GIU YEN GIAC NGU CUA NGUOI

trËn ®¸nh d÷ déi ë Qu¶ng TrÞ, chiÕn tr−êng Khu 5, T©y Nguyªn, B×nh Long..., thÕ vμ lùc gi÷a ta vμ ®Þch ®· thay ®æi. Qu©n gi¶i phãng ®· lμm chñ hoμn toμn nhiÒu thÞ x·, thÞ trÊn. NhiÒu con ®−êng chiÕn l−îc quan träng ®· bÞ c¾t ®øt. Häc thuyÕt \"thay mμu da x¸c chÕt\" cña NÝchx¬n ®· bÞ gi¸ng tr¶ mét ®ßn nÆng nÒ, c¬ hå kh«ng thÓ nμo cã thÓ ®øng v÷ng ®−îc n÷a. ThÕ vμ lùc trªn chiÕn tr−êng thay ®æi dÉn ®Õn sù thay ®æi thÕ vμ lùc trªn bμn héi nghÞ ë Pari. Kh¶ n¨ng ký kÕt mét hiÖp ®Þnh ngõng b¾n ®· xuÊt hiÖn. Nh−ng gièng nh− mét con thó d÷ ®· bÞ th−¬ng nÆng, NÝchx¬n ®iªn cuång ®e däa nÐm bom trë l¹i miÒn B¾c. Cßn NguyÔn V¨n ThiÖu, Tæng thèng ngôy quyÒn Sμi Gßn th× gμo thÐt ®ßi t¸i chiÕm vïng gi¶i phãng. Suèt trong mïa thu vμ mïa ®«ng n¨m Êy, nh÷ng trËn ®¸nh dai d¼ng, giμnh giËt tõng tÊc ®Êt ®· diÔn ra trªn hÇu kh¾p c¸c chiÕn tr−êng träng ®iÓm. Song song víi viÖc ®Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng qu©n sù ë miÒn Nam, NÝchx¬n liÒu lÜnh dïng m¸y bay B.52 ®¸nh ph¸ trë l¹i miÒn B¾c, dïng thñy l«i phong táa mÆt biÓn, hy väng cã thÓ giμnh ®−îc −u thÕ tr−íc khi mét hiÖp ®Þnh ngõng b¾n ®−îc ký kÕt. TÊt c¶ nh÷ng diÔn biÕn qu©n sù Êy ®Òu ®· ®−îc Bé ChÝnh trÞ vμ Qu©n ñy Trung −¬ng dù tÝnh vμ chuÈn bÞ ®èi phã. Ngay tõ nh÷ng ngμy gi÷a th¸ng 5, khi tin chiÕn th¾ng dån dËp bay vÒ 99

Hμ Néi, Bé ChÝnh trÞ ®· cã kÕ ho¹ch ®−a nh©n d©n vμ c¸c c¬ quan trong néi thμnh, néi thÞ vμ mét sè khu c«ng nghiÖp lín tiÕp tôc s¬ t¸n vÒ n«ng th«n vμ c¸c khu c¨n cø rõng nói. Vμo nh÷ng th¸ng ngμy s«i ®éng Êy, mét bÇu kh«ng khÝ lo ©u bao trïm lªn khu c¨n cø cña §oμn. Mçi khi cã tiÕng m¸y bay bay qua bÇu trêi cña khu c¨n cø vμ nghe tiÕng bom rÒn rÜ tõ Thñ ®« vμ c¸c vïng xung quanh déi vÒ, lßng mäi ng−êi l¹i thÊp thám, bån chån. §Ò phßng m¸y bay Mü cã thÓ nÐm bom ph¸ hñy khu c¨n cø, Ban chØ huy §oμn quyÕt ®Þnh chuyÓn thi hμi B¸c tõ nhμ kÝnh xuèng hÇm ngÇm. ViÖc chuyÓn thi hμi B¸c xuèng hÇm ngÇm kh«ng khã kh¨n l¾m v× ®· cã ®−êng ray, nh−ng chuyÓn chiÕc bÓ thñy tinh xuèng theo th× kh«ng ph¶i lμ mét c«ng viÖc ®¬n gi¶n. Sau nh÷ng tr¨n trë, t×m tßi, c¸c chiÕn sÜ c¶nh vÖ ®· t×m ra ®−îc ph−¬ng ph¸p kh¾c phôc rÊt ®¬n gi¶n: dïng mét chiÕc gi¸t gi−êng ®¬n ®Æt lªn trªn bÓ. §¸y bÓ kª mét tÊm gç cã ®Öm mót, lÊy d©y cét thËt chÆt råi nghiªng bÓ ®−a xuèng hÇm. Víi ph−¬ng ph¸p nμy, chØ 20 phót sau chiÕc bÓ ®· ®−îc ®−a xuèng buång trung t©m an toμn. Trong c«ng viÖc ©m thÇm cña c¸c chiÕn sÜ, nh÷ng cè g¾ng dï rÊt nhá còng cã thÓ ®−îc coi nh− mét chiÕn c«ng v× nã ®ßi hái kh«ng chØ cã søc lùc, trÝ th«ng minh mμ cßn ®ßi hái c¶ lßng dòng c¶m, 100

d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm tr−íc mét nhiÖm vô kh«ng ®−îc phÐp sai lÇm, còng nh− kh«ng cã thêi c¬ ®Ó söa ch÷a sai sãt. Nh−ng ®−a B¸c xuèng hÇm ngÇm trong t×nh h×nh m¸y bay Mü ngμy cμng ®¸nh ph¸ d÷ déi miÒn B¾c chØ lμ mét biÖn ph¸p t¹m thêi, bëi K84 mÆc dï ë xa Hμ Néi nh−ng l¹i n»m trong ph¹m vi ®−êng bay cña m¸y bay giÆc Mü. §Ò phßng kh¶ n¨ng bÞ ®¸nh tr¶ quyÕt liÖt, m¸y bay Mü sÏ qu¨ng bom bõa b·i däc ®−êng bay ®Ó th¸o ch¹y, Bé ChÝnh trÞ vμ Qu©n ñy l¹i quyÕt ®Þnh di chuyÓn thi hμi B¸c ®Õn mét vÞ trÝ an toμn h¬n, tr−íc ngμy 15-7-1972. Song di chuyÓn B¸c ®i ®©u, vÒ h−íng nμo lμ mét c©u hái lín ®èi víi Ban chØ huy §oμn 69. Cuèi th¸ng 6, mét ®oμn c¸n bé do ®ång chÝ Kinh Chi phô tr¸ch ®· tiÕn hμnh mét chuyÕn kh¶o s¸t ®Þa h×nh hÕt søc vÊt v¶. §oμn dïng ca n« ch¹y xu«i ng−îc ë hai bªn bê s«ng vμ hÕt ®i xe l¹i ®i bé, v−ît rõng, trÌo nói... ®oμn ®· xem xÐt, kiÓm tra hμng lo¹t c«ng tr×nh ®· x©y dùng s½n. Sau khi c©n nh¾c, ®èi chiÕu c¸i hay, c¸i dë, c¸i thuËn, c¸i nghÞch cña tõng c«ng tr×nh, cuèi cïng Ban chØ ®¹o quyÕt ®Þnh chän K2, mét hang ®¸ lín n»m bªn bê t¶ ng¹n dßng s«ng, c¸ch K84 15 kil«mÐt vÒ phÝa b¾c. C«ng tr×nh nμy ®· ®−îc c¶i t¹o x©y dùng tõ n¨m 1966, dïng lμm n¬i s¬ t¸n c¸c c¬ quan cña Bé Quèc phßng khi cÇn thiÕt. 101

Tõ ngoμi ®−êng nh×n vμo, c¶ khu vùc hang ®¸ K2 lμ mét thung lòng lín n»m khuÊt s©u gi÷a nh÷ng lïm c©y xanh, mäc rËm rÞt tõ ch©n tíi ®Ønh nói. C¸ch hang kh«ng xa lμ nhμ d©n, vμ nh÷ng thöa ruéng trång ®Ëu, trång s¾n. Ng−êi d©n ë khu vùc nμy chÊt ph¸c, cÇn cï. Hang ®¸ lín, cã søc kh¸ng lùc cao, n»m gÇn ®−êng nªn rÊt thuËn tiÖn cho viÖc di chuyÓn. Tuy vËy, c«ng tr×nh còng cã mét sè nh−îc ®iÓm: ®é Èm trong hang lín, lu«n lu«n cã n−íc ngÇm lμm cho vá hÇm cò bÞ rß rØ, mÆt kh¸c do hang n»m gÇn ®−êng, gÇn d©n nªn rÊt khã gi÷ ®−îc bÝ mËt. Sau khi nghe ®oμn kh¶o s¸t trë vÒ b¸o c¸o, Ban chØ ®¹o quyÕt ®Þnh c¶i t¹o K2 lμm n¬i gi÷ g×n thi hμi B¸c. NhiÖm vô nμy ®−îc giao cho Bé T− lÖnh C«ng binh víi mét thêi h¹n hÕt søc ng¾n - víi 20 ngμy ®ªm võa kh¶o s¸t thiÕt kÕ vμ c¶i t¹o. Tuy khèi l−îng c«ng viÖc bÒ bén, nh−ng bï l¹i, ®¬n vÞ thi c«ng sÏ ®−îc chi viÖn, ®¸p øng mäi yªu cÇu vÒ vËt t− kü thuËt. Ngμy 15-6-1972, ®oμn c¸n bé cña Bé T− lÖnh C«ng binh do ®ång chÝ Bïi Danh Chiªu phô tr¸ch lªn ®−êng ®i tiÒn tr¹m vμ ba ngμy sau, §¹i ®éi 2, TiÓu ®oμn 3, Trung ®oμn 259, lùc l−îng trùc tiÕp thi c«ng ®· cã mÆt ë K2. Thêi gian nμy thêi tiÕt miÒn nói m−a n¾ng thÊt th−êng. Sau mçi c¬n m−a, khÝ nói bèc lªn ngïn ngôt. Muçi vμ v¾t rõng sinh s¶n nhiÒu v« kÓ. 102

Còng gièng nh− thêi gian thi c«ng c¶i t¹o c«ng tr×nh K84, ë K2 c¸c chiÕn sÜ TiÓu ®oμn 3 h¨ng say lao ®éng ngμy ®ªm. ë K84 cã \"héi ®Ìn\" th× ë K2 cã \"héi ®uèc\". Ban ®ªm, ®Ìn ®uèc th¾p lªn s¸ng rùc trong vßm hang. TiÕng choßng ph¸ ®¸ vang lªn trong tiÕng m−a r¬i å ¹t. Sau 20 ngμy ®ªm, c¸c chiÕn sÜ c«ng binh ®· hoμn thμnh mét khèi l−îng c«ng viÖc khæng lå. §ôc ph¸ 70 mÐt khèi ®Êt ®¸, ®μo x©y mét giÕng 25 mÐt khèi ®Êt. X©y tr¸t c¶i t¹o 5 buång vμ 3 bÓ chøa n−íc trong hang, l¾p ®Æt toμn bé thiÕt bÞ tr¹m ®iÖn, tr¹m b¬m, cung cÊp ®iÖn, n−íc, b¶o ®¶m ®óng tiªu chuÈn kü thuËt cho c«ng tr×nh. Riªng buång trung t©m, sau khi ®o kiÓm, c¸c chuyªn gia ®· ®¸nh gi¸ cao viÖc b¶o ®¶m th«ng giã vμ nhiÖt ®é. Cïng víi viÖc thi c«ng c«ng tr×nh, viÖc ®i nhËn thiÕt bÞ, vËt t− còng diÔn ra hÕt søc phøc t¹p. C¸c ®ång chÝ ®i lÊy m¸y ë kho §«ng Anh bÞ m¸y bay Mü nÐm bom ë khu vùc kho, xe ®i lÊy m¸y bÞ h− h¹i nÆng. Ngμy h«m sau ®i tiÕp nhËn, l¹i bÞ m¸y bay Mü nÐm bom trªn ®−êng vÒ. §ã lμ nh÷ng ngμy ®ªm c¨ng th¼ng. RÊt Ýt khi trªn bÇu trêi v¾ng tiÕng m¸y bay Mü. Nh÷ng lo¹t bom vang rÒn déi vμo t©m t− c¸c c¸n bé, chiÕn sÜ mét nçi lo l¾ng ®Õn th¾t ruét. Trong khi c¸c chiÕn sÜ c«ng binh b¾t tay vμo c¶i t¹o K2, th× c¸c chiÕn sÜ L÷ ®oμn 144 còng b¾t tay vμo söa ch÷a ®−êng vμ luyÖn tËp. 103

Sau vô lôt n¨m 1971, Qu©n ñy Trung −¬ng giao nhiÖm vô cho Côc Qu¶n lý xe Tæng côc HËu cÇn c¶i t¹o xe P¸p ®Ó chë thi hμi B¸c mçi khi cÇn ph¶i di chuyÓn. Yªu cÇu c¶i t¹o xe ®−îc ®Æt ra rÊt cao. Xe ph¶i ®−îc sö dông hÕt dung tÝch trªn xe, b¶o ®¶m ph¶i cã mét gi−êng n»m, mét chç ngåi cho ng−êi chØ huy, hai d·y tñ ®ùng thuèc ®ñ chøa c¸c b×nh hãa chÊt. Ngoμi ra, xe cßn ®−îc l¾p ®Æt mét sè thiÕt bÞ m¸y mãc nh− m¸y ®iÒu hßa nhiÖt ®é, m¸y th«ng giã, m¸y ®iÖn tho¹i... §Æc biÖt, xe ph¶i b¶o ®¶m kh¶ n¨ng viÖt d·, léi n−íc cao, cã thÓ di chuyÓn trong mäi ®Þa h×nh, thêi tiÕt vμ ph¶i b¶o ®¶m tuyÖt ®èi an toμn, kh«ng thÓ x¶y ra bÊt kú sù cè nμo trong qu¸ tr×nh sö dông. Sau mét n¨m nghiªn cøu vμ lμm viÖc, c¸c c¸n bé, c«ng nh©n quèc phßng Côc Qu¶n lý xe ®· cho ra ®êi mét chiÕc P¸p tháa m·n tÊt c¶ mäi yªu cÇu nãi trªn vμ bμn giao cho §oμn 69. Sau nμy, khi ®−îc biÕt chiÕc P¸p mμ ®¬n vÞ m×nh c¶i t¹o ®−îc dïng ®Ó chë thi hμi B¸c trong nh÷ng n¨m chiÕn tranh ¸c liÖt, c¸c chiÕn sÜ Côc Qu¶n lý xe Tæng côc HËu cÇn hÕt søc c¶m ®éng. Hä kh«ng ngê chÝnh hä ®· ®−îc nhËn niÒm vinh dù ®Æc biÖt Êy. §Ó gi÷ bÝ mËt víi kÎ ®Þch trªn mÆt ®Êt còng nh− trªn kh«ng, c¸c cuéc hμnh qu©n luyÖn tËp ®Òu diÔn ra vμo ban ®ªm. NhiÒu ®ªm, ®ång chÝ Kinh Chi trùc tiÕp ngåi trong xe P¸p víi mét gãi 104

