การเงินธนาคารในยุคดิจิทัล 4.0 และระบบเศรษฐกิจดิจิทัล

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy เพื่�่อการอนุุมััติิสิินเชื่่�อนั้�นทำ�ำ ให้้สถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิิมหลายแห่่งต้้องปรัับเปลี่�ยนกลยุุทธ์์ทางธุุรกิิจ และกระบวนการอนุมุ ััติสิ ินิ เชื่�่อใหม่่ ด้้วยเทคโนโลยีใี หม่ส่ ำำ�หรัับการทำ�ำ ธุุรกิจิ ซึ่่�ง PWC ได้น้ ำำ�เสนอตัวั อย่่าง หนึ่ง� ของรููปแบบที่�สถาบัันการเงิินสามารถใช้เ้ พื่�อ่ วิิเคราะห์์ข้อ้ มูลู ใหม่ๆ่ ดัังแสดงในรูปู ที่� 4.7 รูปู ที่่� 4.7 ตัวั อย่า่ งโครงสร้า้ งการดำ�ำ เนินิ ธุรุ กิจิ ของสถาบันั การเงินิ ที่เ� กี่ย� วกับั การให้ส้ ินิ เชื่อ�่ ในยุคุ ดิจิ ิติ อล SOURCE: PWC (2014) 4. ผู้้�ให้บ้ ริกิ ารการกู้�เงิินแบบจำ�ำ เพาะเจาะจง ผู้้�ให้้บริกิ าร FINTECH บางแห่่งมีกี ารมุ่�งเน้น้ ให้้บริิการสิินเชื่อ�่ แบบจำำ�เพาะเจาะจงในบางด้า้ น เช่น่ การให้้บริิการสิินเชื่อ�่ ด้้าน INVOICE FINANCING หรืือ FACTORING ดัังรายละเอีียดตามรููปที่� 4.8 ซึ่�่งเป็็นตััวอย่า่ งของ FINTECH บริษิ ััทหนึ่ง� เช่น่ เมื่�่อ SUPPLIERS ได้้ ISSUE INVOICE การซื้�อสินิ ค้้า จากผู้�ซื้�อ แต่่ต้้องการเงิินทุุนในการดำ�ำ เนิินการผลิิต SUPPLIERS สามารถขอกู้�เงิินจากนัักลงทุุนผ่่าน FINTECH PLATFORM ซึ่ง�่ FINTECH PLATFORM จะประสานงานตามเก็บ็ เงินิ จากผู้�ซื้�อต่่อไปเพื่่�อคืืน เงินิ ต้้นพร้อ้ มดอกเบี้�ยให้้แก่่นักั ลงทุนุ   100

การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�่มบริิการด้า้ นการให้้สินิ เชื่อ�่ ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น รูปู ที่่� 4.8 ตััวอย่่างบริิการของ FINTECH ที่ใ� ห้บ้ ริิการ INVOICE FINANCING SOURCE: WEF (2015) FINTECH ที่�ให้้บริิการเหล่่านี้� นอกจากจะอำ�ำ นวยความสะดวกในการอนุุมััติิสิินเชื่่�อแล้้ว ยัังมีีการนำำ�เสนอ SOLUTION สำำ�หรัับการบริิหารจััดการเงิินทุุนหมุุนเวีียน (WORKING CAPITAL) ของบริษิ ัทั ที่ม� าขอกู้�เงินิ ร่ว่ มด้ว้ ย หรืือมีรี ะบบในการบริหิ ารจัดั การด้า้ นห่ว่ งโซ่ก่ ารผลิติ (SUPPLY CHAIN) ต่า่ งๆเช่น่ การจัดั ซื้�อวัตั ถุดุ ิบิ การบริหิ ารคลังั สินิ ค้า้ และการบริหิ ารลูกู หนี้�การค้า้ เป็น็ ต้น้ ดังั นั้�น FINTECH กลุ่�มนี้�คือกลุ่�มที่ม�ุ่�งเน้้นด้้านการให้้ SOLUTION แก่ล่ ูกู ค้า้ และมีีบริิการสินิ เชื่�อ่ ควบคู่�ไปด้้วย บทสรุปุ ในปัจั จุบุ ันั ปัญั หาของการให้บ้ ริกิ ารสินิ เชื่อ�่ ของสถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ มีหี ลายประเด็น็ ได้แ้ ก่่ 1) ส่ว่ นต่า่ งอััตราดอกเบี้�ยที่�สููงระหว่า่ งเงินิ กู้�และเงินิ ฝาก 2) ความไม่โ่ ปร่ง่ ใสของวิิธีกี ารประเมิินความเสี่ย� ง ของผู้�กู้�และการกำ�ำ หนดอัตั ราดอกเบี้�ยเงิินกู้�ที่�อาจไม่่เป็น็ มาตรฐานเดีียวกััน 3) กระบวนการอนุมุ ัตั ิิสิินเชื่่�อที่� ใช้้เวลานาน และ 4) ข้้อจำำ�กัดั ที่ไ� ม่่สามารถให้เ้ งินิ กู้้�กับั ทุกุ กลุ่�มประชากรได้้ ส่่วนหนึ่�งของปััญหาดัังกล่่าวข้้างต้้น เป็็นผลพวงของการออกแบบระบบการเงิินในปััจจุุบัันที่� ตัวั กลางทางการเงินิ ที่เ� รียี กว่า่ ธนาคารทำำ�หน้า้ ที่ร� ับั ฝากเงินิ ระยะสั้�น และนำำ�ไปให้ส้ ินิ เชื่อ่� ระยะยาวแก่ผู่้�กู้� โดย 101

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ผู้้�ฝากเงิินไม่่สามารถกำ�ำ หนดได้้ว่่าเงิินที่�ตนเองนำ�ำ ไปฝากนั้�นจะถููกนำ�ำ ไปปล่่อยกู้�ให้้กัับใคร นอกจากนี้�ทฤษฎีี ทางการเงินิ ที่ใ� ช้้ในการอนุมุ ัตั ิสิ ิินเชื่่�อในปััจจุบุ ัันที่�ประกอบด้ว้ ย 1) TRANSACTION BANKING MODEL และ 2) RELATIONSHIP BANKING MODEL นั้�น เป็น็ ทฤษฎีีที่�ทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ข้้อจำ�ำ กััดด้้านการให้ส้ ิินเชื่่�อหลาย ประเด็น็ ยกตัวั อย่า่ งเช่น่ TRANSACTION BANKING MODEL ที่เ� น้น้ การปล่อ่ ยกู้้�ผ่า่ นสัญั ญามาตรฐาน มีี CREDIT SCORING ที่�ตายตััว ทำ�ำ ให้้ผู้�กู้�บางประเภทที่�ถึึงแม้้จะมีีความเสี่�ยงต่ำำ��อาจไม่่สามารถเข้้าถึึง ผลิิตภััณฑ์์การกู้�เงินิ ได้้เพียี งเพราะไม่่มีีข้้อมูลู ที่�ตรงตาม CREDIT SCORING MODEL ของธนาคาร หรืือ RELATIONSHIP BANKING MODEL ที่�ทำำ�ให้้ผู้�กู้�ที่ไ� ม่เ่ คยมีีสััมพัันธ์์ใดเลยกับั สถาบัันการเงินิ ไม่่สามารถ เข้า้ ถึงึ เงิินกู้�ได้้ง่่าย FINTECHS ได้้เล็็งเห็็นถึึงช่่องว่่างดัังกล่่าวจึึงนำำ�มาสู่�การนำำ�เสนอ P2P LENDING PLATFORM ที่�ให้้ผู้�กู้�และผู้�ปล่่อยกู้�มาพบกััน เป็็นการให้้โอกาสกัับผู้�ปล่่อยกู้�ในการเลืือกผลตอบแทน และเลืือกความเสี่�ยงของผู้�กู้�ที่�ตนเองพึึงพอใจ ในขณะที่�ผู้�กู้�ที่�ไม่่สามารถกู้�เงิินผ่่านสถาบัันการ เงินิ ก็็สามารถมาใช้บ้ ริิการผ่า่ น P2P LENDING PLATFORM ได้้ นอกจากนี้�เมื่อ�่ ข้อ้ มูลู ต่า่ งๆในปัจั จุบุ ันั อยู่�ในรูปู แบบดิจิ ิติ อลมากยิ่ง� ขึ้�นจึงึ ทำ�ำ ให้ก้ ารประเมินิ ความเสี่ย� ง ผู้�กู้�สามารถประเมินิ ได้จ้ ากข้อ้ มูลู ที่ห� ลากหลายมากกว่า่ ในอดีตี เช่น่ การวิเิ คราะห์ค์ วามซื่อ่� สัตั ย์ห์ รืือทัศั นคติิ ของผู้�กู้�สามารถวิิเคราะห์จ์ ากข้้อมููลพฤติกิ รรมการใช้้จ่่าย พฤติิกรรมการใช้้ SOCIAL NETWORK หรืือ พฤติกิ รรมการชำำ�ระค่า่ บริกิ ารอื่น�่ ๆเป็น็ ต้้น ด้้วยเหตุุนี้้�จึึงเกิดิ FINTECHS ที่�นำ�ำ เสนอวิิธีกี ารอนุุมััติิสิินเชื่�อ่ ด้ว้ ยข้้อมูลู แปลกใหม่ม่ ากยิ่ง� ขึ้�น แนวทางต่่างๆเหล่่านี้้�จึึงทำ�ำ ให้้สถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิิมพยายามหาช่่องทางในการเก็็บ รวบรวมข้้อมููลของลููกค้้าให้้มากยิ่�งขึ้�นกว่่าในอดีีต การส่่งเสริิมให้้ลููกค้้าใช้้ MOBILE BANKING ในทุุกกิิจกรรมจึึงถืือเป็็นอีีกกลยุุทธ์์หนึ่ �งที่ �ธนาคารนำำ�มาใช้้เพื่่�อให้้ได้้ทราบข้้อมููลในมิิติิต่่างๆของลููกค้้า จนนำ�ำ มาสู่�ความสามารถในการสร้้าง CREDIT SCORING แบบใหม่่ที่�ใช้้ข้้อมููลที่�หลากหลายและทำำ�ให้้ การให้้สิินเชื่�อ่ แก่่ผู้�กู้�ที่�ไม่เ่ คยเกิดิ ขึ้�นมาก่อ่ นในอดีีตสามารถเกิิดขึ้�นได้ใ้ นอนาคต 102

การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�ม่ บริิการด้า้ นการให้ส้ ินิ เชื่อ�่ ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น เอกสารอ้้างอิงิ ALES, P. (2019, 01 14). CHINA GIVES CREDIT SCORE A NEW MEANING. RETRIEVED FROM CAVSCONNECT: HTTPS://WWW.CAVSCONNECT.COM/OPINION/2019/01/14/CHINA-GIVES-CREDIT-SCORE-A-NEW- MEANING/ BAER, T., GOLAND, T., & SCHIFF, R. (2012). NEW CREDIT-RISK MODELS FOR THE UNBANKED. MCKINSEY & COMPANY. CARROLL, P., & REHMANI, S. (2017). ALTERNATIVE DATA AND THE UNBANKED. OLIBER WYMAN. DELOITTE. (2015). DIGITAL BANKINGFOR SMALL AND MEDIUM-SIZED ENTERPRISES: IMPROVING ACCESS TO FINANCE FOR THE UNDERSERVED. DELOITTE SOUTHEAST ASIA LTD. GAO. (2011). PERSON-TO-PERSON LENDING: NEW REGULATORY CHALLENGES COULD EMERGE AS THE INDUSTRY GROWS. UNITED STATES GOVERNMENT ACCOUNTABILITY OFFICE. KABBAGE. (2019, 07 17). QUALIFYING FOR KABBAGE. RETRIEVED FROM KABBAGE: HTTPS://WWW.KABBAGE.COM/HOW-IT-WORKS/QUALIFYING/ KOCH, T., & MACDONALD, S. (2014). BANK MANAGEMENT 8TH EDITION. SOUTH-WESTERN COLLEGE PUB. KOCH, T., MACDONALD, S., EDWARDS, V., & DURAN, R. (2014). BANK MANAGEMENT, A DECISION MAKING PERSPECTIVE. CENGAGE LEARNING. KPMG. (2017). THE PULSE OF FINTECH Q4 2016. GLOBAL ANALYSIS OF INVESTMENT IN FINTECH. MA, A. (2018, 10 29). CHINA HAS STARTED RANKING CITIZENS WITH A CREEPY ‘SOCIAL CREDIT’ SYSTEM — HERE’S WHAT YOU CAN DO WRONG, AND THE EMBARRASSING, DEMEANING WAYS THEY CAN PUNISH YOU. RETRIEVED FROM BUSINESS INSIDER: HTTPS://WWW.BUSINESSINSIDER.COM/CHINA-SOCIAL-CREDIT- SYSTEM-PUNISHMENTS-AND-REWARDS-EXPLAINED-2018-4 MCEVOY, M. J. (2015). ENABLING FINANCIAL INCLUSION THROUGH “ALTERNATIVE DATA”. MASTERCARD ADVISORS. PWC. (2014). RETAIL BANKING 2020: EVOLUTION OR REVOLUTION? PWC. RIEKE, A. (2014, 10 29). KNOWING THE SCORE: NEW REPORT OFFERS TOUR OF FINANCIAL DATA, UNDERWRITING, AND MARKETING. RETRIEVED FROM EQUALFUTURE: HTTPS://WWW.EQUALFUTURE.ORG/2014/ 10/29/KNOWING-THE-SCORE/ WEF. (2015). THE FUTURE OF FINTECH: A PARADIGM SHIFT IN SMALL BUSINESS FINANCE. WORLD ECO- 103

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy NOMIC FORUM. YANG, Z., ZHANG, Y., GUO, B., ZHAO, B., & DAI, Y. (2018). DEEPCREDIT: EXPLOITING USER CLICKSTREAM FOR LOAN RISK PREDICTION IN P2P LENDING. PROCEEDINGS OF THE TWELFTH INTERNATIONAL AAAI CONFERENCE ON WEB AND SOCIAL MEDIA (ICWSM 2018). ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (2018). แนวทางการอนุญุ าตการให้บ้ ริกิ ารแพลตฟอร์ม์ อีีเล็ก็ ทรอนิกิ ส์์ (E-MARKETPLACE PLATFORM) ของธนาคารพาณิิชย์์และบริษิ ัทั ในกลุ่ม� ธุรุ กิิจทางการเงินิ ของธนาคารพาณิชิ ย์์. ธนาคารแห่่งประเทศไทย. ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (2019). P2P LENDING สินิ เชื่อ่� ออนไลน์ร์ ะหว่่างบุคุ คลในรูปู แบบใหม่่. กรุงุ เทพ: ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. 104

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุุตสาหกรรมการเงินิ การธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น บทที่่� 5 เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ใน อุุตสาหกรรมการเงิินการธนาคาร บทนำำ� เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN คืือเทคโนโลยีีใหม่่ที่�ผู้�บริิหารของสถาบัันการเงิินหลายรายให้้ความ สำำ�คัญั และมีกี ารวางแผนลงทุนุ เทคโนโลยีนีี้�ในอนาคตอันั ใกล้้ เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN มีกี ารพูดู ถึงึ อย่า่ ง กว้า้ งขวางเป็น็ ครั้�งแรกจากการเกิดิ ขึ้�นของเงินิ CRYPTOCURRENCY สกุุลแรกที่�เรีียกว่า่ BITCOIN ใน ปีีค.ศ. 2009 เนื่่อ� งจาก BITCOIN เป็็นสกุุลเงินิ ที่�นำำ�เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN มาใช้้เป็น็ ระบบชำำ�ระเงินิ พื้ �นฐาน เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ถืือเป็น็ เทคโนโลยีทีี่ไ� ม่ไ่ ด้เ้ พียี งแค่ป่ ฏิวิ ัตั ิดิ ้า้ นเทคโนโลยีเี พียี งอย่า่ งเดียี ว แต่่ ทำ�ำ ให้เ้ กิดิ การปฏิวิ ัตั ิเิ ชิงิ แนวคิดิ และปรัชั ญาของการสร้า้ งปฏิสิ ัมั พันั ธ์ข์ องภาคส่ว่ นต่า่ งๆในสังั คมด้ว้ ย ดังั นั้�นบทนี้้�จึงึ เริ่�มต้้นวิเิ คราะห์พ์ื้�นฐานแนวคิดิ ของ BLOCKCHAIN เพื่อ่� ให้้เกิิดความเข้้าใจว่า่ BLOCKCHAIN หรืือที่ใ� นบางครั้�งเรียี กว่า่ DISTRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY นั้�นแตกต่า่ งจากแนวคิดิ การบริหิ าร การปกครองแบบในปััจจุบุ ัันอย่า่ งไร นอกจากนี้�ในบทนี้�จะวิเิ คราะห์ถ์ ึงึ ลักั ษณะต่า่ งๆของ BLOCKCHAIN ว่า่ จะต้อ้ งประกอบด้ว้ ยกลไกใด บ้า้ ง โดยจะเป็น็ การนำ�ำ BLOCKCHAIN ที่ร� องรัับระบบชำำ�ระเงินิ ของ BITCOIN มาเป็น็ กรณีีศึกึ ษาสำ�ำ หรัับ การทำ�ำ ความเข้า้ ใจการทำ�ำ งานของเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ซึ่ง�่ จากการวิิเคราะห์จ์ ะทำำ�ให้พ้ บปัญั หาพื้�น ฐานต่่างๆของ BLOCKCHAIN ที่�ไม่่อาจนำ�ำ มาใช้้ได้้กัับทุุกกิิจกรรม ในช่่วงท้้ายของบทจึึงสรุุปเงื่�่อนไข สำ�ำ คัญั ที่�จะต้อ้ งพิจิ ารณาก่่อนตัดั สินิ ใจนำ�ำ BLOCKCHAIN มาแทนที่�ระบบการทำ�ำ งานในปััจจุบุ ันั พื้้น� ฐานแนวคิดิ ของเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN พัฒั นาการทางด้า้ นเทคโนโลยีใี นอีกี มุมุ หนึ่ง� ที่ท� ำ�ำ ให้เ้ กิดิ รูปู แบบใหม่ข่ องความสัมั พันั ธ์ใ์ นระบบการเงินิ และระบบเศรษฐกิจิ คืือเทคโนโลยีทีี่เ� รียี กว่า่ BLOCKCHAIN หรืือบางครั้�งถูกู เรียี กว่า่ DITRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY (DLT) โดยเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN นี้�เป็น็ เทคโนโลยีรี ะบบชำ�ำ ระเงิินเบื้�องหลัังของสกุุล เงิินในกลุ่�มที่เ� รีียกว่่า CRYPTOCURRENCY เนื่�่องจากเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN เป็็นระบบที่�มีีจุุดประสงค์์ในการลดบทบาทของตััวกลางใน 105

