เบาหวาน ไม่เป็นไม่รู้

ผปู้ ่วย : มียาบางอยา่ งของ สินค้าขายตรง บอกวา่ รักษาโรคไตได้ จริงหรือเปล่า ตอบ : ไตวายมี 5 ระยะ ต้องดวู ่าเราเปน็ ระยะไหน ถา้ เป็นระยะ แรกเป็นนดิ เดียว มันก็อาจจะดีข้ึนเหมือนกัน แต่เราจะรู้ได้ไหมว่าเรา เป็นระยะไหน เม่ือพูดว่า ถ้ายาตัวน้ดี ีจริงคนไข้คงไม่มาโรงพยาบาล สรุป คือ....เรามาหาคณุ หมอ มารักษาตอ่ เนอื่ ง กนิ ยาตามหมอสง่ั ดีกวา่ 2. เบาหวานคอื อะไร ตอบ ระดับน�ำ้ ตาลในเลอื ดสูงมากกวา่ 110 3. แล้วถ้าเกิดกนิ ขา้ วมาแลว้ ละ่ ค่านำ้� ตาลควรไมเ่ กนิ เทา่ ไร ตอบ มากกว่า 200 4. การตรวจเบาหวาน เราสามารถดูจากอะไรได้บ้าง นอกจาก การเจาะเลือด ตอบ ดจู ากอาการของตนเอง เชน่ ปัสสาวะบอ่ ย การล้างไตมี 2 วิธี 1.การฟอกเลือด 2.การล้างไตทางช่องท้อง การเปน็ เบาหวาน คอื ภายหลงั การอดอาหารตอ้ งไมม่ ากกวา่ 126 มก./ดล. ต้องรักษาระดับน้�ำตาลในเลือดให้สม�่ำเสมอ ปรับอาหารประเภทแป้ง ออกก�ำลังกาย คมุ นำ้� ตาลโดยการกินยาตามหมอสั่ง หรือฉีดอนิ ซูลิน - ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน เกิดจากระดับนำ้� ตาลในเลือด = น้�ำตาลในเลอื ดตำ�่ นำ้� ตาลในเลือดสูง เป็นกรด - ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน ท�ำลายอวัยวะต่างๆ = ท�ำลาย หัวใจและหลอดเลือด ชาปลายมือปลายเท้า ตา ไต สมองและปลาย ประสาท 5. เราจะรไู้ ด้อย่างไร ว่าไตเราดขี ้ึนแล้ว ตอบ 1.ดูจากการเจาะเลือด 2.ดูจากปัสสาวะตรวจดูปริมาณไข่ขาว HbA1c คือ ค่าเฉลี่ยน้�ำตาลสะสม ซึ่งตัวนส้ี ามารถดูย้อนหลัง 3 เดือน และค่าตอ้ งน้อยกว่า 7% 46 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

การบำ� บัดทดแทนไตมี 3 วิธี คอื 1. ฟอกเลือด อาทิตย์ละครั้ง 2. ลา้ งไตทางชอ่ งทอ้ ง ทำ� วันละ 4 ครั้ง สามารถท�ำเองที่บ้านได้ 3. ปลูกถ่ายไต ถ้าอายุเกิน 60 ปี มันจะยากมาก ต้องเสียเลือด มาก ผ่าตัดใหญ่แผลจะกว้างมาก มีปลูกถ่ายไตที่โรงพยาบาลจุฬาลง กรณ์ฯ และรามาธบิ ดี ซึ่งต้องต่อคิวตามลำ� ดบั 6. ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน สง่ ผลอะไรบ้างตอ่ ร่างกาย? ตอบ ตา ไต หวั ใจ หลอดเลือด สมองตีบ เทา้ กจิ กรรมสรา้ งความคุ้นเคย และทบทวนอาหาร แนะน�ำชื่อ ชื่อเล่นเพ่อื ใหส้ มาชกิ เรียกชื่อกันถกู ต้อง หลงั จากนัน้ จะ มาทบทวนความรู้อาหาร และแนะน�ำวิธีการออกก�ำลังกายแบบบาสโลบ เหยยี ดยดื แบบเบาถงึ ปานกลาง เหมาะสำ� หรับผสู้ งู อายุ ช่วงที่ 1 มีกจิ กรรม โดย 1. จับคู่กนั ...วาดรปู เพอื่ นและเขียนข้อดีของเพอื่ น 3 ข้อ 2. ใหเ้ ขียนขอบคณุ ใคร อะไรก็ได้ ใหม้ ากที่สดุ ใหน้ กึ แบบมเี หตผุ ลดว้ ย วา่ อยากขอบคณุ ใครคนน้ี หรืออะไรสิง่ นเ้ี พราะอะไร ผลดั กนั แลกเปลย่ี น ขอ้ มลู ในขอ้ 1 และ ขอ้ 2 จะพบมมุ มองเชงิ บวก ของตนเองที่ควรสร้าง หรือมีขึ้นบ่อยๆ จะท�ำให้การแลกเปล่ียนในกลุ่ม และการดำ� เนนิ ชีวิตมีความสขุ ย่ิงขึน้ ชว่ งที่ 2 ทบทวนการนบั คาร์โบไฮเดรต เพอื่ ควบคมุ นำ้� ตาลจากอาหาร คาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว คือ นำ้� ตาล นำ�้ หวาน ใช้เวลาเปลย่ี น เปน็ พลังงาน 15 - 30 นาที ถ้าไม่คดิ ว่านำ�้ ตาลตก ไมค่ วรอมลกู อมบอ่ ย แต่ อาจมพี กตดิ ตัวไว้บา้ ง เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 47

คาร์โบไฮเดรตเชงิ ซอ้ น คอื แปง้ เส้น ขา้ ว ธญั พชื ถ่วั เขียว ถัว่ แดง ลูกเดือย ข้าวกล้อง คาร์โบไฮเดรตที่มีกากใยสูง ใช้เวลาเปลี่ยนเป็น พลังงาน 30 - 90 นาที หลักเกณฑ์ในการคุมเบาหวาน คือ กินในเวลาสม�่ำเสมอ วิธีการ นับคารบ์ คอื ขา้ ว 1 ทัพพี เปน็ เกณฑว์ า่ คอื 1 คาร์โบไฮเดรต เราจะเรียกวา่ 1 สว่ น หรือ 1 คารบ์ คาร์โบไฮเดรต = ขา้ ว แปง้ เสน้ = 15g., ผกั หวั ทั้งหลาย = 15 g., ผกั ใบ ผักดอกทั้งหลาย 3 ส่วน = ข้าว 1 ทัพพี, ขนนุ 2 ยวง = คาร์โบไฮเดรต 15 กรัม, นมพร่องมนั เนย 1 กลอ่ ง 200 มลิ ลิลิตร = คาร์โบไฮเดรต 15 g., ผลิตภณั ฑน์ มรสธรรมชาติ 1 แกว้ = คาร์โบไฮเดรต 15 กรัม, ขนมครก 1 ค,ู่ ข้าวเหนยี วกำ� แน่นๆ ทัพพี, แป้ง 3 ชอ้ นโตะ๊ , ขนมปงั โฮลวตี 1 แผ่น, แป้งโรตีบาง 1 แผน่ เล็ก, แปง้ เกย๊ี ว 4 แผ่น, นมถวั่ เหลอื ง = นมจดื 1 กลอ่ ง, คกุ๊ กี้ 2 แผน่ เลก็ = 1 คารบ์ + 1 ไขมนั , ไอศครีม ครึ่งถ้วยตวง = 1 คาร์บ + 1 ไขมนั , น้�ำอดั ลม 1 กระปอ๋ ง = 3 คารบ์ , ช็อกโกแลตร้อน = 4 คารบ์ , มอ็ คค่า = 2 คาร์บ, โกโกร้ ้อน = 2 คารบ์ , หมกี่ งึ 3-4 ถว้ ยตวง = 1 คารบ์ 1 สว่ น 3 ถว้ ยตวง = 1 หยบิ มอื 1 สว่ น 2 = 1 องุ้ มอื ถว้ ยตวง = 1กำ� มอื 1 ชอ้ นชา = 1 ขอ้ นว้ิ มอื เนอื้ สตั ว์ 3 ช้อนโต๊ะ = ไพ่ 1 สำ� รับ - คา่ พลงั งานที่ตอ้ งการ ใหท้ กุ คนเขียนความสงู ของตนเอง ผหู้ ญงิ ลบ 110, ผู้ชายลบ 100 หลงั จากนั้นนำ� มาคูณ 30-35 (คือใช้พลังงานต่อ วันน้อย) เช่น 150-110 = 40 x 30 = 1,200 กิโลแคลอรีต่อวัน (คือพลงั งาน/วนั ) ควรไดร้ ับคาร์โบไฮเดรต 11 ส่วน - ถา้ เลยเวลากนิ อาหารไปแลว้ ใหก้ นิ อาหารวา่ งเบา ๆ แทน ถา้ คนไหน ที่ฉดี อนิ ซูลิน ตอ้ งนับคาร์โบไฮเดรต และดเู วลาใหช้ ดั เจน - ความหวานของผลไมต้ ่างกัน หลกี เลี่ยงผลไม้ที่หวาน - ถ้าดัชนมี วลกายเกนิ 30 - 40 ตอ้ งปรึกษาโภชนาการ 48 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- ควรเลือกอาหารที่จ�ำเป็น 6 หมวด งดกินอาหารหวาน มัน เคม็ ครัง้ ท่ี 7 การแลกเปล่ียนเรียนรู้กลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานกลุ่มในโรงพยาบาล และชุมชน ตัวอย่างการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กลุ่ม เป็นการแลกเปล่ียนข้อมูล ของผปู้ ว่ ยโรคเบาหวานหลงั เขา้ โครงการอบรมความรปู้ ระจำ� ปี มกี ารอบรม ความรู้ ฝึกปฏิบัติ และกิจกรรมแลกเปล่ียนเรียนรู้กลุ่มย่อย ข้อมูลชุดน้ี อาจยงั ไม่ทำ� ให้ผู้อ่านไดอ้ ะไร หรือมีความรู้ ความเข้าใจเพม่ิ ขึน้ นัก แต่เป็น สว่ นในการตดั สนิ ใจที่ทำ� ใหท้ า่ นที่เปน็ ผปู้ ว่ ยโรคเบาหวาน/ญาตไิ มเ่ สยี โอกาส ที่จะเข้าอบรม เพราะโรงพยาบาลมีการจัดเต็มรูปแบบเพียงปีละครั้ง สว่ นการทบทวนเปน็ กลมุ่ ยอ่ ย สามารถมาสอบถามเพม่ิ เตมิ ไดเ้ ปน็ ระยะๆ ที่แผนกผ้ปู ่วยนอก การแลกเปลี่ยนน้ี จากเจ้าหน้าที่งานส่งเสริมสุขภาพและป้องกัน โรคบันทึกการบอกเล่าของผู้ป่วย ส่วน (**) และ (ตัวหนังสือเอียง) เป็นความคิดเห็นหรือการด�ำเนนิ การของทีมจัดอบรมถึงข้อความที่ผู้ป่วย แลกเปลีย่ นไว้ รายที่ 1 คุณ ก. เล่าว่า แม่และน้องชายเป็นเบาหวาน รักษาที่ โรงพยาบาลเอกชนแหง่ หนงึ่ ตามจริงมสี ทิ ธกิ ารรกั ษาที่โรงพยาบาลเลดิ สนิ คะ่ แต่ผู้ป่วยมารักษาเยอะมาก ก็เลยมารักษาเบาหวานที่นแี่ ค่ครั้งเดียว แลว้ ไปรักษาเบาหวานที่โรงพยาบาล (เอกชน) นน้ั ตลอด เสยี คา่ ใชจ้ า่ ยมาก ครั้งละเกือบ 20,000 บาท ตัวดิฉันเองเป็นลูกสาวยังไม่เป็นเบาหวาน มาตรวจรักษาเรื่องอ่ืนๆ ที่ โรงพยาบาลเลิดสินน้ี รู้ข่าวการอบรมจึง เขา้ รว่ มดว้ ย ขอขอบคณุ มากที่ ได้ใหเ้ ขา้ โครงการ ทำ� ใหน้ ำ� ไปปรับเปลยี่ นกนิ นำ�้ มนั ไขมนั อาหารทอด เนย ขนมประเภทเบเกอรี่ไดถ้ กู ตอ้ งเหมาะสมขนึ้ ตอนนค้ี ณุ แมห่ มอลดยาไขมนั ในเลอื ด ไมต่ อ้ งกนิ แลว้ 1 ตวั สำ� หรับตวั เอง เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 49

