สุภาษิตสะกิดใจ

ขนึ้ สมอง หาไดเ้ ทา่ ไร นำไปเขา้ บอ่ นหมด บางครงั้ ทางบา้ นไมม่ จี ะกนิ อนั ทจ่ี รงิ คนทยี่ อ่ หยอ่ นการงาน ยงั มอี กี หลายประเภท ตาม ปรกติทุกคน อยากจะเป็นคนรวยด้วยกันทั้งนั้น ได้แต่อยากแต่ไม่ทำ จะรวยไดอ้ ยา่ งไร หรอื บางคนมงี านทำเปน็ หลกั ฐานแลว้ แตก่ ลบั ทำงาน ในหน้าท่ีของตนให้ย่อหย่อน จนถูกไล่ออกจากงาน อย่างเป็นท่ีน่า เสยี ดาย ยง่ิ ในปจั จบุ นั น้ี เปน็ ยคุ ทห่ี างานทำยาก หรอื ทม่ี งี านทำแลว้ นน่ั แหละ กลบั ไปทำงานใหย้ อ่ หยอ่ น ๕ อยา่ งดงั กลา่ วแลว้ อยา่ งน้ี กน็ า่ เสยี อกี เหมอื นกนั ดงั นน้ั เกดิ เปน็ คนจะตอ้ งรจู้ กั รบั ผดิ ชอบในตวั เองใหม้ าก เพราะฉะนน้ั การทำงาน ขอใหถ้ อื หลกั อทิ ธบิ าท ๔ คอื ฉนั ทะ – วิริยะ – จิตตะ – วิมังสา หรือทำงานตามหลักท่ีว่า ขยัน – ซื่อสัตย์ – ประหยัด – ยุติธรรม จะทำให้งานเจริญก้าวหน้า ใน หนา้ ทกี่ ารงานของตนตอ่ ไป ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. อดทนเดนิ งาน เกยี จครา้ นงานตก อดทนดเี ดน่ จะไมเ่ ปน็ ยาจก ๒. งานหย่อนยาน เพราะสันดานของคน ถ้าไม่เกียจคร้าน การงานจะมผี ล R 101

๔๐ คนไมก่ ลวั จะชว่ั ตลอดชาติ R สานิ กมมฺ านิ นยนตฺ ิ ทคุ คฺ ต ึ กรรมชว่ั ของตน จะนำผลสทู่ คุ ติ กรรมชวั่ หมายถงึ การทำทจุ รติ ทางกาย มกี ารฆา่ หรอื ทำรา้ ย รา่ งกาย การลกั ขโมย การประพฤตผิ ดิ ประเวณกี นั ทำทจุ รติ ทางวาจา มีการกล่าวคำเท็จ โกหกหลอกลวง การทะเลาะด่าว่ากันการใส่ร้าย ปา้ ยสกี นั การพดู ลอ้ เลน่ จนทำใหเ้ กดิ เรอ่ื งกนั ขนึ้ และทำทจุ รติ ทางใจ มี การโลภอยากไดข้ องเขา คดิ พยาบาทปองรา้ ยเขา มคี วามเหน็ ผดิ จาก ทำนองครองธรรม กรรมชว่ั เหลา่ น้ี อยา่ งใดอยา่ งหนง่ึ มากหรอื นอ้ ย เม่ือบุคคลทำแล้ว หากยังไม่ตายก็จะทำให้เกิดความเดือดร้อนวุ่นวาย เกดิ เวรภยั จะอยไู่ มเ่ ปน็ สขุ และถา้ ตายไปแลว้ กจ็ ะไปสทู่ คุ ติ คอื นรก – เปรต – อสรุ กาย – สตั วด์ ริ จั ฉาน สง่ิ ทคี่ นกลวั ทสี่ ดุ คอื สงิ่ ทมี่ องไมเ่ หน็ เรากลวั ตกนรก เพราะ นรกมองไมเ่ หน็ ถา้ สง่ิ ทเี่ รากลวั นน้ั เกดิ ไปเหน็ เขา้ จรงิ ๆ เหน็ เสยี จนชนิ กอ็ าจจะกลายเปน็ เรอื่ งไมก่ ลวั ไปได้ เชน่ โรคเอดส์ แตก่ อ่ นนี้ คนไทย เรากลัวมาก เพราะในเมืองไทยยังไม่มีใครเป็นโรคน้ี แต่ในปัจจุบันน ี้ มใี หเ้ หน็ จนดาดดน่ื แทนทค่ี นไทยจะกลวั เลยกลายเปน็ เรอื่ งไมก่ ลวั กนั ไป ทำไมจงึ เปน็ อยา่ งนน้ั ลองคดิ กนั ด ู ความเปน็ จรงิ เรอ่ื งทคี่ นกลวั กอ็ ยทู่ ค่ี นนนั่ แหละ ถา้ ใครกลวั 102

เปน็ โรคเอดส์ คนนน้ั จะไมเ่ ปน็ โรคนจี้ ะเปน็ กบั คนไมก่ ลวั มปี ญั หาวา่ อะไรทำใหค้ นไมก่ ลวั ตวั ทท่ี ำใหค้ นไมก่ ลวั นนั้ คอื ตวั เสพตดิ เชน่ สรุ า หรอื ยาเสพตดิ ทกุ ประเภท โรคเสพตดิ บางประเภททำใหค้ นไมก่ ลวั เมอ่ื เสพแลว้ จะทำใหเ้ กดิ ความกลา้ ขน้ึ มา เชน่ สรุ า เปน็ ตน้ หรอื กามราคะ กเ็ ชน่ เดยี วกนั ขณะทตี่ าไปเหน็ หญงิ บรกิ ารทางเพศ แตเ่ ดมิ กก็ ลวั โรค เอดส์ แตพ่ อไปเหน็ หนา้ เกดิ กามราคะ ความกลวั กห็ ายไป เกดิ ความ กลา้ เขา้ มาแทน หรอื ในขณะไดด้ มื่ สรุ า หรอื เสพยาบา้ เขา้ ไปดว้ ย กจ็ ะ เปน็ กลา้ กำลงั สอง ตอ้ งยอมแพเ้ สยี จนได ้ เพราะฉะนน้ั ทกุ คนควรจะฝกึ ใจใหก้ ลวั บาปเขา้ ไว้ จะไดไ้ มก่ ลา้ ทำบาป อยา่ คดิ วา่ บาปไมส่ ำคญั คนเขากท็ ำกนั มากมายไป ถา้ ไมด่ งึ ใจไว้ ใจกจ็ ะยนิ ดใี นบาป และบาปกเ็ ปน็ ยาเสพตดิ เหมอื นกนั ถา้ ทำบาปบอ่ ยๆ กจ็ ะกลายเปน็ คนไมก่ ลวั บาปไปได้ เมอ่ื นน้ั ความชวั่ จะไดช้ อ่ ง ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. คนไมก่ ลวั จะเดนิ ทางผดิ ถา้ ไมค่ ดิ จะพบทางตนั ถา้ กลวั ผดิ ไว้ จะไรโ้ ทษทณั ฑ ์ ๒. กรรมชวั่ ของตน จะไมพ่ น้ ทคุ ติ จงสรา้ งความดี อยา่ มที ฐิ ิ R 103

๔๑ ทำยากใหง้ า่ ย จะสบายทง้ั ชาต ิ R สกุ รํ สาธนุ า สาธ ุ คนดี ทำดไี ดง้ า่ ย คนดี ในความหมายนี้ หมายถงึ คนทที่ ำดไี ดง้ า่ ย ซงึ่ ตรงขา้ ม กับคนช่ัว ที่ทำความชั่วได้ง่าย การทำความดีความชั่ว ท่านเปรียบ เทยี บไวว้ า่ “ทำดี เหมอื นกลงิ้ ครกขน้ึ เขา ทำชวั่ เหมอื นกลง้ิ ครกลง เขา” ครกในทน่ี ี้ หมายถงึ ครกตำขา้ ว ซงึ่ ใชไ้ มซ่ งุ ทง้ั ตน้ มาตดั เปน็ ทอ่ น แล้วขุดให้เป็นหลุม ใช้สำหรับตำข้าวเปลือกให้เป็นข้าวสาร คนดี ประเภทนเ้ี รยี กวา่ ทำดไี ดง้ า่ ย การกลงิ้ ครกขนึ้ เขา ซง่ึ ทง้ั สงู และชนั จะตอ้ งใชค้ วามพยายาม มาก ท่านเปรียบด้วยการทำความดี จะต้องใช้ความอดทน ได้แก่ อดทนไมท่ ำความชวั่ ซง่ึ นบั วา่ เปน็ ของยาก แตจ่ ะตอ้ งฝกึ ทำจนเคยชนิ ใหก้ ลายเปน็ ของงา่ ย ถา้ ฝกึ ทำไดแ้ ลว้ จะเรยี กคนนน้ั วา่ คนด ี โดยสว่ นลึกแห่งจิตใจของทุกคน มักจะยอมรบั กันว่า ความดี นน้ั ทำไดย้ าก ขอ้ นเี้ ปน็ ความจรงิ เหมอื นอยา่ งคนทย่ี งั พมิ พด์ ดี สมั ผสั ไม่ เป็น จะคิดว่าการพิมพ์ดีดเป็นการยาก ต่อเมื่อตนเองใช้เวลาไปเรียน พมิ พด์ ดี สมั ผสั จนสำเรจ็ แลว้ กจ็ ะเปลยี่ นความคดิ ใหมว่ า่ พมิ พด์ ดี สมั ผสั ทำไดง้ า่ ย เวลาพมิ พห์ นงั สอื นว้ิ จะทำหนา้ ทขี่ องเขาเอง โดยไมต่ อ้ งใช้ สายตาดทู ม่ี อื ขณะพมิ พ์ นเี้ รยี กวา่ ทำของยากใหง้ า่ ย 104

การทำความดี แมจ้ ะเปน็ ของยาก ถา้ ฝกึ หดั ทำจรงิ ๆ กไ็ มเ่ หลอื วสิ ยั กลา่ วคอื จะตอ้ งทำความดใี หต้ ดิ กาย ตดิ วาจา และตดิ ใจ เหมอื น กับคนท่ีเรียนพิมพ์ดีดฉะน้ัน และเมื่อทำเป็นแล้ว ก็จะต้องคอยรักษา มิให้มีการเปล่ียนใจ โดยทำให้เป็นความพอใจ มีสติคอยรั้งใจ มีการ พจิ ารณาโดยรอบคอบเปน็ ตวั ปรงุ ใจ และมสี จั จะตอกไวก้ ลางใจ ตอ่ ไป ความดที วี่ า่ ทำไดย้ ากนน้ั กจ็ ะกลบั กลายเปน็ ของงา่ ย และจะเกดิ ความ ภมู ใิ จวา่ เราเปน็ คนดแี ลว้ เพราะฉะน้ัน ถ้าบุคคลใดมาทำของที่ยาก ให้เป็นของง่ายได้ คนนั้นมีความเป็นอยู่ท่ีสุขสบาย เหมือนนักเรียน ต้องใช้เวลาเรียน หนงั สอื มาเปน็ เวลาหลายปี จนกวา่ จะมาเปน็ ขา้ ราชการได้ และเมอื่ เปน็ แลว้ กจ็ ะมฐี านะความเปน็ อยทู่ ส่ี ขุ สบาย ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ทำของยากใหง้ า่ ย จะไดด้ ี ทำของดใี หพ้ รากจะยากจน ๒. จะเปน็ คนดี ตอ้ งมกี ารฝกึ ทำดจี ะงา่ ย ถา้ ยงั ใฝส่ ำนกึ R 105

๔๒ ดสี ามประเภท จะสรา้ งประเทศรงุ่ เรอื ง R สาธุ ปาเปน ทกุ กฺ ร ํ คนดี ทำความชวั่ ไดย้ าก คนดี คือคนที่มีการอบรมบ่มนิสัยของตน ทำตนให้ออกห่าง จากความดงึ ดดู ของกเิ ลส หรอื ทำใหบ้ นั เทาเบาบางลง สามารถดำรงตน ออกจากวถิ วี งจรของ ความโลภ ความโกรธ และความหลง แตท่ ำตน ให้เข้ากับสังคมได้ทุกประเภท อย่างมีกาละเทสะ ปราศจากทิฐิมานะ ซงึ่ เปน็ ศตั รขู องคนดี กลา่ วคอื คนดี จะไมม่ องตนเองวา่ ดกี วา่ เขา หรอื แสดงออกในลกั ษณะวา่ คนละพวกกนั เขา้ กนั ไมไ่ ด้ คนดี จะไมม่ กี าร ถือตัว หย่ิงยโส และจะต้องทำตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคมท่ีดีทั่วไป เมอ่ื ทำตนไดอ้ ยา่ งนแี้ ลว้ คนนน้ั จะเรยี กวา่ คนดปี ระเภท ทำชว่ั ไดย้ าก ทว่ี า่ คนดที ำชว่ั ไดย้ าก ถา้ จะใหร้ บั ประกนั ได้ จะตอ้ งเปน็ ระดบั พระอรยิ ะ คอื นบั ตงั้ แตผ่ ทู้ ไี่ ด้ สำเรจ็ คณุ ธรรมตง้ั แตข่ นั้ พระโสดาบนั ขน้ึ ไป แตถ่ า้ ยงั เปน็ ปถุ ชุ นอยา่ งเราอยู่ จะตอ้ งมสี ตคิ อยระวงั อยตู่ ลอดไป คอื ระวงั ใจอยา่ เผลอไปทำความชว่ั นนั่ เอง คนดใี นทนี่ ี้ มี ๓ ประเภท คอื ๑. คนดดี ว้ ยกลบั ใจ หมายถงึ ในเบอ้ื งตน้ ชวี ติ เคยเปน็ คนชว่ั มากอ่ น เคยเปน็ คนทมี่ นี สิ ยั สำมะเลเทเมา สนกุ สนานไปตามเรอื่ งของ คนหนมุ่ การงานไมส่ นใจ หรอื ไมก่ เ็ ปน็ ประเภทนกั เลง ถกู จบั ตดิ คกุ ไป ดดั สนั ดาน พอออกจากคกุ แลว้ กก็ ลบั ตวั กลบั ใจใหม่ ตง้ั ใจตงั้ ตนเปน็ คนดี 106

๒. คนดดี ว้ ยระวงั หมายถงึ เคยเปน็ คนดมี าแตต่ น้ เปน็ สภุ าพชน มคี วามสงบเรยี บรอ้ ย บางครง้ั กเ็ ผลอสติ ไปตามอารมณข์ องกเิ ลสตณั หา แตไ่ มถ่ งึ กบั เสยี หายมากนกั มสี ตคิ อยระวงั อยเู่ สมอ จนเกดิ เปน็ ความ เคยชนิ หมน่ั ทำแตค่ วามดตี ลอดไป ๓. คนดแี ท้ หมายถงึ คนดที ไี่ มม่ กี ารตกตำ่ อกี ไดแ้ กพ่ ระอรยิ ะ ทงั้ ๔ นน่ั เอง เพราะฉะนน้ั ขน้ึ ชอื่ วา่ ความชว่ั ทกุ คนจะรดู้ วี า่ คอื อะไร แต่ ทต่ี อ้ งทำความชว่ั ลงไปนน้ั เพราะตวั เอง ไมอ่ ายชว่ั กลวั บาป ยกเอา คนอนื่ ทเ่ี ขาทำความชว่ั มาเปน็ ขอ้ อา้ งวา่ เขากท็ ำกนั ทงั้ โลก ไมใ่ ชแ่ ต่ เราคนเดยี ว แตถ่ า้ เปน็ คนดจี รงิ จะตอ้ งทำความชวั่ ไดย้ าก ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. อยาก คนช่ัวชอบมี ยาก คนดีชอบทำ จงใช้ยากทางดี เปน็ วถิ ที างนำ ๒. ถา้ ทำชวั่ ยากเยน็ เขาจะเปน็ คนดี หากความชวั่ ชอบมี จะ เปน็ คนดไี มเ่ ปน็ R 107