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy การกำ�ำ กัับดููแลระบบ แต่่มุ่�งเน้้นที่�จะกระจายอำำ�นาจให้้กัับคนในระบบ (DECENTRALIZATION) จึึงทำำ�ให้้ เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN นำำ�ไปสู่�การเปลี่ย� นแปลงแนวคิิดการบริหิ ารจัดั การ การดำ�ำ เนินิ ธุรุ กิจิ และการ ใช้้ชีีวิติ ประจำำ�วัันของคนในสัังคมอย่า่ งสิ้�นเชิิง เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ไม่่ได้้เป็็นแนวคิิดที่�เกิิดขึ้�นครั้�งแรกจากการคิิดค้้นสกุุลเงิิน CRYPTOCURRENCY ที่�เรีียกว่่า BITCOIN ในปีี ค.ศ. 2009 แต่่แนวคิิดของการสร้้างระบบ ความสััมพัันธ์์ใหม่่แบบกระจายอำำ�นาจที่�ไม่่ต้้องมีีตััวกลางในการกำำ�กัับดููแล และมีีการบัันทึึกข้้อมููล อย่่างปลอดภััยเกิิดขึ้�นมาตั้�งแต่่ปีี ค.ศ. 1991 โดยนัักวิิจััยชื่�่อ STUART HABER และ W. SCOTT STORNETTA ที่�คิิดค้้นวิิธีีการบัันทึึกเอกสารตามลำำ�ดัับเวลา (TIME-STAMPING) และเข้้ารหััส ความปลอดภััยด้ว้ ย CRYPTOGRAPHY (BINANCE ACADEMY, 2019) แนวคิิดของสัังคมที่�ไม่่จำ�ำ เป็็นต้้องมีีตััวกลางในการกำำ�กัับดููแลนั้�นเกิิดขึ้�นได้้ยากในอดีีตเพราะไม่่มีี เทคโนโลยีทีี่ช� ่ว่ ยสำำ�หรับั การสื่อ่� สารและการส่ง่ ผ่า่ นข้อ้ มูลู ระหว่า่ งคนในสังั คม ทำ�ำ ให้ค้ นในสังั คมไม่ส่ ามารถ ที่จ� ะร่ว่ มมืือกััน (COORDINATION) ในการดำำ�เนิินกิิจกรรมต่า่ งๆ ได้้โดยง่า่ ย หรืือไม่่สามารถที่จ� ะช่ว่ ยกันั สอดส่อ่ งดููแลกิจิ กรรมต่า่ งๆ ที่�เกิดิ ขึ้�นในสังั คม (SURVELLIENCE) ได้้อย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิภิ าพ ดังั นั้�นสังั คมจึงึ เลืือกแนวทางของการมอบอำ�ำ นาจ (DELEGATION) ให้ห้ น่ว่ ยงานหรืือกลุ่�มบุคุ คล ที่ส� ัังคมเชื่่�อว่่ามีีทักั ษะ ความรู้� และมีคี วามเหมาะสมเข้า้ มากำำ�กับั ดููแลกิจิ กรรมในแต่่ละด้า้ น เช่น่ การมอบ อำำ�นาจให้ก้ ษัตั ริยิ ์แ์ ละคณะทำำ�งานได้ส้ ิทิ ธิ์เ� ด็ด็ ขาดในการบริหิ ารประเทศ หรืือการมอบอำำ�นาจให้ป้ ระธานาธิบิ ดีี และพรรคการเมืืองเข้า้ มาบริหิ ารประเทศ เป็น็ ต้น้ การมอบอำ�ำ นาจเหล่า่ นี้�ในอีกี แง่ม่ ุมุ หนึ่ง� คืือการยินิ ยอมให้้ เกิิดการรวมศููนย์อ์ ำำ�นาจ (CENTRALIZATION) อยู่�ที่อ� งค์์กรหรืือกลุ่�มบุุคคลหนึ่�งภายใต้เ้ งื่่อ� นไขกฎหมาย หนึ่�งเพื่อ�่ กำำ�กัับดููแลความสงบสุุขของคนในสังั คม การมอบอำ�ำ นาจในลัักษณะเช่่นนี้�เกิิดขึ้�นในทุุกระดัับชั้�นของสัังคม ไม่่ว่่าจะเป็็นการมอบอำำ�นาจให้้ ทหารเป็น็ ผู้้�ดูแู ลประเทศ การมอบอำำ�นาจให้ต้ ำ�ำ รวจเป็น็ ผู้้�ดูแู ลทุกุ ข์์สุขุ ของประชาชน หรืือการมอบอำำ�นาจ ให้้ศาลเป็็นองค์์กรที่ต� ัดั สินิ คดีีความต่่างๆ เป็น็ ต้้น การรวมศูนู ย์อ์ ำ�ำ นาจ (CENTRALIZATION) ไว้ก้ ับั กลุ่�มบุคุ คลที่ค� นในสังั คมเห็น็ ว่า่ มีคี วามเหมาะสม ที่ส� ุดุ ในการดำำ�เนินิ กิิจกรรมหนึ่�ง ถืือเป็็นการสร้้างให้ร้ ะบบมีีประสิทิ ธิภิ าพ เพราะสังั คมเชื่่�อว่า่ กลุ่�มบุุคคลที่� ได้้รัับมอบอำำ�นาจจะมีีต้้นทุุนที่�ถููกที่�สุุดในการกำำ�กัับดููแลและจััดการประเด็็นที่�ได้้รัับมอบอำ�ำ นาจไปดำำ�เนิินการ ซึ่่ง� สัังคมคาดหวัังว่า่ กิจิ กรรมต่่างๆ จะสามารถดำ�ำ เนิินการไปได้้อย่่างรวดเร็็ว อย่่างไรก็็ตามจุุดเปราะบางของระบบแบบรวมศููนย์์อำำ�นาจคืือ การที่�ระบบจะต้้องอยู่�ภายใต้้ สมมุุติิฐานของ ความเชื่�่อใจ (TRUST) ที่�คนในสัังคมมีีต่่อกลุ่�มบุุคคลหรืือหน่่วยงานที่�ได้้รัับมอบอำ�ำ นาจ ดังั กล่า่ ว หากสังั คมขาดความเชื่อ�่ ใจและเชื่อ่� มั่น� ในการดำ�ำ รงอยู่�ของอำำ�นาจของหน่ว่ ยงานนั้�น ผู้�ที่ไ� ด้ร้ ับั มอบ 106

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุตุ สาหกรรมการเงินิ การธนาคาร ผศ.ดร. รุ่�่งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น อำำ�นาจจากสัังคมก็จ็ ะประสบปััญหาในการดำ�ำ เนินิ กิิจการต่า่ งๆ ที่�ตนเองได้ร้ ัับมอบหมาย และเกิดิ ปััญหา ตามมาในสังั คมอย่า่ งมากมาย เหมืือนสังั คมการเมืืองไทยในปัจั จุบุ ันั ที่ค� วามเชื่อ�่ ใจถูกู ทำ�ำ ลายในหลากหลาย แง่ม่ ุมุ จนเกิิดความวุ่�นวายและทำ�ำ ให้ร้ ััฐบาลไม่่สามารถดำ�ำ เนินิ กิจิ การต่่างๆได้อ้ ย่า่ งราบรื่�น่ แนวคิดิ ของ BLOCKCHAIN ที่อ� ยู่�ภายใต้ร้ ะบบแบบกระจายอำ�ำ นาจ (DECENTRALIZATION) จึงึ มุ่�ง ไปที่�การสร้้างระบบที่�ไม่่ต้้องอาศััยความเชื่�่อใจเป็็นพื้�นฐาน แต่่คนในสัังคมหรืือคนในระบบดัังกล่่าว สามารถดำ�ำ เนิินกิิจกรรมต่่างๆ ได้้อย่่างราบรื่่�นผ่่านการออกแบบระบบไม่่ให้้บุุคคลต่่างๆใน สังั คมสามารถออกนอกลู่�นอกทางจากเงื่อ�่ นไขที่ค� วรจะเป็น็ ได้้ โดยคนในสังั คมทั้�งหมดสามารถตรวจสอบ พฤติกิ รรมที่�ไม่่พึึงประสงค์์ได้้แบบ REAL-TIME และดำ�ำ เนินิ การลงโทษทันั ทีเี มื่�อ่ พฤติิกรรมเหล่า่ นั้�นเกิิดขึ้�น ความสามารถนี้�เกิิดจากการที่� BLOCKCHAIN มีีการเก็็บข้้อมููลแบบโปร่่งใส และตรวจสอบย้้อนหลัังได้้ ตลอดเวลา (TAPSCOTT & TAPSCOTT, 2016) แนวคิดิ ของการนำำ� BLOCKCHAIN มาใช้อ้ ย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิภิ าพจะเกิดิ ขึ้�นเฉพาะกับั โลกที่ม� ีกี ารพัฒั นา จนกิิจกรรมต่่างๆในการดำ�ำ เนิินชีีวิิตสามารถถููกบัันทึึกเป็็นฐานข้้อมููลอิิเล็็กทรอนิิกส์์ ดัังนั้�นเมื่�่อโครงข่่าย การสื่่อ� สารต่่างๆ ถูกู พััฒนาอย่่างต่่อเนื่�่องจนทำ�ำ ให้้การส่ง่ ผ่า่ นข้้อมูลู เกิิดขึ้�นตลอดเวลา 24 ชั่�วโมง และ มนุษุ ย์ท์ ุุกคนในสังั คมต่่างมีอี ุปุ กรณ์์ SMART DEVICE ที่ส� ามารถเชื่อ�่ มต่่ออินิ เตอร์์เน็ต็ สำ�ำ หรัับการทำ�ำ กิจิ กรรมต่่างๆ จึงึ เป็น็ สถานการณ์ท์ี่ส� นับั สนุนุ ให้้เกิดิ การนำ�ำ BLOCKCHAIN มาใช้อ้ ย่่างกว้า้ งขวาง ตััวอย่่างหนึ่�งของระบบแบบรวมศููนย์์อำ�ำ นาจที่�สามารถนำ�ำ แนวคิิดของ BLOCKCHAIN มาเพิ่่�มประสิิทธิิภาพกระบวนการทำำ�งานของระบบได้้คืือ ระบบการบริิหารงานภายในองค์์กร เช่่น ในปััจจุุบัันการอนุุมััติิเรื่�่องบางเรื่่�องจะต้้องผ่่านคณะกรรมการหลายขั้�นตอน (RED-TAPE BUREAUCRACY) ทำำ�ให้้ใช้้เวลานานในการดำำ�เนิินการ แต่่หากนำำ�แนวคิิดของ BLOCKCHAIN มา ประยุุกต์์ใช้้ คณะกรรมการแต่่ละขั้�นตอนจะสามารถเห็็นเรื่�่องที่�ตนเองต้้องอนุุมััติิได้้พร้้อมกัันในระบบ BLOCKCHAIN เมื่่�อพนัักงานในระดัับเบื้�องต้้นได้้เซ็็นอนุุมััติิด้้วย DIGITAL SIGNATURE ในระบบ BLOCKCHAIN ก็็จะทำำ�ให้้ผู้้�บัังคัับบััญชาในระดัับอื่่�นๆ สามารถเห็็นข้้อมููลและอนุุมััติิต่่อได้้ทัันทีี โดยข้้อมููลการอนุุมััติิเหล่่านั้�นถููกจััดเก็็บไว้้อย่่างปลอดภััย แก้้ไขได้้ยาก หากมีีการแก้้ไขจะต้้องได้้รัับการ ยิินยอมของคนทุุกคนในระบบก่่อน เป็็นต้น้ (TAPSCOTT และ TAPSCOTT, 2016) สำำ�หรัับระบบการชำำ�ระเงิินในปััจจุุบัันที่�เป็็นแบบรวมศููนย์์อำ�ำ นาจไว้้ที่�ธนาคารกลางและ ธนาคารพาณิชิ ย์์ ก็ส็ ามารถปรัับเปลี่�ยนระบบให้เ้ ป็็นแบบกระจายอำ�ำ นาจด้ว้ ยแนวคิดิ ของ BLOCKCHAIN ได้เ้ ช่น่ เดีียวกััน กิิจกรรมสำำ�คัญั ของระบบชำ�ำ ระเงินิ คืือการบันั ทึึกบัญั ชีรี ัับจ่า่ ย ซึ่ง�่ ระบบชำ�ำ ระเงินิ ในปััจจุบุ ััน จะเป็น็ การบันั ทึกึ ผ่า่ นธนาคารพาณิชิ ย์ผ์ู้�ให้บ้ ริกิ ารบัญั ชีกี ับั ประชาชน ธนาคารพาณิชิ ย์จ์ ึงึ ถืือเป็น็ ผู้�ที่ไ� ด้้รับั มอบอำ�ำ นาจจากธนาคารกลางในการเป็น็ ผู้้�บันั ทึกึ บัญั ชีี (LEDGER) ก่อ่ นที่จ� ะต้อ้ งส่ง่ ข้อ้ มูลู การบันั ทึกึ บัญั ชีี 107

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ไปทำำ�การดุลุ บััญชีี (SETTLEMENT) ที่�ธนาคารกลาง โดยธนาคารกลางจะเป็็นผู้้�กำำ�กัับดูแู ลสุุดท้้ายของ ระบบชำำ�ระเงินิ ภายในประเทศ ดังั นั้�นระบบชำ�ำ ระเงินิ ในปัจั จุบุ ันั จึงึ เป็น็ การรวมศูนู ย์อ์ ำำ�นาจไว้ท้ี่ธ� นาคารกลาง แล้้วส่่งผ่่านอำ�ำ นาจเหล่่านั้�นมายัังองค์์กรหรืือหน่่วยงานที่�ได้้รัับใบอนุุญาตดำำ�เนิินการในด้้านต่่างๆต่่อไป (ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย, 1999) หากนำ�ำ ระบบ BLOCKCHAIN มาใช้ใ้ นระบบชำ�ำ ระเงินิ อำ�ำ นาจการบันั ทึกึ บัญั ชีแี ละการดุลุ บัญั ชีจี ะไม่ไ่ ด้อ้ ยู่� กับั ธนาคารกลางและธนาคารพาณิชิ ย์เ์พียี งเท่า่ นั้�น แต่ก่ ารบันั ทึกึ บัญั ชีสี ามารถเกิดิ ขึ้�นได้ด้ ้ว้ ยใครก็ต็ ามในสังั คมที่� สามารถดำ�ำ เนินิ การได้อ้ ย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิภิ าพในการบันั ทึกึ บัญั ชีี ไม่จ่ ำ�ำ กัดั ว่า่ จะต้อ้ งเป็น็ ธนาคารกลางหรืือธนาคาร พาณิชิ ย์์ คนที่ท� ำ�ำ หน้า้ ที่บ� ันั ทึกึ บัญั ชีแี บบกระจายอำ�ำ นาจจึงึ ถูกู เรียี กว่า่ DISTRIBUTED LEDGERS หรืือ NODES ในระบบ BLOCKCHAIN โดย NODES เหล่า่ นี้�จะเข้า้ มาร่ว่ มกันั ยืืนยันั ความถูกู ต้อ้ งและอนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรมการชำ�ำ ระ เงินิ ดังั กล่า่ ว หากมองอย่า่ งผิวิ เผินิ อาจเกิดิ คำำ�ถามตามมาว่า่ เมื่อ่� มีกี ารกระจายอำำ�นาจให้้ NODES ต่า่ งๆ ร่ว่ ม กันั อนุมุ ัตั ิิธุรุ กรรมการชำ�ำ ระเงินิ อาจทำ�ำ ให้ก้ ารยืืนยันั การชำ�ำ ระเงินิ เกิดิ ความล่า่ ช้า้ หรืือเกิดิ ข้อ้ ผิดิ พลาดได้้ หากมีีบาง NODE มีีความตั้�งใจให้้เกิดิ การอนุุมััติิที่ผ� ิิดเพี้�ยนไปจากความเป็น็ จริิง เพื่อ่� เอื้�อประโยชน์ใ์ ห้ก้ ัับผู้� ใช้้งานบางราย ประเด็็นข้้อกัังวลเหล่่านี้�สามารถแก้้ไขได้้ด้้วยการวางเงื่่�อนไขและการกำำ�หนดแรงจููงใจที่� เหมาะสมให้้กับั DISTRIBUTED LEDGERS ดังั กล่า่ ว โดยจะชี้�แจงในหััวข้้อถััดไป CONSENSUS MECHANISM ของระบบ BLOCKCHAIN เนื่่อ� งจากระบบ BLOCKCHAIN เป็็นระบบที่ม� ีีการกระจายอำำ�นาจให้้ DISTRIBUTED LEDGERS แต่ล่ ะคนได้้ลงความเห็น็ เพื่่�ออนุุมัตั ิิกิิจกรรมหนึ่ง� ในระบบ BLOCKCHAIN จึงึ ต้อ้ งมีกี ารกำำ�หนดเงื่่อ� นไขการ ออกเสียี งลงฉันั ทามติิ ว่า่ การออกเสียี งจะต้อ้ งผ่า่ นเกณฑ์เ์ ช่น่ ใด จึงึ จะทำำ�ให้ก้ ิจิ กรรมนั้�นได้ร้ ับั การอนุมุ ัตั ิแิ ละ สำำ�เร็็จลุลุ ่่วง เงื่อ่� นไขการลงฉันั ทามตินิี้�เรียี กว่่า CONSENSUS MECHANISM ซึ่ง�่ ในปัจั จุุบันั มีีอยู่�หลาย รููปแบบ สรุุปได้ด้ ังั นี้� 1) PROOF-OF-WORK วิธิ ีกี ารลงฉันั มติใิ นลักั ษณะนี้� จะเป็น็ การให้ส้ ิทิ ธิ์ก� ับั NODE ที่ท� ำ�ำ งานมากที่ส� ุดุ และลงทุนุ ลงแรงมาก ที่ส� ุดุ ในการโหวตออกเสียี งเป็น็ ลำ�ำ ดับั แรกๆ ดังั นั้�นระบบ BLOCKCHAIN ที่ใ� ช้้ CONSENSUS MECHANISM ในลัักษณะนี้� จะต้อ้ งมีีการกำำ�หนดเงื่่�อนไขว่่างานที่ต� ้อ้ งทำ�ำ (WORK) นั้�นมีีรายละเอีียดอย่่างไร และต้้องทำำ� อะไรบ้้างจึึงจะบรรลุเุ ป้้าหมายที่ก� ำ�ำ หนดไว้้ 108

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุตุ สาหกรรมการเงินิ การธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น ระบบชำ�ำ ระเงิินของ BITCOIN เป็็นหนึ่ง� ในตััวอย่า่ งของระบบ BLOCKCHAIN ที่ใ� ช้้ PROOF-OF- WORK กล่า่ วคืือผู้�ที่ท� ำำ�หน้า้ ที่บ� ันั ทึกึ บัญั ชีี (DISTIRBUTED LEDGER) นั้�น จะต้อ้ งมีีการลงทุุนในระบบ คอมพิิวเตอร์์ ความเร็็วของคอมพิิวเตอร์์ ค่่าไฟฟ้้า ค่่าเช่่าสถานที่� และค่่าใช้้จ่่ายอื่่�นๆ ที่�เกี่�ยวข้้อง เพื่่�อ ทำำ�การตรวจสอบธุรุ กรรมการโอนเงิินระหว่่างกันั ในระบบ BITCOIN ว่่ามีีความถูกู ต้้องหรืือไม่่ เช่น่ ต้้อง ตรวจสอบเลขบัญั ชีีของผู้�โอน บัญั ชีีของผู้้�รัับโอน และตรวจสอบความแท้จ้ ริิงของ BITCOIN ในบัญั ชีี ของผู้�โอน เพื่อ�่ พิจิ ารณาว่า่ ธุุรกรรมการโอนเงินิ นั้�นถููกต้้อง เป็น็ ต้้น (AUER, 2019) ธุุรกรรมต่่างๆ ที่�ถููกตรวจสอบแล้้วว่่าถููกต้้อง จะถููกนำำ�ไปบัันทึึกลงในสมุุดบััญชีีบัันทึึกการ โอนเงินิ ของทุกุ ๆ ธุรุ กรรมที่เ� กิดิ ขึ้�นในช่ว่ งเวลาหนึ่ง� เช่น่ สมุดุ บัญั ชีใี นเวลา 3.04PM ของวันั ที่� 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2563 ดังั แสดงในรูปู ที่� 5.1 ซึ่ง�่ สมุดุ บัญั ชีนีี้�เรียี กว่า่ BLOCK ของข้อ้ มูลู ที่ม� ีกี ารบันั ทึกึ ในเวลาดังั กล่า่ ว โดยสมุดุ บัญั ชีนีี้�คือเล่่มที่� 628909 เป็็นตัวั เลขที่ไ� ล่เ่ รียี งมาตั้�งแต่เ่ ล่ม่ ที่� 1 ของการเกิดิ ขึ้�นของ BITCOIN รููปที่่� 5.1 ตััวอย่่างของสมุดุ บัญั ชีี (BLOCKS) ของธุรุ กรรม BITCOIN SOURCE: BLOCKCYPHER.COM เมื่�่อผู้้�บัันทึึกบััญชีีได้้เสนอสมุุดบััญชีีเล่่มใหม่่เข้้ามาในระบบ สิ่�งที่�ต้้องทำ�ำ ต่่อไปคืือการแก้้ไขปััญหา เชิิงตััวเลขซึ่่�งจะต้้องใช้้การประมวลผลของคอมพิิวเตอร์์เพื่่�อค้้นหาตััวเลขที่�เรีียกว่่า HASH NUMBER โดย HASH NUMBER นี้�จะเป็็นตััวเลขเฉพาะที่เ� ชื่อ�่ มโยงข้อ้ มูลู ในสมุุดบััญชีเี ล่่มใหม่ก่ ัับสมุุดบัญั ชีเี ล่ม่ ก่อ่ น หน้้า และต้อ้ งเป็็น HASH NUMBER ที่�อยู่�ภายใต้้เงื่อ�่ นไข TARGET VALUE ค่่าหนึ่�งซึ่ง่� กำ�ำ หนดโดยระบบ BITCOIN ตัวั เลข TARGET VALUE นี้�จะมีคี วามยากมากขึ้�นเรื่อ่� ยๆเมื่อ�่ มีกี ารสร้า้ งสมุดุ บัญั ชีเี ล่ม่ ใหม่ๆ่ เข้า้ มาเชื่่�อมกับั สมุุดบััญชีีเล่่มก่่อนหน้า้ (OZISIK, BISSIAS, & LEVINE, 2017) กระบวนการต่า่ งๆเหล่า่ นี้� สรุปุ ได้้ดัังรูปู ที่� 5.2 109

ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 5.2 ตััวอย่า่ งของ PROOF-OF-WORK ในระบบ BITCOIN SOURCE: ESTEVAO (2017) ความยากในการหาตััวเลข HASH NUMBER คืือสิ่�งที่�ผู้้�บันั ทึกึ บัญั ชีใี นระบบ BITCOIN จะต้อ้ ง ทำ�ำ งานแข่ง่ กันั โดยผู้�ที่ห� าตัวั เลข HASH NUMBER ตรงตามเงื่อ่� นไขได้เ้ ป็น็ คนแรกจะเป็น็ ผู้�ที่ส� ามารถนำำ�สมุดุ บัญั ชีเี ล่ม่ ที่ต� ัวั เองอนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรมการโอนเงินิ ชำ�ำ ระเงินิ มาเชื่อ่� มต่อ่ กับั สมุดุ บัญั ชีเี ล่ม่ ก่อ่ นหน้า้ ได้้ ดังั นั้�นผู้�ชนะ ในการหา HASH NUMBER จึึงถืือเป็น็ ผู้�ที่ไ� ด้้ผ่่านกระบวนการ PROOF-OF-WORK แล้้ว ซึ่�ง่ เป็็นกลไก ที่ �ลดความเสี่ �ยงไม่่ให้้ผู้้�บัันทึึกบััญชีีบัันทึึกข้้อมููลที่ �ไม่่ถููกต้้องเพราะการบัันทึึกข้้อมููลที่ �ไม่่ถููกต้้องจะส่่งผลเสีีย หายต่อ่ ระบบรวมทั้�งหมด จนนำ�ำ มาสู่�การลงทุนุ ลงแรงที่ส� ููญเปล่า่ ในโลกของ BITCOIN นี้� ผู้�ที่�ทำำ�หน้้าที่�บัันทึึกบัญั ชีีถูกู เรีียกว่่า MINER (นัักถลุงุ ) เพราะการเข้้าไป ยืืนยัันการชำำ�ระเงินิ และหา HASH NUMBER มาปิดิ ล๊อ๊ คสมุดุ บัญั ชีนีั้�น หากทำ�ำ สำ�ำ เร็็จเป็็นคนแรก ระบบ BITCOIN จะสร้้างเหรีียญ BITCOIN เหรียี ญใหม่่เป็น็ รางวััล จึงึ เปรียี บเสมืือนการถลุุงหาเงิิน BITCOIN 110

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุุตสาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น เหรีียญใหม่่ โดยเหรียี ญใหม่่นี้�จะถูกู บันั ทึึกในบรรทััดแรกของสมุุดบัญั ชีี ตามตัวั อย่่างของสมุุดบััญชีเี ล่่ม หนึ่�ง ในระบบ BITCOIN ในรูปู ที่� 5.3 โดยผู้้�บัันทึึกบััญชีนีี้�นอกจากจะได้ร้ ัับเหรียี ญ BITCOIN เหรีียญใหม่่ เป็็นรางวััล ตนเองยังั ได้้รัับค่า่ ธรรมเนีียมจากผู้�โอนเงิินชำ�ำ ระเงิินด้ว้ ย เพราะ MINERS ถืือเป็น็ ผู้�ที่อ� นุุมััติิ ทำ�ำ ให้ธ้ ุุรกรรมดัังกล่า่ วสำำ�เร็็จได้้ รูปู ที่่� 5.3 ตััวอย่า่ งของข้้อมููลในสมุดุ บัญั ชีี (BLOCK) ของ BITCOIN SOURCE: BLOCKCHAIN (2017) MINER ในระบบ BITCOIN จึึงทำ�ำ หน้้าที่�เหมืือนธนาคาร สถาบันั การเงินิ และธนาคารกลางใน ปััจจุุบััน ที่�เป็็นผู้้�ยืืนยัันการชำำ�ระเงิินในระบบการชำ�ำ ระเงิินโดยมีี PROOF-OF-WORK เป็็นวิิธีีการ ลงฉัันทามติิ โดยข้้อมููลที่�ถููกบัันทึึกไว้้ในสมุุดบััญชีีแต่่ละเล่่มจะไม่่สามารถเปลี่�ยนแปลงได้้ ไม่่สามารถ ย้้อนกลัับได้้ เพราะ HASH NUMBER ที่�เป็็นกุุญแจนิิรภััย (SECURITY CODE) นั้�นจะเปลี่�ยนแปลง ทัันที่�หากข้้อมููลในสมุุดบััญชีีแต่่ละเล่่มมีีการเปลี่�ยนแปลง ทำ�ำ ให้้คนทั้�งระบบรัับทราบว่่ามีีความพยายาม เปลี่ย� นแปลงข้อ้ มูลู เนื่อ�่ งจากการบันั ทึกึ ข้อ้ มูลู ต่า่ งๆมีกี ารกระจายการเก็บ็ ชุดุ ข้อ้ มูลู อยู่่�กับั ผู้้�บันั ทึกึ บัญั ชีแี ต่ล่ ะ ราย จึึงทำ�ำ ให้ก้ ารแก้้ไขข้อ้ มููลให้้กลับั ไปเป็็นข้อ้ มููลดั้�งเดิิมเกิดิ ขึ้�นได้้อย่่างอัตั โนมัตั ิิ (BITCOIN WIKI, 2019) การที่� HASH NUMBER เป็็น SECURITY CODE ที่�เชื่�่อมโยงกัับสมุดุ บัญั ชีีเล่่มก่่อนหน้้า ทำ�ำ ให้้ 111

ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ผู้�ไม่ห่ วังั ดีทีี่�ต้้องการเปลี่�ยนแปลงข้อ้ มูลู การชำ�ำ ระเงินิ ในระบบ BITCOIN จะไม่ส่ ามารถเปลี่�ยนแปลงข้อ้ มููล ในบางสมุุดบััญชีีได้้ แต่่จะต้้องเปลี่�ยนแปลงข้้อมููลทุุกสมุุดบััญชีีย้้อนหลัังไปจนถึึงสมุุดบััญชีีเล่่มแรก เพื่�่อ ให้ส้ มุุดบััญชีแี ต่ล่ ะเล่ม่ เชื่อ่� มโยงด้้วย HASH NUMBER ชุุดใหม่่ทั้�งหมด ดัังนั้�นระบบ BITCOIN จึึงมีคี วาม ปลอดภัยั ต่อ่ การแก้ไ้ ขข้อ้ มูลู มากขึ้�นเรื่อ�่ ยๆเมื่อ�่ มีสี มุดุ บัญั ชีจี ำำ�นวนมากยิ่ง� ขึ้�นในอนาคต ซึ่ง่� ในปัจั จุบุ ันั มีสี มุดุ บััญชีีเกิิดขึ้�นแล้้วเป็น็ จำำ�นวนถึึง 628,909 เล่ม่ (5 พฤษภาคม พ.ศ. 2563) การใช้้ PROOF-OF-WORK เป็น็ ระบบการลงฉันั ทามตินิี้้�ทำำ�ให้โ้ อกาสที่จ� ะเกิดิ ความเสียี หายจากการ อนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรมที่ไ� ม่ถ่ ูกู ต้อ้ งลดลงอย่า่ งมาก เพราะจะเป็น็ การกระทำำ�ที่่เ� หมืือนตั้�งใจทำ�ำ ร้า้ ยตนเอง เนื่อ่� งจาก โอกาสในการเป็น็ ผู้�ชนะในการบันั ทึึกบัญั ชีีในระบบ BITCOIN ขึ้�นอยู่่�กับั มููลค่า่ การลงทุุนในคอมพิวิ เตอร์เ์ พื่อ่� ใช้ใ้ นการประมวลผลข้้อมููลหา HASH NUMBER หากลงทุนุ ในปริิมาณน้อ้ ยโอกาสที่จ� ะเป็น็ ผู้�ชนะในการหา HASH NUMBER ที่ผ� ่่านเงื่่อ� นไขนั้�นจะทำำ�ได้้ยาก ดัังนั้�นผู้�ที่�ลงทุุนมากย่อ่ มต้อ้ งการผลตอบแทนจากการ ลงทุุนที่�สููงผ่่านการได้้รัับเหรีียญ BITCOIN เหรีียญใหม่่เป็็นรางวััลและการได้้รัับค่่าธรรมเนีียมที่�ได้้จาก การอนุุมััติธิ ุรุ กรรม เนื่่�องจากผลตอบแทนจากการลงทุนุ ของ ผู้้�บัันทึึกบััญชีี (MINERS) ขึ้�นอยู่่�กัับราคา BITCOIN เป็น็ สำ�ำ คัญั ดังั นั้�นหาก ผู้้�บันั ทึกึ บัญั ชีตีั้�งใจหลอกลวงในระบบ BITCOIN เพื่อ�่ อนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรมที่ไ� ม่ถ่ ูกู ต้อ้ งจะ เป็็นการลดความน่่าเชื่อ่� ถืือของระบบ BITCOIN และนำำ�มาสู่�การลดลงของราคา BITCOIN จนทำำ�ให้ม้ ููลค่่า ของ BITCOIN ที่� MINERS ต่า่ งๆมีีอยู่�นั้�นไม่่มีคี ่า่ เท่่ากับั ว่า่ MINERS ทำำ�ร้า้ ยตัวั เองในที่�สุุด รูปู แบบของระบบที่�มีกี ารใช้้ HASH NUMBER มาเป็็น SECURITY CODE เชื่่�อมโยงสมุดุ บัญั ชีี แต่ล่ ะเล่ม่ นี้�เอง จึงึ มีีการตั้�งชื่อ�่ ว่า่ BLOCKCHAIN เพราะสมุดุ บัญั ชีแี ต่ล่ ะเล่่มเปรียี บเสมืือนเป็น็ BLOCK ที่� เก็บ็ ข้อ้ มูลู และ SECURITY CODE เปรีียบเสมืือน CHAIN ที่�เชื่่อ� มโยงแต่ล่ ะ BLOCK ดังั แสดงในรููปที่� 5.4 โดยข้อ้ มููลใน BLOCK ดัังกล่า่ วสามารถเปลี่�ยนแปลงและประยุกุ ต์ใ์ ช้ก้ ัับเรื่่�องอื่่�นๆได้้   112

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุุตสาหกรรมการเงินิ การธนาคาร ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น รูปู ที่่� 5.4 ตัวั อย่า่ งของการบัันทึกึ ข้้อมููลในระบบ BLOCKCHAIN ของ BITCOIN SOURCE: (GHOSTVOLT, 2017) 2) PROOF-OF-STAKE วิิธีีการลงฉัันทามติิในลัักษณะนี้� จะเป็็นการให้้สิิทธิ์�กับั LEDGER ที่ม� ีีส่ว่ นได้เ้ สีียกัับกิจิ กรรม หรืือ ธุรุ กรรมที่จ� ะต้อ้ งยืืนยันั นั้�นๆ มากกว่า่ LEDGER อื่น่� โดยระบบนี้�จะมีปี ระสิทิ ธิภิ าพสูงู กว่า่ ระบบการลงฉันั ทา มติิแบบ PROOF-OF-WORK ที่ใ� ช้้ใน BITCOIN เพราะ LEDGER ไม่่ต้้องแข่ง่ กัันลงทุุนและเสียี ค่่าใช้จ้ ่า่ ย ต่า่ งๆ พร้อ้ มกััน เพื่อ่� เพิ่่�มโอกาสในการเป็็นผู้�ชนะแต่เ่ พียี งผู้�เดีียว ได้ม้ ีนี ักั วิชิ าการประเมินิ ว่่าการแข่่งกัันลง ทุนุ และทำ�ำ งานในระบบ BITCOIN ผ่่าน PROOF-OF-WORK นั้�นทำำ�ให้้เกิิดการใช้้ไฟฟ้้าสูงู ถึงึ 74TWH ต่่อ ปีี ดัังแสดงในรูปู ที่� 5.5 ซึ่ง่� เทีียบเท่า่ กัับปริิมาณการใช้ไ้ ฟฟ้า้ ของประเทศออสเตรเลีียทั้�งปีี ด้้วยเหตุุที่�การยืืนยัันธุุรกรรมในระบบ BITCOIN ต้้องใช้้พลัังงานในการประมวลผลที่ �มาก LEDGERS ในระบบ BITCOIN จึึงมัักจะเลืือกดำ�ำ เนินิ การก่่อสร้า้ งระบบคอมพิวิ เตอร์์ในพื้�นที่�ที่ม� ีีค่า่ ใช้้จ่า่ ย ไฟฟ้้าที่ต� ่ำ��ำ หรืือเลืือกสถานที่�ที่�มีอี ากาศเย็น็ ต่อ่ เนื่อ�่ งตลอดทั้�งปีเี พื่อ�่ ลดปริิมาณการใช้ไ้ ฟฟ้า้ ทำำ�ให้้ความคุ้�ม ค่า่ ของการถลุงุ BITCOIN จึงึ ขึ้�นอยู่่�กัับราคาของ BITCOIN และราคาค่่าไฟฟ้า้ ต่อ่ หน่ว่ ยที่� LEDGERS จะต้อ้ งชำำ�ระในแต่่ละช่่วงเวลา 113

ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 5.5 ประเมิินปริิมาณการใช้ไ้ ฟฟ้า้ ในกิจิ กรรม PROOF-OF-WORK ของ BITCOIN SOURCE: DIGICONOMIST (2020) ในระบบ PROOF-OF-STAKE ที่�มีีการเชื่่�อมโยงสิิทธิ์�ในการลงฉัันทามติิเข้้ากัับการมีีส่่วนได้้เสีีย กัับกิจิ กรรมหรืือธุรุ กรรมนั้�นๆ จึึงเปรีียบเสมืือนเป็น็ ระบบ BLOCKCHAIN ที่ม� ีกี ารประนีีประนอมระหว่่าง ความเป็น็ CENTRALIZATION กับั DECENTRALIZATION เพราะในระบบ CENTRALIZATION นั้�นการ มอบอำ�ำ นาจให้ห้ น่ว่ ยงานใดมีอี ำำ�นาจในการกำำ�กับั ดูแู ลหรืือดำ�ำ เนินิ นโยบาย มักั จะขึ้�นอยู่่�กับั เงื่อ�่ นไขภาระหน้า้ ที่� และความมีสี ่ว่ นได้เ้ สียี ของหน่ว่ ยงานนั้�นต่่อกิิจกรรมนั้�นๆด้ว้ ย ด้ว้ ยเหตุทุี่ใ� นปัจั จุบุ ันั หลายหน่ว่ ยงานที่ถ� ูกู จัดั ตั้�งขึ้�นเป็น็ การจัดั ตั้�งโดยมีกี ารเชื่อ่� มโยงเข้า้ กับั เงื่อ่� นไข ด้้านการมีีส่่วนได้้เสีียและภาระที่�ต้้องเกิิดขึ้�นหากเกิิดข้้อผิิดพลาดในการพิิจารณากิิจกรรมต่่างๆ ความมีี ส่ว่ นได้เ้ สียี ของแต่ล่ ะหน่ว่ ยงานจึงึ สามารถนำ�ำ มาใช้เ้ ป็น็ เกณฑ์เ์ บื้�องต้น้ เพื่อ�่ กำำ�หนดระดับั ของ STAKE ที่แ� ต่ล่ ะ หน่ว่ ยงานนั้�นมีตี ่อ่ ธุรุ กรรมที่เ� กิดิ ขึ้�นในระบบ BLOCKCHAIN ได้้ โดยระบบจะให้ส้ ิทิ ธิ์ก� ับั ผู้�ที่ม� ีสี ่ว่ นได้เ้ สียี มาก ที่�สุุดในธุุรกรรมนั้�น ในการลงฉัันทามติิ เพื่�่อทำำ�ให้้ระบบมีีประสิทิ ธิิภาพด้้านความเร็ว็ และการใช้้พลังั งาน อย่่างไรก็็ตามข้้อจำำ�กััดของ PROOF-OF-STAKE คืือความถููกต้้องของการยืืนยัันข้้อมููลจะอยู่� ภายใต้้ของข้้อสมมุุติิฐานที่ �หน่่วยงานหรืือกลุ่ �มบุุคคลที่ �มีีส่่วนได้้เสีียมากที่ �สุุดจะไม่่ยืืนยัันข้้อมููลที่ �ผิิดพลาด เพื่�่อทำำ�ร้้ายตนเอง ดัังนั้�นจึึงสามารถประเมิินได้้ว่่า PROOF-OF-STAKE เป็็นระบบฉัันทามติิที่�อยู่�ภายใต้้ ความเชื่�่อใจในระดับั หนึ่�งที่ค� นในสัังคมจะต้อ้ งมีตี ่อ่ LEDGERS ในระบบ   3) BYZANTINE FAULT TOLERANCE BYZANTINE FAULT TOLERANCE คืือแนวคิดิ ที่ก� ารลงฉันั ทามตินิั้�นขึ้�นอยู่่�กับั โอกาสในความเสียี หายของการลงฉันั ทามติเิ ป็น็ หลักั โดยหากระดับั ของความเสียี หายที่จ� ะเกิดิ ขึ้�นมีคี ่า่ ต่ำำ��กว่า่ ค่า่ TOLERANCE 114

