เบาหวาน ไม่เป็นไม่รู้

เบาหวาน : ไม่เป็นไมร่ ู้ Knowledge management DM case

เบาหวาน : ไมเ่ ป็นไม่รู้ Knowledge Management DM case สงวนลิขสิทธ์ิ พิมพค์ รงั้ ท่ี 1 : มนี าคม พ.ศ. 2561 จำ� นวนพมิ พ์ : 700 เลม่ ทป่ี รึกษาและผทู้ รงคุณวฒุ ิ อดีตรองผูอ้ ำ� นวยการกลุ่มภารกิจดา้ นการแพทย์ 1. แพทย์หญิงจิตรา อยูป่ ระเสริฐ และหวั หนา้ ฝา่ ยสวสั ดกิ ารสงั คมและประกันสุขภาพ รักษาการหัวหน้าฝา่ ยสวสั ดกิ ารสงั คม 2. นายแพทย์ศรชยั วรี มโนมยั และประกันสุขภาพ บรรณาธกิ าร พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 1. นางสาวรสิตา ธรรมสาโรรัชต์ ฝ่ายเรี ยบเรี ยงเน้ือหา 1. นางทพิ ราวรรณ ทัพศาสตร ์ พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 2. นางสาวรจนา พรมมืด พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 3. นางทพิ ย์วดี ญาณอภิรักษ์ พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 4. นางอัมพร ใจด้วง พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 5. นางจิตตญ์ าณี ศุภจริยาพงศ์ พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 6. นางบบุ ผา ปน้ั ประดับ พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 7. นางสาวรสติ า ธรรมสาโรรัชต์ พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ คณะวิทยากรผูท้ รงคณุ วุฒิ นายแพทยเ์ ชี่ยวชาญ 1. แพทย์หญงิ ใยวรรณ ธนะมยั นายแพทย์ช�ำนาญการพเิ ศษ 2. แพทย์หญิงฐติ ินันท์ อนสุ รณ์วงศ์ชยั นายแพทย์ปฏิบัติการ 3. แพทย์หญิงวรรัตน์ กจั ฉมาภรณ์ อดีตเภสชั กรเชี่ยวชาญ 4. เภสชั กรหญิงสวุ รรณี เจริญพิชิตนนั ท ์ อดีตโภชนาการช�ำนาญการ 5. นางพิมพร อ่อนแสงนาม พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 6. นางสาวรจนา พรมมืด พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 7. นางสาวสุพรรณพิมพ ์ นมิ่ สอาด นกั กายภาพช�ำนาญการ 8. นายประกติ เนตรหิน พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 9. นางสาวนงนชุ วงั ชยั ศรี พยาบาลวิ ชาชี พช�ำนาญการ 10. นางสาวรสิตา ธรรมสาโรรัชต์ ฝา่ ยจัดการ บรรณารักษ์ช�ำนาญการ 1. นางสาวประภา จีนนกิ ุล ข้อมลู ทางบรรณานกุ รม รสติ า ธรรมสาโรรัชต์, บรรณาธิการ. เบาหวาน : ไมเ่ ปน็ ไม่รู้ Knowledge management DM case. กรุงเทพ ฯ: โรงพยาบาลเลิดสิน กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2561. 156 หนา้ ; 21 ซม. 1. เบาหวาน, การดแู ล - - คมู่ อื . I. รสติ า ธรรมสาโรรชั ต,์ บรรณาธกิ าร. II. โรงพยาบาลเลดิ สนิ กรมการแพทย.์ WK850 จดั พมิ พ์โดย โครงการผลติ สอื่ การเรียนการสอน โรงพยาบาลเลดิ สนิ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ เลขที่ 190 ถนนสีลม บางรัก กรุงเทพฯ 10500 โทรศพั ท์ : 0 2353 9835; E-mail address : [email protected]; URL : http://www.lerdsin.go.th พมิ พท์ ี่ : บริษทั เทก็ ซ์ แอนด์ เจอรน์ ลั พับลเิ คช่ัน จำ� กดั โทรศพั ท:์ 0 2617 8611-2 ISBN : .............................................

ค�ำน�ำ หนงั สอื “เบาหวาน : ไมเ่ ปน็ ไมร่ ู้ Knowledge management DM case” จัดทำ� ขนึ้ เพอื่ เปน็ แนวทางตวั อยา่ งไว้ใช้ในการดแู ลผปู้ ว่ ย ซงึ่ หลงั จากมกี ารอบรมในโครงการอบรม การปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมสำ� หรบั ผปู้ ว่ ยโรคเบาหวาน การอบรมบคุ ลากรตวั แทนสรา้ งเสริม สขุ ภาพในโรงพยาบาลและเครอื ขา่ ย รวมทั้งการแลกเปลย่ี นเรยี นรขู้ องชมรมผปู้ ว่ ยโรคเบาหวาน โดยสาระของหนงั สอื จะประกอบดว้ ยเนอ้ื หา 3 สว่ น คอื สว่ นที่ 1 การแลกเปลยี่ นเรียนรขู้ อง ผปู้ ว่ ยโรคเบาหวานในโรงพยาบาลและในชุมชน ปี 2557 – 2560, สว่ นที่ 2 ชุดขอ้ มลู ความรู้ จากทีมวิทยากรมาบรรยายและเอกสารแผน่ พับเผยแพร่ และสว่ นที่ 3 ขอ้ มูลเป้าหมาย การควบคมุ เบาหวานและอาหารเบาหวาน หนงั สอื เลม่ น้ี เปน็ ขอ้ มลู เบื้องตน้ ที่รวบรวมไว้ สำ� หรับเจา้ หนา้ ที่หรือประชาชนได้ใช้ ในการดูแลตนเองหรือครอบครัว หรือการน�ำไปใช้แนะน�ำผู้ป่วยโรคเบาหวานรวมทั้ง กลมุ่ ประชาชนที่มคี วามเสยี่ งตอ่ โรคไมต่ ดิ ตอ่ เรื้อรัง ไดแ้ ก่ ผทู้ ี่มภี าวะอว้ นหรือนำ้� หนกั เกนิ กลมุ่ ประชาชนวยั กลางคน-สงู อายเุ ริ่มมภี าวะไขมนั ในเลอื ดสงู ความดนั โลหสิ งู หนงั สอื เลม่ น้ี ได้เป็นการรวมเนอื้ หาอย่างยอ่ โดยมีข้อมลู หลากหลายใหท้ ่านผ้อู ่านเลอื กใช้ ซึง่ จะไดร้ ับ การปรับปรุงเล่มให้เหมาะสมยิง่ ข้นึ ตอ่ ไป ทา้ ยน้ี ขอขอบคณุ แพทยห์ ญงิ จิตรา อยปู่ ระเสริฐ อดีตรองผอู้ ำ� นวยการกลมุ่ ภารกจิ ดา้ นการแพทย์ และหวั หนา้ ฝา่ ยสวสั ดกิ ารสงั คมและประกนั สขุ ภาพ และนายแพทยศ์ รชยั วรี มโนมยั นายแพทยเ์ ชี่ยวชาญ รักษาการหวั หนา้ ฝา่ ยสวสั ดกิ ารสงั คมและประกนั สขุ ภาพ ทีมวิทยากรจากสหสาขาวิชาชีพ ทีมผูด้ ำ� เนนิ การของงานส่งเสริมสขุ ภาพและปอ้ งกนั โรค พยาบาลประจ�ำห้องตรวจเวชปฏิบัติทั่วไป ประกันสังคม ประกันสุขภาพฯ อายุรกรรม อาสาสมัครศูนย์มิตรภาพบ�ำบัด และที่ส�ำคัญคือ ผู้ป่วยของชมรมผู้ป่วยโรคเบาหวาน ของโรงพยาบาลที่มสี ว่ นรว่ มทำ� ใหเ้ กดิ หนงั สอื เลม่ น้ี ซงึ่ จะไดน้ ำ� ไปใช้ใหเ้ ปน็ ประโยชนต์ อ่ ไป ด้วยความปรารถนาดี (นายสมพงษ์ ตันจริยภรณ์) ผูอ้ �ำนวยการโรงพยาบาลเลดิ สิน

สารบญั เรือ่ ง หนา้ ความเปน็ มาของหนงั สอื ................................................................................. 1 ส่วนท ่ี 1 การแลกเปลีย่ นเรียนรขู้ องผปู้ ่วยโรคเบาหวาน........................ 5 ในโรงพยาบาลและในชุมชน ปี 2557 - 2560 สว่ นท ่ี 2 ชุดขอ้ มลู ความร้จู ากทีมวิทยากรมาบรรยายและ..................55 จากเอกสารแผ่นพับเผยแพรใ่ นโรงพยาบาล 2.1 การบรรยายความรสู้ ูป่ ระชาชนเรื่องโรคเบาหวาน.........55 2.2 การบรรยายเรื่อง ยาเบาหวาน.......................................66 2.3 ข้อมลู การดแู ลตนเองเมือ่ เปน็ โรคร่วม .........................80 และเมอ่ื เปน็ โรคเบาหวาน - โรคความดนั โลหติ สูง..................................................80 - โรคหลอดเลือดสมอง.................................................. 93 - อาหารสำ� หรับผปู้ ว่ ยเบาหวาน...................................99 - การออกกำ� ลังกายกับโรคเบาหวาน.........................105 - การดแู ลเทา้ และการออกกำ� ลังกายเทา้ ....................111 - ภาวะแทรกซอ้ นของโรคเบาหวาน.............................117 - การฉดี อินซลู นิ ............................................................ 123 - เปลี่ยนลคุ๊ ใหม่กายใจเปน็ สขุ ...................................... 129 2.4 เปา้ หมายการดแู ลตนเองเมื่อเป็น โรคเบาหวาน.................................................................. 135 สว่ นท ี่ 3 เปา้ หมายในการควบคุมเบาหวานและ................................. 142 ขอ้ มลู เกย่ี วกับดา้ นอาหาร

ความเปน็ มาของหนังสือ “เบาหวาน : ไม่เปน็ ไม่รู้ Knowledge management DM case” หนังสือ “เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case” จั ดท�ำขึ้นเพ่ือเป็นแนวทางส�ำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน ไดม้ คี วามเขา้ ใจการดแู ลตนเองที่ถกู ตอ้ ง จากการเรียนรจู้ ากประสบการณ์ ของเพ่ือน ในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานที่มาร่วมกันแลกเปล่ียนข้อมูลโรค หรืออาการ และวิธีปฏิบัติตนที่อาจจะได้ผลดีหรือไม่ได้ผลดี เป็นข้อมูล ความรู้เรื่องจริ งที่เพ่ือใช้เป็นตัวแบบการด�ำรงชี วิ ตในขณะที่เป็นเบาหวาน นอกจากน้ัน หนังสือชุดน้ี มุ่งหวังที่จะให้ทีมเจ้าหน้าที่ผู้ดูแลได้รับทราบ ประสบการณ์ ความคิด ความเข้าใจของผู้ป่วยโรคน้ี ความรู้ชุดต่างๆ ของเจ้าหน้าที่ทีมสหสาขาวิชาชีพ หนังสือชุดนอ้ี าจยังเป็นข้อมูลเบื้องต้น ที่ ไดน้ ำ� มารวบรวม ไว้ ซง่ึ การจะใหผ้ อู้ า่ นหลายๆ กลมุ่ มคี วามเขา้ ใจ ผเู้ ขียน จะปรับค�ำพูด หรือการเขียนจะใชศ้ ัพท์ที่เข้าใจง่ายๆ ไมเ่ ปน็ ทางการ โดย เนื้อหาในหนงั สือน้ี ประกอบดว้ ย 3 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 การแลกเปล่ียนเรียนรู้ของผู้ป่วยโรคเบาหวานใน โรงพยาบาลและในชุมชน ตัง้ แตป่ ี 2557 ถงึ 2560 สว่ นที่ 2 ชุ ดข้อมูลความรู้จากทีมวิ ทยากรมาบรรยายและ เอกสารแผ่นพั บเผยแพร่ในโรงพยาบาล สว่ นที่ 3 ข้อมูลเป้าหมายในการควบคุมเบาหวานและข้อมูล เก่ยี วกบั ดา้ นอาหาร เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 1

ข้อตกลงเบอ้ื งตน้ ในหนังสอื เล่มน้ี ข้อควรทราบหรือเป็นข้อตกลงเบื้องต้นในหนังสือเล่มน้ี เพ่ือให้ ทา่ นผอู้ า่ นมีความเขา้ ใจถูกตอ้ งมากยง่ิ ขึน้ ไดแ้ ก่ - ขอ้ มลู การแลกเปลยี่ นเรียนรขู้ องผปู้ ว่ ยโรคเบาหวาน โรงพยาบาล เลิดสิน หรือในบางส่วนของเล่ม เป็นการลงข้อมูลการพูดคุยหรือให้อ่าน ได้อย่างง่าย จึงขอใช้ค�ำว่ากิน แทนค�ำว่ารับประทาน หรือไม่ใช้ศัพท์ ทางการ หรือไม่ใชศ้ ัพท์ทางการแพทย์มากนัก โดยเปน็ ลักษณะภาษาพูด ที่แลกเปลี่ยนกัน เพ่ือให้บุคคลทั่วไปสามารถอ่านแล้วเข้าใจได้ง่าย… ชื่อยอ่ ผู้ปว่ ยในหนงั สือ เปน็ นามสมมติ - ข้อมูลในส่วนที่เป็นข้อมูลความรู้ ค่าของน�้ำตาลในเลือดเฉล่ีย สะสม (HbA1c) เปรียบเทียบเป็นค่าระดับน้�ำตาลในเลือดก่อนอาหาร (FBS หรือ DTX) ซ่ึงเทียบค่าไว้ในตารางอาจมีค่าที่แตกต่างกัน ขึ้นกับ หนงั สือต�ำราแต่ละเลม่ แต่จะใกลเ้ คยี งกนั และให้ผปู้ ว่ ยถอื เกณฑท์ ี่ควร ดูแลตนเองให้มีค่า HbA1c น้อยกว่า 7 เช่นเดียวกัน หน่วยของ FBS (จากการเจาะจากเส้นเลือดด�ำ) หรือ DTX (จากการเจาะปลายน้วิ ) มีหน่วยเป็นมิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ (mg%) หรือมิลลิกรัม/เดซิลิตร (mg/dl) ส่วน HbA1c เปน็ ค่าที่ ไมม่ ีหนว่ ย - ขอ้ มูลดา้ นอาหาร นำ้� ตาล 1 ชอ้ นชา เทียบคา่ เทา่ กบั 5 กรัม เพื่อสะดวกในการคิดและจดจ�ำ แต่บางแห่งจะเป็นค่าโดยละเอียด (น�้ำตาล 1 ช้อนชา เทียบค่าเท่ากับ 4 กรัม) เพ่ือท�ำให้เห็นได้ชัดว่า เม่ือน�ำมาเป็นตัวหาร จะมจี �ำนวนน�้ำตาลเป็นช้อนชาที่มากข้ึนกว่าเดิม มากกว่าใช้การคิดเปน็ 5 กรัม 2 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- ข้อมูลด้านอาหาร มหี ลายวิธีคิด ทา่ นสามารถเลือกวิธที ี่สะดวก ในการจดจำ� และนำ� ไปใช้ไดจ้ ริงไดอ้ ยา่ งงา่ ย โดยในหนงั สอื น้ี มที ั้งรปู แบบ ของปิระมิดอาหาร, การแบ่งส่วนในหมวดอาหารจากค่าพลังงาน, กลมุ่ อาหารหวานที่หา้ มรับประทาน – รับประทานไดน้ อ้ ย – รับประทาน ได้ไมจ่ �ำกดั และการนบั คาร์โบไฮเดรต - ค�ำว่า “น้�ำตาล” ในเรื่องที่เขียนต่อกัน จะหมายถึงน�้ำตาล ในเลือด, คำ� วา่ “ความดัน” หมายถงึ ความดันโลหิต หรือโรคความดันฯ หมายถึง โรคความดันโลหิตสูง ซ่ึงในการแลกเปลี่ยนพูดคุยต่อกัน จะมเี ขียนแบบสน้ั ๆ ไมค่ รบคำ� ไว้ โดยใหท้ า่ นอา่ นและทำ� เขา้ ใจไวเ้ บื้องตน้ กอ่ น เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 3



1สว่ นท่ี การแลกเปลีย่ นเรยี นรูข้ องผปู้ ว่ ยโรคเบาหวาน ในโรงพยาบาลและในชุมชน ปี 2557 - 2560 การเข้ากลุ่มอบรมในโครงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมส�ำหรับ ผู้ป่วยโรคเบาหวาน จะมีการอบรมประจ�ำปีและนัดพบกลุ่มย่อยต่อเนือ่ ง จนต่อมาด�ำเนนิ การเป็นรูปแบบของชมรมผู้ป่วยโรคเบาหวาน ข้อมูล การแลกเปลยี่ นเรียนรูส้ มาชิกชมรมเบาหวาน ตัง้ แตป่ ี 2557 ถงึ 2560 มขี อ้ มลู ที่รวบรวมไว้โดยสรุป ดงั น้ี คร้ังท่ี 1 ช่วงท่ี 1 เริ่มต้นด้วยการรู้จักกัน แนะน�ำตัวสั้นๆ และ มหี วั ขอ้ พดู คุยกัน ประมวลเปน็ เรื่องๆ แตล่ ะเรื่อง คอื 1. เรื่องของการเริ่มเป็นเบาหวาน และการปฏิบัติตัวปัจจุบัน สามารถคมุ ไดห้ รือไม่ - คุณศ.เป็นเบาหวาน เคยมาอบรมเข้าร่วมกลุ่มครั้งเดียว กินยา ประจ�ำไม่เคยขาด คุมอาหารได้ แต่คิดว่าตนเองขาดเรื่องออกก�ำลังกาย ซึ่งมกั ทำ� ให้เบาหวานขึน้ - คุณส.อายุ 77 ปี เป็นเบาหวานต้ังแต่ปี 2528 (30 กว่าปี) ตรวจเจอครั้งแรก น้�ำตาลในเลือด 230 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ (mg%) พบมีอาการคันตามตัวมาก ตรวจปัสสาวะตรวจมีไข่ขาวปนมาด้วย จึงมาหาหมอ หมอยังไม่ได้รักษา ให้ปรับเปล่ียนพฤติกรรม มีการเดิน ออกกำ� ลงั กายอยปู่ ระมาณ 2 เดอื น นำ้� ตาลเหลอื 90 mg% พักหลงั นำ�้ ตาล เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 5