๔๓ บาปกลนิ่ เหมน็ แตค่ นเหน็ วา่ ด ี R อกตํ ทกุ กฺ ฎํ เสยโฺ ย ความชว่ั ไมท่ ำเสยี เลยดกี วา่ ความชวั่ หมายถงึ การมคี วามรสู้ กึ หรอื การกระทำ เปน็ การ สนองตอบตอ่ กเิ ลส โดยมผี ลเปน็ ความเดอื ดรอ้ น ดน้ิ รนกระวนกระวาย ซง่ึ เรม่ิ ตน้ จากความหลงผดิ ดว้ ยอำนาจของโมหะ เมอื่ หลงแลว้ กจ็ ะตดิ อยใู่ นความอยาก คอื ตวั ตณั หา ไมส่ ามารถจะดนิ้ ออกจากขา่ ยคอื ตณั หาได้ จงึ ตอบสนองในความอยากนนั้ จนกลายเปน็ ความตดิ เชน่ ตดิ สรุ า ตดิ ผหู้ ญงิ ตดิ การพนนั เปน็ ตน้ เมอ่ื ถงึ เวลาแลว้ จะอยไู่ มส่ ขุ ตอ้ งดน้ิ รนไป เสพตดิ เสยี ใหไ้ ด้ ถา้ การเสพตดิ นนั้ ไมส่ มหวงั กจ็ ะเกดิ อารมณห์ งดุ หงดิ โกรธง่าย มีอารมณ์ร้อนไม่กลัวใคร จะทำความชั่วได้อย่างง่ายดาย สดุ ทา้ ยกเ็ กดิ ความเดอื ดรอ้ น ความดแี ละความชวั่ ผใู้ ดทำลงไปแลว้ ผนู้ น้ั จะมกี ลนิ่ กลา่ วคอื ผทู้ ท่ี ำความดี ยอ่ มจะไดร้ บั การยกยอ่ งสรรเสรญิ เรยี กคนนน้ั วา่ มกี ลน่ิ หอม สว่ นผทู้ ท่ี ำความชว่ั ยอ่ มไดร้ บั ความรงั เกยี จ ถกู เหยยี ดหยาม เรยี กคน นน้ั วา่ มกี ลน่ิ เหมน็ การทำความชั่ว ถึงแม้จะไม่มีใครเห็น กล่ินเหม็นก็เกิดแก่ ตนเองแลว้ ตวั เองจะเหมน็ กอ่ นเขา ในทส่ี ดุ กลนิ่ เหมน็ นน้ั อาจจะปดิ ไมอ่ ยู่ สกั วนั หนงึ่ จะตอ้ งถกู เปดิ เผย การทำความชว่ั เหมอื นเสพยาเสพตดิ 108

คนทเ่ี สพยาเสพตดิ ในขน้ั แรกๆ พอปกปดิ ไดอ้ ยู่ ครน้ั นานขน้ึ ความกลวั ชกั นอ้ ยลง จนเกดิ เปน็ การชนิ ชา และจะเกดิ ความกลา้ ทำมากขน้ึ ทา้ ย ทสี่ ดุ กจ็ ะถกู เปดิ เผยตวั เองขนึ้ มา วา่ เขาเปน็ คนเสพยาเสพตดิ เพราะ เป็นการติดที่ถาวรเลิกไม่ได้แล้ว ฉันใด คนที่ทำความช่ัวก็ในทำนอง เดยี วกนั นน้ั แตแ่ รกๆ กย็ งั กลวั คนรู้ แตพ่ อทำนานขน้ึ ๆ เกดิ การไดใ้ จ เพราะเมอ่ื ทำไปแลว้ ไมม่ ใี ครรู้ กจ็ ะเพม่ิ การทำมากขน้ึ และจะเกดิ เลกิ ละไดย้ าก ฉนั นนั้ เพราะฉะนั้น พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า ความชั่วไม่ทำเสียเลย ดีกว่า เพราะเมื่อทำแล้วจะเกิดการเสพติดความชั่ว ด้วยอำนาจของ โมหะ ซง่ึ มตี ณั หาเปน็ ตวั นำ แตเ่ ดมิ กย็ งั อาย พอนานขนึ้ จะเปลยี่ นจาก อายเปน็ ดา้ น ทเ่ี รยี กวา่ คนหนา้ ดา้ น เมอื่ ถงึ ตอนน้ี กจ็ ะกลายเปน็ คน ชวั่ อยา่ งถาวร ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. บาปน้ี มกี ลน่ิ เหมน็ คนชว่ั เหน็ วา่ กลนิ่ ดี จะสำนกึ ไมไ่ ด้ ไป ตลอดชาตนิ ้ี ๒. คนมคี วามชวั่ จะทำตวั ใหเ้ หมน็ สงั คมทว่ั ไป ไมม่ ใี ครอยากเหน็ R 109

๔๔ ราคาของคน อยทู่ ตี่ นไมท่ ำชวั่ R ปจฉฺ า ตปปฺ ติ ทกุ กฺ ฎ ํ ความชวั่ ยอ่ มเผาผลาญในภายหลงั ความชั่ว ในที่นี้ หมายถึง เหตุที่ทำให้เกิดความเศร้าหมอง เดอื ดรอ้ น ความชว่ั ทกุ ประเภท จะขน้ึ ตน้ ดว้ ยความสดชน่ื สนกุ สนาน เพลดิ เพลนิ ทำใจใหร้ า่ เรงิ เบกิ บาน เปน็ ดจุ ยาบำรงุ ทบี่ ำรงุ ใหเ้ กดิ กำลงั ใจ เหมาะกับบรรยากาศที่จะคลายเครียด ซ่ึงคนท้ังหลายจะเห็นว่า เรา ทำงานเหนอื่ ยมาทงั้ วนั ควรจะไดพ้ กั ผอ่ น หาอาหารใจมาชดเชย เปน็ รางวลั แกต่ วั เรา ซงึ่ ขอ้ น้ี กไ็ มถ่ อื วา่ เปน็ ความผดิ ทเ่ี ปน็ ความผดิ กค็ อื ที่ ถลำลงลกึ ไปกว่านนั้ เช่น ไปหลงอยูใ่ นความสุขของอบายมขุ กลาย เปน็ การตดิ อยใู่ นความชว่ั จนเปน็ การสะสมความเดอื ดรอ้ น เกบ็ ไวใ้ น ภายหลงั ความชวั่ ในทางพระพทุ ธศาสนา ทา่ นเปรยี บดว้ ยไฟ ความโลภ หรือราคะ เหมือนไฟหน้าหนาว ถึงจะร้อนแต่คนก็ชอบ ความโกรธ เหมอื นไฟไหมฟ้ าง เกดิ ไวดบั ไว ความหลงเหมอื นไฟสมุ ขอน ตดิ แลว้ ดบั ยาก ข้ึนชื่อว่าไฟก็ต้องร้อน นอกจากร้อนแล้ว ก็เป็นประเภทท่ี ทำลาย แตใ่ หผ้ ลเปน็ ความเดอื นรอ้ น ไฟมอี ำนาจในการเปลย่ี นแปลง สงิ่ ทมี่ รี าคาใหเ้ ปน็ สง่ิ ไรร้ าคา เชน่ นำเอาธนบตั รแตใ่ บ ทม่ี รี าคาตา่ งกนั มารวมกนั ทง้ั หมด แลว้ นำไปเผาไฟ ธนบตั รเหลา่ นน้ั เมอื่ ไหมไ้ ฟแลว้ 110

จะกลายเปน็ เถา้ ถา่ น หมดราคาไปทนั ที ไมว่ า่ จะเปน็ ธนบตั รละรอ้ ยหรอื ใบละพนั ไฟคอื กเิ ลสกเ็ ชน่ เดยี วกนั ลงไดเ้ ผาผลาญใครแลว้ ไมว่ า่ คนนน้ั จะเปน็ คนมหี นา้ มตี า หรอื คนชวั่ ชา้ ไมว่ า่ จะเปน็ เศรษฐหี รอื ยาจก จะ เปน็ บณั ฑติ หรอื คนพาล จะมสี ภาพเหมอื นกนั หมดคอื คนเลว สงั คม รงั เกยี จ แตค่ นอนื่ เขาจะไมแ่ สดงออก ถอื วา่ ววั ของใครกใ็ หเ้ ขา้ คอก ของคนนนั้ เพราะฉะนนั้ อยา่ ไปหลงในความชวั่ ทท่ี า่ นเปรยี บดว้ ยรสหวาน แตพ่ อคนทานเขา้ ไปแลว้ จะเกดิ การเดอื นรอ้ นในภายหลงั เหมอื นคนท่ี หลงระเรงิ ในกามราคะ เปน็ นกั เลงหญงิ หลงความสขุ ในราคะ ตอ่ มา ภายหลงั กลบั ไปตดิ โรคเอดส์ นนั่ แหละคอื เดอื ดรอ้ นละ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. สขุ มากอ่ น จะรอ้ นภายหลงั เพราะสขุ กเิ ลส จะมเี หตกุ รรมบงั ๒. ราคาของคน อยทู่ ต่ี นไมท่ ำชว่ั ถา้ ชวั่ หมองหมน่ ตนของตน กห็ มองมวั R 111

๔๕ โกงชาตนิ ้ี จะใชห้ นชี้ าตหิ นา้ R กตญจฺ สกุ ตํ เสยโฺ ย ทำความดไี ว้ จะดกี วา่ ความดี จะเรยี กอกี อยา่ งหนงึ่ วา่ บญุ ไดแ้ กธ่ รรมชาตทิ ข่ี จดั ขดั ถู หรอื ชำระลา้ ง กเิ ลสตรงกนั ขา้ ม กลา่ วคอื ความโลภ ทำใหค้ นเหน็ แกไ่ ด้ เหน็ แกต่ วั มใิ ยวา่ คนอนื่ จะเปน็ อยา่ งไร ขอใหฉ้ นั สบายเปน็ ใชไ้ ด้ จะตอ้ ง ชำระดว้ ย ทาน คอื การใหแ้ บง่ ปนั กนั ชว่ ยเหลอื เจอื จนุ กนั ความโกรธ ทำใหค้ นรอ้ นรมุ่ กลมุ้ ใจ จะตอ้ งชำระดว้ ย ศลี เพราะศลี จะทำใหค้ นมี ใจเยน็ ลง ความหลง ทำใหค้ นมวั เมา ตดิ อยใู่ นอารมณท์ ด่ี งึ ดดู เหน็ ผดิ เปน็ ชอบ จะตอ้ งชำระดว้ ย ภาวนา คอื ทำดวงปญั ญาใหเ้ กดิ ดว้ ยการ อบรมใจ หรอื ดว้ ยการฟงั ธรรม เพอื่ ตนของตนจะไดเ้ กดิ ความรสู้ กึ มคี ำถามวา่ ทำไมทกุ คนในโลกจงึ เกดิ มาไมเ่ หมอื นกนั ในขอ้ นี้ คงจะตอ้ งตอบวา่ เพราะเมอื่ ชาตกิ อ่ น เราทำบญุ มาไมเ่ หมอื นกนั แมแ้ ต่ ในชาติน้ี คนที่ทำกรรมไม่เหมือนกัน ก็ยังมีความเป็นอยู่ไม่เหมือนกัน สมมุติว่า มีลูกอยู่สองคน คนหนึ่งขยันเรียนหนังสือดี ขยันทำงาน เอาใจใสใ่ นการทำความดี สว่ นอกี คนหนง่ึ ตรงกนั ขา้ ม กลา่ วคอื เปน็ คน เกียจคร้าน เรียนหนังสือไปก็เลิกเสียกลางคัน ชอบทำความเสียหาย ตา่ งๆ ลกู ทงั้ สองคนนี้ ทง้ั ๆ ทเี่ กดิ มาจากทอ้ งมารดาเดยี วกนั แตจ่ ะ ตอ้ งมอี นาคตแตกตา่ งกนั แนน่ อน ทยี่ กตวั อยา่ งมานี้ เพยี งชาตนิ ี้ ยงั 112

มไิ ดก้ ลา่ วถงึ กรรมในชาตกิ อ่ น จริงอยู่ บางคนอาจจะค้านว่า คนโน้นเขาหากินทางทุจริต ทำไมเขาจงึ รำ่ รวย ตอบวา่ ทเ่ี ขารำ่ รวยนน้ั เพราะบญุ เกา่ เมอ่ื ชาตกิ อ่ น ตามมาใหผ้ ล แตค่ วามชวั่ ทเ่ี ขาทำอยขู่ ณะนี้ ยงั มไิ ดใ้ หผ้ ล อาจจะตาม ให้ผลในชาติต่อไป ถ้าชาติน้ีกฎหมายยังตามจับเขาไม่ได้ แต่หากเขา ตายไปแลว้ จะพบกนั แนน่ อน และเมอ่ื กรรมชวั่ เสวยแลว้ กลบั มาเกดิ อกี เขาจะเปน็ คนชวั่ ตลอดชาติ เพราะชวั่ จะเขา้ สนบั สนนุ ใหช้ วั่ เพราะฉะนนั้ พระพทุ ธเจา้ จงึ ตรสั วา่ ทกุ คน ทำความดไี วด้ กี วา่ จะมคี นยกยอ่ งสรรเสรญิ ตายไปแลว้ กจ็ ะไปเกดิ ในสคุ ติ แตถ่ า้ ทำความชวั่ จะตรงกนั ขา้ ม และกรรมชว่ั นน้ั กจ็ ะสนบั สนนุ ใหเ้ ปน็ คนชว่ั หากมาเกดิ เปน็ คน กจ็ ะเปน็ คนชวั่ ตลอดทงั้ ชาติ ใครๆ กเ็ ตอื นเขาไมไ่ ด้ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. หนเ้ี งนิ พอโกงได้ หนก้ี รรมอยา่ หมายในเรอื่ งโกง จงทำดเี ขา้ ไว้ ใหม้ ใี จมน่ั คง ๒. เกดิ ทกุ ขช์ าตนิ ี้ เพราะกรรมไมด่ ชี าตกิ อ่ น จงทำความดี สขุ จะมแี นน่ อน R 113