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุตุ สาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่�่น ที่�กำำ�หนดไว้้ ระบบก็็สามารถที่จ� ะดำำ�เนิินการอนุมุ ัตั ิกิ ิิจกรรมหรืือธุุรกรรมนั้�นต่อ่ ไปได้้ทัันทีี 4) PROOF-OF-ELAPSED TIME ระบบการลงฉันั ทามติใิ นลักั ษณะนี้�คือระบบที่ม�ุ่�งเน้น้ ที่ค� วามรวดเร็ว็ ในการลงฉันั ทามติิ โดยให้ส้ ิทิ ธิ์� แก่่ผู้�ที่�มีีประสิิทธิิภาพสููงที่�สุุดในการลงฉัันทามติิก่่อน LEDGER อื่�่นๆ เพื่�่อเพิ่่�มความรวดเร็็วของระบบ BLOCKCHAIN ให้้มีคี วามใกล้้เคีียงระบบแบบ CENTRALIZATION มากที่�สุุด ระบบการลงฉันั ทามติติ ่า่ งๆข้า้ งต้น้ เป็น็ ประเด็น็ สำำ�คัญั ที่จ� ะต้อ้ งได้ร้ ับั การประเมินิ เมื่อ่� มีกี ารพิจิ าณา ออกแบบ และนำ�ำ BLOCKCHAIN มาใช้้ในกิจิ กรรมต่่างๆ ในชีีวิติ จริิง เพราะจะเป็น็ ตัวั กำ�ำ หนดประสิิทธิิภาพ การทำ�ำ งานของระบบ BLOCKCHAIN และผู้�ออกแบบจะต้้องประเมิินว่่า ระบบ BLOCKCHAIN ที่�ใช้้นั้�น เป็็นแบบ ระบบเปิิด (PERMISSIONLESS) หรืือระบบปิิด (PERMISSIONED) และผู้�เกี่�ยวข้้องในระบบ BLOCKCHAIN มีมี ากน้อ้ ยเพียี งใด ใครจะทำ�ำ หน้า้ ที่เ� ป็น็ LEDGERS หรืือ NODES ในระบบ BLOCKCHAIN ดังั กล่่าว นอกจากนี้้�ปััจจััยสำำ�คััญอีีกประการหนึ่�งของการสร้้างระบบ BLOCKCHAIN คืือการกำ�ำ หนด มาตราฐานของระบบการเข้้ารหััสหรืือที่�เรีียกว่า่ CRYPTOGRAPHY ว่่าจะใช้้มาตรฐานใด โดยส่่วนใหญ่่ BLOCKCHAIN จะใช้้ CRYPTOGRAPHY ประเภท SHA-256 ซึ่ง่� เป็น็ ระบบ CRYPTOGRAPHY ที่ส� ามารถ แปลงข้้อมููลที่อ� ยู่�ใน BLOCK ต่่างๆ ออกมาเป็็นตัวั เลขและตััวอักั ษรต่่อเนื่อ่� งกัันได้้ ตัวั อย่า่ งของ HASH NUMBER ประเภทต่า่ งๆ ที่�สอดคล้้องกัับข้้อมููลประเภทหนึ่�งๆ แสดงดัังรูปู ที่� 5.6 115

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รูปู ที่่� 5.6 ตัวั อย่่างของ HASH NUMBER ที่�เชื่่อ� มโยงกัับข้อ้ มูลู หนึ่�งๆ SOURCE: FILEFORMAT (2019) อีกี ปัจั จัยั หนึ่ง� ที่ต� ้อ้ งมีกี ารประเมินิ อย่า่ งรอบคอบเมื่อ่� ออกแบบระบบ BLOCKCHAIN คืือระดับั ของ การเปิดิ เผยข้อ้ มูลู เพื่อ�่ ให้้ NODES ต่า่ งๆ ในระบบ BLOCKCHAIN สามารถดำ�ำ เนินิ การยืืนยันั อนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรม ได้้อย่่างถูกู ต้้องนั้�น จะต้อ้ งเปิดิ เผยข้้อมูลู ที่ม� ีีความลึึกในระดับั ใด เช่่นในระบบการชำำ�ระเงิินของ BITCOIN 116

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุตุ สาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น การโอนเงินิ จะเกิดิ ขึ้�นได้จ้ ะต้อ้ งมีี เลขบัญั ชีขี องผู้�โอนเงินิ เลขบัญั ชีขี องผู้้�รับั เงินิ เพื่อ่� ให้้ MINERS ใช้ใ้ นการ ตรวจสอบมูลู ค่า่ ของเงินิ BITCOIN คงเหลืือในบัญั ชีขี องผู้�โอนเงินิ ว่า่ มีเี พียี งพอต่อ่ มูลู ค่า่ ที่จ� ะโอนเงินิ หรืือไม่่ โดยเลขบััญชีีจะประกอบด้้วยตัวั เลขและตััวอัักษรรวมกััน 34 ตัวั และทำำ�หน้า้ ที่เ� ปรียี บเสมืือนเป็็น PUBLIC KEY ของผู้�ใช้้งานในระบบ BITCOIN ดังั ตััวอย่่างที่แ� สดงในรููปที่� 5.7 ผู้้�ที่่ต� ้้องการรัับโอนเงินิ (BOB) จะต้้องส่่ง PUBLIC KEY ของตน ให้ก้ ับั ผู้�โอนเงิิน (ALICE) โดย ALICE จะใช้้ PRIVATE KEY ของตนเองเพื่อ�่ นำำ�เงินิ ในบัญั ชีขี องตนออกมาโอนเงินิ ให้ก้ ับั BOB ข้อ้ ความการ โอนเงินิ นี้� จะถููก ENCRYPTED ไว้้โดยใช้้ข้อ้ มูลู PUBLIC KEY ของ BOB ร่่วมด้ว้ ย เพื่�่อให้ม้ั่น� ใจว่่าการ DECRYPT ข้อ้ ความนั้�นจะเกิดิ ขึ้�นได้เ้ ฉพาะในกรณีทีี่� BOB นำำ� PRIVATE KEY ของตนไป DECRYPT ข้อ้ ความ ดัังกล่า่ ว และเมื่อ�่ BOB DECRYPT ข้้อความดังั กล่า่ วก็จ็ ะสามารถเข้้าถึึงเงิิน CRYPTOCURRENCY ที่� ได้ร้ ัับโอนจาก ALICE มาเข้้าในบัญั ชีีของตนเอง รูปู ที่่� 5.7 ตััวอย่า่ งกระบวนการตรวจสอบข้้อมููลในระบบ BLOCKCHAIN SOURCE: BIELLA & ZINETTI (2016) ถึึงแม้้ระบบ BLOCKCHAIN จะเป็็นระบบที่�คาดหวัังให้้มีีการกระจายอำำ�นาจ (DECENTRALIZ- ZATION) แต่่หาก NODE ต่า่ งๆ ที่�อยู่�ในระบบ BLOCKCHAIN คืือหน่ว่ ยงานหรืือองค์์กรที่�เกี่ย� วข้้องกันั อย่า่ งชััดเจนในทางใดทางหนึ่�ง ระบบ BLOCKCHAIN ที่ส� ร้า้ งขึ้�นก็็จะไม่ใ่ ช่่รูปู แบบของการกระจายอำ�ำ นาจ ที่แ� ท้จ้ ริงิ ระบบ BLOCKCHAIN จะกลายเป็น็ เพียี งการปรับั กระบวนการการทำำ�งานจากเดิมิ ที่เ� ป็น็ สายของ การอนุุมััติิกิิจกรรมต่่างๆ (LINEAR PROCESS) ถููกแปรเปลี่�ยนเป็็นการอนุุมััติิพร้้อมกัันในรููปแบบของ 117

ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy PLATFORM PROCESS เท่า่ นั้�น BLOCKCHAIN กัับอุุตสาหกรรมการเงิินการธนาคาร ตััวอย่่างของการนำำ� BLOCKCHAIN มาใช้้ในอุุตสาหกรรมการเงิินและการธนาคารส่่วนใหญ่่ จะอยู่�ภายใต้้การกำำ�หนดเงื่�่อนไขสััญญาของธุุรกรรมไว้้ล่่วงหน้้าผ่่านระบบที่�เรีียกว่่า SMART CONTRACT โดย LEDGER หรืือ NODE ต่่างๆ สามารถเข้้าตรวจสอบเงื่่�อนไขของสััญญา ว่า่ เป็น็ ไปตามที่�กำำ�หนดไว้้เบื้�องต้น้ หรืือไม่่ หากเงื่อ�่ นไขในสัญั ญาเหล่า่ นั้�นเป็น็ สิ่�งที่�ตรวจสอบได้้ง่า่ ย NODE ก็จ็ ะสามารถทำำ�การอนุมุ ััติิธุุรกรรมได้้อย่่างรวดเร็็ว ลักั ษณะของ SMART CONTRACT สามารถสรุปุ ได้้ดังั รููปที่� 5.8 รูปู ที่่� 5.8 ตััวอย่่าง SMART CONTRACTS SOURCE: CAPGEMINI CONSULTING (2016) 118

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุุตสาหกรรมการเงินิ การธนาคาร ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น โดยสัญั ญาที่ม� ีกี ารกำำ�หนดไว้เ้ บื้�องต้น้ นี้� สามารถเขียี นเป็น็ COMPUTER CODE สำ�ำ หรับั การดำำ�เนินิ เงื่่�อนไขต่า่ งๆ ได้อ้ ย่า่ งอัตั โนมัตั ิิ แต่่ละ NODE หรืือ LEDGER จะเป็น็ ผู้้�ยืืนยััน INPUT ต่่างๆ ในสัญั ญา SMART CONTRACT เมื่่�อเงื่�อ่ นไขต่่างๆ ได้ร้ ับั การยืืนยันั และอนุมุ ัตั ิจิ ากแต่่ละ NODE แล้้ว สัญั ญาก็จ็ ะ ดำ�ำ เนิินการอย่่างอััตโนมัตั ิิตามผลลัพั ธ์ท์ี่ก� ำ�ำ หนดไว้ใ้ นสััญญา การนำ�ำ SMART CONTRACT มาใช้้นี้�จะทำำ�ให้้สถาบัันการเงิินสามารถนำำ�ไปประยุุกต์์ใช้้ได้้กัับ ธุรุ กรรมในหลายๆกรณีี โดยขอยกตัวั อย่า่ งธุุรกรรมที่�มีีการนำ�ำ มาทดลองใช้ใ้ นปัจั จุบุ ััน ได้แ้ ก่่ ธุรุ กรรม LETTER OF GUARANTEE หรืือหนังั สืือค้ำำ��ประกััน LETTER OF GUARANTEE คืือ หนังั สืือค้ำำ��ประกันั ที่ธ� นาคารออกให้ก้ ับั บริษิ ัทั หนึ่ง� เพื่อ่� ให้ธ้ นาคาร เป็น็ ผู้้�ค้ำำ��ประกันั การชำ�ำ ระเงินิ ของบริษิ ัทั ต่อ่ หน่ว่ ยงานภาครัฐั และเอกชน โดยมีวี ัตั ถุปุ ระสงค์ใ์ ห้ผู้้�ที่ร� อรับั การ ชำำ�ระเงิินจากบริิษััทสามารถมั่�นใจได้้ว่่าหากบริิษััทไม่่สามารถดำำ�เนิินการได้้ตามสััญญา ธนาคารจะเป็็น ผู้�ชดใช้้ค่่าเสีียหายต่่างๆ ที่�เกิิดขึ้�นตามวงเงิินสููงสุุดในหนัังสืือค้ำ�ำ �ประกัันที่�ธนาคารออกให้้กัับบริิษััท โดย หนัังสืือค้ำำ��ประกัันนี้�สามารถใช้้กัับการค้ำ�ำ �ประกัันยื่่�นซองประกวดราคา ค้ำ�ำ �ประกัันการปฎิิบััติิตามสััญญา หรืือค้ำ�ำ �ประกัันการใช้ไ้ ฟฟ้้า เป็็นต้น้ ตัวั อย่า่ งหนึ่ง� ที่ส� ามารถนำำ� BLOCKCHAIN มาประยุกุ ต์ใ์ ช้ค้ ืือการขอหนังั สืือค้ำ�ำ �ประกันั การใช้ไ้ ฟฟ้า้ ซึ่่�งในปัจั จุบุ ันั มีขีั้�นตอนในการดำ�ำ เนิินการของแต่ล่ ะธนาคารสรุปุ ได้้ดังั รููปที่� 5.9 ซึ่�ง่ จะสัังเกตเห็น็ ว่า่ ขั้�นตอน การขออนุุมติหิ นัังสืือค้ำ�ำ �ประกันั นั้�นมีีขั้�นตอนที่�ต้อ้ งส่ง่ เอกสารกลับั ไปกลัับมาระหว่่าง 3 หน่่วยงานคืือ ผู้� ขอใช้้ไฟฟ้า้ การไฟฟ้้า และธนาคาร 119

ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 5.9 ตัวั อย่า่ งกระบวนการขอหนัังสืือค้ำำ��ประกััน SOURCE: KRUNGSRI (2019) เมื่�่อธนาคารตรวจสอบเอกสารต่่างๆ ว่่าเป็็นไปตามเงื่่�อนไขที่�กำ�ำ หนดไว้้ ธนาคารจะออกหนัังสืือ ค้ำ�ำ �ประกัันให้้กัับผู้�ให้้บริิการสิินค้้าหรืือบริิการแก่่บริิษััท ในกรณีีนี้�คื อการไฟฟ้้า โดยเมื่่�อผู้�ให้้บริิการได้้รัับ หนัังสืือจากธนาคาร ก็็จะแจ้้งกลัับมายัังธนาคารเพื่่�อตกลงการรัับหนัังสืือค้ำ�ำ �ประกัันของธนาคาร หาก ผู้�ให้้บริิการไม่่ได้้รัับชำำ�ระเงิินก็็จะดำ�ำ เนิินเรื่่�องเพื่�่อขอให้้ธนาคารสั่�งจ่่ายเงิินให้้แก่่ตนตามเงื่่�อนไขของหนัังสืือ ค้ำำ��ประกััน กระบวนการตามรูปู ที่� 5.9 นี้� คืือกระบวนการที่�เป็็นลัักษณะของ LINEAR PROCESS ที่�เป็็นสาย ตามลำำ�ดับั ขั้�นตอนและต้อ้ งใช้เ้ วลาระยะกว่า่ ที่ห� น่ว่ ยงานทั้�งสามจะรับั ทราบยืืนยันั การออกหนังั สืือค้ำำ��ประกันั 120

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุุตสาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รััตนบานชื่�่น ระหว่า่ งกันั หากนำ�ำ ระบบ BLOCKCHAIN มาใช้้ หน่ว่ ยงานที่เ� กี่ย� วข้อ้ งในกระบวนการออกหนังั สืือค้ำ�ำ �ประกันั ก็็จะกลายเป็น็ NODE ในระบบ BLOCKCHAIN โดยสามารถเข้า้ ถึึงข้อ้ มูลู การใช้้ไฟฟ้า้ ข้อ้ มููลหนัังสืือค้ำำ�� ประกััน และการอนุมุ ััติิหนัังสืือค้ำำ��ประกัันได้้พร้อ้ มกัันแบบ REAL-TIME ในระบบ BLOCKCHAIN ผู้้�ใช้้ไฟฟ้้าและธนาคารเห็็นจำำ�นวนหน่่วยการใช้้ไฟในระบบ BLOCKCHAIN จากการแจ้้งโดยการ ไฟฟ้้าและรัับทราบยอดเรีียกเก็็บเงิินพร้้อมกััน ธนาคารก็็จะรอการชำ�ำ ระเงิินของผู้�ใช้้ไฟฟ้้าแก่่การไฟฟ้้า หากผ่่านวัันเวลาที่�กำำ�หนดไว้้ แล้้วผู้�ใช้้ไฟยัังไม่่ได้้ชำ�ำ ระค่่าไฟฟ้้า ระบบ BLOCKCHAIN ที่�เป็็น SMART CONTRACT ก็็จะดำ�ำ เนินิ การให้ธ้ นาคารชำ�ำ ระเงิินให้้การไฟฟ้า้ ทันั ทีี และผู้�ใช้ไ้ ฟฟ้า้ ก็จ็ ะรับั ทราบยอดหนี้้�สิินที่� ตนเองมีกี ัับธนาคารทัันทีี (IBM, 2017) ดัังนั้�นการนำ�ำ BLOCKCHAIN มาใช้้จะช่่วยลดระยะเวลาการดำำ�เนิินการกระบวนการต่่างๆ เปลี่�ยนการส่่งผ่่านข้้อมููลแบบ OFFLINE มาเป็็นการส่่งผ่่านข้้อมููลแบบ ONLINE ที่�สามารถ อนุุมััติิผลลัพั ธ์ต์ ่า่ งๆอย่า่ งอัตั โนมัตั ิิตาม SMART CONTRACT ที่�กำำ�หนดไว้้ สำำ�หรับั ในประเทศไทยได้ม้ ีธี นาคารบางแห่ง่ ทดลองใช้เ้ ทคโนโลยีี BLOCKCHAIN นี้้�กับั การออกหนังั สืือ ค้ำำ��ประกันั LETTER OF GUARANTEE ให้ก้ ับั บริษิ ัทั เช่น่ ธนาคารกสิกิ รไทยได้ร้ ่ว่ มมืือกับั บริษิ ัทั IBM ที่ค� ิดิ ค้น้ เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ภายใต้ช้ ื่อ่� IBM HYPERLEDGER สำำ�หรับั การนำำ�มาใช้ใ้ นผลิติ ภัณั ฑ์์ L/G เป็น็ ต้น้ ซึ่ง�่ การพัฒั นา E-L/G บนระบบ BLOCKCHAIN ได้เ้ กิดิ ขึ้�นจริงิ แล้ว้ ในช่ว่ งเดืือนมิถิ ุนุ ายน พ.ศ. 2562 ภายใต้้ BOT’S REGULATORY SANDBOX โดยมีธี นาคารพาณิชิ ย์จ์ ำ�ำ นวน 22 แห่ง่ เข้า้ ร่ว่ ม และมีเี ป้า้ หมายที่ภ� ายใน 3 ปีี ธุรุ กรรม L/G จะอยู่�บนระบบ BLOCKCHAIN อย่่างน้้อยร้อ้ ยละ 50 ของมููลค่่าธุุรกรรมรวมทั้�งหมด (THE NATION, 2019) ด้ว้ ยหลักั การเดียี วกันั ได้ม้ ีสี ถาบันั การเงินิ บางแห่ง่ พยายามประยุกุ ต์น์ ำำ� BLOCKCHAIN มาใช้ก้ ับั ธุรุ กรรมอื่่�นๆ เช่น่ การออก LETTER OF CREDIT (L/C) สำ�ำ หรัับการอนุมุ ััติสิ ินิ เชื่อ่� ให้้แก่ผ่ ู้้�นำ�ำ เข้้าสิินค้้า ซึ่�่งมีหี น่่วยงานที่เ� กี่ย� วข้้องหลายรายดัังแสดงในรููปที่� 5.10 เป็็นต้น้   121

ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 5.10 หน่ว่ ยงานที่เ� กี่ย� วข้อ้ งต่า่ งๆในกระบวนการขอ LETTER OF CREDIT และเข้า้ มาเกี่ย� วข้อ้ งกับั BLOCKCHAIN SOURCE: MPG (2020) อย่า่ งไรก็ต็ าม ไม่ไ่ ด้ห้ มายความว่า่ ทุกุ ธุรุ กรรมของการดำำ�เนินิ งานของสถาบันั การเงินิ ในปัจั จุบุ ันั จะ สามารถนำ�ำ แนวคิดิ ของ BLOCKCHAIN มาประยุกุ ต์ใ์ ช้ไ้ ด้้ หลักั เกณฑ์เ์ บื้�องต้น้ ที่ใ� ช้ใ้ นการประเมินิ ว่า่ กิจิ กรรม ใดเหมาะสมสำำ�หรัับกระบวนการทำำ�งานแบบ BLOCKCHAIN สามารถสรุุปได้้ตามรููปที่� 5.11 กล่่าวคืือ BLOCKCHAIN จะเหมาะสมกัับกิิจกรรมที่�มีีหน่่วยงานที่�เกี่�ยวข้้องหลายราย หน่่วยงานเหล่่านั้�นมีีความ เชื่�อ่ ใจกัันในระดับั ต่ำ�ำ� จนต้อ้ งใช้้ BLOCKCHAIN เพื่�่อเพิ่่ม� ความโปร่่งใส่่ของกิิจกรรมต่่างๆ และแต่ล่ ะหน่่วย งานจะต้้องสามารถตกลงกำำ�หนดกฎเกณฑ์์เงื่�่อนไขในสััญญากัันได้้ โดยเงื่�่อนไขต่่างๆ เหล่่านี้้�ต้้องไม่่มีี การเปลี่�ยนแปลงบ่่อย และการบัันทึึกข้้อมููลการอนุุมััติิสััญญาไม่่มีีเหตุุการณ์์ที่�จะต้้องมีีการเปลี่�ยนแปลง ผลลััพธ์์ย้อ้ นกลัับไปมา   122

