊາວເມອງນາຫມູ່ ູບາ້ື ນ” ຂອງລລິ ຊິ ງັ (Li Li-San) ໂດຍການກະຕຸນ້ື ໃຫຊ້ື ນົ ຊນັ້ື ກາ ກອນກູ່ ການຈະລາຈນົ ໃນຕວົ ເມອງເພູ່ ອນາຊາວຊນົ ນະບດົ ໃຫລ້ື ຸກຮຂນື້ ຕາມໃນ ປີ ຄ.ສ.1930 ໄດປ້ື ະສບົ ກບັ ຄວາມ ລມົື້ ເລວຢູ່ າງສນິ້ື ເຊງີ ໃນລະຫວູ່ າງ ຄ.ສ.1923-1927-1934 ນບັ ເປນັ ຊູ່ ວງແຫູ່ ງຄວາມພູ່ າຍແພຂື້ ອງພກັ ຄອມມູນດິ ທູ່ ີ ບູ່ ສາມາດທາການ ລບົ ລາື້ ງກາລງັ ຂອງຝູ່ າຍຈຽງໄຄເຊກັ ລງົ ໄດສ້ື າເລດັ . 14.ຍຸດທະວທິ ແິ ຜນໃໝູ່ ແລະ ສູ່ ງິ ເກອ້ື ໜຸນທູ່ ນີ າຄວາມສາເລດັ ສູ່ ູພກັ ຄອມມູນດິ ຈາກຄວາມລມົ້ື ເລວໃນຍຸດທະການເບອື້ ງຕນົື້ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ແລະ ການດາເນນີ ການຕາມພະແນການ 22 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຂອງ \"ລລິ ູ່ ີ ຊງັ ” ທູ່ ບີ ູ່ ປະສບົ ຜນົ ສາເລດັ ກູ່ ຸມຜູນື້ າພກັ ຄອມມູນດິ ພາຍໃຕກ້ື ານຊນີ້ື າ ແລະ ສະເໜແີ ນະຈາກສະຕາລນິ ຈູ່ ງໄດພ້ື ຈິ າລະນາແກໄ້ື ຂສະຖານນະການປູ່ ຽນກນົ ລະຍຸດໃໝູ່ ດວື້ ຍການເພູ່ ມີ ສະມດັ ຖະພາບຂອງກອງທບັ ປະຊາຊນົ ໂດຍໃຊຍື້ ຸດທະວທິ ສິ ງົ ຄາມແບບກອງໂຈນຕາມທດິ ສະດຂີ ອງເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງ ກູ່ າວຄ ຫກັ ການເຮດັ ສງົ ຄາມຕູ່ ສູກື້ ບັ ກາລງັ ຂາື້ ສກທູ່ ມີ ສີ ະມດັ ຖະພາບເໜອກວູ່ າທງັ ໃນດາ້ື ນກາລງັ ພນົ ແລະອາວຸດໂດຍອາໄສຄວາມວູ່ ອງໄວ ແລະ ຈງັ ຫວະໃນ ການເຂາົ້ື ຈູ່ ໂູ ຈມສດັ ຕູ (ໂດຍບູ່ ໃຫຮ້ື ູຕ້ື ວົ ) ເປັນສາຄນັ ແລະ ຕູ່ ມາການຕູ່ ສູແ້ື ບບສງົ ຄາມຢດເຢອ້ື ນນັື້ ໄດພ້ື ດັ ທະນາ ລກັ ສະນະຂອງສງົ ຄາມກອງໂຈນໄປເປັນສງົ ຄາມເຄູ່ ອນທູ່ ີ (ສງົ ຄາມຈນົ ຍຸດທະ) ຊູ່ ງບູ່ ມຂີ ອບເຂດແນວການຮບົ ທູ່ ີ ແນູ່ ນອນຈດຸ ປະສງົ ສາຄນັ ກເພູ່ ອບູ່ ອນທາລາຍລາ້ື ງໜູ່ ວຍກາລງັ ທູ່ ເີ ຂມັ້ື ແຂງຂອງຝູ່ າຍສດັ ຕູໃຫອ້ື ູ່ ອນແອລງົ ແຕູ່ ຈະ ບູ່ ທາການຢດພນ້ື ທູ່ ີ ຫ ເມອງຕູ່ າງໆ ທູ່ ໄີ ດຮ້ື ບັ ໄຊຊະນະເປນັ ການຖາວອນຈນົ ກວູ່ າຝູ່ າຍກອງທບັ ແດງຈະມກີ າລງັ ເໜອ ກວູ່ າຝູ່ າຍກງົ ກນັ ຂາື້ ມ ແລະສາມາດສາ້ື ງທູ່ ີໝັນື້ ໂດຍຝູ່ າຍກງົ ກນັ ຂາື້ ມບູ່ ອາດຕີໂຕກ້ື ວາດລາ້ື ງໄດງ້ື ູ່ າຍໆ ອີກຕູ່ ໄປ ນອກຈາກນພີ້ື ກັ ຄອມມນູ ດິ ຍງັ ໄດເ້ື ລູ່ ງັ ໂຄສະນາປູກຝງັ ລດັ ທນິ ຍິ ມົ ແລະ ທູ່ ສີ າຄນັ ກຄການລວມພະລງັ ກູ່ ຸມກະສກິ ອນ ຊົນນະບົດເຮັດການລຸ ກຮຂນື້ ເຮັດການປະຕິວັດຕາມແນວຄວາມຄິດຂອງເໝົາເຈີ໋ ີຕຸ ງ ແລະ ທາການຈັດຕັງື້ ສາທາລະນະລັດຈນີ ລັດເຊຍ (The Chinese Soviet Republic)ໃນສະໄໝກຽງຊິໂຊວຽດ (1931-1934) ເພູ່ ອເຮັດການປະຕຮິ ູບທູ່ ີດນິ ແລະ ໃຊພື້ ະລັງຊາວກະສກິ ອນເປັນເຄູ່ ອງມໄປສູ່ ູການໂຄສະນາລະຫວູ່ າງຊົນຊນັື້ ຍຸດທະວທິ ແີ ຜນໃໝູ່ ດູ່ ງັ ກູ່ າວທູ່ ນີ າມາໃຊື້ ນບັ ໄດວື້ ູ່ າເປນັ ຜນົ ສາເລດັ ຂນັ້ື ທາອດິ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ . ເມູ່ ອຂະບວນການຄອມມູນດິ ທູ່ ຖີ ກປາບກະແຈກກະຈາຍ ແລະ ປະສບົ ຄວາມເສຍຫາຍຢູ່ າງໜກັ ະຫວູ່ າງ \"ການຍູ່ າງວບິ າກ\" (Long March, 1934) ພກັ ຄອມມູນດິ ໄດຄື້ ດິ ເຖງິ ສະຖານນະການອນັ ສຸກເສນີ ຂອງຝູ່ າຍຕນົ ຈູ່ ງຫາທາງສະຫງບົ ສກກບັ ຝູ່ າຍກກົ ມນິ ຕີ໋ງັ ພອື້ ມກບັ ຂະນະນນັ້ື ຢູ່ ີປູ່ ຸນໄດຮ້ື ຸ ກຮານຈນີ ຢູ່ າງແຈູ່ ມແຈງ້ື ພກັ ຄອມມູນດິ ຈູ່ ງໄດປື້ ະກາດຮຽກຮອື້ ງໃຫຈ້ື ນີ ເລກິ ສູຮື້ ບົ ຂາ້ື ຟນັ ກນັ ເອງ ແລະໃຫລື້ ວມກນັ ເປັນນາື້ ໜູ່ ງໃຈດຽວກນັ ຕູ່ ສູຢື້ ູ່ ີປູ່ ຸນການ ອູ່ ອນຂຂ້ື ອງພກັ ຄອມມນູ ດິ ອາດພຈິ າລະນາໄດສ້ື ອງ ປະການ ໜູ່ ງເພູ່ ອເສມີ ສາື້ ງກາລງັ ຂອງຕນົ ໃນລະຫວູ່ າງທູ່ ຮີ ູ່ ວມໃຊ້ື ກາລັງຂອງຈຽງໄຄເຊັກຮົບກບັ ຢູ່ ີປູ່ ຸ ນເປັນວທິ ີການທາລາຍກາລັງຂອງຝູ່ າຍກກົ ມນິ ຕ໋ີ ງັ ທາງອອື້ ມສອງເປັນການ ໂຄສະນາຫາຄວາມນຍິ ມົ ໃຫແ້ື ກູ່ ພກັ ຄອມມູນດິ ເພູ່ ອສາື້ ງພາບພດົ ໃຫປ້ື ະຊາຊນົ ເຫນັ ວູ່ າຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ບູ່ ມຄີ ວາມ ປະສງົ ຈະເຮດັ ແບບນນັ້ື ຄນົ ໃນຊາດດຽວກນັ ແຕູ່ ຈດຸ ປະສງົ ທູ່ ຈີ ະສາື້ ງສນັ ຊາດໃຫຈ້ື ະເລນິ ຮູຸ່ງເຮອງຂບັ ໄພຮຸກຮານຈາກ ຕູ່ າງຊາດໃຫອື້ ອກໄປຈາກປະເທດມຄີ ວາມປາດຖະໜາດເີ ຊູ່ ນັ ດຽວກນັ ກບັ ຝູ່ າຍລດັ ຖະບານຕາມບດົ ຄວາມຂຂ້ື ຽນ ຂອງ Edger Show ຈເູ ອນີ ໄຫ ໄດເື້ ຜີຍວູ່ າ ເຖິງວູ່ າພກັ ຄອມມູນດິ ຈະຮູ່ ວມກບັ ກກົ ມນິ ຕ໋ີ ງັ ເພູ່ ອທາການຕູ່ ສູກ້ື ບັ ຢູ່ ປີ ູ່ ຸນກຕາມ ແຕູ່ ຈະບູ່ ຍອມລະຖມິ້ື ພະແນການປະຕວິ ດັ ແລະ ຫວງັ ຈະສວຍໂອກາດໃນການຮູ່ ວມຂະບວນການກບັ ກກົ ມນິ ຕີ໋ ງັ ຫນົ ທູ່ ສີ ອງ (The Second United Front ຄ.ສ. 1937) ມຸງ້ື ທາລາຍກາລງັ ທາງທະຫານຂອງຈຽງໄຄ ເຊກັ ໂດຍກູ່ າວວູ່ າ “ມທື້ າອດິ ທູ່ ຈີ ຽງໄຄເຊກັ ເຮດັ ສງົ ຄາມຕູ່ ຕາ້ື ນຢູ່ ີປູ່ ຸນນນັື້ ກໝາຍເຖງິ ການເລູ່ ມີ ຕນົື້ ຈດຸ ຈບົ ຂອງ ຈຽງ ໄຄເຊກັ \"ເປນັ ຄາເວາົື້ ທູ່ ຈີ ເູ ອນໄຫໄດເ້ື ຄຍີ ເວາົ້ື ກບັ Edger Show ໄວື້ ໃນທາງກງົ ກນັ ຂາື້ ມຝູ່ າຍພກັ ຄອມມູນດິ ກໄດ້ື ໂຈມຕກີ ານເຮດັ ສງົ ຄາມກບັ ຢູ່ ີປູ່ ຸນວູ່ າຈຽງໄຄເຊກັ ໄດດ້ື າເນນີ ນະໂຍບາຍ\" ຕູ່ ຕາ້ື ນຄອມມູນດິ ແຂູ່ ງຂນັ ຕູ່ ຕາ້ື ນຢູ່ ີປູ່ ຸນຢູ່ າງ ເລູ່ ອຍເປອ້ື ຍ\" ໂດຍຍກົ ຍາື້ ຍກາລງັ ຫກັ ເຂາົື້ ໂຈມຕກີ ອງທບັ ປະຊາຊນົ ພາຍໃຕກ້ື ານນາຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ . ແຕູ່ ດວື້ ຍສະຖານນະການທູ່ ບີ ບີ ບງັ ຄບັ ແລະ ຕກົ ຢູ່ ູໃນສະພາບຈາຍອມ ຈຽງໄຄເຊກັ ຈູ່ ງໄດຮ້ື ູ່ ວມມກບັ ພກັ ຄອມມູນດິ ເຮດັ ສງົ ຄາມກບັ ຢູ່ ີປູ່ ຸນອກີ ເທູ່ ອໜູ່ ງ ແລະ ເມູ່ ອສນິື້ ສຸດຈາກສງົ ຄາມຕູ່ ຕາື້ ນຢູ່ ີປູ່ ຸນໃນເດອນ ສງິ ຫາ ຄ.ສ. 1945 ກອງທບັ ຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ກຫນັ ມາກວາດລາື້ ງຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ຕູ່ ໄປແຕູ່ ສະຖານການ ແລະ ເງູ່ອນໄຂຂອງ ສງັ ຄມົ ໃນຂະນະນນັື້ ໄດເື້ ອອ້ື ອານວຍຕູ່ ແນວທາງຂອງລດັ ທຄິ ອມມູນດິ ໄປແລວ້ື ປະຊາຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ເລູ່ ມີ ນຍິ ມົ 23 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ແລະ ໃຫກ້ື ານສະໜບັ ສະໜນູ ພກັ ຄອມມູນດິ ກວາື້ ງຂວາງ ໃນຂະນະດຽວກນັ ກໝດົ ສດັ ທາຕູ່ ລະບອບການປົກຄອງ ປະຊາທປິ ະໄຕຊນົ ຊນັ້ື ນາຍທນຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ຄວາມລມົ້ື ເລວຂອງການປກົ ຄອງພາຍໃຕກ້ື ານນາຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ແລະ ຄວາມສາເລດັ ຂອງການປະຕວິ ດັ ຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ອາດຈະສະຫຸບເປນັ ເນອ້ື ໃນສາຄນັ ໄດດື້ ູ່ ງັ ນ:ີ້ື ສງົ ຄາມອນັ ຢດເຍອ້ື ພາຍໃນລະຫວູ່ າງພກັ ກກົ ມນິ ຕີ໋ງັ ກບັ ຝູ່ າຍຄອມມນູ ດິ ຮູ່ ວມ 23 ປີ ແລະ ກບັ ຢູ່ ີປູ່ ຸນ ຄ.ສ. 1937-1945 ເປນັ ເຫດໃຫກື້ າລງັ ທະຫານຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ເລູ່ ມີ ທແ້ື ທອື້ ູ່ ອນກາລງັ ຕະຫອດຈນົ ອາວຸດຍຸດໂທປະກອນ ກນອື້ ຍລງົ ໄປເພາະຂາດການຊູ່ ວຍເຫອຈາກສະຫະລດັ ອາເມລກິ າຢູ່ າງທນັ ທູ່ ວງທີ ແລະ ພພຽງນອກຈາກນກີ້ື ອງທບັ ສູ່ ວນໜູ່ ງຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ໄດຫື້ ນັ ໄປສະໜບັ ສະໜນູ ກອງທບັ ປະຕວິ ດັ . ຜນົ ຜະລດິ ທາງກະສກີ າບູ່ ພລຽ້ື ງປະເທດ ປະຊາກອນສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຍາກຈນົ ເຖງິ ຂນັື້ ອດົ ຍາກກມີ ດູ່ ງັ ເຊູ່ ນັ ໃນປີ ຄ.ສ.1931 ໄດເ້ື ກດີ ຄວາມແຫງື້ ແລງື້ ທາງພາກເໜອ ແລະ ຕະເວນັ ອອກສຽງເໜອປະຊາຊນົ ປະມານ 25 ລາ້ື ນຄນົ ທາງບລເິ ວນນອີ້ື ດົ ຍາກກນັ ຫາຍສະເພາະມນົ ທນົ ຊຽງຊແີ ຫູ່ ງດຽວລາດຊະດອນຖກນາໄປຂາຍເປັນຂາື້ ທາດຮູ່ ວມ 4 ແສນກວູ່ າຄນົ . ການເສຍປຽບດຸນການຄາ້ື ກບັ ປະເທດຕະເວນັ ຕກົ ເຮດັ ໃຫເ້ື ງນິ ຮູ່ ວົ ໄຫອອກນອກປະເທດຖານະການຄງັ ຂອງ ລດັ ຂະນະນນັື້ ຕກົ ຢູ່ ູໃນຂນັື້ ວກິ ິ ເກດີ ພາວະເງນິ ເຝຢີື້ ູ່ າງຮຸນແຮງ. ລດັ ເພູ່ ມີ ການຂູດຮດີ ພາສີ ເພາະພາວະສງົ ຄາມຢດເຍອື້ ແລະ ເສດຖະກດິ ຕກົ ຕູ່ າການປກົ ຄອງໃນລກັ ສະນະນາ ຄະນະທປິ ະໄຕກູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ກູ່ ຸມອະພຊິ ນົ ຊນັ້ື ຂນື້ . ສນິ ລະທາ, ຈນັ ຍາບນັ ຂອງຂາື້ ລາດຊະການທະຫານເສູ່ ອມໂຊມ, ມກີ ານຂູ່ ມົ ຂູ່ ູ ປຸນ້ື ສະດມົ , ຄລບັ ຊນັ (ສໂື້ ກງ) ແລະ ຂາື້ ຊາວບາ້ື ນ ຊູ່ ງເປນັ ການບູ່ ອນທາລາຍສະຖຽນລະພາບ ແລະ ສາ້ື ງຄວາມຄຽດແຄນື້ ຊູ່ ງິ ຊງັ ລດັ ຖະບານຈຽງໄຄ ເຊກັ ຫາຍຍູ່ ງິ ຂນື້ . ໄພຄຸກຄາມຈາກຕູ່ າງຊາດທູ່ ເີ ຂາົ້ື ມາຮຸ ກຮານຂູ່ ມົ ເຫງັ , ຢຽບຢາ້ື ແລະ ຕກັ ຕູ່ ວງຜນົ ປະໂຫຍດຈາກຊາວຈນີ ປະ ເດນັ ທູ່ ຍີ ກົ ຫາຍກູ່ າວຂາື້ ງຕນົ້ື ເປັນປັດໄຈເກອື້ ໜຸນໃຫພ້ື ກັ ຄອມມູນດິ ນາມາເປນັ ເງູ່ອນໄຂໃນ ການປຸກລະດມົ ແລະ ໂຄສະນາໃຫມື້ ວນຊນົ ເກດີ ຄວາມສານກວູ່ າ ຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ບູ່ ໄດໃ້ື ຫຄື້ ວາມເປັນທາ ຈາກອານາດການປົກຄອງ ແລະ ຖກຊນົ ຊນັື້ ນາຍທນກດົ ຂູ່ ຂີ ູດຮດີ ຊູ່ ງເປນັ ການສາ້ື ງຈດິ ສານກການປະຕວິ ດັ ໃຫແ້ື ກູ່ ມູ່ ວນຊນົ ເຮດັ ການລບົ ລາ້ື ງຕວົ ແທນສກັ ດນິ າ ແລະ ຈກັ ກະພດັ ທນນຍິ ມົ ຫ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງກອາດກູ່ າວໄດວ້ື ູ່ າພາວະການປກົ ອງົ ປະເທດ ແລະ ເງູ່ອນໄຂ ສງັ ຄມົ ໄດສື້ ຸກງູ່ອມເອອື້ ອານວຍຕູ່ ການປະຕວິ ດັ ແລວື້ ນນັ້ື ເອງ. ຫາກເບູ່ ງິ ໃນດາື້ ນການປະຕບິ ດັ ການຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ຈະເຫນັ ວູ່ າໃນຊູ່ ວງຂອງການສູຮື້ ບົ ທາງໜູ່ ງ ພກັ ຄອມມູນດິ ເຮັດການເຮດັ ສົງຄາມປະຕວິ ດັ ທາງໜູ່ ງກເຮັດການປຸ ກລະດມົ ໂຄສະນາໃຫມື້ ວນຊນົ ຕູ່ ຕາື້ ນລົບລາື້ ງ ລດັ ຖະບານຈຽງໄຄເຊກັ ດວື້ ຍເງູ່ອນໄຂທູ່ ເີ ອອ້ື ອານວຍ ແລະ ກອງກາລງັ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ຊູ່ ງໄດຮ້ື ບັ ການອບົ ຮມົ ຝກຝນົ ຢູ່ າງມລີ ະບຽບວໄິ ນ, ມອີ ຸດມົ ການ ເຮດັ ການສູຮື້ ບົ ດວ້ື ຍອຸດມົ ການທູ່ ຢີ ດໝນັ້ື ຊານານໃນການຍຸດທະວທິ ແີ ບບ ກອງໂຈນ ແລະ ໄດຮື້ ບັ ການສະໜບັ ສະໜູນຈາກມວນຊນົ ຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງໃນໄລຍະເວລາຕູ່ ມາຈນົ ສາມາດຍດຄອງ ພນື້ ທູ່ ີ ແລະ ນາອາວຸດຍຸດໂທປະກອນໄປແຈກຈາຍໃຫແ້ື ກູ່ ຊາວໄຮູ່ ຊາວນາທູ່ ນີ ຍິ ມົ ເລູ່ ອມໃສເຂາົື້ ຮູ່ ວມສູຮ້ື ບົ ເມູ່ ອພກັ ຄອມມູນດິ ຢດພນ້ື ທູ່ ີໃດໄດກ້ື ຈດັ ຕັງື້ ລດັ ຖະບານລະຫວູ່ າງເຂດແດນຂນື້ (Border Region Government) ແລະ ດາເນນີ ການປະຕຮິ ູບລະບບົ ກະເສດຕະກາຕາມແຜນໃໝູ່ ເຊູ່ ນັ ໃນປີ ຄ.