ขึ้นๆ ลงๆ หมอให้กนิ ยาเมด็ เชา้ 2 เม็ด เย็น 2 เมด็ ออกก�ำลังกายไม่ได้ เพราะปวดเขา่ และมโี รคอื่นๆ ดว้ ยหลายอยา่ ง ไดแ้ ก่ ไขมัน และอื่นๆ - คณุ พ.เริ่มมคี นั ตามตวั ไมท่ ราบสาเหตุ พอหายคนั ก็ไมไ่ ด้ไปหาหมอ จนตงั้ ทอ้ ง คลอดลกู นำ้� หนกั 4 กโิ ลกรัมกวา่ แพทยจ์ งึ ขอเจาะนำ้� ตาลในเลอื ด พบวา่ มเี บาหวาน ใหค้ วบคุมระวังเรื่องการกนิ อาหาร ลดน้�ำตาล ชว่ งที่มคี นั ตามตวั ไปหาหมอผิวหนงั เอง ซอื้ ยามาทา เพราะหมอบอก แพส้ าร รักษาไปเรือ่ ยๆ เปน็ ๆ หายๆ มาตลอด จนมาตรวจเจอวา่ เบาหวาน - คุณม. เป็นเบาหวานมานานแล้ว ไม่กลัวการเป็นเบาหวาน เพราะเปน็ ครสู อนออกกำ� ลังกายมา 20 กว่าปแี ล้ว และควรระวงั อาหาร อย่าใหร้ สหวานจัด มนั จัด เคม็ จัด รักษาเบาหวานทกุ 3 เดอื นทีห่ อ้ งตรวจ 30 บาท - คณุ ช.เปน็ เบาหวานมา 2 ปี นำ้� ตาลครัง้ แรก 200 กวา่ มคี นั ตามตวั แลว้ วบู นกึ วา่ ตวั เองเมา เพราะกนิ เบียรอ์ ยู่ แฟนพาสง่ โรงพยาบาลเลดิ สนิ จงึ รวู้ า่ เปน็ เบาหวาน รกั ษามาเรอื่ ยๆ ทีศ่ นู ยฯ์ อนามยั กนิ ยาตลอดไมเ่ คยขาด มาอบรมพกยามาด้วย และต้องพกลูกอมมา เวลาพบแพทย์เพราะต้อง อดสูบบุหรี่ ไว้ สูบบหุ รี่ 1 ซอง/วัน - คณุ ล.พบเบาหวานปีที่แล้ว ครั้งแรกน้ำ� ตาล 300 mg% คิดว่า โรงพยาบาลตรวจเลือด ผิดพลาด กินยาไป มาเจาะเลือดอีกครั้งเหลือ 110 mg% คิดว่าผิดพลาดหรือไม่ว่าแค่กินยานดิ เดียว ท�ำไมน�้ำตาลลง ขนาดน้ี - คณุ ส. เปน็ เบาหวาน 3 ปี พบครั้งแรกนำ้� ตาลในเลอื ด 309 mg% ตอนนเ้ี หลือ 100 กว่า ควบคุมได้ เชื่อว่าการกินยาก็ท�ำให้น้�ำตาลลดได้ ขณะนก้ี ินยาสม่�ำเสมอตามแพทย์สั่ง และคุมอาหารด้วย ที่พบเบาหวาน เนอื่ งจากมเี ปน็ แผลแลว้ ไมห่ าย เจาะนำ�้ ตาลปลายนว้ิ 300 กวา่ แพทยจ์ งึ สง่ ตวั มารักษาที่โรงพยาบาล 6 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เกรด็ ความรู้ อาการของเบาหวาน มีไดห้ ลายๆ อยา่ ง ที่กลา่ วมาขา้ งตน้ เป็นตัวอย่างที่บางท่านที่ยังไม่เป็น ได้ไปสังเกตตนเองมีดังกล่าวหรือไม่ รายละเอียดของโรคเบาหวานอยู่ในตอนต่อๆ ไป และการปฏิบัติตัวที่ดี จะท�ำให้ถือว่าคุมได้ เหมือนกับคนปกติได้ การนัดพบผู้ป่วยของชมรม เบาหวาน ท�ำให้ได้เรียนรู้การดูแลตนเองร่วมกัน คลายความสงสัย ข้อข้องใจจากเพื่อน เป็นตัวแบบและก�ำลังใจให้กันตามที่ผู้ป่วยหลายคน บอกว่า อยากมาพบเห็นบุคคลอ่ืนที่เป็นเบาหวานด้วย รู้สึกมีก�ำลังใจ ผ่อนคลายไม่ได้รู้สึกว่า ท�ำไมเป็นอยู่คนเดียว มีคนอ่ืนเป็นกันอีก หลายคนไหม มคี นอ่ืนคมุ นำ้� ตาลได้หรือไม่ 2. การมีน�้ำหนกั เกนิ /อ้วน ตบั ออ่ น อินซลู นิ อาหารหวาน เกีย่ วข้อง หรือมคี วามสำ� คัญอย่างไร 3. ท�ำอย่างไรเม่อื น�้ำตาลในเลือดตำ่� 4. อาหารกนิ อย่างไรใหเ้ หมาะสม 3 ค�ำถามน้ี (ข้อ 2, 3 และ4) เป็นค�ำถามที่ผู้ป่วยเบาหวาน สอบถามอยูเ่ สมอบอ่ ย ซึ่งจะเกย่ี วกับข้อมลู ที่แลกเปล่ียนกนั ตอ่ ไป ดงั น้ี ช่วงที่ 2 (เกย่ี วกับขอ้ คำ� ถาม ขอ้ 2, 3 และ4 ดังกล่าวข้างต้น) - คณุ ปท.เบาหวาน 5 ปีกว่า ตอนนฉ้ี ดี อนิ ซลู ิน ชว่ งหลงั นน้ี ้�ำตาล ประมาณ 130 - 150 mg% - คุณป. อายุ 53 ปี เป็นเบาหวานปีกว่า ครั้งแรกตรวจพบ 245 mg% ลดเหลอื 140 mg% แพทยห์ อ้ งตรวจกระดกู ใหค้ มุ อาหารดว้ ย เห็นวา่ นำ้� ตาลลดแลว้ จงึ เลกิ กินยา 4 เดือน - คุณฟ.อายุ 76 เป็นมากี่ปีแล้วไม่รู้ แต่ปีที่แล้วมาตรวจซ�้ำ เครื่องวัดไม่ได้ข้ึน HI มาตรวจวัดซ้�ำใหม่ที่บ้านได้ 500 กว่า จึงรีบมา โรงพยาบาล แพทย์รักษาและให้ควบคุมอาหาร - คุณอ. เป็นเบาหวานที่สามารถควบคุมได้ น้�ำตาลในเลือด ประมาณ 100 กว่าๆ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 7

- คุณบ. อายมุ ากกว่า 80 ปี เพ่ิงไปผ่าตดั ขยายเสน้ เลือดหัวใจมา เป็นเบาหวานมานานมาก ควบคุมได้ เชื่อว่าการมีอารมณ์ดี เป็นครูสอน สมาธิ และบอกวา่ ยาพระพุทธเจา้ จากตวั เราเองชว่ ยทำ� ใหเ้ บาหวานคมุ ไดด้ ี - คุณปม. พบว่าตนเองเป็นกลมุ่ เส่ียงเบาหวานมา 10 ปี แม่เป็น 30 กว่าปี การท�ำงานเดินไปมา การคุมนับปริมาณอาหาร การแนะน�ำ บอ่ ยๆ ท�ำให้คา่ น�้ำตาลในเลือดคมุ ไดด้ ี มารดาทำ� ได้บางส่วน สรุปคือ น�้ำหนักเกินท�ำให้ตับอ่อนต้องสร้างอินสิสุนและท�ำงาน หนกั เพิ่มขึ้น - คุณลญ. เป็นเบาหวานมา 10 กว่าปี คมุ อาหารอยู่ ท�ำได้ - คุณพ.เปน็ เบาหวานมา 3 ปี โดยไมร่ ตู้ วั น�ำ้ หนกั ตัวลงมาเป็นปี เจาะนำ�้ ตาลในเลอื ด กอ่ นอาหาร จากปลายนว้ิ (DTX) ประมาณ 210 mg% มาโรงพยาบาลไดย้ ากนิ เหลอื ปจั จุบนั 100 กวา่ ๆ ไดต้ รวจตา มเี บาหวาน ขึ้นตา ยิงเลเซอร์ 2 ครั้ง ออกก�ำลังกายประจ�ำและคุมอาหาร ถ้าขาด การออกก�ำลังกายเมื่อไหร่ นำ้� ตาลจะขนึ้ เกร็ดความรู้ - การคุมอาหาร ส�ำคัญกว่า ไม่ควรงดยาเอง การพูดคุยกับ กลุ่มเพื่อนเพื่อปรับตัวได้ดีข้ึน ควรมีการตรวจประเมินซ�้ำเพ่ือติดตามผล สขุ ภาพตอ่ เนอื่ งด้วย - ควรจ�ำชื่อหมอให้ได้ เพื่อการรักษาต่อเนือ่ ง อาจมีแพทย์แต่ละ หอ้ งตรวจตามโรคต่างๆ - บางคน งดอาหารเฉยๆ สามารถคุมได้ ประมาณ 3-4 คน ที่กล่าวมา เช่น คุณอ. นอกจากนั้น การออกก�ำลังกายประจ�ำ กินยา อารมณ์ดี ยิ่งช่วยได้ดีขึ้น ส่วนการรักษาการแพทย์ทางเลือกให้เหมาะสม ต่อบุคคล แต่ต้องไม่ท้ิงแผนปัจจุบัน หรือผู้ที่ ไปใช้ยาอื่นๆ ตาม 8 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

ค�ำโฆษณา ควรแจ้งแพทย์ทราบ (แต่ส่วนใหญ่ไม่กล้าบอก) เพราะอาจ ต้องตรวจเลือด เพี่อดกู ารท�ำงานของตบั ไต - ผู้ที่มีความเส่ียงมีน้�ำตาลในเลือดเกินกว่าคนปกติ ใช้วิธีคุม อาหาร ออกกำ� ลังกาย ทำ� ใจให้มคี วามสุข อยกู่ ับเบาหวานใหม้ คี วามสขุ - ต้องมีการรวมกลุ่มสม�่ำเสมอ จะท�ำให้เป็นการให้เพื่อนช่วย เพ่ือนได้ มตี ัวแบบ มกี ารเรียนรู้จากคนอื่น 2. การมนี �้ำหนักเกิน/อว้ น ตับออ่ น อินซลู นิ อาหารหวานเก่ยี วข้อง หรือมีความสำ� คญั อยา่ งไร เบาหวานมีกี่ประเภท อนิ ซูลินคืออะไร - คุณล.บอกคิดว่าตับอ่อนหล่ังอินซูลินไม่ดี เบาหวานเกิดจากตับ ออ่ นเส่ือมหรือผิดปกติ - สมาชิกอีกคน บอกคิดว่าการกินน�้ำหวานเยอะ ท�ำให้ตับอ่อน ทำ� งานไม่ดี - สมาชกิ อ่ืน ๆ บอกคิดว่ากนิ นำ�้ หวานเยอะไมเ่ กย่ี ว - วิทยากรอธบิ าย เรื่องน้�ำหวานเปน็ ส่วนหนึง่ ที่เกย่ี วข้อง น�ำ้ ตาล เขม้ ขน้ ทำ� ลายหลอดเลอื ด ทำ� ใหก้ ระหายนำ้� ตาบวม มองไมช่ ดั ตาพรา่ มวั มปี วดมวนทอ้ ง ผิวแหง้ คนั ตามผิวหนงั มปี วดหวั เสน้ เลอื ดขยาย ปวดเมอี่ ย ตามตัวเหมือนไข้หวัด จนบางคนเกิดภาวะช้อค มีหายใจมีกล่ินผลไม้ (เปน็ ภาวะคโี ตนเมื่อนำ�้ ตาลในเลอื ดสูง) เป็นแผลงา่ ย มีอาการชัก อธิบายเสริมอีกว่า จากประสบการณ์ที่เคยพบ เม่ือถามว่าเป็น เบาหวานแล้ว ถ้าเป็นแผลแล้วหายเร็ว หรือหายช้า บางคนตอบว่า หายเรว็ แตจ่ ริงๆ อาจมกี ารหายชา้ กวา่ ผอู้ ่ืนแตย่ งั ไมร่ วู้ า่ นัน่ คอื หายชา้ แลว้ - เคยไดร้ ับคำ� ถามเรื่อง เบาหวานเปียก เบาหวานแหง้ รวมความ แล้วเบาหวานเปียกน่าจะหมายความถึง การที่เป็นแผลแล้วเน่า หายช้า, เบาหวานแห้ง คอื ผ้ปู ว่ ยนำ�้ ตาลในเลือดน้อยกว่า 150 mg% เลอื ดไหล เวียนดี แผลแห้งเร็ว เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 9

- ควรทำ� ความเขา้ ใจและเรียกใหถ้ กู ตอ้ งอยา่ งงา่ ยๆ ในเรือ่ งเบาหวาน คอื เบาหวานมี 4 ประเภท ดงั น้ี ประเภทที่ 1 คอื เบาหวานที่เกิดในเด็กอายุไม่เกิน 20 ปี (เรียก เบาหวานแบบพึ่งอนิ ซลู ิน) ประเภทที่ 2 คอื เบาหวานเกิดในผู้ใหญ่ (เรียกเบาหวานแบบ ไม่พ่งึ อินซูลนิ ) ประเภทที่ 3 คือ เบาหวานเกิดในหญิงตั้งครรภ์ ผู้หญิงตั้งครรภ์ ฮอร์โมนจะทำ� ใหน้ ำ้� ตาลผิดปกติได้ ประเภทที ่ 4 คอื สรา้ งอนิ ซูลนิ มากเกนิ เบาหวานจากความผิดปกติ ของรา่ งกาย เชน่ เปน็ มะเรง็ ตบั ออ่ น สรา้ งอินซลู นิ ไม่ได้ ท�ำใหน้ �้ำตาลใน เลือดสูง มกั มอี าการตวั เหลอื ง น�้ำตาลในเลือดขึ้นเฉยี บพลนั - วทิ ยากร ต้ังคำ� ถามวา่ ตบั อ่อนสร้างฮอร์โมนอนิ ซลู นิ เพอ่ื อะไร - สมาชิกตอบ อนิ ซลู นิ มหี นา้ ที่ควบคมุ นำ้� ตาลไมส่ งู มาก ทำ� ใหน้ �ำ น�้ำตาลในเลือดไปใช้เปน็ พลังงาน - สมาชกิ บางคนบอกเคยไดย้ นิ อินซลู ิน แตไ่ มท่ ราบวา่ เอาไว้ไปทำ� อะไร วิทยากรใหค้ ำ� ตอบวา่ 1. ฮอร์โมนอินซูลินที่สร้างข้ึนโดยตับอ่อน อินซูลินท�ำหน้าที่ดึง น�้ำตาลในเลือด มาใช้เปน็ พลังงาน 2. ส�ำหรับคนที่สร้างอินซูลินไม่ได้ ต้องฉีดอินซูลินให้ (อินซูลินน้ี เปน็ จากสารที่สงั เคราะหเ์ ลยี นแบบขนึ้ ) ใชส้ ำ� หรับผเู้ ปน็ เบาหวานประเภทที่ 1 ที่ขาดอินซูลนิ มีค�ำถามแลกเปลี่ยนเพิ่มว่า การมีน้�ำหนักเกิน หรือความอ้วน เส่ยี งตอ่ เบาหวาน น้�ำหนักสมส่วน อินซูลินในร่างกายจะท�ำงานได้ดี ทดสอบโดยให้ บอกคา่ นำ�้ หนกั ตวั 10 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- คณุ สน. สงู 170 ซม.นำ้� หนกั 82 กโิ ลกรัม (นำ้� หนกั เกนิ ) (ลบ 100 ควรเปน็ 70 กิโลกรัม) - คณุ สศ. สงู 172 ซม.นำ�้ หนกั 98 กโิ ลกรัม (นำ้� หนกั เกนิ ) (ลบ 100 ควรเป็น 72 กโิ ลกรัม) - คณุ พ. สงู 160 ซม.นำ�้ หนกั 55 กโิ ลกรัม (นำ้� หนกั พอดี) (ลบ 105 เท่ากับ 55 กโิ ลกรัม ) ผู้หญิงควรให้รอบเอว ไม่เกิน (น้อยกว่าหรือเท่ากับ) 80 เซนติเมตร (32 นว้ิ ) และผ้ชู าย ไม่เกิน 90 เซนติเมตร (36 นว้ิ ) สรุปแล้ว คอื เมอ่ื ตบั อ่อนท�ำงานไมด่ ี, ท�ำงานไม่ได้ หรือกนิ เหล้า ท�ำให้ตับอ่อนอักเสบ สร้างอินซูลินไม่ได้ ตับอักเสบจากไม่สบาย คนเหล่าน้มี โี อกาสเป็นเบาหวาน หรือคนที่เป็นเนื้องอก ก็มโี อกาสเป็น เบาหวานดว้ ย ผทู้ ี่เปน็ เพศชายคดิ คา่ นำ้� หนกั ครา่ วๆ คอื ลบ 100 เพศหญงิ ลบ 105 4. อาหารกนิ อยา่ งไรให้เหมาะสม - คุณป.บอกว่าแซนวิชมีไข่ด้วย ตัวดีเลย เอามาให้กินเป็นอาหาร วา่ งได้หรือ จึงมีข้อค�ำถามว่า แซนวิชแบบอาหารว่าง สักครู่ กินได้หรือไม่ แลกเปลี่ยนข้อมลู กนั ต่อไปวา่ - ให้สมาชิกช่วยกันตอบ : ข้อดี ขนมปังวันนอ้ี ร่อย เป็นโฮลวีต มเี สน้ ใยอาหารถา่ ยง่ายขึน้ สะดวกกนิ งา่ ย ไข่ควรกนิ ได้ ข้อสรุปตามความเป็นจริง คือ กินได้ทุกอย่าง แต่ต้องรู้ปริมาณ และบางชนดิ ดู เรียกว่า ดัชนนี ำ�้ ตาล คอื ความหวานของอาหารชนดิ นัน้ ๆ ไม่เท่ากัน ในจ�ำนวน/ปริมาณที่เทา่ ๆ กัน เชน่ ฝรั่ง เทียบกบั ขนนุ หรือ ทุเรียน ในขนาด 100 กรัม มีคา่ ความหวานเข้มข้นตา่ งกนั นัน่ เอง เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 11