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุตุ สาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่�่งเกีียรติิ รััตนบานชื่่�น รูปู ที่่� 5.11 กระบวนการตัดั สินิ ใจความเหมาะสมของ BLOCKCHAIN SOURCE: THE LINUX FOUNDATION (2018) บทสรุุป เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN คืือเทคโนโลยีีที่�มีีแนวคิิดของการกระจายอำำ�นาจ ที่�หน่่วยงานหรืือ บุุคคลที่�ทำ�ำ หน้า้ ที่�เป็น็ NODE ในการยืืนยันั กิจิ กรรมหนึ่ง� ในระบบ BLOCKCHAIN นั้�นสามารถเป็็นใครก็็ได้้ ไม่ไ่ ด้ข้ึ้�นอยู่่�กับั ความน่า่ เชื่อ�่ ถืือของตัวั กลางเหมืือนอย่า่ งในปัจั จุบุ ันั ที่ร� ะบบถูกู สร้า้ งอยู่�บนฐานของความเชื่อ่� ถืือ (TRUST) ที่�มีีต่่อตััวกลาง แล้ว้ สัังคมจึงึ มอบอำ�ำ นาจให้้ตััวกลาง ไม่่ว่า่ จะเป็็นธนาคารกลาง ธนาคาร พาณิิชย์์ ตำ�ำ รวจ ทหาร หรืือรัฐั บาลเป็น็ ผู้้�มีอี ำ�ำ นาจเต็็มในการดำ�ำ เนิินการตััดสินิ ใจเรื่�อ่ งหนึ่ง� ๆ 123

ผศ.ดร. รุ่�่งเกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy แนวคิิดของความสััมพัันธ์์แบบกระจายอำ�ำ นาจนี้�จะไม่่สามารถเกิิดขึ้�นได้้หากไม่่มีีการพััฒนาโครง ข่่ายโทรคมนาคมสำำ�หรัับการส่่งผ่่านข้้อมููลระหว่่างกััน เพราะเมื่่�อมีีการกระจายอำ�ำ นาจการตััดสิินใจหรืือ การอนุุมััติธิ ุุรกรรมต่า่ งๆ จะต้้องมีกี ระบวนการลงฉันั ทามติิ (CONSENSUS MECHANISM) ก่อ่ นเสมอ ดัังนั้�นเทคโนโลยีีด้้านการส่่งผ่่านข้้อมููลจึึงทำำ�ให้้การลงฉัันทามติิเกิิดขึ้�นได้้อย่่างรวดเร็็ว และมีีต้้นทุุนที่�ถููก ลงเมื่�่อเทียี บกัับโลกที่�ไม่่มีเี ทคโนโลยีดี ิจิ ิติ อลและระบบอิินเตอร์์เน็ต็ อย่่างไรก็ต็ ามกระบวนการลงฉัันทามติินั้�นมีอี ยู่�หลายรููปแบบ หากจะให้้ BLOCKCHAIN เป็็นระบบ ที่ไ� ม่ต่ ้อ้ งอาศัยั ความเชื่อ่� ใจเลย กระบวนการลงฉันั ทามติมิ ีคี วามจำำ�เป็น็ ที่จ� ะต้อ้ งมีลี ักั ษณะแบบ PROOF-OF- WORK เพื่อ่� ป้อ้ งกันั ไม่่ให้้เหตุุการณ์ฉ์ ้้อฉลเกิิดขึ้�นได้้ง่า่ ย แต่ห่ ากจะประยุกุ ต์์นำำ� BLOCKCHAIN มาใช้ใ้ ห้ม้ ีี ความเร็ว็ ในการอนุมุ ัตั ิแิ ละต้น้ ทุนุ การทำ�ำ งานที่�ต่ำ��ำ ลง กระบวนการลงฉันั ทามติอิ าจต้อ้ งแปรเปลี่ย� นไป และมีี ความจำำ�เป็น็ ที่จ� ะต้อ้ งมีมี ิติ ิขิ องความเชื่อ�่ ใจในการทำ�ำ งานของ NODE อยู่่�บ้า้ งจึงึ จะทำ�ำ ให้ร้ ะบบมีปี ระสิทิ ธิภิ าพ กล่่าวโดยสรุุป BLOCKCHAIN จึึงไม่่ใช่่เทคโนโลยีีที่�สามารถนำ�ำ มาแทนที่�ทุุกกิิจกรรมในปััจจุุบััน ได้้ เงื่่�อนไขสำำ�คััญที่�นำำ�มาใช้้ประเมิินว่่า BLOCKCHAIN มานำ�ำ ใช้้ได้้หรืือไม่่ จึึงสามารถสรุุปได้้ดัังนี้� 1) กระบวนการอนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรมเกี่ย� วข้อ้ งกับั หลายบุคุ คลหรืือหน่ว่ ยงานหรืือไม่่ 2) ทุกุ หน่ว่ ยงานที่เ� กี่ย� วข้อ้ ง มีีความสอดคล้้องกัันและมีีความเห็็นร่่วมกัันถึึงแนวทางการทำำ�งานหนึ่�งๆหรืือไม่่ 3) ต้้องการเก็็บข้้อมููล ที่�แก้ไ้ ขได้้ยากหรืือไม่่ และ 4) กฎเกณฑ์์ในการอนุมุ ััติิธุรุ กรรมมีคี วามนิ่�งไม่เ่ ปลี่ย� นแปลงบ่อ่ ยหรืือไม่่ หาก เงื่อ่� นไขเหล่า่ นี้้�ผ่า่ น BLOCKCHAIN ก็็ถืือเป็น็ เทคโนโลยีหี นึ่ง� ที่�มีคี วามน่า่ สนใจในการนำ�ำ มาเพิ่่ม� ประสิทิ ธิภิ าพ การทำำ�งานในปััจจุบุ ันั 124

เทคโนโลยีี Blockchain ในอุุตสาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น เอาสารอ้้างอิงิ AUER, R. (2019). BEYOND THE DOOMSDAY ECONOMICS OF “PROOF-OF-WORK” IN CRYPTOCURRENCIES. BIS WORKING PAPERS NO 765. BIELLA, M., & ZINETTI, V. (2016). BLOCKCHAIN TECHNOLOGY AND APPLICTIONS FROM A FINANCIAL PERSPECTIVE. UNICREDIT. BINANCE ACADEMY. (2019, 08 12). HISTORY OF BLOCKCHAIN. RETRIEVED FROM BINANCE ACADEMY: HTTPS://WWW.BINANCE.VISION/BLOCKCHAIN/HISTORY-OF-BLOCKCHAIN BITCOIN WIKI. (2019, 05 13). BLOCK HASHING ALGORITHM. RETRIEVED FROM BITCOIN WIKI: HTTPS://EN.BITCOIN.IT/WIKI/BLOCK_HASHING_ALGORITHM BLOCKCHAIN. (2017, 07 17). BLOCK #584086. RETRIEVED FROM BLOCKCHAIN: HTTPS://WWW.BLOCKCHAIN.COM/BTC/BLOCK/000000000000000000218C8F2AEB8F 07F98A1AD0617D549B2DBB8EBB183B4CE0 CAPGEMINI CONSULTING. (2016). SMART CONTRACTS IN FINANCIAL SERVICES: GETTING FORM HYPE TO REALITY. CAPGEMINI CONSULTING. DIGICONOMIST. (2020). BITCOIN ENERGY CONSUMPTION INDEX. RETRIEVED FROM DIGICONOMIST: HTTPS://DIGICONOMIST.NET/BITCOIN-ENERGY-CONSUMPTION ESTEVAO, P. (2017, 07 17). WHAT IS PROOF OF WORK? RETRIEVED FROM BITCOIN DESIGNED: HTTPS://WWW.BITCOINDESIGNED.COM/INFOGRAPHICS/WHAT-IS-PROOF-OF-WORK/ FILEFORMAT. (2019, 07 17). HASH FUNCTIONS. RETRIEVED FROM FILEFORMAT: HTTPS://WWW.FILEFORMAT.INFO/TOOL/HASH.HTM GHOSTVOLT. (2017, 07 17). INTRODUCTION TO BLOCKCHAIN: FUNDAMENTALS. RETRIEVED FROM GHOST- VOLT: HTTPS://GHOSTVOLT.COM/ARTICLES/BLOCKCHAIN_INTRO.HTML IBM. (2017). DISTRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY AND BANK GUARANTEES FOR COMMERCIAL PROPERTY LEASING. IBM. KRUNGSRI. (2019, 07 17). KRUNGSRI E-GUARANTEE. RETRIEVED FROM KRUNGSRI: HTTPS://WWW.KRUNGSRI.COM/BANK/TH/SME/SMELOAN/E-GUARANTEE.HTML MPG. (2020). REVOLUTIONIZING TRADE FINANCE WITH BLOCKCHAIN TECHNOLOGY. RETRIEVED 125

ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy FROM MAHANAKORN PARTNERS GROUP: HTTPS://WWW.MAHANAKORNPARTNERS.COM/REVOLUTIONIZING-TRADE-FINANCE-WITH-BLOCK- CHAIN-TECHNOLOGY/ OZISIK, A., BISSIAS, G., & LEVINE, B. (2017). ESTIMATION OF MINER HASH RATES AND CONSENSUS ON BLOCKCHAINS. ARXIV.ORG. TAPSCOTT, D., & TAPSCOTT, A. (2016). BLOCKCHAIN REVOLUTION: HOW THE TECHNOLOGY BEHIND BITCOIN IS CHANGING MONEY, BUSINESS, AND THE WORLD. PORTFOLIO/PENGUIN. THE LINUX FOUNDATION. (2018, 05 15). BLOCKCHAIN FOR BUSINESS. RETRIEVED FROM EDX: HTTPS://WWW.EDX.ORG/PROFESSIONAL-CERTIFICATE/LINUXFOUNDATIONX-BLOCKCHAIN-FOR- BUSINESS THE NATION. (2019). BOT CHIEF HAILS LAUNCH OF BLOCKCHAIN FINANCIAL NETWORK. RETRIEVED FROM THE NATION: HTTPS://WWW.NATIONTHAILAND.COM/ECONOMY/30370196 ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (1999). ระบบการชำ�ำ ระเงินิ ในประเทศไทย. กรุงุ เทพ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย. 126

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น บทที่่� 6 CRYPTOCURRENCY บทนำ�ำ ในช่่วงแรกของการเกิดิ ขึ้�นของ BITCOIN นั้�น มีกี ารกำ�ำ หนดคำ�ำ จำ�ำ กัดั ความของเงิินดัังกล่่าวใน หลายรููปแบบทั้�ง DIGITAL CURRENCY, VIRTUAL CURRENCY, MATH-BASED CURRENCY หรืือ CRYPTOCURRENY อย่า่ งไรก็ต็ ามต่อ่ มาได้เ้ ป็น็ ที่ย� อมรับั ในวงกว้า้ งว่า่ เงินิ สกุลุ ใหม่ใ่ นกลุ่�ม BITCOIN ที่ม� ีี การนำ�ำ BLOCKCHAIN มาใช้เ้ ป็น็ เทคโนโลยีพีื้�นฐาน และผู้้�คิดิ ค้น้ เงินิ ดังั กล่า่ วมีคี วามตั้�งใจจะให้เ้ ป็น็ สกุลุ เงินิ เพื่�อ่ การแลกเปลี่ย� นสิินค้า้ และบริิการ ให้ร้ วมเรีียกว่่า CRYPTOCURRENCY คำำ�ว่า่ CRYPTOCURRENCY จึงึ เป็น็ คำำ�จำำ�กัดั ความที่ต� ้อ้ งการแยกเงินิ สกุลุ เหล่า่ นี้�ออกจากคำำ�ว่า่ DIGITAL CURRENCY หรืือ VIRTUAL CURRENCY ภายใต้เ้งื่อ�่ นไขที่ม� ีกี ารใช้เ้ทคโนโลยีี BLOCKCHAIN เป็น็ พื้�น ฐานของระบบชำ�ำ ระเงินิ ไม่ไ่ ด้ม้ ีตี ัวั กลางทางการเงินิ เป็น็ ผู้�ยืนยันั ธุรุ กรรมและทำ�ำ การชำ�ำ ระบัญั ชีเี หมืือนอย่า่ ง DIGITAL CURRENCY ทั่ว� ไป ส่ว่ นคำำ�ว่า่ CRYPTOCURRENCY นี้�เป็น็ คำ�ำ ที่่ม� ีคี วามหมายตรงตัวั มากกว่า่ MATH-BASED CURRENCY ในแง่่ที่�ว่่าเป็็นสกุุลเงิินที่�ไม่่เพีียงแต่่มีีการใช้้ตััวแบบทางคณิิตศาสตร์์ใน กระบวนการอนุุมััติิและเก็็บข้้อมููลธุุรกรรมเท่่านั้ �นแต่่ตััวแบบคณิิตศาสตร์์ที่ �คิิดค้้นขึ้ �นเป็็นส่่วนหนึ่ �งของหลััก การทางคอมพิิวเตอร์์ในการเข้า้ รหัสั ความปลอดภััยหรืือที่เ� รีียกว่่า CRYPTOGRAPHY เนื่อ่� งจาก CRYPTOCURRENCY เป็น็ สกุลุ เงินิ ใหม่ท่ี่พ� ยายามเข้า้ มาแทรกในระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อล เพื่อ�่ หวังั ว่า่ จะถูกู ใช้อ้ ย่า่ งแพร่ห่ ลายจนแทนที่เ� งินิ ในสกุลุ ดั้�งเดิมิ ของธนาคารกลาง ในบทนี้้�จึงึ วิเิ คราะห์อ์ ย่า่ ง ละเอียี ดถึงึ ความแตกต่า่ งของ CRYPTOCURRENCY กับั เงินิ DIGITAL MONEY ในรูปู แบบอื่น่� และวิเิ คราะห์์ ศัักยภาพของเงินิ CRYPTOCURRENCY ว่า่ จะมีีแนวโน้้มถูกู นำ�ำ มาใช้อ้ ย่า่ งไร หรืือถููกนำ�ำ มาประยุุกต์์ใช้ก้ ับั บริิการทางการเงิินในด้า้ นใด ความแตกต่่างระหว่่าง CRYPTOCURRENCY และ DIGITAL MONEY ทั่่ว� ไป เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ที่ก� ล่า่ วในบทที่�แล้้วนั้�น ได้ร้ ัับความสนใจอย่า่ งมากในปััจจุบุ ัันเพราะเป็น็ เทคโนโลยีีหลัักของระบบชำำ�ระเงิินของเงิินดิิจิิตอลรููปแบบใหม่่ที่�เรีียกว่่า CRYPTOCURRENCY ซึ่่�งเป็็น สกุุลเงิินที่�มีีความแตกต่่างจากเงิินดิิจิิตอล (E-MONEY) ที่�โลกเคยรู้้�จัักมาในอดีีต เพราะในอดีีตนั้�นเงิิน ดิิจิติ อล จะมีลี ัักษณะเป็็นเพียี งตััวเลขดิจิ ิิตอลบนหน้้าจออุุปกรณ์อ์ ิิเล็ก็ ทรอนิิกส์เ์ ท่า่ นั้�น ซึ่ง�่ เปรีียบเสมืือเป็็น 127

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy เพีียงตััวเลขที่�อยู่�ในสมุุดบััญชีีที่�ไม่่ได้้มีีการเข้้ารหััส หรืือสามารถยืืนยัันความจริิงเท็็จของเงิินนั้�นได้้ในตััว ของมัันเอง การยืืนยัันว่า่ ตััวเลขดิจิ ิิตอลที่�อยู่�บนหน้า้ จออุปุ กรณ์์อิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์์ว่่ามีอี ยู่�จริิงหรืือไม่่ จะอยู่� ที่ก� ารตรวจสอบระบบบันั ทึกึ บััญชีขี องสถาบัันการเงินิ หรืือบริิษััทที่�เป็น็ ผู้้�บัันทึึกว่า่ มีีเงิินเข้้าออกจากบััญชีี และคงเหลืือเท่่าไร ในขณะที่เ� งินิ DIGITAL CURRENCY ในรูปู แบบ CRYPTOCURRENCY นั้�นมีคี วามแตกต่า่ งอย่า่ ง สิ้�นเชิงิ เพราะตัวั เลขดิจิ ิติ อลที่เ� ห็น็ อยู่�บนหน้า้ จออุุปกรณ์อ์ ิิเล็็กทรอนิิกส์์นั้�น ไม่่ใช่ต่ ัวั เลขที่�แสดงข้้อมููลเพียี ง อย่่างเดีียว แต่่เป็็นตััวเลขที่�สามารถตรวจสอบความจริิงเท็็จของเงิินได้้เลยว่่า ตััวเลขที่�เห็็นเป็็นจำำ�นวน เงิิน CRYPTOCURRENCY ที่�มีตี ัวั ตนจริิงหรืือไม่่ สามารถนำ�ำ มาโอนเงิินชำำ�ระเงิินต่อ่ ไปได้้หรืือไม่่ และเงินิ CRYPTOCURRENCY ทุกุ หน่่วยสามารถถููกตรวจสอบได้ว้ ่่ามีีที่�มาจุุดกำำ�เนิิดเมื่�อ่ ไร โดยใคร และเปลี่�ยน มืือมาแล้ว้ กี่�คน เป็็นต้้น การเข้า้ รหัสั ของเงินิ CRYPTOCURRENCY ที่น� ำ�ำ มาสู่�การยืืนยันั ตัวั ตนความแท้้จริิงของมููลค่า่ เงิินที่�แสดงบนหน้้าจอได้้ โดยที่ไ� ม่่ต้อ้ งไปสอบถามจากตัวั กลางทางการเงิินหรืือสถาบัันทางการเงิินที่�เป็็น ผู้้�บัันทึกึ บััญชีีนั้�น สามารถเปรียี บเทีียบให้เ้ ข้า้ ใจได้ง้ ่่าย โดยการพิจิ าณาความเหมืือนและความแตกต่่างกััน ระหว่่าง บัตั รกำ�ำ นัลั และธนบัตั ร ธนบััตรที่�แต่่ละประเทศใช้้กัันอยู่�ในปััจจุุบัันนั้�น คืือกระดาษที่�มีีการปริ้�นท์์ตััวเลขลงบนกระดาษเพื่�่อ แสดงมูลู ค่า่ ของกระดาษใบนั้�น คล้า้ ยๆกัับบััตรกำำ�นัลั ที่อ� อกโดยบริิษัทั ใดบริิษัทั หนึ่�ง ถึึงแม้ว้ ่า่ บััตรกำำ�นัลั นั้�น สามารถใช้้ได้อ้ ย่่างจำ�ำ กัดั ภายใต้บ้ ริษิ ััทใดบริษิ ััทหนึ่�ง แต่่ในความเป็น็ จริิงแล้ว้ บััตรกำำ�นััลก็ส็ ามารถใช้อ้ ย่่าง กว้้างขวางได้้ หากทุุกหน่ว่ ยธุรุ กิิจในสังั คมยอมรัับบัตั รกำ�ำ นัลั ที่ส� ร้้างโดยบริษิ ััทแห่่งใดแห่่งหนึ่ง� ดัังนั้�นประเด็็นความแตกต่่างที่�สำำ�คััญระหว่่างธนบััตร กัับบััตรกำำ�นััล คืือความสามารถในการ ยืืนยันั ความจริงิ แท้ข้ องมูลู ค่า่ เงินิ ในกระดาษใบนั้�น สำำ�หรับั บัตั รกำ�ำ นัลั นั้�นหากจะยืืนยันั ความถูกู ต้อ้ งจะต้อ้ งมีี การนำำ� บาร์โ์ ค้ด้ หรืือเลขรหัสั ที่ป� ริ้�นท์อ์ ยู่�บนตัวั บัตั รนำ�ำ ไปสแกนผ่า่ นระบบประมวลผลของบริษิ ัทั ผู้�ออกบัตั ร กำ�ำ นัลั นั้�น เพื่อ่� ยืืนยันั ว่า่ บััตรกำ�ำ นััลนั้�นถูกู ใช้้ไปแล้ว้ หรืือไม่่ หรืือถูกู ปลอมแปลงทำำ�ซ้ำ�ำ ขึ้�นมาหรืือไม่่เป็น็ ต้น้ ดััง รููปที่� 6.1 ที่�แสดงบััตรกำ�ำ นัลั ที่อ� อกโดยบริษิ ััทหนึ่�ง   128