๔๖ โตต้ อบชวั่ เปน็ ตวั ศตั รู R ตํ กมมฺ ํ กตํ สาธ,ุ ยํ กตวฺ า อนตุ ปปฺ ติ กรรมใดทำแลว้ รอ้ นใจในภายหลงั กรรมนน้ั ทำแลว้ ไมด่ ี ทุกคนที่เกิดมาในโลก จะต้องทำกรรมกันท้ังนั้น ตามพื้นเดิม ของดวงวญิ ญาณ ทสี่ ง่ั สมอบรมมา ถา้ ทจี่ ะมาเกดิ มพี น้ื เดมิ มาทางใน ทางบญุ จติ วญิ ญาณทมี่ าเกดิ นน้ั กจ็ ะชอบทำบญุ หากมพี น้ื เดมิ มาทางบาป กจ็ ะชอบทำบาป ทเี่ รยี กวา่ ปพุ เพกตปญุ ญตา สว่ นกรรมทส่ี รา้ งใหมใ่ น ปจั จบุ นั ทเ่ี รยี กวา่ อตั ตสมั มาปณธิ ิ กจ็ ะกอ่ กรรมใหม่ ซง่ึ จะตอ้ งมผี ล กระทบถึงภพหน้าต่อไป ดังนั้น กรรมใหม่ที่จะสร้างในภพปัจจุบัน จำเปน็ จะตอ้ งสรา้ งแตค่ วามด ี พน้ื เดมิ แหง่ วญิ ญาณของบคุ คล ทกุ คนลว้ นแตอ่ ยากจะเปน็ คน ดดี ว้ ยกนั ทงั้ นน้ั แตธ่ รรมชาตขิ องสตั วโ์ ลกทว่ั ไป ยงั มสี ง่ิ หนงึ่ ซอ่ นเลน้ อยเู่ บอ้ื งหลงั สง่ิ นน้ั คอื ปฏกิ ริ ยิ าโตต้ อบ ตรงนอี้ าจจะเกดิ จากตวั เอง หรอื สง่ิ ภายนอกกไ็ ด้ สมมตุ วิ า่ จะถามใครสกั คนหนงึ่ วา่ ถา้ มใี ครมาดา่ ทา่ น โดยทท่ี า่ นไมม่ คี วามผดิ ทา่ นจะทำอยา่ งไร เขาตอ้ งตอบวา่ กต็ อ้ งดา่ เขาตอบ เพราะเรามไิ ดผ้ ดิ ในทำนองเดยี วกนั นี้ ถา้ มใี ครมาทำรา้ ย มา ลักขโมยสิ่งของ มาเป็นชู้กับภรรยาของตน คนเราจะเกิดปฏิกิริยา โตต้ อบ โดยถอื วา่ ตนเปน็ ฝา่ ยถกู ปฏกิ ริ ยิ าตวั นี้ สว่ นใหญจ่ ะมอี ยแู่ กค่ น โดยทว่ั ไป 114

ปฏกิ ริ ยิ าโตต้ อบน้ี คอื ตวั ศตั รู ทำใหค้ นเราสรา้ งเวรภยั กนั ตอ่ ไป ไมร่ จู้ บ ถา้ บคุ คลสามารถจะแกไ้ ขตวั นไ้ี ด้ ศตั รกู จ็ ะไมม่ ี เวรภยั กจ็ ะไม่ ตามมา ความเดือดร้อนใจก็จะหายาก น้เี ปน็ สว่ นหนง่ึ ของเหตุท่ีทำให้ เกดิ ความเดอื ดรอ้ น วนุ่ วายกนั อยใู่ นโลกปจั จบุ นั แตถ่ า้ จะหลบภยั ในขอ้ นี้ จำเปน็ จะตอ้ งคอยมสี ติ ควบคมุ การกระทำทางกาย วาจา และใจ การทำ การพดู การคดิ คอื ตวั ผลติ กรรม ถา้ ทำทางดี หลบหนที างชว่ั ทำตวั ใหถ้ กู กาละเทสะ รจู้ กั หลบหลกี ความชว่ั นนั้ คอื ทางแกไ้ ข เพราะฉะนั้น ถ้าบุคคลมาสร้างกรรมประเภทก่อศัตรู สร้าง ความเสอ่ื มเสยี ใหแ้ กต่ นและสงั คม กรรมนน้ั เมอ่ื ทำแลว้ จะเกดิ ผลคอื ความเดอื ดรอ้ นตามมาในภายหลงั ซงึ่ เปน็ การผลติ กรรมทไี่ มด่ ี จงึ ควร หลีกการผลิตกรรมอย่างนี้เสีย หันมาสร้างกรรมดี ที่ตรงกันข้ามจะดี กวา่ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. โตต้ อบทางชวั่ จะทำตวั มากศตั รู สงบไดใ้ นศกึ จะสำนกึ ใจรู้ ๒. ปฏกิ ริ ยิ าโตต้ อบ ตวั ประกอบความโกรธ ถา้ ปลอ่ ยออกมา จะพบพาแตโ่ ทษ R 115

๔๗ สขุ ลวง คอื บว่ งอบาย R ตญจฺ กมมฺ ํ กตํ สาธ,ุ ยํ กตวฺ า นานตุ ปปฺ ติ ทำกรรมใดแลว้ ไมร่ อ้ นใจในภายหลงั กรรมนน้ั ทำแลว้ ดี กรรมดี เรยี กวา่ กศุ ลกรรม จะมมี ลู รากมาจาก ความไมโ่ ลภ กล่าวคือเป็นผู้มีจิตใจ เอื้อเฟ้ือเผ่ือแผ่ โอบอ้อมอารี ไม่เห็นแก่ได ้ ไมเ่ หน็ แกต่ วั หมายถงึ ไมโ่ ลภอยากไดใ้ นทางทผ่ี ดิ ศลี ธรรม ความไม่ โกรธ ได้แก่ มีจิตใจสุขุมเยือกเย็น แจ่มใส มีความคิดรอบคอบ ละเอยี ดถถ่ี ว้ น ไมใ่ จไวดว่ นได้ ไมเ่ อาแตอ่ ารมณข์ องตวั เปน็ ใหญ่ และ ความไมห่ ลง ไดแ้ ก่ ไมห่ ลงผดิ จากทำนองครองธรรม มสี ตริ อบคอบ กอบด้วยปัญญา ไม่ติดอยู่ในความอยากท่ีผิดกฎหมายและศีลธรรม ความไมห่ ลงน้ี เป็นต้นเหตใุ หเ้ กดิ ความไมโ่ ลภและความไม่โกรธ จึง เปน็ ตวั สำคญั ทค่ี วรใหม้ ี ธรรมชาติของคนทุกคน จะต้องเป็นผู้รักสุขและเกลียดทุกข์ กระทำทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง เพอื่ เปน็ การแสวงหาความสขุ และหลกี หนคี วาม ทกุ ข์ เอาเขา้ จรงิ กลบั วงิ่ ไปหาความทกุ ขเ์ ขา้ มาใสต่ วั เชน่ การเลน่ การ พนันก็ดี การเท่ียวกลางคืนก็ดี การเป็นนักเลงสุราก็ดี การคบเพ่ือน เฮฮาไปในทางเสอ่ื มกด็ ี ลว้ นเปน็ สาเหตุ นำความทกุ ขเ์ ดอื ดรอ้ นมาใหท้ ง้ั นนั้ หลงผดิ ไปวา่ ทตี่ นทำไปนนั้ เปน็ การแสวงหาความสขุ ความจรงิ เขา เรยี กวา่ ความสนกุ เปน็ เหตใุ หเ้ กดิ สขุ จอมปลอม คอื สขุ ของอบายมขุ เขา 116

ถงึ กระนนั้ คนเรากย็ งั ไมเ่ ชอ่ื ยงั ยกยอ่ งสขุ อบายมขุ วา่ มปี ระโยชนใ์ น การคลายเครียด ทำให้มีอายุยืน ทำให้สร้างสังคม กล่าวคือทำให้มี เพอ่ื นมาก ถงึ คราวจำเปน็ จะไดม้ เี พอื่ นคอยชว่ ยเหลอื ความสขุ ทแ่ี ทจ้ รงิ นนั้ ไดแ้ ก่ การให้ เปน็ เหตกุ ำจดั ความเหน็ แกต่ วั การรักษาศีลหรือตั้งอยู่ระเบียบวินัยที่ดี เป็นเหตุกำจัดเวร ๕ อย่าง เช่น ไปทำร้ายหรือฆ่าเขา เป็นการสร้างเวรตัวที่หนึ่ง เป็นต้น และ การอบรมจติ ใจ เปน็ เหตกุ ำจดั ความดน้ิ รนทางใจ มคี วามเหน็ ถกู ตอ้ ง เพราะฉะนนั้ การใหท้ าน รกั ษาศลี และการอบรมจติ ใจ จงึ เปน็ การสรา้ งความสขุ ทแ่ี ทจ้ รงิ เพราะเมอื่ บคุ คลกระทำแลว้ จะไมม่ ศี ตั รู หา่ งจากเวรภยั ไม่ เข้าใกล้ความเดือดร้อน เมื่อเป็นเช่นนี้ ชีวิตความเป็นอยู่ ก็จะมีแต่ ความสขุ สบาย นคี้ อื สขุ ตวั จรงิ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. สนกุ คอื สขุ ลวง เปน็ สขุ บว่ งของอบาย ถา้ ใครหลงผดิ จะตดิ ไปจนตาย ๒. ทำดเี ขา้ ไว้ จะสบายในภายหนา้ จงทำดใี หต้ น อดทนใหม้ ี คณุ คา่ R 117

๔๘ คนดมี รี าคา ชวั่ ชา้ ราคาตก R สกุ รานิ อสาธนู ,ิ อตตฺ โน อหติ านิ จ กรรมไมด่ ี และไมเ่ ปน็ ประโยชนแ์ กต่ น ทำไดง้ า่ ย กรรมทไี่ มด่ ดี ว้ ย ไมเ่ ปน็ ประโยชนแ์ กต่ นดว้ ย ไดแ้ ก่ อกศุ ลกรรม คอื กรรมชวั่ นนั่ เอง ทว่ี า่ ทำงา่ ย กห็ มายความวา่ ในขณะทำความชว่ั นนั้ ใจจะมแี ตค่ วามสุข ความสนกุ สนาน หรรษารา่ เริงบันเทงิ ใจ มีความ สดชน่ื ใจ แถมยงั เปน็ การแกค้ วามเครยี ด และเปน็ การชะลอความแกไ่ ด้ อกี ดว้ ย ซง่ึ เปน็ ธรรมดาของใจ มกั จะชอบอาหารอยา่ งนอี้ ยแู่ ลว้ จงึ เหน็ ว่าเป็นการทำง่าย อย่าว่าแต่ทำง่ายเลย แถมอยากจะทำเสียอีกด้วย การกระทำดงั กลา่ วน้ี ถา้ ไมเ่ ปน็ ไปตามอำนาจแหง่ กเิ ลส และทำแลว้ กม็ ี ผลในทางดี หรือมีผลไม่เดือดร้อน ไม่มีเวรไม่มีภัย ไม่จัดว่าเป็นการ ทำความชวั่ สง่ิ ของอนั ใดทที่ ำงา่ ย สง่ิ ของอนั นน้ั มกั จะมรี าคาถกู การทจี่ ะ สรา้ งสง่ิ ของทดี่ ๆี มรี าคาแพง จะตอ้ งทำนานๆ เชน่ การสรา้ งสง่ิ ของท่ี มลี วดลาย ละเอยี ดละออ มเี อกลกั ษณข์ องศลิ ปะ มกี ารสรา้ งอโุ บสถ สรา้ งวหิ าร เปน็ ตน้ จะใชเ้ วลานาน แตเ่ มอื่ สรา้ งเสรจ็ แลว้ จะเปน็ ของ มรี าคาแพง ฉนั ใด การทำความดี กเ็ ปน็ เชน่ เดยี วกนั อยา่ งนน้ั ตอ้ งใช้ เวลานาน จงึ ตอ้ งมคี ำวา่ ปลกู ฝงั ความด ี การทำความดนี น้ั นอกจากจะทำนานแลว้ ยงั จะตอ้ งมกี ารทำ 118

บ่อยๆ ทำอย่างสมำ่ เสมอ จนกว่าจะเกดิ ความชำนาญ ความเคยชนิ เปรยี บเหมอื นคนทเ่ี ปน็ ชา่ ง คนทไี่ มเ่ ปน็ ชา่ ง ไปมองดแู ลว้ จะคดิ วา่ เปน็ ของยาก แตน่ ายชา่ งเขาทำไมย่ าก เพราะเขามคี วามชำนาญอยแู่ ลว้ และการทำความดีดังกล่าว แท้จริงเป็นของทำง่าย เช่นการ กราบพระไหว้พระ การไปทำบุญท่ีวัด เป็นต้น ทำแล้วมีคนยกย่อง สรรเสรญิ ทำอยา่ งสงา่ ผา่ เผย ไมเ่ หมอื นทำชว่ั จะตอ้ งแอบๆ ซอ่ นๆ ไมใ่ หใ้ ครรู้ เมอ่ื มคี นรขู้ นึ้ กจ็ ะเกดิ การเสอ่ื มเสยี เกยี รตชิ อ่ื เสยี ง เหมน็ ไป ทงั้ วงศต์ ระกลู เพราะฉะนน้ั บคุ คลควรจะมาเลอื กคดั จดั สรร ทำในสง่ิ ทดี่ งี าม เปน็ ประโยชนแ์ กต่ นและสงั คม เปน็ ตวั อยา่ งทด่ี ขี องครอบครวั และสงั คม ตลอดจนถึงประเทศชาติบ้านเมือง เป็นตัวอย่างที่ดีของอนุชนรุ่นหลัง เมื่อเราทั้งหลายได้ตายไปแล้ว จงฝึกหัดทำให้เป็นของง่าย ให้เคยชิน ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ความดีมีประโยชน์ ยากกำหนดให้คนทำ จงใช้ยากอดทน เปน็ หนทางนำ ๒. ความดีมีราคา คือค่าของคน ความอดทนมีราคา คือค่า ของงาน R 119