รวู้ ิธกี นิ และการดแู ลคณุ แม,่ นอ้ งชายในครอบครัวดว้ ย.......**ผรู้ ับบริการ ของโรงพยาบาลมจี ำ� นวนมาก การแกป้ ญั หาเรื่องตา่ งๆ ใหส้ ะดวกทั้งหมด คงท�ำได้ยาก เพราะเพ่ิงมีการปรับปรุงอาคาร โดยผู้ที่มีทุนทรัพย์อาจ รักษาที่อื่น เพ่ือความสะดวกรวดเร็ว.....การได้ให้ความรู้แก่ญาติที่ มาตรวจ/ทราบขา่ ว คงเปน็ การชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยของโรงพยาบาลไดท้ างหนงึ่ ช่วยลดค่ายาลงได้บา้ งและมอี าการดข๊ น้ึ ป้องกันกลุ่มเสยี่ งต่อไป รายที่ 2 คณุ ข. บอกวา่ รจู้ กั วธิ เี ลอื กดฉู ลากอาหารแลว้ ไมเ่ ลอื กกนิ ตามใจชอบอย่างเดียว รู้อะไรข้ึนเยอะค่ะ ขอบคุณวิทยากรทุกคน… (พูดไม่ออก...ท�ำท่าจะร้องไห้) **วิทยากรคุมกลุ่มที่ยืนอยู่ใกล้ที่สุด ช่วยบีบมือ โอบให้ก�ำลังใจแสดงความเป็นมิตร การพบปะแลกเปลี่ยน เรียนรู้กันบ่อยข้ึน ท�ำให้รู้จักกัน และสามารถสอบถามพูดคุยกันเอง เปดิ ใจได้ง่าย และน�ำไปใช้แตล่ ะบุคคลไดม้ ากข้นึ รายที่ 3 คุณ ค. เลา่ วา่ อรอ่ ยหมดจะ้ ซอี ว๊ิ ขาวกอ็ รอ่ ย ตอนนเ้ี รียนรู้ แลว้ วา่ มนั เคม็ ซอี วิ๊ ขาวมคี วามเคม็ หรอื โซเดียมมากกวา่ นำ้� ปลาอกี ในปริมาณ เทา่ กนั เพงิ่ เคยรู้ กนิ เปน็ ขน้ึ เพราะฉลากอาหารฉนั กร็ แู้ ลว้ อบรมแลว้ ก็ได้ นำ� ไปใช้ ตอนนเ้ี ลอื กกนิ อาหารที่มคี า่ คาร์โบไฮเดรตนอ้ ย กนิ อาหารไมซ่ ำ้� ซาก **ผู้ป่วยบางคนไม่ทราบว่าเค็มก็ส�ำคัญ และการดูฉลาก อ่านอย่างไร จะมีความมั่นใจข้นึ เมอื่ เรียน และได้ทบทวน รายที่ 4 คุณ ง. บอกว่า ได้ความรู้เพ่ิมมากข้ึน รู้วิธีการนับแป้ง การเลือกดูอาหารกล่องที่ซื้อมาเขาให้มาเยอะเท่าๆ กัน **ได้ดูของจริง เพ่ือรู้และจ�ำได้ว่า คนขายมักใส่ข้าวให้เรา 3 ทัพพีครึ่งในกล่องที่ขาย จากการชั่งนำ้� หนักจริงๆ รายที่ 5 คุณ จ. ตอนแรกไมร่ อู้ ะไรเลย ครั้งแรกรูเ้ พ่ิมขน้ึ ครั้งที่ 2 เริ่มเข้าใจ ครั้งที่ 3 นอกจากจ�ำกลุ่มเป็นคาร์บได้ จ�ำน้�ำปลาได้ด้วย ครั้ง 4-5 ฟงั ปญั หา ชว่ ยกนั กบั กลมุ่ ตอบคำ� ถามเขา้ ใจมากขนึ้ ...เทียบแลว้ รู้ดีกว่าเดิมมากเลย ถ้ามีโครงการอีก ผมจะไปประชาสัมพันธ์ให้ครับ 50 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

บอกมาได้เลย **มีตัวแบบที่ดีไปประชาสัมพั นธ์ โครงการต่อให้ได้เอง เปน็ เพือ่ นช่วยเพือ่ นดว้ ยกนั เอง รายที่ 6 คุณ ฉ. ก่อนเข้าโครงการไม่ค่อยรู้อะไร พอมาเข้าโครงการ ครั้งที่ 2 เริ่มเข้าใจมากขึ้น น�ำไปใช้ได้ **ผู้ที่มาครบเวลา จะยิ่งท�ำให้ เขา้ ใจมากขน้ึ รายที่ 7 คุณ ซ. รวู้ า่ จะกนิ อะไร ตวั เองตอ้ งทราบวา่ ผลไมบ้ างอยา่ ง มีคาร์โบไฮเดรตด้วย ท�ำให้สามารถหักห้ามใจไม่ทานได้อย่าง ส่วนของ มันของทอดของชอบที่ชอบมาก เช่น งดกนิ ลดกนิ ลง คอื ทอดมนั , กลว้ ย แขก, มนั ทอด ห้ามใจไดม้ ากข้นึ น�ำ้ ตาลในเลือดคงที่ที่ 100, 110 แลว้ **พบเสมอวา่ ผู้ปว่ ยจะกนิ ขา้ วน้อยๆ แต่ไปกนิ ผลไม้แทนบางม้ือ ซ่งึ อาจ จะมากเกินไปเมื่อเทียบกับข้าวแล้ว จนคุณหมอที่มาสอนมักจะบอกว่า “กนิ ให้อิ่ม ช่วยกนิ ขา้ วใหอ้ ม่ิ จะได้ไม่ไปกนิ อย่างอื่นอกี ” รายที่ 8 คุณ ซ. โครงการนด้ี ีมาก เจ้าหน้าที่ใหค้ วามสนใจ หว่ งใย ถ้าไม่ได้เข้ามาอบรมไม่รู้ว่าวิ ธีการออกก�ำลังกายหลายวิ ธีอย่างถูกต้อง ลดเบาหวานได้ ตอนนม้ี รี ำ� กระบอง และชวนแฟนออกกำ� ลงั กายทกุ วนั ** กรณุ าท�ำตอ่ เนือ่ งเพ่ือตัวเอง รายที่ 9 คุณ ฌ. ขอบคุณคุณหมอ กับได้น้องๆ ช่วยให้สามารถ เลือกอาหารตามโซนสี และเลือกดูฉลากอาหารได้ ร้วู ่าจะกินอะไรเท่าไร ผมมีแผลตาปลาเดิมที่เท้า จากแผลที่หายยากก็เริ่มดีขึ้นมาเรื่อยๆ หมอที่ท�ำแผลถามว่าไปท�ำอะไรมาน�้ำตาลลดดีกว่าเดิม แบบนส้ี ิแผลถึง จะดีขึ้นเร็ว ผมตอบว่าเข้าโครงการมา พอดีคุณหมออยู่ศัลยกรรมอาจ ไม่ทราบ พอใจครับ**ทีมก็ร่วมดี ใจดว้ ย รายที่ 10 คณุ ด. มาอบรมในครั้งนร้ี จู้ ักวิธกี ารออกกำ� ลงั กาย วิธกี นิ หลังจากเข้าอบรม ท�ำให้อยากมีชีวิตอยู่ในโลกนต้ี ่อไป ไม่เครียดเหมือน ก่อนหน้าน้ี เพื่อนในกลุ่มก็คงรู้สึกเหมือนกัน **DALY OK (ช่วงชีวิตที่ ทราบว่าเป็นเบาหวานแล้ว...มีชีวิตเป็นสุข ด�ำเนนิ ชีวิตง่ายข้ึนกว่ายังไม่มี การเข้ากลุ่ม) เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 51

