การเงินธนาคารในยุคดิจิทัล 4.0 และระบบเศรษฐกิจดิจิทัล

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รูปู ที่่� 7.2 สัดั ส่ว่ นของ GDP ที่�เกิิดจากการประกอบธุุรกิิจของ SME SOURCE: IFC (2014) เพื่อ�่ ให้ส้ ามารถออกแบบนโยบายที่เ� หมาะสมสำำ�หรับั การสนับั สนุนุ MSMES ในอนาคต OECD (2018) จึงึ ได้ส้ ร้า้ ง “THE SME POLICY INDEX: ASEAN 2018” ขึ้�นเพื่อ่� วัดั ศักั ยภาพของ MSMES ในมิติ ิติ ่า่ งๆ จาก ตารางที่� 7.2 จะพบว่า่ MSMES ในภูมู ิภิ าคนี้� มีคี ะแนนที่ค� ่อ่ นข้า้ งต่ำ�ำ�ในมิติ ิทิี่� 8 SOCIAL ENTERPRISES AND INCLUSIVE ENTREPRENEURSHIP มิติ ิิที่� 6 LEGISLATION, REGULATION AND TAX มิติ ิทิี่� 2 ENVIRONMENTAL POLICIES AND SMES และมิิติิที่� 1 PRODUCTIVITY, TECHNOLOGY AND INNOVATION นอกจากการขาดศัักยภาพในการแข่่งขัันด้้านนวััตกรรมและปััญหาด้้านทัักษะของการเป็็นผู้้�ริิเริ่�ม ธุุรกิิจที่�ดีี MSMES ในภูมู ิิภาคนี้้�ยังั ได้้คะแนนต่ำำ��มากเมื่่อ� พิิจารณาเจาะลึึกในมิิติิของการเข้้าถึึงเงิินทุุน โดย คะแนนชี้้�วัดความสามารถในการแข่่งขันั WEF’S COMPETITIVENESS SCORE ที่�วัดั โดย WEF (2019) พบว่า่ มิิติดิ ้้านการหาเงินิ ทุุนของ SME และการเข้า้ ถึงึ กองทุนุ VENTURE CAPITAL นั้�นมีคี ะแนนค่อ่ นข้า้ ง ต่ำ�ำ�เพีียงประมาณ 40 จากคะแนนเต็ม็ ที่� 100 150

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้เ�้ ล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น ตารางท่ี 7.2 ระดับคะแนนของ ASEAN SME ในมติ ิตา่ งๆ (1 คอื คะแนนต�่ำสุดและ 6 คอื คะแนนสงู สุด) DIMENSION BRU CAM IDN LAO MYS MMR PHL SGP THA VNM 1: PRODUCTIVITY, TECHNOLOGY 3.37 2.62 4.14 2.76 5.06 2.38 4.08 5.84 4.97 3.48 AND INNOVATION 2: ENVIRONMENTAL POLICIES 2.04 1.88 3.28 1.94 5.08 1.72 3.75 5.30 4.29 3.63 AND SMES 3: ACCESS TO FINANCE 4.38 2.89 4.58 2.36 5.35 1.83 3.93 5.69 4.87 3.81 4: ACCESS TO MARKET AND 3.41 2.69 5.21 2.45 5.43 2.46 4.95 5.94 5.41 4.15 INTERNATIONALIZATION 5: INSTITUTIONAL FRAMEWORK 4.01 2.55 4.35 2.89 5.86 2.17 4.44 5.85 4.88 4.05 6: LEGISLATION, REGULATION 3.69 2.31 3.49 2.40 4.71 2.23 3.36 5.52 3.74 3.32 AND TAX 7: ENTREPRENEURIAL EDUCATION 4.06 2.54 4.52 2.29 4.58 2.38 4.50 5.36 4.50 2.87 AND SKILLS 8: SOCIAL ENTERPRISES AND 2.33 2.35 3.22 2.05 4.00 1.71 3.65 3.96 3.10 2.43 INCLUSIVE ENTREPRENEURSHIP SOURCE: OECD (2018) นโยบายหนึ่ง� ที่�มักั จะถูกู นำ�ำ มาใช้้เพื่�่อแก้ไ้ ขปััญหาการเข้้าถึึงเงิินทุุนของ MSMES คืือการพยายาม เปิดิ โอกาสให้้ MSMES ได้ม้ ีโี อกาสเข้า้ ถึงึ บริกิ ารทางการเงินิ จากสถาบันั การเงินิ ให้ม้ ากที่ส� ุดุ ซึ่ง�่ การเปลี่ย� น ผ่า่ นไปสู่� DIGITAL BANKING ที่เ� กิดิ ขึ้�นในปัจั จุบุ ัันนั้�นถืือเป็น็ หนึ่�งในแนวทางที่�ธนาคารกลางหลายประเทศ ใช้้เพื่�่อเพิ่่ม� สัดั ส่ว่ นของประชากรในการเข้า้ ถึึงบริิการทางการเงินิ ผ่่าน MOBILE BANKING เมื่่�อธุุรกรรมทางการเงิินต่่างๆเกิิดขึ้�นในรููปแบบอิิเล็็กทรอนิิกส์์มากยิ่�งขึ้�น ก็็เป็็นการเปิิดโอกาส ให้้สถาบัันการเงิินได้ม้ ีีโอกาสในการสร้า้ งฐานข้้อมูลู ดิจิ ิติ อล (DIGITAL FOOTPRINTS) ของ MSMES จนกลายเป็็นฐานข้้อมููลขนาดใหญ่่ที่�มัักจะเรีียกว่่า BIG DATA ฐานข้้อมููลเหล่่านี้�จะทำำ�ให้้สถาบัันการเงิิน สามารถเข้า้ ใจพฤติกิ รรมการดำ�ำ เนินิ ธุรุ กิจิ ของ MSMES ได้ม้ ากขึ้�น และในที่ส� ุดุ จะเพิ่่ม� โอกาสที่ส� ถาบันั การ เงินิ จะสามารถสนับั สนุนุ สินิ เชื่อ่� หรืือเงินิ ทุนุ ให้แ้ ก่่ MSMES จากสาเหตุทุี่ส� ถาบันั การเงินิ มีคี วามมั่น� ใจในการ ประเมิินความเสี่ย� งการผิิดนัดั ชำ�ำ ระหนี้�ของ MSMES ได้้ดีีมากขึ้�น 151

ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy นอกจากนี้�การเกิิดขึ้�นของ DIGITAL BANKING ยัังทำ�ำ ให้้ ASSET-BASED FINANCE สามารถเกิิดขึ้�นได้้ซึ่่�งครอบคลุุมถึึง SUPPLY CHAIN และ TRADE FINANCE ที่�ผู้�ประกอบการ สามารถนำำ�ลููกหนี้�การค้้าสิินค้้าคงคลััง หรืือใบสั่�งซื้�อสิินค้้าของลููกค้้ามาใช้้เพื่�่อเป็็นหลัักทรััพย์์ ค้ำำ��ประกัันการขอเงิินทุุนหมุุนเวีียนจากสถาบัันการเงิิน ซึ่�่งจะเป็็นส่่วนช่่วยให้้ MSMES ไม่่ต้้องพึ่่�งพิิง เงิินกู้�ที่�ต้้องมีหี ลักั ทรัพั ย์์ถาวร (FIXED ASSETS) มาค้ำ�ำ �ประกันั เป็น็ หลััก แนวทางการแก้ไ้ ขอื่น่� ๆที่ส� ามารถช่ว่ ยให้้ MSMES เข้า้ ถึงึ เงินิ ทุนุ ได้ม้ ากขึ้�นคืือความสามารถในการ แปลงสินิ ทรัพั ย์เ์ ป็็นหลักั ทรัพั ย์์ (SECURITIZATION) ของเงิินกู้�ของ MSMES ซึ่่ง� จะทำ�ำ ให้ส้ ถาบัันการเงินิ สามารถบริหิ ารความเสี่�ยงของพอร์ต์ สิินเชื่่อ� ของตนได้อ้ ย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิิภาพมากขึ้�น นอกจากนี้�ภาครััฐยัังสามารถปรัับปรุุงกฎหมายเพื่�่อรองรัับให้้ MSMES สามารถระดมทุุน ด้้วยตราสารทางการเงิินแบบพัันธุ์�ทางหรืือที่�เรีียกว่่า HYBRID FINANCING INSTRUMENTS เช่่น PARTICIPATING LOANS, CONVERTIBLE DEBTS และ PROFIT PARTICIPATION RIGHTS เป็็นต้น้ ตราสารทางการเงิินรููปแบบใหม่่เหล่่านี้� มีีความสำ�ำ คััญเพราะเป็็นตราสารที่�ลดความเสี่�ยงและเพิ่่�มโอกาส ในการได้้รัับผลตอบแทนในสถานการณ์์ต่่างๆให้้กัับนัักลงทุุน ซึ่่�งเป็็นเงื่�่อนไขที่�มีีความจำำ�เป็็นเพราะธุุรกิิจ MSMES มักั จะมีคี วามเสี่ย� งค่่อนข้า้ งมาก ในอีกี มุมุ หนึ่ง� ภาครัฐั ยังั สามารถออกแบบนโยบายด้า้ น CREDIT GUARANTEE SCHEMES หรืือการ รับั ประกันั การผิดิ นัดั ชำำ�ระหนี้�ของ MSMES ได้้ เพื่อ่� สนับั สนุนุ ให้ส้ ถาบันั การเงินิ มีแี รงจูงู ใจในการให้เ้ งินิ ทุนุ แก่่ MSMES แต่่การออกแบบ CREDIT GUARANTEE SCHEMES นี้้�ต้้องออกแบบเงื่อ่� นไขให้้เหมาะสมมิิเช่น่ นั้�นแล้้วอาจเปิิดโอกาสให้้สถาบัันการเงิินเกิิดการให้้สิินเชื่�่อแก่่ MSMES แบบไม่่มีีการประเมิินความเสี่�ยงที่� ละเอีียดถี่�ถ้ว้ นมากพอ จนในสุดุ เกิิดปััญหาหนี้�เสีียขึ้�นในระบบเศรษฐกิิจ ถึงึ แม้ก้ ารเปลี่ย� นผ่า่ นทางดิจิ ิติ อลจะสามารถเพิ่่ม� ผลิติ ภาพของ MSMES และสนับั สนุนุ ให้้ MSMES สามารถเข้้าถึงึ เงินิ ทุนุ ได้้ แต่่ MSMES ในภูมู ิิภาค ASEAN ยังั คงพบกับั ข้้อจำำ�กััดในการแข่่งขัันในระบบ เศรษฐกิิจดิิจิิตอลอยู่�มาก ข้้อมูลู จาก BAIN AND COMPANY (2018) พบว่า่ MSMES ในพื้�นที่ช� นบท ประมาณร้้อยละ 65 ไม่่สามารถเข้้าถึึงอิินเตอร์์เน็็ตที่�มีีคุุณภาพได้้ ยิ่�งไปกว่่านั้�นระบบชำำ�ระเงิินระหว่่าง ประเทศภายในภููมิิภาคยัังอยู่�ในกระบวนการของการพััฒนาที่�ปรัับปรุุงที่�ยัังไม่่สามารถทำำ�ให้้การชำ�ำ ระเงิิน แบบอิิเล็็กทรอนิกิ ส์เ์ กิดิ ขึ้�นได้้โดยง่า่ ย ถึึงแม้้ระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลจะเปิิดโอกาสให้้ MSMES สามารถส่่งออกผลิิตภััณฑ์์ผ่่าน CROSS-BORDER E-COMMERCE ได้้ แต่่ร้้อยละ 50 ของ MSMES ในภููมิิภาคยัังคงกัังวลถึึง พิธิ ีกี ารทางศุลุ กากร และโครงสร้า้ งพื้�นฐานในการขนส่ง่ ของแต่ล่ ะประเทศ (BAIN AND COMPANY, 2018) ซึ่�่งอาจเป็็นอุุปสรรคทำำ�ให้้การค้้าขายในโลกดิิจิิตอลไม่่มีีความราบรื่�่น ข้้อกฎหมายที่�ไม่่ชััดเจน 152

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้เ�้ ล่น่ ต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น เกี่�ยวกัับธุุรกรรมดิิจิิตอล และข้้อมููลตััวตนทางดิิจิิตอล (DIGITAL IDENTITY) ในแต่่ละประเทศก็็ ถืือเป็น็ อีกี ปััจจัยั หนึ่�งที่เ� ป็็นอุุปสรรคสำำ�หรัับ MSMES ในการนำ�ำ เสนอรูปู แบบธุรุ กิิจใหม่ๆ่ สู่�ตลาด จากอุปุ สรรคดังั กล่า่ ว ผลการสำำ�รวจของ ERIA (2019) แสดงให้เ้ ห็น็ ว่า่ มีเี พียี งร้อ้ ยละ 10 ของ MSMES ที่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมืือดิิจิิตอลที่�ซับั ซ้้อนเช่น่ ENTERPRISE RESOURCE PLANNING (ERP), CUST- TOMER RELATIONSHIP MANAGEMENT (CRM), BIG DATA ANALYTIC และ AUTOMATION เป็็นต้น้ นอกจากนี้�เมื่�อ่ พิิจารณาที่ก� ารใช้ซ้ อฟท์แ์ วร์พ์ื้�นฐานต่า่ งๆ WORLD BANK DATABASE AND ENTERPRISE SURVEYS ยังั พบว่า่ มีีเพียี งร้้อยละ 40 ของบริษิ ััทขนาดเล็็กในเอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ ที่� ใช้้ EMAIL ในการสื่อ่� สารกัับลูกู ค้า้ และ SUPPLIERS ดังั แสดงในรูปู ที่� 7.3 รูปู ที่่� 7.3 สัดั ส่ว่ นของบริษิ ัทั ที่ใ� ช้้ EMAIL ในการติดิ ต่อ่ กับั ลูกู ค้า้ และ SUPPLIERS (ค.ศ. 2015-2016) SOURCE: WORLD BANK (2019) ถึงึ แม้้ MSMES จะมีคี วามคุ้�นชินิ กับั การใช้เ้ ครืือข่า่ ยสังั คมออนไลน์์ (SOCIAL NETWORK) แต่ผ่ ลการ สำ�ำ รวจของ ERIA (2019)ก็พ็ บว่า่ มีเีพียี งร้อ้ ยละ 34 ของ MSMES ใน ASEANที่ใ� ช้ช้ ่อ่ งทางออนไลน์ด์ ังั กล่า่ วใน การค้า้ ขาย (รูปู ที่� 7.4) นอกจากนี้้�มีจี ำ�ำ นวนบริษิ ัทั ร้อ้ ยละ 25 ของบริษิ ัทั ขนาดเล็ก็ (5-19 ลูกู จ้า้ ง) ที่ม� ีกี ารสร้า้ ง WEBSITES ของตน และจำ�ำ นวนร้อ้ ยละ 50 ของประชากรทั้�งหมดที่ใ� ช้้ SOCIAL MEDIA ดังั แสดงใน รูปู ที่� 7.5 153

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 7.4 สััดส่่วนของบริิษััทที่�มีี WEBSITE เป็็นของตนเอง (ค.ศ. 2015-2016) SOURCE: WORLD BANK (2019) รููปที่่� 7.5 สััดส่่วนของประชากรที่�ใช้้ SOCIAL MEDIA ในกลุ่�มประเทศเอเซีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ (ค.ศ. 2018) SOURCE: WE ARE SOCIAL (2017) 154