๔๙ เปน็ ใหเ้ ปน็ จะเหน็ ประโยชน์ R ยํ เว หติ ญจฺ สาธญุ จฺ , ตํ เว ปรมทกุ กฺ รํ กรรมใดแล เปน็ ประโยชนด์ ว้ ย ดดี ว้ ย กรรมนนั้ ทำยากยง่ิ การงานทเ่ี ปน็ ประโยชน์ หมายถงึ เปน็ ประโยชนท์ ต่ี นเองจะ พง่ึ ได้ โดยไมก่ ระทบตนและผอู้ นื่ และ บางครงั้ อาจจะเปน็ ประโยชนแ์ ก่ ผอู้ น่ื ดว้ ย ขนึ้ อยกู่ บั ระดบั ของงาน กลา่ วคอื เปน็ งานของตวั เอง เชน่ การทำมาหากิน งานระดับสังคมแต่ละชั้น ตั้งแต่ช้ันต่ำถึงช้ันสูง คือ ระดับประเทศชาติบ้านเมือง รวมไปถึงเป็นประโยชน์ท้ังภพน้ี และ ประโยชน์ในภพหน้า งานที่ดี หมายความว่า งานที่กล่าวข้างต้นนั้น ตอ้ งเปน็ งานสจุ รติ และมใิ ชง่ านทอี่ าศยั สจุ รติ บงั หนา้ แตเ่ บอ้ื งหลงั เพอ่ื ประโยชนข์ องตน นอกจากดแี ลว้ กจ็ ะตอ้ งชอบดว้ ย หมายถงึ จะตอ้ ง ใหถ้ กู กาละเทสะ คอื ถกู ตอ้ งดว้ ย และ ถกู ใจดว้ ย มคี ำพดู อยปู่ ระโยคหนง่ึ วา่ “ถา้ จะเปน็ ตอ้ งเปน็ ใหเ้ ปน็ ถา้ เปน็ ไมเ่ ปน็ อยา่ ไปเปน็ ” หรอื “ถา้ จะเปน็ ใหเ้ ปน็ ตอ้ งหดั ใหเ้ ปน็ ” เรอ่ื ง เปน็ ของคนเรานนั้ มอี ยสู่ องเปน็ คอื เปน็ ในหนา้ ทกี่ บั เปน็ นอกหนา้ ที่ เปน็ ในหนา้ ท่ี นน้ั เชน่ เปน็ ขา้ ราชการ กจ็ ะตอ้ งปฏบิ ตั ิ ในระเบยี บวนิ ยั ของขา้ ราชการ เปน็ พระ กจ็ ะตอ้ งปฏบิ ตั อิ ยใู่ นวนิ ยั ของพระ เปน็ ตน้ เปน็ นอกหนา้ ท่ี เชน่ ตน่ื เชา้ เราถอื ไมก้ วาดไปกวาดบา้ น ตอนน้ี เปน็ คนใช้ พอถงึ เวลาขบั รถออกไปซอ้ื กบั ขา้ ว ตอนนเ้ี ปน็ โชเฟอร์ พอกลบั 120

ถงึ บา้ น กเ็ ขา้ ครวั ทำอาหาร ตอนนเ้ี ปน็ พอ่ ครวั เปน็ ตน้ และยงั มอี กี หลายเป็น ท่ียกมานี้ เพียงตัวอย่างเท่านั้น รวมความว่า ตอนน้ัน เราเปน็ อะไร กจ็ ะตอ้ ง เปน็ ใหเ้ ปน็ ถา้ รตู้ วั วา่ ยงั ทำไมเ่ ปน็ กจ็ ะตอ้ งไป หดั ทำเสยี ใหเ้ ปน็ เชน่ ถกู เชญิ ไปในงานทำบญุ ถา้ ถกู เรยี กตวั ใหไ้ ปเปน็ ทายกกล่าวคำอาราธนาต่างๆ หรือเป็นพิธีกรในงานต่างๆ ยามว่างๆ กห็ ดั ศกึ ษาเสยี ใหเ้ ปน็ ถา้ เราทำเปน็ ทำได้ กจ็ ะกลายเปน็ คนเดน่ เพราะ คนอนื่ ๆ เขาทำไมไ่ ด้ เพราะฉะนนั้ การทำความดี การทำสง่ิ ทเ่ี ปน็ ประโยชน์ จะเปน็ เพื่อตนหรือเพื่อสังคม เป็นหน้าที่ของคนทุกคน สิ่งใดยังทำไม่เป็น กต็ อ้ งฝกึ หดั ทำเขา้ ไวใ้ หท้ ำเปน็ ดกี วา่ จะไปแกต้ วั วา่ นานๆ ทำสกั ทกี เ็ ลย ลมื ไปหมดแลว้ ทำเปน็ ใหไ้ ดห้ ลายอยา่ ง จะเปน็ การดี ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ถา้ จะเปน็ ตอ้ งเปน็ ใหเ้ ปน็ ถา้ ไมเ่ ปน็ ตอ้ งฝกึ ใหเ้ ปน็ ๒. ประโยชนแ์ ละดดี ว้ ย ทงั้ สองชว่ ยเปน็ คนมี ดนี กั หนา R 121

๕๐ สขุ ไมม่ ผี ล แกค่ นทำชวั่ R น หติ ํ สลุ ภํ โหต,ิ สขุ ํ ทกุ กฺ ฎการนิ า สขุ จะไมม่ ผี ล สำหรบั ทำความชวั่ ความสุข หมายถึง สภาพท่ีทนได้ง่าย หรือความสบายกาย สบายใจ มี ๒ อยา่ งคอื สขุ ชว่ั หมายถงึ ความสขุ ทไ่ี ดร้ บั นน้ั มสี าเหตุ มาจากความชั่ว มีความสุขเพราะด่ืมสุรา ความสุขเพราะเสพยาบ้า ความสุขเพราะเที่ยวราตรี เป็นต้น ความสุขอย่างนี้ แท้จริงเรียกว่า สนุก จะสุขสดชื่นในตอนทำ แต่จะเดือดร้อนในภายหลัง สุขอย่างท่ี สองคอื สขุ ดี หมายถงึ ความสขุ มสี าเหตจุ ากทเี่ รา ไมไ่ ดไ้ ปทำความชวั่ กเ็ ลยไมม่ คี วามเดอื ดรอ้ น ไมย่ งุ่ วนุ่ วายใจ เพราะมไิ ดไ้ ปสรา้ งเวรภยั ไว้ กบั ใคร มแี ตส่ รา้ งความดไี วแ้ กส่ งั คม อยทู่ ไ่ี หนกจ็ ะมแี ตค่ วามสขุ สบาย ทุกวนั น้ี คนต้องการความสขุ ดว้ ยกันทง้ั น้นั โดยมไิ ด้คำนึงวา่ ความสขุ ทตี่ นแสวงหานนั้ จะมคี วามเดอื ดรอ้ นในภายหลงั หรอื ไม่ ขอให้ ใจเปน็ สขุ กพ็ อแลว้ ในวนั ปใี หมก่ ด็ ี วนั สงกรานตก์ ด็ ี คนจะนกึ ถงึ ความ สขุ เปน็ จดุ แรกกอ่ น วนั อยา่ งน้ี ทขี่ าดไมไ่ ดเ้ ลยกค็ อื สรุ า เพราะถอื วา่ สรุ า เปน็ ตวั ใหค้ วามสขุ สดชน่ื อยา่ งนกี้ เ็ ปน็ สขุ จรงิ แตเ่ ปน็ สขุ ฝา่ ยชว่ั พอดมื่ สรุ าไดท้ แี่ ลว้ กพ็ ากนั ไปเฮฮา ขนึ้ รถกนั ไปเตม็ รถ เลน่ สาดนำ้ สนกุ สนาน ตอ่ มาความสขุ นนั้ ชกั ออกฤทธ์ิ เกดิ ระเรงิ ไมม่ คี วามกลวั ขบั รถอยา่ ง ประมาท บางคร้ังเสวยสุขกันไปได้ไม่เท่าไร ขับรถไปเกิดอุบัติเหต ุ 122

ทตี่ ายกต็ ายไป เมอื่ ตายไปแลว้ กต็ อ้ งไปเสวยทกุ ขใ์ นอบาย สว่ นทบ่ี าดเจบ็ กต็ อ้ งไปเสวยทกุ ขก์ นั ทโ่ี รงพยาบาล บางพวกพอเมาได้ที่แล้ว ยังสุขไม่พอ พากันไปเที่ยวผู้หญิง คนเมาเปน็ คนไมก่ ลวั ตายอยแู่ ลว้ กเ็ ลยไมก่ ลวั โรคเอดส์ ในทสี่ ดุ กไ็ ปตดิ เอาโรคเอดส์ นำมาฝากแมบ่ า้ น แมบ่ า้ นไมร่ เู้ รอ่ื งกบั เขา กพ็ ลอยเดอื ด รอ้ นไปดว้ ย ทยี่ กมาเพอื่ เปน็ ตวั อยา่ งน้ี เพอ่ื ใหม้ องเหน็ ถงึ ความสขุ ทดี่ ี และความสขุ ทไ่ี มด่ ี เพราะฉะนั้น ทุกคนควรแสวงหาสุขที่มีผลดีเท่าน้ัน ส่วนสุข อบายมขุ ซง่ึ เปน็ สขุ ทไ่ี มม่ ผี ลดนี น้ั เปน็ สขุ ชวั่ ไมค่ วรพาตวั เขา้ หมกั หมม ถงึ แมช้ าตนิ จ้ี ะยงั ไมท่ กุ ข์ แตเ่ มอื่ ตายไปในชาตหิ นา้ จะตอ้ งไดร้ บั อยา่ ง แนน่ อน เพราะ สขุ อบายมขุ ทา่ นกลา่ ววา่ เปน็ ทกุ ขใ์ นอบายภมู ิ ขอ ใหค้ ดิ วา่ ๑. สขุ ดสี ขุ ชว่ั วา่ กนั มวั่ ไมร่ วู้ า่ ชวั่ หรอื ดี คนชวั่ เหน็ อบายมขุ วา่ เปน็ สขุ ศกั ดศ์ิ ร ี ๒. สขุ ไมม่ ผี ล สำหรบั คนผทู้ ำชวั่ สขุ วนั นผ้ี า่ นไป วนั หนา้ ภยั จะ มแี กต่ วั R 123

๕๑ กรรมสรา้ งทนุ คณุ สรา้ งคน R กลยฺ าณการี กลยฺ าณ,ํ ปาปการี จ ปาปก ํ ทำดไี ดด้ ี ทำชว่ั ไดช้ ว่ั การทำความดแี ละทำความชว่ั นน้ั ยอ่ มไดผ้ ลของการทำ ตามท่ี คนกระทำ เหมอื นการทำนา กย็ อ่ มไดข้ า้ ว ปลกู แตงโม กย็ อ่ มไดแ้ ตงโม เป็นต้น การกระทำน้ัน ใครจะรู้เห็นหรือไม่ แต่ตนจะต้องรู้ก่อนแล้ว และไดร้ บั ผลของการกระทำนน้ั จะเปน็ เวลาเรว็ หรอื ชา้ กต็ อ้ งไดร้ บั แน่ ไมช่ าตนิ ก้ี ช็ าตหิ นา้ เรอ่ื งวบิ ากของกรรมนี้ ถา้ กรรมมตี วั ตน เราจะเหน็ วา่ กรรมดี และกรรมช่ัวท่ีจะเข้ามาเสวยน้ัน เข้าคิวรอกันยาวเหยียดมิใช่น้อย บางคนไปทอดกฐินหรือทอดผ้าป่า ซึ่งเป็นการทำความดีแท้ๆ แต่พอ เวลาขากลบั เกดิ อบุ ตั เิ หตรุ ถชนกนั จนถงึ บาดเจบ็ อยา่ งน้ี เพราะขณะ ทำบญุ นนั้ พอดกี รรมชวั่ ทเี่ กาะตดิ หลงั อยใู่ หผ้ ลเสยี กอ่ น สว่ นกรรมดที ี่ ทำอยใู่ นวนั นี้ ยงั ไมถ่ งึ ควิ นย้ี กขนึ้ มาเปน็ ตวั อยา่ ง พระมหาโมคคัลลาน์ ในอดีตชาติ เคยทำร้ายมารดาบิดา ผลกรรมนน้ั กค็ อื เมอื่ ตายไป ไดไ้ ปตกอยใู่ นนรก เปน็ เวลานาน แทนที่ จะหมดกรรมแคน่ น้ั เมอ่ื พน้ จากนรกแลว้ ไปเกดิ ในชาตติ อ่ ๆ ไปทกุ ชาติ จะถกู โจรฆา่ ตายอกี ถงึ ๕๐๐ ชาติ จนถงึ ชาตทิ เี่ ปน็ พระอรหนั ตก์ ย็ งั ไมเ่ วน้ นนั่ เปน็ เพราะพระมหาโมคคลั ลาน์ เปน็ พระอรหนั ต์ ไดน้ พิ พานไมต่ อ้ งไป 124

เกดิ อกี แตถ่ า้ ไปเกดิ อกี กไ็ มเ่ วน้ เชน่ กนั ทย่ี กตวั อยา่ งมาน้ี เพอ่ื ใหท้ กุ คนมองเหน็ วา่ ทำความชว่ั เพยี ง นาทเี ดยี ว แตก่ รรมชวั่ จะใหผ้ ลเปน็ รอ้ ยชาตพิ นั ชาติ เหมอื นขา้ วเปลอื ก เพยี งเมลด็ เดยี ว เมอื่ งอกเปน็ ตน้ ขา้ วขนึ้ มาแลว้ กส็ ามารถจะผลติ เมลด็ ขา้ วใหอ้ กี เปน็ จำนวนมาก ทก่ี ลา่ วมานนเี้ ฉพาะกรรมชว่ั แตท่ เี่ ปน็ กรรมดี กเ็ ปน็ ไปในทำนองเดยี วกนั น้ี เมอื่ รอู้ ยา่ งน้ี ยงั มใี ครอยากทำความชว่ั อกี ไหม ความเปน็ จรงิ ถงึ จะมผี ลถงึ อยา่ งนี้ แตค่ นทท่ี ำความชวั่ กย็ งั มอี กี มากมายนกั ถา้ ใครมาคดิ ถงึ เรอ่ื งกรรม จะเหน็ วา่ กรรมนนั้ มจี รงิ แน ่ เพราะฉะนน้ั ขอใหท้ กุ คนเชอ่ื เถดิ วา่ ผลกรรมนน้ั มแี น่ ไมต่ อ้ ง สงสัย จงระวังใจของเราไว้ อย่าให้เผลอสติ หรือหลงผิดไปทำความ กรรมชวั่ อยา่ ไปเชอ่ื ใครวา่ การทำความชวั่ ถา้ ไมม่ ใี ครเหน็ กรรมจะไมม่ ี แท้จริง ในชาติน้ียังไม่ถึงคิว แต่ในชาติหน้าจะต้องมีอย่างแน่นอน ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. กรรมบงั ตา ราคามคี ณุ กรรมสรา้ งทนุ คณุ สรา้ งคน ๒. คนชวั่ ทำตวั ตำ่ กรรมเอาแน่ ถงึ ยามแกจ่ ะนกึ ได้ เมอ่ื ภายหลงั R 125