รายที่ 11 คณุ ต. เมอื่ เขา้ อบรมทำ� ให้ เขา้ ใจเรื่องโรคเบาหวานมากขน้ึ รู้จักวิธีการออกก�ำลังกาย การเลือกรับประทานอาหารมากขึ้น หลังจาก ที่ ไดป้ ฏบิ ัติตามคำ� แนะนำ� ของเจา้ หน้าที่แลว้ ผลออกมาดีขน้ึ ท�ำใหร้ ้สู กึ ดี และมีก�ำลังใจมากขึ้น **ส่วนมากจะพูดเรื่องการกิน คงต้องถือว่าเป็น เรื่องสำ� คัญที่ผู้ป่วยต้องควบคุมตอ่ เนอื่ ง โดยหวั ใ/จุดสำ� คัญของโครงการ เนน้ เรื่องอาหารดว้ ยทุกครั้งที่เขา้ อบรม และการก�ำกับตนเองต่อเนือ่ ง รายที่ 12 คณุ ถ. ทำ� ใหร้ ้จู ักการเลอื กรบั ประทานอาหาร มคี วามรู้ ยา นำ�้ ตาลที่ควรเป็นมากขึน้ รสู้ กึ วา่ ตัวเองมีคณุ คา่ อยากแนะนำ� ให้เพ่อื น ผู้ป่วยเบาหวานหรือคนอ่ืนได้รับความรู้ด้วย และรู้สึกว่าจะไม่กลัวการ เป็นโรคเบาหวานอีกแล้ว **มคี วามสามารถมากขึน้ ในการดูแลตนเอง รายที่ 13 คณุ ท. ร้หู ลกั การปฏบิ ัติตัวของตนเองในชีวิตประจ�ำวนั มากขน้ึ กนิ อะไรไดน้ อ้ ยๆ บางอยา่ ง **วิทยากรก็ไดป้ ฏบิ ตั ติ นทีด่ ีตอ่ เนอื่ งดว้ ย รายที่ 14 คณุ ธ. ร้จู กั การเลอื กรับประทานอาหาร และเจา้ หนา้ ที่ ให้ความสนใจในการแนะน�ำดีมาก ควรมีต่อเนือ่ ง **กลุ่มผู้เข้าอบรม จำ� นวนน้อยลง ติดตามได้สะดวกขน้ึ รายที่ 15 คณุ น. งงกับนำ้� หนกั ขา้ ว กบั ฉลากที่มีคา่ คาร์โบไฮเดรต ที่ฉลาก กับค่าที่บอกตามทัพพี ครั้งต่อไปถึงเข้าใจ **ตามฉลาก คือ สารอาหารที่มีค่าคาร์โบไฮเดรต 15 กรัมเทียบเท่ากับข้าว 1 ทัพพี (เป็นอาหารของจริง มีค่านำ้� หนักหนว่ ยเปน็ กรัม ดูสารอาหารแล้วเท่ากัน มหี นว่ ยเปน็ กรัมเชน่ กนั ) (ซงึ่ จะอยใู่ นประเภท ปริมาณ คา่ นำ้� หนกั ที่ตา่ งกนั ) (สมมติเช่น ข้าวสวย น�้ำหนัก 55 กรัม มีค่าสารอาหารคาร์โฮเดรต เท่ากับ 15 กรัม เทา่ กับเส้นกว๋ ยเตี๋ยว 1 สว่ น ที่มีน้�ำหนักต่างกัน) รายที่ 16 คุณ บ. ท�ำไมข้อมูลในฉลากไม่ตรงตามจริง **ฉลาก บางอยา่ ง เชน่ มนั ฝรง่ั มมี ากกวา่ 1 สว่ นใน 1 ซอง เขยี นถกู ตามหนงึ่ หนว่ ย บริโภค แต่ประชาชนยังไม่มีความเข้าใจ หรือฉลากบางอย่างถ้ามีไม่ถึง เกณฑก์ ำ� หนดให้ เขยี นว่าไมม่ ีได้ ท�ำให้เขา้ ใจผดิ 52 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

รายที่ 17 คณุ ป. ตอนแรกก็ไมต่ ง้ั ใจมาเข้าอบรม นอ้ งสาวชวนมา เหน็ วา่ ผมเป็นเบาหวาน ได้ฝึกดูอาหาร ตวงอาหารท�ำให้เขา้ ใจได้ ขณะน้ี ควบคมุ ระดบั น�้ำตาลได้ดี คมุ ไวต้ ลอด จากนบั คาร์บ รายที่ 18 คุณ ผ. มาตรวจวัดสมรรถภาพเทียบเกณฑ์อายุ หลัง การมาออกก�ำลังกายในโครงการฯ รับฟัง เรื่องเกี่ยวกับการเลือกอาหาร ผมชอบกินซอสมะเขือเทศ ใส่กินกับไส้กรอก ครั้งละครึ่งขวด อาทิตย์ หนงึ่ กินประมาณ 3-4 ครั้ง ถ้ากนิ อาหารปกติจะใสซ่ อี ๊ิวขาวแทนน้�ำปลา รู้สึกตกใจ ไม่รู้ว่า กินซอสมะเขือเทศและซีอิ๊วขาว คือการกินโซเดียม มีความเค็ม อันตรายของเกลือ ตนเองคุมความดันโลหิตไม่ได้ดี กินยา ลดความดันโลหิตสูงและพบแพทย์สม่�ำเสมอ จะน�ำไปปฏิบัติตัวใหม่ เลือกใช้ให้น้อยลงมาก ดูฉลากข้างขวด **อาหารที่กินประจ�ำ หรือกิน จ�ำนวนมาก อาจเป็นสาเหตุส�ำคัญของการควบคุมโรคเบาหวาน หรือ ความดนั โลหิตสูงไม่ได้ 2. ผลจากการดำ� เนนิ การอบรม/จดั กจิ กรรมคร้ังน้ี - มีการปรับส่ิงแวดล้อมให้เอื้อต่อผู้ป่วยและกลุ่มเส่ียง โดยมี โอกาสซ้อื เห็นตวั อยา่ งการจำ� หนา่ ยอาหารสขุ ภาพ ของโรงพยาบาล - ผู้ป่วยรู้จักกันคุ้นเคยเป็นกลุ่มมากข้ึน น�ำวิธีที่ท�ำได้ผลมา แนะนำ� เพื่อน - ได้น�ำสูตรอาหารที่ท�ำให้ดูไปท�ำตาม ได้แก่ แกงเขียวหวานนม พร่องมันเนย ขนมฟักทองบวด จากนมถ่ัวเหลือง ผัดผักน้�ำมันน้อย (น้�ำหญา้ หวาน, การใชน้ �้ำตาลเทียมซูคาโลสในการประกอบอาหาร) - มกี ารประชุมทีมการรักษา คณะกรรมการโรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพและผู้บริ หารโรงพ ยาบาลในเรื่ องการดูแลรั กษาพ ยาบาลผู้ป่วย โรคเบาหวาน เกบ็ ขอ้ มลู และประเมนิ ผลลพั ธข์ องแตล่ ะหอ้ งตรวจ เพอ่ื เปน็ แนวทางในการพั ฒนาตอ่ - เปน็ ตัวอยา่ งของการดำ� เนนิ โครงการวิจัยของผู้ป่วย เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 53

3. ผลจากการอภปิ รายหลังส้นิ สดุ โครงการ 1. ผู้ปว่ ยมคี ่าระดับนำ้� ตาลในเลือด (DTX) ของผปู้ ว่ ยที่ค้นแฟม้ ได้ ยังไม่คงที่ แพทย์ยังไม่สามารถลดยาได้ เนือ่ งจากต้องดูผลค่าระดับ น้�ำตาลในเลือดเฉล่ียสะสม (HbA1c) ประกอบการรักษา และบางราย อาจยงั ไม่ทราบวา่ ได้รับการเขา้ โครงการ 2. ผปู้ ่วยร้อยละ 10 ของโครงการมคี า่ ระดับนำ้� ตาลที่ดีขนึ้ ตอ่ เนอื่ ง กว่าก่อนเข้าโครงการ ท�ำให้ได้รับรางวัลที่ปฏิบัติตัวดี ทีมด�ำเนนิ การ จะแจ้งรายชื่อ ผลสรุปใหแ้ พทย์ผรู้ ักษาทราบต่อไป 3. ทีมวางแผนตดิ ตามกลมุ่ ผเู้ ขา้ โครงการทั้งหมดทีผ่ า่ นมา เพอื่ ประเมนิ การดูแลตนเองต่อเนื่องหรือไม่อย่างไร, ค่าระดับน�้ำตาล และการมี อาการ / ภาวะแทรกซ้อน 4. จากการแยกกลุ่มโดยละเอียด พบว่าผลลัพธ์ของโครงการใน กลุ่มผูท้ ี่มาครบถว้ นและสนใจดูแลตนเองที่ดีข้นึ มคี า่ ระดบั น�ำ้ ตาลลดลง มากกวา่ เดิมจากที่ ไม่ได้แยกประเมนิ 5. การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในกลุ่มผู้ป่วยโรคนท้ี ี่มีมาก อาจต้อง จัดรูปแบบกิจกรรมที่เปล่ยี นไป งา่ ยขนึ้ แตไ่ ด้ประสิทธิผลด้วย 54 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