lín bét mμu, chç nμo ®−êng xÊu, xãc nhiÒu, ®ång chÝ l¹i r¾c bét xuèng ®−êng ®Ó c¸c chiÕn sÜ L÷ ®oμn 144 biÕt mμ söa ch÷a. Sau mçi ®ªm nh− vËy, s¸ng ra quÇn ¸o, mÆt mμy ®ång chÝ Kinh Chi ®Çy bét mμu. MÖt mái nh−ng rÊt vui v× mçi lÇn ®i kiÓm tra, sè bét mμu r¾c xuèng cø Ýt dÇn vμ con ®−êng ®· trë nªn mÒm m¹i d−íi vμnh b¸nh xe l¨n ®»m vμ ªm cña chiÕc xe P¸p. Kh¸c víi nh÷ng lÇn hμnh qu©n di chuyÓn tr−íc ®©y, lÇn di chuyÓn nμy ph¶i v−ît s«ng. V× thÕ, bÕn s«ng ph¶i c¶i t¹o l¹i theo yªu cÇu. Nh÷ng ®ªm luyÖn tËp v−ît s«ng còng diÔn ra hÕt søc c¨ng th¼ng vμ vÊt v¶. Mét lÇn, khi chiÕc P¸p võa bß lªn bÕn s«ng bê t¶ ng¹n th× chèt têi bÞ g·y. Ph¶i dïng têi kÐo kÕt hîp v× n−íc s«ng ch¶y xiÕt, xe kh«ng thÓ cËp vμo bÕn ®−îc. Chèt têi g·y ®Èy chiÕc P¸p vμo mét tr¹ng th¸i \"chÕt\". §Çu xe th× ë trªn bê, nöa sau xe th× bÞ ch×m ë d−íi n−íc, tiÕn tho¸i l−ìng nan. Gi÷a lóc ®ã, ®−îc mét ng−êi d©n ë gÇn bÕn s«ng dÉn ®Õn mét ®¬n vÞ c«ng binh ®ang diÔn tËp gÇn ®Êy m−în xe ñi ®Õn kÐo gióp. Cã xe kÐo nh−ng l¹i kh«ng cã têi. ThÕ lμ l¹i ph¶i ch¹y ®Õn mét tr¹m l©m nghiÖp m−în têi. TÊt bËt, vÊt v¶ nh−ng kh«ng thÓ chËm trÔ v× trêi s¾p s¸ng, tuyÕn ®−êng di chuyÓn dÔ bÞ lé vμ chiÕc P¸p cã thÓ trë thμnh môc tiªu cho m¸y bay ®Þch ®Õn ®¸nh ph¸... Sau sù cè kÓ trªn, ®ång chÝ Ng¹ch, L÷ tr−ëng L÷ ®oμn 144 ®· cho ®μo gÊp mét vòng lín bªn bê 105

t¶ ng¹n, gäi lμ ©u thuyÒn ®Ó cho xe P¸p dÔ dμng lªn xuèng. Mét lÇn kh¸c, sau khi diÔn tËp vÒ bÕn K84, chiÕc xe P¸p ®ang bß lªn mét c¸ch dÔ dμng th× tôt xuèng mÊt hót d−íi mÆt n−íc ngÇu bät v× ®é dèc cao vμ tr¬n. Gi÷a lóc mäi ng−êi cßn ®ang hèt ho¶ng th× chiÕc P¸p l¹i tõ tõ næi lªn nh− mét chiÕn h¹m ngÇm vμ l¹i tiÕp tôc b¸m vμo bÕn. RÊt may, ®ã chØ lμ mét cuéc hμnh qu©n tËp luyÖn. Qua nh÷ng vÊt v¶ trong viÖc söa ch÷a ®−êng s¸ vμ nh÷ng cuéc tËp luyÖn, nh−ng hÇu nh− kh«ng ai nghÜ ®Õn m×nh mμ chØ canh c¸nh mét nçi lo: lμm sao cã thÓ ®−a B¸c ®i thËt an toμn. Bëi thÕ, chõng nμo ch−a ®−a ®−îc B¸c ®i K2 th× cßn ph¶i luyÖn tËp cho thËt thuéc ®−êng, thuéc bÕn. Trung tuÇn th¸ng 7, khi viÖc c¶i t¹o K2 ®−îc mang mËt danh H21 ®ang ë vμo giai ®o¹n cuèi th× nh÷ng ®ªm luyÖn tËp còng ®−îc lÖnh t¹m dõng vμ b−íc vμo c«ng t¸c chuÈn bÞ di chuyÓn. §ªm mång 9-7, thi hμi B¸c ®−îc chuyÓn vμo quan tμi kÝnh vμ ®Õn 21 giê ngμy 11-7, ®oμn xe chë thi hμi B¸c ®−îc lÖnh rêi khái K84. §oμn xe chËm ch¹p bß qua nh÷ng triÒn ®åi, nh÷ng lμng m¹c n»m r¶i r¸c, hÎo l¸nh ë hai bªn ®−êng. BÇu trêi chi chÝt nh÷ng chßm sao. Mμn ®ªm h¬i bμng b¹c. Con ®−êng hiÖn ra ®á sÉm tr−íc ®Çu xe. Bªn d−íi, dßng s«ng hiÖn ra mê nh¹t nh− mét d¶i lôa mÒm m¹i. Khi ®oμn xe ®Õn bÕn, ®· thÊy ba chiÕc xe léi n−íc K61 chê 106

s½n. MÆc dï ®· tËp luyÖn nhiÒu, nh−ng khi chiÕc xe P¸p tõ tõ bß xuèng bÕn s«ng, tim mäi ng−êi thãt l¹i vμ lo l¾ng. §ªm ®ã n−íc s«ng ch¶y xiÕt. Nh÷ng ®¸m bät s«i μo ¹t ë ®Çu vμ hai bªn thμnh xe. ¸nh ®Ìn pha quÐt trªn mÆt s«ng tõng v¹t s¸ng lÊp l¸nh. §oμn xe lÆng lÏ rêi bÕn, xu«i theo dßng s«ng ®ang cuån cuén ch¶y. Ch−a ®Çy nöa giê, ®oμn xe ®· lÇn l−ît cËp bÕn bªn bê t¶ ng¹n. Do ®−îc tËp luyÖn tèt nªn cuéc v−ît s«ng diÔn ra hoμn toμn thuËn lîi. 0 giê 15 phót ngμy 12-7, ®oμn xe vμo tíi K2. C¶ khu rõng b¹t ngμn trong mét kho¶nh kh¾c nh− ®· yªn lÆng më réng lßng ra ®ãn B¸c. 6 §−a B¸c vÒ K2, nh÷ng ho¹t ®éng cña §oμn trë nªn ph©n t¸n. §oμn buéc ph¶i chia lμm ba bé phËn, mét ë l¹i Hμ Néi lμm nhiÖm vô duy tr× nghiªn cøu khoa häc vμ b¶o qu¶n c«ng tr×nh 75A, mét bé phËn ë K84, cßn phÇn lín lùc l−îng di chuyÓn lªn K2. §Ó gi÷ nÒn nÕp, chÕ ®é sinh ho¹t, Ban chØ huy §oμn quyÕt ®Þnh thμnh lËp bé phËn K84 do ®ång chÝ Lª Quang Ch©m phô tr¸ch. §¶ng ñy §oμn còng ra quyÕt nghÞ thμnh lËp Chi bé K84 do ®ång chÝ Ch©m lμm BÝ th− Chi bé. ë K2, ®êi sèng vμ sinh ho¹t cña c¸c chiÕn sÜ 107

§oμn 69 cã nhiÒu khã kh¨n. HÇu hÕt c¸c bé phËn ®Òu b¾t ®Çu tõ con sè kh«ng. Võa lμm nhiÖm vô chuyªn m«n, võa ph¶i b¾t tay ngay vμo viÖc x©y dùng l¸n tr¹i, nªn chØ mét thêi gian ng¾n, c¸c bé phËn ®Òu ®· cã ®ñ chç ¨n, ë vμ sinh ho¹t. §Ó kh¾c phôc sù khan hiÕm thùc phÈm, mét mÆt Ban chØ huy §oμn cö c¸n bé vμo liªn hÖ víi ®Þa ph−¬ng xin ®Êt trång rau, mÆt kh¸c duy tr× sù tiÕp tÕ s½n cã ë K84. Nh÷ng ®μn gμ, lîn ë K84 dÇn dÇn còng ®−îc nh©n ®μn vμ san sÎ sang K2. Mét ®iÒu ®¸ng kÓ lμ ë K2 cã rÊt nhiÒu r¾n. R¾n ®Çy trong rõng, trong hang ®¸, nhiÒu khi n»m ngñ hoÆc ngåi häp, r¾n bß qua d−íi ch©n ng−êi. Tuy vËy, chØ Ýt l©u sau, r¾n còng ®· trë thμnh mét nguån thùc phÈm ®¸ng kÓ, mÆc dï kh«ng ph¶i ai còng cã thÓ s¨n bÉy ®−îc r¾n. C«ng viÖc g×n gi÷ thi hμi B¸c ë K2 phøc t¹p vμ vÊt v¶ h¬n nhiÒu, nhÊt lμ víi tæ y tÕ ®Æc biÖt, v× ë ®©y kh«ng cã n¬i hÊp sÊy quÇn ¸o nªn sau mçi lÇn lμm thuèc, anh em ph¶i cö ng−êi g¸nh gång quÇn ¸o ®i bé qua rõng, qua s«ng vÒ K84 giÆt giò, hÊp sÊy. Cø nh− vËy mçi tuÇn hai lÇn trong suèt 7 th¸ng trêi rßng r·. C¸c chiÕn sÜ lμm nhiÖm vô ®èi ngo¹i còng vÊt v¶ kh«ng kÐm. Do ë K2 thiÕu tiÖn nghi, dÔ lé, nªn kh«ng thÓ ®Ó chuyªn gia ë ®©y mμ ph¶i bè trÝ ë Hμ Néi. Mçi tuÇn hai lÇn lμm thuèc, §oμn ph¶i ®−a 108

xe vÒ Hμ Néi ®ãn b¹n. ViÖc ®−a ®ãn b¹n ®i vÒ tõ K2 ®Õn Hμ Néi ph¶i tiÕn hμnh trong ban ®ªm rÊt khã kh¨n, vÊt v¶. C¸c ®ång chÝ chuyªn gia còng hÕt lßng phôc vô. Hä lμ nh÷ng ng−êi b¹n tËn tôy, thñy chung. Th¸ng 12-1972, m¸y bay Mü t¨ng c−êng ®¸nh ph¸ Hμ Néi, viÖc ®−a ®ãn chuyªn gia gÆp nhiÒu trë ng¹i. Ban chØ huy §oμn ®· ®Ò nghÞ víi b¹n ë l¹i K84 v× dï sao ë K84 còng an toμn h¬n ë Hμ Néi. §Çu n¨m 1973, sau nh÷ng x¸o ®éng lín, cuéc sèng cña c¸n bé, chiÕn sÜ §oμn 69 ë K2 dÇn dÇn ®i vμo æn ®Þnh. Nh÷ng v−ên rau, n−¬ng s¾n trong thung lòng ®· lªn xanh. Sù vÊt v¶ ®· trë nªn quen thuéc ®èi víi mäi ng−êi lÝnh. Gi÷a lóc ®ã, lóc mμ mäi ng−êi x¸c ®Þnh gi÷ g×n thi hμi B¸c l©u dμi ë K2 th× HiÖp ®Þnh Pari, mét hiÖp ®Þnh mμ nh©n d©n ta ®æ kh«ng biÕt bao nhiªu x−¬ng m¸u ®Ó giμnh lÊy tõng dßng, tõng ch÷, ®· ®−îc ký kÕt. NÝchx¬n buéc ph¶i tuyªn bè triÖt tho¸i toμn bé qu©n Mü khái miÒn Nam ViÖt Nam. Mét nöa nguyÖn väng cña B¸c \"®¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhμo\" ®· ®−îc thùc hiÖn. Sù kiÖn nμy lμm nøc lßng ®ång bμo vμ chiÕn sÜ c¶ n−íc. Còng nh− ë tÊt c¶ c¸c vïng rõng nói kh¸c, tin HiÖp ®Þnh Pari ®−îc ký kÕt bay vÒ K2 rÊt nhanh. Hßa b×nh, hai tiÕng Êy trë nªn hÕt søc 109

thiªng liªng. Khi mäi ng−êi trong cïng mét lóc ®Òu nghÜ r»ng, B¸c sÏ kh«ng cßn ph¶i vÊt v¶ n÷a, sÏ kh«ng cßn nh÷ng chiÕc m¸y bay B.52, F.4, F.5 quÇn l−în n÷a, B¸c sÏ kh«ng cßn ph¶i n»m trong hang ®¸, ®iÒu ®· trë thμnh nçi ®au ©m thÇm cña mçi c¸n bé, chiÕn sÜ trong suèt mét n¨m võa qua. B»ng sù nh¹y c¶m cña mét ng−êi lÝnh, c¸c ®ång chÝ chØ huy §oμn nhËn thøc ngay r»ng, ®¬n vÞ ë l¹i ®ang ®øng tr−íc mét ®ît di chuyÓn míi, bëi ë K2 ®iÒu kiÖn lμm viÖc qu¸ khã kh¨n, viÖc ®−a ®ãn chuyªn gia còng ®Çy nh÷ng bÊt lîi, nh−ng di chuyÓn vÒ ®©u, K84 hay 75A th× kh«ng mét ai cã thÓ l−êng tÝnh tr−íc ®−îc. BÊy giê ®ang vμo nh÷ng ngμy cuèi th¸ng Ch¹p ©m lÞch, tiÕt trêi Êm dÇn lªn vμ mïa xu©n, mïa xu©n hßa b×nh ®Çu tiªn ®· thÊp tho¸ng trë vÒ... Ngμy 27-1-1973, ChÝnh ñy NguyÔn V¨n Hanh ®−îc lÖnh vÒ Hμ Néi nhËn nhiÖm vô chuÈn bÞ cho ®¬n vÞ tæ chøc ®ãn B¸c vÒ l¹i K84. §· lμ nh÷ng ngμy gi¸p tÕt råi. Trong lóc c¸n bé, c«ng nh©n ë c¸c c¬ quan, xÝ nghiÖp ®−îc vÒ quª ¨n tÕt víi gia ®×nh th× c¸c chiÕn sÜ §oμn 69 vÉn lÆng lÏ chuÈn bÞ mét cuéc di chuyÓn míi. Ph−¬ng ¸n di chuyÓn vÉn b»ng ph−¬ng tiÖn cò vμ ®i ®−êng cò. Sau b¶y, t¸m th¸ng trêi kh«ng sö dông, bÕn cò phï sa ®· lÊp ®Çy. Do ®ã, c¸c chiÕn sÜ L÷ ®oμn 144 l¹i ®−îc lÖnh lμm gÊp mét bÕn míi vμ nghiªn cøu c¶i t¹o ®−êng lªn ë ch©n ®åi. Thêi gian gÊp, c¸c 110