ສ. 1939 ໄດຈື້ ດັ ຕງັ້ື ລດັ ຖະບານຂນື້ ທູ່ ີ ເຂດແດນຊານສ,ີ ຫູເປູ່ ຍ, ຊາຮາ (Shahar) ແລະ ຊານສ,ີ ຫູເປູ່ ຍ, ຫໜູ ານ ເປນັ ຕນົື້ . ແຜນການເພູ່ ອກາຈດັ ຄວາມຍາກໄດຂ້ື ອງຊນົ ຊນັື້ ກາມາຊບີ ດວ້ື ຍການປະຕຮິ ູບທູ່ ດີ ນິ ແລະ ຈດັ ລະບບົ ການ 24 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ກະເສດຕະກາແຜນໃໝູ່ ແລະການໃຫຄື້ ວາມຫວງັ ແກູ່ ມູ່ ວນຊນົ ດວື້ ຍວທິ ທີ າງແນວໃໝູ່ (ລະບບົ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ) ໄດ້ື ຮບັ ຄວາມນຍິ ມົ ແລະ ສະໜບັ ສະໜນູ ຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງ. ການໂຄສະນາເກອບຈງູ ເຍາົ ວະຊນົ ທູ່ ກີ າລງັ ຢູ່ ູໃນການສກສາໃຫເ້ື ຂາົື້ ຮູ່ ວມຂະບວນການປົດແອກ ກນບັ ເປັນ ຄວາມສາເລດັ ໃນການຂະຫຍາຍກນົ ໄກການທາງານຂອງພກັ ໄດຢື້ ູ່ າງດີ ນກັ ສກສາຈານວນຫາຍໂດຍສະເພາະທູ່ ເີ ຄຍີ ຢູ່ ູ ພາຍໃຕກື້ ານຢດຄອງຂອງຢູ່ ີປູ່ ຸນ ແລະ ຕູ່ ມາພາຍຫງັ ຝູ່ າຍຄອມມູນດິ ໄດຈ້ື ດັ ຕງັ້ື ຖານປະຕບິ ດັ ການຝກເຍາົ ວະຊນົ ຂນື້ ອກີ ຫາຍແຫູ່ ງຈດຸ ປະສງົ ເພູ່ ອຝກຝນົ ອບົ ຮມົ ໃຫມ້ື ລີ ະບຽບວໄິ ນ ແລະ ຊາບລກໃນລດັ ທຫິ ງັ ຈາກຈບົ ຫກັ ສູດການຝກ ອົບຮມົ ແລວ້ື ເຍາົ ວະຊົນເຫູ່ າົ ນກີ້ື ໄດເ້ື ຂາົ້ື ເປັນເຈາົ້ື ໜາື້ ທູ່ ີຂອງຄອມມູນິດ ແລະ ເປັນກອງກາລງັ ທະຫານຈານວນ ສະມາຊິກພກັ ຄອມມູນດິ ໄດເື້ ພູ່ ີມຂນ້ື ຈາກ 40,000 ຄົນ ໃນປີ ຄ.ສ.1937 ເປັນ 1,200,000 ຄົນ ແລະໃນປີ 1949 (ປສີ ນິ້ື ສຸດຂອງການປະຕວິ ດັ ) ມຈີ ານວນເຖງິ 4,500,000 ຄນົ ຕາຕະລາງສະແດງເຖງິ ການເພູ່ ມີ ຈານວນຂອງສະມາຊກິ ພກັ ຄອມມູນດິ DISTRIRUTION OF COMMUNIST PARTY MEMBERS MAY, 1927 Area Members (Percentage of Population) Hupeh 13,000 .047% Hunan 13,0000 .3% Kiangsu-Chekiang 13,000 .02% Kiangsi 3,0000 .20 Kwangtung-Kwangsi 9,027 .0170 Chihli-Shansi-Mongolia 33,109 .005% Honan 1,300 .003% Shantung 1,025 .002% Shensi-Kansu 388 .002% Anhwei 323 .001% Southern Manchuria 308 .001% Pukien 168 .001% Northern Manchuria 137 .001% Szechwan 200 .0005 25 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

26 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ບດົ ທ2ີ ການຈດັ ຕງັ້ື ລດັ ຖະບານປະຊາທປິ ະໄຕຜະເດດັ ການປະຊາຊນົ ໄຊຊະນະຢູ່ າງເດດັ ຂາດຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ພກັ ກກົ ມນິ ຕີ໋ ງັ ພາຍຫງັ ທູ່ ສີ າມາດຢດທູ່ ໝີ ນັື້ ສຸດທາ້ື ຍຂອງ ຈຽງໄຄເຊກັ ໄດໃ້ື ນເມອງກວາງຕຸງື້ ໃນ ເດອນ ພດສະພາ ຄ.ສ. 1949 ເປນັ ຜນົ ໃຫຈື້ ຽງໄຄເຊກັ ແລະ ບຸກຄນົ ຊນັື້ ນາ ພອ້ື ມດວ້ື ຍພກັ ພວກທູ່ ຈີ ູ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດຕີ ູ່ ຈຽງໄຄເຊກັ ແລະ ກູ່ ຸມຊນົ ທູ່ ຢີ າື້ ນຢາ້ື ຕູ່ ໄພຂອງລດັ ທໃິ ໝູ່ ພາກນັ ຫບົ ໜີອອກ ຈາກຜນແຜູ່ ນດນິ ໃຫຍູ່ ໄປຈດັ ຕງັື້ ລດັ ໃໝູ່ ຂນື້ ທູ່ ເີ ກາະໄຕຫື້ ວນັ ແລະ ໃນວນັ ທີ 1 ຕຸລາ ປດີ ຽວກນັ ຄະນະປະຕວິ ດັ ພາຍ ໃຕກື້ ານນາຂອງເໝົາເຈ໋ີ ຕີ ຸ ງກໄດປື້ ະກາດຈດັ ຕັງື້ ລດັ ຖະບານແຫູ່ ງ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ຂນ້ື ມາບລິຫານ ປະເທດ ໃນດາື້ ນຄວາມສາພນັ ລະຫວູ່ າງປະເທດລດັ ຖະບານປັກກງິ ກໄດເ້ື ລູ່ ມີ ດາເນນີ ການຕດິ ຕູ່ ກບັ ປະເທດຕູ່ າງໆ ໃຫຮື້ ັບຮອງລັດຖະບານຂອງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນໂຊວຽດລັດເຊຍເປັນຊາດທາອິດທູ່ ີໄດຮື້ ັບຮອງ ລດັ ຖະບານຈນີ ໃໝູ່ ດາື້ ນການດາເນນີ ນະໂຍບາຍຕູ່ າງປະເທດນນັ້ື ຈນີ ໄດເື້ ອນອຽງເຂາົື້ ຫາລດັ ເຊຍຊູ່ ງມສີ ູ່ ວນສາຄນັ ຢູ່ າງຍູ່ ງິ ຕູ່ ການໃຫຄ້ື ວາມສະໜບັ ສະໜູນຊູ່ ວຍເຫອການປະຕວິ ດັ ຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ແລະ ຮູ່ ວມອຸດມົ ການສາື້ ງສນັ ສງັ ຄມົ ຄອມມນູ ດິ ຕາມລດັ ທມິ າກອນັ ເປນັ ເປາົ້ື ໝາຍບນັ້ື ປາຍຂອງນກັ ປະຕວິ ດັ . ໃນນີື້ ພກັ ຄອມມູນດິ ພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງ ໄດປ້ື ູພນື້ ຖານທາງການເມອງໄວເ້ື ພູ່ ອເປນັ ແນວທາງໃຫື້ ມູ່ ວນຊນົ ເຂາົ້ື ມາມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມບລຫິ ານປະເທດໃນໄລຍະເລູ່ ມີ ຂນັ້ື ທາອດິ ໃນລກັ ສະນະຂອງການອອມຊອມໂດຍຍນິ ຍອມ ຫ ເປີດໂອກາດໃຫຊ້ື ນົ ຊນັື້ ຕູ່ າງໆທູ່ ບີ ູ່ ແມູ່ ນສະມາຊກິ ພກັ ຄອມມູນດິ ຫ ຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ເຂາົື້ ຮູ່ ວມສາ້ື ງສນັ ສງັ ຄມົ ຈນີ ໃໝູ່ ດວ້ື ຍວທິ ກີ ານທູ່ ວີ ູ່ າ \"ຈະການດົ ກດົ ເກນລດັ ທທິ ນນຍິ ມົ ບູ່ ແມູ່ ນທາລາຍລາື້ ງ\" ນນັື້ ຄການຫູ່ ຫອມທນ ນຍິ ມົ ໃຫເື້ ຂາົື້ ກບັ ກນັ ມາຊບີ ຕາມແນວທາງປະຊາທປິ ະໄຕຜະເດດັ ການໂດຍສນັ ຕເິ ໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງໄດຈ້ື າແນກກູ່ ຸມຊນົ ຊນັື້ ພນັ ທະມດິ ຂອງມວນຊນົ ຕາມຫກັ ປະຊາທປິ ະໄຕຜະເດດັ ການເພູ່ ອປູ່ ວງຊນົ ໄວກ້ື ູ່ ຸມຄ ກູ່ ຸມຊາວກະສກີ ອນກູ່ ຸມຜູໃ້ື ຊ້ື ແຮງງານ ຫ ກາມາຊບີ ອຸດສາຫະກາ, ກູ່ ຸມຊນົ ຊນັື້ ກາງ ແລະ ກູ່ ຸມຊນົ ຊນັື້ ສູງລະດບັ ປະເທດເພູ່ ອລະດມົ ປັນຍາຊນົ ແລະ ຜູຊື້ ານາຍການສາື້ ງສນັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ແລະ ສາ້ື ງແນວຮູ່ ວມຕູ່ ຕາ້ື ນຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ (ຕູ່ າງກບັ ການດາເນນີ ການ ປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ລດັ ເຊຍຊູ່ ງຍດພະລງັ ມວນຂອງຊນົ ຊນັື້ ກາມາຊບີ ເປນັ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແລະ ການກະທາການລງົ ໂທດຢູ່ າງ ຮຸ ນແຮງຕູ່ ພວກຜູດື້ ເີ ກູ່ າົ (ສກັ ດນິ າ) ຂາື້ ລາດຊະການ ແລະ ປນັ ຍາຊນົ ທູ່ ພີ ກັ ດຕີ ູ່ ພະເຈາົ້ື ຊາ). ພາລະກດິ ສາຄນັ ເບອ້ື ງຕນົ້ື ຂອງລດັ ຖະບານສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ກຄ ການຟນື້ ຟູສະພາວະຕກົ ຕູ່ າ ທາງເສດຖະກດິ ອນັ ສບເນູ່ ອງມາຈາກສງົ ຄາມປະຕວິ ດັ ທູ່ ຢີ ດເຍອ້ື ມານບັ ສບິ ໆປີ ການເສມີ ສາ້ື ງສະຖຽນລະພາບຄວາມ ໝນັ້ື ຄງົ ໃຫແ້ື ກູ່ ລດັ ການສາື້ ງຄວາມເປນັ ເອກພາບຂອງສງັ ຄມົ ໃໝູ່ ພາຍໃຕກ້ື ານນາຂອງພກັ ຄອມມນູ ດິ ທງັ ນໂີື້ ດຍມເີ ຂມັ ມຸງ້ື ໄປສູ່ ູສງັ ຄມົ ຄອມມູນດິ ຕາມຫກັ ລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ ແລະ ຄວາມຄດິ ເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງໃນທູ່ ສີ ຸດ ແລະ ເພູ່ ອທູ່ ຈີ ະໃຫບື້ ນັ ລຸສູ່ ູເປາົ້ື ໝາຍດູ່ ງັ ກູ່ າວ ພກັ ຄອມມູນດິ ຈູ່ ງໄດປື້ ັບປຸງແກໄ້ື ຂໂຄງສາື້ ງຈດັ ຕງັ້ື ກນົ ໄກການບລຫິ ານປະເທດເສຍໃໝູ່ ເພູ່ ອ ໃຫສ້ື ອດຄູ່ ອງກບັ ຫກັ ການບລຫິ ານ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງພກັ . 1. ປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນ (Democratic Centralism) \"ຫາກປາດສະຈາກລະບບົ ປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນຜະເດດັ ການຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ຈະບູ່ ສາມາດຢູ່ ູໄດື້ ຢູ່ າງໝນັ້ື ຄງົ ການຢດຫກັ ປະຕວິ ດັ ປະຊາທປິ ະໄຕພາຍໃນໝູ່ ປູ ະຊາຊນົ ແລະ ຜະເດດັ ການເໜອສດັ ຕູຂອງປະຊາຊນົ ຫກັ ສອງ ດາື້ ນນບີື້ ູ່ ສາມາດແຍກອອກຈາກກນັ ໄດ້ື ເມູ່ ອລວມສອງດາື້ ນເຂາົື້ ນາກນັ ນນັ້ື ກຄ ລະບບົ ທູ່ ເີ ອນີື້ ວູ່ າຜະເດດັ ການຊນົ ຊນັ້ື 27 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ກາມາຊບີ ຫ ອາດເອນີື້ ໄດວ້ື ູ່ າຜະເດດັ ການປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ \" ຂຄ້ື ວາມດູ່ ງັ ກູ່ າວເປນັ ຄາປາໄຊຂອງອະດດີ ປະ ທານເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງທູ່ ໄີ ດເ້ື ນນັ້ື ເຖງິ ເນອື້ ໃນ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງ \"ປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນ\" ໃນປະຖະກະຖາ ໃນທູ່ ີ ປະຊຸມສາມະນາຂະຫຍາຍງານຂອງສູນກາງພກັ ເມູ່ ອວນັ ທີ 30 ມງັ ກອນ ຄ.ສ. 1962 ປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນເປນັ ຫກັ ການໃນການຈດັ ຕງັື້ ອງົ ການຂອງຄອມມູນດິ ດູ່ ງັ ທູ່ ໄີ ດບື້ ນັ ຍດັ ໄວໃ້ື ນລດັ ຖະ ທາມະນນູ ການປົກຄອງຂອງພກັ ປີ ຄ.