2สว่ นที่ ชุดข้อมูลความรู้จากทีมวิทยากรมาบรรยาย และเอกสารแผน่ พับเผยแพรใ่ นโรงพยาบาล 2.1 การบรรยายความรสู้ ู่ประชาชนเรื่องโรคเบาหวาน จากข้อมลู ความรสู้ ูป่ ระชาชน เรื่องโรคเบาหวาน ดังน้ี การควบคุมระดับน�้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวานสิ่งส�ำคัญคือ การปรับ พฤตกิ รรม เช่น การควบคมุ อาหารและการออกกำ� ลังกาย ในประเทศไทย จะพบว่าภาคกลาง มีขนมจ�ำนวนมากหลายอย่าง ส่วนภาคเหนือและ ตะวันออกเฉยี งเหนือ รับประทานข้าวเหนยี วเปน็ อาหารหลัก ท�ำใหร้ ะดับ น�้ำตาลควบคมุ ยากยง่ิ ขึ้น พบผู้ป่วยเบาหวานเกิดภาวะแทรกซ้อนจนต้องรักษาตัวในโรง พยาบาลหลายครั้งต่อปีและเสียชี วิตวันละหลายคนต่อวัน จากโรค แทรกซ้อนด้านสมอง หวั ใจ เป็นตน้ ดังนั้น ผู้ปว่ ยเบาหวานควรควบคุม ระดบั นำ�้ ตาลที่เรียกวา่ นำ�้ ตาลสะสม HbA1c ใหน้ อ้ ยกวา่ ≤ 7 เพอ่ื ปอ้ งกนั ไม่ให้เกิดโรคแทรกซ้อนในอนาคต ถ้าบุคคลใดที่มีอาการรับความรู้สึกได้ น้อยลง มีชาปลายมือปลายเท้า น่าจะเป็นเบาหวานมานานแล้ว ควรมา ตรวจเจาะค่าน�้ำตาลเฉล่ียสะสมในเลือด ซึ่งเป็นค่าน�้ำตาลที่เกาะเม็ด เลือดแดงเฉล่ยี ใน 3 เดือน หรือที่เรียกว่า ฮโี มโกลบินเอวันซี (HbA1c) ปัจจยั ท่ีแก้ไขได้เพอ่ื ป้องกนั การเกิดโรคเบาหวาน ได้แก่ - การควบคมุ นำ้� หนกั ใหพ้ อดี BMI 19 - 22.9 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 55

- ควรรับประทานอาหารในแตล่ ะวนั ให้เหมาะสม - เล่ียงการดื่มเหล้ามากหรือการใช้สเตียรอยด์ การใช้ยาชุ ด ยาตามคลินกิ จะท�ำให้ตับอ่อนถูกท�ำลายหรือสร้างอินซูลินไม่ได้ ท�ำให้ เกิดเบาหวานในอนาคตได้ ดังนั้น ประชาชนที่มีอายุ > 35 ปี ควรตรวจหาความเส่ียงต่อ โรคเบาหวานหรือมโี รคหวั ใจ ควรไดร้ ับการคดั กรองโรคเบาหวานทกุ 1-3 ปี ตลอดชีวิต, อายุ < 35 ปี มปี จั จัยดา้ นครอบครัวมบี ิดา มารดา หรือพี่นอ้ ง สายตรงเป็นเบาหวาน, อ้วน, ไม่ออกก�ำลังกาย, มีไขมัน ในเลือดสูง, มคี วามดนั โลหติ สงู ลักษณะทพี่ บไดบ้ อ่ ย ในผู้ที่เริ่มเปน็ เบาหวาน ที่บริเวณคอ หลังคอ รักแร้ เปน็ ปน้ื ดำ� อินซูลนิ ทำ� งานไม่คอ่ ยดี ตวั อ้วนมาก ๆ อาจพบวา่ เป็น โรคเบาหวาน (ไม่มีอาการอื่น ก็จะพบว่าเปน็ เบาหวานได้) การรักษา ต้องรักษาไม่ให้เกิดผลข้างเคียง ซ่ึงการรักษา ควบคุม โรคอาจท�ำได้ยากหรือท�ำไม่ได้ ที่ส�ำคัญคือ การป้องกันชะลอภาวะ แทรกซอ้ นตอ่ ตา, ไต, ปลายประสาท, หลอดเลอื ดแดงเลก็ = ชาปลายเทา้ 2 ขา้ ง, แผลที่ขา และหลอดเลอื ดแดงใหญ่ = หวั ใจ, หลอดเลอื ดแดงที่ขา, เดินปวดขา, เป็นแผลที่ขา 56 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

การประเมนิ ภาวะเบาหวาน การเจาะเลือด (FBS หรือ DTX) หลังงดอาหารและน้ำ� อย่างน้อย 8 ชม. มคี า่ นำ�้ ตาลในเลอื ดกอ่ นอาหาร ≥ 126 มลิ ลกิ รัม/เดซลิ ติ ร (mg/dl) หรอื คา่ นำ�้ ตาลในเลอื ดหลงั อาหาร ≥ 200 mg% คอื นำ้� ตาลทีเ่ วลาใด เวลาหนงึ่ รว่ มกบั มอี าการของโรคเบาหวาน เชน่ ตามวั ชาเทา้ ปสั สาวะบอ่ ย หรือนำ้� ตาลที่เวลา 2 ชวั่ โมง หลงั รับประทานนำ้� ตาลกลโู คส 75 กรัม มีค่า ≥ 200 mg% หรือนำ�้ ตาลเฉลีย่ สะสม HbA1c ≥ 6.5 ส�ำหรับบุคคลทั่วไปที่ ไม่เป็นเบาหวาน ควรมีค่าน�้ำตาลในเลือด (FBS หรือ DTX) ปกติไม่เกิน 100 mg% ในบุคคลที่ยังมีภาวะปกติ ตอ้ งควบคุมอาหาร, ออกกำ� ลงั กายสมำ่� เสมอ, ลดน�้ำหนกั ) เป้าหมายการควบคุมโรคเบาหวาน เป้าหมายการควบคุมโรคเบาหวาน ควบคุม ควบคมุ ควบคุม ขอ้ มูล เขม้ งวดน้อย เข้มงวด เข้มงวดมาก น�้ำตาลในเลือด 70 – 110 90 ถงึ ≤ 130 ใกล้เคยี ง 130 ก่อนอาหาร (mg%) (mg%) (mg%) น้�ำตาลในเลอื ด 140 78 < 180 หลงั อาหาร (mg%) (mg%) (mg%) น้ำ� ตาลในเลือด < 6.4 <7 7-8 เฉลีย่ สะสม HbA1c รับพลังงาน เริ่มจำ� กดั จำ� กัดพลังงาน พลงั งานที่ควรไดร้ ับ พลังงาน ให้น้อยลง ตอ่ วัน ปกติ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 57

การเปรียบเทียบค่าน้�ำตาลเฉล่ียสะสมในเลือด (HbA1c) กับค่าน�้ำตาล ในเลือด FBS หรือ DTX HbA1c ค่านำ้� ตาลในเลือด (น้�ำตาลเฉลีย่ สะสม) FBS หรือ DTX (หนว่ ย=mg%) 6 126 7 154 8 183 9 212 10 240 11 269 12 298 หมายเหตุ : คา่ HbA1c ควรควบคมุ ให้ได้ที่ 6.5 - 7 วิธกี ารปฏบิ ตั ติ นท่ีไดผ้ ลดี อาจขนึ้ อยู่กบั - การเจาะประเมนิ คา่ นำ�้ ตาลในเลอื ดที่บา้ นดว้ ยตนเอง – พรอ้ มกบั ให้ผู้ป่วยรับการรักษาต่อเนือ่ ง ควบคุมน้�ำตาลในเลือดได้ตามเป้าหมาย จะควบคุมไดด้ ีขึ้นกับเวลากบั ผลเลอื ด - การรักษา ที่สำ� คัญคอื การออกกำ� ลังกาย อาหาร และยา การออกกำ� ลังกายส�ำหรบั ผปู้ ว่ ยโรคเบาหวาน - ท�ำให้ คมุ นำ�้ ตาลในเลือดได้ดีขน้ึ , ลดการดงึ อินซูลิน เพม่ิ การใช้ พลงั งาน, ลดน�้ำหนักได้, คนอว้ นนำ�้ ตาลมากกว่าคนผอม - วิธีออกกำ� ลังกาย เลอื กใช้วิธี ใดดี ส�ำหรับผ้สู ูงอายุ ควรเดนิ เรว็ เทา่ ที่พอเหมาะ/ วิธที ี่เหมาะกบั ตนเอง, ยกนำ้� หนัก 3 สปั ดาหท์ กุ กลา้ ม เนอ้ื หลกั แขน และขาในทกุ เดอื น แบง่ เปน็ เชา้ 10 ครั้งตอ่ ชุด วนั ละ 3 ชุด 58 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