- สมาชิกสอบถามว่า คิดว่านม 1 กล่อง ขนมปงั 1 แผ่น คิดวา่ พอแลว้ สำ� หรับมือ้ เชา้ - อาหารทุกวันกินได้ทุกอย่าง เช่นขนมปังแผ่นในวันน้ี 1 แผ่น ค่าพลังงาน 1 ทั พพี วันน้ีค่าน�้ำตาลและแป้งทุก ๆ มื้อ จ�ำพวก คาร์ โบไฮเดรตยังจ�ำเป็นต้องกิน เพราะถ้าเราขาดน�้ำตาลเกินไป ตับอ่อนท�ำงานไม่ค่อยดี ผู้ป่วยโรคเบาหวานต้องไม่ควบคุมอาหาร ประเภทคาร์โบไฮเดรต (เช่น ขา้ ว แปง้ เสน้ ต่างๆ) มากเกนิ ไปจนไม่กนิ อะไรหรือกนิ นอ้ ยเกนิ ไป จะเกดิ อนั ตรายจากภาวะนำ้� ตาลในเลือดตำ�่ ได้ ในอาหารว่างมื้อน้ี มีมายองเนส, น�้ำสลัด ต้องระวังน้�ำสลัด ในปจั จุบนั น้ี สว่ นผสมใสน่ มขน้ ควรกนิ ไดเ้ ลก็ นอ้ ย อยา่ ใสล่ งไปจำ� นวนมาก หรือเลือกนำ�้ ใส ๆ หรือคลกุ แบบขลุกขลกิ ไขถ่ อื ว่าเปน็ โปรตนี ให้พลังงาน (แต่ให้พลังงานเร็วในผู้ป่วยเบาหวาน คือ อาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรต) มี ใยอาหารข้าวโพดและผักเล็กน้อย อาหารว่างน้ี ถ้ารวมคิดค่าพลังงาน ประมาณ 120 กิโลแคลอรี ไมม่ ากเกินไป - นม ดูตารางข้างกล่องที่เป็นฉลากอาหาร ดูข้างบนเสียก่อน สำ� หรับ 1 คน, 1 ครั้ง (จ�ำนวนหน่วยบริโภคต่อกลอ่ ง) ถ้าเขียน 1 : 1 จ�ำนวนกนิ ได้ 1 คน 1 ครั้ง แตถ่ ้าเขียน 1 : 3 กินได้ 3 ครั้ง, 3 คน ข้อมลู บริโภคดูเส้นบาง ๆ 15 กรัม เท่ากับข้าว 1 ทัพพี เบรควันนป้ี ระมาณ 180 - 200 กโิ ลแคลอรี (kcal) เพียงพอสำ� หรับเป็นอาหารวา่ ง แตอ่ าจ ไม่พอส�ำหรับบางคนต้องการวันละ 1,200-1,500 kcal ตัวใหญ่วันละ 1,800 kcal รปู รา่ งปกติ 1,500 ตอ่ 3 มอ้ื มอ้ื ละ 500 อาหารวา่ งมอ้ื ละ 200 ส�ำหรับครั้งหน้า เบรคไม่ให้พลังงานพอ(ไม่อิ่มมาก) สมาชิกควรมี อาหารรองท้องไว้ และถ้าไปกินอาหารข้างนอกดูอาหารพลังงานจาก อาหารของจริงเสมอ - มสี มาชกิ มาใหม่ 2 คน แนะนำ� ตวั คณุ สณ. และคณุ ม.คมุ อาหารได้ นำ้� ตาลฯ 130 mg% ลดกนิ ขนมหวานเดอื นละ 1 ครั้ง สงู 165 เซนตเิ มตร, น้�ำหนัก 95 กิโลกรัม 12 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- สมาชกิ คุณ ม. แนะนำ� ว่า อาหารแบบแกงกะทแิ กงไก่ นาน ๆ กนิ ทีได้ กนิ บอ่ ยไขมนั ในเลอื ดสงู กนิ ใหน้ อ้ ยลง เชน่ ทเุ รียน กนิ ไมเ่ กนิ ครึ่งพู วันละ 1 ครั้ง ในผู้ปว่ ยสูงอายุ เน้นกินปลานงึ่ ใสผ่ ัก ใหอ้ อกกำ� ลังกายดว้ ย เช่นเดนิ อย่างที่แนะนำ� อยา่ หกั โหม เกร็ดความรู้ ข้อมูลความรู้จากสมาชิกที่ควบคุมน�้ำตาลฯ ได้ ใหท้ กุ ๆ คน เดนิ ทางสายกลาง คอื ทำ� แบบพอดี และจำ� ไวเ้ สมอวา่ ยาเบาหวาน มคี วามสำ� คญั อยา่ ไปอา่ นวา่ เปน็ “ยาอนั ตราย” แลว้ ไมก่ นิ บางคนกลวั ยา จากหมอแผนปจั จุบนั ที่เปน็ อาจารยห์ มอเรียนมาและรักษามาเปน็ สบิ ๆ ปี แพทย์ในโรงพยาบาลมีความเชี่ยวชาญที่จะรักษาและให้ยาที่พอเหมาะ ยาเบาหวานจะเปน็ ยาอนั ตรายสำ� หรับบคุ คลที่ไมไ่ ดเ้ ปน็ เบาหวาน ผเู้ ปน็ แลว้ จ�ำเป็นต้องใช้ สว่ นยาที่บอกตอ่ กนั มา บางคนไมก่ ลวั ทดลองใช้ไปนานๆ ที่ยงั ไมไ่ ด้ มกี ารรับรองใดๆ แนช่ ดั ทำ� ใหต้ บั ออ่ นเสอื่ มเรว็ ผลเลอื ดคา่ ตบั ไตผิดปกติ 3. ท�ำอย่างไรเมอื่ น้�ำตาลในเลอื ดตำ�่ วิทยากรกล่าวเสริมเรื่องภาวะน้�ำตาลในเลือดต�่ำ ตัวอย่างหนึง่ ที่ พบและใหร้ ะวงั คอื เมอื่ ฉดี ยาเบาหวาน หรือ อนิ ซลู นิ แลว้ ตอ้ งกนิ อาหารดว้ ย เชน่ มบี คุ คลหนงึ่ ไปตา่ งประเทศ ฉดี อนิ ซลู นิ แลว้ กนิ อาหารเพียงนมรสจดื ครึ่งแกว้ เมอื่ รถออกเดินทางไปถงึ สถานที่เที่ยว ไปเดินล้มฟุบ เพ่อื นรับ ไวก้ อ่ นหนา้ มดื จะเปน็ ลม ตาพรา่ จนมองเกอื บไมเ่ หน็ อะไรแลว้ แตย่ งั รเู้ รื่อง รู้สึกตวั การปฐมพยาบาล กรณีฉุกเฉนิ ขณะนั้นให้กินน�้ำมะม่วงกล่อง และ บีบนำ�้ ส้มจากลูกส้มเขียวหวานเขา้ ปาก (กล่มุ ที่เปน็ น้�ำ นำ�้ หวาน นำ้� ตาล จะมโี มเลกุลเลก็ กวา่ แปง้ จะรสู้ กึ ดี ในทันที แตก่ ห็ มดเรว็ ภายใน 15 นาที) (ดงั นนั้ กต็ อ้ งกนิ ขา้ ว หรือกลมุ่ แปง้ ตอ่ แตไ่ มใ่ ชก่ นิ ขนมหวานๆ นำ�้ หวานๆ ตอ่ เรื่อยๆ ท�ำใหน้ ำ�้ ตาลขน้ึ จนเกินพอดีไป) ครั้งนนั้ ไกด์ทัวร์เล่าว่า เขาก็ เป็นเบาหวาน ถ้ามีอาการให้ กินขนมปังเลยจะช่วยได้ อย่างเช่นเขามี ขนมปังไส้ถ่ัวแดงตดิ ตัวไว้ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 13

“ร่วมแลกเปล่ียนกันอาการน�้ำตาลในเลือดต�่ำมีอะไรบ้าง” สมาชิก ช่วยกนั ตอบ เช่น หิว หนา้ มดื สั่น ฯ - คณุ ส. บอกวา่ เวลามนี ำ�้ ตาลในเลอื ดตำ่� ต้องรีบกนิ ขา้ ว จะช่วย ได้ดีกวา่ - สว่ นคณุ ช. บอกวา่ เวลามนี ำ�้ ตาลในเลอื ดตำ�่ ตอ้ งรีบหากว๋ ยเตย๋ี วกนิ ซดน�ำ้ ร้อนๆ ในก๋วยเตี๋ยว แลว้ จะดีขนึ้ ทันที “ลูกอม (ทอ๊ ฟฟี)่ ช่วยไม่ได”้ จริงหรือไม่ มสี มาชกิ สอบถามข้นึ มา - คุณม. ก็บอกกินเป็น 10 เม็ดก็ไม่หาย คุณล.บอกว่ามันไม่ทัน บางทีมนั จะวูบเลยไมม่ ีอาการเตือนนะ “แล้วมันเกดิ จากอะไร” วิทยากรสอบถามต่อ - เรียนร้ไู วเ้ พอ่ื วนั ตาย ระยะสดุ ทา้ ย (มเี สยี งสมาชกิ พดู แทรกเรียกวา่ แซวให้สมาชิกท่ีปฏิบัติตนดี ให้มาเป็นวิทยากรอาหาร ออกก�ำลังกาย) การแลกเปลย่ี นเรียนรรู้ ว่ มกนั โดยใหท้ กุ คนตอ้ งเปน็ วทิ ยากรใหก้ นั และกนั จากประสบการณ์จริง ทีมเจ้าหน้าที่ ไม่ได้ท�ำหน้าที่วิทยากรในวันน้ี แต่ มาช่วยแบ่งปัน ร่วมกันสรุปจากอาการที่ทุกคนมี ทุกคนเกิดข้ึน ว่าเกิด เพราะอะไร เทียบกบั ต�ำรา ความเข้าใจถกู ตอ้ งหรือไม่ - พระเป็นแผลที่เทา้ ฉนั นมสดแบบกล่อง วนั ละ 2 ลติ ร คิดวา่ นมเป็นโปรตนี จะได้เรียกเน้อื แผลเต็ม หายได้ดี ...ข้อมูลจากการอบรม ในโครงการ : นมเปน็ กลมุ่ คาร์โบไฮเดรต หรือขา้ วแปง้ เชน่ กนั โดย นมสด 1 แก้ว 200 ซซี ี เท่ากบั สว่ นของข้าว 1 คารบ์ หรือ 1 ทัพพี หรือน้�ำตาล 3 ช้อนชา ดังนนั้ นมสด 1 ลิตร เทา่ กับ ข้าว 5 ทัพพี 2 ลติ ร จึงเทา่ กบั ข้าว 10 ทัพพีหรือ 10 ส่วน(คารบ์ ) หรือนำ้� ตาล 30 ช้อนชา พระกลา่ วหลงั เรียนรวู้ า่ รแู้ ลว้ วา่ ทำ� ไมแผลไมห่ ายและนำ�้ ตาล ไมล่ ง “คำ� วา่ แผลหายยาก สำ� หรบั แตล่ ะคนไมเ่ หมอื นกนั ” จริงๆ คนธรรมดา อาจ 1 วันแผลก็ปิดจวนหาย กับบางคนบอกว่า 3 วันก็หาย เราก็อาจ 14 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เป็นการที่เรียกว่าแผลหายยาก แล้วก็ได้ โดยที่เราไม่ทราบ การดูแล แผลท�ำอยา่ งไร เม่ือเกดิ แผล ตอ้ งดวู า่ ตอ้ งไปหาหมอหรือไม่ จากมีบวม แดง ร้อน อกั เสบหรือไม่ ถ้าปวดตุ๊บๆ รีบไปหาหมอโดยดว่ น บางครั้ง อาจใช้ไฟฉายช่วยส่อง ดูความลุกลาม อักเสบของแผล หรือการหายของ แผลวา่ เลวลง หรือดีขึ้น - การดูแลเทา้ ไมไ่ ด้หมายถึง ปลายเทา้ อยา่ งเดียว ตอ้ งหมายถงึ ทั้งปลายมอื และเทา้ ผปู้ ว่ ยบางคนมอี าการชา ตวั อยา่ งผปู้ ว่ ยในโครงการ อยู่ในชุมชนมีต้องตัดน้วิ มือมากกว่า 1 น้วิ จากการท�ำปลา ก้างปลา และเกล็ดปลาต�ำมือ ฉะนั้น การระวังการเกิดแผลที่เท้าอย่างง่ายๆ ได้แก่ เม่ือออกมาข้างนอก และกลับไปบ้านแล้วควรตรวจดูเท้าทุกครั้ง ทั่วไปให้ตรวจดูเท้าทุกวัน ซึ่งถ้าลืมๆ บ้าง อย่างน้อยก็หลังกลับจาก ข้างนอก และตอนนก้ี ็เพ่ิมความจำ� ว่าดแู ลมอื และเท้า - มผี ปู้ ว่ ยโรคเบาหวานไมห่ าหมอมา 4 เดอื นแลว้ กนิ ยาแลว้ ปวดหวั และมเี หตจุ ำ� เปน็ อื่น ทดลองเจาะเลอื ดได้ 370 mg% บอกวา่ อาทติ ยห์ นา้ จะมาหาหมอ และนัดคยุ อาหารกบั ทีมวิทยากร - การเจาะเลือด 3 คน คนที่ 1 หิวยงั ไมไ่ ดก้ ินข้าว กนิ ของว่างไป 2 สว่ น ถามวา่ แคน่ พ้ี อมยั้ คำ� นวณคา่ พลงั งานใหท้ ราบ แยกแยะใหฟ้ งั วา่ ในขนมปังที่แจกมีอะไรบ้าง, คนที่ 2 เจาะคนที่งดยามา 4 เดอื น คนที่ 3 คนที่เป็นญาติชื่อคุณน. มักพบว่าบางคนงดยาเอง แต่ยังไม่มีอาการ มักพบว่ามีภาวะแทรกซ้อนต่างๆ แล้ว เช่น เบาหวานขึ้นตา, บางคน ไม่แน่ใจว่า อาหารที่กินเพียงพอหรือไม่อย่างไร ควรเรียนรู้เรื่องอาหาร เพิ่มเติม เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 15

- ผู้ป่วยสอบถามเพ่ิมเติม จากที่วิทยากรพูดว่า ท่ีออกมากับ ปสั สาวะเปน็ น้�ำตาล ถา้ เรากินผักเยอะ ๆ จะชว่ ยขบั ออกไดม้ ้ยั ? - ตอบว่า การที่เราปัสสาวะออก กินน้�ำเยอะ ๆ ช่วยไล่ระดับน�้ำ ไม่ได้หมด เช่น น�้ำตาล 300 นอี่ อกมา 50 เหลือ 250 แต่ถ้าน�้ำตาล 600 กินผักเยอะ ๆ น้�ำตาลไม่ได้ออกอย่างเดียว และพาเกลือแร่ โซเดียม โพแทสเซียมออกมาดว้ ย ทำ� ให้อ่อนเพลยี เหมอื นท้องเสีย - ผู้ป่วย แล้วถ้าคนที่น้�ำตาลไม่สูงมาก ก็ช่วยได้ในระดับหนึง่ นำ้� ตาลตอ้ งไมส่ งู เกนิ ไป และตอ้ งอยา่ งอ่ืนควบคดู่ า้ นการรักษาของแพทย์ “โรคเบาหวาน เกดิ จากตบั ออ่ น ผดิ ปกติ ใชห่ รือไม”่ “โรคเบาหวาน หายหรื อไม่หาย” - ผ้ปู ่วยถามเปน็ เบาหวานแลว้ หายมย้ั - เพ่ือนในกลุ่มตอบ เป็นแล้วไม่ดูแลจะไม่หาย แต่ถ้าเราควบคุม ดแู ลแลว้ จะหายเบาลง - ไม่หาย แตค่ วบคมุ ได้ - ไม่หาย อยู่ที่ตัวเราควบคุมไว้ จะให้เบาลง - ไมห่ าย คุณหมอบอกผมว่าต้องอยู่กับมนั ให้ได้ - ไมห่ าย ตบั ออ่ นไมด่ ี ไมม่ ที างจะใหด้ ีเหมอื นเดมิ เสอื่ มแลว้ เสอ่ื มเลย เคยไดย้ ินเหมอื นกันวา่ กินสมนุ ไพรหาย - ไมห่ าย แม่ผมเปน็ มา - ไมห่ าย แตค่ วบคุมอาหาร - อยทู่ ี่การทำ� ตวั ของเรา อยา่ กนิ โอเวอรเ์ กนิ หายไดค้ รับ อยทู่ ี่ตวั เรา - ไม่หาย อย่ทู ี่เราควบคมุ ไวอ้ ย่างมคี วามสุข - ไม่หาย ตับอ่อนที่เป็นอินซูลินอยู่ภายในร่างกายของเรา 100- 150 กว่า ตอนนว้ี ิวัฒนาการพัฒนาไป เช่น แอสไพรินดีมา ก็มียาพารา ออกมา วันน้เี รามองว่า เรามีเบาหวานในตัว ต�่ำไปอันตราย สูงไปก็ อันตราย เราทุกคนมีเบาหวานอยใู่ นตวั ปกติ 80-100 กว่า 16 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