ສ. 1977 ບດົ ທູ່ ີ 2 ມາດຕາ 8 ວູ່ າ \"ສະມາຊກິ ພກັ ທງັ ຫາຍຈະຕອື້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມກດົ ລະບຽບປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນ ກູ່ າວຄ ແຕູ່ ລະບຸກຄນົ ຢູ່ ູພາຍໃຕກ້ື ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາຂອງອງົ ການສຽງສູ່ ວນ ນອ້ື ຍຈະຕອ້ື ງຢູ່ ູພາຍໃຕກື້ ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາຂອງສຽງສູ່ ວນໃຫຍູ່ ລະດບັ ການບລຫິ ານສູ່ ວນລຸມຂນ້ື ຢູ່ ູກບັ ໜູ່ ວຍງານທູ່ ີ ເໜອກວູ່ າ ແລະ ບນັ ດາພກັ ທງັ ມວນຢູ່ ູພາຍໃຕກ້ື ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາຂອງຄະນະກາມະການກາງພກັ ”. ການຈະເຂາົື້ ໃຈເຖງິ ຄວາມໝາຍຂອງປະຊາທລິ ວມສູນນນັ້ື ຈະຕອື້ ງເຮດັ ຄວາມເຂາົື້ ໃຈກບັ ຄວາມໝາຍຂອງ ຄາປະກອບສອງຄາຄ \"ປະຊາທປິ ະໄຕ” (Democracy) ແລະ \"ລວມສູນ\" (Centralism) ຫກັ ການຈດັ ຕງັື້ ອງົ ການຂອງພກັ ຕາມລະບອບປະຊາທປິ ະໄຕສູນ ໝາຍເຖງິ \"ລວມສູນເທງິ ພນ້ື ຖານຂອງປະຊາທປິ ະໄຕ ແລະ ປະຊາທິ ປະໄຕພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງການລວມສູນ\" ຄວາມໝາຍຂອງປະຊາທປິ ະໄຕໃນທູ່ ນີ ໝີ້ື າຍເນນັື້ ເຖງິ ການໃຊສ້ື ດິ ທຂິ ອງ ການວພິ າກວຈິ ານກວາ້ື ງຂວາງຂອງມວນຊນົ ດູ່ ງັ ນນັື້ , ຈະເຫນັ ໄດຈ້ື າກຄາເວາົື້ ຂອງອະດດີ ປະທານເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງທູ່ ກີ ູ່ າວມີ ໃຈຄວາມວູ່ າ \"ການຕູ່ ສູອື້ ນັ ຍູ່ ງິ ໃຫຍູ່ ໃນປະຈບຸ ນັ ນນັື້ ພກັ ຄອມມູນດິ ຈນີ ຂຮຽກຮອ້ື ງໃຫບ້ື ນັ ດາອງົ ການນາສະມາຊກິ ພກັ ແລະ ເຈາົ້ື ໜາື້ ທູ່ ທີ ງັ ຫາຍໄດສ້ື ະແດງອອກໃນການລູ່ ເີ ລູ່ ມີ ຢູ່ າງເຕມັ ທູ່ ຄີ ວາມຄດິ ໃນການລູ່ ເີ ລູ່ ມີ ຈະຕອື້ ງສະແດງໃຫື້ ເຫນັ ເຖງິ ຄວາມສາມາດຂອງອງົ ການນາຂອງສະມາຊກິ ແລະ ຂອງເຈາົ້ື ໜາ້ື ທູ່ ໃີ ນທາງສາື້ ງສນັ ພອື້ ມທູ່ ຈີ ະຮບັ ຜດິ ຊອບ ໃຫປ້ື ະຈກັ ເຖງິ ຄວາມຈະເລນິ ງອກງາມຂອງໜາື້ ທູ່ ກີ ານງານກາ້ື ທູ່ ຈີ ະຍກົ ບນັ ຫາຂນື້ ມາ (ຖກົ ຖຽງ) ຮບັ ຟງັ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະ ວພິ າກວຈິ ານຂບ້ື ກົ ຜູ່ ອງ ແລະ ຊແີື້ ນະໝູ່ ູເພູ່ ອນດວ້ື ຍການຖຮກັ ສາຄງົ ໄວໃ້ື ນອງົ ກອນນາ ແລະ ເຈາົື້ ໜາ້ື ທູ່ ີ ລະດບັ ຜູນື້ າບູ່ ດູ່ ງັ ນນັ້ື ແລວື້ \"ຄວາມລູ່ ເີ ລູ່ ມີ \" ກຈະສູນລາື້ ໆ ແຕູ່ ການກະທາທູ່ ລີ ູ່ ເີ ລູ່ ມີ ນນັ້ື ຂນື້ ຢູ່ ູກບັ ຄວາມເປັນປະຊາທິ ປະໄຕຂອງພກັ ບູ່ ດູ່ ງັ ນນັ້ື , ແລວ້ື ຄວາມລູ່ ເີ ລູ່ ມີ ກບູ່ ສາມາດຈະມບີ ດົ ບາດໄດຫື້ າກບູ່ ມຄີ ວາມເປັນປະຊາທປິ ະໄຕພຽງພ ໃນພກັ \" ແລະ ອະດດີ ປະທານເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງຍງັ ໄດກື້ ູ່ າວເສມີ ໃນເລູ່ ອງ ປະຊາທປິ ະໄຕຕູ່ ໄປອກີ ວູ່ າຈດຸ ມຸງື້ ໝາຍຂອງພກັ ຄ ການໄດຄ້ື ນົ້ື ພບົ ໂດຍໄວ ແລະ ພອ້ື ມສະເໝທີ ຸກເວລາທູ່ ຈີ ະແກໄ້ື ຂຂຜ້ື ດິ ພາດບນັ ຫາທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ຄວາມຖກ ຫ ຜດິ ຖກ ຕອ້ື ງຕາມແນວທາງ ຫ ບູ່ ຈະຕອ້ື ງອາໄສຈາກຄວາມຂດັ ແຍງ້ື ພາຍໃນໝູ່ ູປະຊາຊນົ ພກັ ຈະຕອື້ ງໃຊວື້ ທິ ກີ ານອະຟປິ າຍ ການໃຫເື້ ຫດຜນົ ການວພິ າກວຈິ ານທູ່ ວົ ໄປ ແລະ ວພິ າກວຈິ ານຕນົ ເອງ ກູ່ າວໂດຍສະຫູບ ພກັ ຕອື້ ງໃຊວ້ື ທິ ປີ ະຊາທປິ ະ ໄຕອະນຸຍາດໃຫມື້ ວນຊນົ ສະແດງອອກໄດຢ້ື ູ່ າງເຕມັ ທູ່ ີ ອະດດີ ປະທານເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງມຄີ ວາມເຫນັ ວູ່ າການວພິ າກວຈິ ານ ຕນົ ເອງເປນັ ວທິ ດີ ຽວເທູ່ າົ ນນັື້ ໃນການແກບື້ ນັ ຫາຄວາມຂດັ ແຍງື້ ພາຍໃນໝູ່ ູປະຊາຊນົ (ຕາມຫກັ ການແຫູ່ ງຄວາມຂດັ ແຍງ້ື ທູ່ ບີ ູ່ ເປນັ ປລະປກັ ຊູ່ ງອະດດີ ປະທານ ເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງ ໄດແ້ື ຍກວເິ ຄາະໄວໃ້ື ນຜນົ ງານວູ່ າດວ້ື ຍຄວາມຂດັ ແຍງື້ ). ການລວມສູນ (Centralism) ໝາຍເຖງິ ການຫູ່ ຫອມແນວຄວາມຄດິ ຂອງປະຊາຊນົ ທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ອອກ ໄປໃຫເື້ ຂາົ້ື ມາຢູ່ ູໃນແນວທາງດຽວກນັ ເທງິ ພນື້ ຖານຂອງຄວາມເຂາົ້ື ໃຈ ແລະ ຄວາມຖກຕອ້ື ງທູ່ ຕີ ອ້ື ງຍອມຮບັ ຈາກຄນົ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ການລວມສູນຕາມຄວາມໝາຍໃນແນວຂອງ ເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງ ຄ ການເປັນສູນລວມຂອງຄວາມຄດິ ຕູ່ າງໆທູ່ ີ ຖກຕອື້ ງເທງິ ພນ້ື ຖານຂອງຄວາມເຂາົື້ ໃຈຢູ່ າງເປນັ ເອກພາບ ກູ່ າວຄ ມກີ ານຍອມຮບັ ນະໂຍບາຍແຜນງານການບງັ ຄບັ ບນັ ຊາ ແລະ ປະຕບິ ດັ ການຢູ່ າງດຽວກນັ ນນັື້ ຄການລວມສູນຢູ່ າງມເີ ອກພາບ ແລະ ຫາກບູ່ ມກີ ານລວມສູນຢູ່ າງເປນັ ເອກພາບແລວື້ ປະຊາທປິ ະໄຕກຄວນລມົ້ື ເລວ ເພາະຄວນກູ່ ໃຫເ້ື ກດີ ຄວາມແຕກແຍກແຜູ່ ຂະຫຍາຍອອກໄປທູ່ ວົ ທຸກ ຫນົ ແຫູ່ ງ ແລະ ທູ່ ສີ ຸດກຈະເປນັ ການທາລາຍຄວາມເຂມັື້ ແຂງຂອງ ພກັ ດູ່ ງັ ປາກດົ ໃນຄາຖະແຫູ່ ງການການປບັ ປຸງແກ ້ື 28 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ໄຂທານນູ ພກັ ໃນເວລາປະຊຸມສະມດັ ຊາພກັ ແຫູ່ ງຊາດເທູ່ ອທູ່ ີ 11 ໂດຍ ເຢ ຈຽ້ື ນ ອງິ ໄດກື້ ູ່ າວໂຈມຕແີ ກງື້ ທງັ ສູ່ ທີ ູ່ ສີ າື້ ງ ຄວາມແຕກແຍກຂນ້ື ໃນພກັ ແລະ ກູ່ ໃຫເື້ ກດີ ຄວາມບູ່ ເປັນລະບຽບຂນື້ ທງັ ປະນາມແກງ້ື ທງັ ສູ່ ວີ ູ່ າບູ່ ເຂາົ້ື ໃຈເຖງິ ຄວາມ ພະຍາຍາມຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ທູ່ ຕີ ູ່ ຕາ້ື ນຄວາມແຕກແຍກໃນອງົ ການ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ການ ຫ ການແຕກເປນັ ກກົ ເປນັ ເຫູ່ າົ ແກງ້ື ທງັ ສູ່ ບີ ູ່ ເຂາົ້ື ໃຈວູ່ າປະຊາທປິ ະໄຕພາຍໃນພກັ ນນັື້ ເພູ່ ອສາື້ ງເສມີ ລະບຽບວໄິ ນ ແລະ ເພູ່ ອຂະຫຍາຍກາລງັ ການຕູ່ ສູຫ້ື າຍກວູ່ າທູ່ ຈີ ະເຮດັ ໃຫລ້ື ະບຽບວໄິ ນອນັ ເຂມັື້ ແຂງ (ວໄິ ນເຫກັ ) ຂອງພກັ ຊູ່ ງຖເປນັ ເງູ່ອນໄຂຂນັ້ື ພນ້ື ຖານຂອງ ການທາລາຍລາ້ື ງຊນົ ຊນັ້ື ກາງ ແລະ ບນັ ລຸສູ່ ູໄຊຊະນະແຫູ່ ງການປະຕວິ ດັ ເລນນິ ເອງກໄດກື້ ູ່ າວໄວວ້ື ູ່ າ\"ໃຜກຕາມທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫລ້ື ະບຽບວໄິ ນຂອງພກັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ື ກາມາຊບີ ຢູ່ ອນຍານລງົ ແມູ່ ນແຕູ່ ນອື້ ຍ (ໂດຍ ສະເພາະໃນຊູ່ ວງໄລຍະຜະເດດັ ການ) ຄວນເປັນການຊູ່ ວຍເຫອຊນົ ຊນັື້ ກາງຕູ່ ຕາື້ ນຊນົ ຊນັື້ ກາມາຊບີ \" ດູ່ ງັ ນນັື້ ເນອື້ ໃນສາຄນັ ຂອງການລວມສູນຢູ່ ູທູ່ ີ ການເນນັື້ ເລູ່ ອງລະບຽບວໄິ ນການຍອມຮບັ ໃນສຽງສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແລະ ການບງັ ຄບັ ບນັ ຊາທູ່ ເີ ຂມັ້ື ງວດກວດຂນັ (ດູ່ ງັ ໄດ້ື ກູ່ າວມາແລວ້ື ແຕູ່ ເບອື້ ງຕນົ້ື ໃນມາດຕາ 8) ກູ່ ຽວກບັ ປະເດນັ ນີື້ ເຢູ່ ຈຽນ ອງິ ໄດກ້ື ູ່ າວຊເີື້ ພູ່ ມີ ໃນການປະຊຸມການແກໄື້ ຂ ປັບປຸງລດັ ຖະທາມະນນູ ພກັ ເວລາດຽວກນັ ນວີ້ື ູ່ າການເສມີ ສາ້ື ງລະບຽບວໄິ ນຂອງພກັ ເພູ່ ອເປັນຫກັ ການປະຕບິ ດັ ການ ຢູ່ າງເປນັ ເອກກະພາບຂອງພກັ ເປນັ ສູ່ ງິ ຈາເປນັ ທູ່ ບີ ູ່ ອາດຫກີ ລຽື້ ງໄດສື້ ະມາຊກິ ພກັ ຄອມມູນດິ ຈະຕອ້ື ງບູ່ ຢດທດັ ສະຄະ ຕເິ ສລນີ ຍິ ມົ ຂອງອງົ ການພກັ ແລະ ຕູ່ ການຊຂີ້ື າດຂອງຜູນື້ າສູ່ ວນຄວາມເຫນັ ຂອງອະດດີ ປະທານເໝາົ ເຈ໋ີ ຕີ ຸງທູ່ ກີ ູ່ ຽວ ກບັ ລະບຽບວໄິ ນນນັື້ ເໝາົ ເຈີ໋ ຕີ ຸງ ຊແີື້ ນະວູ່ າ \"ສູ່ ງິ ຈາເປັນຢູ່ າງໜູ່ ງໃນການຄງົ ໄວຊື້ ູ່ ງລະບຽບວໄິ ນຂອງພກັ ຄ ສຽງ ສູ່ ວນຂາື້ ງນອື້ ຍຄວນຈານນົ ຕູ່ ສຽງສູ່ ວນຫາຍຫາກຄວາມເຫນັ ຂອງສຽງສູ່ ວນນອື້ ຍຖກຄດັ ຄາື້ ນກຈາຕອື້ ງສະໜບັ ສະ ໜູນມະຕິ ຫ ຂຊື້ ີຂື້ າດຂອງສຽງສູ່ ວນຂາ້ື ງຫາຍ ແລະ ຖາື້ ຫາກຈາເປັນກຄວນນາປະເດັນ ເນອ້ື ໃນນນັື້ ຂນ້ື ມາ ພຈິ າລະນາກນັ ໃໝູ່ ແຕູ່ ນອກເໜອຈາກນຈີ້ື ະຕອື້ ງບູ່ ປະຕບິ ດັ ການຕູ່ ຕາ້ື ນມະຕິ ຫ ການຕດັ ສນິ ໃຈຂອງສຽງຂາ້ື ງຫາຍ ໃນທຸກວທິ ທີ າງ\". ໂດຍຫກັ ການຂອງປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນແລວ້ື ເຮາົ ອາດຈາແນກລກັ ສະນະຂອງປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນ ຕາມຫກັ ແຫູ່ ງການຈດັ ຕງັື້ ອງົ ການຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ໄດດ້ື ູ່ ງັ ນີ້ື ຄ: 1. ຈດັ ໃຫມື້ ກີ ານເລອກຕງັ້ື ອງົ ກອນທູ່ ສີ າຄນັ ໃນທຸກລະດບັ ກູ່ າວຄໃຫມື້ ກີ ານເລອກຕງັື້ ສະມາຊກິ ສະພາແຫູ່ ງ ພັກ(Party Congress)ໂດຍສະມາຊິກພັກ ແລະ ທາການເລອກຄະນະກາມະການພັກ(Party Committee) ໂດຍສະມາຊກິ ສະພາແຫູ່ ງພກັ ໃນແຕູ່ ລະລະດບັ ສູ່ ວນໃນລະດບັ ສູງ ຫ ສູ່ ວນກາງກເຊູ່ ນັ ກນັ ໃຫສ້ື ະມດັ ຊາພກັ ແຫູ່ ງຊາດ(National Party Congress) ທາການເລອກຄະນະກາມະການກາງພກັ ຄອມມູນດິ (The Central Committee of CCP) ເປນັ ຕນົ້ື . 2. ໃຫອື້ ງົ ກອນຂອງພກັ ຄກບັ ງານປະຈາຕູ່ ອງົ ກອນທູ່ ເີ ລອກຕງັ້ື ຕນົ ເຂາົ້ື ມາ ແລະ ຕູ່ ອງົ ກອນລະດບັ ເໜອຂນື້ ໄປ ຊູ່ ງເປນັ ໜູ່ ວຍງານໃນສາຂາດຽວກນັ ເປນັ ປະຈາໝາຍເຖງິ ກາມະການພກັ (Party Committee) ຈະຕອື້ ງ ລາຍງານຕູ່ ສະມາຊກິ ສະພາພັກໃນລະດບັ ດຽວກນັ ແລະ ຂະນະດຽວກນັ ຄະນະກາການພກັ (Party Committee)ກຈະຕອ້ື ງລາຍງານໃຫຄື້ ະນະກາມະການພກັ ໃນລະດບັ ສູງກວູ່ າຂນື້ ໄປດວື້ ຍຊູ່ ງສາຍງານການ ບງັ ຄບັ ບນັ ຊາດູ່ ງັ ກູ່ າວນມີື້ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ສາຍງານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາແບບແນວຄູ່ ູ(Dual Subordination). 3. ກາໜດົ ໃຫສື້ ຽງຂາ້ື ງນອ້ື ຍປະຕບິ ດັ ຕາມຝູ່ າຍມສີ ຽງຂາື້ ງຫາຍຢູ່ າງເຂມັື້ ງວດ ຕາມລະບຽບວໄິ ນຂອງມະຕຂິ ອງ ອງົ ກອນລະດບັ ສູງມຜີ ນົ ຜູກພນັ ຕູ່ ອງົ ກອນລະດບັ ຕູ່ າ ທງັ ລກັ ສະນະຂື້ 3 ແລະ 4 ຍງັ ໝາຍເຖງິ ໃຫແື້ ຕູ່ ລະບຸກຄນົ ຂນ້ື ຕູ່ ອງົ ການສຽງສູ່ ວນນອື້ ຍຮບັ ຟງັ ສຽງສູ່ ວນຫາຍ ອງົ ກອນລະດບັ ຕູ່ າຂນື້ ຕູ່ ລະດບັ ສູງກວູ່ າ ແລະ ກດິ ຈະກາຂອງພກັ ທງັ ປູ່ ວງຕອື້ ງຂນ້ື ຕູ່ ຄະນະກາມະການກາງຂອງພກັ 29 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ກູ່ າວໂດຍສະຫຸບ ປະຊາທປິ ະໄຕລວມສູນຈູ່ ງໜາື້ ຈະເປນັ ປະທປິ ະໄຕໃນແງູ່ຂອງການມອບໜາ້ື ທູ່ ໃີ ຫ້ື ແກູ່ ສະມາຊກິ ພກັ ແລະ ເຈາົື້ ໜາື້ ທູ່ ຂີ ອງລດັ ຫາຍກວູ່ າທູ່ ຈີ ະໃຫສື້ ດິ ທໃິ ນການຮຽກຮອື້ ງເສລພິ າບແກູ່ ປະຊາຊນົ (ຢູ່ າງເຊູ່ ນັ ປະເທດ ເສລນິ ຍິ ມົ ທງັ ຫາຍ) ທງັ ນຈີ້ື ະເຫນັ ໄດວື້ ູ່ າປະຊາທປິ ະໄຕໃນຄວາມໝາຍດູ່ ງັ ກູ່ າວ ຂາ້ື ງຕນົື້ ເປັນປະຊາທປິ ະໄຕທູ່ ເີ ນນັື້ ໃຫມື້ ກີ ານວພິ າກວຈິ ານໂດຍທູ່ ວົ ໄປ ແລະ ການວພິ າກວຈິ ານຕນົ ເອງທູ່ ີ ຈະຕອ້ື ງຍອມຮບັ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຮູ່ ວມກນັ ຢູ່ າງມເີ ອກກະພາບແມູ່ ນຈະມຂີ ລື້ ະບຸວູ່ າສຽງສູ່ ວນນອື້ ຍຈະຕອ້ື ງຂນ້ື ຕູ່ ສຽງສູ່ ວນຫາຍໂດຍບູ່ ອາດຫກີ ລຽ້ື ງ ຫ ລະເລຍິ ການປະຕບິ ດັ ຕູ່ ມະຕທິ ູ່ ຊີ ຂີື້ າດໂດຍສຽງຂາ້ື ງຫາຍແມູ່ ນຈະບູ່ ເຫນັ ດວ້ື ຍກຕາມທຸກສຽງຈະຕອ້ື ງເຄາົ ລບົ ມະຕຂິ ອງພກັ ໂດຍຢດຫກັ ແຫູ່ ງຄວາມເປັນເອກພາບທູ່ ຄີ ະນະກາມະການກາງພກັ ຈະເປນັ ຜູຊື້ ຂີື້ າດສະມາຊກິ ພກັ ຈະຕອື້ ງຢູ່ ູໃນກອບ ຂອງວໄິ ນຢູ່ າງເຄູ່ ງັ ຄດັ ບູ່ ນາທດັ ສະນະຄະຕທິ ູ່ ີແຕກຕູ່ າງອອກໄປຈາກແນວຄວາມຄດິ ທູ່ ີເປັນເອກກະພາບມາສາື້ ງ ຄວາມແຕກແຍກຫ ແບູ່ ງພກັ ແບູ່ ງພວກຂນື້ ໃນອງົ ການຂອງພກັ ນນັື້ ກຄ ຈະຕອ້ື ງບູ່ ຢດຖທດັ ສະນະຄະຕແິ ບບລດັ ທເິ ສ ລນິ ຍິ ມົ ປະການສຸ ດທາື້ ຍມະຕິ ຫ ຄາຕັດສິນຂອງອົງກອນເໜອຂນ້ື ໄປເປັນຂຜ້ື ູກພັນທູ່ ີອົງການຕູ່ າກວູ່ າຈະຕອື້ ງ ປະຕບິ ດັ ຕາມຢູ່ າງເຄູ່ ງັ ຄດັ . ປະຊາທປິ ະໄຕໃນທດັ ສະນະດູ່ ງັ ກູ່ າວຂາື້ ງຕນົື້ ຈູ່ ງໜາື້ ທູ່ ຈີ ະເປນັ ປະຊາທປິ ະໄຕໃນແງູ່ຂອງການເນນັື້ ໃຫສ້ື ດິ ທິ ເສລພິ າບແກູ່ ປະຊາຊນົ ໃນການສະແດງທດັ ສະນະທາການວພິ າກວຈິ ານໃນແນວທາງສາື້ ງສນັ ຄວາມສາມກັ ຄທີ ູ່ ເີ ປັນ ເອກພາບຫາຍກວູ່ າທູ່ ຈີ ະເນນັື້ ການໃຫສື້ ດິ ທເິ ສລພິ າບແກູ່ ຕວົ ບຸກຄນົ ຫ ຢດຖທດັ ສະນະຂອງກູ່ ຸມທູ່ ມີ ຄີ ວາມຄດິ ຫາກ ຫາຍຕາມແນວທາງຂອງປະເທດເສລປິ ະຊາທປິ ະໄຕທງັ ຫາຍ. 2. ການຈດັ ຕງັື້ ອງົ ກອນ ແລະ ໂຄງສາ້ື ງການປກົ ຄອງປະເທດ ອງົ ກອນລດັ ທູ່ ນີ ບັ ວູ່ າສາຄນັ ຕູ່ ການບລຫິ ານປະເທດ ແລະ ເປັນອງົ ກອນທາອດິ ທູ່ ໄີ ດຮ້ື ບັ ການຈດັ ຕງັ້ື ໃນເບອື້ ງ ຕນົ້ື ກຄ:ສະພາທູ່ ປີ ກສາຝູ່ າຍການເມອງແຫູ່ ງປະຊາຊນົ ຈນີ (The Chinese People's Political Consultative Conference : CPPCC) ຫ ເຂາົື້ ໃຈງູ່າຍໆວູ່ າສະພາຈດັ ຕງັ້ື ລດັ ຖະບານ ເມູ່ ອພຈິ າລະນາໂຄງຮູ່ າງ, ນະໂຍບາຍ, ຄວາມສາພນັ ລະຫວູ່ າງອງົ ການຕູ່ າງໆຂອງລດັ ລວມທງັ ການໃຊອື້ ານາດ ແລະ ການກາໜດົ ໜາື້ ທູ່ ີ ຂອງຝູ່ າຍບລຫິ ານ ຊູ່ ງຝູ່ າຍຄະນະກາມາທກິ ານກຽມການຈດັ ຕງັື້ ລດັ ຖະບານ(The Preparatory Committees) ເປັນຜູສື້ ະເໜຕີ ູ່ CPPCC ຕາມນະໂຍບາຍຂອງເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງທູ່ ຍີ ຸກຖແນວປະຊາທປິ ະໄຕຜະເດດັ ການຂອງປະຊາຊນົ (People's Democratic Dictator ship) ອນັ ມາຈາກຄວາມໝາຍທູ່ ີວູ່ າປະຊາທປິ ະໄຕສາລບັ ມວນຊນົ ທູ່ ີສະໜບັ ສະໜູນ ການປະຕວິ ດັ ແລະ ຜະເດດັ ການຕູ່ ພວກປະຕກິ ລິ ຍິ າຫຖອຍຫງັ ເຂາົ້ື ຄອງ(Democracy for the people and dictatorship for the reactionaries) ຊູ່ ງໄດແື້ ກູ່ ນາຍທຸນຂຸ ນສກ ສກັ ດນິ າເຈາົ້ື ທູ່ ດີ ນິ ແລະສດັ ຕູຂອງມວນ ຊນົ ປະຕວິ ດັ . CPPCC ເປັນອງົ ກອນທູ່ ໃີ ຊອື້ ານາດສູງສຸດຂອງລດັ ທາໜາ້ື ທູ່ ເີ ປັນເຫມອນສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງ ຊາດ (National People's Congress) ຈນົ ກວູ່ າຈະມກີ ານເລອກຕງັ້ື ສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງ ຊາດຂນື້ ມາພາຍຫງັ ການປະຊຸມຂອງ CPPCC ເພູ່ ອກຽມການຈດັ ຕງັື້ ລດັ ຖະບານໃນເດອນກນັ ຍາ ຄ.ສ.1949 ນນັື້ ໄດມ້ື ກີ ານ ພຈິ າລະນາກດົ ລະບຽບພນ້ື ຖານການຈດັ ຕງັ້ື ລດັ ຖະບານ 3 ປະການ ຄ ປະການທູ່ ໜີ ູ່ ງການດົ ໂຄງການຫກັ ທູ່ ວົ ໄປ (The Common Program of General Principles) ເປັນລາຍລະອຽດແນວທາງນະໂຍບາຍທູ່ ວົ ໄປ ເຊູ່ ນັ ນະໂຍບາຍການເມອງ ການທະຫານ ເສດຖະກດິ ວດັ ທະນະທາການສກສາ ກດິ ຈະກາຕູ່ າງປະເທດ, ປະການ ທູ່ ສີ ອງ ວາງກດົ ລະບຽບບລຫິ ານກະຊວງ, ທະບວງ, ກມົ ແລະ ອງົ ການ (The Organic Law of the Central People's Government) ກູ່ ຽວກບັ ໂຄງຮູ່ າງອານາດໜາື້ ທູ່ ີ ແລະ ຄວາມສາພນັ ລະຫວູ່ າງສູ່ ວນບລຫິ ານ 30 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຕູ່ າງໆຂອງລັດປະການທູ່ ີສາມຮູ່ າງກົດລະບຽບຂອງ CPPCC (The Organic Laws of the CPPCC) ໝາຍ ເຖງິ ໂຄງສາື້ ງອານາດໜາື້ ທູ່ ຂີ ອງຄະນະກາມະການພຈິ າລະນາຈດັ ຕງັື້ ລດັ ຖະບານໃນລະຫວູ່ າງການປະຊຸມຈນົ ກວູ່ າຈະມກີ ານເລອກສະມາຊກິ ສະພາແຫູ່ ງຊາດຂນ້ື ມາ. ສະມາຊກິ CPPCC ຊູ່ ງເປດີ ປະຊຸມເມູ່ ອ 21 ກນັ ຍາ 1949 ມສີ ະມາຊກິ ເຂາົ້ື ປະຊຸມ 662 ຄນົ ແລະໃນຈາ ນວນສະມາຊກິ ທູ່ ີອອກສຽງລງົ ມະຕຈິ ານວນ 585 ສຽງນນັ້ື ປະກອບດວ້ື ຍຜູແື້ ທນ 102 ຄນົ ຈາກ 9 ພູມພິ າກຜູ ້ື ແທນຈາກກອງທບັ ປົດແອກປະຊາຊນົ (PLA) 60 ຄນົ ຜູແື້ ທນຈາກພກັ ການເມອງ 14 ພກັ ຈານວນ 142 ຄນົ ຜູ ້ື ແທນຈາກພັກຄອມມູນດິ ຈນີ , ພັກປະຕິວດັ ກກົ ມນິ ຕ໋ີ ັງ Kuomintang Revolutionary Committee ແລະ ສນັ ນບິ າດປະຊາທປິ ະໄຕ Democratic League ພນັ ຄນົ 16 ຄນົ ອກີ 206 ຄນົ ມາຈາກ ຜູແ້ື ທນ 16 ອງົ ການ ຂອງປະຊາຊນົ (People's Organization) ເຊູ່ ນັ ສະຫະພນັ ສະມາຄມົ ການຄາື້ (All China Federation of Trade Unions) ສະຫະພນັ ປະຊາທປິ ະໄຕຊາວຈນີ (All China Federation of Democratic Women) ອງົ ການອຸດສາຫະກາ, ອງົ ການຄາ້ື ແລະ ອກີ 75 ຄນົ ໄດຮ້ື ບັ ເຊຍີ ໃນຖານະຜູສື້ ະໜບັ ສະໜນູ ປະຊາທປິ ະໄຕແນວໃໝູ່ ສູ່ ວນຫາຍສະມາຊິກເຫູ່ ົານີເ້ື ປັນສະມາຊິກຂອງພັກຄອມມູນິດ CCP ຢູ່ ູແລວື້ ຫ ບູ່ ກເປັນຜູສື້ ະໜັບສະໜູນ ປະຊາທປິ ະໄຕແນວໃໝູ່ ຂອງເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງ. ພາຍຫງັ ທູ່ ໄີ ດພ້ື ຈິ າລະນາ ແລະ ຍອມຮບັ ກດົ ໝາຍພນ້ື ຖານການຈດັ ຕງັື້ ລດັ ຖະບານ 3 ປະການດູ່ ງັ ກູ່ າວຂາ້ື ງ ຕນົື້ ອງົ ການ CPPCC ກໄດເື້ ລອກຕງັື້ ສະພາລດັ ຖະບານກາງຂນື້ ມາຊຸດໜູ່ ງ (CPGC: The Central People's Government Council) ໂດຍມປີ ະທານໜູ່ ງຄນົ ຄເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງ ຮອງປະທານ 6 ຄນົ ແລະ ສະມາຊກິ ອກີ 46 ຄນົ ຕາມປກົ ກະຕສິ ະມາຊກິ ເຫູ່ າົ ນຈີ້ື ະເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ວີ າງແນວນະໂຍບາຍຂອງລດັ ໃນເວລາດຽວກນັ ກເປນັ ອງົ ການເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ີ ນຕິ ບິ ນັ ຍດັ , ບລຫິ ານ ແລະ ຕຸລາການ ເມູ່ ອສະມາຊກິ CPPCC ບູ່ ຢູ່ ູໃນວາລະການປະຊຸມພາລະກດິ ອນັ ທາອດິ ທູ່ ີ CPGC ໄດກື້ ະທາຄການຈດັ ຕງັ້ື ອງົ ການອນັ ປະກອບດວື້ ຍບຸກຄນົ ຄະນະໜູ່ ງໂດຍມນີ າຍກົ ລດັ ມນົ ຕີ ຮອງນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ 5 ຄນົ ເລຂານຸການ ແລະ ສະມາຊກິ ອກີ 16 ຄນົ ປຽບເຫມອນເປນັ ຄະນະລດັ ມນົ ຕໃີ ນຂນື້ (ບາງຄນົ ກ ບູ່ ໄດດ້ື າລງົ ຕາແໜູ່ ງເປນັ ລດັ ມນົ ຕ)ີ ຮຽກວູ່ າສະພາບລຫິ ານແຫູ່ ງລດັ (Government Administration Council : GAC) ພາຍໃຕກ້ື ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາແລະຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງ GAC ຍງັ ປະກອບໄປດວື້ ຍຄະນະກນັ ມາທກິ ານອກີ 4 ຄະນະ ຄ ຄະນະກາມາທກິ ານຝູ່ າຍກດິ ຈະການການເມອງ ແລະ ກດົ ໝາຍ (The Committees of Political and Legal Affairs) ຝູ່ າຍການຄງັ ແລະ ເສດຖະກດິ (Finance and Economics) ຝູ່ າຍວດັ ທະນະທາ ແລະ ການສກສາ (Cultural and Education) ແລະ ຝູ່ າຍກວດການ (People's Supervision) ສາລັບ ຄະນະກນັ ມາທກິ ານກວດການນບີ້ື ູ່ ມບີ ຸກຄນົ ທູ່ ເີ ປນັ ລດັ ມນົ ຕີ ຢູ່ ູເລຍິ ເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ເີ ປນັ ຝູ່ າຍກວດກາການປະຕບິ ດັ ໜາ້ື ທູ່ ີ ຂອງໜູ່ ວຍງານລດັ ຖະບານ ແລະ ເຈາົ້ື ພະນກັ ງານລດັ ຖະບານຫວົ ໜາ້ື ຝູ່ າຍຕູ່ າງໆ ດູ່ ງັ ກູ່ າວ ແລະ ຄະນະລດັ ມນົ ຕໄີ ດ້ື ຮບັ ການແຕູ່ ງຕງັື້ ຂນ້ື ມາໂດຍ CPGC. ນອກເໜອຈາກອງົ ການ GAC ແລະ CPGC ຍງັ ໄດຕ້ື ງັ້ື ອງົ ການຕູ່ າງໆຂນ້ື ມາຮອງຮບັ ອກີ ຄສະພາກອງທບັ ປະຕວິ ັດ (Revolutionary Military Council) ຊູ່ ງເປັນອົງການສູງສຸ ດທາງທະຫານ, ສານປະຊາຊົນສູງສຸ ດ ( Supreme People's Court) ອັນ ເ ປັ ນ ອົງ ກ າ ນ ສູ ງ ສຸ ດ ທ າ ງ ຕຸ ລ າ ກ າ ນ ແ ລ ະ Supreme People's Procuracy ໄອການປະຊາຊນົ ສູງສຸດຊູ່ ງເປັນອງົ ການທູ່ ມີ ໜີ າ້ື ທູ່ ອີ ານວຍການກວດກາການບລຫິ ານງານຂອງຝູ່ າຍ ລດັ ຖະບານ ແລະ ບຸກຄະລະກອນຂອງລດັ ໃຫເ້ື ປນັ ໄປຕາມກດົ ໝາຍທູ່ ໄີ ດວື້ າງໄວື້ ແລະ CPGC ຍງັ ໃຊສ້ື ດິ ທໃິ ນ ການແຕູ່ ງຕງັ້ື ຫ ຖອດຖອນຕາແໜູ່ ງຫວົ ໜາ້ື ຫ ສະມາຊກິ ຂອງອງົ ການຕູ່ າງໆເບອື້ ງຕນົື້ ໄດ.້ື 31 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຈະເຫນັ ໄດວື້ ູ່ າທງັ CPGC ແລະ GAC ຕູ່ າງກເປນັ ອງົ ການຂອງລດັ ທູ່ ມີ ອີ ານາດບລຫິ ານເໜອ CPPCC ແຕູ່ ເຖງິ ປານນນັື້ ກຕາມທງັ ສອງອງົ ການນຕີ້ື ູ່ າງກຕອື້ ງດາເນນີ ນະໂຍບາຍຕາມມະຕຂິ ອງພກັ ຄອມມູນດິ ຊູ່ ງມອີ ານາດ ເໜອຝູ່ າຍລດັ ຖະບານ ທງັ ນເີື້ ນູ່ ອງຈາກຕວົ ຜູນ້ື າຂອງພກັ ຕູ່ າງກດາລງົ ຕາແໜູ່ ງສາຄນັ ຢູ່ ູໃນລດັ ຖະບານດວື້ ຍດູ່ ງັ ເຊູ່ ນັ ເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງ ເປັນທງັ ປະທານ CPPCC ແລະ ປະທານຄະນະກາມາທກິ ານຖາວອນ (Standing Committee) ຂອງ CPPCC ໃນຂະນະດຽວກນັ ກດາລງົ ຕາແໜູ່ ງດູ່ ງັ ກູ່ າວໃນອງົ ການຂອງ CPGC (1949-54) ຈເູ ອນໄຫ ຊູ່ ງ ເປນັ ສະມາຊກິ ຄະນະກາມະການຝູ່ າຍການເມອງ (Politburo) ກດາລງົ ຕາແໜູ່ ງນາຍກົ ລດັ ມນົ ຕໃີ ນອງົ ການ GAC ເປນັ ຕນົ້ື . ນອກຈາກນຍີ້ື ງັ ມຄີ ະນະກາມາທກິ ານແຫູ່ ງຊາດ (National Committee) ຊູ່ ງປະກອບດວື້ ຍສະມາຊກິ 180 ຄນົ ມເີ ໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງເປັນປະທານເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ໃີ ຫຄື້ າ ແນະ ນາປກສາກູ່ ຽວກບັ ການດາເນນີ ຫ ການບລຫິ ານງານຂອງລດັ ຕູ່ ອມຕຂິ ອງ CPPCC ແລະ ການດົ ຈານວນສະມາຊກິ ຜູແື້ ທນການປະຊຸມຂອງກາມະການຊຸດນຈີື້ ະມຂີ ນ້ື ປີລະ 2 ເທູ່ ອພອື້ ມກນັ ນກີ້ື ໄດທ້ື າການເລອກຄະນະກາມາທກິ ານຖາວອນ (Standing Committee) ຂອງ CPPCC ຂນື້ ອກີ 20 ຄນົ ເພູ່ ອທາໜາື້ ທູ່ ີດຽວກນັ ໃນລະຫວູ່ າງທູ່ ີຄະນະກນັ ມາທກິ ານແຫູ່ ງຊາດບູ່ ຢູ່ ູໃນສະໄໝການປະຊຸມຕາມ ປກົ ກະຕຄິ ະນະກາມາທກິ ານເຫູ່ າົ ນຈີື້ ະທາການພບົ ປະ ຫ ປະຊຸມກນັ ເດອນລະສອງເທູ່ ອ ນອກຈາກນຍີື້ ງັ ທາໜາ້ື ທູ່ ດີ າ ເນນີ ການເລອກຕງັ້ື ແລະ ການປະຊຸມໃຫແ້ື ກູ່ CPPCC ທາການຕຄີ ວາມກດົ ໝາຍ, ອອກກດົ ດກີ າຕູ່ າງໆແນະນາ ຄວບຄຸມ້ື ການບລຫິ ານງານຂອງຄະນະລດັ ມນົ ຕີ (State Council) ຢັບຢັງື້ ຫ ລບົ ລາື້ ງຄາສູ່ ງັ ແລະ ຂພ້ື ຈິ າລະນາ ຂອງຄະນະລດັ ມນົ ຕີ (State Council) ທູ່ ຂີ ດັ ຕູ່ ລດັ ທານນູ ຕະຫອດຈນົ ມອີ ານາດໃນການຍກົ ເລກິ ຂຊື້ ຂີື້ າດຂອງ ອງົ ການຕູ່ າງໆ ທູ່ ຢີ ູ່ ູພາຍໃຕກື້ ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາ ເປນັ ຕນົື້ ໃນການຄດັ ເລອກປະທານຂອງກາມາທກິ ານໃນປີ 1954 ຜູທື້ ູ່ ີ ໄດຮື້ ບັ ຕາແໜູ່ ງຄ ຫວິ ເສາົ ສີ (Liu Shao Chi) ໂດຍມສີ ະມາຊກິ ລວມທງັ ໝດົ 64 ຄນົ . 32 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ແຜນສະແດງໂຄງສາື້ ງຂອງອງົ ການລດັ ຖະບານກາງ (ຄ.