และไม่งดออกก�ำลังกาย นานเกิน 2 วัน (การออกก�ำลังกายให้ต่อเนือ่ ง จะมีผลลัพธ์ที่ดี) หรืออาจออกก�ำลังกายด้วยการ เดิน 30 นาทีต่อครั้ง อยา่ งนอ้ ย 150 นาทีตอ่ สปั ดาห์ ขอ้ ห้าม 1. คลื่นไส้ อาเจยี น 2. นำ�้ ตาลในเลือดสงู มาก เลอื ดเป็นกรด 3. น้�ำตาลข้ึนตาที่ยังไม่ได้รักษา ไม่ควรออกก�ำลังกายหนัก/ ดา้ นสายตาจะแยล่ ง ขอ้ ควรระวัง - หากมปี ญั หาไต, แผลที่เทา้ , หวั ใจ อยา่ หกั โหม ใหอ้ อกกำ� ลงั กาย เลก็ นอ้ ย จะเพมิ่ ความคงทนของหวั ใจ ปอ้ งกนั ภาวะแทรกซอ้ นของแผลที่เทา้ การออกกำ� ลงั กายดว้ ยการเดนิ ... ใช้ได้ แตใ่ ห้ใสร่ องเทา้ พอดี มกี ารขยบั แขน ไปด้วย.. หรือเลือกใช้จักรยานที่เหมาะสม หรือแบบอยู่กับที่ ข้อส�ำคัญ เนน้ พยายามขยบั เพื่อใชพ้ ลังงาน ยา - ยาเบาหวานมหี ลายชนดิ บางรายตอ้ งใชย้ าหลายชนดิ รว่ มกนั เนอื่ งจากยาแต่ละชนดิ มีฤทธิ์หลายอย่าง เพื่อให้ออกฤทธ์ิ ไดห้ ลายกลไก - ยาป้องกันโรคแทรกซ้อนอ่ืน ๆ เช่น ยาแอสไพรินป้องกัน การเกิดโรคหวั ใจ - ยารักษาโรครว่ ม เชน่ ยาลดความดนั โลหติ ยาลดไขมนั ในเลอื ด ยาปอ้ งกันโปรตนี รั่ว ยาป้องกันโปรตนี รั่วออกทางปสั สาวะ - การปฏบิ ตั ติ วั เพอ่ื ปอ้ งกนั คอื เลย่ี งการรับประทานของหวาน เพราะท�ำให้คุมน้�ำตาลไม่ได้ กินก๋วยเตี๋ยวก็ไม่ต้องเติมน้�ำตาล พยายาม เรียนรู้วา่ กินนำ้� ตาลอย่างไร ไม่ให้น้�ำตาลแกวง่ จำ� หลกั ไวว้ า่ - กินพอดี ใชพ้ อดี → หุน่ ดี, - กินมาก ใชน้ ้อย → อว้ น, - กินนอ้ ย → ใช้มาก ผอม เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 59

เลอื กปริมาณ ชนดิ อาหาร - กนิ ในปริมาณ เวลาใกล้เคียงกันในแต่ละรอบอาหาร ข้นึ กบั อายุ น�้ำหนัก และกิจกรรมในแตล่ ะวนั - อาหารที่มี ใยอาหารนอ้ ย ทำ� ให้นำ�้ ตาลแกว่ง - ขา้ วซอ้ มมอื , ขนมปงั ที่ไมข่ ดั ส,ี ขา้ วกลอ้ ง ทำ� ใหน้ ำ้� ตาลคอ่ ย ๆ ขน้ึ คุมนำ�้ ตาลได้ดี อาหารแลกเปลย่ี น อาหารคนละประเภท แต่มจี �ำนวนคาร์โบไฮเดรต (ที่จะท�ำให้ เปล่ียนเปน็ นำ�้ ตาลในเลอื ด เม่ือเขา้ ส่รู า่ งกาย) ที่เทา่ กนั จำ� นวนขนาดหรือ ปริมาณหรือวัดเป็นขนาดน�้ำหนักของแต่ละอย่าง จะต่างกัน จ�ำนวน คาร์โบไฮเดรต 1 สว่ น (15 กรัม) เทียบเทา่ กบั - ขา้ ว 1 ทัพพี (5 ช้อนโตะ๊ ) - แป้ง 1 ส่วน - ข้าวเหนยี ว 1 สว่ น (3 ชอ้ นโต๊ะ) - กว๋ ยเต๋ียว 1 สว่ น (8 ชอ้ นโต๊ะ) - ขา้ วโพด 1 ฝัก - ขนมจีน 1 จับ - แครกเกอร์ 3 ชิน้ - ขนมชั้น 1 ชิน้ = ขา้ ว 2 ทัพพี - ลอดช่อง 1 ถว้ ย = ขา้ ว 2 ทัพพี - เคก้ กลว้ ยหอม = ข้าว 1 ทัพพี - เคก้ ไมม่ หี นา้ = ข้าว 1 ทัพพี - สม้ ผลกลาง 1 ผล = ขา้ ว 1 ทัพพี - ฝรั่งครึ่งผล = ข้าว 1 ทัพพี - ผลไม้ 1 ผลเลก็ = สม้ 60 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- ผลไมอ้ นื่ ๆ กลว้ ย / ครึ่งผล = ฝรงั่ , กลว้ ยหอม / อน่ื ๆ 3-4 ผล = เงาะ / หลกี เลยี่ งทเุ รียน ผลไมต้ ากแหง้ ผลไมก้ วน อบแหง้ ผลไมก้ ระปอ๋ ง ขอ้ ควรจ�ำ - ผลไมแ้ ม้จะไมห่ วาน กนิ ไปมาก ๆ กค็ มุ ไมไ่ ด้ น้�ำตาลสูง จงึ ควร ลดอัตราเส่ียงเหลา่ น้ี - ผลไมท้ ี่ ได้รับการถนอมอาหาร กวน อบแหง้ เชื่อม เป็นผลไม้ที่ มนี �ำ้ ตาลสงู เนอื้ สัตว์ ควรรับประทาน 2 ช้อนโต๊ะ ต่อม้อื (ไม่ติดมนั และหนัง) = 8 ชนิ้ ตอ่ วนั ไดแ้ ก่ - ปลาทู 1 ตวั - ลกู ชนิ้ 6 ลกู - ไขข่ าว / ไขแ่ ดง 3-4 ฟอง/ สัปดาห์ ขอ้ ควรจ�ำ - งดรับประทานผลติ ภณั ฑ์แปรรูป กุนเชียง หมยู อ เนือ้ ยอ - ไขมันชนดิ ทำ� จากพชื เชน่ น�้ำมันมะพร้าว ท�ำใหเ้ กดิ เสน้ เลือดตีบ - อาหารทอด เนย ทำ� ให้มคี วามเสีย่ งของหลอดเลือดตบี - มนั ฝรัง่ ทอด มีไขมนั ทรานส์ TRANS FAT / ของทอดซำ้� ๆ มีไขมนั ตัวไม่ดีออกมา เกิดเส้นเลือดหัวใจ เส้นเลือดสมองตีบตัน ให้งดอาหาร กรุบกรอบ แป้งทอด/อาหารที่มนี ้�ำมันไม่ดี - ชาดำ� , ชาเย็น, เคก้ , น�้ำผ้ึง, ทองหยบิ , ทองหยอด, ฝอยทอง อาหารที่มีรสหวาน - น้�ำตาลเทียม เช่น ชื่ออิควล ไม่มีพลังงานท�ำให้น้�ำตาลในเลือด ขึ้นสูง นำ้� อัดลมไดเอ็ท ถ้าจะกนิ บา้ ง (นำ้� ตาลเทียมกินไมเ่ กิน 20 ซอง) น้�ำอัดลมไม่ควรกิน เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 61