chiÕn sÜ L÷ ®oμn 144 b¾t tay ngay vμo c«ng viÖc, kh«ng kÓ ngμy ®ªm. Sau ba ngμy, bÕn míi ®· ®−îc lμm xong, ®Ó xe cã thÓ bß xuèng an toμn vμ mét con ®−êng h×nh ch÷ chi còng ®· ®−îc më tõ mÐp s«ng lªn con ®−êng ®Êt ®á d−íi ch©n ®åi K84. B»ng con ®−êng nμy, thi hμi B¸c sÏ lu«n lu«n ®−îc gi÷ ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh, th¨ng b»ng bëi ®é dèc ®· ®−îc gi¶m ®i tíi møc thÊp nhÊt. ChiÒu 30 tÕt, tÊt c¶ c¸c hÖ thèng bÕn b·i, ®−êng s¸ ®· ®−îc chuÈn bÞ hoμn tÊt nh−ng vÉn ch−a cã lÖnh di chuyÓn. Trong khi ®ã, ®ång chÝ Tr−ëng ®oμn l¹i cã lÖnh vÒ Hμ Néi ®ãn Tr−ëng ®oμn chuyªn gia §ªbèp míi tõ M¸txc¬va sang. Mäi ng−êi ®Òu cã ý nghÜ: nÕu cã di chuyÓn thi hμi B¸c vÒ K84 th× còng ph¶i tíi sang Giªng hoÆc sau tÕt Ýt nhÊt mét tuÇn lÔ. ChÝnh bëi tÝnh to¸n nh− vËy mμ nhiÒu bé phËn ®· linh ®éng cho c¸c c¸n bé, chiÕn sÜ quª ë gÇn tranh thñ vÒ nhμ ¨n tÕt. §ªm h«m Êy, trong d·y l¸n lîp l¸ cä d−íi ch©n nói, mäi ng−êi qu©y quÇn quanh cμnh ®μo ®ãn giao thõa vμ chê nghe th− chóc tÕt cña B¸c T«n. §ång chÝ ChÝnh ñy NguyÔn V¨n Hanh thay mÆt §¶ng ñy vμ Ban chØ huy §oμn c«ng bè quyÕt ®Þnh khen th−ëng cho c¸c tËp thÓ vμ c¸ nh©n ®· hoμn thμnh xuÊt s¾c nhiÖm vô trong n¨m, ®ång thêi phæ biÕn quyÕt ®Þnh vμ giao nhiÖm vô cho tõng bé phËn. S¸ng mång mét tÕt, ph¸ cöa hang, chuÈn bÞ ®ãn B¸c vÒ l¹i K84. 111

Lóc Êy, mäi ng−êi trong ®oμn míi ngí ra, söng sèt v× qu©n sè cßn l¹i kÓ c¶ Ban chØ huy §oμn vμ c¸c chiÕn sÜ nu«i qu©n chØ vÎn vÑn cßn 25 ng−êi. 25 ng−êi víi mét khèi l−îng c«ng viÖc ®å sé. Tuy vËy, s¸ng mång mét, buæi s¸ng ®Çu tiªn cña n¨m míi, 25 c¸n bé, chiÕn sÜ ®· lao vμo c«ng viÖc ®Çy s«i næi vμ hμo høng, 12 giê tr−a cöa hang ®· ®−îc ph¸ më réng ®Ó xe P¸p cã thÓ vμo ®ãn B¸c. Ngμy mång 4 tÕt, tøc lμ ngμy 8-2 n¨m 1973, sau khi c¸c chuyªn gia Liªn X« vμ Ban chØ ®¹o xem xÐt, kiÓm tra l¹i viÖc qu¶n lý thi hμi, lÖnh di chuyÓn chÝnh thøc ®−îc c«ng bè. 21 giê, ®oμn xe rêi hang ®¸ ra bÕn s«ng. H×nh nh− cho ®Õn lóc Êy, nh÷ng ng−êi d©n trong vïng míi biÕt niÒm vinh dù mμ quª h−¬ng m×nh thêi gian qua ®· ®−îc giao phã. Hä ®· lÆng lÏ ®æ ra hai bªn ®−êng. Nh÷ng ¸nh m¾t, nh÷ng bμn tay gi¬ lªn vÉy chμo t¹m biÖt, nh÷ng nô c−êi ngËp ngõng ®· nãi lªn tÊt c¶ tÊm lßng cña hä ®èi víi B¸c, víi c¸c chiÕn sÜ §oμn 69. §oμn xe nhÑ nhμng rêi bÕn s«ng, xu«i dßng ch¶y chÕch sang bê bªn kia n¬i cã ¸nh ®Ìn s¸ng lμm tÝn hiÖu. Dßng s«ng vμo mïa xu©n ch¶y ªm ®Òm, trong v¾t. Hai bªn bê s«ng s−¬ng mï phñ máng tr«ng nh− mét tÊm kh¨n voan khæng lå mê ¶o. ChiÕc xe P¸p võa cËp bÕn K84, tÊt c¶ c¸n bé, chiÕn sÜ ®· cã mÆt d−íi bÕn s«ng ®Ó ®ãn B¸c. Hä im lÆng khiªng linh c÷u Ng−êi ra khái xe, thËn träng nhÝch tõng b−íc trªn con ®−êng ®· ®−îc dän më, söa sang l¹i. Nh÷ng 112

\"chiÕn sÜ cËn vÖ\" khiªng linh c÷u B¸c trªn vai, thμnh kÝnh vμ trang nghiªm. §ªm Êy trêi s¸ng ®Çy sao. Nh÷ng t¸n l¸ rõng, nh÷ng c¸nh hoa rõng r¬i ®Çy ë hai bªn lèi ®i thØnh tho¶ng l¹i th¶ mét vμi c¸nh hoa mÒm nhÑ lªn linh c÷u Ng−êi. Rõng ngμo ng¹t h−¬ng xu©n. §©y lμ lÇn ®Çu tiªn kÓ tõ bèn n¨m l¹i ®©y, c¸c chiÕn sÜ §oμn 69 ®−îc khiªng linh c÷u B¸c trªn vai, ®i trªn mét ®o¹n ®−êng dμi, trong mét thêi gian dμi ®Õn nh− vËy. Khi mäi ng−êi tõ ng«i nhμ kÝnh, n¬i ®Æt thi hμi B¸c trë ra th× gμ nhμ, gμ rõng ®· b¾t ®Çu cÊt tiÕng g¸y. C«ng viÖc di chuyÓn kÕt thóc, ®Êy còng lμ lÇn di chuyÓn thø n¨m thi hμi B¸c. Sau nμy, khi n−íc nhμ hoμn toμn thèng nhÊt, trong mét lÇn nãi chuyÖn víi ®ång bμo tØnh Long An, ®ång chÝ Vò Kú ®· kÓ l¹i nh÷ng chuyÕn ®i ®Çy gian khæ, qua s«ng, qua nói, ë rõng, ë hang cña B¸c sau khi Ng−êi qua ®êi, nhiÒu ng−êi nghe chuyÖn ®· kh«ng cÇm ®−îc n−íc m¾t. Cßn khi Êy, vμo buæi s¸ng ngμy mång 5 tÕt Quý Söu, c¸c c¸n bé, chiÕn sÜ §oμn 69, sau khi hoμn thμnh nhiÖm vô trong lÇn di chuyÓn thø n¨m ®· nghÜ ngay tíi lÇn di chuyÓn thø s¸u vμ ch¾c ch¾n lμ lÇn di chuyÓn cuèi cïng. §ãn B¸c vÒ l¹i Thñ ®«, vÒ l¹i ng«i nhμ vÜnh h»ng cña Ng−êi mμ giê ®©y ®ang ®−îc c¸c nhμ kiÕn tróc th«ng qua lÇn cuèi b¶n ®å ¸n thiÕt kÕ vμ c¸c lùc l−îng thi c«ng ®ang triÓn khai ®Ó chuÈn bÞ khëi c«ng x©y dùng. 113

IV C«ng t¸c chuÈn bÞ x©y l¨ng b¸c 1 Sau ngμy Chñ tÞch Hå ChÝ Minh qua ®êi, viÖc x©y dùng L¨ng ®· trë thμnh mét vÊn ®Ò cÊp b¸ch. §ång bμo vμ chiÕn sÜ c¶ n−íc ®Òu mong muèn cã mét n¬i an nghØ cuèi cïng cña B¸c thÓ hiÖn ®−îc phÇn nμo c«ng lao vμ sù nghiÖp vÜ ®¹i cña Ng−êi, ®Ó thÕ hÖ h«m nay vμ c¸c thÕ hÖ mai sau cã ®iÒu kiÖn tíi viÕng B¸c vμ nguyÖn ®i tiÕp theo con ®−êng mμ §¶ng vμ B¸c ®· v¹ch ra. BÇu b¹n kh¾p n¬i mçi khi tíi ViÖt Nam còng cã dÞp ®−îc vμo L¨ng chiªm ng−ìng B¸c - ng−êi chiÕn sÜ lçi l¹c cña phong trμo gi¶i phãng d©n téc, cña phong trμo céng s¶n vμ c«ng nh©n thÕ giíi. Ngay sau nh÷ng ngμy tæ chøc chu ®¸o vμ hÕt søc träng thÓ lÔ tang B¸c, \"Ban phô tr¸ch quy ho¹ch A\" gåm c¸c ®ång chÝ NguyÔn L−¬ng B»ng, TrÇn Quèc Hoμn, Phïng ThÕ Tμi... ®· nghiªn cøu quy ho¹ch chung vÒ viÖc gi÷ g×n l©u dμi thi hμi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ x©y dùng L¨ng cña Ng−êi. 114

Trong phiªn häp s¸ng ngμy 29-11-1969, Bé ChÝnh trÞ Trung −¬ng §¶ng ®· bμn vμ quyÕt ®Þnh: “A- Víi tÊm lßng kÝnh yªu v« h¹n vμ ®êi ®êi nhí ¬n Hå Chñ tÞch, chóng ta ph¶i thùc hiÖn ®Õn møc tèt nhÊt nhiÖm vô gi÷ g×n l©u dμi thi hμi Hå Chñ tÞch vμ x©y dùng l¨ng mé cña Ng−êi. Cè g¾ng lμm nhanh, lμm tèt vμ sím x©y dùng xong l¨ng mé ®Ó ®ång bμo ta cã thÓ viÕng vμ chiªm ng−ìng Hå Chñ tÞch trong n¨m 1971. B- Mäi c«ng t¸c cã liªn quan ®Õn thi hμi Hå Chñ tÞch ph¶i thÓ hiÖn ®−îc sù trong s¸ng vμ ®øc tÝnh gi¶n dÞ, gÇn gòi quÇn chóng cña Ng−êi. V× vËy: gèi vμ ®Öm cña Ng−êi nªn lμ mμu tr¾ng, quÇn ¸o b»ng v¶i kaki vμ theo kiÓu mμ Ng−êi vÉn mÆc khi Ng−êi cßn sèng; nªn phñ mét ch¨n máng tõ bông ®Õn hÕt hai bμn ch©n, cã thÓ dïng ch¨n v¶i hoÆc ch¨n len mμu mì gμ hoÆc mμu cμ phª s÷a nh¹t; hai tay ®Æt nh− cò ë trªn ch¨n. Ngoμi ra, trong quan tμi kÝnh kh«ng ®Ó mét thø g× kh¸c n÷a. §«i dÐp ®Æt trong mét hßm kÝnh nhá kh¸c. C- CÇn thÊu suèt, n¾m v÷ng vμ ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu sau ®©y trong c«ng t¸c thiÕt kÕ l¨ng mé: 1. B¶o ®¶m gi÷ g×n thi hμi Hå Chñ tÞch nguyªn vÑn vμ l©u dμi, chèng ®−îc c¸c biÕn ®éng cã h¹i cña khÝ hËu, thêi tiÕt; cã kÕ ho¹ch gi÷ g×n an toμn, phßng chiÕn tranh, ®Þch ph¸, v.v.. 115

2. ThÓ hiÖn ®−îc tÝnh c¸ch hiÖn ®¹i mμ vÉn gi÷ mμu s¾c d©n téc, trang nghiªm nh−ng gi¶n dÞ. 3. B¶o ®¶m sù thuËn tiÖn cho nh©n d©n, c¸n bé vμ kh¸ch n−íc ngoμi ®Õn viÕng ®«ng vμ liªn tôc; b¶o ®¶m sù kiªn cè, bÒn v÷ng cña c«ng tr×nh. 4. L¨ng Hå Chñ tÞch ®Æt ë khu Ba §×nh lÞch sö. D- Xóc tiÕn ký hiÖp nghÞ víi Liªn X« vÒ viÖc Liªn X« gióp ta gi÷ g×n l©u dμi thi hμi Hå Chñ tÞch vμ x©y dùng l¨ng mé cña Ng−êi. Ban phô tr¸ch quy ho¹ch A cã tr¸ch nhiÖm tiÕp tôc theo dâi, ch¨m lo chung c¸c c«ng viÖc ®· ®−îc ph©n c«ng. Qu©n ñy Trung −¬ng tiÕp tôc phô tr¸ch c¸c c«ng t¸c vÒ b¶o vÖ l©u dμi thi hμi cña Hå Chñ tÞch. Bé KiÕn tróc cã tr¸ch nhiÖm chÝnh trong viÖc x©y dùng l¨ng mé, cÇn chuÈn bÞ ®Ó lμm viÖc tèt víi c¸c chuyªn gia b¹n; b¶o ®¶m lμm tèt, lμm nhanh c«ng t¸c thiÕt kÕ. Ph¶i khÈn tr−¬ng b¾t tay vμo c«ng viÖc ®Ó Bé ChÝnh trÞ cã thÓ duyÖt sím ph−¬ng ¸n thiÕt kÕ, m« h×nh l¨ng mé vμ kÕ ho¹ch thi c«ng1. Tõ ngμy 9 ®Õn ngμy 23-1-1970, ChÝnh phñ Liªn X« ®· cö mét ®oμn c¸n bé sang ViÖt Nam bμn b¹c vÒ thiÕt kÕ L¨ng B¸c. §oμn gåm 7 ®ång chÝ do _______________ 1. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng Toμn tËp, Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hμ Néi, 2004, t.30, tr. 281-282. 116