Asian Digital Economy และความสัมั พันั ธ์์ของผู้เ�้ ล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น ถึึงแม้ว้ ่า่ MSMES ใน ASEAN จะล้้าหลัังด้้านการใช้้เทคโนโลยีดี ิจิ ิิตอล แต่ผ่ ลการสำ�ำ รวจของ EY (2019) แสดงให้เ้ ห็็นว่่าร้้อยละ 81 ของ SMES ใน ASEAN อยากที่จ� ะใช้้เทคโนโลยีดี ิจิ ิติ อลมากขึ้�น ในการดำ�ำ เนิินธุรุ กิิจ โดยการลงทุุนด้า้ นเทคโนโลยีสี ูงู สุดุ 3 อัันดับั แรกที่� SMES ในความสำ�ำ คััญในอีีก 3 ปีีข้้างหน้้าคืือ 1) การลงทุุนในระบบชำำ�ระเงิิน (ร้อ้ ยละ 68.2) 2) การลงทุุนในฐานข้้อมูลู ขนาดใหญ่แ่ ละ MACHINE LEARNING (ร้อ้ ยละ 66) และ 3) การปรับั ปรุงุ กระบวนการทำ�ำ งานด้ว้ ย BLOCKCHAIN ( ร้้อยละ 53.3) เมื่�อ่ มีีการเปลี่ย� นผ่่านไปสู่�ระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อล MSMES มีคี วามจำ�ำ เป็็นอย่า่ งมากที่�จะต้อ้ งปรัับ ตััวเพื่่�อพลิิกผัันแนวทางการดำ�ำ เนิินธุุรกิิจของตนและป้้องกัันไม่่ให้้ตนถููกทิ้�งไว้้ให้้ล้้าหลััง ซึ่�่งในอดีีตได้้เกิิด ตััวอย่่างมากมายว่่าบริิษััทยัักษ์์ใหญ่่ของโลกหากปรัับตััวช้้าไม่่ทัันต่่อการเปลี่�ยนแปลง ธุุรกิิจก็็จะมีีขนาด เล็็กลงอย่า่ งมากได้้ เช่น่ ในปัจั จุบุ ัันบริิษััทขนาดใหญ่่อย่า่ ง DELL COMPUTER และ DUPONT ก็็ได้ถ้ ููก ปลดออกจากการเป็น็ สมาชิกิ ดัชั นีี S&P500 และถูกู แทนที่ด� ้ว้ ยบริษิ ัทั เทคโนโลยีหี น้า้ ใหม่อ่ ย่า่ ง FACEBOOK และ GARNER INC ในเวลาอัันสั้�น งานศึึกษาโดย YOKOI, SHAN, WADE, & MACAULAY (2019) ได้้วิิเคราะห์์ให้้ ความเห็็นว่่าอุุตสาหกรรมที่ม� ีีแนวโน้้มที่�จะถููกพลิิกผัันอย่่างมาก 5 อัันดัับแรกในอีีก 5 ปีีข้้างหน้้าสููงสุุด ประกอบด้้วย 1) MEDIA & ENTERTAINMENT 2) TECH PRODUCTS & SERVICES 3) TELECOMMUNICATIONS 4) RETAIL และ 5) FINANCIAL SERVICES ดังั แสดงในรูปู ที่� 7.6 เนื่อ่� งจาก MSMES ส่่วนใหญ่่อยู่�ในอุตุ สาหกรรมค้้าปลีกี (RETAIL INDUSTRY) การเปลี่�ยน ผ่า่ นทางดิจิ ิติ อลนี้้�จึงึ สร้า้ งโอกาสในการเติบิ โตสำ�ำ หรับั MSMES ที่�สามารถใช้้เทคโนโลยีใี นการแข่่งขันั กัับ บริษิ ััทขนาดใหญ่ท่ี่ม� ีคี วามเชื่�อ่ งช้้าในการปรับั ตัวั ได้้ 155

ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 7.6 อุุตสาหกรรมที่�จะพลิกิ ผันั สูงู ในอนาคต DIGITAL VORTEX 2019 SOURCE: YOKOI, SHAN, WADE, & MACAULAY (2019) ด้ว้ ยเหตุนุี้� รัฐั บาลในหลายประเทศในภูมู ิภิ าคเอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ จึงึ ได้พ้ ยายามออกแบบนโยบาย ที่ส� นัับสนุนุ MSMES ให้ป้ ระสบความสำ�ำ เร็็จในระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอล เช่น่ ภายใต้้ MALAYSIAN SME MASTER PLAN ในปีคี .ศ. 2012 มีกี ารออกนโยบายเพื่อ�่ ช่ว่ ยเหลืือเงิินทุุนของ SMES ในการเข้า้ ถึงึ ระบบ ชำำ�ระเงินิ อิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์์ ด้ว้ ยการแจกจ่า่ ยอุปุ กรณ์ร์ ับั ชำ�ำ ระเงินิ จำ�ำ นวน 1.1 ล้า้ นเครื่อ�่ งภายในปีคี .ศ. 2020 (OECD, 2019) DEPARTMENT OF TRADE AND INDUSTRY ในประเทศฟิลิ ิปิ ปินิ ส์ก์ ็ไ็ ด้เ้ ผยแพร่่ MSME DEVELOPMENT PLAN 2011-2016 เพื่่�อปรัับปรุงุ การเข้้าถึึงเงิินทุนุ ของ MSME ผ่่านช่่องทางการ ระดมทุุนดิิจิิตอลใหม่่ๆ ในประเทศอินิ โดนีเี ซียี COMMUNICATIONS AND INFORMATION MINISTRY ก็ม็ ีกี ารวางแผน ที่�จะให้้ DOMAIN NAMES แบบไม่่เสีียค่่าใช้้จ่่ายกัับ SMES เพื่่�อช่่วยให้้ SMES สามารถค้้าขายใน 156

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้้�เล่น่ ต่่างๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น ระบบ E-COMMERCE ได้้ (THE JAKARTA POST, 2016) ในประเทศเวีียดนามก็ม็ ีกี ารสนับั สนุนุ ให้้เกิดิ B2B E-COMMERCE PLATFORM เพื่อ�่ ช่่วย SMES ในการค้า้ ขายระหว่่างพรมแดน (HANOI TIMES, 2017) จะสัังเกตเห็็นว่่านโยบายต่่างๆเหล่่านี้้�มีีความเกี่�ยวข้้องกัับการพััฒนาโครงสร้้างพื้�นฐานด้้าน ดิิจิิตอล ในหััวข้้อถััดไปจึึงจะเป็็นการวิิเคราะห์์เชิิงลึึกถึึงสถานการณ์์โครงสร้้างพื้�นฐานด้้านดิิจิิตอลใน ปัจั จุบุ ัันของ ASEAN และแนวทางการพััฒนาในอนาคต การพัฒั นาโครงสร้า้ งพื้้น� ฐานทางดิิจิติ อลใน ASEAN จากผลวิิจััยของ OECD (2019) พบว่่าการเข้้าถึึง BROADBAND และการเชื่�อ่ มต่อ่ อิินเตอร์เ์ นต ในช่่องทางต่่างๆจะช่่วยเพิ่่�มผลิิตภาพและความสามารถในการแข่่งขัันของผู้�ประกอบการใน ASEAN ได้้ เพราะข้้อมููลที่�ได้้รัับจากการเชื่่�อมต่่อดัังกล่่าวจะเป็็นเสมืือนสะพานที่�เชื่่�อมระหว่่างผู้�ประกอบการ และการ สร้า้ งนวััตกรรม การชี้�วัดว่า่ ประเทศใดประเทศหนึ่ง� จะมีคี วามพร้อ้ มของโครงสร้า้ งพื้�นฐานด้า้ นดิจิ ิติ อลในระดับั ใดนั้�น สามารถวัดั ได้จ้ าก 2 มิติ ิใิ หญ่่ ได้แ้ ก่่ 1) การเข้า้ ถึงึ (ACCESS) และ 2) คุณุ ภาพ (QUALITY) ถึงึ แม้อ้ ัตั ราการ เติบิ โตของประชากรที่ใ� ช้อ้ ินิ เตอร์เ์ นตจะสูงู ขึ้�นมากในกลุ่�มประเทศเอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ แต่เ่ มื่อ่� เปรียี บเทียี บ ระหว่า่ งประเทศยังั พบความแตกต่า่ งกันั มาก โดยลาว พม่า่ กัมั พูชู า และอินิ โดนีเี ชียี มีกี ารเข้า้ ถึงึ ในระดับั ต่ำำ��ที่่� ร้อ้ ยละ 20 ฟิิลิปิ ปิินส์์ ไทย และเวีียดนามอยู่�ในระดัับกลางที่�ร้อ้ ยละ 40 และบรูไู น สิิงคโปร์์ และมาเลเซียี อยู่� ในระดับั สูงู ที่ร� ้อ้ ยละ 80 ดังั แสดงในรููปที่� 7.7 อัตั ราการเข้้าถึงึ อินิ เตอร์ท์ี่ต� ่ำำ�� ในภูมู ิิภาคนี้�สามารถเกิิดขึ้�นได้้ หลายสาเหตุเุ ช่่น การมีี BANDWIDTHS ที่�ไม่่เพีียงพอ ราคาที่�แพง ความเร็ว็ ในการส่ง่ ข้้อมูลู ที่�ต่ำ�ำ� และ โครงสร้้างพื้�นฐานที่ไ� ม่พ่ ร้อ้ มทั้�งการเข้า้ ถึึงผ่่านสาย และแบบไร้ส้ าย (BDRC 2018) 157

ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 7.7 สััดส่่วนประชากรที่�เข้า้ ใช้้อิินเตอร์์เนตของประเทศในกลุ่�ม ASEAN SOURCES: ITU (2019) THE UNITED NATIONS BROADBAND COMMISSION FOR SUSTAINABLE DEVELOPM- MENT ได้น้ ิยิ ามระดับั ราคาค่า่ บริกิ ารโทรคมนาคมที่ท� ำำ�ให้ป้ ระชากรส่ว่ นใหญ่เ่ ข้า้ ถึงึ ได้้ (AFFORDABILITY) ว่า่ ควรอยู่�ในระดับั ประมาณร้้อยละ 5 ของมููลค่่ารายได้ร้ วมประชาชาติิ (BROADBAND COMMISSION FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT, 2017) ซึ่ง�่ จากการเก็็บข้อ้ มูลู โดย THE INTERNATIONAL TELECOMMUNICATIONS UNION (ITU) แสดงให้เ้ ห็น็ ว่า่ ราคาของ FIXED BROADBAND ในภููมิิภาค เอเซีียตะวันั ออกเฉียี งใต้ม้ ีอี ยู่� 5 ประเทศได้้แก่่ อินิ โดนีีเซีีย พม่่า ฟิลิ ิปิ ปิินส์์ ลาว และกัับพูชู า ที่�อยู่�ในระดัับสูงู กว่่า AFFORDABILITY LEVEL ระดัับราคาที่แ� พงนี้้�นำำ�ไปสู่่�จำำ�นวนผู้�ที่ส� มัคั รเข้้าใช้้ FIXED BROADBAND ที่�ประมาณร้อ้ ยละ 5 ของประชากรทั้�งหมดเท่า่ นั้�น ซึ่่�งน้อ้ ยกว่่าค่่าเฉลี่�ยของกลุ่�มประเทศ OECD ที่ร� ้้อยละ 30 (OECD, 2019) 158

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้�เ้ ล่น่ ต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น รููปที่่� 7.8 ระดัับราคาค่่าบริิการรายเดืือนของ FIXED BROADBAND ของประเทศในกลุ่�ม ASEAN (ค.ศ. 2017) SOURCE: ITU (2019) ถึึงแม้้อััตราการเข้้าถึึง MOBILE BROADBAND จะสููงที่�ระดัับร้้อยละ 80 ของประชากร ทั้�งหมดใน ASEAN แต่่ไม่่ได้้หมายความว่่าการเข้้าถึึง MOBILE BROADBAND จะสามารถ แก้้ไขปััญหาอััตราการเข้้าถึึงอิินเตอร์์เนตที่�ต่ำ��ำ ของภููมิิภาคได้้ เพราะการเข้้าถึึงอิินเตอร์์เนตที่�พึ่่�ง พิิงเฉพาะ MOBILE BROADBAND เพีียงอย่่างเดีียวจะนำำ�ไปสู่�สถานการณ์์ที่�ค่่าเฉลี่�ยความเร็็ว ของการเชื่่�อมต่่อข้้อมููลของประเทศอยู่�ในระดัับต่ำ��ำ เนื่�่องจากการมีี BANDWIDTH ที่�ไม่่เพีียงพอ สำ�ำ หรัับรองรัับการใช้้งานของประชากร โดยเครืือข่่ายการเชื่่�อมต่่อแบบมีีสาย (FIXED) และไร้้สาย (MOBILE) นั้�นไม่ใ่ ช้้สิินค้้าที่ท� ดแทนกัันได้้ แต่เ่ ป็น็ ผลิติ ภััณฑ์ท์ี่ส� ่่งเสริมิ ซึ่่�งกันั และกันั เพราะ WIFI เทคโนโลยีี จะช่่วยดึึงความหนาแน่น่ ออกจาก MOBILE TRAFFIC สำำ�หรัับดััชนีีชี้้�วัดมิิติิคุุณภาพที่ส� ำ�ำ คััญของโครงสร้้างพื้�นฐานด้้านดิิจิิตอล คืือความเร็็วของการ เชื่่�อมต่่ออิินเตอร์์เนต ว่่าจะอยู่�ในระดัับใด ซึ่่�งข้้อมููลจาก M-LAB DATA พบว่่าความเร็็วโดยเฉลี่�ยของ ประเทศต่่างๆในภูมู ิภิ าคเอเซีียตะวันั ออกเฉีียงใต้อ้ ยู่�ที่�ประมาณ 10 MBPS ดังั แสดงในรููปที่� 7.9 ซึ่�ง่ เป็น็ ระดับั ที่เ� พียี งครึ่ง� หนึ่ง� ของความเร็ว็ อินิ เตอร์เ์ นตในกลุ่�มประเทศ OECD นอกจากนี้�ประเทศส่ว่ นใหญ่ใ่ นเอเซียี ตะวัันออกเฉีียงใต้ย้ ังั มีคี วามเร็็วอิินเตอร์์เน็็ตอยู่�ที่เ� พียี ง 6-7 MBPS เท่่านั้�น 159