- ควรศึกษา จดจ�ำค่าพลังงานในอาหารด้วยว่า อาหารใดมี คา่ พลงั งานมาก โดยอาหารจานเดียวที่ขาย ปริมาณในจานปกติ จึงต้อง รูว้ ิธดี ัดแปลงรูปแบบอาหาร ซึ่งถ้าเปรียบเทียบกัน ไดแ้ ก่ - ข้าวราดกระเพราไก่ ไข่เจยี ว = 731 กโิ ลแคลอรี - ข้าวราดกระเพราไก่ ไข่ดาว = 603 กิโลแคลอรี - ขา้ วราดกระเพราไก่ ไขต่ ้ม = 556 กิโลแคลอรี - คนไทย ควรกินน�้ำตาลวันละไม่เกิน 8 ก้อน หรือเฉล่ีย ไม่ควรเกิน 6 ช้อนชา ตัวอย่าง เครื่องดมื่ ประเภทต่างๆ ที่มี นำ้� ตาลสงู - กาแฟ น้�ำผลไม้ มนี ้ำ� ตาลก้อน 10 กอ้ น - น�้ำอดั ลม (ซ่า สีด�ำ) 1 กระป๋อง มนี ้�ำตาล 8 ชอ้ นชา - เครื่องดมื่ ชกู ำ� ลัง 25 กรัม มนี ำ�้ ตาล 5 ช้อนชา - นมเปรี้ยวขวดเลก็ น�้ำตาล 3 ช้อนชา - นมเปรี้ยวผสมนำ�้ ผลไม้ขวดขาว 5 ชอ้ นชา - นมเปรี้ยวขวดเลก็ น�้ำตาล 29 กรัม น�ำ้ ตาล 5.8 ชอ้ นชา - นมเปรี้ยว ถือว่าเป็นนมหวาน ผู้เป็นเบาหวานไม่สามารถ ดืม่ ได้บอ่ ยๆ นำ้� ตาลในเลอื ดจะเพิ่มสงู มากและควบคุมไมไ่ ด้ - ชาเขียวผสมนำ้� ผึ้งมะนาว มีน้ำ� ตาล 8 ชอ้ นชา - นำ�้ อดั ลมแบบไม่มีนำ้� ตาล ดื่มมาก มีแกส๊ ทอ้ งอดื - รังนก มนี ำ�้ ตาล 12% เทียบจากปริมาตร มีน้�ำตาลสูง หมายเหตุ : ถา้ เครื่องดมื่ เขียนเปน็ เปอรเ์ ซน็ ต์ ให้ใชเ้ ทียบเปน็ รอ้ ยละ วา่ ปริมาตรตอ่ ขวด เทา่ กบั กก่ี รัม แลว้ นำ� มาหาร 5 เพอ่ื ทราบวา่ เปน็ กชี่ อ้ นชา : นำ�้ ตาล 1 ช้อนชา เท่ากับ 5 กรัม หรือบางตำ� ราอาจเปน็ นำ�้ ตาล 1 ช้อนชา เทา่ กับ 4 กรัม ซ่งึ จะเหน็ วา่ เมือ่ น�ำมาหารกับจำ� นวนกรัม แบบ 5 กรัมเท่ากับน้�ำตาล 1 ช้อนชาจะคิดปริมาณง่ายกว่า แต่ถ้าคิดแบบ ละเอยี ดที่ 4 กรัม เท่ากบั นำ้� ตาล 1 ช้อนชา จะเห็นว่าแตล่ ะเครื่องด่มื มี คา่ น�้ำตาลสงู 62 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- กนิ น�้ำเปลา่ ดีที่สุด - เครื่องดมื่ อาจเลอื กสูตรไม่มนี ำ�้ ตาล - ควรดูฉลากอาหารใหเ้ ปน็ ว่ามี น้�ำตาล ไขมนั เกลือ เท่าไร - คา่ พลงั งานปกตทิ ีร่ า่ งกาย ควรไดร้ บั 1,500 – 2,000 กโิ ลแคลอรี การดแู ลเท้า - สำ� รวจเท้า, ทาโลช่ันกันผิวแตก, ทำ� ความสะอาดเท้าทกุ วันดว้ ย น�้ำเปลา่ หรือสบ่อู อ่ น - สวมถงุ เทา้ รองเทา้ , สำ� รวจส่งิ แปลกปลอมก่อนใสร่ องเทา้ - ตดั เล็บแนวขวาง - ไมน่ งั่ ไขว่หา้ ง ท�ำให้เลือดเลี้ยงขาไมพ่ อ - ไมใ่ ส่ถุงเท้ารัดข้อ รองเท้ารัดเกนิ ไป รองเท้าไม่ใช่รองเท้าหนบี - ลดน�้ำหนัก ออกกำ� ลังกายขา เทา้ อย่างนอ้ ยวันละ 15 นาที การบริ หารเท้า - บริหารเท้า ข้นึ ลง - กระดกปลายเทา้ ทั้งเทา้ - หมนุ เทา้ เป็นวงกลม - ยกส้นเทา้ หมุนเปน็ วงกลม - เหว่ียงขา เท้า 1 ครั้ง - หมนุ ปลายเทา้ - กระดาษขย้ำ� ฉีก ท�ำใหเ้ สน้ เอ็นบริเวณเทา้ แข็งแรง ภาวะน้ำ� ตาลตำ่� เจาะเลือดปลายนว้ิ ต่�ำ < 70 ให้แก้ไขด้วยการกินคาร์โบไฮเดรต 15 กรัม ภาวะนำ้� ตาลตำ่� อาการ คอื ใจสั่น มอื ส่ัน ออ่ นเพลยี กระสบั กระสา่ ย ชา หวิ ง่วง อ่อนเพลยี เหงื่อออก ซมึ สบั สน ซดี เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 63

การแก้ไข - ลูกอม ทอ้ ฟฟี่ 15 กรัม 3 เม็ด - นำ้� ส้ม นำ้� อัดลม (แบบธรรมดามนี ำ้� ตาล) 180 CC. - นำ�้ หวานเขม้ ขน้ นำ� มาชง 1 ช้อนชา 1 แก้ว - ไอศกรีม 2 กอ้ น - นำ�้ ผ้ึง 3 ช้อนชา - กล้วย 1 ผล ถา้ มอี าการรุนแรง เจาะนำ�้ ตาล 4 - 6 ชัว่ โมง ถา้ ไม่ดีขึ้น ให้พามา โรงพยาบาล - สมุนไพร ไม่ยนื ยันความเชื่อถือ 100% สามารถรับประทานเป็น ผักได้ ควรแจ้งแพทยด์ ว้ ยถ้ามรี ับประทานสมุนไพรใดเปน็ ประจำ� เพราะ ใช้นาน ๆ หรืออายมุ ากขนึ้ อาจมตี ับเสือ่ ม ตวั อยา่ งทพี่ บ ได้แก่ โสม ทำ� ให้ตับ ไต เสยี ได้ ขมน้ิ ชัน ท�ำใหต้ ับ เสอื่ มได้ บางคนใชแ้ กท้ ้องอดื รับประทานตลอดเวลา - สมุนไพรอ่ืน ๆ ที่มักระบุว่า ช่วยลดน�้ำตาลในเลือด ได้แก่ ใบเตยหอม, เห็ดหลินจือ, ไมยราบ, อินทนลิ น้�ำ, มะระขี้นก, อบเชย, บอระเพ็ดฯ ไม่มขี อ้ มูลยนื ยันชัดเจน ไม่ควรหาซื้อมารับประทาน - ยาลูกกลอน พบมอี ันตราย จากใสน่ ำ้� ผึง้ นำ�้ ตาล มีสเตยี รอยด์ กดการสรา้ ง Hormone ในรา่ งกาย ท�ำให้เกดิ shock รุนแรงเสยี ชีวิตได้ - ยาชุด ยาตม้ ยาหม้อ ผิดกฎหมาย หา้ มรับประทานเดด็ ขาด - การดูแลสุขภาพตนเอง เป็นสิ่งส�ำคัญ การควบคุมน�้ำหนัก ความดันโลหิต ดูแลตา ป้องกันการเกิดแผลที่เท้า (ประเมินตนเอง สม�่ำเสมอว่าน้�ำตาลในเลือดคุมได้ดีหรือไม่, ไต, ปัสสาวะเป็นอย่างไร, มีตามัว, ชาส่วนใดบ้าง) ผลเลอื ด บง่ ชี้คา่ ของไต 64 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- อาการเหลา่ น้ี ให้เข้าพบแพทยด์ ว้ ยทนั ที คอื นำ�้ ตาลในเลือดต่�ำ ที่แก้ไขดว้ ยตนเองที่บา้ นแลว้ ยงั ไมด่ ีขน้ึ เจบ็ แนน่ อก เหมอื นมคี นมานงั่ ทับ ชา อ่อนแรงครึ่งซกี ควรรีบมาโรงพยาบาลทันที ภายใน 3 ชว่ั โมง - ไมส่ บู บหุ รี่ ทำ� ใหเ้ สน้ เลอื ดตบี ทั้งเสน้ เสน้ สมอง หวั ใจ เกดิ ไขมนั อดุ ตัน - หลีกเลยี่ งควันจากการสูบบหุ รี่ของญาตดิ ้วย ท�ำให้เกกิ ารอุดตนั หลอดเลือดที่หวั ใจ สมอง ขา สงิ่ ทค่ี วรท�ำ - ตรวจตา ไต ปัสสาวะ ปลายประสาทเทา้ ปลี ะ 1 ครั้ง - ฉีดวัคซนี ไขห้ วดั ใหญป่ ลี ะครั้ง - ควบคุม น้ำ� หนกั ความดนั โลหติ ออกก�ำลังกาย รับประทานยา พบแพทย์ - การประเมนิ ผลจากการเจาะนำ�้ ตาลในเลอื ด DTX / FBS ถา้ พบ ผิดปกติ อาจจากการรับประทานอาหารบางอย่าง น้�ำตาลในเลือดไม่ข้ึน หรือเพงิ่ รับประทานไม่ถึง 2 ช่ัวโมง อาจยงั ไม่ขนึ้ ใหท้ ดลอง 3 - 4 วัน มาเจาะเลือดอีกครั้ง หรือ 1 สัปดาห์ เจาะจากเส้นเลือด เพ่ือหาน้�ำตาล ในเลอื ดเฉล่ยี สะสม ถา้ นอ้ ยกว่า 6.5 (< 6.5 ) แปลว่าคุมได้ ดีแล้ว - DTX / FBS มคี า่ เชื่อถอื ไดพ้ อประมาณ อาจตำ�่ /สงู กวา่ น้ี ถา้ คา่ เกนิ 100 อาจมาเจาะเส้นเลือดใหญ่ ถ้า 500 เป็นเบาหวานแน่นอน - ตรวจสุขภาพ ควรเจาะเส้นเลอื ดใหญ่ ถ้าคา่ DTX 100 - 126 ตรวจซ้ำ� อกี 1 ปี โดยคมุ อาหาร เลอื กอาหารที่รับประทาน - โรคแทรกซ้อนที่พบบ่อย อนั ดบั ที่ 1 คือ โรคหัวใจ อันดบั 2 คือ แผลที่เท้า เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 65

2.2 การบรรยายเรื่อง ยาเบาหวาน ควรทราบเรื่องนำ้� ตาลสะสมกอ่ น นำ้� ตาลสะสมคอื 66 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 67