®ång chÝ Kadukèp, ®¹i diÖn ñy ban liªn l¹c kinh tÕ víi n−íc ngoμi thuéc Héi ®ång Bé tr−ëng Liªn X« lμm tr−ëng ®oμn. Thμnh viªn lμ ®¹i diÖn cña ViÖn Nghiªn cøu thiÕt kÕ Côc Tæ chøc x©y dùng M¸txc¬va, viÖn kü thuËt vÖ sinh, viÖn kü thuËt chÕ t¹o m¸y l¹nh, v.v.. §oμn c¸n bé ViÖt Nam lμm viÖc víi b¹n gåm 12 ®ång chÝ thuéc Bé KiÕn tróc vμ Bé Quèc phßng. Bèn ®ång chÝ ®−îc qu©n ®éi cö tham gia ®oμn gåm: - Th−îng t¸ TrÇn B¸ §Æng, Phã T− lÖnh Binh chñng C«ng binh. - Trung t¸ L−¬ng So¹n, Tr−ëng phßng C«ng tr×nh Bé T− lÖnh C«ng binh. - §¹i óy NguyÔn Träng QuyÒn, Tr−ëng ban thiÕt kÕ thuéc Phßng C«ng tr×nh. - Trung t¸ NguyÔn Gia QuyÒn, b¸c sÜ qu©n y, phô tr¸ch c«ng t¸c gi÷ g×n thi hμi B¸c. §oμn ta ®· th«ng b¸o cho b¹n quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ §¶ng ta vÒ x©y dùng L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh t¹i Qu¶ng tr−êng Ba §×nh Hμ Néi. Nh÷ng yªu cÇu ®èi víi c«ng tr×nh nμy ®−îc thÓ hiÖn trong b¶n dù th¶o \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" do phÝa ViÖt Nam chuÈn bÞ. C¸c chuyªn gia Liªn X« th«ng b¸o quyÕt ®Þnh cña ChÝnh phñ Liªn X« gióp ®ì vÒ kü thuËt trong viÖc thiÕt kÕ, x©y dùng vμ trang bÞ cho L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. HiÖp nghÞ gi÷a hai ChÝnh phñ 117

vÒ viÖc Liªn X« gióp ViÖt Nam trong viÖc x©y dùng L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh sÏ ®−îc ký kÕt t¹i M¸txc¬va nh− ®· tháa thuËn gi÷a hai n−íc. Trong qu¸ tr×nh héi ®μm, c¸c chuyªn gia Liªn X« ®· t×m hiÓu, nghiªn cøu tØ mØ nh÷ng b¶n ph¸c häa vμ c¸c m« h×nh l¨ng, tõng vÊn ®Ò trong b¶n dù th¶o \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" do phÝa ViÖt Nam chuÈn bÞ. Nh÷ng kinh nghiÖm thùc tiÔn phong phó qua nh÷ng lÇn nh©n d©n Liªn X« x©y dùng vμ t«n t¹o L¨ng Lªnin, ®−îc c¸c ®ång chÝ chuyªn gia Liªn X« ch©n t×nh trao ®æi víi c¸c c¸n bé ta nhiÒu ®iÒu hÕt søc bæ Ých ®Ó bæ sung vμ hoμn chØnh b¶n dù th¶o \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" L¨ng B¸c. ChØ trong mét tuÇn lÔ ng¾n ngñi, c¸c chuyªn gia Liªn X« vμ ViÖt Nam ®· so¹n xong b¶n \"Dù th¶o nhiÖm vô thiÕt kÕ L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh\". Ngμy 19-10-1970, b¶n dù th¶o \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" nμy ®· ®−îc th«ng qua t¹i phiªn häp Bé ChÝnh trÞ, ®¸nh dÊu mét cét mèc lÞch sö ®Çu tiªn cña thêi kú chuÈn bÞ thiÕt kÕ L¨ng. Néi dung b¶n \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" ®· ®¸p øng c¸c yªu cÇu cña Bé ChÝnh trÞ: L¨ng - Qu¶ng tr−êng - Khu l−u niÖm cña B¸c trong Phñ Chñ tÞch vμ khu vùc tiÕp gi¸p lμ mét tæng thÓ kiÕn tróc lÞch sö thèng nhÊt mμ L¨ng B¸c lμ tiªu biÓu. Ph¸c th¶o kiÕn tróc L¨ng ®· thÓ hiÖn tÝnh chÊt d©n téc, hiÖn ®¹i, trang nghiªm vμ gi¶n dÞ. 118

Sù bÒ thÕ, trang nghiªm vμ vÜnh cöu cña c«ng tr×nh sÏ phÇn nμo tháa m·n ®−îc ý nguyÖn cña nh©n d©n vμ bÌ b¹n ®èi víi c«ng lao vμ sù nghiÖp cña B¸c. Tuy vËy, víi mong muèn L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ph¶i lμ c«ng tr×nh hoμn mü, thÓ hiÖn lßng t«n kÝnh B¸c vμ t×nh c¶m keo s¬n gi÷a hai d©n téc ViÖt - X«, trong qu¸ tr×nh héi ®μm, hai bªn còng thèng nhÊt víi nhau r»ng: C¸c c¬ quan thiÕt kÕ cã liªn quan cña Liªn X« trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ cã thÓ bæ sung vμo \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" mét sè thay ®æi cÇn thiÕt, sau ®ã sÏ th«ng b¸o vμ thèng nhÊt ý kiÕn víi phÝa ViÖt Nam. Nh÷ng sè liÖu gèc cÇn cho viÖc thiÕt kÕ... phÝa ViÖt Nam sÏ khÈn tr−¬ng thu thËp vμ göi sang M¸txc¬va sau hai tuÇn lÔ kÓ tõ khi b¹n rêi Hμ Néi. ViÖt Nam sÏ cö mét sè kiÕn tróc s−, kü s− cña mét sè ngμnh kü thuËt chñ yÕu sang Liªn X« tham gia thiÕt kÕ kü thuËt. Hai bªn nhÊt trÝ tiÕn hμnh x©y dùng L¨ng B¸c b»ng lùc l−îng c¸n bé kü thuËt vμ c«ng nh©n ViÖt Nam, cã sù gióp ®ì cña chuyªn gia Liªn X« vÒ kü thuËt x©y, l¾p vμ hiÖu chØnh mμ phÝa ViÖt Nam kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng ®¶m nhiÖm. PhÝa ViÖt Nam nhËn gi¶i phãng vμ t¹o mÆt b»ng thi c«ng, n¨ng l−îng ®iÖn n−íc, m¸y mãc thi c«ng, ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn, c¸c vËt liÖu mμ trong n−íc cã. 119

LÇn gÆp vμ lμm viÖc ®Çu tiªn nμy gi÷a hai ®oμn ®· g©y ®−îc Ên t−îng ®Ñp ®Ï trong t×nh c¶m chung gi÷a hai §¶ng vμ nh©n d©n hai n−íc ®èi víi B¸c Hå kÝnh yªu. KÕt qu¶ b−íc ®Çu nμy còng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho nh÷ng lÇn lμm viÖc tiÕp theo. Tr−íc khi ®oμn c¸n bé Liªn X« lªn ®−êng vÒ n−íc, Thñ t−íng Ph¹m V¨n §ång ®· gÆp vμ nãi chuyÖn víi ®oμn. Thñ t−íng ©n cÇn hái th¨m søc kháe ®ång chÝ tr−ëng ®oμn vμ c¸c thμnh viªn trong ®oμn. Ng−êi ®øng ®Çu ChÝnh phñ ta, mét lÇn n÷a nhÊn m¹nh ý nghÜa träng ®¹i cña viÖc gi÷ g×n thi hμi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ x©y dùng L¨ng cña Ng−êi, c¶m ¬n §¶ng, Nhμ n−íc vμ nh©n d©n Liªn X« s½n sμng gióp ®ì nh©n d©n ta thùc hiÖn ý nguyÖn ®ã vμ hoan nghªnh kÕt qu¶ lμm viÖc cña b¹n trong nh÷ng ngμy võa qua. Ngμy 23-1-1970, biªn b¶n lμm viÖc gi÷a hai ®oμn ®−îc ký kÕt. Theo chØ thÞ cña ®ång chÝ §ç M−êi, Bé KiÕn tróc chÞu tr¸ch nhiÖm tiÕp tôc nghiªn cøu hoμn thiÖn thiÕt kÕ vÒ m« h×nh L¨ng, gi¶i ph¸p mÆt b»ng cña c«ng tr×nh, t×m kiÕm vμ x¸c ®Þnh c¸c lo¹i vËt liÖu x©y dùng cã trong n−íc phôc vô cho x©y dùng vμ chuÈn bÞ tæ chøc khai th¸c cho kÞp tiÕn ®é thi c«ng. PhÝa qu©n ®éi cã nhiÖm vô tham gia vμo thiÕt kÕ vÒ kiÕn tróc, ®Æc biÖt lμ ®Ò xuÊt c¸c yªu cÇu kü thuËt b¶o ®¶m gi÷ g×n thi hμi tuyÖt ®èi an toμn trong mäi t×nh huèng. 120

B»ng sù nç lùc phi th−êng cña tËp thÓ kiÕn tróc s−, kü s−, c¸n bé kü thuËt vμ sù chØ ®¹o s¸t sao cña l·nh ®¹o c¸c cÊp, chØ h¬n mét th¸ng sau, ta ®· hoμn thμnh ph−¬ng ¸n \"thiÕt kÕ s¬ bé\" cña L¨ng. Ph−¬ng ¸n nμy ®· ®−îc Bé ChÝnh trÞ th«ng qua. Tõ ngμy 19-3 ®Õn ngμy 6-5-1970, mét ®oμn c¸n bé gåm ba kiÕn tróc s− cña ta ®−îc cö sang Liªn X« tiÕp tôc lμm viÖc víi b¹n. §oμn ®−îc phÐp mang theo ph−¬ng ¸n thiÕt kÕ ®· ®−îc Bé ChÝnh trÞ duyÖt s¬ bé. Khi ®oμn tíi M¸txc¬va, b¹n cho biÕt ®· chuÈn bÞ ®−îc n¨m ph−¬ng ¸n vÒ bè trÝ côm tæng thÓ cña L¨ng. C¸c ph−¬ng ¸n nμy ®Òu gÇn gièng víi ph−¬ng ¸n cña ta mang sang. Khèi l−îng c«ng viÖc ®å sé mμ b¹n ®· lμm kh«ng chØ nãi lªn th¸i ®é lμm viÖc nghiªm tóc, tri thøc khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn, mμ cßn biÓu lé t×nh c¶m rÊt ®Æc biÖt cña nh©n d©n Liªn X« ®èi víi B¸c Hå kÝnh yªu. Dùa trªn nh÷ng ph−¬ng ¸n ®· cã cña hai ®oμn, mét ph−¬ng ¸n chung cã t¨ng c−êng c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt phï hîp víi m«i tr−êng khÝ hËu nhiÖt ®íi cña ViÖt Nam ®· ®−îc h×nh thμnh. Theo ph−¬ng ¸n nμy, phßng ®Æt hÖ thèng m¸y ®iÒu hßa trung t©m t¨ng tõ 400 mÐt vu«ng lªn 750 mÐt vu«ng. C¸c m¸y mãc chñ yÕu ®Æt trong L¨ng ®Òu cã dù tr÷ 100% trë lªn, ®Ó dï bÊt kú t×nh huèng nμo 121

m¸y mãc trong c«ng tr×nh vÉn ho¹t ®éng 24/24 giê trong ngμy. \"B¶n thiÕt kÕ s¬ bé\" c«ng tr×nh L¨ng B¸c ®Æt phiªn hiÖu lμ c«ng tr×nh 75808. B¹n sÏ in Ên tμi liÖu nμy ®Ó Trung −¬ng §¶ng vμ ChÝnh phñ ta phª duyÖt. Tõ ngμy 15-5 ®Õn ngμy 28-5-1970, cuéc tr×nh bμy vμ b¶o vÖ ph−¬ng ¸n \"thiÕt kÕ s¬ bé\" cña c¸c t¸c gi¶ diÔn ra t¹i Hμ Néi. §oμn Liªn X« cã ®ång chÝ Xam«din, ®¹i diÖn Ban liªn l¹c kinh tÕ ®èi ngo¹i Liªn X« t¹i ViÖt Nam dÉn ®Çu; §oμn cßn cã c¸c ®ång chÝ Ixac«vÝch, kiÕn tróc s− tr−ëng ®å ¸n vμ Baic«, kü s− tr−ëng ®å ¸n... §ång chÝ Bïi Quang T¹o, ñy viªn Trung −¬ng §¶ng, Bé tr−ëng Bé KiÕn tróc phô tr¸ch viÖc xem xÐt vμ ®¸nh gi¸ b¶n ®å ¸n ®Ó b¸o c¸o lªn Bé ChÝnh trÞ vμ Héi ®ång ChÝnh phñ. Tham gia héi ®μm vÒ phÝa qu©n ®éi cã c¸c ®ång chÝ: - Phïng ThÕ Tμi, Phã Tæng tham m−u tr−ëng. - Kinh Chi, ®¹i diÖn Tæng côc ChÝnh trÞ. - TrÇn B¸ §Æng, Bé T− lÖnh C«ng binh vμ mét sè ®ång chÝ c¸n bé gióp viÖc kh¸c. Biªn b¶n lμm viÖc cña hai ®oμn ghi râ: B¶n \"thiÕt kÕ s¬ bé\" ®· ®−îc thÓ hiÖn víi tr×nh ®é chuyªn m«n cao, cã chÊt l−îng vμ phï hîp víi b¶n \"nhiÖm vô thiÕt kÕ\" ®· ®−îc duyÖt ngμy 19- 1-1970. §Æc biÖt, phÝa ViÖt Nam ñng hé ph−¬ng 122

¸n mÆt ®øng sè 4, coi ®©y lμ ph−¬ng ¸n tèt nhÊt. Sù ®¸nh gi¸ trªn lμ mét phÇn th−ëng to lín ®èi víi tËp thÓ t¸c gi¶ Liªn X« vμ ViÖt Nam sau nhiÒu ngμy ®ªm lao ®éng cÇn cï, th«ng minh vμ nghiªm tóc. Mäi ng−êi håi hép chê ®îi sù phª duyÖt cña Bé ChÝnh trÞ Trung −¬ng §¶ng ta. Còng vμo thêi gian nμy, tin Bé ChÝnh trÞ Trung −¬ng §¶ng quyÕt ®Þnh x©y dùng L¨ng B¸c, ®· lan truyÒn nhanh ®Õn mäi tÇng líp nh©n d©n trªn mäi miÒn ®Êt n−íc. Ng−êi ViÖt Nam nμo mμ ch¼ng mong sím cã ngμy ®−îc chiªm ng−ìng B¸c, ®−îc ®Æt ch©n tíi n¬i an nghØ cña Ng−êi. RÊt nhiÒu th− tõ hËu ph−¬ng lín miÒn B¾c, tõ tiÒn tuyÕn lín miÒn Nam vμ c¶ tõ nhiÒu ViÖt kiÒu ë n−íc ngoμi göi tíi Ban ChÊp hμnh Trung −¬ng §¶ng vμ ChÝnh phñ kiÕn nghÞ vÒ thiÕt kÕ L¨ng, bμy tá nguyÖn väng ®−îc ®ãng gãp phÇn nhá bÐ cña m×nh ®Ó ®Òn ®¸p l¹i c«ng ¬n trêi biÓn cña B¸c. ThÓ theo nguyÖn väng cña nh©n d©n, Bé ChÝnh trÞ Trung −¬ng §¶ng quyÕt ®Þnh lïi viÖc duyÖt b¶n \"thiÕt kÕ s¬ bé\" tõ 4 ®Õn 5 th¸ng, ®Ó tæ chøc mét ®ît s¸ng t¸c c¸c mÉu thiÕt kÕ L¨ng vμ tr−ng bμy c¸c mÉu s¸ng t¸c ®ã, lÊy ý kiÕn tham gia cña nh©n d©n. Ph−¬ng ¸n mÆt ®øng sè 4 mμ Bé ChÝnh trÞ ®· th«ng qua ®−îc ®em tr−ng bμy nh− nhiÒu ph−¬ng ¸n kh¸c ®Ó quÇn chóng lùa chän. 123