สว่ นใหญต่ อบวา่ ไมห่ าย แตถ่ า้ เปน็ ในเดก็ ตบั ออ่ นสรา้ งอนิ ซลู นิ ไมไ่ ด้ ต้องพึ่งตลอดชีวิต สร้างอินซูลินไม่พอในหญิงต้ังครรภ์ ตับอ่อนอักเสบ ถ้าหายกส็ ามารถอินซูลนิ ไดเ้ หมอื นเดมิ ในกรณีนส้ี ามารถหายได้ ความเปน็ จริง คือ การดแู ลตนเองให้สขุ ภาพดี น�้ำตาลฯใกล้เคยี ง คนปกติ คมุ ไดด้ ี ถอื วา่ เปน็ การหายอย่างหนึง่ - คณุ ช. วิทยาการกา้ วหนา้ ไปมาก จะร้ไู ดอ้ ยา่ งไร ตอ้ งทำ� ตวั อยา่ งไร แลว้ แตค่ นกำ� หนดมาเองมากกวา่ อยา่ งเชน่ คา่ ปกตคิ วร 80-120 บางที่ กว็ า่ 90-130 ......จะเหน็ วา่ เรานัน่ เองกำ� หนด เรานัน่ เองเปน็ ผสู้ อนแนะนำ� ใหก้ บั กลมุ่ กนั เอง ที่รวู้ า่ ตอ้ งทำ� ตวั อยา่ งไร ถงึ จะมขี อ้ กำ� หนดอะไรมาใหมๆ่ แต่ร่างกายคนเราเปน็ คนที่เปน็ หรือมีอาการเอง - สมาชิกบางคน เก่งมาก จดเยอะ ศึกษามาเยอะไม่ค่อยเชื่อกัน อย่างทีมวิทยากรไม่ได้รู้ไปกว่าผู้ป่วย เพราะไม่ได้เป็นเอง จึงให้ผู้ป่วย มาเลา่ ให้ฟงั - ตวั อยา่ ง ผปู้ ว่ ยคนหนงึ่ เปน็ เบาหวาน มคี วามรจู้ ากการอบรมมาก เจาะน�้ำตาลฯปลายนว้ิ เอง (DTX) ทุกวัน เจาะแบบไม่ประเมินผล เจาะ แลว้ รสู้ กึ อยากลอง เกร็ดความรู้ คือการเจาะเลือดบ่อยๆ ไม่เกิดผลใด ไม่มีประโยชน์ เพราะถา้ เจาะแลว้ ตอ้ งปรับเปลย่ี นพฤตกิ รรมดว้ ย เพราะอาหารมสี ารอาหาร คาร์โบไฮเดรตมาก มคี วามหวานสงู แตเ่ จาะเพอ่ื ทดลองแลว้ บอกวา่ ไมข่ นึ้ ไมไ่ ดเ้ ปน็ วิจัยที่ชดั เจนในทกุ ๆ ครั้ง แตก่ พ็ บวา่ ตวั อาหารเองกห็ วาน ไมค่ วร ต้องเจาะเลือด เพื่อเจ็บเฉยๆ เช่น ทดลองกินมะขามหวานแล้วมาเจาะ คนที่น้�ำตาลสูงๆ ต�่ำ ๆ วิจัยมาแล้วว่ามโี อกาสเสี่ยงที่จะเสียชีวิตกว่า ผ้ทู ี่มีน�ำ้ ตาลฯ ที่ค่อนขา้ งคงที่ - คุณล. ควบคุมไมใ่ ห้สงู ๆ ตำ่� ได้มั้ยค่ะ ตอบ อยทู่ ี่ 3 อย่างที่ต้องทำ� ได้ คอื ควบคุมอาหาร ออกกำ� ลังกาย กนิ ยา... สามารถคมุ ได้ใหอ้ ยไู่ ดน้ าน ทเุ รียนกนิ ได้ แตถ่ า้ จำ� กดั ปริมาณไมไ่ ด้ ใหเ้ ป็นอาหารงดเลย รวมทั้งอาหารหวาน อ่ืนๆ ด้วย เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 17

“ทุเรียนกินได้แค่ไหน” ยกนว้ิ หัวแม่มือของตัวเองข้ึนมาถึงฝ่ามือ ดา้ นนน้ั = ขา้ ว 1 ทัพพี บางคนบอกวนั นก้ี นิ ทเุ รียนแทนขา้ ว ผลไมต้ า่ งกนั เช่น ทุเรียน ฝรั่ง ชมพู่ออกฤทธิ์ ไม่เหมือนกัน ตัวอย่าง จิตอาสาของ โรงพยาบาลซอ้ื แลว้ แกะไว้ในตเู้ ยน็ 3 ลูก กนิ เรื่อยๆ แทนข้าว “ผปู้ ว่ ยจะทำ� ยงั ไงไม่ใหน้ ำ้� ตาลในเลอื ดขนึ้ ลงเรว็ ” เหมอื นนำ�้ ปรับตวั ไม่ทัน เชน่ เวลานอ็ ค คนกนิ นำ�้ ตาลไปเข้าหลอดเลอื ดได้เรว็ รู้สกึ ดีขน้ึ เร็ว น้�ำตาลข้ึนเร็ว ต่างกับกินข้าวกล้อง โฮลวีต กว่าจะเคี้ยวผ่านล�ำไส้ กระเพาะ เตรียมตัวรับมือ อาหารพวกนม้ี ันจะค่อย ๆ ขึ้น จะไม่ขึ้นเร็ว ค่อย ๆ หมด ถา้ กนิ นำ้� หวาน 1 แกว้ อยถู่ งึ เที่ยงไหม…คงไมถ่ งึ เพราะดดู ซมึ เอาไปใช้ ไดเ้ รว็ เหมือนกบั รถ เราเหยียบคนั เร่ง 80 มีอะไร หยดุ ไดท้ ัน ถา้ เหยยี บ 120-140 เวลาจะชนก็เบรค หรือพักอะไรจะไม่ทัน - อาการนำ้� ตาลในเลอื ดตำ่� มอี ะไร หนาว ๆ หวิว ๆ ใจส่ัน จะเปน็ ลม ต�่ำมาก ๆ หมดสติ บางคนช้อค ถา้ เป็นบอ่ ยรีบหาหมอ บางทียาอาจจะ เยอะเกินไป ส�ำรวจตัวเอง วันหนึง่ เป็นก่ีครั้ง รีบบอกหมอจะได้ปรับยา ควบคู่ Exercise คุมพฤติกรรมดี ๆ คู่กับทานยา หากยังต�่ำแล้วบอก หมอดว้ ย - แกน้ ้�ำตาลในเลือดต่�ำจะทำ� ยงั ไง นำ้� หวาน 1 แกว้ ลูกอม 1 เม็ด หิวมาก ๆ กินข้าว ลูกอมเอาไม่อยู่ เป็นบ่อยช่วงเย็น ซ้ือช็อคโกแล็ต เตรียมไว้ เตม็ ตู้เย็นเลย วิธีการแก้ไข ถ้าเริ่มมีอาการน�้ำตาลต�่ำ (สั่นจะเป็นลม) เริ่มหิว หาอะไรเติม แต่ถ้าจะท�ำงานเพลินยังไม่กิน ร่างกายจะเริ่มไม่ไหว เหง่ือออกตัวเย็น การเติมค่อย ๆ เติมหลังกินข้าว น้�ำตาลเริ่มขึ้น 60 เป็น 500 จากการเติมน้�ำหวาน ร่างกายเริ่มบาดเจ็บเดือดร้อน แก้ปัญหาหาขา้ วกินก่อน เชน่ นม 1 กล่อง แซนวิช ค่อย ๆ เติมน�้ำตาล 18 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

บอกคนในครอบครัว เพ่อื นร่วมงาน คนขา้ ง ๆ จะไดช้ ่วยเราได้ จำ� เบอร์ ฉกุ เฉนิ โทร.1669 จะมรี ถฉกุ เฉนิ หาพกิ ัดสง่ รพ.ใกลส้ ดุ - คุณล. ของผมไม่ค่อยเป็น แต่พอเป็น เป็นอย่างรวดเร็ว….เป็น ตัวอยา่ งที่อธิบายวา่ กนิ ลูกอมเท่าไรไม่หาย หรือ เกร็ดความรู้ น้�ำแกงกะทิ น้�ำแกงต้มย�ำ ยังมีไขมันด้วย กล่ันให้ เกดิ ความเขม้ ขน้ ออกมา ยง่ิ มเี ยอะดว้ ยซำ้� บางคนบอกวา่ ไมก่ นิ เนอื้ สตั วม์ าก ไมม่ ีไขมนั จากเนอื้ สตั วแ์ ลว้ แตก่ นิ เฉพาะนำ�้ แกง ความจริงเยอะกวา่ ตวั เนอื้ ไก่ ที่กนิ อกี นำ�้ แกงกะทิ ในกะทถิ อื เปน็ ไขมนั ตวั ดี แตก่ ถ็ อื วา่ เปน็ ไขมนั ชนดิ หนงึ่ อย่ดู ี กินได้ไม่มาก ทำ� ให้มีไขมนั เกินพอดีเช่นเดียวกนั กลับมาเรื่อง ทุเรียน เป็นผลไม้ที่กินได้หรือไม่ กลุ่มผลไม้ควรกิน ครั้งละ 1 สว่ น 1 คาร์บ (อ่านวา่ ขาบ เป็นคำ� ยอ่ มาจาก คาร์โบไฮเดรต) 3 มอื้ 3 คารบ์ กเ็ พียงพอ ไมท่ ำ� ใหน้ ำ้� ตาลขน้ึ มาก ทเุ รียน 1 สว่ น หรอื 1 คารบ์ เทา่ กบั นว้ิ หวั แมม่ อื ตอ่ ลงมาถงึ ฝา่ มอื สว่ นหวั แมม่ อื นัน่ เอง ใหเ้ ราทราบวา่ 1 ส่วน เท่ากบั เทา่ ไร และไม่ควรกินทดแทนกนั กับข้าว หรืออาหารอื่นๆ มากเกนิ ไป เพราะต้องคำ� นึงถงึ เรื่องดัชนนี ำ�้ ตาลหรือความหวานของชนดิ ของอาหารเหลา่ นน้ั ดว้ ย เช่น ฝรั่ง 1 สว่ น ขนาด 1 ลูกเล็ก เท่ากบั ทุเรียน ตามที่บอก มีความหวาน (หยดุ กนิ ได้ยาก) นำ้� ตาลขึ้นไดเ้ รว็ กวา่ เนอื่ งจาก กากใยมมี ากน้อยตา่ งกัน การแนะน�ำก่อนหน้าน้ี จงึ แนะนำ� เรื่องอาหารเป็น 3 ประเภท คือ อาหารงด (กนิ นอ้ ยมากหรือหลกี เลย่ี งหรือไมค่ วรกนิ ) อาหารลด (กนิ นอ้ ย) และอาหารกนิ ไดม้ าก (ผักใบ) - ผู้ป่วยโรคเบาหวานโครงการ เรียนมาก รู้ข้อมูลมามากกับ หลายๆ แห่ง หลายๆ ที่ เขา ต้องฉีดยาอินซูลิน 24-0-7 คือเช้า 24 ยูนติ กลางวัน 0 ไม่ต้องฉีด และเย็น 7 ยูนติ ....... เรียนรู้ไว้มาก ได้ เครื่องเจาะนำ�้ ตาลมาจากญาติ จึงนำ� มาเจาะเอง พบว่า เจาะทีไรน้�ำตาล เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 19

ตอนเชา้ ไมส่ งู แตต่ อนเย็นสงู กว่า จงึ สลบั กันเสยี เอาขนาดอินซูลนิ เชา้ ไปฉดี เยน็ และเย็นไปฉีดเชา้ ..... ถามในห้องว่า ได้ยินอย่างน้ี จะถามเขาว่าอย่างไร มีคนถามอยาก ตายเหรอ หรือมนั บา้ หรือรอดม้ัย ส�ำหรับทีมถามว่า โอ้โห!! กล้าทดลองอะไรกับตัวเองขนาดนั้น โดยเขาตอบเสียงดังกลับมาว่า คุณไม่ต้องถามผมอย่างน้ัน หมอก็ถาม ผมแบบน้ัน (หลังจากที่ทำ� แบบน้ัน 2 วนั ) ก็นอนมาที่หอ้ งฉุกเฉนิ เป็น ตัวอย่างให้เข้าใจว่า ยาฉีด ก็ตาม ยากินก็ตาม ห้ามไปเปล่ียนขนาดโดย หมอไม่ไดแ้ นะน�ำ ยากินบางคนเหน็ ญาติ เพอื่ นมีอาการแบบน้ี ตอ้ งเปน็ เบาหวานแนเ่ ลย ใหก้ นิ ไปจงึ หลบั มาเนอื่ งจากนำ�้ ตาลตก ซง่ึ สามารถตายได้ ถา้ ชว่ ยไมท่ ัน ยาลดนำ้� ตาลจงึ ห้ามกินเอง กนิ เล่น หรือทดลองดู ผู้ป่วยตอ้ งไมท่ ดลองกับตัวเอง เชน่ กนิ ยา ฉดี ยาเพม่ิ เอง หรือกรณี มแี ผลอักเสบ กนิ ขา้ วไมไ่ ด้ งดยาเอง การอกั เสบอาจท�ำใหม้ รี ะดบั น้�ำตาล ในเลือดสูงอกี ด้วย การที่นำ�้ ตาลขน้ึ ลงเรว็ เกนิ ไป เกดิ จากพฤตกิ รรมไมด่ ี ในการแกป้ ญั หา น้�ำตาลฯขึน้ ๆ ลงๆ บ่อย รา่ งกายมเี หมอื นเครื่องสง่ สัญญาณเสยี มนึ งง จนกระทั่วตวั รับสัญญาณทำ� งานไมไ่ ด้ เกดิ อาการช้อค วิธีแก้ไข จากการรวบรวมคนที่เป็น ลูกอม น้�ำตาล น้�ำหวาน 1 ชอ้ นโตะ๊ กินเขา้ ไปใช้เวลา 10-15 นาที แล้วเจาะเลือดไป ท�ำให้สดชื่น เช่น ผู้ป่วยไปวิ่งสวนลุมตอนเช้า น�้ำตาลต่�ำ ซ้ือขนมครกกิน 20 คู่ น้�ำตาลข้ึนไป กินจนรู้สึกดี กินคู่เดียวไม่ได้หรอก กว่าน�้ำตาลจะลงที่ กินไป ท�ำลายหลอดเลือด และตัวเซ็นเซอร์เสีย ค่า 50 คือค่าวิกฤติ ต่�ำกว่านเ้ี ซลลส์ มองขาดนำ�้ ตาล กจิ กรรมกลมุ่ : ฝกึ การชม, ให้กำ� ลังใจกัน : ท�ำความรู้จัก ฝึกสรา้ ง ความจ�ำ, การทบทวนชื่อเพอ่ื น 20 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- คณุ อ. (คลนิ กิ อบอุ่น) นำ้� ตาลในกระแสเลือดปกติ เช้า 300- 400++ จากกิน หมอให้ฉีดอินซูลิน (Insulin) ตอนแรกแพทย์ให้ 15 ยนู ติ เชา้ นำ�้ ตาลยงั ไมล่ ด 1 สปั ดาหก์ อ่ นมาโรงพยาบาล แพทยป์ รับให้ 20 ยนู ติ นำ้� ตาลยังไม่ลด ผปู้ ว่ ยเลยปรับยาฉีดเอง เป็นฉดี เช้า 20 เยน็ - คุณ ก. ตรวจกบั ...บอกชื่อคุณหมอ - คุณ ช. ฉีดอินซูลนิ 44-0-26 เม่อื 2 เดือนกอ่ นมาโรงพยาบาล นำ�้ ตาลในกระแสเลอื ด 240 จาก 160 มลิ ลกิ รัมเปอรเ์ ซน็ ต์ เลยปรับเพมิ่ Insulin เดิม กินกาแฟเย็นทุกวัน เลยให้ร้านลดนมข้นเหลือช้อนเดียว ใชว้ ิธีกินข้าวนอ้ ย แตก่ ินบอ่ ยมอ้ื นำ้� ตาลช่วงน้ี 140-180 โดยเฉลีย่ - คณุ น. ต้งั แต่มาอบรม จาก 200++ เหลอื 143 ช่วงแรกฉีด 20-0-20 พอหลงั อบรม นำ� ความร/ู้ เทคนคิ ที่ ได้ไปใช้ พบหลงั ฉดี อนิ ซลู นิ มีวูบๆ แพทย์เลยลดยา 18-0-14 ยูนติ เม่ือกอ่ นชอบกนิ น้�ำอดั ลมสดี �ำ/ น้�ำหวาน ตอนนก้ี ็ลดลงแล้ว ผู้ป่วยยังมีความเข้าใจว่าเบาหวาน มี 2 ชนดิ คือ เบาหวานแห้ง, เบาหวานเปยี ก คอื มแี ผลเบาหวาน ความเปน็ จริงคอื เบาหวาน 4 ประเภท (เรื่องน้ี กลา่ วทบทวนซ�้ำให้ทราบอกี ครั้ง) ดงั น้ี DM type 1 คอื เบาหวานที่ต้องพึ่ง Insulin ในร่างกายเรามี Insulin น้อยมากจนไม่พอใช้ DM type 2 คอื เบาหวานที่ ไม่ตอ้ งพงึ่ Insulin DM type 3 คือ เบาหวานในหญงิ ต้ังครรภ์ DM type 4 คอื ท�ำตัวเอง เชน่ กนิ เหล้ามากฯ คณุ ช. ดม่ื เหลา้ /เบียร์ จงึ เปน็ เบาหวาน เนอื่ งจากตบั ออ่ นทำ� งานหนกั เพ่ือขับออก ตบั ออ่ นพัง กเ็ ปน็ เบาหวาน เนอื่ งจากตับอ่อนผลติ Insulin ไมไ่ ด้ จึงไม่มอี ินซลู ินน�ำนำ้� ตาลไปใช้ นำ�้ ตาลจงึ ค่ังในเลือด เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 21