68 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 69

70 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 71

72 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 73

74 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 75

76 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

สรปุ ยาเบาหวานทที่ านกอ่ น-หลงั -พร้อมอาหาร กลุ่มยารกั ษาโรคเบาหวาน วธิ ี ใช้ กลุ่มยาทกี่ ระต้นุ การท�ำงานของตับอ่อนให้สรา้ งอินซลู ิน • ยากลุ่มซัลโฟนลิ ยูเรีย เช่น รับประทานกอ่ นอาหาร 30 นาที กลิปิไซด์ กลิคาไซด์ ไกลเบน วนั ละ 1-2 ครั้ง คลาไมด์ เปน็ ต้น • ยากลมุ่ รียาไกลไนด์ รับประทานกอ่ นอาหาร 30 นาที วันละ 1-2 ครั้ง กล่มุ ยาทส่ี ง่ เสริมการทำ� งานของอินซูลนิ • เม็ทฟอร์มนิ รบั ประทานกอ่ นอาหาร 15-30 นาที วนั ละ 2-3 ครั้ง • ยากลุ่มไธอะโวลิดีนไดโอน เช่น รบั ประทานกอ่ นอาหาร 15-30 นาที โรสกิ ลติ าโซน ไพโอกลติ าโซน วันละ 1-2 ครั้ง กลมุ่ ยาทขี่ ดั ขวางการดดู ซมึ นำ�้ ตาลจากทางเดนิ อาหารเขา้ สกู่ ระแสเลอื ด • เอสคาร์โบและ โวกลฌิ บส รับประทานพรอ้ มกบั อาหารคำ� แรก ยากลมุ่ นจ้ี ะลดระดบั น้ำ� ตาลได้ วันละ 3 ครั้ง เลก็ นอ้ ย จึงใชร้ ว่ มกับย่ากลุม่ อ่ืน เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 77

แนวทางการบริหารยาในชว่ งเดอื นรอมฎอน การบริหารยาส�ำหรับผปู้ ่วยนอกที่อยูใ่ นชว่ งเราะมะฎอน ขอ้ แนะนำ� เบื้องต้นให้ผ้ปู ว่ ยงดอาหารหวาน มัน และกินยาสม่�ำเสมอ ส่วนผปู้ ่วยใน ให้ใช้ยาตามที่แพทยส์ งั่ จากรายงานวิจัย ผลของการถือศีลอดในเดือนเราะมะฎอนต่อ โรคเบาหวาน ในผู้ป่วยเบาหวานชนดิ ที่ 1 ซ่ึงจ�ำเป็นต้องฉีดอินซูลินเพื่อ ควบคุมน�้ำตาลในเลือด และชนดิ ที่ 2 ซึ่งต้องรับประทานยาและปรับ อาหาร ผลการทบทวนรายงานการวิจัยได้ข้อสรุปว่าการถือศีลอดของ ผู้ป่วยเบาหวานชนดิ ที่ 2 น้ันปลอดภัยถ้าผู้ป่วยรู้สภาวะโรคของตัวเอง และสามารถปรั บ พฤติกรรมการกินอาหารและปรั บ เปลี่ยนการใช้ยา อย่างถกู ตอ้ ง ส่วนผู้ป่วยเบาหวานชนดิ ที่ 1 นัน้ ถ้าผู้ปว่ ยมคี วามตอ้ งการ ถือศีลอดต้องแนะน�ำให้ผู้ป่วยรับผิ ดชอบในการตรวจสอบระดับน�้ำตาล ในเลอื ดของตัวเองเป็นชว่ งๆ ตลอดวนั ที่ถอื ศีลอด แนวทางการบริหารยาในช่วงเดอื นรอมฎอน ส่วนการบริหารยาควบคุมเบาหวานในระหว่างเดือนเราะมะฎอน พบวา่ แพทย์จะสัง่ ใชย้ าประเภท Oral Hypoglycemic Agent (OHA) ลกั ษณะการสงั่ ใช้ยาแพทยค์ อื ให้ OHA วันละ 2 ครั้ง ใหร้ ับประทานใน เวลาก่อนตะวันขึ้นและหลังตะวันตกและแนะน�ำในการรับประทาน อาหาร พบว่าไม่มีภาวะแทรกซ้อนใดๆ ต่อผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 แต่พบอาการระดับน�้ำตาลในเลือดสูง (hyperglycemia) เม่ือผู้ป่วย รับประทานยาไม่ถกู ต้อง เชน่ ลดขนาดยาหรืองดรับประทานยาลงอย่าง ส้นิ เชิง (Benaji et. Al., 2006) 78 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

ขอ้ แนะน�ำในการใชย้ าเมด็ ลดน�้ำตาลในเลอื ด 1. การใช้ยาเมด็ ไม่ควรใช้ยารว่ มกบั ผู้อื่น 2. เรียนรชู้ ื่อยา ขนาดและวิธีใชย้ า เนอื่ งจากผปู้ ว่ ยเบาหวานสว่ นใหญ่ ใช้ยามากกว่า 1 ชนดิ 3. ควรกินยาให้สม�่ำเสมอ ควรรับประทานอาหารให้ตรงเวลาและ สมำ�่ เสมอ ในกรณีควบคุมน้�ำตาลได้ดีมากๆ ไมค่ วรรับประทานยาถ้างด อาหารมอ้ื นน้ั 4. ถ้าลืมรับประทานยาซัลโฟไนล์ยูเรีย ก่อนอาหารม้ือเช้า ให้ รับประทานยาก่อนอาหารมือถัดไป 5. หากใช้ยาวันละครั้ง และลืมรับประทานยา 1 วัน ไม่ควร รับประทานยาชดเชยเป็น 2 เมด็ ในวันถดั ไป เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 79

6. หากใช้ยาวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น และลืมรับประทานยาม้ือเช้า ไม่ควรรวบยา 2 ม้ือในมอ้ื เย็นแทน 7. เก็บยาไว้ในอุณหภูมิห้อง ไม่ต้องแช่เย็น หากสีเม็ดยาเปล่ียนไป ไมค่ วรใช้ 8. เก็บยาไวต้ ิดตวั ตลอด เมอ่ื เดินทางไมค่ วรใส่ไว้ในกระเปา๋ เสอ้ื ผา้ ควรเตรียมยาไวเ้ กนิ ปริมาณที่ต้องการใช้ 9. หากเจ็บป่วยไม่สบาย ควรเช็คระดับน้�ำตาลในเลือดสม่�ำเสมอ และไม่ควรขาดยา 10. ไมใ่ ชย้ าเมด็ ลดระดบั นำ้� ตาลในหญงิ ตงั้ ครรภห์ รือระยะใหน้ มบตุ ร 2.3 ขอ้ มลู การดแู ลตนเองเมอื่ เปน็ โรครว่ ม : โรคความดนั โลหติ สงู และโรคหลอดเลือดสมอง และข้อมูลการดูแลตนเองเมื่อเป็น โรคเบาหวาน ในผทู้ ี่เปน็ เบาหวานของโรงพยาบาล มกั มโี รคอื่น ๆ รว่ มด้วย โรคความดนั โลหติ สงู ความดนั โลหติ เปน็ แรงดนั เลอื ดที่เกดิ จากหวั ใจสบู ฉดี เลอื ดไปเลย้ี ง ทั่วรางกาย ซ่ึงวดั ได้ 2 ค่า คอื ความดนั โลหติ คา่ บน คอื แรงดนั โลหติ ขณะที่หวั ใจบีบตวั สว่ นคา่ ลา่ ง คอื แรงดนั โลหิตขณะที่หัวใจคลายตัว ค่าปกติ คอื ไมเ่ กิน 120/80 มลิ ลเิ มตรปรอท (มม.ปรอท) ความดันโลหิตสูง เป็นภาวะที่มีระดับความดันโลหิต เท่ากับหรือ มากกวา่ 140/90 มลิ ลิเมตรปรอทขึ้นไป 80 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

ระดับความดันโลหติ ความดนั โลหติ คา่ บน ความดันโลหติ ค่าล่าง (มม.ปรอท) (มม.ปรอท) ปกติ นอ้ ยกวา่ 120 น้อยกวา่ 80 ปกติคอ่ นขา้ งสงู 120 -139 80-89 ระดับที่ 1 ความดัน 140 -159 90-99 โลหติ สูงอยา่ งออ่ น ระดับที่ 2 ความดนั 160 -179 100-109 โลหติ สงู ปานกลาง มากกว่า มากกวา่ ระดับที่ 3 ความดนั หรือเทา่ กับ 180 หรือเท่ากบั 109 โลหิตสูงรุนแรง สาเหตุ ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงส่วนใหญ่เกิดโดยไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แตเ่ ชื่อวา่ เกดิ จาก 2 สาเหตุใหญ่ ได้แก่ 1. กรรมพันธุ์ 2. ปจั จัยจากสงิ่ แวดลอ้ ม เปน็ ปจั จัยที่สามารถแก้ไขได้ เชน่ ภาวะอว้ น เบาหวาน การรับประทานอาหารรสเคม็ การดมื่ เครื่องดมื่ ที่มแี อลกอฮอล์ และการสูบบหุ รี่ ภาวะเครียด เปน็ ตน้ รวมทั้งในผู้ป่วยที่มโี รคประจ�ำตัว ได้แก่ โรคไตความผิดปกติของ หลอดเลือดแดงมีเนื้องอกที่ต่อมหมวกไตความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ หยุดหายใจขณะนอนหลบั ไดร้ ับยาบางชนดิ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 81