Cuéc vËn ®éng s¸ng t¸c m« h×nh thiÕt kÕ L¨ng B¸c nhanh chãng ®−îc sù h−ëng øng réng r·i cña mäi tÇng líp nh©n d©n trong n−íc vμ ®«ng ®¶o ViÖt kiÒu, l−u häc sinh ViÖt Nam vμ c¸n bé ViÖt Nam c«ng t¸c ë n−íc ngoμi. ChØ tÝnh thêi gian tõ cuèi th¸ng 5-1970 tíi cuèi th¸ng 8-1970, Ban tæ chøc ®· nhËn ®−îc h¬n 200 ph−¬ng ¸n thiÕt kÕ kh¸c nhau cña 16 ®¬n vÞ, ngμnh vμ nhiÒu c¸ nh©n göi tíi. Ban tæ chøc ®· lËp Héi ®ång s¬ tuyÓn vμ chän ®−îc 24 ph−¬ng ¸n cã nhiÒu −u ®iÓm nhÊt ®Ó ®em tr−ng bμy lÊy ý kiÕn nh©n d©n. §Ó nh©n d©n, c¸n bé, bé ®éi gi¶m bít khã kh¨n trong viÖc tíi xem tr−ng bμy c¸c m« h×nh vμ gãp ®−îc nhiÒu ý kiÕn, Ban tæ chøc cïng mét lóc ®· tæ chøc tr−ng bμy t¹i n¨m ®Þa ®iÓm cña miÒn B¾c: Hμ Néi, H¶i Phßng, Th¸i Nguyªn, S¬n La vμ NghÖ An. T¹i Hμ Néi, phßng tr−ng bμy ®Æt t¹i Nhμ th«ng tin Trμng TiÒn, më cöa ®ãn ®ång bμo vμo ®óng ngμy 2-9-1970, kû niÖm lÇn thø 25 ngμy B¸c Hå ®äc Tuyªn ng«n ®éc lËp, vμ bÕ m¹c ngμy 30-10-1970. Sau hai th¸ng liªn tôc më cöa nh−ng nh÷ng ngμy cuèi cïng vÉn ®«ng nghÞt kh¸ch tíi xem. §Õn phót chãt, sè ng−êi tíi xem lªn tíi 462.499 l−ît vμ cã 22.518 ng−êi ghi ý kiÕn tham gia. Nh÷ng ng−êi tíi xem triÓn l·m tuy kh¸c nhau vÒ nghÒ nghiÖp, tr×nh ®é, løa tuæi, song ®Òu gièng nhau ë chç hÕt søc tr©n träng, ch¨m chó nghe thuyÕt minh cña 124

tõng ph−¬ng ¸n. Ng−êi nμo còng mong cã thÓ ®ãng gãp mét ý nμo ®ã ®Ó L¨ng B¸c ®Ñp h¬n, tèt h¬n. T¹i NghÖ An, quª B¸c, phßng tr−ng bμy më cöa tõ ngμy 3-9-1970 ®Õn ngμy 30-10-1970, ®ãn 23.766 l−ît ng−êi tíi xem. Cã 1.526 ng−êi tham gia ý kiÕn. Lμng Sen nh÷ng ngμy nμy nhén nhÞp kh¸c th−êng. Nh÷ng dßng ng−êi bé hμnh tõ kh¾p n¬i ®æ vÒ. Cã nh÷ng cô giμ m¸i tãc b¹c ph¬, thêi trai trÎ tõng lμ ®éi viªn \"XÝch vÖ ®á\" còng chèng gËy ®i c¶ buæi ®−êng t×m ®Õn phßng tr−ng bμy. Cã nh÷ng ®¬n vÞ bé ®éi tr−íc lóc hμnh qu©n ra tiÒn tuyÕn lín, coi viÖc ®−îc tham quan m« h×nh L¨ng B¸c lμ mét phÇn th−ëng ®Ó v−ît \"cæng trêi\", xuyªn däc Tr−êng S¬n ®i thùc hiÖn lêi B¸c dÆn \"§¸nh cho Mü cót, ®¸nh cho ngôy nhμo\". T¹i thÞ x· Th¸i Nguyªn, tõ ngμy 1-10 ®Õn ngμy 5-11-1970 ®· ®ãn 66.084 l−ît ®ång bμo c¸c d©n téc Khu tù trÞ ViÖt B¾c tíi th¨m phßng tr−ng bμy m« h×nh L¨ng B¸c vμ cã 2.864 ý kiÕn tham gia. Phßng tr−ng bμy ë S¬n La më cöa tõ ngμy 1-10 ®Õn ngμy 1-11-1970, ®· cã 26.623 l−ît ®ång bμo c¸c d©n téc T©y B¾c tíi th¨m vμ 1.069 ng−êi ®· gãp ý kiÕn. §ång bμo T©y B¾c biÓu lé niÒm xóc ®éng méc m¹c, ch©n thμnh. NhiÒu ng−êi b−íc vμo phßng triÓn l·m «m mÆt khãc rÊt to. §ång bμo nãi gän mÊy c©u: X©y L¨ng cho thËt ®Ñp, thËt to, thËt nhanh lªn ®Ó nh÷ng ng−êi Th¸i, ng−êi MÌo... tháa lßng mong −íc... 125

Cuéc triÓn l·m t¹i thμnh phè H¶i Phßng më cöa muén nhÊt (ngμy 2-10-1970) vμ còng ®ãng cöa sau cïng (ngμy 8-11-1970). Trong 32 ngμy më cöa ®· cã 164.565 l−ît ®ång bμo, c¸n bé vμ chiÕn sÜ thμnh phè c¶ng vμ vïng duyªn h¶i tíi th¨m. Cã 6.035 ý kiÕn tham gia. Cuéc tr−ng bμy vμ tuyÓn chän m« h×nh L¨ng B¸c ®· thu ®−îc kÕt qu¶ rÊt tèt ®Ñp. Cã 743.537 l−ît ng−êi tíi th¨m vμ 34.012 ng−êi tham gia ý kiÕn, trong ®ã cã 5.477 ý kiÕn cña c¸n bé, chiÕn sÜ qu©n ®éi nh©n d©n. §iÒu ®ã còng nãi lªn mét phÇn t×nh c¶m ®Æc biÖt cña c¸n bé, chiÕn sÜ qu©n ®éi ta ®èi víi B¸c Hå mu«n vμn t«n kÝnh - ng−êi Cha th©n yªu cña c¸c lùc l−îng vò trang nh©n d©n. Trong ®ît tr−ng bμy ®Ó tuyÓn chän mÉu thiÕt kÕ L¨ng B¸c, qu©n ®éi ta chØ tham gia hai mÉu thiÕt kÕ. §©y lμ hai trong sè n¨m ph−¬ng ¸n cã sè phiÕu cao nhÊt trong c¸c cuéc tr−ng bμy: ph−¬ng ¸n sè 1 cña ViÖn ThiÕt kÕ d©n dông thuéc Bé KiÕn tróc (ph−¬ng ¸n ®· ®−îc l·nh ®¹o s¬ duyÖt); ph−¬ng ¸n sè 10 cña ViÖn ThiÕt kÕ quy ho¹ch thμnh thÞ n«ng th«n thuéc Bé KiÕn tróc; ph−¬ng ¸n sè 13 do mét sè c¸n bé thuéc Bé Giao th«ng vËn t¶i, Bé C¬ khÝ luyÖn kim vμ Tr−êng §¹i häc X©y dùng \"®ång t¸c gi¶\"; vμ hai ph−¬ng ¸n 15 vμ 16 cña qu©n ®éi. Mçi d©n téc cã c¸ch t−ëng niÖm c¸c danh nh©n, c¸c t−íng so¸i cña m×nh, b»ng c¸c c«ng tr×nh t−ëng niÖm kiÕn tróc mang ®Æc thï riªng, ph¶n 126

¸nh vai trß, vÞ trÝ x· héi cña nh©n vËt lÞch sö ®èi víi nh©n d©n vμ thêi ®¹i. Ngãt 5.000 n¨m ®· tr«i qua, loμi ng−êi vÉn ch−a hÕt ng¹c nhiªn vÒ nh÷ng Kim Tù Th¸p Ai CËp - mé chÝ cña c¸c ®êi vua dßng hä Phara«ng. Kim tù th¸p Kªèp ®−îc t¹o nªn bëi trªn hai triÖu phiÕn ®¸, mçi phiÕn ®¸ nÆng trªn hai tÊn. Th¸p cao tíi 148 mÐt. Qua nhiÒu niªn ®¹i, ng«i mé nμy vÉn lμ c«ng tr×nh cao nhÊt thÕ giíi. ChØ tíi n¨m 1889, th¸p Ðpphen cña Ph¸p míi ph¸ ®−îc kû lôc nμy. §Çu thÕ kû XX, ë La M· ®· kh¸nh thμnh ®μi kû niÖm hoμng ®Õ ®Çu tiªn cña n−íc Italia thèng nhÊt, ®−îc x©y dùng sau 25 n¨m. KÝch th−íc to lín, cã hμng cét hiªn khæng lå gåm 60 cét vμ mét cÇu thang réng dÉn lªn. Sau ®ã vμi n¨m, ë Oasinht¬n còng kh¸nh thμnh ®μi kû niÖm Linc«n ®−îc x©y dùng d−íi h×nh thøc ®Òn thê cæ Hy L¹p, bao quanh b»ng 36 cét lín. L¨ng Lªnin ®· thu hót ®−îc sù chó ý cña nh÷ng ng−êi thiÕt kÕ. Bé phËn chÝnh cña L¨ng lμ mét khèi vu«ng t−îng tr−ng cho sù vÜnh cöu. Trªn ®Ønh L¨ng lμ mét kim tù th¸p ba cÊp. H×nh thøc chung vÉn lμ mét kim tù th¸p giËt cÊp. §Ønh ®−îc bè trÝ d−íi h×nh thøc n¾p quan tμi ®Æt trªn nh÷ng cét gç mμu ®en. Lèi bè côc kÕt thóc khèi chÝnh thÓ hiÖn hμm ý t− t−ëng ®êi ®êi t−ëng niÖm. Ph−¬ng ¸n sè 1 mμ nh÷ng nÐt ®Æc tr−ng ®· ®−îc chän ®Ó x©y dùng L¨ng B¸c hiÖn nay, khèi chÝnh 127

cña L¨ng ®Æt trªn bÖ tam cÊp rÊt th©n thuéc víi phong c¸ch ViÖt Nam. Th©n L¨ng gîi h×nh d¸ng mét ng«i nhμ 5 gian gi¶n dÞ. BËc tam cÊp mét lÇn n÷a ®−îc nh¾c l¹i ë m¸i L¨ng. H×nh v¸t ë m¸i L¨ng gîi lªn sù gÇn gòi nh÷ng ®−êng nÐt m¸i ®×nh hay ë ®Òn thê c¸c danh nh©n ®Êt n−íc. ë ph−¬ng ¸n sè 10, L¨ng B¸c lμ mét quÇn thÓ kiÕn tróc, cæng ®ång thêi dïng lμm lÔ ®μi cho c¸c ngμy lÔ lín. Kh¸ch ®i viÕng B¸c sÏ vμo cæng qua khu s©n v−ên, hå n−íc, c©y c¶nh... råi míi tíi n¬i B¸c an nghØ. Ph−¬ng ¸n nμy - theo lËp luËn cña t¸c gi¶ - sÏ lμm cho L¨ng thªm t«n nghiªm h¬n, hîp víi phong tôc tËp qu¸n ViÖt Nam. Nh×n chung, c¸c ®−êng nÐt kiÕn tróc to¸t lªn chÊt ¸ §«ng, nh−ng ®· t−íc bá nhiÒu trang trÝ r−êm rμ khi khai th¸c vèn cæ d©n téc. Ph−¬ng ¸n sè 13 lÊy chñ ®Ò tõ c©u ca dao: \"Th¸p M−êi ®Ñp nhÊt b«ng sen\" vμ B¸c sinh ra tõ lμng Sen xø NghÖ. L¨ng B¸c nh− mét khèi b«ng sen c¸ch ®iÖu ë gi÷a mét hå sen. Sè ng−êi kh«ng ®ång ý ph−¬ng ¸n nμy cho r»ng lÊy b«ng sen lμm h×nh t−îng cuéc ®êi B¸c ch−a h¼n ®óng. T¹o h×nh b«ng sen cã tÝnh PhËt gi¸o. Hoa sen c¸ch ®iÖu, trõu t−îng qu¸, nhiÒu ng−êi kh«ng nhËn ra. Ph−¬ng ¸n sè 15 cña tËp thÓ c¸n bé kiÕn tróc thuéc Bé T− lÖnh C«ng binh: quÇn thÓ kiÕn tróc L¨ng gåm cã khèi chÝnh cña L¨ng, cæng, v−ên 128

c©y. Khèi chÝnh cña L¨ng, n¬i B¸c an nghØ mang d¸ng dÊp mét ng«i nhμ ba gian cã bËc tam cÊp. §Æc biÖt, c¸c ®ång chÝ c«ng binh thiÕt kÕ hai ®o¹n ®−êng dèc cho lèi vμo th¨m B¸c vμ lèi ra ®Ó c¸c ®ång chÝ th−¬ng binh cã thÓ ngåi xe ®Èy lªn th¨m B¸c. Ph−¬ng ¸n sè 16 cña tËp thÓ c¸n bé thiÕt kÕ thuéc Côc KiÕn thiÕt c¬ b¶n Tæng côc HËu cÇn lμ mét ph−¬ng ¸n ®éc ®¸o: T¹i khu vùc Ba §×nh, ®¾p mét qu¶ nói (kho¶ng mét triÖu mÐt khèi ®Êt), x©y L¨ng B¸c trªn qu¶ nói nμy. Trªn ®Ønh L¨ng cã thiÕt kÕ gièng nh− mét lÇu th¬. Xung quanh L¨ng lμ hå n−íc vμ c©y cèi. RÊt nhiÒu ý kiÕn ®ång t×nh v× cho r»ng mé tæ tiªn cña chóng ta (®Òn Vua Hïng) còng x©y theo lèi nμy. H»ng n¨m, nh©n d©n ta sÏ tíi ®©y trång c©y nhí ¬n B¸c. Tõ rÊt xa, mäi ng−êi ®· cã thÓ nh×n thÊy L¨ng B¸c. LÇu th¬ gîi khung c¶nh B¸c ®ang sèng vμ lμm viÖc. Nh÷ng ý kiÕn kh«ng ®ång t×nh cho r»ng: LÇu th¬ tr«ng gièng nh− \"Khuª v¨n c¸c\", nh÷ng ®−êng nÐt cæ kÝnh ë ®©y kh«ng phï hîp víi tÝnh hiÖn ®¹i cña cÊu tróc phÝa d−íi. V¶ ch¨ng, B¸c Hå khi cßn sèng, Ng−êi lμm th¬ trong khung c¶nh gi¶n dÞ, thÊm ®Ëm thiªn nhiªn, trong nh÷ng phót nghØ ng¬i hiÕm hoi gi÷a bén bÒ c«ng viÖc: \"Tr¨ng vμo cöa sæ ®ßi th¬, ViÖc qu©n ®ang bËn xin chê h«m sau\". 129