ข้าว 1 กรัม = 4 กิโลแคลอรี่ แอลกอฮอล์ 1 กรัม = 7-8 กโิ ลแคลอรี่ เน้ือสตั ว์ 1 กรัม = 4 กโิ ลแคลอรี่ ไขมนั 1 กรัม = 9 กิโลแคลอรี่ - สมาชิกกลุ่มเพิ่งเป็นเบาหวาน น้อยสุด 1 ปี นานสุด 40 ปี การควบคมุ น้�ำตาลให้ได้ 140 มลิ ลิกรัมเปอร์เซน็ หรือการคุมน้�ำตาลใหด้ ี ที่ 80-140 สำ� หรับคนเปน็ เบาหวาน สมาชกิ ตงั้ เปา้ หมายอยากมอี ายุ 80 ปี สมาชิกบางคนตอบ แตถ่ า้ อายุ 100 ปี คงต้องถอื ไมเ้ ท้า - คุณ ห. การออกก�ำลังกาย มันเผาผลาญน�้ำตาลได้ยังไง คือ เผาผลาญน�้ำตาลได้โดยตรง ดึงจาก cell มาใช้ไดเ้ ลย เกร็ดความรู้ ต้องดูแลไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อน ต่อ 3 ต. 2 ห. 3 ต. = ไต ตา ตีน, 2 ห. = หวั สมอง, หวั ใจเต้นผิดจังหวะฯ - คณุ ก. มีปัญหาแทรกซอ้ นทางไต ฟอกไตมา 7 ปีแลว้ ไม่ได้กนิ ยาเบาหวาน, ความดันโลหติ แล้ว หมอใหค้ ุมอาหารเคม็ รสจัด หวานเอา ก่อนน้ันชอบกิน มันฝรั่งกรอบแบบซอง บะหมี่ต้มย�ำแบบซอง กินเค็ม ก่อนหนา้ มีอาการ น้ำ� ตาลลดลงตำ�่ คา่ ไตข้ึน ปสั สาวะเป็นฟอง เนอื่ งจาก โปรตนี ไข่ขาวมนั หลดุ ออกมากบั ปัสสาวะ ฟองมีลกั ษณะคงตวั นาน วัยร่นุ ชอบกินขนมบรรจุซอง เค้ก บะหม่ีคัพ อาหารจานด่วน (Fast food) เกรด็ ความรู้ อาหารเหลา่ นม้ี รี สเคม็ หรือหวาน อาหารบรรจุซองที่ใช้ มอื หยบิ กนิ เลน่ ขณะดทู ีวี มกั ทำ� ใหม้ นี ำ�้ ตาลและไขมนั ในเลอื ดสงู เพราะใส่ ผงชรู ส เครือ่ งปรุงรสมาก หยบิ เพลนิ หมดซองไมไ่ ดค้ ดิ คา่ พลงั งาน บางซอง เขียนระบุ ในซองมปี ริมาณ 3 ส่วน ใหก้ นิ ครั้งละ 1 ใน 3 ส่วน คา่ พลงั งาน ทั้งหมดต้องคณู 3 เท่ากบั 480 Kcal เท่าๆ กบั อาหาร 1 ม้อื สมาชกิ วิธีการชะลอไมใ่ ห้เกิดไตเสอ่ื ม คือ ควบคุมระดับนำ�้ ตาลใน เลอื ดใหด้ ีสมำ่� เสมอ 22 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

สมาชกิ ถา้ ควบคมุ ระดบั นำ�้ ตาลในเลอื ดไดด้ ีแลว้ ทำ� ไมหมอยงั ไมห่ ยดุ สั่งยา....ไตจะเสียไหม ตอบ บางทีผู้รักษาอาจไม่มีเวลาอธิบายยาว, ความเป็นจริงแพทย์ จะปรับยาช้าๆ ไม่กะทันหันเกนิ ไป ควรท�ำดงั น้ี - ไมจ่ ับประเด็นแคบ่ างคำ� แล้วคิดสรุปเอง - กนิ ยาเพ่ิมเติมให้แจง้ แพทย์ด้วย เชน่ กินยา/อาหารเสริม - มีคำ� ถามเม่ืออยบู่ ้านอยา่ งไรบ้างให้โน้ตมา ถามแพทย์ด้วย - อย่าปรับยาเอง โดยเฉพาะยาฉีด *อันตราย* “เห็ดหลินจือแดง ช่วยรักษาเบาหวาน, ความดันโลหิตสูงได้ จริ งหรื อ” ตอบ มีส่วนช่วยน้�ำตาลในเลือดได้บางส่วน แต่สมุนไพรบางตัว สำ� หรับคนที่มีปัญหาเรื่องตับ ไม่แนะนำ� สมาชกิ ยาก่อน – หลัง ควรกนิ ยังไง หลงั อาหารกินได้เลยไหม ตอบ ยากอ่ นอาหาร 15-30 นาที ยาหลงั อาหาร สามารถกนิ ไดเ้ ลย สมาชกิ ยากอ่ นอาหาร/ยาเชา้ ลืมกนิ เที่ยงกินได้ไหม ตอบ ตอ้ งดขู นาดยา และสรรพคณุ ยาวา่ มากนอ้ ยแคไ่ หน หาก Dose ไมม่ ากกก็ ินตอนเที่ยงได้ หากม้อื เชา้ ลมื สมาชกิ ยากนิ ไม่ตรงเวลา มผี ลไหม ตอบ คนเราตอ้ งการความสมำ่� เสมอตรงเวลา หากเรากนิ มงั่ ไมก่ นิ มง่ั / ยาออกฤทธสิ์ ้ัน-ยาวนัน้ ท�ำให้เราคุมน�้ำตาลได้ไมด่ ีแล้ว สมาชกิ แลว้ ถ้าม้ือเช้า เที่ยง เยน็ จะกนิ กี่โมง ตอบ ปรับเวลาตามความเหมาะสมของแตล่ ะคน สมาชกิ กินมะมว่ งหมิ พานต์ได้ไหม ตอบ กนิ ได้แต่แค่หยบิ มอื ไม่ควรกนิ 1 กำ� มือแนน่ ๆ เพราะอยู่ใน หมวดของไขมัน ร่วมกนั สรุปข้อมลู กิจกรรมวันน้ี ไดอ้ ะไร รูอ้ ะไรบา้ ง เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 23

ครงั้ ที่ 2 ชว่ งที่ 1 กจิ กรรมกลมุ่ นงั่ รวมกลมุ่ หดั วดั ความดนั โลหติ (BP) การอา่ น คา่ BP การวดั รอบเอวตนเอง การช่งั นำ�้ หนักและจำ� ตวั เลขเอง - ให้ทุกคนติดป้ายชื่อของตัวเอง และให้แนะน�ำตัวเองทีละคน แจกปากกาและกระดาษใหจ้ ด - จับควู่ ดั รอบเอว ลงในใบรายการประเมนิ ลงครัง้ ที่ / วนั ทีป่ ระเมนิ เกร็ดความรู้ * การวัดรอบเอวส่วนล่างระหว่าง ชายโครงเอวแบ่งครึ่ง กับ กระดกู สะโพก ถ้าไม่ถนดั วัดรอบบริเวณผา่ นสะดอื * การวัดความดันฯ ใช้แขนซ้ายหรือขวาก็ได้ ไม่วัดผ่านผ้า นอกจากผ้าบาง ไม่คุยขณะที่วัด นั่งพั กประมาณ 10 นาทีก่อนวัด ถ้ามีกิจกรรมท�ำหลายกิจกรรมให้วัดความดันก่อน สอนวิธีคิดค่า BMI น้�ำหนักหารส่วนสูงที่เป็นเมตรยกก�ำลังสอง (การคิดให้กดค่าน้�ำหนัก แล้วกดหารส่วนสูงแบบเมตร แล้วกดหารส่วนสูงแบบเมตร ซ�้ำอีกครั้ง หนงึ่ คอื การยกกำ� ลังสอง) (ตัวอยา่ ง น้�ำหนัก 54 กิโลกรัม สงู 162 ซม. หรือ 1.62 เมตร ใหน้ ำ� 54 ต้ัง หารดว้ ย 1.62 หารด้วย 1.62 เทา่ กับ 20.5) มกี ารลงคา่ นำ�้ ตาลในเลอื ดครั้งลา่ สดุ ใสล่ งไปในใบรายการประเมนิ วิทยากรเภสชั กรให้ความรกู้ ารใช้ยา - ปากกาส�ำหรับการฉีดยาใช้ง่าย มีตัวเลขบอก หัวเข็มบางรุ่นจะ ไมม่ ี ให้ รุ่นใหมต่ วั เลขจะใหญ่มาก คนที่ ไตไมด่ ีต้องใช้ยาฉดี แทนยากิน - ยาเม็ดฟอร์มินท�ำให้อินซูลินออกฤทธิ์ดีขึ้น (แต่ก่อนยาอินซูลิน สกัดมาจากตับหมู ตอนน้ีใช้วิธีสังเคราะหแ์ ล้ว) 24 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- เราต้องกินยา คุมอาหารให้ดี ไตเราก็อยู่กับเราไปอีกนาน เราต้องรักษาไตเราให้ดีที่สุด ต้องกนิ นำ�้ อยา่ งนอ้ ย วนั ละ 6 แก้ว ถ้าเรา ดมื่ น�ำ้ น้อยเราอาจจะมีอาการมนึ ๆ ได้ อ่อนเพลีย - การกินผลิตภัณฑ์อาหารเสริม ต้องถามหมอก่อนว่ากินได้ไหม เพราะบางตวั กินไปแลว้ ทำ� ให้โลหติ จาง - การออกก�ำลังกายท�ำได้ง่ายโดยการเดินไปมา ประมาณ 10,000 กา้ วต่อวนั - ความดันโลหิต ถา้ วัดในตอนนอนจะดีกวา่ ตอนยืน - จัดห้องให้เรียบร้อยไม่ให้มีอะไรกีดขวางทางเดิน ต้องต้ังสติ ก่อนเดนิ คอ่ ยๆ เดนิ เปิดไฟใหส้ ว่าง - ยานอนหลบั ถ้ากินเกิน 7-10 วัน จะตดิ ยาจะหลับไม่ได้ ถ้าไม่ กินยา แนะน�ำใหอ้ อกกำ� ลังกายดีกวา่ - ยาแก้อักเสบจะมีผลต่อไต กินมากไม่ดี กินเวลาปวดเป็น ครั้งคราวได้ แต่ไม่ควรกนิ ต่อเนือ่ ง - การอกั เสบ คอื ปวดร้อนบวมแดง ผู้สูงอายทุ ั่วไปมีขอ้ เขา่ เสือ่ ม - ความอ้วนทำ� ให้ขอ้ เข่าเสื่อม เราต้องคุมนำ�้ หนักใหด้ ี - การดม่ื นำ�้ ระหวา่ งมอ้ื อาหาร ควรดมื่ นำ�้ อณุ หภมู ปิ กตไิ มใ่ สน่ ำ้� แขง็ - การกินเนื้อสัตว์ที่เหนยี ว ๆ จะท�ำให้กระเพาะย่อยช้า คนที่มี ปัญหาไขมนั ไม่ให้กินไขแ่ ดงใหก้ นิ ไขข่ าว - เซลล์ในร่างกายเราจริงๆ แล้วอยู่ได้ 120 ปี แตค่ นเรามกั ท�ำให้ มนั เสือ่ มเอง - คุณซ. รู้สึกเหมือนมีน�้ำในหู วิทยากรแนะน�ำว่าให้หาหมอหูเพื่อ ตรวจหูตึง อย่าคิดว่าเป็นไปตามอายุ ให้มาตรวจดู บางทีเกิดขึ้นเพราะ ขี้หไู ปอดั แนน่ เดี๋ยวหมอใชเ้ ครื่องมือดดู ออกให้ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 25

- ยาความดนั ที่เหมาะกบั คนที่เปน็ โรคเบาหวานจะชว่ ยดูแลไต - ถ้าความดันสูงที่ควบคุมไม่ได้ ต้องกินยา Amlodipine เวลา 11.00 น. สมาชิกของกลุม่ มี BMI ปกติ เพียง 1 คน จาก 20 คน - ดชั นมี วลกายปกติ 18-22.9 - ดชั นมี วลกาย 23-25 น�้ำหนกั เกนิ - ดชั นมี วลกาย 25-30 อ้วนระดับ 1 - ดัชนมี วลกาย 30 ข้ึนไป อ้วนระดับ 2 - ดชั นมี วลกาย 40 ขึน้ ไป อ้วนอันตราย - คนที่มีเบาหวาน ความดนั 140/90 กินยาแลว้ จะตำ�่ กวา่ น้ี - ยาความดันตระกูลที่ลงท้าย…Lil หรือ...al ทำ� ให้สมองเสอื่ มได้ ถา้ ลดน�้ำหนักได้ 10 กโิ ลกรัม จะลดความดนั ได้ 8-20 เปอรเ์ ซ็นต์ กิจกรรมการค�ำนวณอาหารทค่ี วรจะกินต่อวัน ในแตล่ ะคน 1. นำ�้ หนกั มาตรฐาน คอื นำ�้ หนกั ทีค่ วรจะเปน็ คอื สว่ นสงู ลบ 100 (ช). ลบ 105 (ญ.) 2. ใส่ BMI ที่คำ� นวณได้ 3. การหาคา่ พลงั งานตอ่ วนั ถา้ นำ�้ หนกั ปกติ กจิ กรรมนอ้ ย คณู 25, ปานกลาง 30, หนัก 40 ถา้ ผอมน้อย 30 ผอมปานกลาง 35, มาก 45 และถ้าน้ำ� หนักเกนิ กิจกรรมน้อย 20, ปานกลาง 25, หนกั 30 กิจกรรมวันน้ี วัดความดัน ชั่งน�้ำหนัก วัดรอบเอว ท�ำใบประเมิน สขุ ภาพแต่ละบุคคล - วิ ทยากรเภสัชกร แนะน�ำอย่าซ้ือยากินเองอาจจะตีกันได้ ผลขา้ งเคยี งจะมมี าก ยาลดความดนั เมด็ สชี มพู จะแกอ้ าการใจสั่น/ใจเตน้ แรง แตถ่ ้าลดความดนั ฯ เยอะเกินไป โดนยากดมากๆ เลอื ดไปเลีย้ งสมองช้า 26 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

ท�ำให้เวียนศีรษะ ยา Amlodipine จะลดความดันได้ดีมาก มีเม็ดเล็ก เมด็ ใหญ่ ผลข้างเคยี งท�ำให้ขอ้ เทา้ บวม - โปรตีนต้องไม่หลุดปนกับปัสสาวะ ไตเริ่มไม่ดีจะท�ำให้เกิดได้ใน กลมุ่ พลาซาริล ลดความดนั มปี ระโยชนก์ บั ผปู้ ว่ ย ความดนั โลหติ ไมส่ งู มาก ช่วยปอ้ งกันไตเสือ่ ม มหี ลายสี / หลายย่ีห้อ กินซ้�ำซ้อนไมไ่ ด้ สมาชกิ ถาม ผ้ปู ว่ ย ยา Amlodipine ช่วยเรื่องอะไร ตอบ ชว่ ยลดความดัน สมาชิกถาม เตา้ หู้งาดำ� ใสแ่ ป้งด้วยไหม ตอบ มีแป้งเยอะผู้ป่วยเบาหวานกินต้องระวังเพราะใส่น้�ำตาลมาก เรียกว่า เบาหวานจะมาเป็นคณะ คือ เบาหวาน ความดนั โลหติ สงู ไขมัน เราต้องอยดู่ ว้ ยกันอย่างมีความสขุ ใช้ธรรมะเข้าช่วย เราตอ้ งท�ำตวั เองดว้ ย ออกก�ำลังกาย อาหาร คุมหลัง 6 โมงเย็นไมก่ นิ อะไรแล้ว แนะนำ� ให้กนิ ผักเยอะๆ แต่ถา้ กนิ ผัดผักรา้ นข้าวแกง นำ้� มนั ต้องมาก ควรผดั เอง สมาชิกถาม กลว้ ยป้งิ 3 ลกู กนิ ได้ไหม ตอบ กินได้ 3 ม้อื แบง่ กนิ ถา้ กินเยอะนำ�้ ตาลสูง หลอดเลือดเสีย สมาชิกถาม หมูเป็นชิ้นๆ กบั หมสู ับอนั ไหนยอ่ ยง่ายดีกว่า ตอบ หมูสับย่อยง่ายกว่า บดเค้ียวง่ายกว่า แต่ควรสับเองเพราะ หมูสับตามที่ร้านขาย (หมูสับแบบส�ำเร็จ) ไขมันจะเยอะมาก อันไหนน่มุ แสดงว่าไขมันเยอะ เชน่ ขาหมู ช่วงท่ี 2 กจิ กรรม (ตอ่ จากช่วงเช้า) ใหป้ ระเมินภาวะสขุ ภาพตามใบ ที่ให้ วา่ สมาชกิ อยใู่ นกลมุ่ ไหน กรอกขอ้ มลู สว่ นตวั ใหส้ มบรู ณท์ ี่สดุ นำ�้ หนกั ส่วนสูง รอบเอว วัดจุดครึ่งชายโครงกับปุ่มกระดูก วัดเป็นเซนติเมตร หญิงไม่เกิน 80 ซม. ชายไมเ่ กนิ 90 ซม. เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 27

เกร็ดความรู้ วัดความดันโลหิตวิธีวัด ให้แขนข้างใดข้างหนึ่ง วดั ที่แขนขา้ งนนั้ ประจ�ำ ควรไมม่ แี ขนเสือ้ ขวาง จุดดำ� ๆ ไว้ตรงชีพจรเตน้ ตุบๆแล้วพันผ้าพันให้เรียบ วางแขนสบายๆ ไม่เกร็งหายใจเข้า – ออก เปน็ ปกติ แล้วกดป่มุ สตาร์ท ไม่พดู ไม่คยุ อยูน่ งิ่ ๆ ได้ค่าเทา่ ไรแลว้ ลงไว้ / น�้ำตาลใช้ค่าล่าสุดแล้ววงเล็บวันที่ด้วย คนไหนที่มีข้อมูลแล้วช่วยกันคิด คา่ ดชั นมี วลกาย สว่ นสงู เมตร ในกิจกรรมมีผู้ป่วยช่วยกันวัดและช่วยคิดดัชนมี วลกาย ใครที่ยัง ไม่มีขอ้ มลู ใส่ใหค้ รบ ในใบขอ้ มูลตนเอง เกรด็ ความรเู้ พ่มิ เติม - ระดบั นำ้� ตาลในเลอื ดไมค่ วรตำ�่ กวา่ 80 และไมเ่ กนิ 150 มลิ ลกิ รัม เปอรเ์ ซน็ ต์ - คา่ ความดนั โลหติ เพอ่ื นพอ้ งเบาหวานอยรู่ ะหวา่ ง 140/90 mmHg หมอกลวั วา่ ความดนั แรงๆ ชนหลอดเลือดแตกจงึ ให้ยาลดความดนั โลหิต บางตวั - ผู้ที่มีน�้ำหนักน้อย ให้ก�ำหนดค่าพลังงานกันประมาณ 1,000 กโิ ลแคลอรี่ ผทู้ ี่มนี ำ้� หนกั ตวั มากกนิ ไดค้ า่ พลงั งานไมเ่ กนิ 2,000 กโิ ลคลอรี่ เป็นเกณฑท์ ี่ร่างกายปรับได้ - คาร์บ(คาร์โบไฮเดรต)วันหนึง่ ไม่เกินกว่า 8 ส่วน ในช่องไขมัน ไขมันไมค่ วรเกิน 10 ชอ้ นชา - คณุ ส. เลา่ ถงึ การเปน็ เบาหวาน เริ่มแรกจากการปสั สาวะบอ่ ย... ใหข้ ้อเสนอแนะเรื่อง ควรแจ้งล่วงหนา้ การพบปะชมรมเบาหวานเป็นเวลา ประจ�ำ คือ วันที่เท่าไหร่ มีประจ�ำแบบไม่งด…ทางทีมขอแจ้งก�ำหนดวัน ล่วงหน้าทั้งปี 28 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