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น รูปู ที่่� 6.1 ตััวอย่า่ งของบััตรกำ�ำ นััลบริษิ ััทหนึ่�ง SOURCE: SHOPEE (2019) แต่ใ่ นกรณีขี องธนบัตั รนั้�น การยืืนยันั ความจริงิ แท้ข้ องมูลู ค่า่ เงินิ ที่แ� สดงอยู่�บนธนบัตั รสามารถ ทำำ�ได้้เลยที่ �ตััวธนบััตรเองไม่่ต้้องไปสอบถามธนาคารกลางว่่าธนบััตรที่ �ได้้รัับมานั้ �นเป็็นของจริิงหรืือของ ปลอม เพราะธนบััตรที่�ออกโดยธนาคารกลางทุกุ ประเทศจะพิมิ พ์บ์ นกระดาษพิเิ ศษ ใช้้น้ำำ��หมึึกพิเิ ศษ และใช้้ เครื่�่องพิิมพ์์พิิเศษที่�ไม่่มีีใครในประเทศสามารถเข้้าถึึงอุุปกรณ์์และเครื่�่องมืือต่่างๆเหล่่านี้�ได้้ โดยธนบััตร 1 ใบ ธนาคารกลางจะมีกี ารกำำ�หนดจุดุ สังั เกตเพื่อ่� การตรวจสอบความจริิงเท็จ็ ของธนบัตั รในหลายจุดุ ดังั ตััวอย่่างในรูปู ที่� 6.2 และผู้�ที่�ได้ร้ ับั ธนบััตรใบนั้�นสามารถตรวจสอบความจริิงเท็็จนี้�ได้เ้ ลยที่ต� ัวั ธนบัตั ร 129

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 6.2 ตััวอย่่างจุุดตรวจสอบความจริิงแท้ข้ องธนบััตร SOURCE: กองบัังคัับการปราบปราม (2019) 130

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น ด้ว้ ยเหตุนุี้�ธนบัตั รจึงึ เปรียี บเสมืือนเป็น็ กระดาษที่ถ� ูกู “เข้า้ รหัสั ” มาไว้เ้ รียี บร้อ้ ยแล้ว้ ที่ส� ามารถตรวจ สอบที่�มาที่�ไป และความจริิงเท็จ็ ของธนบัตั รนั้�นได้้เลย ในขณะที่บ� ัตั รกำำ�นััลเป็็นเพียี งกระดาษที่�เขีียนตัวั เลข ลงบนกระดาษเท่่านั้�น ตััวอย่่างการเปรีียบเทีียบนี้�เพื่่�อให้้เข้้าใจว่่า CRYPTOCURRENCY เปรีียมเสมืือน ธนบััตรที่ม� ีกี ารเข้า้ รหััสเพื่่�อการตรวจสอบ ในขณะที่� DIGITAL MONEY เปรียี บเสมืือน บัตั รกำ�ำ นััลที่�เป็็น เพีียงตััวเลขแสดงมููลค่่าเท่า่ นั้�น นอกจากนี้�หากเปรียี บเทียี บ CRYPTOCURRENCY กัับ DIGITAL MONEY โดยตรงจะพบว่่า นอกจากการเข้้ารหััสที่ท� ำำ�ให้้ CRYPTOCURRENCY แตกต่า่ งจาก DIGITAL MONEY แล้้วนั้�น ยังั มีี ความต่า่ งในอีกี แง่ม่ ุมุ หนึ่ง� คืือประเด็น็ ที่เ� กี่ย� วข้อ้ งกับั การเป็น็ STORE OF VALUE หรืือแหล่ง่ ที่แ� สดงมูลู ค่า่ ของเงินิ เนื่อ่� งจาก DIGITAL MONEY เป็น็ เพียี งตัวั เลขดิจิ ิติ อลที่แ� สดงมูลู ค่า่ ของเงินิ ที่อ� ยู่�ในบัญั ชีี ตัวั DIGITAL MONEY เองจึงึ ไม่ม่ ีีค่่าในตััวของตััวเอง แต่่ค่า่ ของ DIGITAL MONEY จะยึึดโยง (PEGGED) กัับเงิินใน บััญชีีที่ม� ารองรัับการแสดงหน่ว่ ยของ DIGITAL MONEY เช่น่ DIGITAL MONEY อาจจะมีีอัตั ราส่ว่ น ที่�ตายตัวั เท่่ากัับ 1:1 หรืือ 20:1 กับั เงิินสกุลุ หนึ่ง� เป็น็ ต้้น โดยบริษิ ััทผู้้�คิดิ ค้้นเงิิน DIGITAL MONEY จะ สามารถออก (ISSUES) เงินิ DIGITAL MONEY ได้้เท่า่ กับั จำ�ำ นวนเงิินที่ต� นเองได้้รับั จากลููกค้า้ มาเท่่านั้�น สำำ�หรับั ประเทศไทย ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทยได้ม้ ีกี ารกำ�ำ หนดกฎเกณฑ์์ โดยผู้�ให้บ้ ริกิ าร E-MONEY จะต้อ้ งนำ�ำ เงินิ ที่ไ� ด้ร้ ับั จากลูกู ค้า้ แยกออกจากบัญั ชีอี ื่น่� ของบริษิ ัทั อย่า่ งชัดั เจน และจะต้อ้ งนำ�ำ เงินิ ไปฝากไว้ใ้ น บััญชีีเงิินฝากของสถาบัันการเงินิ เท่่านั้�น ห้า้ มนำ�ำ ไปใช้้ในกิจิ กรรมอื่�่นของบริษิ ัทั เพื่่�อป้้องกัันมููลค่า่ ของเงินิ ในบัญั ชีี (ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย, 2013) ในขณะที่� CRYPTOCURRENCY ซึ่่�งเป็น็ สกุลุ เงิินที่�สามารถตรวจสอบที่�มาที่ไ� ป ความจริิงแท้้ของ เงินิ ได้ผ้ ่า่ นการเข้า้ รหัสั ด้ว้ ย HASH NUMBER ดังั ที่ก� ล่า่ วไว้ใ้ นบทที่แ� ล้ว้ นั้�น จึงึ ทำำ�ให้้ CRYPTOCURRENCY ทุุกหน่ว่ ยที่ม� ีอี ยู่�ในระบบชำ�ำ ระเงินิ มีคี ่า่ ในตััวเอง และทำำ�ให้้ CRYPTOCURRENCY เปรียี บเสมืือนทรัพั ย์ส์ ิิน ต่่างๆ เช่่น นาฬิิกา กระเป๋า๋ รองเท้า้ ทองคำ�ำ หรืือพระเครื่่อ� ง เป็น็ ต้น้ ที่ห� ากพิสิ ูจู น์ไ์ ด้้ว่า่ เป็็นของแท้้ (AUT- THENTICATION) และมีคี นให้ม้ ูลู ค่า่ กับั ความจริงิ แท้เ้ หล่า่ นั้�น ทรัพั ย์ส์ ินิ เหล่า่ นั้�นก็จ็ ะมีคี ่า่ ขึ้�นมา และสามารถ มีรี าคาที่เ� ปลี่ย� นแปลงไปได้้ในแต่ล่ ะช่่วงเวลา มููลค่่าของ CRYPTOCURRENCY จึงึ ขึ้�นอยู่่�กับั เชื่่อ� ของผู้�ซื้�อ ว่่า CRYPTOCURRENCY นั้�นจะได้้รัับความนิิยม ใช้้เป็็นวงกว้้างในระบบการเงิิน ในระดัับใดในอนาคต หากมองในกรณีีเช่่นนี้� จึึงทำ�ำ ให้้ในหลายประเทศรวมถึึงประเทศไทยได้้ตีีความว่่า CRYPTOCURRENCY คืือ DIGITAL ASSETS หรืือทรััพย์ส์ ิินที่ม� ีีค่า่ ในตัวั เอง ไม่่ใช่ส่ กุลุ เงิิน หากพิิจารณาที่น� ิิยามของสกุลุ เงิิน จะพบว่า่ นิิยามที่�เป็น็ ที่�ยอมรัับกันั ในวงกว้า้ งของสกุุลเงิิน จะ ประกอบไปด้้วย 3 มิติ ิทิี่�สำ�ำ คัญั ได้้แก่่ 1) MEDIUM OF EXCHANGE การเป็็นสื่่�อกลางในการใช้้แทนการ 131

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy แลกเปลี่ย� นสินิ ค้า้ และบริกิ ารต่า่ งๆ 2) STORE OF VALUE การมีมี ูลู ค่า่ ในตัวั ของมันั เอง และ 3) STABLE VALUE คืือมูลู ค่า่ ที่ม� ีีเสถียี รภาพสามารถคาดการณ์ม์ ููลค่่าในอนาคตได้ง้ ่า่ ย ซึ่�่งหากมองที่� CRYPTOCURRENCY ต่า่ งๆที่ม� ีอี ยู่�ในปััจจุุบััน ตามรููปที่� 6.3 จะพบว่่า CRYPT- TOCURRENCY ส่่วนใหญ่่ไม่ส่ ามารถตอบสนองต่่อประเด็็นทั้�ง 3 มิติ ิิได้้พร้อ้ มกันั จะมีเี พีียง BITCOIN เท่่านั้�นที่�มีีความใกล้้เคีียงกัับนิิยามของสกุุลเงิิน กล่่าวคืือเป็็นสื่่�อกลางที่�เป็็นที่�ยอมรัับกัันอย่่างแพร่่หลาย สามารถนำำ�ไปแลกเปลี่�ยนเป็็นสินิ ค้า้ และบริกิ ารได้้อย่่างเป็น็ วงกว้้าง และมีมี ููลค่่าในตัวั ของตััวเอง รููปที่่� 6.3 MARKET CAP ของสกุลุ เงิิน CRYPTOCURRENCY ต่า่ งๆ SOURCE: MITRA (2019) แต่ใ่ นแง่่ของ STABILITY OF VALUE ของ BITCOIN นั้�น ต้อ้ งยอมรับั ว่า่ BITCOIN ไม่่สามารถ มีีมููลค่่าที่�มีีเสถีียรภาพได้้เพราะมููลค่่าของ BITCOIN เพื่่�ออ้้างอิิงเปรีียบเทีียบกัับสกุุลเงิินในปััจจุุบัันมีีการ เปลี่ย� นแปลงอย่า่ งรุุนแรงในแต่่ละวันั ดังั แสดงในรูปู ที่� 6.4 ทำำ�ให้ห้ าก BITCOIN จะเป็น็ สกุลุ เงินิ ที่�ใช้้อย่า่ ง แพร่ห่ ลาย จะทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ปัญั หาอย่า่ งมากในการกำ�ำ หนดราคาของสินิ ค้า้ และบริกิ ารต่า่ งๆในแต่ล่ ะวันั ว่า่ ควร จะกำำ�หนดไว้้ในระดัับใด เพราะมูลู ค่่า BITCOIN เปลี่ย� นแปลงทุกุ วันั 132

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น รููปที่่� 6.4 การเคลื่่�อนไหวราคาของ BITCOIN SOURCE: COIN DESK (2019) นอกจากนี้้�ลักั ษณะของ BITCOIN ที่ม� ีีการกำ�ำ หนดจำ�ำ นวนเหรีียญจำ�ำ กััดไว้เ้ พียี ง 21 ล้้านเหรีียญ ก็็เป็็นจุุดที่�ทำำ�ให้้ BITCOIN ไม่่มีีความยืืดหยุ่�นด้้านราคา กล่่าวคืืออุุปทานของ BITCOIN ไม่่สามารถ เปลี่�ยนแปลงได้เ้ พื่อ�่ รัักษาระดัับราคาของ BITCOIN ต่่อหน่่วย ตามหลัักเศรษฐศาสตร์ห์ ากอุปุ ทานมีีการ กำำ�หนดไว้ช้ ัดั เจนเช่น่ นี้� PRICE ELASTICITY ย่อ่ มมีคี ่า่ ที่ส� ูงู มาก จนทำ�ำ ให้ร้ าคาเปลี่ย� นแปลงได้อ้ ย่า่ งรุนุ แรง ตามอุุปสงค์ท์ี่เ� ปลี่�ยนแปลงไปในแต่่ละช่ว่ งเวลา ถึงึ แม้ใ้ นปัจั จุบุ ันั จำ�ำ นวนเหรียี ญที่เ� กิดิ ขึ้�นในระบบจะมีอี ยู่�ประมาณ 17 ล้า้ นเหรียี ญ และต้อ้ งใช้เ้ วลา ถึึงประมาณปีี ค.ศ. 2140 ถึงึ จะสามารถมีเี หรียี ญครบทั้�ง 21 ล้า้ นเหรีียญ ดัังแสดงในรููปที่� 6.5 ก็ไ็ ม่่ สามารถทำ�ำ ให้ม้ ููลค่่าของเงิิน BITCOIN ต่อ่ หน่ว่ ยมีีเสถียี รภาพได้้ 133

ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 6.5 ประเมิินการเกิิดขึ้�นของจำ�ำ นวนเหรีียญ BITCOIN ในอนาคต SOURCE: COINDESK (2018) CRYPTOCURRENCY กัับโลกในปัจั จุุบััน ถึงึ แม้้ CRYPTOCURRENCY ในปัจั จุบุ ันั จะยัังไม่่สามารถเป็็นสกุลุ เงินิ ที่�ตรงตามนิิยามของคำำ�ว่า่ CURRENCY ก็็ตาม แต่่เทคโนโลยีีของระบบชำ�ำ ระเงิินที่�รองรัับ CRYPTOCURRENCY ที่�ใช้้เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN เป็น็ ระบบชำ�ำ ระเงินิ นั้�น ถืือเป็น็ เทคโนโลยีทีี่ท� ำ�ำ ให้ธ้ นาคารกลางในหลายประเทศ ตระหนักั ได้ว้ ่า่ เป็น็ เทคโนโลยีทีี่ส� ามารถเพิ่่ม� ประสิทิ ธิภิ าพของระบบชำ�ำ ระเงินิ ในปัจั จุบุ ันั ได้ห้ ากนำ�ำ มาประยุกุ ต์ใ์ ช้ก้ ับั ระบบชำ�ำ ระ เงิินในประเทศของตน เพราะธนาคารกลางสามารถลดต้น้ ทุนุ เพิ่่�มความปลอดภัยั และเพิ่่�มความรวดเร็ว็ ในการดำ�ำ เนินิ ธุุรกรรมต่่างๆ ได้้ดัังนั้�นจึึงมีีหลายประเทศมีโี ครงการที่�จะประยุกุ ต์น์ ำ�ำ BLOCKCHAIN มาใช้้ กับั ระบบการชำ�ำ ระเงิินของตนผ่า่ นการสร้า้ งสกุลุ เงิินใหม่่ขึ้�นที่�มักั จะเรียี กว่่า CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCY (CBDC) 134

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น สำำ�หรับั ประเทศไทย ได้ม้ ีีการริิเริ่ม� โครงการที่ม� ีชี ื่�อ่ ว่่า อินิ ทนนท์์ (INTHANON PROJECT) เพื่�่อนำ�ำ BLOCKCHAIN มาใช้้ในระบบชำ�ำ ระเงิิน โดยเป็็นความร่่วมมืือกัันระหว่่างสถาบัันการเงิินภายในประเทศ ธนาคารแห่่งประเทศไทย บริิษััทที่�ปรึึกษาทางการเงิิน และบริิษััทที่�ปรึึกษาทางกฎหมาย ต่่างๆ และได้้มีี การประกาศความร่่วมมืือกัันในวันั ที่� 21 สิิงหาคม พ.ศ. 2561 (ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย, 2018) โดย CRYPTOCURRENCY ที่ธ� นาคารแห่่งประเทศไทยพััฒนาขึ้�นนี้�จะเป็น็ สกุลุ เงิินดิิจิติ อลที่ใ� ช้้ระหว่่างธนาคาร พาณิิชย์แ์ ละธนาคารกลางเพื่่อ� การชำำ�ระดุลุ ระหว่่างกันั หรืือเรียี กว่่า WHOLESALE CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCY (WHOLESALE CBDC) ซึ่ง�่ ไม่่ใช่่สกุุลเงิินดิิจิติ อลที่จ� ะนำ�ำ เสนอให้แ้ ก่่ประชาชนใช้้ โดยตรง (หรืือที่�เรียี กว่่า RETAIL CBDC) ซึ่ง�่ เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ที่โ� ครงการอินิ ทนนท์น์ ำำ�มาใช้น้ั้�น เป็น็ เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ที่เ� รียี กว่า่ CORDA PLATFORM ซึ่่�งเป็็นเทคโนโลยีทีี่� R3 CONSORTIUM ร่ว่ มพััฒนาขึ้�นมา โดย R3 CONSORT- TIUM เป็น็ ความร่่วมมืือในระดัับโลกของสถาบัันการเงิินชั้�นนำ�ำ ในหลายประเทศเพื่อ่� ร่ว่ มกัันสร้้างเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN ขึ้�นมาในระบบชำ�ำ ระเงินิ ระหว่่างกััน ดัังแสดงในรูปู ที่� 6.6 รููปที่่� 6.6 สถาบันั การเงินิ ที่ร� ่ว่ มกัันภายใต้้ R3 CONSORTIUM SOURCE: HILEMAN & YING (2016) 135

ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ปัจั จุบุ ันั INTHANON PROJECT ได้ผ้ ่า่ นมาแล้ว้ 3 เฟส ได้แ้ ก่่ เฟสที่� 1 ที่เ� ป็น็ การประเมินิ PROOF OF CONCEPT และทดลองทำ�ำ การโอนเงิินระหว่่างสถาบันั การเงินิ โดยใช้้ CBDC ที่ส� ถาบันั การเงินิ แต่่ละแห่ง่ นำำ� LIQUIDITY RESERVE ของตนมาแลก CBDC TOKEN เพื่่อ� การดำำ�เนินิ ธุกุ รรมต่่างๆ ซึ่่�งเฟสที่� 1 ดำ�ำ เนินิ การเสร็็จสมบููรณ์ใ์ นช่่วงเดืือนมกราคม พ.ศ. 2562 (BANK OF THAILAND, 2019) หลัังจากนั้�นก็็ได้้มีีการดำ�ำ เนิินการเฟสที่� 2 ที่�ทำ�ำ การทดลองธุุรกรรมซื้�อขายและซื้�อคืืนระหว่่าง สถาบัันการเงิินที่�เกี่�ยวข้้องกัับตราสารหนี้� และการกำ�ำ กัับดููแลและตรวจสอบข้้อมููลการโอนเงิิน สำ�ำ หรัับลููกค้้าเพื่่�อช่่วยลดภาระการตรวจสอบและข้้อผิิดพลาดในการโอนเงิินของลููกค้้า ซึ่่�งเสร็็จสมบููรณ์์ ในช่่วงเดืือนพฤษภาคม พ.ศ.2562 (BANK OF THAILAND, 2019) และในปััจจุุบัันกำ�ำ ลัังดำ�ำ เนิินการ เฟสที่� 3 คืือการนำ�ำ CBDC เพื่�่อทดลองกับั ธุุรกรรมการโอนเงินิ ระหว่่างประเทศ (CROSS BORDER) โดย ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย เริ่ม� ร่ว่ มมืือกับั ธนาคารกลางฮ่อ่ งกงก่อ่ นเป็น็ ลำ�ำ ดับั แรก ซึ่ง�่ ธนาคารกลางฮ่อ่ งกง ได้้พััฒนาเงิิน CBDC ในลัักษณะเดีียวกันั ที่�เรีียกว่่า“LION ROCK” รููปแบบของ BLOCKCHAIN ที่�ธนาคารแห่่งประเทศไทยนำ�ำ มาใช้น้ั้�นแสดงในรููปที่� 6.7 โดยสถาบััน การเงินิ แต่่ละแห่ง่ เป็็น NODE ที่�ดำำ�เนิินการอนุมุ ัตั ิแิ ละบันั ทึึกธุุรกรรมต่่างๆที่�เกิดิ ขึ้�น มีกี ารแลกเปลี่ย� นเงินิ เพื่�่อการบริิหารสภาพคล่่องของตนกับั ธนาคารกลาง ในขณะที่ธ� นาคารแห่่งประเทศไทยเป็็น NODE ที่ท� ำ�ำ หน้้าที่�สร้้างหรืือทำำ�ลาย CBDC TOKEN และสร้้างหรืือทำำ�ลายตราสารหนี้�ที่อ� อกโดยธนาคารกลาง รูปู ที่่� 6.7 โครงสร้้างระบบ BLOCKCHAIN ที่พ� ััฒนาภายใต้้โครงการอิินทนนท์์ SOURCE: BANK OF THAILAND (2019) 136