MÆt kh¸c, ®¾p mét qu¶ nói gi÷a lßng Thñ ®« rÊt khã thùc hiÖn, ®−êng vμo viÕng B¸c qu¸ cao, g©y khã kh¨n cho c¸c cô giμ, c¸c ch¸u nhá vμ nh÷ng ng−êi tμn tËt. 2 Ngoμi nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cô thÓ vμo c¸c ph−¬ng ¸n ®· tr−ng bμy cßn cã 6.627 ý kiÕn ®ãng gãp chung. Mét sè ng−êi ch−a b»ng lßng víi tÊt c¶ c¸c ph−¬ng ¸n ®· tr−ng bμy. Hä cho r»ng cÇn cã thêi gian nghiªn cøu thªm, cÇn tiÕp tôc cuéc thi s¸ng t¸c vÒ m« h×nh L¨ng B¸c. VÒ vÞ trÝ L¨ng, cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau. Cã ng−êi ®Ò nghÞ L¨ng nªn n»m trong v−ên Phñ Chñ tÞch gÇn nhμ sμn, cã ng−êi muèn L¨ng ®Æt phÝa tr−íc Phñ Chñ tÞch gÇn tr−êng trung cao qu©n ®éi tr−íc ®©y. Cã ý kiÕn muèn L¨ng x©y gÇn Tam §¶o, gÇn §Òn Hïng hoÆc ë quª h−¬ng B¸c. Kh«ng Ýt ý kiÕn ®Ò nghÞ gi÷ l¹i lÔ ®μi Ba §×nh cò lμm l−u niÖm. Cã ng−êi ®Ò nghÞ khèi chÝnh cña L¨ng nªn t¸ch khái lÔ ®μi cho t¨ng phÇn t«n nghiªm. L¨ng nªn quay vÒ h−íng nam, phï hîp víi phong tôc lμm nhμ cña nh©n d©n ta vμ còng phï hîp víi tÊm lßng B¸c lu«n h−íng vÒ ®ång bμo miÒn Nam - thμnh ®ång Tæ quèc. Th− cña ®ång bμo, chiÕn sÜ c¸c lùc l−îng vò trang vμ cña kiÒu bμo ë n−íc ngoμi - nh÷ng ng−êi 130

kh«ng cã may m¾n ®−îc xem tr−ng bμy c¸c m« h×nh L¨ng - ®· göi tíi Ban tæ chøc triÓn l·m rÊt nhiÒu vμ phong phó: §ång chÝ NguyÔn Träng HiÖp, bé ®éi hßm th− 47-170-OR ®Ò nghÞ x©y \"Nói B¸c Hå\", t¸c gi¶ viÕt: \"Cuéc ®êi B¸c g¾n liÒn víi lÞch sö d©n téc vμ lÞch sö ®Êu tranh cña nh÷ng ng−êi bÞ ¸p bøc trªn toμn thÕ giíi. §Ò nghÞ lμm \"Nói B¸c Hå\" lμ mét c«ng tr×nh ®éc ®¸o cña d©n téc mμ còng lμ c«ng tr×nh ®éc ®¸o cña thÕ giíi\". Ph¸c th¶o cña ®Ò tμi nμy lμ: Dïng béc ph¸ ®· ®−îc tÝnh to¸n ®Ó ®ôc mét qu¶ nói thμnh mét pho t−îng B¸c Hå, theo mÉu thiÕt kÕ cã ®−êng nÐt ®¬n gi¶n nh−ng thÓ hiÖn ®−îc phong c¸ch cña B¸c. §©y sÏ lμ mét c«ng tr×nh ®iªu kh¾c ®éc ®¸o vμ sÏ biÕn n¬i ®©y thμnh danh lam th¾ng c¶nh ë n−íc ta, ë ®©y sÏ kÕt hîp nhiÒu c«ng tr×nh nghÖ thuËt kh¸c cã ý nghÜa chÝnh trÞ, lÞch sö ®Êu tranh cña §¶ng, cña d©n téc vμ phong trμo céng s¶n quèc tÕ. ¤ng Kim Cóc, c¸n bé h−u trÝ t¹i xãm I thÞ trÊn Lμo Cai, mÆc dï ®ang l©m bÖnh hiÓm nghÌo còng göi ý nguyÖn cña m×nh qua nh÷ng dßng th− c¶m ®éng: \"B¸c lu«n nhí miÒn Nam, L¨ng B¸c nªn h−íng vÒ ph−¬ng Nam. B¸c ®i bèn biÓn n¨m ch©u t×m ®−êng cøu d©n, cøu n−íc vμ gãp phÇn gi¶i phãng loμi ng−êi khái ¸p bøc, n« lÖ. V× vËy, chç B¸c n»m nªn kiÕn tróc h×nh qu¶ cÇu l¸t g¹ch hoa sao cho mμu g¹ch næi lªn tÊm b¶n ®å thÕ giíi. 131

Cöa L¨ng h·y trång c¸c lo¹i hoa qu¶, nh−ng ®õng quªn trång gièng hoa \"bÊt tö' gièng nh− sù nghiÖp cña B¸c cßn m·i m·i...\". Anh §inh LÖnh, 40 tuæi, x· viªn Hîp t¸c x· thñ c«ng R¹ng §«ng, thÞ trÊn Qu¶ng Yªn, sau khi ®−îc nghe bμ con ®i xem triÓn l·m m« h×nh L¨ng t¹i H¶i Phßng vÒ kÓ l¹i, anh ®· suy nghÜ rÊt nhiÒu vμ ngμy 10-11-1970, anh ®· viÕt th− lªn Ban ChÊp hμnh Trung −¬ng §¶ng vμ Héi ®ång ChÝnh phñ. Th− anh viÕt: \"LÊy g× ®Ó ®Òn ®¸p c«ng ¬n cao s©u ®èi víi B¸c Hå, víi §¶ng, ®Ó trän nghÜa nhá cña ng−êi lμm d©n?\". Sau mét th¸ng suy nghÜ, anh ®· ph¸c th¶o ®−îc mét sè b¶n vÏ m« h×nh nhμ cöa, tuyÓn lùa c¸c gièng c©y hîp víi th©n thÕ B¸c. Anh muèn ®−îc chuyÓn ph−¬ng ¸n nμy lªn Trung −¬ng §¶ng vμ ChÝnh phñ xem xÐt. Anh nãi: \"NÕu kh«ng ®¹t, t«i sÏ ®Ó ë nhμ vμ thê. B¸c Hå sÏ m·i m·i trong t©m hån gia ®×nh chóng t«i\". ¤ng TrÇn Thèng NhÊt, c¸n bé Tæng côc Thñy s¶n, ngμy 20-10-1970 ®· göi ph−¬ng ¸n L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lªn V¨n phßng ®ång chÝ BÝ th− thø nhÊt Ban ChÊp hμnh Trung −¬ng §¶ng. Theo «ng, c¸c ph−¬ng ¸n trong triÓn l·m cÇn ®−îc thÓ hiÖn s©u s¾c h¬n n÷a tÝnh d©n téc vμ trang nghiªm, ®ã lμ hai yªu cÇu chñ yÕu ®èi víi L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. T¸c gi¶ ®Ò nghÞ bæ sung vμo ph−¬ng ch©m x©y dùng L¨ng B¸c: cã ý nghÜa lÞch sö. 132

T¸c gi¶ ph©n tÝch cuéc ®êi ho¹t ®éng c¸ch m¹ng cña B¸c Hå vμ ®Ò nghÞ nªn pháng theo h×nh ¶nh hang P¸c Bã thËt ®Ó x©y dùng L¨ng, «ng nh¾c ®Õn bèn c©u th¬ ®Çy ý nghÜa cña B¸c: \"Non xa xa, n−íc xa xa Ch¼ng ph¶i thªnh thang míi gäi lμ §©y suèi Lªnin, kia nói M¸c Hai tay x©y dùng mét s¬n hμ\". Vμ nhÊn m¹nh cÇn x©y dùng thu gän phong c¶nh nμy vμo L¨ng ®Ó lμm cho ý nghÜa L¨ng thªm phong phó vμ t¨ng vÎ trang nghiªm, hïng vÜ. Trong ph−¬ng ¸n cña «ng cã nhãm t−îng ®μi mang ý nghÜa B¸c Hå lu«n gÇn gòi, l·nh ®¹o mäi tÇng líp nh©n d©n \"®oμn kÕt - chiÕn ®Êu - s¶n xuÊt - häc tËp\" cã t¸c dông ®éng viªn mäi thÕ hÖ con ng−êi ViÖt Nam tiÕp tôc phÊn ®Êu cho sù nghiÖp c¸ch m¹ng mμ B¸c ®· v¹ch ra. Bμ Phïng ThÞ Cóc, mét ViÖt kiÒu t¹i Pari ®· göi th−, ¶nh m« h×nh L¨ng B¸c ®Ó Ban tæ chøc xem xÐt. Theo m« h×nh nμy, trïm lªn trªn hÕt lμ mét thanh g−¬m kh«ng l−ìi. Bªn tr¸i lμ mét em bÐ «m lÊy quan tμi, bªn ph¶i lμ mét em bÐ kh¸c nòng nÞu công ®Çu vμo. M« h×nh L¨ng to¸t lªn ý nghÜa: Chñ tÞch Hå ChÝ Minh yªu chuéng hßa b×nh vμ th−¬ng yªu trÎ th¬. Anh §Æng §Ëu, sinh viªn Khoa KiÕn tróc t¹i X«phia (Bungari) viÕt th− vÒ n−íc ®· vÏ m« t¶ tØ mØ L¨ng §imit¬rèp ®Ó ë nhμ tham kh¶o. 133

C¸c b¹n quèc tÕ còng hÕt søc quan t©m ®Õn cuéc triÓn l·m c¸c m« h×nh. §ång chÝ Gi¸m ®èc c¬ quan ®¹i diÖn Th«ng tÊn x· N«v«xti (Liªn X«) t¹i Hμ Néi viÕt th− ®Ò nghÞ ®−îc gÆp ®ång chÝ l·nh ®¹o triÓn l·m ®Ó thu l−îm t×nh h×nh... Cuéc triÓn l·m m« h×nh L¨ng B¸c ®· thμnh c«ng tèt ®Ñp. Chñ tr−¬ng vËn ®éng quÇn chóng tham gia thiÕt kÕ vμ tr−ng bμy ®Ó lÊy ý kiÕn ®ãng gãp cña nh©n d©n lμ hÕt søc ®óng ®¾n vμ s¸ng suèt. Qua nh÷ng ý kiÕn, kiÕn nghÞ cña nh©n d©n cμng thÓ hiÖn trÝ tuÖ cña quÇn chóng nh©n d©n thËt v« cïng to lín, ®a d¹ng vμ phong phó. Sè ®«ng ý kiÕn t¸n thμnh chän ph−¬ng ¸n thiÕt kÕ sè 1. Cã tíi 1.326 ý kiÕn ®Ò nghÞ chän nh÷ng nÐt tinh hoa cña c¸c ph−¬ng ¸n kh¸c ®Ó bæ sung vμ söa ®æi ph−¬ng ¸n nμy. Bé ChÝnh trÞ ®· chØ thÞ cho c¸c nhμ thiÕt kÕ nghiªm tóc nghiªn cøu, tiÕp thu c¸c ý kiÕn trªn ®Ó hoμn thiÖn b¶n thiÕt kÕ s¬ bé. Tuy nhiªn, thêi gian lÊy ý kiÕn nh©n d©n ch−a ®−îc nhiÒu so víi mét c«ng tr×nh cã tÇm vãc lÞch sö, nªn ch−a tháa m·n lßng mong mái cña tÊt c¶ mäi ng−êi. NhiÒu ®Ò xuÊt, nhiÒu ph−¬ng ¸n ®ang h×nh thμnh cÇn cã thªm thêi gian ®Çu t−. Nh−ng mong muèn c«ng tr×nh L¨ng hoμn thμnh sím còng lμ sù ®ßi hái v« cïng lín cña quÇn chóng. Mäi viÖc kh«ng thÓ kÐo dμi h¬n n÷a. Ngμy 14-8-1970, Héi ®ång ChÝnh phñ häp vμ ra NghÞ quyÕt thμnh lËp Ban phô tr¸ch x©y dùng 134

L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ cö ®ång chÝ Phã Thñ t−íng §ç M−êi trùc tiÕp phô tr¸ch ®Ó ch¨m lo mäi c«ng viÖc cÇn thiÕt. ChØ sau 10 ngμy kÕt thóc ®ît triÓn l·m m« h×nh L¨ng, ChÝnh phñ ta l¹i cö mét ®oμn c¸n bé ®i Liªn X« mang b¶n \"thiÕt kÕ s¬ bé\" ®· ®−îc tæng hîp ý kiÕn nh©n d©n sang lμm viÖc víi b¹n. §oμn gåm bèn ng−êi do ®ång chÝ NguyÔn Ngäc Ch©n, ViÖn tr−ëng ViÖn ThiÕt kÕ d©n dông Bé KiÕn tróc lμm tr−ëng ®oμn, trong ®ã cã ®ång chÝ §¹i óy NguyÔn Träng QuyÒn lμ c¸n bé thiÕt kÕ cña qu©n ®éi, mét trong nh÷ng t¸c gi¶ cña b¶n \"thiÕt kÕ s¬ bé\". Sau ba tuÇn trao ®æi s«i næi vμ khÈn tr−¬ng gi÷a ta víi b¹n, ph−¬ng ¸n \"thiÕt kÕ s¬ bé\" cña ta ®· ®−îc b¹n ®ång ý. Tuy vËy, b»ng kinh nghiÖm vμ gi¸c quan nghÒ nghiÖp tinh tÕ, b¹n ®· ®Ò xuÊt thªm nhiÒu ý kiÕn nh−: nªn nghiªn cøu ®Ó m¸i L¨ng nhÑ vμ thanh tho¸t h¬n, tû lÖ c¸c phÇn ë khèi chÝnh cña L¨ng c©n ®èi h¬n. Nªn t¸ch hai lÔ ®μi phô khái lÔ ®μi chÝnh ®Ó t¨ng thªm vÎ t«n nghiªm cña L¨ng. T¹i M¸txc¬va, ®oμn ®· nhËn ®−îc ®iÖn tõ trong n−íc th«ng b¸o: Bé ChÝnh trÞ Trung −¬ng §¶ng ®· ®ång ý nh÷ng ®Ò xuÊt trªn cña b¹n. Qu©n ®éi ®Ò nghÞ cÇn cã thªm nguån ®iÖn thø ba cho L¨ng. CÇn t¨ng c−êng c«ng t¸c b¶o vÖ b»ng c¸c biÖn ph¸p kü thuËt. CÇu thang ë hËu s¶nh lªn phßng lμm thuèc cÇn ®Æt ë vÞ trÝ kÝn ®¸o h¬n. §oμn ta ®· b¸o c¸o vμ ®−îc Trung −¬ng 135