๕๒ กรรมลขิ ติ เราขดี กนั เอง R กมมฺ นุ า วตตฺ ตี โลโก สตั วโ์ ลก ยอ่ มเปน็ ไปตามกรรม กงกรรมกงเกวยี น คำนสี้ ว่ นใหญ่ คนเราจะรกู้ นั ไดด้ ี วา่ คนทกุ คน จะต้องวนไปตามกรรม เกวียนท่ีเทียมด้วยโค หรือรถท่ีเทียมด้วยม้า ซงึ่ แทนรถยนตใ์ นสมยั นี้ จะมลี กั ษณะวา่ โคจะเดนิ ไปทางไหน ลอยเกวยี น กจ็ ะหมนุ ตามลอยเทา้ โคไปทางนน้ั คอื ลอยโคออกหนา้ ลอยเกวยี นกจ็ ะ หมนุ ไปตาม ข้อน้ี ท่านเปรียบด้วยการสร้างกรรมของคน ผู้สร้างกรรม เหมอื นลอยเทา้ โค กรรมทตี่ ามสนองเปรยี บดว้ ยลอยเกวยี น หมายความ วา่ ในขณะทเี่ กวยี นกำลงั เดนิ ไปอยู่ กเ็ หมอื นกบั วถิ ชี วี ติ ของคน กต็ อ้ งเดนิ ไปโดยไมห่ ยดุ ถา้ หยดุ กห็ มายถงึ ตาย เดนิ ไปเคยี งคกู่ บั การสรา้ งกรรม มคี ำพดู ทชี่ อบพดู กนั อยคู่ ำหนง่ึ วา่ กรรมลขิ ติ ซง่ึ แปลวา่ รอยขดี ของกรรม กลา่ วคอื กรรมเกา่ เปน็ ผสู้ รา้ งเสน้ ทางเดนิ ใหแ้ กค่ น ถา้ ถามวา่ กรรมคอื อะไร ตอบวา่ กรรมคอื การกระทำ ถามวา่ ใครทำ กต็ อ้ งตอบ วา่ เราเปน็ ผทู้ ำเอง เมอื่ เปน็ เชน่ นน้ั กรรมลขิ ติ กต็ อ้ งแปลวา่ เราเอง ขดี เสน้ ชวี ติ ใหเ้ ราเดนิ เอง พระพทุ ธศาสนาสอนวา่ ทำดไี ดด้ ี ทำชวั่ ไดช้ วั่ จะขดี เสน้ ชวี ติ ใหด้ หี รอื ชว่ั กอ็ ยทู่ ต่ี วั เราเอง สมมตุ วิ า่ คนทเ่ี ปน็ ขา้ ราชการครู การทที่ า่ นจะผา่ นตำแหนง่ น้ี 126

ขน้ึ มาได้ ทา่ นจะตอ้ งเรม่ิ ขดี เสน้ ใหแ้ กต่ วั เอง โดยเรม่ิ ตงั้ แตเ่ ปน็ นกั เรยี น ชน้ั ประถม จบแลว้ เขา้ เรยี นตอ่ มธั ยม จากนนั้ กเ็ ขา้ เรยี นสถาบนั ราชภฏั และเขา้ สมคั รสอบบรรจคุ รไู ด้ ถา้ ถามวา่ กรรมทที่ า่ นมาเปน็ ครนู ี้ ใคร ขดี ใหท้ า่ น กต็ อ้ งตอบวา่ เราขดี ของเราเอง บางคนเรยี กวา่ พรหมลขิ ติ ซงึ่ แปลวา่ พรหมเปน็ ผขู้ ดี เสน้ ใหเ้ ดนิ นกี้ ต็ อ้ งเปน็ อกี เรอื่ งหนง่ึ หมายถงึ มเี หตผุ ลไปอกี อยา่ งหนง่ึ ของศาสนาพราหมณ์ ถา้ ศกึ ษาใหเ้ ขา้ ใจแลว้ เรอ่ื งกจ็ ะเปน็ รอยเดยี วกนั แตไ่ มใ่ ชว่ า่ จะนงั่ รอใหพ้ ระพรหมประทานให้ โดยตนไมต่ อ้ งทำอะไรเลย เพราะฉะนนั้ ขอใหม้ าทบทวนในตวั วา่ เราเองเปน็ ผขู้ ดี เสน้ ให้ เราเดินเอง คนอื่นจะเป็นพระอินทร์หรือพระพรหม มาขีดให้เราไม่ได้ เมอ่ื เปน็ เชน่ นี้ กจ็ ะตอ้ งขดี ใหด้ ๆี สกั หนอ่ ย ไมใ่ ชไ่ ปปลอ่ ยใหอ้ บายมขุ ขดี เสน้ ใหเ้ ดนิ ไปสอู่ บายภมู ิ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. รอยโครอยเกวียน หมุนเวียนดุจรอยกรรม จงคิดถึงตัว อยา่ เอาชวั่ มานำ ๒. กรรมลขิ ติ จะขดี รอยกรรม เราเปน็ ผขู้ ดี เอง จงหมน่ั เครง่ ในทางธรรม R 127

๕๓ สตติ วั นำ ตงั้ ใจทำตวั สำเรจ็ R นสิ มมฺ กรณํ เสยโฺ ย ใครค่ รวญกอ่ น แลว้ จงึ ทำจะดกี วา่ การทำงานทุกอย่าง จะต้องอาศัยความละเอียดถี่ถ้วน มีสติ ตรวจตราหาเหตุผล ถ้าเป็นงานใหญ่ จะต้องมีการวางแผนงาน หาข้อมูลท่ีดีเสียก่อน ยิ่งถ้าเป็นงานที่ต้องเก่ียวกับการทำสัญญา จะตอ้ งมคี วามรอบคอบอยา่ งยง่ิ หากไมเ่ ขา้ ใจจะตอ้ งศกึ ษา หรอื ปรกึ ษา ผู้รู้ให้ดีเสียก่อน ถ้าเป็นงานประเภทลงทุน หรือประเภทเสี่ยงอยู่แล้ว จะต้องปรึกษาจากผู้ที่มีประสบการณ์ หรือไม่ตนเองจะต้องไปหา ประสบการณเ์ สยี กอ่ น จะตอ้ งใชป้ ญั ญาคดิ นกึ ตรกึ ตรองเปน็ อยา่ งดี ที่ ยกมานเี้ ปน็ เพยี งตวั อยา่ ง เมอ่ื ลงมอื ทำงานแลว้ ในทางธรรม ใหใ้ ชห้ ลกั อทิ ธบิ าท ๔ เปน็ ตวั นำ การทำงานทุกประเภท การตัดสินใจเป็นเรื่องสำคัญ พระพทุ ธเจา้ จงึ ตรสั สอนวา่ ตอ้ งมคี วามใครค่ รวญ ใหถ้ กู ตอ้ งเสยี กอ่ น จึงค่อยทำลงไป โดยเฉพาะถ้าการกระทำน้ัน ไปเกี่ยวข้องกับโทสะ คนโบราณสอน ใหน้ บั หนง่ึ ถงึ สบิ เสยี กอ่ น เชน่ มคี นมายวั่ โทสะ เพอ่ื ให้ งานนนั้ ตอ้ งเสยี ไป กอ่ นทจี่ ะโตต้ อบเขา อยา่ เอาแตอ่ ารมณข์ องตนเปน็ ใหญ่ ควรจะใครค่ รวญเสยี กอ่ น ถา้ มเิ ชน่ นนั้ อาจจะเผลอตวั หยบิ อาวธุ ไปทำรา้ ยเขา ตรงนแ้ี หละทคี่ นโบราณสอนวา่ ใหน้ บั หนงึ่ ถงึ สบิ เสยี กอ่ น 128

นนั่ กห็ มายถงึ ใหม้ สี มาธเิ พอ่ื เรยี กสตมิ าไวก้ บั ตวั เพราะในขณะทน่ี บั อยนู่ น้ั การลมื ตวั จะไมม่ ี จะคดิ ไดว้ า่ การทะเลาะววิ าท เปน็ เหตเุ สยี หาย ตรงน้ี เรยี กวา่ ใครค่ รวญ หากใครค่ รวญดแี ลว้ กจ็ ะไมเ่ กดิ เรอ่ื งรา้ ย สว่ นการทำงาน ทมี่ อี ารมณเ์ ปน็ กเิ ลสอยา่ งอนื่ นอกจากน้ี เขา้ มาเจือปน เช่นความโลภ ก็จะทำให้คิดจะเอาเปรียบในการทำงานนั้น งานอาจจะถูกล้มเลิกไปก็ได้ ส่วนโมหะ หากมีประกอบอยู่ในงานแล้ว งานจะลา่ ชา้ อดื อาด เพราะความเกยี จครา้ น เพราะฉะนน้ั การใครค่ รวญพจิ ารณาหาเหตผุ ล กอ่ นการทำงาน จะทำใหง้ านนน้ั สำเรจ็ ลงเรยี บรอ้ ยไดเ้ ปน็ อยา่ งดี สว่ นใหญง่ านทกุ ประเภท มักจะมีกิเลสตัณหาเข้าไปยุ่งเก่ียว ทำให้เกิดการเอารัดเอาเปรียบ ชงิ ไหวชงิ พรบิ กนั ไมค่ อ่ ยจะมซี อื่ สตั ยต์ อ่ กนั ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. สตเิ ปน็ ตวั นำ อดทนทำเปน็ ตวั สำเรจ็ ถา้ อดทนมไี ว้ จะเปน็ คนใจเพชร ๒. ใครค่ รวญกอ่ นทำ จะนำปลอดภยั ถา้ สขุ เอาเผากนิ จะไม่ สน้ิ อนั ตราย R 129

๕๔ แผลกรรม ทำคนื ไมไ่ ด้ R กตสสฺ นตถฺ ิ ปฏกิ าร ํ สง่ิ ทท่ี ำแลว้ ทำคนื มไิ ดเ้ ลย การกระทำอนั ใด ทล่ี ว่ งเลยไปแลว้ ถอื วา่ เปน็ การจบเกมสก์ นั ไป จะแกไ้ ขเปลยี่ นแปลงใหมอ่ กี ไมไ่ ดเ้ ลย เชน่ คนทไี่ ปฆา่ เขาตาย จะขอ ใหมเ่ ปน็ ไมฆ่ า่ อยา่ งนยี้ อ่ มเปน็ ไปไมไ่ ด้ มแี ตจ่ ะตอ้ งรอผลกรรม ทจ่ี ะ ตามมาสนองอยา่ งเดยี วเทา่ นน้ั ทางทดี่ กี อ่ นจะทำการอะไรลงไป จะตอ้ งมี สตพิ จิ ารณาใครค่ รวญใหด้ เี สยี กอ่ น จงึ คอ่ ยทำลงไป และในขณะทำอยนู่ นั้ กจ็ ะตอ้ งมตี วั ปญั ญากำกบั อยเู่ สมอ เพอื่ มใิ หเ้ กดิ การผดิ พลาด และให้ เกิดการถูกต้องดีงาม อย่าทำอะไรไปตามอารมณ์ที่อยากจะทำ โดย ปราศจากเหตผุ ล มใิ ยทค่ี นอนื่ จะมาเตอื น ถอื วา่ ตวั เองทำถกู แลว้ อนั ธรรมดาวา่ แผลทมี่ ขี น้ึ ในตวั เรา เมอ่ื เกดิ แลว้ จะหายเดยี๋ ว นน้ั ไมไ่ ด้ จะตอ้ งใชเ้ วลาในการรกั ษา หรอื ถา้ รกั ษาหายแลว้ กย็ งั มรี อย แผลเปน็ ปรากฏใหเ้ หน็ ขอ้ นเ้ี ปน็ ฉนั ใด ชวี ติ การทำงานของคน บางครงั้ ก็ ตอ้ งเสยี่ งในการตดั สนิ ใจ ถา้ เปน็ ความดกี แ็ ลว้ ไป สำหรบั ทเ่ี ปน็ ความชว่ั หรอื เหน็ วา่ ตนเองกำลงั จะมอี ารมณไ์ มด่ เี กดิ ขนึ้ จะตอ้ งหยดุ ความคดิ สกั เลก็ นอ้ ย แลว้ ทำจติ ให้ เปน็ สมาธขิ ณะหนงึ่ กอ่ น คอื ปลกุ ใหร้ ตู้ วั ไวก้ อ่ น อยา่ เผลอทำลงไป อยา่ ปลอ่ ยใหอ้ ารมณช์ ว่ั วบู เขา้ มาครองใจเรา อยา่ คดิ งา่ ยๆ วา่ “ชง่ั มนั 130

จะเปน็ อะไรกย็ อม” อยา่ คดิ วา่ “เรอ่ื งนห้ี วั เดด็ ตนี ขาด เพอ่ื ศกั ดศ์ิ รี จะยอมไมไ่ ด”้ ถา้ เชอื่ ความคดิ อยา่ งนี้ หากเผลอทำผดิ ลงไป จะเปน็ ตราบาป หรอื แผลกรรม ไปตลอดชาติ และตลอดทกุ ชาติ แผลเปน็ ตนทำ แผลกรรมตนเสวย เปน็ ธรรมชาตขิ องใจ หากถกู กเิ ลสครอบงำ ยอ่ มจะเปน็ ไปตามอำนาจกเิ ลสสง่ั ดงั กลา่ วขา้ งตน้ นนั่ มใิ ชค่ วามคดิ ของ เรา แตเ่ ปน็ ความตามกเิ ลสสง่ั ขอ้ นจี้ ะตอ้ งแยกใหอ้ อก เพราะฉะนั้น การกระทำกรรมทุกประเภท เมื่อทำแล้วจะทำ กลบั คนื ไมไ่ ด้ กอ่ นจะทำ พดู คดิ ทง้ั สามอยา่ งน้ี จะตอ้ งใชป้ ญั ญาสงั่ อยา่ ใหก้ เิ ลสสงั่ ควรศกึ ษาใหร้ วู้ า่ อยา่ งไหนปญั ญา อยา่ งไหนกเิ ลสสงั่ หดั เปน็ คนมใี จสขุ มุ รอบคอบ อยา่ ใจไวดว่ นได้ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ความชว่ั จะตดิ ตวั เปน็ แผลกรรม แผลเปน็ ตนทำ แผลกรรม ตนเสวย ๒. ทำกรรมดี จะดตี ดิ ตวั ไป ถา้ ทำชวั่ ตวั ยนื จะทำคนื ไมไ่ ด ้ R 131

๕๕ คนชงั่ ผลดั จะตดั ประโยชน์ R ปฏกิ จเฺ จว ตํ กยริ า, ยํ ชญฺ า หติ มตตฺ โน รวู้ า่ กาลใด เปน็ ประโยชนแ์ กต่ น พงึ รบี ทำกรรมนนั้ ทนั ที สิ่งที่เป็นประโยชน์ หมายถึง ส่ิงที่บุคคลได้กระทำลงไปแล้ว ทำใหเ้ กดิ ความสขุ ความเจรญิ กา้ วหนา้ ในทางสจุ รติ ไมก่ อ่ ใหเ้ กดิ ความ ทกุ ขเ์ ดอื ดรอ้ น ไมก่ อ่ ใหเ้ กดิ เวรภยั ในภายหลงั สง่ิ นนั้ ไดแ้ ก่ ความขยนั หม่ันเพียร ทำด้วยความซ่ือสัตย์สุจริต อันจะนำมาซ่ึง ลาภ ยศ สรรเสรญิ สขุ สงิ่ นบี้ คุ คลพงึ รบี ขวนขวาย หาหนทางหรอื โอกาสทำโดย มชิ กั ชา้ อยา่ ใหล้ ว่ งเลยโอกาสไป เชน่ ในขณะทยี่ งั เปน็ เดก็ มโี อกาสใน การศกึ ษาเลา่ เรยี น จะตอ้ งรบี ทำเสยี ถา้ ปลอ่ ยใหโ้ ตขน้ึ มอี ายเุ กนิ เกณฑ์ การเรียน หรือเลิกเรียนเสียกลางคัน เพราะความเกเร จะทำให้เสีย โอกาส และเสยี อนาคตไปในทสี่ ดุ มเี รอื่ งเลา่ กนั มาวา่ มเี ดก็ สาวคนหนงึ่ มชี อื่ วา่ ผลดั ตงั้ บา้ น เรือนอยู่ข้างวัดแห่งหน่ึง ตามปรกติ เธอจะเดินผ่านวัดอยู่ทุกวัน วนั หนงึ่ ทา่ นสมภาร ไดอ้ อกปากชวนเธอใหเ้ ขา้ วดั เพอื่ รกั ษาศลี อโุ บสถ ในวนั พระ เพราะเหน็ วา่ อยตู่ ดิ กบั วดั อยแู่ ลว้ นางสาวผลดั บอกกบั ทา่ น สมภารวา่ “ ตอนนหี้ นยู งั โสด ยงั ไมม่ คี รอบครวั ขอผลดั ใหแ้ ตง่ งานมี เหยา้ เรอื นเสยี กอ่ นจงึ จะเขา้ วดั ได”้ ตอ่ มาเธอไดแ้ ตง่ งานมคี รอบครวั แลว้ ท่านสมภารก็เข้าไปทวงสัญญาอีก เธอก็บอกว่า “เพ่ิงแต่งงานใหม่ๆ 132