ສ.1949-1954) ສະພາທູ່ ປີ ກສາຝູ່ າຍການເມອງ<- ກາມາທກິ ານແຫູ່ ງຊາດ<- -ກາມາທກິ ານບລຫິ ານ (Chinese People's (National Committee) (Standing Committee) Political Consultative Conference ສະພາທູ່ ປີ ກສາແຫູ່ ງລດັ (Central People's Government Council) ສານສູງສຸດ ໄອຍະການ ສະພາບລຫິ ານແຫູ່ ງລດັ ສະພາກອງທບັ ປະຕວິ ດັ (Supreme Court) (People's (Government Administration - (Revolutionary Procuracy) Council) Military Council) ກາມະການຝູ່ າຍການເມອງ ກາມາທກິ ານຝູ່ າຍການຄງັ ກາມາທກິ ານຝູ່ າຍວດັ ທະນະທາ ແລະ ກດົ ໝາຍ ແລະ ເສດຖະກດິ ແລະ ການສກສາ (Committee of Political (Committee of Finance (Committee of Cultural and and Legal Affairs) and Economic Affairs) Educational Affairs) ລດັ ມນົ ຕີ ແລະ ກາມະການ ລດັ ມນົ ຕີ ແລະ ກາມະການ ລດັ ມນົ ຕີ ແລະ ກາມະການ ຄວາມປອດໄພ, ຍຸດຕທິ າ ການຄງັ , ການຄາ້ື ,ອຸດສາຫະກາ ວດັ ທະນະທາ, ສກສາ, ສາທາລະນະສຸກ ຮບັ ຜດິ ຊອບຕູ່ ຝູ່ າຍກວດການ (People's Supervision) ທູ່ ມີ າ D.J.Waller, The Government and Political of Communist China, (Hutchinson University Library London, 1970), p.86. ໂຄງສາື້ ງການປກົ ຄອງ ແລະ ການປູ່ ຽນແປງອງົ ການພາຍໃຕລື້ ດັ ຖະທານນູ ປກົ ຄອງປະເທດ ຄ.ສ.1954 ໃນຊູ່ ວງໄລຍະຕງັື້ ແຕູ່ ວນັ ທີ 1 ຕຸລາ 1949 ຈນົ ກະທງັື້ ເຖງິ ການຮູ່ າງລດັ ຖະທານນູ ໄດສື້ າເລດັ ລງົ ເມູ່ ອ ວນັ ທີ 20 ກນັ ຍາ 1954 ລັດຖະບານຈນີ ຄອມມູນດິ ໄດປື້ ົກຄອງປະເທດໂດຍກາດໃຊກື້ ດົ ລະບຽບ ບລຫິ ານລາດຊະການ ແຜູ່ ນດິນເອງສະພາທູ່ ີປກສາຝູ່ າຍການເມອງ (The Common Program of the Chinese People's 33 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

Political Consultative Conference) ເປັນທາມະນນູ ປົກຄອງປະເທດຊູ່ ົວຄາວຍງັ ບູ່ ມກີ ານເລອກຜູແ້ື ທນ ໂດຍກົງເພູ່ ອເຂົາ້ື ມາບລິຫານປະເທດທັງນີສື້ ບເນູ່ ອງມາຈາກສະຖານນະການຂອງປະເທດຍງັ ບູ່ ເອອ້ື ອານວຍ ລດັ ຖະບານຍງັ ຕອ້ື ງການເວລາເພູ່ ອສາື້ ງສະຖຽນລະພາບໃນການໂອນອານາດການບລຫິ ານ ແລະ ການປູ່ ຽນແປງໂຄງ ສາື້ ງທາງການເມອງ, ເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ໃຫເ້ື ປັນໄປຢູ່ າງໝນັ້ື ຄງົ ແລະ ຖາວອນຈາກການຢດອານາດລດັ ມາ ຈາກລດັ ຖະບານຊຸດກູ່ ອນໃນມາດຕາ 14 ຂອງ Common Program ໄດລື້ ະບຸໄວວື້ ູ່ າ ການເລອກຕງັື້ ຈະທາໄດກ້ື ຕູ່ ເມູ່ ອເງູ່ອນໄຂ 3 ປະການຄ: 1. ການປະຕບິ ດັ ການທາງທະຫານສມົ ບູນ ຫ ສນິ້ື ສຸດລງົ 2. ການປະຕຮິ ູບທູ່ ດີ ນິ ສາເລດັ 3. ການຈດັ ຕງັ້ື ອງົ ການເພູ່ ອປະຊາຊນົ ທຸກຂະແໜູ່ ງຮຽບຮອື້ ຍ ເພູ່ ອໃຫກື້ ານບລຫິ ານປະເທດຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ເປນັ ໂດຍເຮດັ ຕາມເຈດນາລມົ ຂອງລດັ ຖະທາມະນນູ ທູ່ ີ ພກັ ໄດວ້ື າງໄວ້ື ທາງ CPGC ໄດລ້ື ງົ ມະຕເິ ມູ່ ອວນັ ທີ 13 ມງັ ກອນ 1953 ການດົ ໃຫມື້ ກີ ານເລອກຕງັ້ື ສະມາຊກິ ສະພາ ຜູແ້ື ທນແຫູ່ ງຊາດທູ່ ົວປະເທດຂນ້ື ເພູ່ ອເຂົາ້ື ມາເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ີຮູ່ າງລດັ ຖະທາມະນູນຄວບຄຸມການບລິຫານງານຂອງ ລດັ ຖະບານ ອະນຸມດັ ໂຄງການເສດຖະກດິ ແລະ ເລອກຄະນະລດັ ຖະບານຊຸດໃໝູ່ ໃນຂະນະດຽວກນັ CPGC ກ ໄດແື້ ຕູ່ ງຕັງ້ື ຄະນະກາມາທິການພິຈາລະນາກົດໝາຍການເລອກຕັງ້ື ຂ້ນື ຊຸ ດໜູ່ ງ ຢູ່ ູ ພາຍໃຕກ້ື ານນາຂອງ ນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ ຈເູ ອນັ ໄຫ. 3.ຄຸນສມົ ບດັ ຜູມື້ ສີ ດິ ທເິ ລອກຕງັື້ ພາຍຫງັ ຈາກທູ່ ລີ ດັ ຖະບານກາງແຫູ່ ງປະຊາຊນົ (The Central People's Government) ໄດປ້ື ະກາດ ກດົ ໝາຍການເລອກຕງັ້ື ເມູ່ ອວນັ ທີ 1 ມນີ າຄມົ 1953 ແລວື້ ທາງການກໄດສື້ ູ່ ງົ ເຈາົື້ ໜາ້ື ທູ່ ີ (Cadre) ອອກໄປຕາມ ສູ່ ວນຕູ່ າງໆ ຂອງປະເທດເປນັ ຈານວນຫາຍເພູ່ ອອະທບິ າຍຊແີ້ື ຈງເຖງິ ວທິ ກີ ານເລອກຕງັ້ື ຕາມກດົ ໝາຍການເລອກຕງັື້ ປະຊາຊນົ ຂອງສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ທຸກຄນົ ທູ່ ມີ ອີ າຍຸຄບົ 18 ປີມສີ ດິ ທໃິ ນການອອກສຽງເລອກຕງັື້ ແລະ ສະໝກັ ຮບັ ການເລອກຕງັື້ ໂດຍບູ່ ຄານງເຖງິ ສນັ ຊາດ, ເພດ, ອາຊບີ , ພນື້ ຖານດງັ້ື ເດມີ ທາງສງັ ຄມົ (Social origin) ສາສະໜາ, ການສກສາຖານະຄວາມເປັນຢູ່ ູ ແລະ ທູ່ ຢີ ູ່ ູອາໄສແຕູ່ ກມຂີ ຈື້ າກດັ ສດິ ທບິ ຸກຄນົ ບາງປະເພດມໃິ ຫມື້ ສີ ດິ ທິ ອອກສຽງເລອກຕງັື້ ຫ ສະໝກັ ເຂາົື້ ຮບັ ການເລອກຕງັ້ື (ມາດຕາ 5 ແຫູ່ ງກດົ ໝາຍການ ເລອກຕງັ້ື ) ໄວດ້ື ູ່ ງັ ນ:ີ້ື 1. ບຸກຄນົ ທູ່ ມີ ຕີ ະກນູ ເດມີ ເປນັ ເຈາົ້ື ຂອງທູ່ ດີ ນິ ທູ່ ຍີ ງັ ບູ່ ໄດປ້ື ູ່ ຽນສະຖານພາບຕາມກດົ ໝາຍ 2. ພວກທູ່ ມີ ປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າຕູ່ ການປະຕວິ ດັ ຊູ່ ງຖກຖອດຖອນສດິ ທທິ າງການເມອງໂດຍກດົ ໝາຍ 3. ບຸກຄນົ ທູ່ ຖີ ກຖອດຖອນສດິ ທທິ າງການເມອງໂດຍກດົ ໝາຍ 4. ບຸກຄນົ ວກິ ນົ ຈະລດິ ການເລອກຕງັື້ ສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ການເລອກຕງັື້ ໃນສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເປັນການ ເລອກຕງັື້ ຕາມແບບລະດບັ ຊນັື້ (Hierarchical Basic) ກູ່ າວຄ ປະຊາຊນົ ທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນລະດບັ ການປກົ ຄອງທອ້ື ງຖູ່ ນິ ລະ ດບັ ຕູ່ າສຸດ ຄ ຊຽງ (Hsiang) ເມອງ ນອື້ ຍໆ ແລະ ເຂດສຸຂາພບິ ານເມອງຈະເປັນຜູໃ້ື ຊສ້ື ດິ ທອິ ອກສຽງເລອກຕງັ້ື ສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນທອ້ື ງຖູ່ ິນ (Local People's Congress) ຫ ຮຽກວູ່ າ\"ຜູແື້ ທນ\" (Deputy) ໂດຍກງົ ສູ່ ວນສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນໃນ ລະດບັ ເມອງ (ຈຽື້ ນ) ສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນໃນລະດບັ ມະຫານະຄອນ ແລະ ມນົ ທນົ ກຖກເລອກຕງັື້ ຂນື້ ມາໂດຍສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນໃນລະດບັ ທູ່ ຕີ ູ່ າກວູ່ າລງົ ມາ ຫ ອກີ ແບບໜູ່ ງສະມາຊກິ ສະພາ ໃນລະດັບມະຫານະຄອນມົນທົນ ຄ ສະມາຊິກສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊົນແຫູ່ ງຊາດ (National People's 34 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

Congress : NPC) ເລອກຕງັື້ ຂນ້ື ມາໂດຍສະມາຊກິ ຜູແ້ື ທນໃນລະດບັ ເມອງສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນໃນລະດບັ ເມອງກຖກເລອກຂນ້ື ມາໂດຍສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນລະດບັ ເຂດນນັ້ື ເອງ. ຈານວນຜູແື້ ທນໃນລະດບັ ການປົກຄອງຕູ່ າສຸດ ຄລະດບັ ເຂດ, ຫມູ່ ູບາ້ື ນ (ຊຽງ) ປະມານຕງັື້ ແຕູ່ 15-35 ຄນົ ຕູ່ ໜູ່ ງຫມູ່ ູບາ້ື ນ ຫ ເຂດ ສາລບັ ຈານວນຜູແ້ື ທນທູ່ ແີ ທຈ້ື ງິ ນນັ້ື ຂນ້ື ຢູ່ ູກບັ ຈານວນຄວາມໜາແຫນນື້ ຂອງພນົ ລະເມອງໃນ ເຂດນນັ້ື ໆໂດຍປົກກະຕແິ ລວື້ ອານາເຂດທູ່ ມີ ພີ ນົ ລະເມອງບູ່ ເກນີ 2,000 ຄນົ ເລອກສະມາຊກິ ຜູແ້ື ທນໄດ້ື 15-20 ຄນົ ພນົ ລະເມອງເກນີ ກວູ່ າ 2,000 ຄນົ ເລອກສະມາຊກິ ຜູແ້ື ທນໄດ້ື 20-35 ຄນົ ແຕູ່ ບລເິ ວນໃດທູ່ ມີ ພີ ນົ ລະເມອງ ໜາແໜນື້ ເປນັ ພເິ ສດກເລອກຜູແ້ື ທນໄດື້ 35-50 ຄນົ (ໃນໄລຍະຕູ່ ມາອດັ ຕາຂອງຈານວນພນົ ລະເມອງໄດເ້ື ພູ່ ມີ ຫາຍ ຂນື້ ຕູ່ ຈານວນສະມາຊກິ ຜູແ້ື ທນ) ສູ່ ວນຈານວນສະມາຊກິ ຜູແື້ ທນໃນລະດບັ ມນົ ທນົ ມຕີ ງັື້ ແຕູ່ 100-500 ຄນົ ຕູ່ ອມ ນະຖນົ ຊູ່ ງພາຍຫງັ ການເລອກຕງັ້ື ສນິ້ື ສຸດລງົ ໃນປາຍປີ 1954 ຈານວນສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນລະດບັ ການປົກຄອງ ຂນັ້ື ພນ້ື ຖານຄລະດບັ ເຂດ, ຫມູ່ ູບາ້ື ນ(ຊຽງ) ມເີ ຖງິ 5,699,144 ຄນົ ລະດບັ ມນົ ທນົ ມະຫານະຄອນ 16,806 ຄນົ ແລະໃນການປະຊຸມສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດເທູ່ ອທາອດິ ມສີ ະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນເຂາົ້ື ຮູ່ ວມປະ ຊຸມ 1,141 ຄນົ ຈາກຈານວນສະມາຊກິ 1,226 ຄນົ . ຕາມກດົ ໝາຍການເລອກຕັງື້ ໄດບ້ື ູ່ ົງໄວວ້ື ູ່ າ ກາມາທິການການເລອກຕັງ້ື ສູ່ ວນກາງ (Central Election Committee) CPGC ເປັນຜູແ້ື ຕູ່ ງຕັງ້ື ສູ່ ວນຄະນະກາມາທິການການເລອກຕັງ້ື ທອື້ ງຖູ່ ິນ (Local Election Committees) ແຕູ່ ງຕັງື້ ໂດຍເຈາົ້ື ໜາ້ື ທູ່ ີຝູ່ າຍບລິຫານຂອງລັດຖະບານໃນລະດັບທູ່ ີເໜອກວູ່ າຂນ້ື ໄປໃນທາງ ປະຕບິ ດັ ເຈາົ້ື ໜາ້ື ທູ່ ຝີ ູ່ າຍລດັ ຖະບານໃນລະດບັ ແຂວງຈະເຮດັ ການຝກອບົ ຮມົ ເຈາົື້ ໜາ້ື ທູ່ ເີ ລອກຕງັ້ື ຊູ່ ງຈະໄປປະຈາຍງັ ເມອງ, ບາື້ ນຕູ່ າງໆ ເພູ່ ອຄດັ ເລອກບຸກຄນົ ທູ່ ເີ ໝາະສມົ ເປນັ ກນັ ມາທກິ ານເລອກຕງັື້ ໃນການເລອກຕງັື້ ເທູ່ ອທາອດິ ຝູ່ າຍ CPGC ໄດແື້ ຕູ່ ງຕງັ້ື ຄະນະກາມາທກິ ານເລອກຕງັື້ ສູ່ ວນກາງຂນ້ື 29 ຄນົ ໂດຍມີ ຫວິ ເສາົ ສີ ເປນັ ປະທານ (ຂະນະ ນັນ້ື ດາລົງຕູ່ າແໜູ່ ງເປັນປະທານກາມາທິການຖາວອນຂອງສະພາຜູ ແ້ື ທນປະຊາຊົນແຫູ່ ງຊາດ (Standing Committee of NPC)] ໜາ້ື ທູ່ ຂີ ອງບຸກຄະລາກອນດູ່ ງັ ກາວຄ ອານວຍການຄວບຄຸມ, ແນະນາ, ການປະຕບິ ດັ ການເລອກຕງັື້ ໃຫແື້ ກູ່ ຄະນະກາມາທກິ ານການເລອກຕງັື້ ສູ່ ວນທອ້ື ງຖູ່ ິນໃຫສ້ື າເລດັ ລຸລູ່ ວງໄປດວື້ ຍດີ ສູ່ ວນກາມາທິ ການການເລອກຕງັ້ື ທອື້ ງຖູ່ ິນທູ່ ມີ ໜີ າ້ື ທູ່ ປີ ະກາດບນັ ຊທີ ະບຽນຜູມ້ື ສີ ດິ ທອອກສຽງເລອກຕງັ້ື ອອກປະກາດໂຄສະນາ ລາຍຊູ່ ຜູສື້ ະໝກັ ຮບັ ການເລອກຕງັື້ ການດົ ມເ້ື ລອກຕງັ້ື ປະຊຸມ ແລະ ຄວບຄຸມການເລອກຕງັ້ື ການດົ ເຂດການເລອກຕງັ້ື ນບັ ຄະແນນສຽງ ແລະ ຕດັ ສນິ ຊຂີື້ າດຜູທ້ື ູ່ ໄີ ດຮ້ື ບັ ການເລອກເຂາົື້ ເປນັ ສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນການອອກສຽງເລອກຕງັື້ ໃນທຸກລະດບັ ການປົກຄອງຍກົ ເວນັ້ື ລະດບັ ຕູ່ າສຸດ (ເມອງ ແລະ ບາື້ ນ) ການເຮດັ ໄດໂ້ື ດຍການລງົ ຄະແນນສຽງລບັ ເນູ່ ອງຈາກລະດບັ ການປກົ ຄອງຂນັ້ື ພນ້ື ຖານຊູ່ ງປະຊາຊນົ ໃຫສື້ ດິ ທເິ ລອກຕງັ້ື ສະມາຊກິ ຜູແື້ ທນໂດຍກງົ ທາງການຈູ່ ງ ໄດກື້ ານດົ ໄວໃື້ ຫໃື້ ຊວື້ ທິ ກີ ານອອກສຽງເລອກຕງັ້ື ໂດຍເປີດເຜຍດວື້ ຍການຍກົ ມ ຫ ອາດໃຊກື້ ານລງົ ຄະແນນສຽງລບັ ກໄດື້ ວທິ ກີ ານເຊູ່ ນັ ນເີື້ ຮດັ ໃຫພື້ ກັ ສາມາດຄວບຄຸມຄະແນນສຽງໄດຢ້ື ູ່ າງໃກຊ້ື ດິ ຜູສ້ື ະໝກັ ຮບັ ເລອກຕງັື້ ຈະໄດຮ້ື ບັ ການ ສະເໜຊີ ູ່ ເຂາົ້ື ເລອກຕງັື້ ໂດຍພກັ ຄອມມູນດິ ພກັ ປະຊາທປິ ະໄຕຂອງອງົ ການຂອງປະຊາຊນົ ຫ ໂດຍເອກເທດ ກູ່ ຸມດູ່ ງັ ກາວນຈີື້ ະເປນັ ຜູພ້ື ຈິ າລະນາຮູ່ ວມກນັ ເພູ່ ອຕດັ ສນິ ຊຂີ້ື າດລາຍຊູ່ ຜູມື້ ສີ ດິ ທສິ ະໝກັ ຮບັ ການເລອກຕງັ້ື . ການເລອກຕງັື້ ຜູແື້ ທນທູ່ ວົ ປະເທດເທູ່ ອທາອດິ ໃນເດອນກນັ ຍາ 1954 ໄດມ້ື ປີ ະຊາຊນົ ໄປລງົ ຄະແນນສຽງ ເຖງິ 85.88% ຂອງຜູມື້ ສີ ດິ ທອິ ອກສຽງ ຫ 278 ລາ້ື ນກວູ່ າຄນົ ເພູ່ ອເລອກສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ຫ ຜູ ້ື ແທນໃນລະດບັ ຊນັ້ື ຕນົື້ 3 (ລະດບັ ບາື້ ນ ແລະ ເມອງ) ແລະ ຜູແື້ ທນໃນລະດບັ ບາື້ ນ ແລະ ເມອງກຈະເຮດັ ການເລອກ ຕງັ້ື ຜູແື້ ທນລະດບັ ສູງຂນື້ ໄປ (ໃນລະດບັ ເມອງ) ຕາມລາດບັ ຂນ້ື ໄປອກີ ຈນົ ເຖງິ ລະດບັ ສູງສຸດກຈະເປັນການເລອກ 35 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊົນແຫູ່ ງຊາດ (The National People's Congress) ໜາື້ ທູ່ ີທູ່ ີນບັ ວູ່ າສາຄັນ ຂອງສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດ (NPC) ກຄການຮູ່ າງລດັ ຖະທາມະນນູ ສະບບັ ໃໝູ່ ຊູ່ ງມພີ ນື້ ຖານ ແລະ ແນວທາງຕາມທາມະນນູ ການປົກຄອງຊູ່ ວົ ຄາວ(Common Program)ອນັ ເປັນບດົ ບນັ ຍດັ ເພູ່ ອປູ່ ຽນແປງ ລະບບົ ເສດຖະກດິ ແລະ ການເມອງໄປສູ່ ູປະເທດ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຄອມມູນດິ ໃນບນັ້ື ປາຍ ແລະ ເຮດັ ການເລອກຕງັ້ື ຜູ ້ື ເໝາະສມົ ເຂາົື້ ດາລງົ ຕູ່ າແໜູ່ ງໃນລດັ ຖະບານໃໝູ່ ຊູ່ ງໃນການນີ້ື CPGC ໄດແ້ື ຕູ່ ງຕງັື້ ຄະນະກາມາທກິ ານພຈິ າລະນາ ຮູ່ າງ ລດັ ຖະທາມະນນູ ຂນ້ື ໃນຕນົ້ື ປີ1953ໂດຍມີ ທູ່ ານ ເໝາົ ເຈ໋ີຕີ ຸງເປນັ ປະທານ ແລະ ໃນເດອນ ມນີ າ 1954 ຄະນະ ກາມາທກິ ານຊຸດນກີ້ື ໄດຮື້ ບັ ຮູ່ າງລດັ ຖະທາມະນນູ ໂດຍຄະນະກາມະການກາງແຫູ່ ງພກັ (Central Committee of CCP) ເປັນຜູສ້ື ະເໜກີ ູ່ າວກນັ ວູ່ າລດັ ຖະທາມະນນູ ສະບບັ ໃໝູ່ ນໄີື້ ດຮື້ ບັ ການພຈິ າລະນາປກສາຫາລຈາກພກັ ການ ເມອງແລະອງົ ຄກົ໌ ຣຕູ່ າງໆ ດູ່ ງັ ກູ່ າວຂາ້ື ງຕນົື້ ກວູ່ າ 8,000 ຄນົ ແລະປະຊາຊນົ ກວູ່ າ 150 ລາື້ ນຄນົ ໄດມ້ື ສີ ູ່ ວນໃນການ ວພິ າກວຈິ ານສະເໜຄີ ວາມຄດິ ເຫນັ ຢູ່ າງກວາ້ື ງຂວາງລດັ ຖະທາມະນນູ ສະບບັ ໃໝູ່ ໄດຮື້ ບັ ການປູ່ ຽນແປງແກໄື້ ຂພຽງ ນອື້ ຍໆຕາມແນວຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະ ຂສື້ ະເໜແີ ນະຈາກກູ່ ຸມຕູ່ າງໆ ດູ່ ງັ ກູ່ າວ ໂດຍ CPGC ເປນັ ຝູ່ າຍດາເນນີ ການ ແລະ ສະເໜຕີ ູ່ NPC ເພູ່ ອຂມື້ ະຕິ ແລະ ສາມາດຜູ່ ານການລງົ ມະຕດິ ວື້ ຍຄະແນນສຽງເປນັ ເອກະສນັ ແລະ ບູ່ ມກີ ານ ແປຍດັ ຕແິ ຕູ່ ຢູ່ າງໃດ. ສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດໄດຮ້ື ບັ ເລອກມາຈາກສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ໃນລະ ດບັ ມນົ ທນົ ເຂດປກົ ຄອງຕນົ ເອງ ມະຫານະຄອນທູ່ ຂີ ນື້ ກງົ ຕູ່ ລດັ ຖະບານກາງ ກອງທບັ ປດົ ແອກຊາວຈນີ ໂພນ້ື ທະເລ ເທດບານເມອງອຸ ດສາຫະກາທູ່ ີຂນ້ື ໂດຍກງົ ກບັ ມນົ ທົນທູ່ ີມປີ ະຊາກອນເກີນກວູ່ າ 500,000 ຄນົ ແລະ ໜູ່ ວຍ ປກົ ຄອງຂອງຊາດສູ່ ວນນອື້ ຍທູ່ ຂີ ນື້ ກງົ ຕູ່ ລດັ ຖະບານກາງຈານວນສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດທູ່ ເີ ລອກ ຈາກລະດບັ ມນົ ທນົ ມຈີ ານວນ 1 ຄນົ ຕູ່ ຈານວນປະຊາກອນ 800,000 ຄນົ ສູ່ ວນຈານວນສະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນ ປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດໃນມນົ ຖນົ ທູ່ ມີ ຈີ ານວນປະຊາກອນນອື້ ຍຈະຕອື້ ງມສີ ະມາຊກິ ສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ບູ່ ຕູ່ າກວູ່ າ 3 ຄນົ . ຈານວນສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດທູ່ ເີ ລອກມາຈາກມະຫານະຄອນທູ່ ຂີ ນ້ື ກງົ ຕູ່ ລດັ ຖະບານ ກາງ ແລະ ຈາກເທດບານເມອງອຸດສາຫະກາທູ່ ຂີ ນ້ື ກງົ ຕູ່ ເຂດປົກຄອງມນົ ຖົນທູ່ ມີ ປີ ະຊາກອນເກນີ ກວູ່ າ 500,000 ຄນົ ເລອກສະມາຊກິ ສະພາໄດື້ 1 ຄນົ ຕູ່ ປະຊາກອນ 100,000 ຄນົ . ຊນົ ຊາດກູ່ ຸມນອື້ ຍທູ່ ວົ ປະເທດຈະເລອກສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດໄດ້ື 150 ຄນົ . ກອງທບັ ແຫູ່ ງຊາດເລອກສະມາຊກິ ສະພາຜູແ້ື ທນໄດ6ື້ 0 ຄນົ ແລະ ຊາວຈນີ ໂພນ້ື ທະເລເລອກສະມາຊກິ ສະພາໄດື້ 30 ຄນົ . ອານາດໜາື້ ທູ່ ຂີ ອງສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດ (The National People's Congress) ຕາມ ລດັ ຖະທາມະນນູ ທູ່ ສີ າຄນັ ແລະ ໂດຍສະຫຸບມດີ ູ່ ງັ ນີ້ື ໃນທາງປະຕບິ ດັ ຫ ຕາມຂເ້ື ທດັ ຈງິ ແລວື້ NPC ມກັ ລງົ ມະຕຕິ າມ ນະໂຍບາຍ ແລະ ການຊນີື້ າຈາກພກັ ຊູ່ ງພກັ ໄດທື້ າການພຈິ າລະນາຊຂີ້ື າດແລະກາໜດົ ເປນັ ແນວທາງໄວແື້ ລວື້ ແຕູ່ ເບອ້ື ງ ຕນົ້ື ). 1. ເປນັ ອງົ ການສູງສຸດແຫູ່ ງອານາດຂອງລດັ ທາໜາ້ື ທູ່ ນີ ຕິ ບິ ນັ ຍດັ ແກໄ້ື ຂລດັ ຖະທາມະນນູ (ຄະແນນສຽງບູ່ ຕູ່ າ ກວູ່ າ 2 ໃນ 3 ສູ່ ວນຂອງສະພາ). 2. ເລອກຕງັື້ ປະທານ ແລະ ຮອງປະທານຂອງສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເລອກຕງັ້ື ປະທານສານປະຊາຊນົ ສູງສຸດ (The Supreme People's Court) ແລະ ປະທານໄອການສູງສຸດແຫູ່ ງປະຊາຊນົ (The 36 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

Supreme People's Procuracy). 3. ຕດັ ສນິ ຊຂີ້ື າດໂຄງສາ້ື ງເສດຖະກດິ ອະນມຸ ດັ ງບົ ປະມານແຜູ່ ນດນິ ປະກາດສງົ ຄາມ. 4. ອານາດໃນການຖອດຖອນຕາແໜູ່ ງປະທານ ຮອງປະທານສາທາລະນະລດັ ນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ ລດັ ມນົ ຕີ ຫົວໜາ້ື ຄະນະກາມະການຮອງປະທານ ແລະ ສະມາຊິກຂອງສະພາປອ້ື ງກັນແຫູ່ ງຊາດ (National Defense Council). ຄະນະກາມາທິການຖາວອນຂອງສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊົນແຫູ່ ງຊາດ (NPC) ແລະ ລັດມນົ ຄີງວງົ ໃນ (Inner Cabinet). ໃນການບລຫິ ານງານປົກຄອງປະເທດຕາມກດົ ໝາຍລດັ ຖະທາມະນນູ ຂອງລດັ ຖະບານສະມາຊກິ ສະພາ ປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດ (The National People's Congress NPC) ຖເປັນອງົ ການສູງສຸດແຫູ່ ງອານາດຂອງ ລັດໂດຍໃນທາງປະຕິບັດຄະນະກາມະການຖາວອນຂອງສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊົນແຫູ່ ງຊາດ (Standing Committee of NPC) ຈະທາໜາື້ ທູ່ ໃີ ນການບລຫິ ານງານຂອງສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດໃນລະຫວູ່ າງ ປດິ ສະໄໝປະຊຸ ມສະພາຊູ່ ງໃນການຄັດເລອກປະທານໃນປີ 1954 ຜູທື້ ູ່ ີໄດຮື້ ັບຕາແໜູ່ ງຄ ຫິວ ເສົາ ສີ ແລະມີ ສະມາຊກິ ລວມທງັ ສນິ້ື 65 ຄນົ ຕາມປົກກະຕຄິ ະນະກາມາທກິ ານຖາວອນຂອງສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດ ຈະທາການພບົ ປະ ຫ ປະຊຸມກນັ ເດອນລະສອງເທູ່ ອ ນອກຈາກນຍີື້ ງັ ທາໜາື້ ທູ່ ດີ າເນນີ ການເລອກຕງັື້ ແລະ ການ ປະຊຸມໃຫແື້ ກູ່ ສະພາຜູແ້ື ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງລດັ ຫ ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (State Council) ຢັບຢັງື້ ລບົ ລາ້ື ງຄາສູ່ ງັ ແລະ ຂພື້ ຈິ າລະນາຂອງຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕທີ ູ່ ຂີ ດັ ຕູ່ ລດັ ຖະທາມະນນູ ຕະຫອດຈນົ ຊງົ ອານາດໃນການຍກົ ເລກິ ຂຊ້ື ີື້ ຂາດຂອງອງົ ການຕູ່ າງໆ ທູ່ ຢີ ູ່ ູພາຍໃຕກ້ື ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາເປນັ ຕນົ້ື . ອົງການທູ່ ີທາໜາ້ື ທູ່ ີໃນການຕັດສິນໃຈບລິຫານປະເທດອີກອົງການໜູ່ ງກຄລັດຖະມນົ ຕີວົງໃນ(Inner Cabinet) ຊູ່ ງປະກອບດວື້ ຍນາຍກົ ຮອງນາຍກົ ລັດຖະມນົ ຕີ ແລະ ເລຂານຸການທູ່ ົວໄປເປັນຜູຮ້ື ບັ ພາລະການ ບລຫິ ານງານປະຈາມຂ້ື ອງລດັ ຖະບານຮບັ ຜດິ ຊອບ ແນະ ແນວການບລຫິ ານງານຂອງກະຊວງ, ທະບວງ, ກມົ ໃນ ສູ່ ວນບລຫິ ານສາຂາທງັ ລດັ ຖະບານກາງ ແລະ ສູ່ ວນພູມພິ າກໃນຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕວີ ງົ ໃນຈານວນ 12 ຄນົ ມພີ ຽງຄນົ ດຽ ວທູ່ ີບູ່ ໄ ດ້ືເປັນສະ ມ າ ຊິກ ເຕັມ ສະ ພາ ບ( Full Member)ຂອງຄະ ນະ ກ າມ າ ທິກ ານກ າງພັກ (Central Committee of CCP) ຈະເຫັນໄດວື້ ູ່ າທູ່ ີໃດ ຫ ອົງການບລິຫານໃດທູ່ ີຊົງອານາດໃນການຄວບຄຸມບລິຫານ ປະເທດຈະມສີ ະມາຊກິ ພກັ ດາລງົ ຕູ່ າແໜູ່ ງສາຄນັ ຫາຍເປັນເງາົ ຕາມຕວົ ໃນກລະນຂີ ອງກາມາທກິ ານຖາວອນຂອງ ສະພາຜູແ້ື ທນແຫູ່ ງຊາດ (Standing Committee of NPC) ກວູ່ າ 50% ຂອງສະມາຊກິ ລວມເປັນສະມາຊກິ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ແລະ ໃນຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (State Council) ກເຊູ່ ນັ ກນັ ມສີ ະມາຊກິ ພກັ ກວູ່ າສອງໃນສາມ ຂອງຈານວນສະມາຊກິ ທງັ ໝດົ . 4.ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (State Council) ສະພາທູ່ ປີ ກສາແຫູ່ ງລດັ ຫ ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (State Council) ຊູ່ ງຢູ່ ູພາຍໃຕກື້ ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາຂອງ ນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ ຊູ່ ງປະກອບດວ້ື ຍຮອງນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕອີ ກີ ຈານວນໜູ່ ງໃນລດັ ຖະບານຊຸດ ປີ ຄ.