§¶ng ta ®ång ý ®Ó b¹n ®−a vμo nhiÖm vô thiÕt kÕ \"buång ®Æc biÖt\". Buång ®Æc biÖt nμy khi cã t×nh huèng chiÕn tranh vÉn gi÷ ®−îc thi hμi t¹i chç, chèng ®−îc c¸c lo¹i bom vμ chèng ®−îc ®é rung khi bom næ trªn mÆt ®Êt. §oμn ta ®Ò nghÞ b¹n cung cÊp nh÷ng thiÕt bÞ ®· ®−îc nhiÖt ®íi hãa vμ cïng chñng lo¹i ®Ó dÔ thay phô tïng vμ thay thÕ cho nhau. Ta còng yªu cÇu b¹n b¶o ®¶m cho ng−êi viÕng nh×n thÊy râ thi hμi, kÝnh quan tμi ph¶i chÞu ®−îc xung lùc c¬ häc lín, ®Ò phßng c¶ t×nh huèng bÊt tr¾c cã thÓ x¶y ra th× thi hμi vÉn tuyÖt ®èi an toμn. TÊt c¶ nh÷ng yªu cÇu vμ bæ sung cña ®oμn ta ®Òu ®−îc b¹n nhÊt trÝ. KÕt qu¶ lμm viÖc nãi trªn ®· ®−îc b¸o c¸o lªn hai ChÝnh phñ ViÖt Nam - Liªn X«. §©y lμ ®iÒu kiÖn chÝn muåi ®Ó hai n−íc ký kÕt mét hiÖp ®Þnh cã tÝnh chÊt ph¸p lý cao nhÊt nh»m ®Èy nhanh tiÕn ®é chuÈn bÞ vμ x©y dùng L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. Ngμy 9-2-1971, t¹i M¸txc¬va, \"HiÖp ®Þnh gi÷a ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa vμ ChÝnh phñ Liªn bang Céng hßa x· héi chñ nghÜa X«viÕt vÒ viÖc Liªn X« gióp ®ì kü thuËt cho ViÖt Nam trong viÖc gi÷ g×n thi hμi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ x©y dùng L¨ng cña Ng−êi\" ®· ®−îc ®¹i diÖn hai ChÝnh phñ lμ Phã Thñ t−íng Lª Thanh NghÞ vμ Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr−ëng Liªn X« N«vicèp ký kÕt. 136

HiÖp ®Þnh ghi râ: \"Th«ng qua c¸c tæ chøc h÷u quan Liªn X«, ChÝnh phñ Liªn bang Céng hßa x· héi chñ nghÜa X«viÕt gióp ®ì kh«ng hoμn l¹i vÒ mÆt kü thuËt cho ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa trong viÖc gi÷ g×n l©u dμi thi hμi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vμ x©y dùng L¨ng cña Ng−êi ë Hμ Néi víi khèi l−îng vμ thêi h¹n ghi trong phô lôc kÌm theo HiÖp ®Þnh nμy\". \"Qua c¸c tæ chøc h÷u quan ViÖt Nam, ChÝnh phñ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa b¶o ®¶m viÖc thi c«ng x©y dùng L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh víi sù gióp ®ì kü thuËt cña c¸c chuyªn gia Liªn X«...\". Tõ ®ã ®Õn khi cã ®−îc b¶n thiÕt kÕ s¬ bé vμ b¶n thiÕt kÕ kü thuËt chÝnh thøc lμ c¶ mét qu¸ tr×nh lao ®éng c«ng phu, bÒn bØ, ®Çy tr¸ch nhiÖm cña hai ®oμn ViÖt Nam vμ Liªn X«. Mçi lÇn ®oμn ta sang Liªn X« lμm nh÷ng viÖc tiÕp theo ®Òu gÆp ®oμn b¹n ®ang say mª lμm viÖc vμ ®Òu ®−îc tr«ng thÊy nh÷ng thμnh qu¶ bÊt ngê vμ hÕt søc c¶m ®éng. Mçi v¨n b¶n, mçi c«ng viÖc dï to nhá ®Òu ®−îc hai ®oμn th¶o luËn tØ mØ, thÊu ®¸o. §¶ng, ChÝnh phñ vμ nh©n d©n Liªn X« ®· dμnh cho c«ng viÖc nμy nh÷ng trÝ tuÖ tμi n¨ng tinh tóy cña m×nh, ®· cö c¸c c¸n bé ®Çu ngμnh, nh÷ng chuyªn gia ®Çy tμi n¨ng, nh− ®ång chÝ Ixac«vÝch Garon - mét kiÕn tróc s− næi tiÕng ®· tõng nhËn ®−îc gi¶i 137

th−ëng quèc gia - phô tr¸ch kiÕn tróc s− tr−ëng cña ®å ¸n. Tæng C«ng ty x©y dùng thuéc X«viÕt M¸txc¬va phô tr¸ch thiÕt kÕ tæ chøc thi c«ng phÇn x©y dùng vμ sÏ cö chuyªn gia x©y l¾p sang gióp ®ì ta. Mét viÖn chuyªn ngμnh cã uy tÝn ®¶m nhËn phÇn thiÕt kÕ hÖ thèng ch÷a ch¸y. Bé ®éi c«ng binh Liªn X« ®¶m nhiÖm c«ng tr×nh b¶o vÖ ®Æc biÖt. Ngμnh du hμnh vò trô thiÕt kÕ vμ chÕ t¹o thiÕt bÞ quan tμi, v.v.. Víi tÊm lßng t«n kÝnh vμ biÕt ¬n Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, §¶ng, ChÝnh phñ vμ nh©n d©n ta ®· tuyÓn chän c¸c c¸n bé, chiÕn sÜ, c«ng nh©n viªn −u tó vμo c«ng viÖc x©y dùng L¨ng. Ngμy 3-11-1971, Thñ t−íng Ph¹m V¨n §ång ký quyÕt ®Þnh chÝnh thøc thμnh lËp Ban phô tr¸ch x©y dùng L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, gåm: - §ång chÝ §ç M−êi, Phã Thñ t−íng: Tr−ëng ban. - §ång chÝ Bïi Quang T¹o, Bé tr−ëng Bé KiÕn tróc: Phã Tr−ëng ban. - §ång chÝ Phïng ThÕ Tμi, Phã Tæng tham m−u tr−ëng: ñy viªn. Cïng ngμy, Phã Thñ t−íng §ç M−êi ®· ký quyÕt ®Þnh thμnh lËp Ban chØ huy c«ng tr×nh x©y dùng L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh (lÊy phiªn hiÖu lμ C«ng tr−êng 75808) do kiÕn tróc s− V−¬ng Quèc Mü, Thø tr−ëng Bé KiÕn tróc lμm chØ huy tr−ëng. Theo quyÕt ®Þnh nμy, ®ång chÝ Th−îng t¸ TrÇn B¸ §Æng, T− lÖnh C«ng binh 138

®−îc cö lμm phã chØ huy thø nhÊt c«ng tr−êng vμ ®ång chÝ Trung t¸ L−¬ng So¹n, Phã Tham m−u tr−ëng Binh chñng C«ng binh ®−îc cö lμm phã chØ huy c«ng tr−êng. Tõ ngμy 3-12-1971 ®Õn ngμy 31-12-1971, t¹i Hμ Néi ®· tiÕn hμnh ®ît xÐt duyÖt chÝnh thøc b¶n thiÕt kÕ kü thuËt cña L¨ng. §oμn Liªn X« mang b¶n thiÕt kÕ kü thuËt sang lμm viÖc lÇn nμy do ®ång chÝ V«d¬chinhin, ®¹i diÖn ñy quyÒn cña Tæng côc Kü thuËt vμ ñy ban liªn l¹c kinh tÕ ®èi ngo¹i cña Liªn X« dÉn ®Çu. Thμnh viªn cã ®Çy ®ñ c¸c t¸c gi¶ cña b¶n thiÕt kÕ. §oμn c¸n bé ViÖt Nam gåm 14 ®ång chÝ do ®ång chÝ NguyÔn Ngäc Ch©n lμm tr−ëng ®oμn vμ c¸c ®ång chÝ L−¬ng So¹n (phã ®oμn), NguyÔn T− S«, NguyÔn Träng QuyÒn, Bïi Danh Chiªu, NguyÔn Trung Thμnh, TrÇn Quèc D©n lμ nh÷ng c¸n bé qu©n ®éi tham gia. NhiÖm vô cña ®oμn lμ xem xÐt b¶n thiÕt kÕ kü thuËt do b¹n tr×nh bμy, gãp ý kiÕn bæ sung tr−íc khi ®−a tr×nh Bé ChÝnh trÞ. Hai bªn x¸c nhËn b¶n thiÕt kÕ kü thuËt ®· dùa trªn c¬ së c¸c b¶n nhiÖm vô thiÕt kÕ vμ thiÕt kÕ s¬ bé mμ §¶ng vμ ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· phª duyÖt tr−íc ®©y. Hai bªn còng thèng nhÊt bæ sung, söa ®æi mét sè ®iÓm cô thÓ cho thËt thÝch hîp. Liªn X« sÏ cung cÊp c¸c b¶n vÏ thi c«ng cho c«ng tr×nh trong vßng 12 th¸ng, cung cÊp c¸c thiÕt bÞ, vËt liÖu trong vßng 27 th¸ng kÓ tõ ngμy 139

§¶ng, ChÝnh phñ ViÖt Nam duyÖt b¶n thiÕt kÕ kü thuËt nμy. PhÝa ViÖt Nam kh¼ng ®Þnh c«ng t¸c chuÈn bÞ thi c«ng sÏ xong tr−íc th¸ng 8-1972 vμ sÏ khëi c«ng vμo th¸ng 9-1972. Ngμy 31-12-1971, ®−îc Bé ChÝnh trÞ Trung −¬ng §¶ng ®ång ý, Th−êng vô Héi ®ång ChÝnh phñ ®· ký quyÕt ®Þnh phª chuÈn b¶n \"thiÕt kÕ kü thuËt\" nãi trªn. Nh− vËy, sau hai n¨m chuÈn bÞ, trÝ tuÖ cña l·nh ®¹o, tinh thÇn lao ®éng nghiªm tóc vμ h¨ng say cña tËp thÓ c¸c nhμ khoa häc - kü thuËt ViÖt Nam - Liªn X« céng víi sù ®ãng gãp ý kiÕn s©u s¾c cña ®«ng ®¶o quÇn chóng, mét v¨n b¶n kü thuËt c¬ b¶n cña L¨ng B¸c ®· ®−îc cÊp l·nh ®¹o cao nhÊt cña §¶ng vμ Nhμ n−íc ta x¸c nhËn cã hiÖu lùc. Nã mang tÝnh ®Þnh h−íng cho mäi c«ng viÖc tiÕp theo. Ban phô tr¸ch x©y dùng L¨ng còng ®· häp kh¼ng ®Þnh quyÕt t©m kh¸nh thμnh L¨ng vμo ngμy 2-9-1973. Bé Quèc phßng ®−îc giao nhiÖm vô lμ bªn A cña c«ng tr×nh (bªn chñ qu¶n c«ng tr×nh sau khi x©y dùng xong) vμ phô tr¸ch l¾p r¸p toμn bé thiÕt bÞ bªn trong c«ng tr×nh. §©y lμ sù tÝn nhiÖm rÊt cao, ®ång thêi còng lμ nhiÖm vô rÊt nÆng nÒ cña §¶ng vμ Nhμ n−íc trao cho qu©n ®éi. Bé Quèc phßng giao cho Bé T− lÖnh C«ng binh lμm nßng cèt trong tæ chøc lùc l−îng thi c«ng, phèi 140

hîp víi c¸c c¬ quan Bé ®Ó tuyÓn chän c¸n bé, chiÕn sÜ, c«ng nh©n kü thuËt −u tó ë c¸c qu©n chñng, binh chñng trong toμn qu©n. §−îc sù ®ång ý cña Bé Tæng tham m−u, Bé T− lÖnh C«ng binh quyÕt ®Þnh thμnh lËp ngay mét bé khung cì trung ®oμn cho ®¬n vÞ thi c«ng l¾p r¸p, lÊy tªn lμ Trung ®oμn 259B. Nh÷ng c¸n bé ®Çu tiªn cña ®¬n vÞ xuÊt th©n tõ Trung ®oμn 259 - mét trung ®oμn c«ng binh kiÕn tróc tin cËy cña binh chñng - ®· tõng x©y dùng c¸c c«ng tr×nh tuyÖt mËt cña Trung −¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vμ qu©n ®éi trong chiÕn tranh. C¸c ®ång chÝ NguyÔn V¨n Tý, Trung ®oμn tr−ëng; V¨n §×nh Kh¸nh, ChÝnh ñy; Ng« V¨n HiÓn, Chñ nhiÖm chÝnh trÞ; NguyÔn Träng QuyÒn, Tham m−u tr−ëng vμ c¸c ®ång chÝ NguyÔn §øc NghÞ, Ma V¨n Léc, NguyÔn Trung Thμnh, Bïi Danh Chiªu, TrÇn Quèc D©n... lμ nh÷ng c¸n bé ®Çu tiªn cña Trung ®oμn 259B. ViÖc tr−íc hÕt vμ nãng báng nhÊt lμ phèi hîp víi c¸c c¬ quan Bé nh− Côc C¸n bé, Côc B¶o vÖ ®Ó tuyÓn chän ngay mét sè c¸n bé (®Æc biÖt lμ c¸n bé kü thuËt) ë c¸c qu©n, binh chñng ®Ó bæ sung cho ®¬n vÞ. C«ng t¸c tuyÓn chän ®−îc ®Æt ra hÕt søc nghiªm ngÆt. Ng−êi ®−îc tuyÓn chän ph¶i cã lai lÞch chÝnh trÞ râ rμng, trong s¹ch, cã phÈm chÊt, n¨ng lùc ®¶m ®−¬ng ®−îc nhiÖm vô hÕt søc míi mÎ, nÆng nÒ vμ thiªng liªng nμy. 141

Lóc ®Çu, nh÷ng ng−êi trong Ban tæ chøc ph¶i ®i gÆp trùc tiÕp ng−êi dù kiÕn tuyÓn chän. C¸ch lμm nμy thËn träng nh−ng mÊt nhiÒu thêi gian. Tõ th¸ng 12-1971 ®Õn th¸ng 4-1972 míi chän thªm ®−îc 8 c¸n bé thuéc Côc Qu©n giíi vμ Qu©n chñng Phßng kh«ng - Kh«ng qu©n. Ngoμi ra cßn tuyÓn chän ®−îc mét sè h¹ sÜ quan, chiÕn sÜ lμm c«ng t¸c phôc vô ë c¬ quan. Ngμy 28-2-1972, Trung ®oμn 259B - ®¬n vÞ l¾p r¸p c¸c thiÕt bÞ m¸y mãc cña L¨ng - chÝnh thøc ra ®êi, cßn cã tªn lμ §oμn Ba §×nh v× ®−îc thμnh lËp ®Ó lμm nhiÖm vô thiªng liªng t¹i m¶nh ®Êt Ba §×nh lÞch sö. Nh÷ng c¸n bé ®−îc tuyÓn chän vÒ ®©y ®· sím ý thøc ®Çy ®ñ tr¸ch nhiÖm vμ vinh dù cña m×nh. Cã nhiÒu ®ång chÝ tr−íc khi vÒ ®¬n vÞ míi chØ ®−îc biÕt lμ ®i lμm nhiÖm vô ®Æc biÖt. Tæng sè c¸n bé cña ®¬n vÞ lóc nμy chØ cã 20 ®ång chÝ. Ng−êi Ýt, nh−ng c«ng viÖc l¹i rÊt nhiÒu vμ míi mÎ. Nghiªn cøu c¸c b¶n thiÕt kÕ kü thuËt do Liªn X« göi sang, thèng kª khèi l−îng c«ng viÖc, bμn c¸c gi¶i ph¸p thi c«ng, dù trï trang thiÕt bÞ dông cô thi c«ng, dù kiÕn nh©n lùc, tæ chøc lùc l−îng vμ tu söa doanh tr¹i... Nh÷ng c¸n bé, chiÕn sÜ ®Çu tiªn nμy ®· lμm viÖc víi niÒm say mª, víi kh«ng khÝ hå hëi, phÊn khëi chuÈn bÞ cho m×nh vμ cho c¸c ®ång chÝ vÒ sau nh÷ng c¬ së, ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó hoμn thμnh nhiÖm vô s¾p tíi. 142