การงานยังไม่เข้าท่ี รอให้มีลูกเสียก่อนจึงจะเข้าวัด” ต่อมาเธอก็มีลูก ทา่ นสมภารกเ็ ขา้ ไปทวงสญั ญาอกี เชน่ เดมิ เธอตอบวา่ “ตอนน้ี ทง้ิ ลกู ไปไหนไม่ได้เลย ขอผลัดให้ลูกโตเสียก่อน หมดภาระเลี้ยงลูกเมื่อไร จงึ จะเขา้ วดั ” อยตู่ อ่ มาวนั หนง่ึ ขณะทท่ี า่ นสมภารนง่ั อยใู่ นวดั เหน็ ประชาชน กลมุ่ หนง่ึ พากนั หามศพมาวดั ทา่ นสมภารจงึ เขา้ ไปถามวา่ ศพใคร มคี น หนง่ึ ตอบวา่ “ ศพนางผลดั ครบั ” สมภารไดแ้ ตป่ ลงอนจิ จงั วา่ “ผลดั เอย๊ เองผลดั สมชอ่ื ตอนนี้ ไมต่ อ้ งผลดั แลว้ เขา้ มาเอง” เพราะฉะนน้ั สงิ่ ใดทเี่ หน็ วา่ เปน็ ประโยชน์ จะตอ้ งรบี ทำสงิ่ นน้ั ขนื ผลดั ไป หากตายเสยี กอ่ นจะเสยี โอกาส หนมุ่ สาวบางคน มกั ชอบพดู วา่ ตอนนี้ ยังสนุกอยู่ ตอนแก่หมดสนุกจึงจะเข้าวัด บางคนก็ไม่รู้เร่ืองเอาเลย อยา่ งนเ้ี รยี กวา่ เสยี โอกาส บางคนเสยี โอกาสจนตายไปเสยี กอ่ น ขอให้ คดิ วา่ ๑. ผลดั งานยงั พอทำ ผลดั กรรมทำไมไ่ ด้ จงสรา้ งกรรมดี จะไมม่ ี อนั ตราย ๒. รู้ว่าดีมีประโยชน์ รีบกำหนดปฏิบัติ ถ้ามัวหลงตัว จะถูก ความชวั่ เขา้ ตดั R 133

๕๖ ทำจรงิ พง่ึ พงิ ได ้ R กยริ าเถว กยริ านํ ถา้ จะทำ ตอ้ งทำใหจ้ รงิ การทำงานทุกประเภท จะต้องเป็นคนมีความจริงใจต่องาน หากลงมอื ทำแลว้ ตอ้ งทำใหเ้ สรจ็ และมปี ระสทิ ธภิ าพดว้ ย จงึ จะเรยี กวา่ คนเอาจริง คนที่ทำอะไรไม่จริงนั้น จะมีประวัติท่ีไม่ดีแก่ตัวเอง เช่น เป็นนักเรียน มัวเกเรเสีย เลยเรียนไม่จบ ต้องอกกจากโรงเรียนเสีย กลางคนั เวน้ ไวแ้ ตท่ มี่ เี หตสุ ดุ วสิ ยั การเรยี นหนงั สอื ไมจ่ บ โดยปราศ จากเหตผุ ล สงั คมจะมองเดก็ คนนใ้ี นแงล่ บ แปลวา่ มปี ระวตั ไิ มส่ ดใส เปน็ เดก็ ทมี่ ปี มดอ้ ย กต็ อ้ งไปดตู อนเปน็ ผใู้ หญ่ มคี รอบครวั แลว้ อกี ครงั้ ครั้นเม่ือโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว ยังทำอะไรไม่จริง หรือทำไม่ได้ทำไม่เป็น กเ็ ปน็ อนั วา่ ตอ้ งหมดโอกาสไปตลอดชวี ติ คนทกุ คน จะมชี วี ติ อยไู่ ดใ้ นสงั คม เพราะมอี าชพี ทส่ี จุ รติ และ อาชีพนั้น จะเป็นอาชีพประเภทไหนก็ตาม ขอให้ทำจริง ทำโดย สมำ่ เสมอ และทำอยา่ งซอื่ สตั ยส์ จุ รติ กส็ ามารถจะยดึ เปน็ หลกั อาชพี ได้ มตี วั อยา่ งทเ่ี คยออกทางโทรทศั นว์ า่ แมค่ า้ กลว้ ยปง้ิ มอี าชพี เพยี งแคป่ ง้ิ กลว้ ยขาย สามารถสง่ ลกู เรยี นถงึ จบปรญิ ญาได้ อยา่ งนเี้ รยี กวา่ เอาจรงิ ทางกลว้ ยปงิ้ นย้ี กมาเปน็ ตวั อยา่ ง สว่ นคนทที่ ำไมจ่ รงิ กม็ ตี วั อยา่ งเหมอื นกนั เลา่ กนั มาวา่ มคี น 134

ทำอาชพี ถบี สามลอ้ รบั จา้ งคนหนง่ึ เกดิ โชคดขี น้ึ มา ไปถกู หวยรางวลั ที่ ๑ จากนั้นก็เลิกทำอาชีพถีบสามล้อ กลายเป็นเศรษฐีไปทันที ต่อมา นำเอาเงนิ ทไ่ี ดน้ นั้ ไปเลน่ การพนนั ปรากฏวา่ เลน่ ครงั้ ละมากๆ อยมู่ าไม่ ถงึ ปี เงนิ ทมี่ อี ยกู่ ห็ มดไป ถงึ อยา่ งนน้ั กย็ งั ไมเ่ ลกิ เลน่ ตอ้ งไปกหู้ นย้ี มื สนิ เขามาเลน่ การพนนั อกี ในทส่ี ดุ กต็ อ้ งกลบั มาทำอาชพี ถบี สามลอ้ รบั จา้ ง อยอู่ ยา่ งเดมิ แถมยงั เปน็ หนเี้ ขาอกี รายไดป้ ระจำวนั ตอ้ งแบง่ ใหเ้ จา้ หนเี้ ขา คนอยา่ งน้ี เรยี กวา่ คนไมจ่ รงิ คนเราทกุ คน ถา้ เปน็ คนไมจ่ รงิ ตอ่ ให้ เทวดาลงมาชว่ ย กเ็ อาดไี มไ่ ด้ เพราะฉะนั้น ขอใหใ้ ช้พระพุทธภาษิตท่ยี กมาในเบ้อื งตน้ เปน็ อุดมคติว่า ถ้าทำต้องทำให้จริง แต่จะต้องสุจริตด้วย จริงไม่จริง อยา่ งไร ตวั ของตวั จะรดู้ กี วา่ ใคร ขอใหท้ กุ คนจงตรวจดตู วั เองวา่ เราเปน็ คน ประเภทไหน อยากจะเปน็ คนดมี สี ขุ จะตอ้ งทำใหจ้ รงิ เขา้ ไว้ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ทำจรงิ พงึ่ พงิ ได้ ทำไมจ่ รงิ เปน็ สง่ิ อนั ตราย จงใชส้ จั จะเปน็ เชอื้ ใชเ้ ชอ่ื เปน็ สหาย ๒. ทำจรงิ สง่ิ ดี จะมปี ระโยชน์ อยา่ เชอ่ื คนชวั่ จะทำตวั กอ่ โทษ R 135

๕๗ เชอ่ื ไมด่ ี จะมกี รรมเวร R กเรยยฺ วากยฺ ํ อนกุ มปฺ กานํ ควรทำตามคำของผเู้ อน็ ดู ผเู้ อน็ ดู หมายถงึ บคุ คลทมี่ คี วามปรารถนาดตี อ่ เรา มคี วามรกั มีความสงสาร มีความห่วงใย มีความปรารถนาจะให้เรามีความสุข มีความเจริญก้าวหน้า โดยมิได้หวังในการตอบแทน บุคคลดังกล่าวน ้ี มมี ารดาบดิ า ผปู้ กครองทกุ ระดบั ชนั้ เปน็ ตน้ คำพดู ของทา่ น จะเตม็ ไป ดว้ ยความหวงั ดี ทกุ ๆ คำพดู ของทา่ น แมจ้ ะเปน็ คำดา่ ปรภิ าส ยอ่ มเปน็ ของมคี า่ มรี าคาทง้ั นนั้ จงึ สมควรทเ่ี ราจะตอ้ งเชอ่ื ฟงั รบั ไปปฏบิ ตั ติ าม ซึ่งจะผิดกับคำพูดของคนท่ีไม่หวังดี แม้เขาจะพูดอ่อนหวาน ยกย่อง สรรเสรญิ บางครงั้ กต็ อ้ งตกไปเปน็ เหยอ่ื ของเขา ทา่ นจงึ กลา่ ววา่ พอ่ แมด่ า่ ดกี วา่ คนอน่ื สรรเสรญิ มพี อ่ อยคู่ นหนงึ่ เปน็ คนรกั ลกู มาก วนั หนงึ่ ทว่ี ดั ใกลบ้ า้ นนนั้ กำลงั มงี านประจำปี คณุ พอ่ นน้ั ไดส้ บื ทราบมากอ่ นวา่ คนื น้ี พวกนกั เลง เขานัดยกพวกตีกนั และในจำนวนนัน้ กม็ ีลกู ของคุณพอ่ อยดู่ ว้ ยคนหนงึ่ จงึ เรยี กลกู ชายมาแลว้ ขอรอ้ งวา่ “คนื น้ี ลกู อยา่ ไปเทย่ี วในงานเลย พอ่ กลวั วา่ เองจะถกู เขาทำรา้ ยเอา” ลกู ตอบวา่ “ผมนดั กบั เพอ่ื นไวแ้ ลว้ ถา้ ผม เชอ่ื พอ่ ผมกเ็ สยี เพอื่ น” พอพดู จบ เพอื่ นกน็ ำรถจกั รยานยนตม์ ารบั พอดี ลกู ของคณุ พอ่ กซ็ อ้ นทา้ ยรถเครอื่ งคนั นนั้ หายลบั ไป โดยมใิ ยวา่ พอ่ จะคดิ 136

อยา่ งไร คณุ พอ่ ไดแ้ ตแ่ ลดลู กู จนลบั สายตาไป คณุ พอ่ กไ็ ดแ้ ตค่ ดิ อยคู่ นเดยี ววา่ “ดเู ถดิ ลกู มนั กลวั เสยี เพอ่ื น แตม่ นั ไมก่ ลวั เสยี พอ่ ” พอรงุ่ เชา้ มคี นมาแจง้ ขา่ วกบั คณุ พอ่ วา่ ลกู ของ คณุ พอ่ นนั้ เวลานอี้ ยทู่ โี่ รงพยาบาล อาการสาหสั จะอยหู่ รอื ตายเทา่ กนั จะเหน็ ไดจ้ ากอทุ าหรณน์ วี้ า่ ลกู เขากลวั เสยี เพอ่ื น แตเ่ ขาไมก่ ลวั เสยี พอ่ ขอสะกดิ ไวต้ รงนวี้ า่ ทลี่ กู ทำลงไปนน้ั ถกู ไหม จรงิ อยู่ เพอื่ นนน้ั เขากด็ ี แตก่ ค็ งจะดไี ปกวา่ พอ่ ไมไ่ ดแ้ นน่ อน เพราะฉะน้ัน พ่อแม่ ย่อมจะเป็นคนท่ีหวังดีแต่เราโดยจริงใจ ลูกควรจะต้องเช่ือฟัง ส่วนเพื่อนน้ัน ถึงจะเป็นคนดี หรือรักกันมาก ขนาดไหน ถ้าเป็นเพ่ือนที่ดีจริง เขาจะต้องชักชวนไปในทางท่ีดี ถ้า ชกั ชวนไปในทางชว่ั ถงึ จะเปน็ เพอื่ นดี กต็ อ้ งกลายเปน็ เพอ่ื นชวั่ หา้ มคบ ดว้ ย ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. อยา่ เหน็ เพอื่ นดกี วา่ พอ่ อยา่ เหน็ ขอดกี วา่ ดา้ ม ถา้ เหน็ ไมด่ ี จะเปน็ คนมกี รรม ๒. เชอ่ื ฟงั ผหู้ วงั ดี จะมมี งคล หากหลงเชอ่ื เพอ่ื นชว่ั จะทำตวั ใหป้ ปี้ น่ R 137

๕๘ ปากไวใจโกรธ จะหมดความดี R กาลานรุ ปู ํ ว ธรุ ํ นยิ ญุ เฺ ช พงึ ประกอบธรุ ะ ใหเ้ หมาะกาลเวลาเทา่ นน้ั กาลเวลาที่เหมาะสม ในท่ีนี้ ตรงกับหลักของกาลัญญุตา ซงึ่ แปลวา่ ความเปน็ ผรู้ จู้ กั กาลเวลา กลา่ วคอื ควรจะรวู้ า่ พนื้ ชนดิ ไหน จะต้องทำการเกษตรอย่างไร เวลานี้ กาลตลาดเป็นอย่างน้ี ควรจะ ปลกู พนื้ พรรณอะไร เปน็ ตน้ อกี อยา่ งหนง่ึ การทำ การพดู และการคดิ ควรจะตอ้ งรจู้ กั กาละเทสะ หมายถงึ จะตอ้ งรวู้ า่ เวลาไหนควรพดู เวลาไหนไมค่ วรพดู เรียกว่า กาละ สถานท่ีตรงไหนควรพูด สถานที่ตรงไหนไม่ควรพูด เรยี กวา่ เทสะ แมแ้ ต่ การทำ การคดิ กเ็ ชน่ เดยี วกนั นี้ การทำควรให้ ถกู เวลาอยา่ งน้ ี คนโบราณมักจะสอนว่า ทำอะไรจะต้องรู้จักกาละเทสะ ซ่ึง หมายความวา่ จะตอ้ งรจู้ กั กาลเวลาและสถานที่ ดงั กลา่ วขา้ งตน้ คำวา่ วาจาสัตย์เป็นวาจาไม่ตายนั้น ถ้าพูดไม่รู้จักกาลเวลา ไม่รู้จักสถานท่ี อยา่ งนไี้ มแ่ น่ วาจานนั้ ไมต่ าย คนพดู อาจจะตายกไ็ ด้ การอยรู่ ว่ มกนั ในครอบครวั เรอ่ื งกาละเทสะมคี วามสำคญั มาก กอ่ นจะพดู อะไรกนั ควรจะตรวจดอู ารมณ์ และสถานทใ่ี นตอนนนั้ ดว้ ย เคยมเี รอ่ื งเลา่ มาวา่ 138