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 7.9 ความเร็็วในการดาวโหลดข้้อมููลจากเครืือข่่ายอิินเตอร์์เนตแบบ FIXED BROADBAND (ค.ศ. 2019) SOURE: CABLE (2019) ประเทศต่่างๆในกลุ่�ม ASEAN ได้้เล็็งเห็น็ ถึึงความสำำ�คัญั ของโครงสร้า้ งพื้�นฐานด้้านดิิจิิตอล จึึง มัักจะมีีการวางแนวทาง (ROADMAP) สำ�ำ หรัับการสร้้าง INDUSTRY 4.0 เช่่นในประเทศสิิงคโปร์์มีี การจััดตั้�งคณะกรรมการเฉพาะทางด้้านเศรษฐกิิจในยุุคอนาคต (COMMITTEE FOR THE FUTURE ECONOMY INITIATIVES) เพื่�่อปรับั ปรุงุ ประเทศไปสู่�การเป็น็ SMART NATION หรืือในประเทศมาเลเซียี ที่ม� ีีการเปิดิ เขตการค้า้ เสรีีทางดิจิ ิิตอล (DIGITAL FREE TRADE ZONE) กับั ALIBABA เพื่อ่� เปลี่ย� นผ่า่ น อุตุ สาหกรรมต่า่ งๆไปสู่� INDUSTRY 4.0 ผ่า่ นการจััดสรรเงินิ ถึงึ 250 ล้้านริงิ กิติ ในการสร้า้ งโครงข่า่ ย เคเบิ้�ลใยแก้ว้ นำำ�แสง (FIBER BACKHAUL PROJECTS) ในเขตชนบทเช่่น SABAH, SARAWAK และบาง ส่ว่ นของ PENINSULA MALAYSIA (BAIN & CO, 2018) สำ�ำ หรับั ในประเทศไทยกระทรวงดิจิ ิติ อล (MINISTRY FOR DIGITAL ECONOMY AND SOCIET- TY) ได้ม้ ีกี ารจัดั ตั้�งขึ้�นในปีคี .ศ. 2016 เพื่อ่� สนับั สนุนุ นโยบายด้า้ นเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อล ซึ่ง่� ตามแผนยุทุ ธศาสตร์์ ชาติิ 20 ปีี มีกี ารกล่่าวถึึง 4 ขั้�นตอนของการพััฒนาตั้�งแต่่ 1) การมุ่�งเป้้าสร้า้ งโครงสร้้างพื้�นฐาน 2) การเพิ่่ม� ความทั่ว� ถึงึ ในการเข้า้ ถึงึ อินิ เตอร์เ์ นต 3) การเปลี่ย� นกระบวนการของราชการเป็น็ ดิจิ ิติ อล และ 4) การเป็น็ ผู้้�นำำ�ด้า้ นดิจิ ิติ อลในระดับั โลก ซึ่ง่� แผนต่า่ งๆเหล่า่ นี้�ได้ถ้ ูกู ประชาสัมั พันั ธ์อ์ อกไปในชื่อ�่ THAILAND 4.0 ในพม่่าได้้มีีแผน DIGITAL ECONOMY DEVELOPMENT MASTER PLAN เพื่อ่� วางนโยบาย ในการเพิ่่�มจำำ�นวนผู้�ใช้้อินิ เตอร์เ์ น็ต็ ให้้ถึึงเป้้าที่� 46 ล้้านคน และมีีอััตราการเข้า้ ถึึงที่�ร้อ้ ยละ 89 (KO KO, 2018) โดยแนวทางหนึ่ง� ที่พ� ม่า่ ใช้้คืือการลดต้้นทุนุ ของ SIM CARDS ให้เ้ หลืือค่า่ บริกิ ารต่ำ��ำ สุดุ เพีียงแค่่ 1 160

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้้เ� ล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น เหรีียญสหรััฐเท่า่ นั้�น (BAIN & CO, 2018) นอกจากแผนการพััฒนาโครงสร้้างพื้�นฐานของแต่่ละประเทศก็็มีีการทำ�ำ ความร่่วมมืือระหว่่าง ประเทศเพื่อ่� พัฒั นาโครงสร้า้ งพื้�นฐานด้า้ นดิิจิิตอล ได้้แก่ก่ ารร่า่ ง ASEAN ICT MASTER PLAN 2020 และ MASTER PLAN ON ASEAN CONNECTIVITY 2025 เป็็นต้้น ซึ่�ง่ นโยบายหลักั ของความร่่วม มืือคืือการขยายการเชื่�่อมต่่อของ BROADBAND และการเข้้าถึึงเทคโนโลยีีดิิจิิตอลต่่างๆของประชาชน เพื่อ่� เปลี่ย� นผ่่านอุุตสาหกรรมด้า้ นการขนส่่ง การค้้า การธนาคาร และการผลิิตไปสู่� INDUSTRY 4.0 (TRPC-INTERNET SOCIETY, 2015; CIURIAK & PTASHKINA, 2019) อย่า่ งไรก็ต็ ามสิ่�งหนึ่ง� ที่�ประเทศในกลุ่�ม ASEAN ไม่่สามารถมองข้า้ มได้ค้ ืือความเหลื่่อ� มล้ำำ��ในการ เข้้าถึึงดิิจิิตอลระหว่่างสัังคมชนบทกัับสัังคมเมืือง และระหว่่างประชากรวััยหนุ่�มสาวกัับประชากรสููงวััย เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้เกิิดเหตุุการณ์์ที่�เรีียกว่่า DIGITAL DIVIDE ขึ้�นในสัังคม เพราะมิิเช่่นนั้�นแล้้วจะนำ�ำ มาสู่� ปััญหาความท้า้ ทายใหม่ๆ่ เช่่นปััญหาด้้าน CYBER SECURITY ปัญั หาด้้านความสามารถในการแข่ง่ ขันั ของ MSMES ในเขตชนบทกัับสัังคมเมืือง และการที่�ผู้้�สูงู อายุุอาจถููกแยกออกไปจากสัังคมและเศรษฐกิิจ ดิจิ ิติ อลได้้ E-COMMERCE PLATFORM โอกาสในการเติบิ โตของ MSMES ในอนาคต ถึงึ แม้ม้ ููลค่่าการส่ง่ ออกของ MSMES ในภููมิิภาคเอเซียี ตะวัันออกเฉียี งใต้้จะมีสี ัดั ส่ว่ นเพีียงร้อ้ ยละ 10-30 แต่่ไม่่ได้้หมายความว่่า MSMES จะไม่่ได้้ให้้ความสำำ�คััญกัับตลาดการส่่งออก การสำ�ำ รวจโดย EY-UOB-DUN&BRADSTREET (2018) แสดงให้เ้ ห็็นว่า่ MSMES ในภููมิภิ าค ASEAN คาดหวัังราย ได้้ที่เ� พิ่่ม� ขึ้�นจากตลาดส่ง่ ออกไปยังั เอเชียี เหนืือ ยุโุ รป ตะวันั ออกกลาง และแอฟริิกา ดัังแสดงในรูปู ที่� 7.10 โดยรายได้จ้ ากตลาดดัังกล่่าวคาดหวังั ว่่าจะสููงกว่า่ ยอดขายที่ส� ร้า้ งได้ใ้ นปีี ค.ศ. 2020 ส่่วนหนึ่�งมาจาก อิทิ ธิพิ ลของจีนี ในเอเซียี เหนืือ และข้้อตกลงทางการค้า้ แบบทวิภิ าคีีระหว่า่ ง ASEAN และ ประเทศในกลุ่�ม ตะวันั ออกกลาง (GULF COOPERATION COUNCIL COUNTRIES) อย่่างไรก็็ตาม MSMES หลายแห่่งในภููมิิภาคยัังคงประสบปััญหาด้้านการขยายตลาดส่่งออก ซึ่่�งความท้้าทายหลััก 3 ประการประกอบด้ว้ ย 1) การแข่่งขัันที่�รุนุ แรงจากบริษิ ััทขนาดใหญ่่ (79%) 2) ความผัันผวนของอััตราแลกเปลี่ �ยน (67%) และ 3) กฎเกณฑ์์ที่�เข้้มงวดสำำ�หรัับการเข้้าไปดำำ�เนิินธุุรกิิจ ของบริิษััทต่่างชาติิ (63%) การที่� MSMES จะเอาชนะความท้้าทายต่่างๆเหล่่านี้�ได้้ E-COMMERCE PLATFORM และการได้ร้ ับั ความเชื่อ�่ เหลืือจากสถาบันั การเงินิ จึงึ มีสี ่ว่ นสำ�ำ คัญั อย่า่ งมาก (EY-UOB-DUN & BRADSTREET, 2018) 161

ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รูปู ที่่� 7.10 ระดับั รายได้ท้ี่เ� กิดิ จากการส่ง่ ไปยังั ภูมู ิภิ าคต่า่ งๆเปรียี บเทียี บระหว่า่ งปีี ค.ศ. 2017 และตัวั เลข คาดการณ์ป์ ีี ค.ศ. 2020 SOURCE: EY-UOB-DUN&BRADSTREET (2018) สิ่่ง� ที่� E-COMMERCE PLATFORM สร้า้ งประโยชน์ใ์ ห้ก้ ับั ผู้�ประกอบการต่า่ งๆคืือเป็น็ ช่อ่ งทางที่ม� ีี ต้น้ ทุนุ ที่ถ� ูกู ในการสร้า้ งตัวั ตนให้เ้ ป็น็ ที่ร� ู้้�จักั ในโลกออนไลน์์ สามารถทำำ�ให้เ้ กิดิ การค้า้ ขายไปยังั ประเทศต่า่ งๆ ได้้ง่่าย และสามารถช่่วยเพิ่่ม� ประสิทิ ธิิภาพของห่ว่ งโซ่่การผลิิตของผู้�ประกอบการ ดัังแสดงในรูปู ที่� 7.11 162