ครั้งที่ 3 กจิ กรรมการแลกเปล่ยี น จำ� นวนผเู้ ขา้ รว่ ม 39 คน เปน็ คนไขเ้ บาหวานเอง 15 เปน็ คนทีพ่ อ่ /แม่ พี่นอ้ งสายตรงเป็น 9 คน เปน็ ไขมันและโรคทางกระดกู 4 คน ปัญหาที่พบ ผลดีบางอยา่ งของการแลกเปล่ียน 1. ผู้ป่วยที่ ไม่ได้เป็นเบาหวานทุกคน การแลกเปล่ียนเรียนรู้ จึงเป็นคนละอย่าง เช่นว่า สัญญาณเตือนเวลามีน้�ำตาลในเลือดสูงข้ึน คนยังไมไ่ ดเ้ ป็นจะถามสัญญาณที่เริ่มเปน็ แทน 2. ควรเรียงลำ� ดบั ขนั้ การแนะน�ำ 3. ผลดีคือการเป็นคนใหม่ ไม่เคยฟัง ความรู้น้อย แต่ถ้าถาม นอกเรื่องของโรคเบาหวานมากขึ้นโดยไม่เคยรู้อาการแท้จริงด้วยตนเอง เชน่ ไมเ่ คยร้เู รื่องอาหาร 6 หมวด 4. คนเก่าที่มาฟังแลว้ แต่ไมค่ อ่ ยเคยทำ� 5. ปัญหาน้�ำตาลสูง ทราบอยู่แล้ววา่ เพราะกินอะไร แต่ยงั คุมไมไ่ ด้ 6. อาหารบางอย่าง ยงั มคี นนยิ มมาก บางคนบอกว่าไมค่ อ่ ยไดก้ ิน แตก่ ย็ งั กินบา้ ง ไดแ้ ก่ นำ้� อัดลม 7. อาหารบางอย่างไม่เคยทราบมาก่อนว่าเป็นกลุ่มคาร์โบไฮเดรต ไดแ้ ก่ นม ผกั (วุน้ เสน้ เสน้ เซีย่ งไฮ้ สกัดมาจากสว่ นของคาร์โบไฮเดรต สว่ นใหญจ่ ะนกึ ถึงโปรตีน) ปญั หาทีพ่ บบ่อย ได้แก่ - ท�ำอย่างไร จึงอดได้ (ต้องคิดถึงวันข้างหน้าที่เราควบคุมไม่ได้ จะอย่อู ย่างไรดี) - เข้าสังคม จึงต้องกินเบียร์กับเพื่อนท�ำอย่างไร เบียร์ถือว่ามี พลงั งานสงู เทา่ ๆ ไขมนั จงึ อว้ นงา่ ย ทำ� ใหม้ นี ำ�้ ตาลในเลอื ดสงู (ซง่ึ ถา้ ผปู้ ว่ ย บอกเพื่อน บอกญาตวิ ่าเป็นเบาหวาน ส่วนใหญพ่ อกินอะไรที่หวาน หรือ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 29

คาดว่าจะมีน�้ำตาล จะถูกห้ามกิน...ควรบอกเพ่ือนว่า เบียร์มีอยู่ 2 เท่า ทั้งน้�ำตาลและไขมัน ถ้าไม่งดวันน้ี ....ต้องคิดไว้ในใจว่า คุมไม่ได้ มีสาย ลา้ งไตทางหน้าทอ้ ง หรือชา เดนิ ไม่ได้ จะเข้าสังคมอยา่ งไร) - ถัว่ เขียวกินได้ไหม - ลกู เดือยกินได้ไหม - น้�ำหวานน้�ำแดงตราดั้งเดิม ผสมน้�ำจางๆ กินบ่อยๆ ได้มั้ย ผปู้ ว่ ยเบาหวานถาม (ตอบวา่ ไมไ่ ด้) - แตงโม กนิ ครั้งละมากๆ หนา้ ร้อน เยน็ ดี - กนิ นมแอลลนี ซอ้ื ใหผ้ ปู้ ว่ ยเบาหวานกนิ ตลอด เพอื่ เสริมแคลเซยี ม ( ให้กินสลับเปลี่ยนกันไป ไม่กินเฉพาะอย่างเดียว ...แคลเซียมเสริมได้ ด้วยผักใบเขียว งา)....ไอศกรีมเน้ือทุเรียนร้านดังมีเฉพาะฤดูน้ี ชอบกิน ไอศกรีมมาก ต้องกิน - ส�ำหรับญาติผู้ป่วยมีภาวะผลเลือดอย่างอ่ืนแล้ว กินอาหาร หา้ มบางอย่าง เชน่ ผักใบเขียว - ผปู้ ว่ ยมภี าวะไต กนิ อาหาร หา้ มขา้ วกลอ้ ง(ตอ้ งกนิ ขา้ วขาวแทน) ผลไมส้ ้ม กล้วยที่มโี ปแตสเซียมสูง (ควรงด/ลด) คร้งั ที่ 4 ชว่ งท่ี 1 ผูป้ ว่ ย (เป็นพระ เลา่ การดูแลตนเองที่ ได้ผล) : ครั้งแรกที่เริ่มเป็น สายตาสวิงสวาย ใส่แว่นตาไม่ได้ มีคนแนะน�ำให้ถอดแว่นตา ลูกศิษย์ เปน็ หมอ เจาะนำ�้ ตาลให้ ได้ 400 กวา่ ถวายงานเชา้ มแี สงสขี าววิ้งไปหมด ฝืนไป 10 นาที ฟุบลงพ้ืน เจาะน้�ำตาล 552 mg% จริงๆ คุมอาหาร ตลอดเลยนะ ฉันน้�ำผักปั่น แอปเปิ้ลสลับฝรั่ง โถละลูก เช้า 2 แก้ว เย็น 2 แกว้ 4 ลกู /วนั 3 เดือนนำ้� หนกั ลง 20 กโิ ลกรัม ค่าน้�ำตาลสะสม 15 นำ�้ ตาลในเลอื ด 512 นอนโรงพยาบาล หมอใหอ้ นิ ซลู นิ ยงั ไมต่ อ้ งไปชว่ ย 30 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

งานด่วนของวัด เรามีพระผู้ใหญ่อยู่กับตัวนะ ท�ำไมไม่เอาเป็นแบบอย่าง ทราบว่าสมเด็จพระสังฆราชองค์ปัจจุบันมีอายุ 90 กว่าปี มโี รคเก๊าท์ ความดันโลหิตสูง ยืนตัวตรง ถ้าเป็นอายุประมาณ 70 ปี ถ้าคนปกติ เป็นเบาหวาน หมอส่ังจะท�ำได้แค่ 100% และพระองค์ท�ำได้ 120% ไมไ่ ดบ้ ิณฑบาตร เพราะกลา้ มเนอื้ ไหลอ่ กั เสบ แตต่ อนนเ้ี ดนิ จงกรมทกุ เชา้ 200 – 300 เมตร วันละชั่วโมง ช้าสลับเร็ว ประวัติท่านเคยมีปัญหา เกย่ี วกบั ชอ่ งทอ้ ง ปว่ ยปางตาย แมไ่ หวส้ งิ่ ศกั ดส์ิ ทิ ธ์ บอกวา่ ถา้ หายจะใหบ้ วช จนหาย จงึ ตอ้ งบวช มีตัวอย่างอื่นๆ ของพระผู้ใหญท่ า่ นฉันข้าว 1 ทัพพี เค้ียวมากกว่า 30 ครั้งต่อค�ำ มีคนถวายเสต๊กปลาที่น่มุ ๆ เค้ียวนับได้ 38 ครั้งตอ่ ค�ำ ขา้ ว 1 ทัพพี ฉนั ได้ 1 ช่ัวโมง ฉันเร็ว หลังฉันแล้วนั่งนอนพั กน�้ำตาลพุ่งกระฉูด ถ้าฉันช้าๆ หลังฉันออกก�ำลังกายน�้ำตาลคงที่ แทบจะไม่ขยับเลย (ฉีด Insulin 8-0-10 ที่ ได้มาจากโรงพยาบาล) ส่ิงที่ ได้จากตวั อยา่ งที่ดี คือการเดิน จงกรม ชว่ งเช้า 1 ชัว่ โมง ที่ผา่ นมาไปรักษาที่โรงพยาบาลจุฬาฯ HbA1c จาก 15 เหลือ 7.2, DTX เหลอื 129 แต่นเี่ ราปรับเปล่ยี นพฤตกิ รรมแลว้ โดยออกก�ำลังกายบ้าง ผู้ป่วยเบาหวานถ้าไม่ระวังตัวอายุสั้น ถ้าเราดูแล เป็นก็จะอยู่กับมันอย่างมีความสุข อย่างพระเอาธรรมะ เอาอะไรมาจับ แคส่ กิ ขา 3 สมาธิ ปญั ญา มุง่ มน่ั : ฉันน้อย เคย้ี วนาน ออกกำ� ลงั กาย ตัวอย่าง เจ้าของอู่รถ ออกก�ำลังกาย เขย่งเท้าตามชาวญี่ปุ่น น้�ำตาลลง 100 กวา่ เพ่มิ จากออกกำ� ลงั กายปกตทิ กุ ครั้ง เหลอื น�้ำตาล 200 กว่า ท่าเขย่ง ช่วยให้เลือดมาเลี้ยงปลายเท้าดีขึ้น เช้า 100 ครั้ง เย็น 100 ครั้ง แตก่ อ่ นชาเทา้ ตนเองไมร่ สู้ กึ เลย ไปหาหมอ ถกู ควา๊ นตาม รอยชำ้� ที่เทา้ เปน็ แผลเขา้ ไปครึ่งลกู กอลฟ์ เปน็ ที่เทา้ ตอนคมุ นำ้� ตาลไมไ่ ด้ ไม่หายสกั ที พอมาเรียนรูว้ า่ อะไรบ้างคอื คาร์โบไฮเดรต เช่น ขา้ ว ขนมปงั ผลไม้ นมฯ เมื่อคุมนำ้� ตาลไดด้ ีแผลก็หายได้ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 31

ตอนนำ�้ ตาลขน้ึ สงู ปวดลกู ตา ความดนั ขนึ้ ลกู ตา กระหายนำ้� เพราะ ร่างกายขับน�้ำตาลออกทางปัสสาวะ ปสั สาวะบอ่ ย พยายามดืม่ น้�ำเยอะๆ เราใช้ออกก�ำลังกายเป็นตัวช่วยขับน�้ำตาลออกมา แทบไม่ต้องฉีดอินซูลิน หมอบอกถ้ารู้ว่าพรุ่งน้อี อกก�ำลังกาย ให้ลดอินซูลินลง เคยครั้งแรก น้�ำตาลสูงปรี๊ด 492 ตอนสูงมองเห็นทุกอย่างเป็นแสง เหงื่อออกเยอะ ถา้ โยมเป็น ใหน้ งั่ ไปเลยเดี๋ยวจะลม้ ทั้งยืน ถา้ ไม่มคี นอยู่ใกล้นงั่ ลงไปก่อน กาแฟทุกวนั นจ้ี ะฉันกเ็ ป็นกาแฟด�ำ ไมใ่ ส่นำ�้ ตาลไม่ใสค่ รีมเทียม ไปรักษา โรงพยาบาล ได้ไปเรียนเก่ียวกับอาหาร เพิ่งรู้ว่าบางอย่างเยอะขนาดน้ี เลยเหรอ กล้วยกม็ ีเยอะถา้ ไม่คมุ ปริมาณ เดินดูตามกลุม่ ผักกบั น้�ำพริก รับได้ โดยผกั จะมี 3 อยา่ ง คอื 1.มะเขอื 2.ตำ� ลงึ 3.กระเจย๊ี บเขียว พวกน้ี จะมสี ารคลา้ ยอนิ ซลู นิ กระเจยี๊ บเขียวตวั เมอื กๆ จะชว่ ยลดนำ้� ตาลได้ ใบตำ� ลงึ จะมีค่าเคมคี ลา้ ยอนิ ซูลนิ จะลดนำ้� ตาลได้ คนเปน็ เบาหวานจะมอี ยู่ 2 สง่ิ ทีเ่ คยมตี วั อยา่ งพบ คอื 1. หา้ มอดอาหาร ถ้าน�้ำตาลลงแลว้ ทำ� อะไรเหนอื่ ยๆ น้�ำตาลตำ�่ เรว็ มาก 2. อาการคล้ายคน เป็นโรคซีดไม่มีแรง แต่คนเป็นเบาหวานปฏิกิริยาจะแรงมาก เป็นไข้เป็น อะไรตอ้ งถงึ มอื หมอ อยา่ งโยมพอ่ นวดใหอ้ ยดู่ ีๆ ลม้ ตงึ จงึ ชงนำ้� หวานใหก้ นิ เรียกรถพยาบาลมา ไม่ทันพ่อชักกระตกุ แล้วก็จากไป กิจกรรมกลมุ่ ฐานอาหาร แบง่ กล่มุ เป็น 4 กลุ่มหมนุ เวียนกนั 1. กลมุ่ ดแู ลสขุ ภาพ กลมุ่ ที่ 1 ไดร้ ับคำ� แนะนำ� เรียนรู้ สาธติ ตกั ขา้ ว เทา่ ไหรไ่ ด้ 1 ทัพพี ซ่ึงน้�ำหนัก 55 กรัม = 1 คาร์บ (ตวั อยา่ ง คุณส. ตกั = 75 กรัม, คุณจ. = 75 กรัม, คุณว. = 45 กรัม, คุณร. = 60 กรัม, คุณม. = 50 กรัม, แม่ชี = 130 กรัม) ขา้ วขาหมตู ัวอยา่ ง ผูห้ ญงิ กิน ครึ่งหนึง่ /จาน ผู้ชายกินได้หมด ให้ตัก (เกลี่ย) อาหารในจานอาหาร จานเดียวมปี ริมาณคาร์บ ปริมาณอาหารอ่ืนๆ เท่าไรบา้ ง 32 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เกร็ดความรู้ แต่ละคนตักไม่เท่ากัน เรียนรู้การเห็นภาพเท่าไหร่ เรียกวา่ 1 คารบ์ คุณว. : ตักขา้ วมันไก่ 2 คารบ์ เนอื้ ไก่ แตงกวา ผกั ชี (ไก่ 3-4 ชอ้ น, ข้าว 2 ทัพพี) ความเป็นจริง : ถ้าจ�ำนวนน้อยเกินไป พลังงานไม่พอ เราจะหิวงา่ ย ผู้ป่วย : ถา้ หิวระหว่างมื้ออาหารควรกินอะไร ตอบ : กนิ 1 สว่ นของผลไมห้ รือคารบ์ อ่ืนๆ ไดแ้ ก่ ฝรั่งลกู เลก็ 1 ลกู กล้วยน�้ำว้า 1 ลูก ส้มเลก็ 2 ลูก ลองกอง 8-10 ลกู กินได้ 1 สว่ นเทา่ น้ัน กนิ ได้ 3 คารบ์ รวมขา้ วม้อื น้นั (ถ้ากินเกนิ นำ้� ตาลเกนิ ) ถา้ เลือกน้ำ� ผลไม้ 1 กล่อง จะเกินไป 5 คารบ์ แม่ชี : ถา้ เราเลอื กน้ำ� ผลไม้ ผลไม้ไมต่ อ้ งกินใช่ไหม ตอบ : น�้ำไม่มีกากใย จะไม่อ่ิมจะได้แต่น�้ำตาล เพราะฉะนั้น 3 คาร์บ = ข้าว 2 คาร์บ และนำ�้ ผลไม้ ต้องเรียนรู้ว่าพอหรือไม่ ผปู้ ว่ ย : ไม่อิม่ แทนนำ�้ ผลไมเ้ ป็นนำ้� เปลา่ เพราะจะได้กนิ ผลไม้อกี มี กากใยดว้ ย….. เริ่มปรับเปลย่ี น ปรับวิธที ี่ดีกวา่ ได้ ยงั มคี วามสขุ กบั อาหาร 2. กลมุ่ Strong กลมุ่ ที่ 2 ไดร้ บั คำ� แนะนำ� อาหารของจริงหลายประเภท อาหารใหพ้ ลงั งาน เนอื้ สตั ว์ 1 ขา้ วแปง้ 1 ไขมนั กนิ ไปแลว้ ยอ่ ยเปน็ สารอาหาร เขา้ หลอดเลอื ด คอื น�้ำตาล คนไทยกนิ ขา้ วเป็นหลัก ใหต้ ักข้าว แต่ละคน 10 คารบ์ ตกั ขา้ ว (คณุ อ. = 45 กรัม, คณุ ศ. = 80 กรัม, คณุ ป. = 75 กรัม, คณุ ช. = 80 กรัม, คณุ ผ. = 60 กรัม) ผู้ชายตักขนาดกลาง = 3-4 คาร์บ / ม้ือ ยกตัวอย่างม้ือเย็น คณุ ศ. : ขา้ วขาหมู = เนอื้ สตั ว์ 5 ชอ้ นชา และ ไขค่ รึ่งฟอง ตอ้ งตกั หมอู อก 1 ชอ้ นโตะ๊ , ข้าว = 2 คารบ์ , ผกั 2 ทัพพี, ผลไม้ = ฝรั่ง 1 ลูก ผู้ป่วย : ถ้า 3 คารบ์ แลว้ ไมเ่ อาฝรั่งเปล่ยี นเปน็ กลว้ ยได้ไหม ตอบ : ได้ เพราะคารบ์ เท่ากัน เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 33

ผปู้ ว่ ย : แลว้ มะม่วงล่ะครับ ตอบ : กนิ ไดค้ รึ่งลกู แบง่ กนิ เปน็ มอื้ ยอ่ ย นบั ทั้งวนั ไมเ่ กนิ 12 คารบ์ ผ้ปู ว่ ย : สรุปตอ้ งกินอาหารเสริมได้ไหม ตอบ : ถ้ากินได้ครบ ไม่จ�ำเป็นต้องเติม / ถ้าไม่ครบก็กินเพิ่มได้ เชน่ กนิ โจ๊ก ใส่ไข่ ใสห่ มู ผู้ปว่ ย : ส่วนใหญ่กนิ ไข่ตม้ 2 ลูก ตอนเชา้ ตอบ : ยังไม่พอ อาจจะเพ่ิมขนมปัง 2 แผ่น +ไข่ 2 ฟอง + นมจืด 1 กลอ่ ง + สลดั ผกั ผูป้ ว่ ย : นมไมก่ นิ ๆ อยา่ งอื่นได้ไหม กนิ ทุเรียนและกินของหวานได้ อีกไหม ตอบ : นม / ถั่วก็ได้ ทุเรียนกินกับของหวานไม่แนะน�ำ มันจะ เสริมฤทธกิ์ นั ท�ำใหน้ ำ�้ ตาลเพิ่มขน้ึ 3. กลมุ่ กระต่าย เรื่องอาหารของจริง ในชีวิตประจำ� วัน ทดลองตกั กนั อาหารของจริง เนน้ เรอื่ ง ขา้ วแปง้ ไขมนั เนอื้ สตั ว์ เราตอ้ ง คมุ นำ้� ตาล ใหต้ กั ขา้ วคนละ 1 คารบ์ (คณุ ฟ. = 40 กรัม, คณุ พ. = 55 กรัม, คณุ ณ. = 60 กรัม, คณุ วิเศษ = 85 กรัม, คณุ ศริ ิพร = 50 กรัม) ตอบ : เรามาจัดการอาหารมอ้ื เชา้ ตามที่ตกั มา คณุ ณ.ให้ 10 คารบ์ /วนั ให้ชว่ ยกนั จัดมอื้ อาหาร เชน่ คุณณ. เสนอโจ๊กม้อื เชา้ : มวี ิธจี ัดการยงั ไงใหโ้ จก๊ ได้ 4 คารบ์ (ถา้ ชงั่ นำ้� หนกั มนั มนี ำ้� ปนเยอะ จะช่ังไมไ่ ด้) 1 ถ้วยเลก็ = 1 คารบ์ ง้นั ใหก้ นิ 2 ถ้วย = 2 คาร์บ + กล้วย 1 ลูก + หมูสับ 4-5 ช้อน + ผัก 2 ทัพพี ผปู้ ว่ ย : สมมติถ้ารปู รา่ งไมเ่ ทา่ กัน จะคิดคารบ์ ยงั ไง ตอบ : คิดตามรูปร่าง และงานที่ทำ� ได้ 10-15 คาร์บ ถา้ จะให้พอดี ต้องคดิ คา่ พลังงานของตนเอง จะได้ค�ำนวณไดพ้ อดีเฉพาะตัว 34 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

4. กลมุ่ สามสาม คนไทยเรากนิ ขา้ วเป็นหลกั ข้าว แป้ง เนือ้ สตั ว์ คาร์โบไฮเดรตควร จะกินครึ่งนึงของพลังงานที่ ได้ นับคาร์บ เรามาดูจ�ำนวนคาร์บของ แตล่ ะคน ตัวเล็ก = 10 คาร์บ, ผ้ชู ายตัวใหญ่ = 12-15 คารบ์ 1 วนั (คณุ ศ. = 170 กรัม, คุณด. = 65 กรัม, คุณว. = 50 กรัม, คุณท. = 65 กรัม, คุณร. = 40 กรัม, คุณส. = 55กรัม) คุณด. : ไม่เข้าใจตรงค่าพลังงาน 1,200 กินคาร์บครึ่งนึงแล้วจะ นับยังไง ตอบ : กนิ ครึ่งนึง = 600 kcal. จากคารบ์ 1 กรัม = 4 kcal. = 600/4 = 162.5/15 = 10.83 คารบ์ (15-18 กรัม = 1 คารบ์ ) คดิ แบบ กลางๆ เอา 15 ไปหาร (นำ�้ สม้ 15 กรัม = 1 คารบ์ ) นบั ทกุ อยา่ งทีเ่ ปน็ คารบ์ เราจะยกตัวอย่างอาหารเที่ยง 10 คาร์บ หนักเช้า เบาเที่ยง เล่ียงเย็น กว๋ ยเตยี๋ ว = เส้น 1 คารบ์ ครึ่ง + กลว้ ย 1 คารบ์ + ผกั 1 คาร์บ - ชมวดิ ีโอ มเี คล็ดลบั ท�ำใหน้ ำ�้ ตาลในเลอื ดไมส่ งู ไดแ้ ก่ 1. เคยี้ วข้าว 30 ครั้งขน้ึ ไปต่อคำ� 2. กินผักก่อน กากใยจะไปรอง ตวั ดดู ซมึ น�้ำตาล 3. ออกก�ำลังกายหลังกินอาหารแล้ว 1 ชั่วโมง (ถ้าออกก�ำลังกาย ทันทีหลงั อาหารเลยไมด่ ี เพราะเลอื ดไปเล้ียงทอ้ ง(กระเพาะอาหาร) และ ออกก�ำลังกายมกี ารแย่งเลือดที่ ไปเล้ียงหวั ใจ อาจเกิดหัวใจขาดเลือดได้) การคุมอาหารไม่ใช่การงดอาหาร น้�ำตาลในเลือดต่�ำ (หรือที่มัก เรียกกันว่า น้�ำตาลตก) นานๆ มีโอกาสเสียชี วิต การปรับเปลี่ยน พฤติกรรม ต้องอาศัยความอดทน ร่วมมือจากคนรอบข้าง การกินยา ส�ำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน จ�ำเป็นกระต้นุ ให้อนิ ซูลนิ หล่ังออกมา เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 35

ชว่ งที่ 2 แลกเปลี่ยน คดิ ถาม...วิทยากรแนะน�ำต่อ “เบาหวานคอื อะไร” คณุ พ. คอื ตับออ่ นผลติ อนิ ซูลินไม่ได้ หรือไม่พอ ตอบ : โรคเบาหวาน คอื มอี นิ ซลู นิ ไมพ่ อ หรือไมม่ อี นิ ซลู นิ เลย เกดิ จาก ความผิดปกตขิ องตับออ่ นเป็นเบาหวานรู้สกึ อย่างไร? สมาชกิ อ่ืนๆ : ตอ้ งลดให้ได้ : ตายแนๆ่ : เกดิ จากความตงั้ ใจของเรา ตอ้ งออกกำ� ลงั กายให้แขง็ แรง ตอบ : ใช่ ออกก�ำลงั กายเพื่อเสริมฤทธิ์ยา “ทำ� ไมต้องตรวจหา รกั ษาเบาหวาน” - เพอื่ คณุ ภาพชีวิตทีด่ ีขนึ้ ใหก้ นิ อาหารตามพลงั งานที่ใช้ อาการหวิว ๆ อยา่ เพง่ิ คดิ วา่ ขาดนำ�้ ตาล เพราะถา้ ลองเจาะนำ�้ ตาล เรากจ็ ะเหน็ วา่ นำ�้ ตาล ในเลือดยังสูงอยู่ ทุเรียนมีแป้งและน้�ำตาล ให้ตัดคาร์โบไฮเดรตออก การกนิ คกุ กี้ 1 ชนิ้ เทา่ กบั ตอ้ งวิ่ง 1 กโิ ลเมตร ทำ� ไมตอ้ งกนิ ยาเบาหวานเยอะ เพราะมที ำ� ใหร้ ะบบในรา่ งกายทำ� งานปกติ ชว่ ยเหลอื ระบบอวยั วะสว่ นตา่ งๆ บางตวั ชว่ ยลดความดัน ไขมัน ไต โปรตนี ในกระเพาะปัสสาวะ คนไขต้ ้อง บอกหมอ วา่ นอนก่ีโมง ต่ืนกี่โมง จะได้ใหย้ าถูก “ถา้ ลมื กินยาก่อนกนิ ขา้ ว” - ถา้ เลยมอื้ อาหารไปแลว้ ก็ไมต่ อ้ งกนิ แลว้ แตถ่ า้ ยงั ไมเ่ ลยมอ้ื อาหาร ยงั กนิ ได้ “เจาะนำ�้ ตาลหลังอาหารกีช่ ่ัวโมง” - 1 ชัว่ โมง “เบาหวานหายไดไ้ หม” - หายไปจากโลก คือเสียชีวิตไปเลย (เพราะเบาหวานไม่มีทาง รักษาหาย) “ท�ำไมยาไขมนั ต้องกนิ ก่อนนอน” 36 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

- ออกฤทธด์ิ ีกลางคนื 80% ยาที่กนิ แลว้ บวมไว ตอ้ งแจง้ คณุ หมอรู้ การเจาะบอ่ ยเจ็บและเปลอื ง เน้นการคุมพฤตกิ รรมการกินดีกว่า “อาการไหนควรมาโรงพยาบาล” - ชาครึ่งซีก น�้ำหนักลด หวิ บอ่ ย มีไข้ ปสั สาวะบอ่ ย “การรักษาน�ำ้ ตาลตำ่� ” - ให้ดื่มน้�ำหวาน อมลูกอม การเกิดโรคแทรกซ้อนมีต่อหัวใจ ตา ไต เทา้ การเป็นเบาหวานเทา้ สำ� คญั มากที่สดุ ต่อการหายของแผล “เจาะ เลอื ดดูค่าน�้ำตาลเองกับเจาะที่โรงพยาบาล ตา่ งกันอยา่ งไร” - เครื่อง Error ได้ เจาะจากเส้นแนน่ อนกว่า ระดบั น�ำ้ ตาลใน 24 ชัว่ โมง ไม่เทา่ กนั อยแู่ ล้ว “เปน็ ตะคริวที่ขาตอนกลางคืน” - เสน้ เลอื ดที่เลยี้ งทีข่ าเสอ่ื มถอย ชาจากเสน้ ประสาท ตอ้ งออกกำ� ลงั ขา กำ� ลังเทา้ เพอื่ ใหก้ ล้ามเนือ้ ที่ขาคลายตัว และเสน้ เลอื ดยืดหยนุ่ “เครื่องวดั น้�ำตาลแบบท่ีไม่ต้องเจาะมีไหม” - ตอนนย้ี งั ไมม่ ีในประเทศไทย ถา้ ไมเ่ จาะที่นว้ิ กต็ อ้ งเจาะที่ผิวหนงั “การออกกำ� ลังกาย ท�ำกันบา้ งหรือไม่” สมาชิกชว่ ยกนั ตอบ - 3 กโิ ลเมตร วิ่งเครื่องเล่น - แกว่งแขนครึ่งชั่วโมง ให้ได้ประมาณ 1,000 ครั้ง เดินไปด้วย แกว่งแขนไปดว้ ย - ขี่จักรยานเกอื บทกุ วนั ประมาณครึ่งช่ัวโมง - เดนิ แกวง่ แขน และเดินอยู่กบั ที่ทำ� งานวันละ 20 นาที “สอนการวดั อัตราชีพจร เปา้ หมายจากการออกกำ� ลังกาย” เช่น อายุ 26 ปี อัตราชีพจรสูงสดุ 220 - 26 = 194 ครั้ง/นาที (เปา้ หมายชีพจรที่ไดป้ ระโยชน์ 60-80% ของ 194) ถา้ ยนื เขยง่ เทา้ 100 ครงั้ จะลดนำ�้ ตาล กลา้ มเนอื้ จะแขง็ แรง แตล่ ดนำ�้ ตาลไดร้ ึเปลา่ อนั น้ีไมแ่ นใ่ จ เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 37

วทิ ยากรเภสัชกรแนะนำ� ยาเบาหวาน ผู้ป่วยที่เป็นเบาหวาน แพทย์จะให้ควบคุมอาหาร และออกก�ำลังกายหรือเรียกว่าการปรับพฤติกรรม ถ้ายังไม่สามารถลด ระดับน้�ำตาลในเลือดได้ก็จ�ำเป็นต้องใช้ยา ปัจจุบันมีการค้นพบยาที่ สามารถออกฤทธ์ิลดน�้ำตาลในเลือด โดยออกฤทธ์ิที่ตับอ่อนโดยตรง หรือที่กล้ามเนื้อที่เซลล์ไขมันภายในล�ำไส้ ล่าสุดยากลุ่ม SGLT 2 ออก ฤทธิ์ที่ ไต การท�ำหน้าที่ของอินซูลินซึ่งมาจากตับอ่อนจะท�ำหน้าที่น�ำน�้ำตาล ในเลือด ที่เกิดจากเรารับประทานอาหารเข้าไป น�ำไปให้เซลล์เป็น พลังงานในผู้ป่วยเบาหวาน อินซูลินจะน้อยจึงไม่สามารถน�ำน�้ำตาลจาก เลือดไปให้เซลล์เพื่อใช้เป็นพลังงานได้ น�้ำตาลจึงอยู่ในเลือดมาก ผู้ป่วย จะรู้สึกหิวบ่อย กระหายน�้ำบ่อย อ่อนเพลีย เม่ือน้�ำตาลในเลือดมาก ๆ จะลน้ ออกมาในปัสสาวะจึงเรียกว่าเบาหวาน กรณีที่เราไม่สามารถควบคุมระดับน�้ำตาลในเลือดให้ปกติได้ ก็จะ เกดิ โรคแทรกซ้อน เชน่ โรคหวั ใจ โรคหลอดเลอื ดสมอง โรคไต ตาบอด หรือแผลที่เท้า ซึ่งท�ำให้ถูกตัดเท้าได้ การเฝ้าระวังในผู้ป่วยเบาหวาน นอกจากระดบั นำ�้ ตาลหลงั อดอาหาร 8 ชว่ั โมงแลว้ ยงั มคี วามดนั โลหติ สงู และ HbA1c หรือน้�ำตาลสะสม ซ่ึงจะบอกถึงค่าเฉลี่ยของระดับน้�ำตาล ในเลือดช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา ซ่ึงผ็ป่วยเบาหวานควรควบคุมให้ น้อยกว่า 7 ยาส�ำหรบั ผ้ปู ว่ ยเบาหวาน ยา Metformin (เมทฟอร์มิน) เปน็ ยาเมด็ กลมใหญ่ ส่วนมากมีสี ขาวเป็นยาที่แนะน�ำให้ใช้เป็นตัวแรก ยา Metformin จะมีอาการข้าง เคยี ง คอื คล่ืนไส้ อาเจียน ปวดท้อง เบื่ออาหาร ซึง่ เปน็ ชว่ งแรกๆ (ส่วน ใหญ่เลือกใช้ในคนอ้วน) แต่ถ้าไตเราไม่ดี ไม่สามารถกินตัวน้ีได้ เมื่อน�ำ 38 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

มาทดลองกับหนู หนูผอมจะมอี ายุยืนกวา่ หนอู ้วน หนูมสี ุขภาพดี อายุยืน เฉล่ีย 20-50% หนูที่ ไดร้ ับ Metformin กระดกู จะแขง็ แรง ผอม การ ทรงตวั ดีกว่า ระบบภมู ิตา้ นทานโรคดีกวา่ ยากลมุ่ SGLT2 เปน็ ยากลมุ่ ใหมร่ าคาแพงแตป่ ระสทิ ธภิ าพดี ออกฤทธิ์ ที่ ไต ยาตัวนจ้ี ะสร้างก�ำแพงไม่ให้น�้ำตาลกลับเข้าร่างกาย ให้ไหลออก ทางปสั สาวะ ฉมี่ าเป็นนำ�้ ตาล ทำ� ให้นำ�้ หนกั ลดลง ลดไขมนั สะสม หวั ใจ ดี ข้ึน น้�ำตาลลดลง หลอดเลือดดี ขึ้น ผลข้างเคียง ท�ำให้กระดูก บางลง ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะง่าย ในผู้ป่วยเบาหวานยังต้องควบคุม ความดันโลหิตสูงให้ไมเ่ กิน 130/80 mmHg ยาลดความดันที่ช่วยถนอม ไต คอื กลุ่ม ACEI เช่น อีนาลาพริล (Enalapril) หรือยากลุ่ม ARB เชน่ ลอซาแทน (Losartan), วัลซาแทน (Valsartan) การกนิ ยา 2 กลุม่ น้ี ต่อเนือ่ งจะช่วยให้ผู้ป่วยเบาหวานเข้าสู่ภาวะไตวายระยะสุดท้ายได้ช้ากว่า ผ้ทู ี่ ไม่ไดร้ ับยา ดังนน้ั ผปู้ ่วยเบาหวานบางรายที่ความดนั โลหิตไมส่ งู ก็ยัง ควรกนิ ยา ACEI หรือ ARB ต่อเนอื่ ง หรือเรียกง่าย ๆ วา่ ยาถนอมไต โรคไตจากเบาหวาน มโี ปรตีนออกมาในปัสสาวะ โปรตีนชนดิ อัลบูมินไข่ขาว > 30 มก./วนั ระยะโรคไตเรื้อรัง ดทู ี่อัตราการกรองของไต (GFR) ระยะที่ 1 GFR > 90 = อัตราการกรองของไตปกติ ระยะที่ 2 GFR 60-90 = อตั ราการกรองลดลงเลก็ นอ้ ย ระยะที่ 3 GFR 30-60 = อตั ราการกรองลดลงปานกลาง ระยะที่ 4 GFR 15-30 = อัตราการกรองลดลงมาก (เริ่มระยะที่ 4 ยากินใช้ไม่ได้แลว้ ให้ใช้ยาฉดี แทน) ระยะที่ 5 GFR < 15 = ไตวายระยะสุดทา้ ย (ESRD) เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 39