มสี ามอี ยคู่ นหนงึ่ วนั หนง่ึ แอบลกั เอาเงนิ หนภี รรยาไปเลน่ การพนนั บงั เอญิ วนั นน้ั เลน่ การพนนั เสยี หมด ไมม่ เี งนิ เหลอื ตดิ ตวั มคี วามเสยี ใจ มาก เกรงวา่ ภรรยาจะรู้ จงึ ไปดม่ื สรุ ากบั เพอ่ื นเพอ่ื ใหล้ มื เรอ่ื งการเสยี การพนนั จนเมาไดท้ แี่ ลว้ เดนิ กลบั บา้ น พอถงึ บา้ น ภรรยารวู้ า่ ไปเสยี การพนนั มา เกดิ อารมณเ์ สยี จงึ ดา่ ซำ้ ลงไปอกี สว่ นสามนี นั้ กเ็ สยี ใจมาก อยแู่ ลว้ ประกอบกบั ถกู ภรรยาดา่ เวลานน้ั กเ็ มาสรุ าอยดู่ ว้ ย เกดิ ความ เสยี ใจมาก จงึ เขา้ ไปในเรอื น ควา้ เอายาฆา่ แมลงมาดมื่ จนถงึ แกค่ วามตาย เพราะฉะนนั้ อารมณข์ องคน มคี วามสำคญั มาก การพดู จากนั ควรจะตอ้ งรจู้ กั อารมณข์ องกนั แลกนั ถา้ ฝา่ ยหนงึ่ มอี ารมณเ์ สยี ไมว่ า่ เรอ่ื งนน้ั จะดหี รอื ไมด่ ี ควรจะตอ้ งพดู ปลกุ ปลอบกนั ไวก้ อ่ น สำหรบั เรอ่ื ง ทไ่ี มด่ ี มเี รอ่ื งการผดิ หวงั เปน็ ตน้ เกบ็ เอาไวต้ อนหลงั คอ่ ยปรบั ความ เขา้ ใจกนั ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. กาละเทสะ จะชนะในความดี ถา้ ปากไวใจโกรธ จะเกดิ โทษ ทนั ท ี ๒. ประกอบกจิ การงาน ตอ้ งถกู กาลเวลา ถา้ เชอ่ื คนเทจ็ ความ สำเรจ็ จะไมม่ า R 139

๕๙ เรว็ ชา้ ถา้ ดี ตอ้ งมสี ติ R รกเฺ ขยยฺ อตตฺ โน สาธ,ํุ ลวณํ โลณตํ ยถา พงึ รกั ษาความดขี องตนไว้ เหมอื นเกลอื รกั ษาความเคม็ ฉะนน้ั ธรรมดาวา่ เกลอื จะตอ้ งเคม็ ไมม่ อี ะไรจะมาทำใหเ้ กลอื ไมเ่ คม็ ได้ อยทู่ ไี่ หนกเ็ คม็ ทนี่ นั่ แตบ่ างครงั้ เกลอื ถกู นำไปใชก้ บั คนใจดำ จนเหน็ แกต่ วั ทเี่ รยี กวา่ คนเคม็ กม็ ี และเกลอื กม็ คี ณุ สมบตั พิ เิ ศษอกี อยา่ งหนงึ่ คอื ไมเ่ นา่ ไมบ่ ดู เกบ็ ไวน้ านๆ กไ็ มเ่ สยี หาย นอกจากไมเ่ สยี หายแลว้ ยงั สามารถทำของเนา่ เสยี ใหเ้ ปน็ ของดไี ด้ เชน่ ปลารา้ นำ้ ปลา เปน็ ตน้ การรกั ษาความดนี น้ั ทา่ นใหท้ ำตนเหมอื นเกลอื กลา่ วคอื จะอยู่ ทไี่ หนกไ็ มเ่ ลกิ ละความดี ไมม่ กี ารเปลยี่ นใจไปเขา้ กบั คนชวั่ และสามารถ จงู เอาคนชวั่ ใหก้ ลบั มาทำความดไี ดอ้ กี ดว้ ย การรักษาความดีนั้น นับว่าเป็นงานหลักของคนทั่วไป หาก เผลอเมอ่ื ไร ระวงั ใจจะตกตำ่ ถา้ กลา่ วสำนวนนกั เทศน์ ทา่ นกลา่ ววา่ หากเกดิ ความโกรธ จะตอ้ งระงบั ดว้ ย ธรรมะ ๔ น เขา้ ไวก้ อ่ น คอื นง่ิ – นง่ั – นอน – หนี ตวั อยา่ งเชน่ พอ่ บา้ นกำลงั อารมณไ์ มด่ ี พอกลบั ถงึ บา้ น ถกู แม่ บ้านด่าซ้ำเข้าไปอีก ตอนนี้ ถ้าพ่อบ้านจะพูดอะไรออกไป คงจะต้อง ทะเลาะกนั แน่ อยา่ งนจ้ี ะตอ้ งใช้ น.ท่ี ๑ คอื นง่ิ ตอ้ งอดทนเอาหนอ่ ย เพื่อความสงบเรียบร้อย ครั้นนิ่งแล้ว แม่บ้านก็ไม่ยอมหยุด ต้องใช้ 140

น.ท่ี ๒ คอื นงั่ คอื นงั่ ลงเสยี กอ่ น ทำใจใหส้ งบเขา้ ไว้ หากไมน่ งั่ อาจจะ เผลอไปตบตกี นั ได้ ถา้ นงั่ แลว้ ยงั ไมย่ อมหยดุ อกี จะตอ้ งใช้ น.ที่ ๓ คอื นอน เขา้ เรอื นนอนไปเลย ถา้ หลบั ไดย้ งิ่ ดี หากนอนแลว้ กย็ งั ไมย่ อมหยดุ อกี จะตอ้ งใช้ น.ท่ี ๔ คอื หนี หมายถงึ ลงจากเรอื นหนไี ปเลย ถา้ ไมห่ นี อาจจะเกดิ น.ที่ ๕ คอื นว่ ม หมายถึงตีกนั นว่ มไปเลย ทง้ั หมดดงั กลา่ วมานี้ เปน็ เพยี งวธิ หี นงึ่ บางคนอาจจะมวี ธิ ที ด่ี กี วา่ นกี้ ไ็ ด้ เสนอไว้ เพอื่ คดิ เพราะฉะน้ัน คนทุกคน หากจะเป็นคนดี จะต้องหานโยบาย ประคับประคองตัวเอง อย่าปล่อยไปตามอารมณ์ที่ต้องการ ให้นึกถึง เกลือ ว่าเกลือไม่ว่าจะอยู่ท่ีไหน จะต้องเค็ม คนดี จะอยู่ในสภาพ อยา่ งไร กจ็ ะตอ้ งรกั ษาความดไี วใ้ หม้ น่ั คง ไมห่ วนั่ ไหว ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. เรว็ ชา้ ถา้ ดี ตอ้ งมสี ติ ถา้ ปลอ่ ยตามใจ จะเกดิ ภยั ทฐิ ิ ๒. การรักษาความดี จะต้องมีทุกเมื่อ เหมือนเกลืออยู่ไหน ไมไ่ รเ้ คม็ R 141

๖๐ ถา้ ดจี รงิ ตอ้ งดตี อบจะชอบยงิ่ R กจิ จฺ านกุ พุ พฺ สสฺ กเรยยฺ กจิ จฺ ํ พงึ ทำกจิ แกผ่ ชู้ ว่ ยทำกจิ ทุกคนท่ีเกิดมาแล้ว จะอยู่คนเดียวในโลกย่อมเป็นไปไม่ได้ จำเปน็ ตอ้ งมกี ารอยรู่ ว่ มกนั เปน็ หมคู่ ณะ และการอยรู่ ว่ มกนั นน้ั กจ็ ะ ตอ้ งมกี ารชว่ ยเหลอื เกอ้ื กลู ซงึ่ กนั แลกนั หรอื บางครง้ั กจ็ ะตอ้ งทำประโย ชนรว่ มกนั คนไหนทเ่ี คยทำประโยชนใ์ หแ้ กเ่ รา จะตอ้ งจดจำไว้ เมอื่ ถงึ คราวเขามีงานอะไร พอที่เราจะช่วยได้ ก็อย่าน่ิงดูดาย เข้าไปช่วย ทำงานน้นั อยา่ งเตม็ ใจและเตม็ ความสามารถ อยา่ งน้ีจงึ จะทำให้เกิด ความรักใคร่ เกิดความเห็นใจต่อกัน การอยู่ร่วมบ้านใกล้เรือนเคียง ที่มิใช่ญาติก็เป็นเหมือนญาติ มีความทุกข์อะไร ก็จะต้องช่วยเหลือ เปน็ เพอ่ื นทคี่ อยปลอบหรอื ใหก้ ำลงั ใจ ในการช่วยทำกิจการให้ผู้อื่นนั้น ถ้าจะน้อมเข้ามาถึงบุคคลใน ครอบครวั ลกู ทง้ั หลายทเี่ จรญิ เตบิ โต มคี วามสขุ ความสบาย มาจนถงึ ทกุ วนั น้ี กเ็ พราะอาศยั พอ่ แม่ เปน็ ผเู้ ลย้ี งดปู ปู กมา ลกู บางคนไมค่ อ่ ยได้ คดิ ถงึ เรอ่ื งนี้ ปลอ่ ยใหพ้ อ่ แมผ่ แู้ กเ่ ฒา่ ชรา ผจญภยั ชวี ติ ดว้ ยตนเอง ลกู ไปอยทู่ ไี่ หน ไมเ่ คยไปเยย่ี มยามถามขา่ วทา่ นเลย อา้ งเสยี วา่ ไมม่ เี วลา ตอ้ งยงุ่ อยใู่ นครอบครวั สว่ นลกู ของตนกลบั เอาใจใสด่ ี ทง้ั ๆ ทพ่ี อ่ แมก่ ็ เคยเลย้ี งเรามา พอ่ แมบ่ างคน คนอนื่ เขาตอ้ งนำเอาไปเลย้ี ง บางคน 142

ต้องเข้าไปอยู่ในสถานท่ีเล้ียงคนแก่ ความรู้สึกของคนแก่ทุกคนจะมี เหมือนกันคือ เม่ือแก่แล้วต้องการอยู่ใกล้กับลูกเพราะข้อนี้จะเป็น สญั ชาตขิ องคน ถา้ อยใู่ นแวดวงลกู หลาน จะเกดิ ความสขุ ใจอยา่ งยงิ่ ลกู ทง้ั หลาย ขอใหท้ า่ นภมู ใิ จเถดิ วา่ ทา่ นไดเ้ ลยี้ งพอ่ แมเ่ มอื่ ยาม แก่เฒ่า ท่านไม่ทอดท้ิงพ่อแม่ ถ้าจะเลี้ยงท่านก็รีบเลี้ยงเสีย ถ้าจะ ตอบแทนคณุ ทา่ น กต็ อบแทนเสยี เมอ่ื ทา่ นยงั มชี วี ติ อยู่ หากทา่ นตายไปแลว้ อยากจะเลย้ี งอยากจะตอบแทน กท็ ำไมไ่ ด้ เปน็ การทน่ี า่ เสยี ใจ เพราะฉะนนั้ ทกุ คนควรชว่ ยทำกจิ แกค่ นทเี่ คยชว่ ยเรามาแลว้ มพี อ่ แม่ เปน็ ตน้ พอ่ แมท่ า่ นมบี ญุ คณุ ตอ่ เรามากทสี่ ดุ รา่ งกายตวั ตน ของเราไดม้ าจากทา่ น ถา้ ลกู คนไหนไมม่ กี ารตอบแทน ทา่ นเรยี กลกู คน น้ันว่า ลูกอกตัญญู เป็นลูกที่เอาเปรียบพ่อแม่ มีแต่จะพบแต่ความ เสอ่ื ม ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. คณุ ตอ้ งตอบแทน แคน้ ตอ้ งแกไ้ ข ถา้ แคน้ ชำระ จะพบปะ บนั ลยั ๒. ถา้ ดจี รงิ ตอ้ งดตี อบ จะชอบยง่ิ หากคนชว่ั หลอกใช้ จงหนี ไกลอยา่ ไปจรงิ R 143

๖๑ ซอื่ ปญั ญา จะพาเจรญิ R นานตถฺ กามสสฺ กเรยยฺ อตถฺ ํ ไมพ่ งึ ทำประโยชน์ แกผ่ มู้ งุ่ ความพนิ าศ บุคคลผู้มุ่งความพินาศ หมายถึง คนที่ไม่หวังดีต่อเรา หรือเขาเห็นว่าเรา อาจจะทำประโยชน์ให้แก่เขาได้ ในงานบางอย่าง เขาประสงคจ์ ะอาศยั เราเปน็ สะพาน กา้ วขา้ มไมส่ คู่ วามสำเรจ็ โดยทเ่ี ขา ไมต่ อ้ งทำอะไรเลย แตไ่ ดร้ บั ความสำเรจ็ เราทำงานใหเ้ ขาดกี เ็ สมอตวั ถ้าช่ัวเขาถีบส่ง คนอย่างน้ี เรียกว่า คนเห็นแก่ตัว พระพุทธเจ้า ทรงตรสั วา่ ไมค่ วรทำประโยชนใ์ หเ้ ขา ควรหลกี เลย่ี งอยา่ ไดร้ ว่ มงานกนั ไดเ้ ปน็ ดี เพราะคนเหน็ แกต่ วั จะมองไมเ่ หน็ ความดขี องคนอนื่ เขาจะ มองเพยี งวา่ ใครคนไหนจะทำประโยชนอ์ ะไร ใหเ้ ราไดบ้ า้ งเทา่ นนั้ เอง แตก่ อ่ นนี้ เคยไดย้ นิ คนโบราณพดู วา่ ซอื่ กนิ ไมห่ มด คดกนิ ไม่ นาน ปจั จบุ นั นชี้ กั หายไป ไมค่ อ่ ยมใี ครพดู ถงึ กนั หรอื อาจจะมใี ครสกั คน หนงึ่ แอบไปเปลย่ี นเสยี ใหมว่ า่ ซอื่ อด คดรวย สมมตุ วิ า่ มคี นทม่ี ชี อบหลอกลวง มาออกปากยมื เงนิ คนซอื่ ก็จะให้ยืมทันที คนคดหลอกอะไร คนซื่อเช่ือหมด ตัวอย่างที่ยกมานี้ เขาไมเ่ รยี กวา่ คนซอื่ อยา่ งเดยี ว แตเ่ รยี กวา่ ซอ่ื เซอ่ เพราะถา้ ใครซอื่ เปน็ จะตอ้ ง ซอื่ ดว้ ยปญั ญา คอื ซอ่ื จรงิ แตต่ อ้ งคดิ ดกู อ่ น อยา่ งนเี้ รยี กวา่ ซอ่ื สตั ย์ ทถี่ กู ตอ้ ง 144