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้เ้� ล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น รูปู ที่่� 7.11 ห่่วงโซ่ก่ ารดำำ�เนิินธุรุ กิจิ และผู้�ประกอบการที่เ� กี่�ยวข้อ้ งกัับ E-COMMERCE SOURCE: ASEAN SME WORKING GROUP (2014) อย่า่ งไรก็ต็ ามรัฐั บาลและภาคส่ว่ นที่เ� กี่ย� วข้อ้ งจะต้อ้ งให้ก้ ารสนับั สนุนุ ให้ผู้้�เล่น่ สำ�ำ คัญั ต่า่ งๆในระบบ E-COMMERCE PLATFORM สามารถทำ�ำ หน้้าที่ข� องตนได้้อย่่างมีีประสิทิ ธิภิ าพ ซึ่ง�่ ได้แ้ ก่่การสนัับสนุุน บริิษััทโทรคมนาคมในการสร้้างเครืือข่่ายการติิดต่่อข้้อมููล สนัับสนุุนสถาบัันการเงิินในการสร้้างและ เชื่่อ� มต่่อระบบชำ�ำ ระเงิิน สนัับสนุุนโครงสร้้างพื้�นฐานสำำ�หรัับการขนส่ง่ และปรัับปรุงุ พิิธีีการศุุลกากรให้ม้ ีี ประสิิทธิิภาพมากยิ่ง� ขึ้�น เมื่่อ� MSMES เข้้าถึึง E-COMMERCE PLATFORM MSMES ยัังสามารถได้ร้ ัับประโยชน์์ในด้า้ น อื่น�่ ๆที่� PLATFORM นำำ�เสนอเพิ่่�มเติิมนอกจากการโอกาสในการค้้าขาย ซึ่�ง่ บริิการอื่น�่ ๆนั้�นมักั จะประกอบ ด้ว้ ยเทคโนโลยีดี ิจิ ิติ อลที่ส� นับั สนุนุ การทำ�ำ MARKETING ออนไลน์์ การนำำ�เสนอระบบขนส่ง่ ในราคาประหยัดั การสร้้าง DASHBOARD สำ�ำ หรัับตรวจสอบใบคำ�ำ สั่่�งซื้�อสิินค้้าและตรวจสอบสิินค้า้ คงคลััง หรืือการนำ�ำ เสนอระบบชำ�ำ ระเงิินในรููปแบบต่่างๆ เป็น็ ต้น้ รูปู ที่� 7.12 เป็น็ ตัวั อย่า่ งของบริกิ ารต่า่ งๆที่� SHOPMATIC ซึ่ง่� เป็น็ E-COMMERCE PLATFORM นำำ�เสนอให้้กัับ MSMES เพื่�่อสร้้างให้้เกิิดระบบนิิเวศน์์แบบองค์์รวมที่�เกี่�ยวเนื่่�องกัับการทำ�ำ ธุุรกิิจ E-COMMERCE ในปัจั จุบุ ััน SHOPMATIC มีตี ลาดอยู่�ที่ส� ิงิ คโปร์์ ฮ่่องกง และอิินเดียี โดยวางแผนที่จ� ะ ขยายไปสู่่�อิินโดนีเี ซียี ประเทศไทย มาเลเซียี และฟิลิ ิิปปิินส์์ ในอนาคตอันั ใกล้้ 163

ผศ.ดร. รุ่�่งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 7.12 SHOPMATIC SOLUTIONS สำ�ำ หรับั MSMES SOURCE: EY-UOB-DUN&BRADSTREET (2018) ในส่ว่ นของการสร้า้ งตัวั ตนในโลกออนไลน์น์ั้�น OECD-FACEBOOK-WORLDBANK (2019) ได้ร้ ่ว่ ม กันั ทำ�ำ แบบสำ�ำ รวจใน 42 ประเทศ พบว่า่ ฟิลิ ิปิ ปินิ ส์์ มาเลเซียี อินิ โดนีเี ซียี ไทย และเวียี ดนามคืือกลุ่�มประเทศที่่ม� ีี การใช้้ FACEBOOK FANPAGE สูงู มากถึงึ ร้อ้ ยละ 70-77 ของบริษิ ัทั ทั้�งหมด โดยอุตุ สาหกรรมที่ม� ีกี ารใช้้ FACEBOOK FANPAGE สููงสุดุ 4 อันั ดับั แรกได้แ้ ก่่ 1) RETAIL และ WHOLESALE SECTOR (72%) 2) อสังั หาริมิ ทรััพย์์ (69%) 3) โรงแรมและที่�พัักอาศััย (65%) และ 4) ภาคการผลิิต (64%) นอกจาก นี้�แบบสำำ�รวจยังั พบผลที่น� ่า่ ประหลาดใจว่า่ สััดส่ว่ นของบริษิ ััทขนาดเล็็ก (61%) มีกี ารใช้ช้ ่่องทางออนไลน์์ มากกว่า่ บริษิ ัทั ขนาดใหญ่่ (54%) อย่่างไรก็ต็ ามเมื่่อ� พิิจารณาที่ร� ะดัับการใช้้ E-COMMERCE ใน ASEAN ข้อ้ มูลู จาก UNCTAD (2017) พบว่า่ ประเทศสิงิ คโปร์ม์ ีอี ันั ดับั การใช้ส้ ูงู ที่ส� ุดุ ในกลุ่�ม ASEAN อยู่�ในอันั ดับั ที่� 18 ของโลก รองลงมาคืือ มาเลย์เ์ ซียี (อันั ดับั ที่� 38) ประเทศไทย (อันั ดับั ที่� 49) เวียี ดนาม (อันั ดับั ที่� 74) และฟิลิ ิปิ ปินิ ส์์ (อันั ดับั ที่� 96) ข้อ้ มูลู นี้� 164

Asian Digital Economy และความสัมั พันั ธ์์ของผู้�เ้ ล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น บ่่งชี้้�ว่่ายัังมีีช่่องว่่างที่� ASEAN จะเติิบโตจาก E-COMMERCE ได้้อีีกมาก แต่่ปััญหาสำำ�คััญที่�เป็็น อุุปสรรคในการใช้้ E-COMMERCE PLATFORM คืือ ทางเลืือกในการใช้้ DIGITAL PAYMENT PLATFORM ที่จ� ำ�ำ กัดั และการขาดโครงสร้้างพื้�นฐานที่�จำำ�เป็น็ หากนิิยามของ E-COMMERCE มีีการประเมิินถึึงปริิมาณธุุรกรรมที่�ทำำ�ผ่่านดิิจิิตอลทั้�งหมด จะพบว่า่ มูลู ค่า่ E-COMMERCE ในภูมู ิภิ าคเอเซียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้อ้ ยู่�ที่ป� ระมาณ 5 หมื่น่� ล้า้ นเหรียี ญสหรัฐั ซึ่่�งการประเมิินโดย BAIN AND CO (2018) แสดงให้เ้ ห็น็ ว่า่ สััดส่ว่ นของมููลค่่าค้า้ ปลีีกใน ASEAN ที่ม� า จาก E-COMMERCE นั้�นมีีเพีียงร้้อยละ 2 เท่่านั้�น เมื่�่อเปรีียบเทีียบกัับร้้อยละ 20 ในประเทศจีีน และ ร้อ้ ยละ 12 ในสหรัฐั อเมริิกา (ดังั แสดงในรูปู ที่� 7.13) รููปที่่� 7.13 สัดั ส่ว่ น E-COMMERCE เมื่อ่� เทียี บกับั ยอดขายในอุตุ สาหกรรมค้า้ ปลีกี ทั้�งหมด (ค.ศ. 2017) NOTE: EXCLUDES CONSUMER-TO-CONSUMER (C2C) PLATFORMS, SOCIAL MEDIA SELLING, AND SALES OF TRAVEL, EVENTS AND HOLIDAY PACKAGES SOURCE: BAIN & CO (2018) นอกจากนี้�การใช้้ช่่องทางค้้าปลีีกออนไลน์์ของ ASEAN ยัังอยู่�ในระดัับต่ำำ��ที่่�ร้้อยละ 34 ของ จำ�ำ นวนผู้�ประกอบการทั้�งหมด ซึ่ง�่ ยัังมีชี ่่องว่า่ งในการเติบิ โตอยู่�มาก (รููปที่� 7.14) ดังั นั้�น BAIN AND CO จึึงคาดการณ์์ว่่าหาก E-COMMERCE ใน ASEAN ประสบความสำำ�เร็็จจะทำ�ำ ให้้ขนาดของตลาด E-COMMERCE เติิบโตขึ้�นถึึง 2 แสนล้้านเหรีียญสหรััฐภายในปีคี .ศ. 2025 ดังั แสดงในรูปู ที่� 7.15 165

ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 7.14 อัตั ราการใช้้ ONLINE RETAIL SALES ของ SMES ในกลุ่�มประเทศ ASEAN NOTE: CAMBODIA AND MYANMAR HAD A LOW RESPONSE RATE AND ARE EXCLUDED FROM THIS CHART; ADOPTION IS DEFINED AS HAVING MORE THAN 20% SALES FROM ONLINE RETAIL SOURCE: BAIN & CO (2018) รูปู ที่่� 7.15 ขนาดของตลาด E-COMMERCE ในกลุ่�มประเทศ ASEAN SOURCE: ANANDAN, SIPAHIMALANI, SAINI, ARYASOMAYAJULA, & SMITTINET (2018) สำ�ำ หรัับกลุ่�มอุตุ สาหกรรมที่ม� ีีการใช้้ E-COMMERCE สูงู สุดุ 5 อันั ดัับแรก ได้แ้ ก่่ 1) การจอง ที่�พััก 2) การจองตั๋�วเครื่่�องบิิน 3) การขนส่่งเดิินทาง 4) เครื่�่องสำ�ำ อางค์์และความเสริิมสวย และ 5) เสื้�อผ้้าเครื่่�องนุ่�มห่่ม (CCCS, 2019) โดย E-COMMERCE ที่�ให้บ้ ริกิ ารเฉพาะกลุ่�มสินิ ค้้าในแต่ล่ ะด้้านใน 166

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้เ้� ล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น ภููมิิภาค ASEAN สามารถสรุุปได้ด้ ัังตารางที่� 7.3 การเข้า้ มาของ E-COMMERCE เหล่่านี้้�ทำำ�ให้เ้ กิิดการ แข่่งขัันและสร้้างผลกระทบต่่อผู้�ประกอบการดั้�งเดิิมในหลายมิิติิทั้�งการแข่่งขัันด้้านราคา การลดบทบาท ของผู้�เล่่นบางรายในตลาด และการเพิ่่ม� ความต้้องการของผู้�บริโิ ภค ตารางที่่� 7.3 E-COMMERCE ในภูมู ิิภาค ASEAN INDUSTRY KEY IMPACTS AND CONSEQUENCES EXAMPLES OF SIGNIFICANT ACCOMMODATION BOOKING PLAYERS IN ASEAN FLIGHT BOOKING LAND TRANSPORT INDEPENDENT PROVIDERS; PRICE AGODA, TRIVAGO, EXPEDIA, BOOKING. COSMETICS AND BEAUTY COMPETITION; NEW AUDIENCES FOR COM, HILTON, AIRBNB, HYATT, PRODUCTS TRADITIONAL HOTELIERS INTERCONTINENTAL FASHION SOURCE: CCCS (2019) LOWER PRICE DISPERSION; DEMISE EXPEDIA, SKYSCANNER, ASIA TRAVEL, OF INDEPENDENT TRAVEL AGENTS FLIGHT CENTRE, FLIGHT WORLD, HELLO WORLD INCREASED INNOVATION; RESHAPING UBER, COMFORDELGRO, GOJEK, GRAB OF MARKETS; SENSITIVE PRICING STRATEGIES COMPETITION ON PRODUCT LUXOLA, HERMO, BELLABOX SELECTION; DEMISE OF BRICK- AND-MORTAR STORES; PRICE COMPETITION INCREASED PRODUCT CHOICE; ZALORA, CLOZETTE, VANITYTROVE, GROWTH IN CONSUMER LELONG.MY, FASHION VALET, EXPECTATIONS ASOS, SHOPBOP.COM การเกิิดขึ้้น� ของกลยุุทธ์์การตลาดใหม่่ – OMNICHANNEL และ O2O ถึงึ แม้ใ้ นอดีตี จะมีชี ่อ่ งทางการขายหลากหลายรูปู แบบ ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ การขายผ่า่ นหน้า้ ร้า้ น (BRICKS- AND-MORTAR) ผ่่านโทรทัศั น์์ ผ่่านแคตาล๊อ๊ ค ผ่่านจดหมาย และผ่า่ นวิิทยุุ แต่บ่ ริษิ ััทส่ว่ นใหญ่ก่ ็ม็ ักั จะใช้้ ช่อ่ งทางการขายช่อ่ งทางใดช่อ่ งทางหนึ่ง� แยกออกจากกันั ในการเข้า้ ถึงึ ผู้�บริโิ ภคแต่ล่ ะกลุ่�ม และในช่ว่ งแรก ของการเกิดิ ขึ้�นของ E-COMMERCE นั้�นก็ม็ ักั จะถูกู ประเมินิ ว่า่ เป็น็ อีกี ช่อ่ งทางหนึ่ง� ในการขายที่ถ� ูกู แบ่ง่ แยก ออกไปจากช่่องทางการขายแบบดั้ �งเดิมิ ต่่อมาก็็ได้้เกิิดแนวคิิดของการพยายามบููรณาการช่่องทางขายต่่างๆเข้้าด้้วยกัันกลายเป็็น 167