การรักษาด้วยยา อัตราการกรองต่�ำกว่า 30 ใชย้ าอะไรไม่คอ่ ยได้ผลแลว้ ...ความอ้วน ท�ำให้ไตเส่ือมเร็ว...โปแตสเซียมมี ในผลไม้มาก...ผลไม้ต้องห้ามส�ำหรับ โรคไต คอื มะเฟือง ผลไม้ต้องกนิ อย่างระวงั คือ ทุเรียน มะม่วง กล้วย ส้ม กวี ี่ สตรอเบอร์รี่...สงั เกตเดก็ ที่มคี อดำ� และรักแร้ดำ� จะขัดก็ไม่ออก เปน็ เพราะเดก็ คนนน้ั อาจเป็นเบาหวาน สมาชิกถาม : ยาคลายกล้ามเนือ้ กินได้ไหม ตอบ : เปน็ ยากลมุ่ Para มผี ลตอ่ ตบั อยา่ กนิ มาก ทำ� ใหต้ บั เสอื่ มได้ เหง่อื ออกมากเกย่ี วกบั เบาหวานไหม แนะน�ำเพ่ิมเติม...เกี่ยวกับวัยทอง ร้อนจะนอนไม่ได้ ร่างกายจะ ปรับฮอร์โมนสกั พัก ถา้ เปน็ เบาหวานความดัน ตอ้ งระวงั เรื่องยา อีกเรื่อง เครื่องด่ืมที่มแี อลกอฮอล์ใหพ้ ลงั งาน ท�ำให้น�้ำตาลในเลอื ดแกวง่ ได้ ยง่ิ มี ของกินแบบกับแกล้ม ยิ่งท�ำให้น�้ำตาลข้ึน....เครื่องดื่มแบบนมเปรี้ยว ไม่ควรเลอื ก ควรกนิ โยเกริ ต์ แบบไมห่ วานรสธรรมชาตจิ ะดีกวา่ ยา Metformin กนิ แลว้ ดี แตต่ อ้ งอดทนกบั ความเบื่ออาหารบา้ ง ต้องกินยาตามหมอสั่ง แต่ยาทุกตัวก็มีผลข้างเคียงบ้าง... มีคนถามว่า ยาแอสไพรินกบั ยาแคลเซียม กินคูก่ ันได้ไหม...กนิ ไดต้ ามหมอสั่ง คร้งั ท่ี 5 กิจกรรมแลกเปล่ียน “เริ่มเปน็ เบาหวานกันอยา่ งไรบา้ ง…กินอาหารอย่างไรกันบ้าง” 1. คณุ ท. เปน็ เบาหวาน ความดนั ตอนเริ่มเปน็ ครัง้ แรก ปสั สาวะนอ้ ย ช่องคลอดเปียก มาพบแพทย์บอกมีไวรัสลง มาตรวจปัสสาวะ เลือดอีก พบเป็นเบาหวาน เปน็ มา 20 กว่าปี รวู้ ่าเปน็ ต้ังแตอ่ ายุ 32 ปี ขณะนอ้ี ายุ 60 ปกี ว่า 40 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

เชา้ - กินผดั ถวั่ พริกเผาไก่ ขา้ ว 1ทัพพีครึ่ง กาแฟพร้อมด่ืม มังคดุ 4-5 ลกู …กลางวนั ...เหมอื นม้อื เช้า, เย็น… นำ�้ พริกมะขาม ผัดผักกวางตุ้ง ใต้หวันกุ้งใส่น�้ำมันหอย ข้าว, ลูกก�ำลังตกงาน ตนเองเครียด ปัจจุบัน DTX 140 มก./ดล. (หรือเขียนหน่วยเป็น mg%) หมอยังบอกไม่ดี อาทิตย์ก่อน ปวดหลัง ลงเข่า มาหาหมอ บอกเป็นกระดูกหลังเสื่อม อาจต้องให้ไปกายภาพถา้ ไมด่ ีข้ึน หรืออาจต้องผา่ ตดั 2. คณุ น.เป็นเบาหวาน ความดัน ไขมนั ฯ เปน็ มา 2 ปี มปี ญั หาหาหมอ ตอ้ งจา่ ยเงนิ เอง เนอื่ งจากออกจากงาน ต้องใชม้ าตรา 38 ไม่ได้ มาตรา39 เสียเงนิ เองในกลมุ่ ขาดส่งไป 6 เดอื น ก็ไม่ได้ การแนะน�ำ...ควรไปใช้มาตรา 44 แทนส�ำหรับผู้ที่จะส่งประกัน สังคม...ให้รีบไปติดต่อ...ตอนเป็นเบาหวาน เมื่อ 2 ปีก่อน ...มีตัวร้อน เปน็ ฝา้ จะวบู เปน็ ลกู คลื่น เปน็ ใหม่ ๆ ตรวจพบความดนั สูงก่อน ตามอง ไมเ่ หน็ มปี ญั หาเศรษฐกจิ ---ปจั จุบนั อาชีพรับดแู ลผสู้ งู อายุ อายุ 92 ปี เดินไม่ได้ เช้า...กินแกงส้มปลานลิ ข้าว กลางวัน...ก๋วยเตี๋ยวเส้นใหญ่น้�ำ เยน็ ...มังคุด 5-6 ลูก ปัจจุบนั น�ำ้ ตาล 120 มก./ดล. 3. สมาชิก...เป็นเบาหวานเอง น�้ำตาลสะสม 9 ค่าน�้ำตาล DTX ประมาณ 130 มก./ดล. หมอวา่ ยงั คมุ ไมไ่ ด้ 4. เป็นกลุ่มเส่ียง ดูแลแม่ แม่ชอบกินขนม ไม่ได้เป็นอัลไซเมอร์ แตม่ เี ปน็ พาร์กินสัน พ่อต้องเอาขนมให้กินไม่งั้นไม่ยอม ผักกินไมค่ ่อยได้ ไม่มีฟันกินอะไรดี ให้พวกมีกากใย เชิงซ้อน บดผักปั่น แม่ชอบไม่เคี้ยว กลนื เลย 5. ไปผ่าตดั ไส้ติ่ง จงึ รู้วา่ เป็นเบาหวาน เพ่งิ เป็นเมอ่ื 2 เดือนกอ่ น เมอ่ื ก่อนครั้งแรก 280 mg% ปจั จุบัน 180 mg% 6. ผมเครียดเนยี่ ผมอยากรู้อยู่อย่างเดียวว่า ผมเป็นเบาหวานได้ อย่างไร แล้วจะท�ำให้ไม่เป็นได้อย่างไร ผมกลับไป ผมจะไปกินใบชะพลู เจ้าหนา้ ที่บอกว่า ช่วยลดน้�ำตาลได้ ขอความเหน็ สมาชิกคนอ่ืนๆ บ้าง เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 41

7. สมาชิก: เม่ือก่อนน้�ำตาล 400 mg% ปัจจุบัน 135 mg% กนิ อบเชยชว่ ยได้ เกร็ดความรู้ สมาชิกอ่ืนๆ บอก มี ใบมะยมก็ใช้ได้...ความเป็นจริง นา่ จะจากที่มวี ิตามนิ ซี ทำ� ให้ใชพ้ ลงั งานไดด้ ี ใบมะยมรวมกบั ใบเตยกช็ ว่ ยได้ ใบยอ ใบมะตมู ก็ใช้ได้ อบเชยก็ใช้ได้ แตใ่ หร้ ะวงั เรื่องเชื้อราในยาที่ผลติ เอง หรือในอาหารต่างๆ ด้วย…. การใช้ยาแพทย์ทางเลือก ต้องการเชื่อ ข่าวสารใด ๆ หรือชวั รก์ ่อนแชร์ ตอ้ งมาจากเว้บไซ้ตท์ ี่ถูกต้อง มีมาตรฐาน รับรอง 8. เป็นกลุ่มเส่ียง มีน้องชายเป็นเบาหวาน วันน้พี ามารดามาหา โรคอ่ืนๆ เรียนรเู้ รื่องอาหาร 6 หมวด เรื่องการนบั คารบ์ แลว้ เกร็ดความรู้ การเรียนรู้เรื่องนับคาร์บ เมื่อให้ทบทวนความเข้าใจ ย้อนกลับมา หลายคนยังมีความไม่เข้าใจ สอบถามเรื่องของหมวดอ่ืนๆ ได้แก่ เน้ือสัตว์จะนับเป็นคาร์บด้วยไหม ไขมันไปเป็นคาร์โบไฮเดรต ได้ไหม….และยังนับทุกอย่างเป็นคาร์โบไฮเดรต...รายละเอียดน้อี ยู่ใน ข้อมลู ความรู้สว่ นที่ 2 9. สมาชิกสองคน เรียนอาหาร 6 หมวด เสรจ็ แลว้ สอบถามเรื่อง การค้นหาในเน้ตมีไหม ควรเลือกจากที่แน่ใจได้ เช่น กรมสนับสนุน บริการสุขภาพ กรมอนามยั 10. สมาชกิ สอบถาม วา่ ทำ� ไมกระทรวงสาธารณสขุ ไมป่ ระกาศไปให้ คนเราเข้าใจว่า ฉลากเขียนไม่เข้าใจ ผลิตภัณฑ์มีส่วนผสมไม่ดี คนจะได้ สขุ ภาพดี เกรด็ ความรู้ เมอ่ื เปน็ กลมุ่ ผลไม้ เมอ่ื สกุ หรอื ตากแหง้ เชน่ มะมว่ งสกุ กล้วยตาก จะมีความหวานเพ่มิ ขน้ึ ถ้าเปน็ ของที่ ได้รับการทำ� เป็นลกั ษณะ ถนอมอาหารแล้ว ก็เช่นเดียวกัน จะมีความหวาน ความเค็มเพิ่มขึ้นได้ อย่างเชน่ เต้าห้ยู ี้ ผกั กาดดอง ไชโป๊วหวานฯ 42 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

ตอบสมาชกิ ที่มคี ำ� ถามว่า ฉลากเขียนไม่เข้าใจ จริงๆ เปน็ การเขียน ตามมาตรฐานสากล ที่ตอ้ งเขียนตอ่ หนงึ่ หนว่ ยบริโภค สว่ นในกลอ่ งทั้งหมด มเี ทา่ ไร ตอ้ งเรียนรเู้ พมิ่ เตมิ ใหเ้ ขา้ ใจ สว่ นที่เขียนวา่ ไมม่ คี อเลสเตอรอล ไมม่ ี ไขมัน...อาจเป็นประเภทมีน้อยกว่า เท่าไรถือว่าเขียนแบบนัน้ ได้... การอ่านเพื่อนับคาร์โบไฮเดรต ข้อความที่เขียนไว้ที่กล่องให้อ่าน เฉพาะบรรทัดทีเ่ ปน็ คำ� วา่ คาร์โบไฮเดรตเลย ไมต่ อ้ งอา่ นคำ� วา่ “นำ้� ตาล” แลว้ เพราะแต่คาร์โบไฮเดรตรวมถึง น�้ำตาล ฟรุกโตสหรืออ่ืนๆ ที่จะเป็น น�้ำตาลแลว้ ด้วย 11. สมาชิกเห็นด้วยกับ ข้อมูลที่ว่า ความเครียด ถือเป็นข้อส�ำคัญ ในการควบคมุ เบาหวาน การควบคมุ เบาหวานใหค้ งที่ ขอ้ สำ� คญั อยทู่ ี่ อาหาร ออกก�ำลังกาย อารมณ์ และยา การปฏิบัติตัวให้ต่อเนือ่ งเหมาะสมใน เรื่องเหลา่ น้ี จะท�ำให้การควบคมุ เบาหวานไดด้ ีมากขึน้ การเรียนร้คู ร้ังน้ี - เป็นกลุ่มผู้ป่วยเบาหวานที่ยังคุมไม่ได้ หรือค่า DTX ดี แต่ น้�ำตาลสะสมยังไม่ดี - ผู้ป่วยยังไม่มีความเข้าใจเรื่องอาหารเพียงพอ ที่จะคุมน้�ำตาล ได้ดี บางครั้งค่า DTX ดี คลา้ ยคมุ ได้ แตก่ ารปฏบิ ัติตวั ที่อาจต่อเนอื่ งที่ ไมเ่ หมาะสม ยังไม่สามารถควบคุมกำ� กับได้เรื่องอาหารอยา่ งชัดเจน - ครัง้ นเ้ี ปน็ ผปู้ ว่ ยเบาหวานครึ่งหนงึ่ เปน็ กลมุ่ เสยี่ งทีม่ พี อ่ แม่ พี่นอ้ ง สายตรงเปน็ เบาหวานอกี ครึ่งหนงึ่ ทกุ คนควรตอ้ งไดร้ ับความรู้ ความเขา้ ใจ และกำ� กับตนเองเรื่องเบาหวาน หรืออาหารที่ต้องควบคุมคาร์โบไฮเดรต - การแลกเปลยี่ นเรียนรู้สำ� หรับผ้ปู ว่ ยโรคเบาหวาน ยังไมม่ กี ติกา ที่ชัดเจน ดังน้ัน สมาชิกมักต้องการที่จะถามเจ้าหน้าที่ตลอดทุกๆ คน การแลกเปลี่ยนกันเกิดประโยชน์อีกแบบหนึง่ มากกว่า แต่ยังท�ำไม่ได้ ทั้งหมดในกรณีที่ความรู้ ความเข้าใจเรื่องเบาหวานแตกต่างกันมาก เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 43

โดยเฉพาะเรื่องอาหาร ....ผู้เข้าร่วมกิจกรรม ยังไม่ชินนักที่จะให้ ผู้ป่วย ด้วยกันเป็นคนตอบค�ำถาม แลกเปลี่ยนกันก่อน...ส่วนผู้ที่เป็นกลุ่มเสี่ยง ยังไม่เข้าใจอาการของเบาหวานเพียงพอ...การจัดกลุ่มแลกเปลี่ยนจึงต้อง จำ� กดั กลุ่มให้ลกั ษณะใกลเ้ คยี งกนั ครง้ั ท่ี 6 กิจกรรมแลกเปลี่ยน : การชี้แจงเพ่ือปรับระบบการพบปะชมรม และการแนะนำ� เรื่องเบาหวานที่มีปญั หาไตวาย การสอบถามสมาชิก เรื่องการจัดระบบการแลกเปลี่ยนของสมาชิก การนดั กลุม่ กันข้างล่าง ที่ชั้น 2 ใกลห้ อ้ งตรวจ โดยไมต่ ้องโทรตาม จะมี กลุ่มปะปนกันที่ ไม่ใช้ผู้เป็นเบาหวาน อาการก็จะแตกต่างไป และ สอบถามหลายอยา่ ง โดยไมร่ อู้ าการจริง และมผี ปู้ ว่ ยอื่นๆ เขา้ รว่ มฟงั บางครัง้ และมีสถานที่แคบ คนมากสับสน จึงอาจมีเปลี่ยนเป็นชั้น 4 ส่วนชั้น 3 ต้องมีก�ำหนดการใช้ห้องของทั้งปี ล่วงหน้า....ถ้าไมโ่ ทรศัพท์ตาม อาจมี คนมาหรือไม่มา ไมแ่ น่นอน สมาชกิ : อยากใหจ้ ัดทำ� โบรชวั รป์ ระชาสมั พันธ์ สำ� หรับคนไขเ้ บาหวาน ว่าพบปะกนั ที่ ไหน เวลากี่โมง วนั ไหน ดว้ ยศกั ยภาพของแตล่ ะคนที่สนใจ ตนเอง เราเป็นโรคนแ้ี ล้วจะต้องปฏิบัติตนอย่างไร เพ่ือตัวของเค้าเอง ถา้ อยากมีชีวิตรอดอยู่ คนหลายคนอยากมาแตไ่ ม่ทราบว่ามีตรงน้ี ตอบ : ทางทีมโรงพยาบาล อยากได้เป็นคนไข้กลุ่มเดิม กลุ่มเก่า เพ่ือให้คนเก่ามีความรู้แน่นก่อน แล้วค่อยๆ ขยาย ซึ่งอยากจะแยกกลุ่ม คนไข้เบาหวาน เช่น กลุ่มที่เป็นเบาหวานอย่างเดียว หรือเป็นเบาหวาน แล้วมภี าวะแทรกซอ้ น กต็ ้องสอนและเรียนรอู้ กี แบบหนึง่ วิทยากรห้องไต (ล้างไตทางช่องท้อง) แนะน�ำเรื่องโรคเบาหวาน และภาวะแทกซอ้ นทางไต 44 เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case

โรคเบาหวาน มีผู้คนเป็นมากที่สุดอนั ดบั 1 ของโลก นอกจากเปน็ เบาหวานแลว้ ยงั มโี รคแทรกซอ้ นอ่ืนๆ ตามมา ได้แก่ โรคไต มี ใครเปน็ โรคไตไหมและทราบไหมว่าตวั เราเปน็ ระยะไหนบ้าง โดย ชมวิดีโอเกี่ยวกบั โรคไตกัน สรุปวา่ คนเรามีไต 2 ข้าง ขับถ่ายของเสียออกทางปัสสาวะ ไตต้องท�ำ หนา้ ที่ปรับสมดลุ ชว่ ยใหร้ า่ งกายสรา้ งเมด็ เลอื ดแดง ความผิดปกตขิ องไต มี 8 ประเภท อาการของโรคไต มี 2 กรณี 1.ไตวายเฉยี บพลัน = ถ้ารักษาทัน จะไม่ต้องฟอกไตตลอด 2.ไตวายเรื้อรัง = ต้องฟอกไตตลอด ไตจะเส่ือม เรื่อย ๆ และคนไข้จะเสยี ชีวิต อาการของโรคไต = ปสั สาวะบ่อย ปัสสาวะไม่สุด ปัสสาวะมีสีขุ่น มีเลือดปน ใบหน้าและเท้ามีอาการบวมน้�ำ ปวดบั้นเอว ความดันโลหิต สงู ต้งั แต่อายุยังไม่ 30 ปี คนั ตามตัว ปลายมือปลายเทา้ ชา เปน็ ตน้ วิธปี อ้ งกนั คอื เราตอ้ งตรวจรา่ งกายทุกปี ตรวจดปู ัสสาวะ คนที่ เป็นเบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด ไม่ควรกล้ันปัสสาวะ และควร ระวังการกินอาหารเสริมต่าง ๆ ควรดูแลตนเองทั้งร่างกายและจิตใจ เพอื่ สขุ ภาพที่ดี การแลกเปลีย่ นและคำ� ถาม ค�ำตอบ 1. ถา้ อยากป้องกนั ไตวาย เราต้องทำ� อยา่ งไรบา้ ง ตอบ : กนิ อาหารที่ ไม่มีไขมัน ออกก�ำลงั กายสม�่ำเสมอ ลดน�้ำตาล คุมเบาหวาน ด่ืมน�้ำวนั ละ 6-8 แก้ว กนิ ผกั ผลไมท้ ี่ ไม่หวาน คมุ นำ�้ หนัก ไม่กินของหมกั ดอง : อาหารเสริม หรือยากินตา่ ง ๆ มีผลตอ่ ไตแรงมาก เบาหวาน : ไม่เป็นไม่รู้ Knowledge management DM case 45