การท่ีพระพุทธเจ้าทรงตรัส ไม่ให้ทำประโยชน์แก่ผู้มุ่งพินาศ กเ็ พอ่ื มใิ หค้ น เกดิ ความหลงผดิ ดว้ ยอำนาจโมหะ ตกไปเปน็ เครอื่ งมอื ของคนชวั่ ถา้ มคี นมาบอกวา่ หากทา่ นเสยี เงนิ เพยี งเลก็ นอ้ ย แลว้ จะได้ เงนิ มากมหาศาล เรอื่ งอยา่ งนี้ ขอใหท้ า่ นไดพ้ จิ ารณาใหถ้ ว้ นถเี่ สยี กอ่ น อยา่ เอาความโลภมาเปน็ ทตี่ ง้ั ทา่ นอาจจะถกู หลอกกไ็ ด้ อยา่ เชอ่ื คนงา่ ย เพราะถา้ เสยี รคู้ นหลอก นอกจากจะเสยี เงนิ แลว้ ยงั จะตอ้ งเสยี เกยี รตยิ ศ ชอื่ เสยี งอกี ดว้ ย เสยี งเงนิ ไมเ่ ทา่ ไร แตเ่ สยี ใจนนั่ ใหญห่ ลวง เพราะฉะน้ัน ว่ากันตามจริงแล้ว คนไหนดี คนไหนไม่ดี อยา่ งไร เราเองกม็ กั จะดอู อก คนชว่ ยเหลอื คนไมด่ ี ถา้ ยากไรจ้ รงิ ๆ ก็ พอช่วยกันได้ แตถ่ า้ ช่วยคนหลอกลวง นำเอาเงินของเราไปใช้ในทาง ทจุ รติ หรอื ไมท่ จุ รติ กต็ ามที เขาจะนกึ ดถู กู เราไดว้ า่ คนอะไร พดู แคน่ กี้ ็ เชอื่ แลว้ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ซ่ือเซ่ออย่านำพา ซ่ือปัญญาจะพาดี อย่าเชื่อคนช่ัว จง ทำตวั หลกี หน ี ๒. เซอ่ ซอ่ื เปน็ เครอื่ งมอื ของซอ่ื แสบ จงเชอื่ ปญั ญา แลว้ หา ทางแอบ R 145

๖๒ เสอื เปน็ เหตุ ใหก้ เิ ลสเขา้ บา้ น R มา จ สาวชชฺ มาคมา อยา่ มาถงึ กรรมอนั มโี ทษเลย คนส่วนใหญ่แทบจะทุกคน เวลามีความสุขสบาย ไม่ค่อยได้ นกึ ถงึ อะไร พอเกดิ เคราะหร์ า้ ยไดท้ กุ ข์ กจ็ ะยกมอื ทว่ มหวั เรยี กพอ่ แกว้ แมแ่ กว้ เจา้ ปา่ เจา้ เขา หลวงพอ่ ศกั ดสิ์ ทิ ธ์ิ มาชว่ ยปดั เคราะหป์ ดั โศก บางทบี ญุ กศุ ลกไ็ มค่ อ่ ยไดท้ ำ แตพ่ อถงึ คราวเกดิ เหตตุ รงนข้ี น้ึ มา กเ็ รยี ก หากนั ใหญ ่ ดว้ ยเหตนุ ี้ ทกุ คนควรจะปฏบิ ตั ดิ แู ลพอ่ แมใ่ หด้ ี เพอ่ื จะไดร้ บั ผล บญุ ตรงนี้ และหมนั่ ทำความดี ไหวพ้ ระสวดมนตเ์ จรญิ พระกรรมฐานอยู่ ประจำ ถงึ วนั พระกห็ าโอกาสไปทำบญุ บา้ ง อยา่ งนจี้ ะเปน็ การสรา้ งทพ่ี ง่ึ เราจะเรยี กใหค้ ณุ พระมาชว่ ย แตเ่ ราไมเ่ คยทำอะไรกบั พระเลย นบั วา่ เอาเปรยี บยง่ิ คนทใี่ ชม้ ดี ถากไม้ เอาทางคมมดี ถากเขา้ หาตวั คนโบราณเรยี กวา่ เสอื เขา้ บา้ น เปน็ ขอ้ หา้ มอยา่ งหนงึ่ ของคนสมยั กอ่ น ทจ่ี รงิ กค็ อื มดี นนั้ จะฟนั เอาตวั เองนนั่ เอง ในทำนองเดยี วกนั น้ี การทคี่ นเราเทยี่ วไปหาเรอ่ื ง ทะเลาะกบั คนนอกบา้ น ทำใหเ้ กดิ ความเดอื ดรอ้ นมาสคู่ รอบครวั อยา่ งนจ้ี ะเรยี กวา่ เสอื เขา้ บา้ นขา้ งกค็ งไมผ่ ดิ เพราะความเดอื ดรอ้ นนน้ั บางครงั้ จะตอ้ ง 146

เสียเงิน ขึ้นโรงศาล ตกเป็นอาชญากร เม่ือคนในบ้านเป็นอย่างน ี้ ถา้ เปน็ ลกู พอ่ แมก่ จ็ ะตอ้ งเปน็ ฝา่ ยเสยี เงนิ ในครอบครวั นกี้ จ็ ะเสอื่ มเสยี ชอ่ื เสยี ง สมมตุ วิ า่ ปหี นง่ึ ๆ คนในครอบครวั ไปหาเรอ่ื งดงั กลา่ ว คนละ ๑ เรอ่ื ง ถา้ มี ๕ คน กร็ วมเปน็ ๕ เรอื่ ง นน่ั หมายถงึ ครอบครวั น้ี นำ เสอื เขา้ บา้ นปลี ะ ๕ ตวั จะเกดิ เดอื ดรอ้ นยงุ่ เหยงิ ขนาดไหน แตล่ ะ เรอื่ งสว่ นใหญก่ จ็ ะเปน็ การเสยี เงนิ เชน่ ไปทำรา้ ยรา่ งกายเขา แลว้ ถกู เขาทำรา้ ยตอบ ตอ้ งเสยี เงนิ เขา้ โรงพยาบาล จะตอ้ งเสยี เงนิ ในการเดนิ เรื่อง ซ่ึงจะเสียมากเสียน้อย ขึ้นอยู่กับเรื่องนั้นๆ หรือเสือตัวน้ัน นอกจากเสยี เงนิ แลว้ กย็ งั จะตอ้ งเสยี ชอื่ เสยี งดว้ ย เพราะฉะนนั้ ความเดอื ดรอ้ น อนั เกดิ จากเวรภยั ทบี่ คุ คลไปกอ่ ขน้ึ แตล่ ะปมี ใี ชน่ อ้ ย เงนิ ทจ่ี ะตอ้ งเสยี ไปเพราะเรอ่ื งนี้ ถา้ รวมกนั แลว้ กจ็ ะมี มากมหาศาล พระพทุ ธเจา้ ทรงตรสั ไว้ กเ็ พอ่ื มใิ หท้ กุ คน ตอ้ งไปเรยี กเสอื เขา้ บา้ น เรอื่ งของโทษตอ้ งไมด่ แี น่ เชอ่ื พระพทุ ธเจา้ เถดิ ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. เสอื เปน็ เหตุ ใหก้ เิ ลสเขา้ บา้ น ถา้ เปน็ เสอื ความโกรธ จะมี โทษมหาศาล ๒. จงเดินตามทาง ที่เขาวางไว้ดี ถ้าโทษอย่าลอง เดินตาม คลองวถิ ี R 147

๖๓ โรคไมก่ ลวั จะเกดิ ชว่ั รา้ ยแรง R สงกฺ ปปฺ ราโค ปรุ สิ สสฺ กาโม ความกำหนดั เพราะดำริ เปน็ กามของคน เปน็ ธรรมดาของสตั วโ์ ลกทวั่ ไป เมอ่ื เกดิ มาแลว้ จะมกี ามราคะ ตดิ มาแตก่ ำเนดิ เรยี กวา่ เปน็ กเิ ลสขน้ั อนสุ ยั ทนี่ อนเนอ่ื งมากบั สนั ดาน สำหรับคนจะแตกต่างกับสัตว์ดิรัจฉาน ตรงที่มีศีลเป็นขอบเขต มีหิร ิ โอตตัปปะ คืออายชั่วกลัวบาป เป็นเคร่ืองหมายขีดเส้นแดน ชาย และหญงิ ทอี่ ยใู่ นขนั้ เจรญิ พนั ธ์ุ เมอ่ื พบกนั และสบโอกาส อาจจะรว่ มกนั สรา้ งความผดิ ดว้ ยอำนาจของราคะ อยา่ งนเ้ี รยี กวา่ มไิ ดอ้ ยใู่ นเขตแดน ของมนษุ ย์ นนั่ เปน็ เขตแดนของสตั วด์ ริ จั ฉาน สำหรบั มนษุ ย์ จะทำได้ เฉพาะสามภี รรยากนั เทา่ นน้ั และในขอบเขตอนื่ ๆ กเ็ ชน่ เดยี วกนั ธรรมชาตขิ องบคุ คลทยี่ งั เปน็ ปถุ ชุ น ยอ่ มจะมคี วามอยากหรอื ตัณหาเป็นพื้นฐาน ความอยากตัวที่มีกำลังสูง ได้แก่ความใคร่ในเพศ ตรงขา้ ม เอดสเ์ ปน็ โรคทม่ี มี ากบั ความใคร่ เมอื่ เปน็ แลว้ มที างเดยี วคอื ตาย พอไดย้ นิ คำวา่ เอดส์ คนกเ็ กดิ ความกลวั แลว้ แตท่ ำไมค่ นจงึ เปน็ โรคนกี้ นั ได้ ในขอ้ นมี้ สี าเหตมุ าจากมนษุ ย์ ไมต่ ง้ั อยใู่ นขอบเขตของตน ลำ้ เสน้ ไปอยใู่ นขอบของสตั วด์ ริ จั ฉาน หลักของความจริงมีอยู่ว่า คนกลัวจะไม่เป็นโรคเอดส์ คนไม่ กลวั อาจจะเปน็ ได้ เมอ่ื เปน็ เชน่ นนั้ จะตอ้ งมสี งิ่ หนง่ึ ทท่ี ำใหไ้ มก่ ลวั สง่ิ นน้ั 148

คอื สรุ า เพราะสรุ า แปลวา่ กลา้ เมอื่ คนดมื่ สรุ าเขา้ ไปแลว้ ความกลวั จะลดลง ประกอบกับกามราคะ ที่มีอยู่ในจิตใจของบุคคล หากถูก กระตนุ้ ดว้ ยสรุ าแลว้ จะเพม่ิ ความรนุ แรงมากขน้ึ และความกลา้ ทจ่ี ะทำ ผดิ กม็ มี ากขนึ้ จนทำใหเ้ กดิ การ ลมื ตวั กลวั ตาย สรุ าจงึ เปน็ สว่ นหนง่ึ ทท่ี ำใหม้ คี วามกลา้ ทจ่ี ะทำผดิ แตท่ ำไมสรุ าอนั เปน็ ความผดิ มนษุ ยธรรม ในขอ้ ท่ี ๕ ยงั มเี กยี รติ เขา้ สงั คมไดอ้ ยา่ งสงา่ ผา่ เผย ทง้ั ๆ ทคี่ นไทยเรา กเ็ ปน็ ชาวพทุ ธ นา่ จะวเิ คราะหด์ ู เพราะฉะนนั้ บคุ คลควรจะมสี ตอิ ยเู่ สมอ อยา่ ทำตวั ใหต้ กไปใน อำนาจของความใคร่ จนเกนิ ขอบเขต หากขาดสตเิ มอื่ ไร จะเหน็ ความ ผดิ ความชว่ั เปน็ ของดี โดยเฉพาะการดม่ื สรุ าหรอื เสพยาเสพตดิ ทท่ี ำให้ คนเป็นโรคไม่กลวั เพราะโรคไมก่ ลัว เป็นเหตใุ หท้ ำความช่ัวไดม้ าก ขอใหค้ ดิ วา่ ๑. ไมก่ ลวั คอื ตวั มาร พาสนั ดานเขา้ สดู่ ง ถา้ เชอ่ื สรุ า จะพาไปหลง ๒. คดิ ถงึ ความใคร่ จะพาใจผาสกุ ถา้ ผดิ ประเวณี กลบั จะมแี ตท่ กุ ข์ R 149

๖๔ ถา้ ปลอ่ ยตามใจ จะอยากไดไ้ มร่ จู้ บ R น สนตฺ กิ ามา มนเุ ชสุ นจิ จฺ า กามทง้ั หลายทเี่ ทย่ี ง ไมม่ ใี นมนษุ ย์ กาม แปลว่า ความใคร่ หรือความอยาก ความต้องการ ความปรารถนา ความอยากท่ีเป็นไปในภายใน ด้วยอำนาจของกิเลส อนั มี ตณั หาเปน็ ตวั ชกั ใย เชน่ อยากไดส้ งิ่ ของๆ คนอน่ื ดว้ ยการลกั ขโมย เปน็ ตน้ เรยี กวา่ กเิ ลสกาม ความอยากอนั เปน็ ไปในภายนอก เชน่ ตามอง เหน็ หญงิ สาว เกดิ กามราคะ เปน็ ตน้ เรยี กวา่ วตั ถกุ าม เมอื่ อยากได้ สิ่งใด และได้สิ่งนั้นมา ทุกสิ่งท่ีเราได้มา เป็นของไม่เที่ยงทั้งน้ัน หมายความวา่ ไมอ่ ยคู่ งเดมิ มชิ า้ มนิ านสง่ิ ของนนั้ จะตอ้ งพลดั พรากจากกนั ไมเ่ ราจากเขากเ็ ขาจากเรา แตส่ ดุ ทา้ ยเรากต็ ายจากเขา พระพทุ ธเจา้ ตรสั วา่ ไมเ่ ทยี่ ง โดยขอ้ เปรยี บเทยี บแลว้ คนทกุ คน จะมลี กู กนั คนละ ๖ คนคอื ลกู ตา ลกู หู ลกู จมกู ลกู ลนิ้ ลกู กาย และลกู ใจ ทกุ วนั นี้ เราดนิ้ รน ทำมาหากนิ กเ็ พราะลกู ทงั้ ๖ ทำงานไดเ้ งนิ มา กไ็ มค่ อ่ ยพอใช้ เชน่ ลกู ตา อยากไดโ้ ทรทศั น์ เงนิ กไ็ มค่ อ่ ยจะมี จงึ ไปซอ้ื โทรทศั นข์ าว – ดำ มาให้ ตอ่ มาเขากอ็ อ้ นวา่ อยากไดโ้ ทรทศั นส์ ี กไ็ มเ่ ปลยี่ นเปน็ โทรทศั นส์ ใี หแ้ กเ่ ขา อยา่ งนเ้ี ปน็ ตน้ พอลกู ตาขอได้ ลกู หกู อ็ ยากจะไดว้ ทิ ยุ อยากไดส้ เตรโิ อ เอาไว้ 150