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รััตนบานชื่�่น สำ�ำ หรัับระบบ CONSENSUS MECHANISM นี้� เป็็นระบบที่�เรีียกว่่า NOTARY ที่�พััฒนาโดย CORDA ซึ่่�ง NOTARY เปรีียบเสมืือนเป็น็ ระบบที่�มีกี ารกำำ�หนดเงื่�อ่ นไขการ VALIDATION ไว้้ล่่วงหน้้าว่่า ธุรุ กรรมที่เ� กิดิ ขึ้�นแต่ล่ ะประเภทนั้�นจะต้อ้ งได้้รับั การยืืนยัันจาก NODE ที่�เกี่�ยวข้อ้ งอย่า่ งไรบ้้าง โดย NODE ที่เ� กี่ย� วข้อ้ งจะต้อ้ งทำำ�การเซ็น็ ยืืนยันั (SIGNATURE) INPUTS และ OUTPUTS ที่จ� ำำ�เป็น็ สำำ�หรับั การดำำ�เนินิ ธุุรกรรมหนึ่�งๆ และ NOTARY จะทำำ�การตรวจสอบธุุรกรรมที่�เกิิดขึ้�นล่่าสุุด กับั ธุุรกรรมอื่น�่ ๆในอดีีตว่า่ มีี เหตุุการณ์ท์ี่ข� ัดั แย้้งกันั หรืือไม่่ (BANK OF THAILAND, 2019) การมีี NOTARY จึงึ เปรียี บเสมืือนเป็็นระบบที่ม� ีกี ารสอบทาน (DOUBLE CHECK) การยืืนยััน ธุุรกรรมของแต่่ละ NODE เพื่่�อป้อ้ งกัันความผิิดพลาดที่�อาจจะเกิดิ ขึ้�นจาก NODE ที่อ� าจจะตั้�งใจหรืือไม่่ ตั้�งใจอนุุมัตั ิิสิ่ง� ที่ผ� ิดิ ให้้เป็น็ สิ่ง� ที่�ถููก การเพิ่่�ม NOTARY เข้า้ มาในระบบ BLOCKCHAIN จึึงเป็น็ การทำำ�ให้้ NOTARY NODE คืือ FINAL SETTLEMENT หรืือการตััดสิินใจสุุดท้้ายสำ�ำ หรัับการอนุุมัตั ิิธุรุ กรรมใน ระบบ และถืือเป็น็ อันั สิ้�นสุดุ นอกจากการนำ�ำ BLOCKCHAIN มาพัฒั นาต่่อยอดเพื่่อ� ให้เ้ กิดิ CRYPTOCURRENCY ที่�ออกโดย ธนาคารกลางแล้ว้ นั้�น ในมุมุ ของสถาบันั การเงินิ ต่า่ งๆ ก็ไ็ ด้ม้ ีคี วามพยายามที่จ� ะนำ�ำ CRYPTOCURRENCY มาใช้้สำ�ำ หรัับการโอนเงิินต่่างประเทศ ซึ่่�ง CRYPTOCURRENCY ที่�พยายามตอบโจทย์์ประเด็็นนี้�คื อ CRYPTOCURRENCY ที่เ� รียี กว่า่ XRP ที่ค� ิดิ ค้้นโดยบริษิ ัทั RIPPLE แนวคิิดของ RIPPLE คืือความพยายามในการลดขั้�นตอน ต้้นทุุน และระยะเวลาในการ โอนเงิินระหว่่างประเทศ โดยแทนที่�ธนาคารจะทำำ�การโอนเงิินผ่่านระบบแบบดั้�งเดิิมที่�เรีียกว่่า CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP ตามที่�ได้้อธิิบายไว้้ในบทที่� 3 ธนาคารสามารถ แลกเปลี่�ยนเงิินสกุุลในปััจจุุบัันกัับเงิินสกุุล XRP แล้้วค่่อยทำ�ำ การโอนเงิินระหว่่างประเทศด้้วยเงิิน สกุุล XRP ก่่อนที่�ธนาคารปลายทางจะแปลงเงิินสกุุล XRP มาเป็็นเงิินสกุุลของประเทศปลายทาง ดัังกล่่าว ซึ่่�ง บริิษััท RIPPLE ได้้ทำำ�การประเมิินสััดส่่วนของต้้นทุุนที่�สถาบัันการเงิินสามารถลด ได้้ว่่าจะอยู่�ที่�ประมาณร้้อยละ 60 เมื่�่อเทีียบกัับต้้นทุุนการโอนเงิินต่่างประเทศในปััจจุุบััน ดัังแสดง ในรููปที่� 6.8 137

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 6.8 ประเมิินต้้นทุนุ ที่�ลดลงของการใช้้ XRP ในธุรุ กรรมโอนเงินิ ระหว่่างประเทศ SOURCE: RIPPLE (2016) การใช้้เงินิ สกุุล XRP นี้�จะมีกี ารบันั ทึกึ ธุรุ กรรมต่่างๆด้ว้ ยระบบ BLOCKCHAIN และเก็็บข้้อมูลู บัญั ชีตี ามระยะเวลา (TIMESTAMP) เหมืือนอย่า่ งในกรณีขี อง BITCOIN โดยในแต่ล่ ะสมุดุ บัญั ชีจี ะประกอบ ด้ว้ ยข้อ้ มูลู บัญั ชีขี องผู้�โอนและผู้้�รับั โอน และปริมิ าณมูลู ค่า่ ของธุรุ กรรมที่�มีกี ารโอนเงินิ ระหว่า่ งประเทศ ดังั แสดงในรููปที่� 6.9 รููปที่่� 6.9 รูปู แบบการอนุมุ ััติิธุุรกรรมในระบบ RIPPLE SOURCE: RIPPLE (2016) 138

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น นอกจากนี้�ในช่่วงเดืือน มิิถุุนายน พ.ศ. 2562 ก็็ได้้มีีการประกาศจาก FACEBOOK ซึ่่�งเป็็นผู้�ให้้บริิการเครืือข่่ายสัังคมออนไลน์์ (SOCIAL NETWORK) ที่�มีีผู้�ใช้้งานอย่่างแพร่่หลาย ว่่าได้้มีีการร่่วมมืือกัับพัันธมิิตรอีีก 28 ราย ดัังแสดงในรููปที่� 6.10 เพื่�่อร่่วมกัันสร้้างเงิินสกุุลใหม่่ที่� เรียี กว่า่ LIBRA โดยเงินิ สกุลุ นี้� FACEBOOK คาดหวังั ให้เ้ ป็น็ STABLE COIN หรืือ CRYPTOCURRENCY ที่�มีีมููลค่่าเสถีียรภาพ ไม่่เหมืือนกัับ BITCOIN ที่�มููลค่่ามีีความผัันผวนในแต่่ละวััน โดยในปีี ค.ศ. 2020 นักั ลงทุนุ รายใหญ่อ่ ย่า่ ง TEMASEK HOLDINGS PTE ก็ไ็ ด้ต้ ัดั สินิ ใจเข้า้ ร่ว่ มเป็น็ พันั ธมิติ ร (BLOOMBERG, 2020) ถึึงแม้ใ้ นเดืือน ตุุลาคม ค.ศ. 2019 บริษิ ััทชั้�นนำ�ำ อย่่าง VISA และ MASTERCARD ได้้ตััดสินิ ใจยุุติิการเป็็นพัันธมิิตรร่่วมกัับ LIBRA เพราะความกัังวลด้้านกฎหมายและการกำำ�กัับดููแลของทางการ (CNBC, 2020) รูปู ที่่� 6.10 พัันธมิติ รที่ร� ่่วมกันั สนับั สนุุน LIBRA SOURCE: TECHOFFSIDE (2019) 139

ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy LIBRA นี้�คือความคาดหวัังของ FACEBOOK ที่�อยากให้้เป็็นสกุุลเงิินกลางสำ�ำ หรัับธุุรกรรมใน โลกดิจิ ิิตอล ซึ่ง�่ ต้อ้ งยอมรัับว่่ายังั มีีประเด็น็ ต่า่ งๆมากมายที่�ต้อ้ งพิิจารณา ว่า่ มูลู ค่า่ ของ LIBRA นั้�น จะมีี เสถียี รภาพผ่า่ นรูปู แบบใด หาก LIBRA เป็น็ เพียี ง DIGITAL MONEY ที่ม� ีมี ูลู ค่า่ ยึดึ โยงโดยตรง (PEGGED) กัับเงิินที่ผ�ู้�ใช้้นำำ�มาแลก และ LIBRA เป็น็ เพีียงตัวั เลขที่�สะท้้อนตััวเลขมูลู ค่่าของเงินิ ในบััญชีเี ท่า่ นั้�น เพียี งแต่่ LIBRA มีีการนำ�ำ ระบบชำ�ำ ระเงิินแบบ BLOCKCHAIN มาทำ�ำ การบันั ทึึกบััญชีี LIBRA จะไม่ถ่ ูกู มองเป็น็ สกุลุ เงินิ แบบในปััจจุบุ ัันและ LIBRA จะเป็็นตััวอย่่างหนึ่ง� ของ E-MONEY เท่า่ นั้�น แต่ห่ าก LIBRA มีกี ารจัดั ตั้�งกองทุนุ สำำ�รอง และมีกี ารบริหิ ารกองทุนุ สำำ�รองโดยนำำ�ไปลงทุนุ ในหลักั ทรััพย์ต์ ่า่ งๆทั่ว� โลก และกองทุนุ สำ�ำ รองนี้้�นำ�ำ มารองรัับมููลค่า่ ของ LIBRA ให้ม้ ีีเสถีียรภาพ การเกิดิ ขึ้�นของ LIBRA ในลัักษณะนี้�จะสร้้างความกัังวลให้้กัับธนาคารกลางทุุกประเทศทั่่�วโลก เพราะถืือว่่ามีีกลุ่�มบริิษััท เอกชนที่พ� ยายามสร้า้ งสกุลุ เงินิ ขึ้�นมาเพื่อ�่ แข่ง่ ขันั กับั สกุลุ เงินิ ในปัจั จุบุ ันั ประเด็น็ วิเิ คราะห์ใ์ นแง่ม่ ุมุ ต่า่ งๆของ CRYPTOCURRENCY และผลกระทบที่�เกิิดขึ้�นกัับธนาคารกลางจะชี้�แจงอย่่างละเอีียดในบทที่� 14 และ 15 บทสรุปุ ความแตกต่า่ งที่ส� ำ�ำ คัญั ของ CRYPTOCURRENCY และ DIGITAL CURRENCY ทั่ว� ไปนั้�นคืือการที่� CRYPTOCURRENCY มีกี ารเข้า้ รหัสั ความปลอดภัยั ของข้อ้ ความการโอนเงินิ ชำ�ำ ระเงินิ ซึ่ง่� การเข้า้ รหัสั ความ ปลอดภัยั นี้�เปรียี บเสมืือนเป็น็ เครื่อ�่ งมืือที่ใ� ช้ใ้ นการพิสิ ูจู น์ท์ ราบความจริงิ แท้ข้ องเงินิ คล้า้ ยๆกับั การที่ธ� นาคาร กลางทั่ว� โลกมีีวิธิ ีกี ารในการทำ�ำ ให้้ธนบััตรสามารถตรวจสอบความจริงิ แท้ไ้ ด้้ และไม่ส่ ามารถทำ�ำ เลีียนแบบ ได้้ง่่าย ประเด็น็ เหล่่านี้�แตกต่า่ งจาก DIGITAL CURRENCY ทั่�วไปที่ผ�ู้�ที่�ยืืนยัันการชำำ�ระเงินิ ว่่ามีคี วามถูกู ต้อ้ งหรืือยืืนยันั ความจริิงแท้้ของเงินิ นั้�นอยู่�ที่ต� ัวั กลางทางการเงินิ ที่ม� ักั จะเป็็นผู้้�คิดิ ค้น้ เงิินดัังกล่่าวขึ้�นมา CRYPTOCURRENCY ได้้สร้้างความกัังวลให้้กัับผู้�วางนโยบาย และผู้้�กำำ�กัับดููแลระบบ การเงิินอย่่างมาก เนื่�่องจาก CRYPTOCURRENCY มีีศัักยภาพที่�จะสามารถมาแทนที่�เงิินในสกุุลแบบ ดั้�งเดิิมได้ห้ ลายมิติ ิิ ทั้�งในมิติ ิขิ องการเป็็นตัวั กลางในการแลกเปลี่ย� นที่�ได้้รัับความเชื่่อ� ถืือจากผู้�บริโิ ภค การ เป็็นตััวกลางที่�มีีมููลค่่าในตััวเองจากสาเหตุุที่�สามารถพิิสููจน์์ความจริิงแท้้ของเงิินได้้ หรืือความโปร่่งใสใน กระบวนการอนุุมััติิธุุรกรรมที่ �สามารถลดต้้นทุุนลดความซัับซ้้อนได้้เมื่่�อเทีียบกัับระบบการชำำ�ระเงิินแบบ TIERED SYSTEM อย่า่ งในปััจจุบุ ััน อย่่างไรก็็ตามปััญหาหนึ่�งที่� CRYPTOCURRENCY ส่่วนใหญ่่ไม่่สามารถสร้้างความ มั่�นใจให้้กัับผู้�ใช้้ได้้ คืือความผัันผวนของมููลค่่าของเงิิน ที่�ในปััจจุุบัันผู้้�คิิดค้้นเงิิน CRYPTOCURRENCY ส่่วนใหญ่่ยัังไม่่มีีกลไกในการสร้้างเสถีียรภาพของเงิินเหมืือนอย่่างเงิินในสกุุลดั้ �งเดิิมที่ �มีีธนาคารกลางใน 140

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น การควบคุมุ ปริมิ าณและกำ�ำ หนดมูลู ค่า่ ของเงินิ ในแต่ล่ ะช่ว่ งเวลา ถึึงแม้้ในปีี ค.ศ. 2019 FACEBOOK และ พันั ธมิิตรได้ม้ ีกี ารนำ�ำ เสนอเงิิน CRYPTOCURRENCY ที่�เรีียกว่า่ LIBRA ที่ม� ีีการกำ�ำ หนดแนวทางในการ สร้า้ งเสถีียรภาพของมููลค่า่ ของเงินิ แต่่ LIBRA ก็ย็ ัังประสบกับั อุุปสรรคที่�ธนาคารกลางหลายแห่ง่ อาจ ไม่่สามารถอนุญุ าตให้้เกิดิ สกุลุ เงินิ ที่�คิิดค้น้ โดยภาคเอกชนมาแข่่งขัันกับั สกุุลเงิินของรััฐได้้ ด้ว้ ยเหตุทุี่� CRYPTOCURRENCY มีจี ุดุ เด่น่ ของการนำ�ำ เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN มาใช้เ้ ป็น็ เทคโนโลยีี พื้�นฐานของระบบชำำ�ระเงินิ ซึ่ง�่ มีคี วามปลอดภัยั จาก CYBER ATTACK มากกว่า่ ระบบชำ�ำ ระเงินิ แบบรวมศูนู ย์์ (CENTRALIZATION) เหมืือนอย่่างในปัจั จุบุ ันั จึงึ เป็็นที่�มาที่ธ� นาคารกลางหลายแห่่งทั่�วโลกได้้พิจิ ารณา ที่จ� ะนำำ�เสนอเงินิ สกุลุ ใหม่ท่ี่�เรีียกว่่า CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCY ขึ้�น โดยในปััจจุุบััน CBDC ยัังอยู่�ในขั้�นตอนของการทดลอง และยัังไม่ไ่ ด้ข้ ้อ้ สรุุปที่ช� ัดั เจนถึึงลักั ษณะของ CBDC ที่�ธนาคารกลางจะ ออกว่่าจะมีลี ัักษณะอย่า่ งไร แนวโน้ม้ ของ CBDC และผลกระทบของ CBDC ต่อ่ นโยบายการเงินิ และบทบาทหน้า้ ที่ข� องธนาคาร กลางนั้�นจะมีกี ารวิิเคราะห์์อย่่างละเอีียดอีีกครั้�งหนึ่ง� ในบทที่� 15 141

ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy เอกสารอ้้างอิงิ BANK OF THAILAND. (2019). INTHANON PHASE 2: ENHANCING BOND LIFECYCLE FUNCTIONALITIES & PROGRAMMABLE COMPLIANCE USING DISTRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY. BANGKOK: BANK OF THAILAND. BANK OF THAILAND. (2019). INTHANON PHASE I: AN APPLICATION OF DISTRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY FOR A DECENTRALISED REAL TIME GROSS SETTLEMENT SYSTEM USING WHOLESALE CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCY. BANK OF THAILAND. BANK OF THAILAND. (2019). INTHANON PHASE I: AN APPLICATION OF DISTRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY FOR A DECENTRALIZED REAL TIME GROSS SETTLEMENT SYSTEM USING WHOLESALE CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCY. BANGKOK: BANK OF THAILAND. BLOOMBERG. (2020). SINGAPORE’S TEMASEK JOINS FACEBOOK-BACKED LIBRA ASSOCIATION. RETRIEVED FROM BLOOMBERG: HTTPS://WWW.BLOOMBERG.COM/NEWS/ARTICLES/2020-05-15/SINGAPORE-S- TEMASEK-JOINS-FACEBOOK-BACKED-LIBRA-ASSOCIATION CNBC. (2020). FACEBOOK-BACKED DIGITAL CURRENCY PROJECT LIBRA HAS A NEW MEMBER. RETRIEVED FROM CNBC: HTTPS://WWW.CNBC.COM/2020/04/28/CHECKOUT-JOINS-FACEBOOK-BACKED-DIGITAL- CURRENCY-PROJECT-LIBRA.HTML COIN DESK. (2018). THE 17 MILLIONTH BITCOIN IS ABOUT TO BE MINED: WHAT IT MEANS AND WHY IT MATTERS. RETRIEVED FROM COINDESK: HTTPS://WWW.COINDESK.COM/17-MILLIONTH-BITCOIN-MINED-MEANS- MATTERS COIN DESK. (2019, 07 06). BITCOIN PRICE. RETRIEVED FROM COINDESK: HTTPS://WWW.COINDESK.COM/PRICE/BITCOIN HILEMAN, G., & YING, D. (2016). STATE OF BITCOIN AND BLOCKCHAIN 2016. COINDESK. MITRA, R. (2019, 02 15). LEARN: CRYPTOCURRENCY MARKET CAP? THE ULTIMATE INVESTOR’S GUIDE. RETRIEVED FROM BLOCKGEEKS: HTTPS://BLOCKGEEKS.COM/GUIDES/CRYPTOCURRENCY-MARKET-CAP/ RIPPLE. (2016). THE COST-CUTTING CASE FOR BANKS: THE ROI OF USING RIPPLE AND XRP FOR GLOBAL INTERBANK SETTLEMENTS. RIPPLE. SHOPEE. (2019, 07 17). VOUCHER CENTRAL บััตรกำ�ำ นัลั เซ็็นทรัลั 500 บาท. RETRIEVED FROM SHOPEE: HTTPS://SHOPEE.CO.TH/VOUCHER-CENTRAL-บััตรกำำ�นััลเซ็็นทรััล-500-บาท-300-บาท-200-บาท- 142