อาการ • ระยะเริ่มแรกสว่ นใหญจ่ ะไมค่ อ่ ยมอี าการ ตรวจพบโดยการตรวจ สุขภาพประจ�ำปี หรือตรวจพบโดยบงั เอญิ • ปวดบริเวณท้ายทอย มักเปน็ ในตอนเช้า • ปวดหัว เวียนหัว มึนงง ออ่ นเพลยี เหนือ่ ยงา่ ยผิดปกติ • มีอาการแนน่ หนา้ อก คล่ืนไส้อาเจียน นอนไมห่ ลบั • ระบบอวัยวะส�ำคัญถูกทำ� ลาย - หัวใจ เชน่ เหนอื่ ยงา่ ย บวมเทา้ สองข้าง นอนราบแลว้ หายใจ ลำ� บาก - สมอง เช่น ปวดหวั ตาพร่า คลื่นไส้ อาเจยี น เป็นอัมพาต - ไต เชน่ บวม ปัสสาวะออกน้อยลง ภาวะแทรกซอ้ นของความดนั โลหติ สูง ความดันโลหิตสูงในระยะแรกจะไม่มีอาการ แต่ถ้าปล่อยเป็นเวลา นานจะทำ� ใหอ้ วัยวะต่างๆถกู ทำ� ลายอย่างชา้ จนเส่อื มสภาพ ได้แก่ 1. หัวใจ ท�ำให้หัวใจโตและหลอดเลือดหัวใจหนาตัวและแข็งตัวขึ้น ท�ำให้หัวใจเตน้ ผิดปกติ 2. สมอง ท�ำให้หลอดเลือดในสมองแตก เลือดออกในสมอง ซึ่ง เป็นสาเหตขุ องอมั พาต อมั พฤกษ์ 3. ไต ทำ� ใหเ้ ลอื ดไปเลยี้ งไตไมพ่ อ ทำ� ให้ไตเสอื่ มจนถงึ ขน้ั ไตวายเรือ้ รัง 4. ตา มผี ลตอ่ หลอดเลอื ดทีต่ า เชน่ เลอื ดออกทีจ่ อตา จอตาหลดุ ลอก ตามวั จนถงึ ตาบอด 5. หลอดเลือด ท�ำให้หลอดเลือดตีบแคบหรือโป่งพอง ท�ำให้ปวด แขนขาจากกการขาดเลือด 82 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

การรกั ษาความดันโลหติ สูง 1. โดยไม่รับประทานยา ต้องมีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่าง เครง่ ครัดในเรื่อง - หยดุ สูบบุหรี่ - ไม่ให้อว้ น - ออกกำ� ลงั กายเหมาะสม - ลดการกนิ อาหารรสเคม็ - หลกี เลี่ยงอาหารไขมนั สงู - รับประทานผกั ผลไมแ้ ละดมื่ นมเปน็ ประจ�ำ 2. รับประทานยา และมีวิธีการดแู ลตนเอง - ควบคมุ น�้ำหนัก, ออกกำ� ลังกายสมำ�่ เสมอ - ควบคมุ อาหาร/รับประทานผกั ผลไมเ้ ปน็ ประจำ� - หลกี เลย่ี งอาหารรสเค็มจัด/ลดปริมาณเกลอื ในอาหาร - งดดม่ื เครื่องดม่ื ที่มีแอลกอฮอล/์ หยดุ สูบบุหรี่ - ไม่เครียด - หยุดยาคุมกำ� เนดิ ที่ทำ� ให้ความดันโลหติ และควรพบแพทย์ - ตรวจวัดความดันโลหิตอย่างสม�่ำเสมอ ที่สถานบริการ สขุ ภาพ หรือวดั ดว้ ยตนเอง ความถข่ี องการวดั ความดนั โลหติ ทบ่ี า้ น โดยแตล่ ะวนั วดั 2 - 3 ครั้ง ในชว่ งเชา้ (ภายใน 2 ชวั่ โมงหลงั ตื่นนอนและยงั ไมก่ นิ ยาความดนั โลหติ ) และ วดั 2 ถงึ 3 ครงั้ กอ่ น (สองชว่ั โมงกอ่ นนอน) จดบนั ทกึ ตวั เลขคา่ ความดนั โลหติ ตวั บนและตวั ลา่ ง จดและทดลองเฉลยี่ (การวดั ความดนั โลหติ ควรใชว้ ิธกี าร เครื่องวัด เวลาและสภาวะตา่ งๆ เหมือนหรือใกล้เคยี งกันทกุ วัน) เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 83

เป้าหมายระดับความดันโลหติ ทีต่ ้องการ 1. ระดับความดันโลหิตน้อยกว่า 135/85 ม.ม.ปรอท ในผู้ป่วย ความดนั โลหติ สงู ทั่วไป 2. ระดับความดันโลหิตน้อยกว่า 130/80 ม.ม.ปรอทในผู้ป่วยที่ มีอายุน้อย หรือเป็นโรคเบาหวานโรคหลอดเลือดหัวใจ โรคไตเรื้อรัง โรคกล้ามเน้ือหวั ใจ และผูป้ ่วยหลงั เป็นอัมพฤกษ์อมั พาต ขอ้ ดขี องการตรวจตดิ ตามภาวะความดนั โลหติ สงู ดว้ ยตนเองหรืออาสาสมคั ร สาธารณสุข 1. ไดค้ า่ ความดนั โลหติ ในหลายๆเวลา ซง่ึ จะไดค้ า่ เฉลยี่ ความดนั โลหติ ที่เป็นชีวิตจริงของผ้ปู ว่ ย 2. ช่วยวินจิ ฉัยและแก้ปัญหาภาวะความดันโลหิตสูงเฉพาะที่สถาน พยาบาลและภาวะความดันโลหิตสงู เฉพาะที่บา้ น 3. ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงรับการดูแลรักษาสม�่ำเสมอมากข้ึนและ ควบคมุ ระดับความดันโลหติ ได้ดีขน้ึ 4. ช่วยบอกพยากรณ์โรคได้ดีกว่าการวัดความดันโลหิตเฉพาะที่ สถานพยาบาล วิธีการวดั ความดนั โลหติ ท่ถี กู ตอ้ ง 1. การเตรียมผปู้ ว่ ย - ไม่ด่ืมชาหรือกาแฟและไม่สูบบุหรี่ กอ่ นทำ� การวัด 30 นาที - ถา่ ยปสั สาวะให้เรียบร้อย - นงั่ พักบนเกา้ อห้ี ลงั พงิ พนกั เพอื่ ไมต่ อ้ งเกรง็ หลงั และเทา้ 2 ขา้ ง วางราบกับพ้ืนในที่สงบสบาย เป็นเวลา 5 นาที ก่อนวัด ความดันโลหิต 84 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- วัดความดันโลหิตของแขนข้างที่ ไม่ถนัด หรือข้างที่ความดัน โลหิตสูงกว่าและวางแขนอยู่ระดับเดียวกับหัวใจ ไม่ก�ำมือ และไม่พูดคุยขณะวัดความดนั โลหติ 2. การเตรียมเครื่องมือ ใช้เครื่องวัดความดันโลหิต ชนิดปรอท หรือ ชนดิ บอกตัวเลข อตั โนมัติ ที่ตรวจเช็คมาตรฐานสมำ่� เสมออยา่ งน้อยปลี ะครั้ง 3. วิธกี ารวัด 3.1 ใช้ผ้าพั นแขน พั นที่ต้นแขนเหนือข้อพั บแขน 2-3 ซม. และให้กง่ึ กลางของถุงลมยาง ซึ่งจะมเี ครื่องหมายวงกลมเล็กๆ ที่ขอบให้ อยเู่ หนอื หลอดเลอื ดแดงที่ขอ้ พับแขน (คลำ� ชีพจรที่แขนดา้ นในเหนอื รอยพับ เลก็ น้อย) ตรวจสอบใหผ้ ้าพันแขนอยู่ตำ� แหนง่ ระดบั เดียวกับหวั ใจตลอด การวดั ความดนั โลหติ 3.2 เครื่องวัดความดันโลหติ ชนดิ อตั โนมตั ิ - ขณะท�ำการวัดให้หน้าจอของเครื่องวัดความดันโลหิต หันเข้าหาผวู้ ัด - เปดิ เครื่องวดั ความดันโลหติ และ/หรือ Start เพอื่ เริ่ม ท�ำการวัด เครื่องจะท�ำการวัดโดยอัตโนมัติ จนถึง แสดงคา่ ตวั เลขความดนั โลหิต 3.3 ให้ทำ� การวัดอย่างน้อย 2 ครั้ง หา่ งกนั ครั้งละ 1.-2 นาที หากระดบั ความดันโลหติ ที่วัดไดต้ ่างกนั ไมเ่ กนิ บวกลบ 5 มม.ปรอท น�ำ 2 ค่า ที่วัดได้มาเฉล่ีย หากค่าความดันที่วัดได้ต่างกันเกินกว่า 5 มม.ปรอท ต้องวัดครั้งที่ 3 และน�ำค่าที่ต่างกันไม่เกินบวกลบ 5 มม.ปรอท มาเฉล่ยี เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 85

4. ความถแี่ ละวิธีการวัดความดันโลหติ ในการตรวจติดตามความดันโลหติ ด้วยตนเองหรือญาติ - วดั ความดันโลหิตที่บ้านหรือที่ทำ� การ อสม.4-7 วัน ตดิ ต่อ กนั (จะเริ่มในวันใดก็ได)้ โดยในแต่ละวันวดั 2 ถงึ 3 ครั้งใน ช่วงเชา้ (ภายใน 2 ชว่ั โมงหลังตื่นนอน โดยยงั ไมก่ ินยาความ ดันโลหติ )และวัด 2 ถงึ 3 ครั้งกอ่ น (สองชั่วโมงก่อนนอน) จดบันทึกตวั เลขค่าความดันโลหติ ตวั บนและตวั ลา่ ง ในสมดุ บันทึกสขุ ภาพประจำ� ตัวผ้ปู ว่ ย - วิธีการวัดความดันโลหิตควรใช้วิธีการเครื่องวัด เวลาและ สภาวะต่างๆ เหมือนหรือใกล้เคียงกันในการวัดความดัน โลหติ ทกุ ครั้ง 5. การประเมินภาวะความดันโลหติ ของผปู้ ว่ ย - ค่าความดันโลหิตที่วัดได้ในวันแรกเป็นค่าที่ ไม่ใช้ในการหา คา่ เฉลยี่ - น�ำค่าความดนั โลหิตทั้งตัวบนและตัวล่างของครั้งที่ 2 ถึง 7 มาหาคา่ เฉล่ยี 86 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 87

88 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 89

90 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 91

92 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 93

94 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 95