ສ. 1954 ມີ ຮອງນາຍກົ 10 ຄນົ ເລຂານຸການທູ່ ວົ ໄປ 1 ຄນົ (General Secretary) ແລະ ລດັ ຖະມນົ ຕປີ ະຈາກະຊວງອກີ 30 ກະຊວງ ໜູ່ ວຍງານຂອງສານກັ ນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕໄີ ດຂື້ ະຫຍາຍກວາ້ື ງຂວາງອອກໄປຢູ່ າງວູ່ ອງໄວເພູ່ ອ ສອດ ຄູ່ ອງກບັ ການປັບ ແລະ ຂະຫຍາຍໂຄງສາ້ື ງທາງການເມອງ ແລະ ເສດຖະກດິ ແລະໃຫກື້ ານບລຫິ ານງານເປນັ ໄປຢູ່ າງ ມປີ ະສດິ ທພິ າບນບັ ວູ່ າເປນັ ອງົ ການທູ່ ມີ ໜີ ູ່ ວຍງານພາຍໃຕບື້ ງັ ຄບັ ບນັ ຊາຫວງຫາຍສະລບັ ຊບັ ຊອື້ ນ ແລະ ກວາື້ ງຂວາງ 37 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຫາຍໃນປີ 1954 ໄດມ້ື ກີ ານຂະຫຍາຍສາຂາໜູ່ ວຍງານພເິ ສດອອກໄປອກີ ຍູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫໂື້ ຄງສາ້ື ງສບັ ສນົ ຍູ່ ງິ ຂນ້ື ແລະ ເນູ່ ອງຈາກຄວາມກວາື້ ງຂວາງຂອງສາຍງານ ນເີ້ື ອງຈູ່ ງເຮດັ ໃຫສື້ ະມາຊກິ ທູ່ ປີ ກສາ ຫ ຄະນະ ລດັ ຖະມນົ ຕບີ ູ່ ສາມາດທູ່ ີ ຈະເຮດັ ການປະຊຸມຫວົ ໜາ້ື ສາຂາໜູ່ ວຍຕູ່ າງໆໄດທື້ ູ່ ວົ ເຖງິ ກນັ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ຈູ່ ງເປນັ ໜາື້ ທູ່ ຂີ ອງຄະນະກາມະການ ຖາວອນຂອງ ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (Standing Committee of the State Council) ຫ ລດັ ຖະມນົ ຕວີ ງົ ໃນ ນນັື້ ເອງ (Inner Cabinet) ປະກອບດວ້ື ຍນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ ຮອງນາຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕີ ແລະ ຫວົ ໜາ້ື ເລຂານຸການ ເຮດັ ການປະຊຸມປກສາຫາລພຈິ າລະນາຊຂີ້ື າດບນັ ຫາຕູ່ າງໆຮູ່ ວມກນັ ພາຍໃນ ແລະ ບລຫິ ານພາລະກດິ ປະຈາມຂື້ ອງ ລດັ ຖະບານ. ນອກຈາກນສີື້ ະພາທູ່ ປີ ກສາແຫູ່ ງລດັ ຫ ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕຍີ ງັ ປະກອບດວື້ ຍກາມະການ (Commission) ຫາຍປະເພດ ບາງປະເພດປະຈາຖາວອນບາງປະເພດຕງັ້ື ຂນ້ື ຊູ່ ວົ ຄາວ ຕງັື້ ແຕູ່ ປີ 1949-1954 ມກີ າການຖາວອນຢູ່ ູ 8 ຄະນະ ໃນປີ 1954 ກຫຸດລງົ ເຫອພຽງ 5 ຄະນະ ຄ ຄະນະກາມະການວາງແຜນການບູລະນະຄະນະກາມະການ ການສກສາຄະນະກາມະການກດິ ຈະການປີກຍູ່ ອຍ (Minority Affairs) ແລະ ຄະນະກາມະການກດິ ຈະກາຊາວ ຈີນໂພນື້ ທະເລ (Overseas Chinese Affairs) ແຕູ່ ພປີ 1959 ກກບັ ມີຄະນະກາມະການຖາວອນເປັນ 8 ຄະນະຄ ຄະນະກາມະການພຈິ າລະນາການລງົ ທນ (Capital Construction) ການວາງແຜນແຫູ່ ງລດັ (State ແລະ ການຕດິ ຕູ່ ດາື້ ນວດັ ທະນະທາຕູ່ າງປະເທດ (Foreign Cultural) ຄະນະກາມະການທາອດິ ນບັ ວູ່ າມຄີ ວາມສາ ຄນັ ຫາຍເພາະກູ່ ຽວກບັ ການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ຂອງຊາດ. ຄະນະກາມະການວາງແຜນແຫູ່ ງຊາດເປັນໜູ່ ວຍບັນຊາງານລະດັບສູງທາງເສດຖະກິດທຽບເທູ່ ົາກັບ Gosplan ຂອງລັດເຊຍໃນສະໄໝສະຕາລິນໃນປີ 1959 ໄດມ້ື ີການຈດັ ຕັງ້ື ກາມະການເສດຖະກິດແຫູ່ ງຊາດ (State Economic Commission) ຂນື້ ຊູ່ ງມໜີ າື້ ທູ່ ໃີ ນການວາງແຜນການໄລຍະສນັື້ ແລະ ຮູ່ ວມມປະສານງານ ດ້າື ນກິດຈະການເສດຖະກິດປະຈາມສື້ ູ່ ວນຄະ ນະກາມາ ທິການວາງ ແຜນ ແຫູ່ ງຊາ ດ(State Planning Commission)ເຮດັ າໜາື້ ທູ່ ວີ າງແຜນໂຄງການໄລຍະຍາວ. ນອກຈາກກາມະການຖາວອນດູ່ ງັ ກູ່ າວແລວື້ ຍງັ ມກີ າມະການອກີ ຄະນະໜູ່ ງຊູ່ ງເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ຊີ ູ່ ວົ ຄູ່ າວໃນປີ ຄ.ສ . 1949-1954 ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕມີ ກີ າມະການຊູ່ ວົ ຄາວ 6 ຄະນະ ຄຝູ່ າຍກດົ ໝາຍການແຕູ່ ງງານ (Marriage Law) ການຄວບຄຸມນາ້ື ຖວ້ື ມກາມະການພິຈາລະນາຊູ່ ວຍເຫອຄົນອູ່ ານໜງັ ສບູ່ ອອກ (literacy) ການວູ່ າຈາື້ ງ (Employment) ພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ແລະ ກາມະການພຈິ າລະນາຜະລດິ ຕະຜນົ ໃນປີຕູ່ ມາກໄດມ້ື ກີ ານຈດັ ຕງັື້ ກາມະການເພູ່ ມີ ຂນື້ ອກີ ເຊູ່ ນັ ໜູ່ ວຍບນັ ເທາົ ສາທາລະນະໄພ ແລະ ບາງຄະນະກາມະການກປູ່ ຽນຈາກກາມະການ ຊູ່ ວົ ຄາວມາເປນັ ກາມະການຖາວອນ ເຊູ່ ນັ ກາມະການວທິ ະຍາສາດ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຢ.ີ 38 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ໂຄງສາື້ ງການຂອງອງົ ການບລຫິ ານສູ່ ວນກາງ ອານາດ ແລະ ໜາ້ື ທູ່ ຂີ ອງສະພາທູ່ ີປກສາແຫູ່ ງລດັ ຫ ຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕີ (State Council) ແຍກເປັນ ຫວົ ຂື້ ສາຄນັ ໄດໂື້ ດຍຫຍໄ້ື ດດື້ ູ່ ງັ ນ:ີ້ື 1. ວາງ ຫ ການດົ ມາຕນົ ການການບລຫິ ານປະເທດຕດັ ສນິ ບນັ ຫາ ແລະ ອອກຄາສູ່ ງັ ບລຫິ ານງານໃຫື້ ເປນັ ໄປ ຕາມລດັ ຖະທາມະນນູ ການປກົ ຄອງຕາມກດົ ໝາຍ ແລະ ຄາສູ່ ງັ . 2. ສະເໜີຮູ່ າງກົດໝາຍຕູ່ ລັດສະພາແຫູ່ ງຊາດ (National People's Congress) ຫ ຕູ່ ກາມະການ ຖາວອນຂອງລດັ ສະພາ (Standing Committee of NPC) 3. ປະສານງານກບັ ກະຊວງຕູ່ າງໆ ຫ ໜູ່ ວຍງານໃນທອ້ື ງຖູ່ ນິ ອູ່ ນໆທູ່ ວົ ປະເທດ 4. ພຈິ າລະນາແກໄື້ ຂຄາສູ່ ງັ ທູ່ ບີ ູ່ ເໝາະສມົ ຊູ່ ງອອກໂດຍກະຊວງຄະນະກາມະການ ຫ ໜູ່ ວຍງານໃນລະດບັ ທອື້ ງຖູ່ ນິ . 5. ປະຕບິ ດັ ງານຕາມແຜນເສດຖະກດິ ແຫູ່ ງຊາດ ແລະ ງບົ ປະມານໃຫມື້ ປີ ະສດິ ທພິ າບ 6. ຄວບຄຸມການຄາື້ ທງັ ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກປະເທດ 7. ອານວຍການ ຫ ສູ່ ງົ ເສມີ ກດິ ຈະກາງານທາງດາື້ ນວດັ ທະນະທາ - ສງັ ຄມົ , ການສກສາ, ກດິ ຈະກາຊາວຈນີ ໂພນື້ ທະເລ. 8. ຖຮັກສາໄວຊ້ື ູ່ ງຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດກົດໝາຍບາື້ ນເມອງ, ລະບຽບວໄິ ນ, ຄວາມສະຫງບົ ສຸ ກຂອງ ປະຊາຊນົ ແລະ ປກົ ປອ້ື ງສດິ ທຂິ ອງປະຊາຊນົ 9. ແຕູ່ ງຕງັື້ ຖອດຖອນເຈາົ້ື ໜາື້ ທູ່ ບີ ລຫິ ານຕາມຂບ້ື ງັ ຄບັ ແລະ ອູ່ ນໆ ເປນັ ຕນົື້ 5. ກະຊວງ ແລະ ການແບູ່ ງໜູ່ ວຍງານ ກະຊວງນບັ ເປນັ ໜູ່ ວຍງານບລຫິ ານທູ່ ສີ າຄນັ ປະການໜູ່ ງຂອງອານາດຝູ່ າຍບລຫິ ານນບັ ຕງັ້ື ແຕູ່ ປີ 1949 ເປນັ 39 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຕນົ້ື ມາຈານວນກະຊວງ, ທະບວງ, ກມົ ໄດເ້ື ພູ່ ມີ ຂນ້ື ຢູ່ າງຫວງຫາຍບາງກະຊວງ ແລະ ທະບວງໄດມື້ ກີ ານລວມເຂາົື້ ນາ ກນັ ແຕູ່ ບາງກະຊວງກໄດແ້ື ຍກໜູ່ ວຍງານ ແລະ ສາຂາອອກໄປທງັ ນກີື້ ເພາະຄວາມຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງສງັ ຄມົ ຈາ ເປັນຕອື້ ງປັບປຸງສູ່ ວນບລຫິ ານໃຫສ້ື ອດຄູ່ ອງ ແລະ ດາເນນີ ງານໄດໂ້ື ດຍຄູ່ ອງຕວົ ໃນ ປີ 1949 ມລີ ະດບັ ກະຊວງ ບລຫິ ານງານພຽງ 24 ໜູ່ ວຍແຕູ່ ພເລມິ ປີ 1961 ກະຊວງໄດເ້ື ພູ່ ມີ ຂນື້ ເປນັ 46 ກະຊວງລວມທງັ ລະດບັ ກະຊວງທບວງ ແລວ້ື ມກີ ວູ່ າ 70 ໜູ່ ວຍ ບາງກະຊວງຖກຢຸບ ບາງກະຊວງກຕງັ້ື ຂນ້ື ໃໝູ່ ແຕູ່ ສູ່ ວນຫາຍແລວື້ ຍງັ ຄງົ ດາເນນີ ການຢູ່ ູ 8 ໝາຍເຫດ ໂຄງຮູ່ າງຂອງກະຊວງທູ່ ຈີ ະນາຫາຍລູ່ າວນເີ້ື ປັນໂຄງຮູ່ າງຂອງກະຊວງໂດຍທູ່ ວົ ໄປບາງກະຊວງມຮີ ູບ ແລະ ໂຄງ ຮູ່ າງການບລຫິ ານທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງອອກໄປຈາກນດີ້ື ວ້ື ຍຕາມພາລະໜາ້ື ທູ່ ີ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງສາຍງານແຕູ່ ໂຄງຮູ່ າງຂອງ ກະຊວງທູ່ ຈີ ະຍກົ ມາເປນັ ແບບຢູ່ າງນກີ້ື ພຈະຢດຖເປນັ ແບບສະບບັ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຂອງການຈດັ ອງົ ການການປກົ ຄອງຂອງ ຈນີ ຖເປນັ ຮູບແບບກະຊວງໂດຍທູ່ ວົ ໄປ. ໂດຍທູ່ ວົ ໄປແຕູ່ ລະກະຊວງຈະມລີ ດັ ຖະມນົ ຕີ 1 ຄນົ ຮອງ 2 ຄນົ ແລະ ຜູຊື້ ູ່ ວຍລດັ ຖະມນົ ຕອີ ກີ 4 ຄນົ ເປນັ ຜູ ້ື ບລຫິ ານງານຂອງກະຊວງ ຮອງລງົ ມາຈາກບຸກຄນົ ເຫູ່ າົ ນຈີ້ື ະມສີ ານກັ ງານພເິ ສດຢູ່ ູ 3 ສານກັ ງານ ສານກັ ງານທາອດິ ຄ ສານກັ ງານຂອງລດັ ຖະມນົ ຕດີ າເນນີ ງານໂດຍຄະນະເລຂານຸການ 3 ຄນົ ສານກັ ງານທູ່ ສີ ອງນບັ ເປັນສານກັ ງານທູ່ ີ ຄູ່ ອນຂາື້ ງໃຫຍູ່ ຖວູ່ າເປນັ ຄວາມສາຄນັ ໃນການບລຫິ ານງານຂອງກະຊວງດາເນນີ ງານໂດຍຄະນະບລຫິ ານງານສານກັ ງານກະຊວງ (Ministry Staff Office) ສານກັ ງານສຸດທາ້ື ຍເປັນສານກັ ງານນອື້ ຍໆ ຄ ສານກັ ງານຄະນະຜູຊື້ ູ່ ຽວ ຊານຂອງໂຊວຽດຊູ່ ວຍໃຫຄ້ື າແນະນາປກສາຫາລ (ສານກັ ງານປະເພດນຖີ້ື ກປິດລງົ ແລວື້ ພາຍຫັງທູ່ ີພນັ ທະພາບ ລະຫວູ່ າງຈນີ ກບັ ລດັ ເຊຍໄດຊ້ື ູ່ ວົ ຮາື້ ຍລງົ ຄ.ສ. 1962). ອານາດໜາ້ື ທູ່ ຂີ ອງລດັ ຖະມນົ ຕມີ ຂີ ອບເຂດຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບກວາ້ື ງຂວາງບູ່ ພຽງແຕູ່ ການດົ ນະໂຍບາຍໃຫຄື້ າ ແນະນາບລຫິ ານງານຂອງກະຊວງເທູ່ າົ ນນັື້ ແຕູ່ ລວມໄປເຖງິ ການບງັ ຄບັ ບນັ ຊາສາຍງານລະດບັ ຮອງລງົ ໄປທູ່ ວົ ປະເທດ ຕາາແໜູ່ ງລດັ ຖະມນົ ຕກີ ນິ ເງນິ ເດອນຢູ່ ູໃນຂນັື້ ທູ່ ີ 6 ປະມານ 400 ຢວນຕູ່ ເດອນ ໃນຈານວນ 24 ຂນັື້ ຕາມລະບບົ ເງນິ ເດອນເຈາົ້ື ໜາ້ື ທູ່ ຂີ ອງລດັ (ຢດຖອດັ ຕາຕາມຕວົ ເລກປີ ຄ.ສ.1956) ຫວົ ໜາື້ ສານກັ ງານ (Bureaus) ຢູ່ ູໃນຂນັື້ 9-12 ເງນິ ເດອນປະມານ 200-250 ຢວນ ຫວົ ໜາື້ ພະແນກຂນັື້ 13-15 ເງນິ ເດອນປະມານ 150-200 ຢວນ 10 ພາລະໜາ້ື ທູ່ ີຂອງຮອງລດັ ຖະມນົ ຕີ ແບູ່ ງຕາມພນື້ ຖານຂອງໜາ້ື ທູ່ ີຄົນໜູ່ ງມໜີ າື້ ທູ່ ີກູ່ ຽວກບັ ກດິ ຈະການບລຫິ ານ (Administrative Affairs) ຊູ່ ງກູ່ ຽວກບັ ການປະຕບິ ດັ ງານ ແລະ ປະສານງານຂອງກະຊວງ ອກີ ຄນົ ໜູ່ ງເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ີ ຝູ່ າຍທຸລະກດິ ຂອງກະຊວງ ອດັ ຕາເງນິ ເດອນຂອງຮອງລດັ ຖະມນົ ຕຢີ ູ່ ູໃນຂນັ້ື 7-8 ຕູ່ າກວູ່ າ ລດັ ຖະມນົ ຕພີ ຽງນອື້ ຍໆ ໃນກລະນທີ ູ່ ລີ ດັ ຖະມນົ ຕໄີ ປລາດຊະການ ຮອງລດັ ຖະມນົ ຕໃີ ດຄນົ ໜູ່ ງຈະເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ແີ ທນ. ໜູ່ ວຍງານທູ່ ີຮອງລົງມາຈາກກະຊວງກຄສານັກງານ(Bureaus)ກອງ(Divisions) ແລະ ພະແນກ (Sections) ໜູ່ ວຍງານທງັ ສາມນໄີື້ ດມ້ື ກີ ານປູ່ ຽນແປງມາຕະຫອດຕດິ ຕູ່ ກນັ ຫາຍປີ ບາງເທູ່ ອເຫອສອງ ໜູ່ ວຍງານຄ ສານກັ ງານກບັ ກອງບາງແຫູ່ ງກມສີ ານກັ ງານກບັ ພະແນກຢູ່ າງໃດກຕາມແມູ່ ນຈະມກີ ານຢຸບໜູ່ ວຍງານໜູ່ ວຍໃນລງົ ກ ມກັ ຈະຕງັື້ ໜູ່ ວຍງານແຕກແຍກອອກເພູ່ ອຮບັ ຊູ່ ວງງານຕູ່ ໄປຈານວນສານກັ ງານ ນນັ້ື ສູ່ ວນຫາຍແຕູ່ ລະກະຊວງມີ ໜູ່ ວຍງານທູ່ ຮີ ອງລງົ ມາຫາຍປະເພດແຕກຕູ່ າງອອກໄປໃນຈານວນນມີື້ ີ ໜູ່ ວຍງານອດິ ສະຫະ (Independent) ຄບູ່ ຂນື້ ຕູ່ ສານກັ ງານໃດ ເຊູ່ ນັ ກອງພເິ ສດ ແລະ ໜູ່ ວຍງານພເິ ສດ ເປັນຕນົື້ ສະຖາບນັ ການຄນົື້ ຄວາື້ ຊູ່ ງມຖີ ານະທຽບເທູ່ າົ ສານກັ ງານ. ກະຊວງຮູບແບບແບູ່ ງໜູ່ ວຍງານສາຄນັ ອອກເປນັ 18 ໜູ່ ວຍງານ ມສີ ານກັ ງານ 14 ໜູ່ ວຍກອງພເິ ສດ ຫ ອດິ 40 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ສະຫະ 2 ກອງ ສານກັ ງານ 1 ໜູ່ ວຍ (Office) ແລະ ສະຖາບນັ ຄນົ້ື ຄວາື້ 1 ໜູ່ ວຍ. ວຽກ ແລະ ພາລະໜາື້ ທູ່ ີຈານວນຫາຍຂອງກະຊວງນັນື້ ຕົກຢູ່ ູກັບສານັກງານກະຊວງ (Ministry Bureaus) ສານກັ ງານນປີ້ື