Cryptocurrency ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น I.1156856.139177802 TECHOFFSIDE. (2019). VISA, MASTERCARD, EBAY และ STRIPE เตรีียมถอนตัวั จาก LIBRA ตามรอย PAYPAL. RETRIEVED FROM: HTTPS://WWW.TECHOFFSIDE.COM/2019/10/FACEBOOK-LIBRA-EBAY-VISA-MASTERCARD- STRIPE-LEFT/ กองบังั คัับการปราบปราม. (2019, 07 17). วิธิ ีีสังั เกตธรบััตร. RETRIEVED FROM CDS กองบัังคับั การปราบปราม: HTTPS://WWW.CSDPOLICE.COM/2827/ ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (2013). การชี้แ� จงหลัักเกณฑ์์การกำ�ำ กัับดูแู ลระบบการชำำ�ระเงินิ ภายใต้้ พ.ร.บ. ระบบการชำ�ำ ระเงินิ พ.ศ. 2560. กรุงุ เทพ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย. ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (2018). ความร่่วมมืือในโครงการอินิ ทนนท์์ (WHOLESALE CENTRAL BANK DIGITAL CURRENCY). ธนาคารแห่่งประเทศไทย. 143

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy 144

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้้�เล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น บท ที่่� 7 คASวาIAมNสััมDพIัGันIธT์์ขAอLงผูE้้�CเลO่่นNต่O่าMงๆYในแรละะบบ เศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า บทนำ�ำ ในบทนี้�จะวิิเคราะห์์เชิิงลึึกถึึงการเปลี่�ยนแปลงของระบบเศรษฐกิิจไปสู่�การใช้้ DIGITAL TECHNOLOGIES มากยิ่�งขึ้�นในกลุ่�มประเทศ ASEAN เพื่�่อเปลี่�ยนแปลงไปสู่�ระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอล (DIGITAL ECONOMY) โดยจะเลืือกมุ่�งเป้า้ การวิเิ คราะห์ไ์ ปที่ผ� ลกระทบของระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อลต่อ่ การ ดำ�ำ เนินิ ธุุรกิจิ ของธุุรกิจิ ขนาดจิ๋ว� ขนาดเล็็ก และขนาดกลาง หรืือที่ม� ัักจะรวมเรีียกว่า่ MICRO-SMALL- MEDIUM ENTERPRISES (MSMES) เพื่อ่� เป็็นกรณีตี ัวั อย่่างของโอกาสในการเติบิ โตทางธุรุ กิจิ การ เปลี่ย� นแปลงของกลยุทุ ธ์ท์ างธุรุ กิจิ ที่ส� ำำ�คัญั และผลกระทบเชิงิ บวกจากการพัฒั นาของกลุ่�มอุตุ สาหกรรม ธนาคารในรููปแบบ DIGITAL BANKING ถึงึ แม้จ้ ะเป็น็ การวิเิ คราะห์ผ์ ่า่ นมุมุ มองของ MSMES แต่แ่ นวโน้ม้ การเปลี่ย� นแปลง และรูปู แบบธุรุ กิจิ ในยุคุ ดิจิ ิติ อลที่ว� ิเิ คราะห์อ์ ยู่�ในบทนี้�สามารถที่จ� ะเป็น็ ตัวั อย่า่ งของการฉายภาพความสัมั พันั ธ์ร์ ะหว่า่ งผู้�เล่น่ ใน ระบบเศรษฐกิจิ ในยุคุ ดิจิ ิติ อลได้เ้ ป็น็ อย่า่ งดีี ซึ่ง่� จะเป็น็ ประโยชน์ต์ ่อ่ ผู้�ประกอบการ นักั ธุรุ กิจิ และนายธนาคาร ในการเห็น็ จุดุ สำ�ำ คััญต่า่ งๆที่�จะเกิิดขึ้�นในระบบเศรษฐกิจิ ดิิจิติ อล DIGITAL ECONOMY และศัักยภาพการเติิบโตในอนาคต นายกรัฐั มนตรีขี องประเทศสิงิ คโปร์ไ์ ด้ก้ ล่า่ วปาฐกถาตอนหนึ่ง� ในงาน WORLD ECONOMIC FORUM ที่จ� ัดั ขึ้�นที่เ� มืืองฮานอย ประเทศเวียี ดนามว่า่ ระบบเศรษฐกิจิ ของประเทศต่า่ งๆในภูมู ิภิ าคเอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ มีแี นวโน้ม้ ที่จ� ะมีขี นาดใหญ่เ่ ป็น็ อันั ดับั ที่� 4 ของโลกภายในปีี ค.ศ. 2030 (LOONG, 2018) โดยปัจั จัยั สำ�ำ คัญั ที่� ทำ�ำ ให้ร้ ะบบเศรษฐกิจิ ในภูมู ิภิ าคนี้�เติบิ โตอย่า่ งมากคืือ 1) การมีโี ครงสร้า้ งประชากรที่ไ� มได้ม้ ีสี ัดั ส่ว่ นของผู้้�สูงอายุุ มากนักั เมื่อ่� เทียี บกับั กลุ่�มประเทศพัฒั นาแล้ว้ 2) การเติบิ โตของสังั คมเมืือง (URBANIZATION) ที่เ� ปลี่ย� นแปลง มาจากสังั คมชนบท และ 3) การพัฒั นาโครงสร้า้ งพื้�นฐานทางดิจิ ิติ อล (DIGITAL INFRASTRUCTURE) ที่จ� ะเกิดิ ขึ้�นในอีกี 10 ปีขี ้า้ งหน้า้ นอกจากนี้�บริษิ ัทั ที่ป� รึกึ ษาชั้�นนำำ�อย่า่ ง BAIN & COMPANY (2018) ก็ไ็ ด้ม้ ีกี ารประเมินิ ว่า่ ประเทศ 145

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ในกลุ่�ม ASEAN ยังั สามารถเติบิ โตได้อ้ ย่า่ งมากจากระบบเศรษฐกิจิ แบบดิจิ ิติ อล เพราะในปัจั จุบุ ันั สัดั ส่ว่ นของ มูลู ค่า่ ระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อล (DIGITAL ECONOMY) ของประเทศในกลุ่�ม ASEAN คิดิ เป็น็ เพียี งร้อ้ ยละ 7 ของ GDP เท่า่ นั้�น ซึ่ง�่ ค่อ่ นข้า้ งน้อ้ ยเมื่อ่� เทียี บกับั ร้อ้ ยละ 16 ของประเทศจีนี และร้อ้ ยละ 35 ของประเทศสหรัฐั อเมริกิ า (BAIN & CO, 2018) เมื่อ่� พูดู ถึงึ ระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อลหรืือที่ม� ักั จะเรียี กทับั ศัพั ท์ว์ ่า่ DIGITAL ECONOMY นั้�น สามารถ นิิยามได้้ว่า่ เป็น็ ระบบเศรษฐกิจิ ที่�ประกอบด้้วย 3 องค์์ประกอบหลัักได้แ้ ก่่ 1) ระบบเศรษฐกิิจที่�มีีโครงสร้้างพื้�นฐานทางดิิจิิตอล (DIGITAL INFRASTRUCTURE) ที่่ม� ีคี วามพร้อ้ มสามารถเข้า้ ถึงึ ได้้ เช่น่ โครงข่า่ ยโทรคมนาคม ฮาร์ด์ แวร์์ หรืือซอฟท์แ์ วร์ต์ ่า่ งๆ เป็น็ ต้้น 2) ระบบเศรษฐกิิจที่�มีีการใช้้รููปแบบการดำำ�เนิินธุุรกิิจแบบใหม่่เช่่น การสร้้าง SHARING PLATFORM, E-COMMERCE PLATFORM หรืือ การเกิิดขึ้�นของ EVERYTHING- AS-A-SERVICE เพื่อ่� ใช้ป้ ระโยชน์ต์ ่อ่ ยอดจากเทคโนโลยีีดิจิ ิติ อลต่า่ งๆ เป็น็ ต้น้ 3) การปรัับปรุุงกระบวนการผลิิตให้้มีีสััดส่่วนของการนำ�ำ เทคโนโลยีีดิิจิิตอลมาใช้้ มากยิ่�งขึ้�นหรืือที่�เรีียกว่่า INDUSTRY 4.0 เช่่นการใช้้หุ่�นยนต์์ (ROBOTICS) และ ปััญญาประดิษิ ฐ์์ (ARTIFICIAL INTELLIGENCES) เป็็นต้้น เมื่อ่� มองย้อ้ นกลับั ไปดูกู ารเติบิ โตที่แ� ท้จ้ ริงิ ของ GDP (REAL GDP GROWTH RATE) ของประเทศ ในกลุ่�ม ASEAN OECD (2018) พบว่า่ อัตั ราการเติบิ โตที่แ� ท้จ้ ริิงของ GDP อยู่�ที่�เฉลี่ย� ประมาณร้อ้ ยละ 5 ต่่อปีีในช่ว่ ง 4 ปีีที่�ผ่า่ นมา ดัังแสดงในตารางที่� 7.1 โดยการเติบิ โตในอดีตี ส่่วนใหญ่่ เกิดิ จากการประกอบ ธุรุ กิิจพื้�นฐานดั้�งเดิิมเช่น่ เกษตรกรรม กระบวนการผลิติ ที่�ใช้้แรงงานมนุุษย์์ และการผลิติ สิินค้้าและบริกิ าร ที่ไ� ม่ไ่ ด้ม้ ีมี ููลค่่าเพิ่่�มมากนััก ซึ่�ง่ การเติิบโตในอนาคตของกลุ่�มประเทศ ASEAN จะเกิิดขึ้�นได้ย้ ากหากยังั คงมีี แนวทางการเติบิ โตเหมืือนอย่่างในอดีีต ดัังนั้�นระบบเศรษฐกิิจดิจิ ิิตอล จึงึ อาจกล่า่ วได้้ว่่าเป็็นหนทางใหม่่ที่� จะทำ�ำ ให้้ ASEAN เติิบโตอย่่างก้้าวกระโดดในอนาคต   146

Asian Digital Economy และความสัมั พัันธ์์ของผู้�้เล่น่ ต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น ตารางที่ 7.1 การเตบิ โตทแี่ ทจ้ ริงของ GDP ของประเทศในเอเซยี ตะวนั ออกเฉียงใต้ ประเทศ 2016 2017 2018 2019 พมา่ 5.9 6.8 6.9 7.1 กมั พูชา 6.9 7 7 7 ลาว 7 6.9 6.8 6.9 ฟลิ ิปปนิ ส์ 6.9 6.7 6.7 6.7 เวียดนาม 6.2 6.8 6.9 6.6 อินโดนเี ซยี 5 5.1 5.3 5.4 ค่าเฉลยี่ ของกลุ่ม 4.8 5.3 5.3 5.3 ประเทศ ASEAN มาเลเซีย 4.2 5.9 5.3 5.1 ไทย 3.3 3.9 4 3.9 สงิ คโปร์ 2.4 3.6 3.5 3 บรไู น -2.5 1.3 1.5 2.1 SOURCE: OECD (2018) การที่จ� ะรักั ษาอัตั ราการเติบิ โตของเศรษฐกิจิ ให้ม้ ีคี วามใกล้เ้ คียี งกับั การเติบิ โตในอดีตี กลุ่�มประเทศใน ASEAN จึึงมีคี วามจำ�ำ เป็น็ ที่�จะต้อ้ งวางแผนสร้า้ งโครงสร้้างพื้�นฐานด้า้ นดิจิ ิิตอล และสนับั สนุุนให้้เกิดิ การ ใช้้เทคโนโลยีดี ิิจิิตอลในกิจิ กรรมต่่างๆ ซึ่่ง� BAIN & CO (2018) ได้ม้ ีกี ารคาดการณ์ว์ ่่าหากกลุ่�มประเทศ ใน ASEAN ดำ�ำ เนินิ การเปลี่�ยนผ่่านไปสู่�ระบบเศรษฐกิจิ ดิิจิติ อล จะทำ�ำ ให้้ GDP ของภููมิิภาคเติิบโตจากมููลค่า่ ประมาณ 2.67 ล้้านล้้านเหรีียญสหรััฐ เป็น็ ประมาณ 5 ล้้านล้้านเหรีียญสหรัฐั ภายในปีีค.ศ. 2025 ดังั แสดงในรููปที่� 7.1 โดยการเติบิ โตที่เ� พิ่่ม� ขึ้�นประมาณ 1 ล้า้ นล้า้ นเหรียี ญสหรัฐั ภายในปีี ค.ศ. 2025 คาดว่า่ จะเกิดิ จาก การเติบิ โตของระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อลที่ม� ีีการใช้้ INDUSTRY 4.0 ในกระบวนการผลิิตอย่่างแพร่ห่ ลาย มีี การควบรวมดิจิ ิิตอลเพื่่�อสร้้างโอกาสทางธุุรกิิจต่่างๆเช่น่ E-COMMERCE และ DIGITAL FINANCIAL SERVICES และการเกิิดขึ้�นของอุุตสาหกรรมที่�ส่่งเสิิรมให้้เกิดิ การลดต้้นทุุนของระบบเศรษฐกิิจจากการ สนัับสนุนุ โดยอุุตสาหกรรมภาคขนส่ง่ (LOGISTICS) และอุตุ สาหกรรมโทรคมนาคม (ICT) นอกจากนี้�การคาดการณ์์โดย MCKINSEY&COMPANY (2018) ได้้แสดงให้้เห็็นเช่่นกัันว่่า 147

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ประเทศในกลุ่�ม ASEAN จะมีีมููลค่า่ ของผลิิตภาพที่�สููงขึ้�นประมาณ 216 – 627 พัันล้้านเหรียี ญสหรัฐั ภายในปีี ค.ศ. 2025 จากการนำ�ำ แนวทางของ INDUSTRY 4.0 ไปใช้้ รููปที่่� 7.1 มูลู ค่า่ การเติบิ โตของประเทศในกลุ่�ม ASEAN จากการเปลี่ย� นผ่า่ นไปสู่�ระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อล SOURCE: BAIN & CO (2018) ในหััวข้้อถััดไปจะเป็็นการวิิเคราะห์์ถึึงสถานการณ์์ในปััจจุุบัันของธุุรกิิจ MSMES ในกลุ่�มประเทศ ASEAN เพื่�่อเป็็นกรณีีศึึกษาสำ�ำ หรัับการวิิเคราะห์์ในบทนี้้�ว่่าผลกระทบของระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลนั้�นจะ ปรับั เปลี่ย� นความสัมั พันั ธ์ใ์ นระบบเศรษฐกิจิ อย่า่ งไร และจะเป็น็ การสร้า้ งโอกาสในการเติบิ โตของกลุ่�มประเทศ ASEAN ตามการคาดการณ์ข์ ้้างต้้นได้้มากน้้อยเพีียงใด สถานการณ์์ของธุุรกิิจ MSMES ใน ASEAN และระบบเศรษฐกิจิ ดิิจิิตอลในปัจั จุบุ ััน การวิเิ คราะห์ศ์ ักั ยภาพของ MSMES นั้�นถืือเป็น็ ปัจั จัยั ที่ต� ้อ้ งให้ค้ วามสำำ�คัญั สำ�ำ หรับั ประเทศในภูมู ิภิ าค เอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ เพราะจำำ�นวน MSMES เมื่อ่� เทียี บกับั จำำ�นวนรวมของผู้�ประกอบการทั้�งหมดในกลุ่�ม 148

Asian Digital Economy และความสัมั พัันธ์์ของผู้�้เล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น ประเทศ ASEAN มีปี ริมิ าณมากถึงึ ร้อ้ ยละ 97 – 99 ตามข้อ้ มูลู ของ ERAI-OECD (2018) นอกจากนี้�หาก พิจิ ารณาเชิงิ ลึกึ ต่อ่ ไปจะพบว่า่ ธุรุ กิจิ ขนาดจิ๋ว� (MICRO ENTERPRISES) นั้�นคิดิ เป็น็ สัดั ส่ว่ นมากถึงึ ร้อ้ ยละ 85 –99 ของจำำ�นวน MSMES ทั้�งหมด ในขณะที่�สััดส่่วนของธุุรกิิจขนาดกลาง (MEDIUM-SIZED ENTERPRISE) นั้�นมีสี ัดั ส่ว่ นที่น� ้อ้ ยมาก สถานการณ์ใ์ นลักั ษณะนี้้�จึงึ มักั ถูกู เรียี กว่า่ “MISSING MIDDLE” หรืือการที่�โครงสร้้างระบบเศรษฐกิิจของ ASEAN เต็็มไปด้้วยธุุรกิิจขนาดจิ๋�วที่�ไม่่สามารถเพิ่่�มศัักยภาพ ของตนให้ม้ ีีขนาดที่ใ� หญ่โ่ ตได้้ เมื่อ่� วิเิ คราะห์ท์ี่ล� ักั ษณะการดำำ�เนินิ ธุรุ กิจิ จะพบว่า่ MSMES ของกลุ่�มประเทศ ASEAN ยังั มีลี ักั ษณะ ประกอบธุรุ กิจิ แบบใช้แ้ รงงานในสััดส่่วนสูงู (LABOR-INTENSIVE) และผลิติ สิินค้้าและบริกิ ารที่ไ� ม่่มีมี ูลู ค่่า เพิ่่�มมากนััก ข้อ้ มูลู ที่ร� วบรวมโดย ADB (2014) แสดงให้เ้ ห็็นว่า่ สััดส่่วนการจ้้างงานของ MSMES ที่�ค่า่ มัธั ยฐานคิดิ เป็น็ ประมาณร้อ้ ยละ 66.13 ของจำ�ำ นวนการจ้า้ งงานรวมทั้�งระบบในกลุ่�มประเทศ ASEAN แต่่ กลัับสามารถสร้้างมูลู ค่่า GDP ให้้แก่ร่ ะบบเศรษฐกิจิ ได้้เพีียงร้้อยละ 42.2 เท่่านั้�น หากวิิเคราะห์ท์ี่�มููลค่่า การส่่งออกก็จ็ ะพบต่่อไปว่่า MSMES ในภูมู ิิภาคนี้้�มีมี ูลู ค่่าของการส่ง่ ออกเพียี งร้้อยละ 10 – 30 เท่่านั้�น (ERIA-OECD, 2014) ถึงึ แม้ง้ านวิจิ ัยั โดย GONZALEZ (2016) จะแสดงให้เ้ ห็็นว่า่ MSMES มัักจะเป็็น ผู้�ประกอบการที่�มีสี ัดั ส่ว่ นการส่่งออกมากกว่า่ การนำ�ำ เข้า้ ก็็ตาม ตััวเลขทางสถิิติิต่่างๆข้้างต้้นจึึงสะท้้อนให้้เห็็นว่่ายัังมีีช่่องว่่างในการเติิบโตของ MSMES อย่่างมากในอนาคต ซึ่่�งหากเทียี บกับั ศัักยภาพของ MSMES ในทวีปี ยุุโรปจะพบว่่า MSMES ส่ว่ นใหญ่่ ในกลุ่�มประเทศรายได้ส้ ููงของ OECD จะสามารถสร้า้ งมููลค่า่ ทางเศรษฐกิจิ ได้ป้ ระมาณร้อ้ ยละ 61 ของ GDP (ดังั รูปู ที่� 7.2) โดยปัจั จัยั สำำ�คัญั ที่ท� ำำ�ให้้ MSMES ในภูมู ิภิ าคเอเซียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้ไ้ ม่ส่ ามารถเติบิ โต ได้้มากคืือปััญหาด้้านผลิิตภาพที่�ต่ำ�ำ� และความลำ�ำ บากในการเข้า้ ถึึงแหล่่งเงินิ ทุนุ ในการประกอบธุรุ กิจิ 149