Ngμy 5-2-1972, Thñ t−íng ChÝnh phñ còng ra quyÕt ®Þnh chÝnh thøc ph©n c«ng nhiÖm vô cho c¸c bé, c¸c ngμnh, c¸c ®Þa ph−¬ng tham gia x©y dùng c«ng tr×nh 75808, trong ®ã hai lùc l−îng nßng cèt lμ Bé KiÕn tróc vμ Bé Quèc phßng. C¸c lùc l−îng ®−îc ph©n c«ng ®· nhanh chãng cã mÆt t¹i Qu¶ng tr−êng ®Ó trï liÖu mäi c«ng viÖc theo chøc n¨ng cña m×nh. Qu¶ng tr−êng Ba §×nh n¸o nhiÖt kh¸c th−êng. Tõ anh c«ng nh©n b−u ®iÖn, chÞ nh©n viªn c«ng ty c«ng viªn ®Õn nhμ kiÕn tróc s− m¸i ®Çu ®· ®iÓm b¹c vμ nh÷ng kü s− mÆc ¸o lÝnh, hå hëi lμm quen víi nhau, hßa vμo nhau rÊt th©n t×nh, cëi më vμ s½n sμng hç trî, t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi nhÊt cho nhau hoμn thμnh nhiÖm vô. ë Trung ®oμn 259B, c¶ nh÷ng lóc ¨n, lóc nghØ vÉn kh«ng ngít nh÷ng lêi bμn b¹c c«ng viÖc. §ªm ®ªm, nh÷ng m¸i ®Çu chôm l¹i tÝnh to¸n, lo ©u... Nh÷ng tin tøc vÒ c¸c trËn th¾ng gißn gi· tõ miÒn Nam déi vÒ, nh− nh÷ng ®ît sãng d©ng trμo lμm nøc lßng c¸n bé vμ chiÕn sÜ, th«i thóc hä cè g¾ng tranh thñ thêi gian h¬n n÷a ®Ó hoμn thμnh kÞp ngμy ®ång bμo miÒn Nam ra th¨m B¸c. Nh−ng gi÷a lóc ®ã th× mét sù kiÖn ®ét xuÊt ®· x¶y ra khiÕn hä s÷ng sê, c¨m giËn. MÆc dÇu bÞ thÊt b¹i th¶m h¹i ë chiÕn tr−êng, bÞ c¶ nh©n lo¹i tiÕn bé lªn ¸n m¹nh mÏ, néi bé n−íc Mü m©u thuÉn vμ chia rÏ s©u s¾c, song ®Õ quèc Mü vÉn muèn t×m lèi ra 143

trong \"con ®−êng hÇm\" ë ViÖt Nam b»ng søc m¹nh bom ®¹n. Ngμy 16-4-1972, NÝchx¬n ra lÖnh nÐm bom trë l¹i miÒn B¾c, ®¸nh ph¸ d· man H¶i Phßng vμ Hμ Néi, tiÕp ®ã chóng phong táa c¶ng H¶i Phßng vμ c¸c cöa biÓn kh¸c cña miÒn B¾c. Sau khi xem xÐt Bé ChÝnh trÞ quyÕt ®Þnh t¹m dõng x©y dùng L¨ng theo tiÕn ®é. ChÝnh phñ ta còng th«ng b¸o cho ChÝnh phñ Liªn X« quyÕt ®Þnh nμy, vμ nh− vËy mäi c«ng viÖc ®ang tiÕn hμnh cho c«ng tr×nh còng ®Òu dõng l¹i. §Êt n−íc ta l¹i ®−¬ng ®Çu víi nh÷ng thö th¸ch míi: chiÕn tranh lan réng ra c¶ n−íc. Nh©n d©n miÒn B¾c dån søc ®¸nh b¹i cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i b»ng kh«ng qu©n vμ h¶i qu©n cña ®Õ quèc Mü, t¨ng c−êng chi viÖn søc ng−êi vμ cña cho chiÕn tr−êng. Qu©n vμ d©n miÒn Nam liªn tôc më nh÷ng chiÕn dÞch lín, gi¸ng tr¶ nh÷ng ®ßn ®Ých ®¸ng vμo cuéc chiÕn tranh leo thang cña chóng. Cuéc chiÕn ®Êu cùc kú anh dòng cña qu©n vμ d©n hai miÒn Nam - B¾c nh»m thùc hiÖn lêi kªu gäi thiªng liªng cña B¸c ngμy nμo: Kh«ng cã g× quý h¬n ®éc lËp, tù do... Hμ Néi, H¶i Phßng cã thÓ bÞ tμn ph¸... Nh−ng nh©n d©n ta quyÕt kh«ng sî. §Õn ngμy th¾ng lîi, nh©n d©n ta sÏ x©y dùng l¹i ®Êt n−íc ta ®μng hoμng h¬n, to ®Ñp h¬n1. _______________ 1. Xem Hå ChÝ Minh: Toμn tËp, S®d, t.15, tr.131. 144

C¸n bé, chiÕn sÜ ®¬n vÞ x©y dùng L¨ng B¸c nh÷ng ngμy nμy chén rén kh«ng yªn. Lμm g× ®©y, trong khi c¶ d©n téc ®ang n−íc s«i löa báng? Chê ®îi ®Õn bao giê? Cã ý kiÕn ®Ò nghÞ nªn gi¶i t¸n bé phËn nμy. Cã ng−êi ®Ò nghÞ ®−îc ra mÆt trËn, cã ng−êi ngá lêi xin vÒ ®¬n vÞ cò... Tr−íc t×nh h×nh ®ã, Qu©n ñy Trung −¬ng vÉn quyÕt ®Þnh duy tr× lùc l−îng nßng cèt nμy, tiÕp tôc chuÈn bÞ ®Ó khi thêi c¬ ®Õn lμ cã lùc l−îng lμm ngay. §©y lμ sù chØ ®¹o, ®Þnh h−íng rÊt s¸ng suèt. Thùc tiÔn diÔn ra kho¶ng 8 th¸ng sau ®ã ®· chøng minh tÝnh ®óng ®¾n cña quyÕt ®Þnh nμy. Sau khi HiÖp ®Þnh Pari ®−îc ký kÕt, nÕu kh«ng cã bé phËn nßng cèt nμy th× ch¾c ch¾n kh«ng thÓ tiÕn hμnh thuËn lîi viÖc tiÕp tôc x©y dùng L¨ng. C«ng viÖc sau khi cã quyÕt ®Þnh ®×nh ho·n viÖc x©y L¨ng còng kh«ng kÐm phÇn khÈn tr−¬ng, phøc t¹p. §¬n vÞ triÓn khai ®ît sinh ho¹t chÝnh trÞ ng¾n gän, x¸c ®Þnh nhiÖm vô vμ æn ®Þnh t− t−ëng cho mäi c¸n bé, chiÕn sÜ. TiÕp ®ã lμ nh÷ng ngμy khÈn tr−¬ng ®μo hÇm hè, tËp d−ît phßng ch¸y, ch÷a ch¸y ®Ó b¶o vÖ an toμn doanh tr¹i. Vμ tiÕp tôc nghiªn cøu b¶n thiÕt kÕ kü thuËt, ®μm luËn c¸c ph−¬ng ¸n thi c«ng ngay trªn miÖng hÇm. TiÕng cßi b¸o ®éng cña thμnh phè xen kÏ víi tiÕng m¸y bay gÇm ró cña ®Þch, tiÕng sóng ®ñ c¸c cì b¾n tr¶ gißn gi· vμ ®Ünh ®¹c cña qu©n vμ d©n Hμ Néi ®· th«i thóc quyÕt t©m hoμn thμnh nhiÖm vô 145

cña ®¬n vÞ. Trong ®ît 12 ngμy ®ªm \"§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng\" cña Hμ Néi, chiÕn sù x¶y ra hÕt søc ¸c liÖt. §Ó b¶o vÖ tuyÖt ®èi an toμn lùc l−îng, cÊp trªn ®· chØ thÞ cho ®¬n vÞ s¬ t¸n. Song ë n¬i s¬ t¸n, anh em c¸n bé, chiÕn sÜ vÉn tiÕp tôc h¨ng say lμm viÖc. Cã thÓ nãi, cuéc ®¸nh ph¸ miÒn B¾c lÇn thø hai cña ®Õ quèc Mü cã lμm gi¸n ®o¹n tiÕn ®é x©y dùng L¨ng nh−ng kh«ng hÒ lμm gi¸n ®o¹n mäi c«ng t¸c chuÈn bÞ cña c¸n bé, chiÕn sÜ §oμn Ba §×nh. KhÈu hiÖu hμnh ®éng cña §oμn lóc nμy lμ: \"H·y t×m ra nh÷ng thuËn lîi tõ trong khã kh¨n\", chuÈn bÞ thËt tèt còng cã nghÜa lμ t¹o ®iÒu kiÖn rót ng¾n thêi gian thi c«ng. Ngμy 25-10-1972, ®ång chÝ Lª Quang §¹o, thay mÆt Qu©n ñy Trung −¬ng vμ Tæng côc ChÝnh trÞ gÆp gì c¸n bé phô tr¸ch x©y dùng L¨ng. Sau khi nh¾c l¹i nhiÖm vô cña qu©n ®éi ta ®−îc giao nhiÖm vô x©y dùng L¨ng B¸c, ®ång chÝ c¨n dÆn thªm: Qu©n ®éi ph¶i cïng víi Bé KiÕn tróc ®Ò xuÊt c¸c vÊn ®Ò trong thiÕt kÕ, lμm cho thiÕt kÕ phï hîp víi t×nh h×nh, ®Æc ®iÓm thi c«ng, sö dông vμ b¶o qu¶n cña ta. KÕt hîp víi nhiÖm vô thi c«ng mμ ®μo t¹o ®éi ngò c¸n bé, c«ng nh©n kü thuËt giái, sau nμy phôc vô l©u dμi trong qu©n ®éi. §ång chÝ Lª Quang §¹o nhÊn m¹nh: \"L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lμ c«ng tr×nh ®Æc biÖt, nªn tæ chøc còng ®Æc biÖt. C¸n bé, c«ng nh©n kü 146

thuËt tham gia lμm L¨ng ph¶i cã chÊt l−îng chÝnh trÞ cao, tr×nh ®é kü thuËt giái, cã søc kháe, cã tr×nh ®é v¨n hãa ®Ó tiÕp thu khoa häc nhanh, phôc vô ®−îc l©u dμi\". Sù ®éng viªn cña ®ång chÝ Lª Quang §¹o lμm cho mäi ng−êi phÊn khëi, thÊy râ h¬n tr¸ch nhiÖm rÊt nÆng nÒ nh−ng còng rÊt vinh quang cña m×nh. QuyÕt t©m cña anh em cμng ®−îc cñng cè ®Ó v−ît qua nh÷ng khã kh¨n, trë ng¹i tr−íc m¾t. Trong ®ît ®¸nh ph¸ ®Çu tiªn håi th¸ng 4-1972 vμo Hμ Néi, kh«ng qu©n Mü ®· ®iªn cuång ®¸nh ph¸ bõa b·i kh«ng ph©n biÖt c¸c môc tiªu qu©n sù hay d©n sù. Mét qu¶ tªn löa cña ®Þch ®· b¾n vμo khu Phñ Chñ tÞch, g©y ra mét sè thiÖt h¹i. §iÒu nμy ®· lμm cho c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o suy nghÜ tíi viÖc ph¶i b¶o vÖ ng«i nhμ sμn cña B¸c. Ngμy 18-4-1972, c¸c ®ång chÝ Hoμng V¨n Th¸i, Kinh Chi, TrÇn B¸ §Æng giao cho Trung ®oμn 259B nhiÖm vô thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ an toμn ng«i nhμ sμn cña B¸c. Ngμy 20-4-1972, ®¬n vÞ b¾t ®Çu thi c«ng, anh em ®· lμm viÖc nμy víi tÊt c¶ tÊm lßng t«n kÝnh B¸c s©u s¾c vμ ®· hoμn thμnh xuÊt s¾c nhiÖm vô. Nh÷ng ngμy m¸y bay B.52 Mü r¶i bom vμo Hμ Néi håi cuèi n¨m 1972, t×nh h×nh giao th«ng ë Thñ ®« cùc kú c¨ng th¼ng. NhiÒu ®o¹n ®−êng vμo Thñ ®« bÞ bom cμy xíi, kh«ng ®i l¹i ®−îc. Cã nh÷ng hè cßn r¶i r¸c bom næ chËm cña ®Þch. C¸n bé, chiÕn sÜ 147

c«ng binh th«ng th¹o rμ ph¸ bom m×n cña Trung ®oμn 259B ®−îc ®iÒu ®éng tham gia chiÕn dÞch gi¶i táa giao th«ng, s½n sμng cøu sËp, khai th«ng ®−êng, rμ ph¸ bom næ chËm. Sù lao ®éng cÇn cï, th«ng minh vμ dòng c¶m cña anh em ®· g©y ®−îc lßng mÕn mé cña nh©n d©n Thñ ®« vμ nhÊt lμ c¸c c¸n bé, c«ng nh©n viªn ®−êng s¾t. C¸n bé, chiÕn sÜ ®−îc ®iÒu vÒ Trung ®oμn 259B tham gia x©y dùng L¨ng B¸c trong thêi gian ®ã cã nhiÒu biÕn ®éng, tr¾c trë. Nh−ng còng chÝnh qua ®ã, b¶n lÜnh cña mäi ng−êi cμng ®−îc thö th¸ch, t«i luyÖn. Trong mäi lóc, mäi n¬i, hä ®Òu tá ra v÷ng vμng, ®¸ng tin cËy, xøng ®¸ng lμ lùc l−îng \"khung\", lμ \"chç dùa\" cho viÖc chuÈn bÞ vμ thi c«ng L¨ng B¸c sau nμy. Mét søc m¹nh ®· h×nh thμnh trong hä ®Ó ®ãn lÊy thêi c¬ thuËn lîi nhÊt ®Þnh sÏ ®Õn víi hä, ®Õn víi toμn d©n, toμn qu©n trong c¶ n−íc. §ã lμ lóc kÎ thï cña chóng ta ®· ®em ra thi thè hÕt nh÷ng thñ ®o¹n x¶o quyÖt vμ tμn b¹o nhÊt mμ vÉn kh«ng t×m ra lèi tho¸t, buéc ph¶i ký HiÖp nghÞ Pari. 148