ຽບເຫມອນຕວົ ກະຊວງຊູ່ ງມອີ ານາດສູ່ ງັ ງານປະສານງານໂດຍກງົ ໄປຍງັ ລະດບັ ຕູ່ າຊູ່ ງທຽບ ເທູ່ າົ ການປົກຄອງລະດບັ ພູມພິ າກນອກຈາກການໃຊອ້ື ານາດອອກຄາສູ່ ງັ ກູ່ ຽວກບັ ເນອ້ື ໃນສາຄນັ ທູ່ ຖີ ວູ່ າເປັນອານາດ ໜາື້ ທູ່ ຂີ ອງກະຊວງໂດຍກງົ ນບັ ວູ່ າເປັນໜູ່ ວຍງານຕູ່ າສຸດຂອງສາຍງານລດັ ຖະບານກາງທູ່ ມີ ອີ ານາດອອກຄາສູ່ ງັ ໂດຍ ກງົ ຈາກສານກັ ງານໄດເ້ື ອງ ຂະໜາດຂອງສານກັ ງານ (Bureau) ມບີ ນກັ ງານຕງັື້ ແຕູ່ 10 ຄນົ ເຖງິ 60-70 ຄນົ ຫ ຫາຍກວູ່ າອາດແບູ່ ງໄດ້ື ເປນັ 3 ຂະໜາດຂະໜາດນອ້ື ຍມພີ ະນກັ ງານຕູ່ າກວູ່ າ 20 ຄນົ ລງົ ມາຂະໜາດກາງມພີ ະນກັ ງານຕງັ້ື ແຕູ່ 20-40 ຄນົ ແລະ ຂະໜາດໃຫຍູ່ ຕງັ້ື ແຕູ່ 40 ຄນົ ຂນ້ື ໄປ ແຕູ່ ລະສານກັ ງານມໜີ າື້ ທູ່ (ີ Chief) ເປັນຜູບ້ື ງັ ຄບັ ບນັ ຊາຊູ່ ງສູ່ ວນຫາຍເປນັ ສະມາຊກິ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ຫວົ ໜາ້ື ຂອງສານກັ ງານມຖີ ານະພາບທາງຕາແໜູ່ ງຢູ່ ູຊນັ້ື 10,11 ຫ 12 ແລະ ຈະມຮີ ອງຫວົ ໜາື້ ເປັນຜູຊ້ື ູ່ ວຍປະມານ 3-4 41 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຄນົ ຊູ່ ງມຕີ າແໜູ່ ງຢູ່ ູໃນຂນັື້ ອດັ ຕາເງນິ ເດອນທູ່ ີ 12-13-14 ໃນກລະນທີ ູ່ ຕີ າແໜູ່ ງຫວົ ໜາ້ື ວູ່ າງລງົ ຮອງຫວົ ໜາ້ື ຈະເປັນ ຜູທື້ າໜາ້ື ທູ່ ແີ ທນໃນບາງເທູ່ ອໃນກລະນທີ ູ່ ບີ ູ່ ສາມາດຫາຜູເື້ ໝາະສມົ ກບັ ຕາແໜູ່ ງຫວົ ໜາ້ື ຮອງຫວົ ໜາື້ ອາດຈະທາໜາື້ ທູ່ ຖີ ຮກັ ສາການແທນເປນັ ເວລາຍາວນານກໄດື້ ແຕູ່ ລະສານກັ ງານກະຊວງແບບຢູ່ າງຈະແບູ່ ງອອກເປນັ ກມົ (Division) ມຫີ ວົ ໜາ້ື (Chief) 1 ຄນົ ກນິ ອດັ ຕາ ເງນິ ເດອນຂນັ້ື 13,14 ຫ 15 ຕາມປກົ ກະຕຈິ ະມຮີ ອງຫວົ ໜາື້ 1 ຄນົ ຮບັ ເງນິ ເດອນຂນັື້ 14,15 ຫ 16 ກມົ ຍງັ ແບູ່ ງອອກ ເປັນພະແນກອີກໂດຍມຫີ ົວໜາື້ 1 ຄົນ ແລະ ຮອງຫວົ ໜາື້ 1 ຄນົ ເຊູ່ ນັ ກນັ ອດັ ຕາເງນິ ເດອນຂັນື້ 15,16,17 ແລະ 1,17,18 ຕາມລາດບັ ອດັ ຕາເງນິ ເດອນນບີື້ ູ່ ຖເປັນອດັ ຕາຕາຍຕວົ ກບັ ຕາແໜູ່ ງໜາື້ ທູ່ ທີ ູ່ ຮີ ບັ ຜູຢ້ື ູ່ ູໃນຕາແໜູ່ ງຮອງຫວົ ໜາື້ ຂອງກມົ ອາດຈະກນິ ເງນິ ເດອນອດັ ຕາຂນັ້ື 13 ກໄດ(້ື ຄາ້ື ຍໆກບັ ອດັ ຕາເງນິ ເດອນຂາື້ ລາດຊະການໄທ ເຊູ່ ນັ ຂາື້ ລາດຊະ ການຊນັ້ື ຈດັ ວາອາດກນິ ເງນິ ເດອນລະດບັ ຊນັື້ ຕ)ີ 6. ອານາດຝູ່ າຍທະຫານ ທະຫານບູ່ ພຽງແຕູ່ ປົກປອ້ື ງຖຮກັ ສາຄວາມປອດໄພ ຫ ເປັນຮວົ້ື ຂອງຊາດເທູ່ າົ ນນັື້ ແຕູ່ ຍງັ ມຄີ ວາມສາພນັ ຢູ່ າງ ໃກຊື້ ດິ ກບັ ອງົ ການທູ່ ວົ ໆໄປຂອງລດັ ຊູ່ ງຄວບຄຸມໄປທູ່ ວົ ສງັ ຄມົ ທງັ ທາງເສດຖະກດິ ແລະ ອຸດສາຫະກາຜູດື້ າລງົ ຕາ ແໜູ່ ງສາຄນັ ໆຕາມອງົ ການຕູ່ າງໆສູ່ ວນຫາຍໄດຮື້ ບັ ການຝກຝນົ ຫ ຜູ່ ານການເປນັ ທະຫານ ຫ ເປນັ ສະມາຊກິ ຂອງພກັ ເຊູ່ ັນ ຂະບວນການກອງທບັ ປົດແອກປະຊາຊນົ ສະມາຊກິ ໜູ່ ວຍພທິ ກັ (Red Guard) ເຈາົື້ ໜາ້ື ທູ່ ີຄອມມູນດິ (Cadre) ສະມາຊກິ ພກັ ຄອມມນູ ດິ (CCP) ນອກຈາກນກີ້ື ູ່ ຸມທະຫານບາງຄນົ ຕູ່ າງກໄດດ້ື າລງົ ຕາແໜູ່ ງລະດບັ ສູງໃນ ລດັ ຖະບານສບເນູ່ ອງກນັ ມາ ເຊູ່ ນັ : ເໝາົ ເຈີ໋ຕີ ຸງ, ຈເູ ຕຍີ ີ໋ ,ີ ຈຽນອງິ ເປນັ ຕນົື້ . ອງົ ການການປົກຄອງທູ່ ມີ ບີ ດົ ບາດສາຄນັ ທາງຝູ່ າຍທະຫານມຢີ ູ່ ູສອງອງົ ການ ຄ ສະພາຄວາມໝນັ້ື ຄງົ ແຫູ່ ງ ຊາດ ຫ ສະພາການປື້ອງກັນແຫູ່ ງຊາດ (National Defense Council) ແລະ ກະຊວງປື້ອງກັນປະເທດ (Ministry of National Defense) ຕູ່ າງເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ປີ ະສານງານຢູ່ າງໃກຊື້ ດິ ລະຫວູ່ າງສອງໜູ່ ວຍງານດູ່ ງັ ກູ່ າວປະ ທານສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເໝາົ ເຈີ໋ ຕີ ຸງເປັນປະທານຄະນະກາມະການຂອງສະພາການປອື້ ງກນັ ແຫູ່ ງຊາດ ປະກອບດວ້ື ຍຕວົ ແທນຈາກໜູ່ ວຍງານຕູ່ າງໆຂອງລດັ ຖະບານແລະຝູ່ າຍທະຫານເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ບີ ນັ ຊາການກອງທບັ ຮບັ ຜດິ ຊອບໃນການເສມີ ສາ້ື ງກອງທບັ ແລະ ອານາດການປອ້ື ງກນັ ປະເທດເປນັ ອງົ ການທູ່ ໄີ ດອ້ື ານາດສູງສຸດຂອງກອງທບັ ແຕູ່ ບູ່ ໄດເື້ ປັນຜູອ້ື ອກຄາສູ່ ັງໂດຍກງົ ໄປຍງັ ສາຍງານພາຍໃນກອງທັບສະພາການປອື້ ງກັນແຫູ່ ງຊາດເຮັດໜາື້ ທູ່ ີຄ ກາມະການປະສານງານ ໂດຍມກີ ະຊວງປອ້ື ງກນັ ປະເທດເປັນສາຂາໃນສງັ ກດັ ແລະ ເຮດັ ໜາ້ື ທູ່ ອີ ອກຄາສູ່ ງັ ໂດຍກງົ ໄປຍງັ ໜູ່ ວຍງານເບອື້ ງລຸມຂອງກອງທບັ ຕາມລະບບົ ສູ່ ງັ ງານແບບແນວດູ່ ງິ (Straight Vertical Order) ແລະ ຮບັ ພາລະການປະຕບິ ດັ ງານພາຍໃນກອງທບັ ທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ກດິ ຈະການທາງທະຫານ. 7. ອານາດຕຸລາການ ອງົ ກອນທູ່ ຂີ ະໜານກບັ ອງົ ກອນຂອງຄະນະລດັ ຖະມນົ ຕໃີ ນລະດບັ ການປກົ ຄອງສູ່ ວນກາງໄດແື້ ກູ່ ສານສູງສຸດ ແຫູ່ ງປະຊາຊນົ (Supreme People's Court) ອນັ ເປັນອງົ ກອນສູງສຸດທາງອານາດຕຸລາການ ໂດຍມີ ຕຸງໄປວູ ເປັນປະທານສານສູງສຸ ດໃນຂະນະນັນ້ື ແລະ ໄອຍະການສູງສຸ ດແຫູ່ ງປະຊາຊົນ (Supreme People's Procuracy) ຊູ່ ງມໜີ າ້ື ທູ່ ສີ ອດສູ່ ອງເບູ່ ງິ ແຍງການປະຕບິ ດັ ພາລະກດິ ຂອງອງົ ການບລຫິ ານແຫູ່ ງລດັ ໃຫເື້ ປັນໄປຕາມ ກດົ ໝາຍປະທານໄອການປະຊາຊນົ ສູງສຸດໄດແື້ ກູ່ ຈາງຕງິ ເຊງັ . ສານສູງສຸດປະຊາຊນົ ແລະ ໄອຍະການສູງສຸດປະຊາຊນົ (The People's Supreme Court and the People's Supreme Procuracy) ເປນັ ຜູຊ້ື ງົ ອານາດສູງສຸດທາງຝູ່ າຍຕຸລາການ ແລະ ພທິ ກັ ຖຮກັ ສາກດົ ໝາຍ 42 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຈນີ ໄດຢື້ ດຖເອາົ ລະບບົ ນຕິ ບິ ນັ ຍດັ ແລະ ຂະບວນການຄວາມຍຸດຕທິ າຈາກລດັ ເຊຍມາເປນັ ແບບສະບບັ ຂອງຕນົ ໃນ ຊູ່ ວງການປະຕວິ ດັ ວດັ ທະນະທາ ບູ່ ມສີ ະຖາບນັ ທາງກດົ ໝາຍໃດທູ່ ຈີ ະໄດຮື້ ບັ ອານາດຢູ່ າງກວາື້ ງຂວາງໃນການອອກ ກດົ ໝາຍລງົ ໂທດບຸກຄນົ ຫ ພຈິ າລະນາກດົ ໝາຍແຮງງານເທູ່ າົ ພກັ ບດົ ບາດອານາດທາງສານໄດລ້ື ຸດນອື້ ຍລງົ ໄປໃນ ຂະນະດຽວກນັ ພກັ ຄອມມູນດິ ເລູ່ ມີ ໃຊອື້ ານາດແຊກແຊງໃນກະບວນການພຈິ າລະນາຄະດໂີ ດຍສະເພາະຢູ່ າງຍູ່ ງິ ຄະດີ ທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ຄວາມໝນັ້ື ຄງົ ແລະ ພວກປະຕກິ ລິ ຍິ າຊນົ ການພຈິ າລະນາຄະດເີ ປນັ ໄປຢູ່ າງວູ່ ອງໄວ ແລະ ການຕດັ ສນິ ລງົ ໂທດກຮຸ ນແຮງສະເໝີ ໃນປີ1959 ກະຊວງຍຸດຕທິ າຖກຍຸບລງົ ແຕູ່ ທງັ ນບີື້ ູ່ ໄດໝື້ າຍຄວາມວູ່ າຈະບູ່ ມອີ ງົ ກອນທູ່ ີ ຮອງຮບັ ກດົ ໝາຍເພູ່ ອໃຊບື້ ງັ ຄບັ ທງັ ທາງແພູ່ ງ ແລະ ທາງອາຍາໂດຍພກັ ໄດຈ້ື ດັ ຕງັື້ ອງົ ກອນພາຍໃຕກື້ ານຄວບຄຸມຂອງ ຕນົ ຂນື້ ມາແທນ ແລະ ສານກຍງັ ຄງົ ເປນັ ອງົ ກອນເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ພີ ຈິ າລະນາຄວາມຢູ່ ູຢູ່ າງກວາ້ື ງຂວາງຄເກູ່ າົ ໂດຍສະເພາະ ກູ່ ຽວກບັ ພວກປະຕກິ ລິ ຍິ າຕູ່ ຕາ້ື ນການປົກຄອງຂອງ ຄອມມູນດິ ພຽງແຕູ່ ພກັ ໄດເື້ ພູ່ ມີ ບດົ ບາດເຂາົ້ື ຄວບຄຸມອານາດ ຝູ່ າຍຕຸລາການຫາຍຍູ່ ງິ ຂນື້ . ອານາດໄອຍະການ (The Procuracy) ດູ່ ງັ ທູ່ ໄີ ດກ້ື ູ່ າວແຕູ່ ຕອນຕນົື້ ເຖງິ ອານາດຢູ່ າງກວາ້ື ງໆຂອງຝູ່ າຍໄອຍະ ການ ແລວື້ ວູ່ າເປນັ ຝູ່ າຍຄວບຄຸມກວດສອບໃຫແື້ ກູ່ ຝູ່ າຍປະຕບິ ດັ ການຂອງຂາື້ ລາດຊະການ ແລະ ພນົ ລະເຮອນທູ່ ວົ ປະເທດເປັນໄປຕາມກດົ ໝາຍ ມາດຕາ 81 ແຫູ່ ງລດັ ທານນູ ປີ 1954 ລະບຸໄວວ້ື ູ່ າ \"ເພູ່ ອໃຫຝ້ື ູ່ າຍໄອການເປັນຫກັ ປະກນັ ອນັ ແນູ່ ນອນຕູ່ ການປະຕບິ ດັ ພາລະໜາື້ ທູ່ ຂີ ອງກະຊວງຕູ່ າງໆ ພາຍໃຕກ້ື ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາຂອງ ຄະນະລດັ ມນດົ ລິ (State Council) ແລະ ຕູ່ ອງົ ການສູ່ ວນທອື້ ງຖູ່ ນິ ໃນລະດບັ ຕູ່ າງໆ ຕະຫອດຈນົ ບຸກຄນົ ທູ່ ເີ ຮດັ ງານໃຫແື້ ກູ່ ລດັ ແລະ ພນົ ລະເຮອນທຸກຄນົ \" ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ ສູງສຸດ(The Supreme People's Procuracy) ຕງັ້ື ຂນື້ ໃນປີ 1954 ແລະ ຮບັ ຜດິ ຊອບຕູ່ ຄະນະກາມະການຖາວອນສະພາຜູແື້ ທນປະຊາຊນົ ແຫູ່ ງຊາດ (Standing Committee of NPC) ສູ່ ວນໃນລະດບັ ການປົກຄອງທອ້ື ງຖູ່ ິນກມອີ ົງກອນພາຍໃຕກື້ ານບງັ ຄບັ ບນັ ຊາເປັນອົງ ກອນອດິ ສະຫະປາດສະຈາກການແຊກແຊງຈາກ ອງົ ການບລຫິ ານຂອງສູ່ ວນທອ້ື ງຖູ່ ນິ ເພາະເຫດທູ່ ວີ ູ່ າບູ່ ຕອ້ື ງຮບັ ຜດິ ຊອບຕູ່ ຄະນະກາມະການບລຫິ ານທອ້ື ງຖູ່ ິນ (Local People's Council) ແຕູ່ ຂນື້ ກງົ ຕູ່ ຝູ່ າຍໄອການໃນລະດບັ ປກົ ຄອງທູ່ ເີ ໜອກວູ່ າ. ພະນກັ ງານໄອຍະການຈະເຮດັ ການສອບສວນຂາ້ື ລາດຊະການພນົ ລະເຮອນ ແລະ ພນົ ລະເຮອນທູ່ ກີ ະເຮດັ ຜດິ ກດົ ໝາຍ ແລະ ອອກໝາຍຈບັ ໃນກອນນທີື້ ູ່ ຈີ າເປັນພະນກັ ງານໄອການຈະເປນັ ຜູດື້ າເນນີ ການຕາມຂະບວນການຂອງ ກດົ ໝາຍຕູ່ ອາດຊະຍາກອນພວກປະຕກິ ລິ ຍິ າຊນົ (Counter-revolutionaries) ແລະ ຕູ່ ຄະດເີ ລູ່ ອງສາຄນັ ຂອງ ພນົ ລະເຮອນ ໃນລະຫວູ່ າງການພຈິ າລະນາຄະດີ ພະນກັ ງານໄອຍະການຈະເປນັ ຜູດື້ າເນນີ ການຟອື້ ງຮອື້ ງນອກຈາກນີ້ື ຍງັ ເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ເີ ປັນຜູຄ້ື ວບຄຸມແນະນາຂະບວນການທາງສານ ແລະ ອາດອຸທອນຕູ່ ຄາຕດັ ສນິ ທູ່ ເີ ຫນັ ວູ່ າບູ່ ຖກຕອ້ື ງ ຫ ບູ່ ສມົ ຄວນຕູ່ ກອນນກີື້ ານຕດັ ສນິ ຂອງສານ. ນບັ ຕງັື້ ແຕູ່ ປີ 1959 ເປນັ ຕນົື້ ມາຫງັ ຈາກທູ່ ທີ າງການໄດຕ້ື ງັ້ື ແຜນການເມອງ ແລະ ກດົ ໝາຍແຫູ່ ງພກັ (Party Political and Local Department) ແລວື້ ອານາດຝູ່ າຍໄອການກຕົກຢູ່ ູພາຍໃຕກ້ື ານບງັ ຄບັ ບັນຊາຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ຫາຍຍູ່ ງິ ຂນື້ ແລະ ສູນເສຍອານາດປກົ ຄອງຕນົ ເອງທູ່ ເີ ຄຍີ ມມີ າກູ່ ອນແຜນທາງການເມອງ ແລະ ກດົ ໝາຍ ຂອງພກັ ເປັນອງົ ການສູ່ ວນໜູ່ ງພາຍໃຕກື້ ານນາຂອງພກັ ໃນລະດບັ ເມອງ ອງົ ການນປີ້ື ະກອບດວື້ ຍຫວົ ໜາື້ ສານເມອງ ຫວົ ໜາ້ື ໄອຍະການເມອງ ແລະ ຫວົ ໜາ້ື ຝູ່ າຍຖຮັກສາຄວາມປອດໄພ (Public Security Service) ໂດຍມີ ສະມາຊກິ ພກັ ອາວຸໂສເປນັ ຜູມື້ ອີ ານາດເໜອ (ເປັນປະທານ) ພກັ ຈູ່ ງຢູ່ ູໃນຖານະຄວບຄຸມລະບບົ ຄວາມຍຸດຕທິ າ(ອາ ນາດສານ) ຂອງເມອງ ແລະ ຍງັ ເຮດັ ໜາື້ ທູ່ ີປະສານງານກບັ ໜູ່ ວຍງານອູ່ ນໆຂອງລດັ ອກີ ດວື້ ຍການຕງັ້ື ຂກື້ ູ່ າວຫາຕູ່ 43 ແປໂດຍ ປຕ ພຸລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