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy กลยุุทธ์์ที่�เรีียกว่่า MULTI-CHANNEL RETAILING ที่�มีีแนวคิิดว่่าผู้�บริิโภคสามารถมีีประสบการณ์์ใน การซื้�อสิินค้้าผ่่านหลายช่่องทาง โดยหากเป็็นการขายผ่่านหลายช่่องทางพร้้อมๆกััน มัักจะถููกเรีียกอีีก ชื่่�อหนึ่�งว่่า CROSS-CHANNEL RETAILING อย่่างไรก็็ตามผู้�ประกอบการในอดีีตก็็ยัังไม่่ได้้มีีการควบ รวมช่่องทางการขายต่า่ งๆเพื่อ�่ สร้้างประสบการณ์ก์ ารซื้�อสินิ ค้้าแบบใหม่่ (SEAMLESS EXPERIENCE) ให้้กัับผู้�บริิโภคมากนััก ในปััจจุุบัันจึึงเกิิดแนวคิิดของการรวบรวมทฤษฎีีของ MULTI-CHANNEL และ CROSS-CHANNEL เข้า้ ด้ว้ ยกันั กลายเป็็นกลยุุทธ์์การขายใหม่ท่ี่�เรีียกว่า่ OMNICHANNEL RETAILING OMNICHANNEL RETAILING หมายถึึงผู้�บริิโภคสามารถที่�จะได้้รัับประสบการณ์์จากการซื้�อ สิินค้า้ ผ่า่ นช่่องทางต่า่ งๆแบบเป็็นเนื้�อเดียี วกััน มีคี วามต่่อเนื่่�อง และราบรื่น�่ ดัังนั้�นไม่่ว่า่ จะเป็น็ การขายผ่า่ น ช่่องทางมืือถืือ (MOBILE) หรืือผ่า่ นเครืือข่่ายสัังคมออนไลน์์ (SOCIAL) หรืือผ่่านหน้้าร้า้ น ผู้�บริิโภคก็็ ไม่ร่ ู้้�สึึกว่่าช่่องทางต่า่ งๆนั้�นแยกออกจากกันั กลยุทุ ธ์ท์ี่�เกิิดขึ้�นภายใต้แ้ นวคิิดของ OMNICHANNEL RET- TAILING คืือ ONLINE2OFFLINE หรืือ OFFLINE2ONLINE (O2O) การเกิิดขึ้�นของ O2O นั้�นไม่่สามารถเกิิดขึ้�นได้้หากไม่่มีีเครืือข่่ายสื่�่อสารที่�มีีความรวดเร็็ว ไม่่มีี อุุปกรณ์์ดิิจิิตอลที่�ชาญฉลาด (SMART DEVICE) หรืือไม่่มีีเครืือข่่ายสัังคมออนไลน์์ (SOCIAL NETW- WORKS) ปััจจัยั ทั้�งสามนี้้�มีสี ่่วนช่่วยทำำ�ให้้ผู้�บริโิ ภคเกิิดการปรับั เปลี่�ยนพฤติกิ รรมตั้�งแต่ก่ ารเสาะหาข้อ้ มูลู เกี่ย� วกัับผลิิตภัณั ฑ์์ (RESEARCHING) การเปรียี บเทียี บผลิิตภััณฑ์์ต่า่ งๆ (BROWSING) และการตัดั สินิ ใจซื้�อ (PURCHASE) โดยประสบการณ์ก์ ารซื้�อขายนั้�นอาจจะไม่ใ่ ช่เ่ ป็น็ รูปู แบบง่า่ ยเหมืือนอย่า่ งที่ท� ุกุ คนคาด การณ์เ์ ช่่น เสาะหาสินิ ค้้าผ่่านช่่องทางออนไลน์์ และไปซื้�อสินิ ค้า้ ยัังร้้านค้้าต่่างๆ แต่อ่ าจจะเป็น็ ส่ว่ นผสมใน หลากหลายรููปแบบเช่่น หาข้้อมููลผ่า่ นช่่องทางออนไลน์์ เปรียี บเทีียบสิินค้้าผ่่านช่อ่ งทาง OFFLINE และสั่ง� ซื้�อผ่่านช่่องทาง ONLINE อีีกครั้�งหนึ่�ง เป็็นต้น้ คำ�ำ ถามสำ�ำ คััญไม่่ได้้อยู่�ที่�ว่่า E-COMMERCE จะมาแทนที่�ร้้านค้้าที่�มีีอยู่�ในปััจจุุบัันหรืือไม่่ แต่่เป็็น เรื่่อ� งของการใช้ป้ ระโยชน์์จากการขายทั้�ง ONLINE และ OFFLINE ให้ส้ ามารถอยู่่�ร่่วมกันั ได้้อย่า่ งราบรื่่น� MSMES จะต้อ้ งตระหนักั ว่่า OMNICHANNEL ไม่ใ่ ช่เ่ รื่่�องของการมองช่อ่ งทางการขายแยกจากกััน แต่่ เป็็นการบููรณาการนำ�ำ ช่อ่ งทางต่า่ งๆมาใช้้ร่ว่ มกันั เพื่อ่� ให้้เกิดิ ประสบการณ์ใ์ หม่่สำำ�หรับั ผู้�บริโิ ภค งานวิจิ ัยั โดย SOPADJIEVA, DHOLAKIA, & BENJAMIN (2017) ที่ต� ีีพิิมพ์ใ์ น HARVARD BUSINESS REVIEW พบว่า่ กลุ่�มตัวั อย่่างในสััดส่่วนร้อ้ ยละ 73 ใช้้ช่อ่ งทางการซื้�อสิินค้า้ ที่�หลากหลาย มีีเพีียงร้อ้ ยละ 7 ที่ใ� ช้้ช่อ่ งทาง ONLINE อย่่างเดียี วและร้้อยละ 20 ที่ใ� ช้ช้ ่อ่ งทาง OFFLINE อย่า่ งเดียี ว นอกจากนี้ �ผู้ �วิจััยยัังพบอีีกว่่าผู้ �ที่ �ใช้้ช่่องทางการซื้ �อสิินค้้าที่ �หลากหลายนั้ �นมีีโอกาสซื้ �อสิินค้้าในร้้านค้้า มากกว่่าปกติิ 4% และผ่่านช่่องทาง ONLINE มากกว่่า 10% นอกจากนี้้�ยัังมีีหลัักฐานที่�ชี้�ให้้เห็็นว่่า ประชากรวััยหนุ่�มสาวที่�อยู่�ในเจเรชั่�น MILLENNIAL มัักมีีแนวโน้้มที่�จะ WEBROOMING หรืือหาข้้อมููล 168

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้�้เล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น เปรียี บเทีียบผลิิตภัณั ฑ์ผ์ ่า่ นช่่องทางออนไลน์ก์ ่่อน แล้ว้ ค่่อยซื้�อสิินค้้าผ่่านช่อ่ งทาง OFFLINE มากกว่า่ ที่� จะเป็็น SHOWROOMING เหมืือนอย่่างที่ค� นทั่ว� ไปคาดการณ์์ การที่�จะดำ�ำ เนิินกลยุุทธ์์ OMNICHANNEL RETAILING ให้ป้ ระสบความสำ�ำ เร็จ็ นั้�น MSMES จะ ต้้องรู้้�จักั ที่จ� ะใช้เ้ ครื่�อ่ งมืือเทคโนโลยีดี ิจิ ิิตอลต่่างๆ เช่่น APPLICATION สำำ�หรับั การบริิหารสินิ ค้้าคงคลััง ยอดขาย และข้้อมููลของลููกค้้า ซึ่่�งการเชื่�่อมโยงข้้อมููลต่่างๆเหล่่านี้�อาจเลืือกที่�จะทำ�ำ ผ่่าน PLATFORM หนึ่�งที่�รวบรวมทุุกบริิการเข้้าไว้้ที่�เดีียว หรืือเลืือกที่�จะทำำ�ผ่่านผู้�สร้้าง PLATFORM เฉพาะทางในแต่่ละ ด้้านแล้ว้ ค่อ่ ยเชื่�อ่ มโยงข้อ้ มูลู ระหว่่าง PLATFORM ผ่า่ นเทคโนโลยีี APPLICATION PROGRAMMING INTERFACES (APIS) กลยุุทธ์ท์ี่น� ่่าสนใจของ O2O คืือกลยุุทธ์ท์ี่ส� ร้้างสรรค์โ์ ดย ALIBABA ในปีี ค.ศ. 2015 ผ่า่ น APPLICATION ที่เ� รียี กว่า่ “MIAOJIE” ซึ่ง่� เป็น็ APPLICATION ที่ร� ้า้ นค้า้ OFFLINE ต่า่ งๆสามารถสมัคั ร เข้้าใช้้ได้้ โดยจะเป็น็ APPLICATION ที่ใ� ช้เ้ ทคโนโลยีี BEACON ในการสร้้างประสบการณ์ใ์ หม่่สำำ�หรัับการ ซื้�อสินิ ค้้า โดย “MIAOJIE” ได้เ้ สนอแคมเปญการเดินิ ชอปปิ้�ง เพื่อ�่ สะสมไมล์์การเดิินของผู้�บริโิ ภคในร้า้ นค้า้ โดยไมล์์เหล่่านี้�สามารถนำำ�ไปแลกเป็็นของรางวััลต่่างๆได้้ ซึ่�่งกลยุุทธ์์นี้้�ทำ�ำ ให้้ผู้�บริิโภคมีีการใช้้เวลาในห้้าง สรรพสิินค้า้ ที่น� านขึ้�น และมาเยี่ย� มชมร้า้ นค้า้ ด้ว้ ยความถี่ท�ี่�มากขึ้�น นอกจากนี้� APPLICATION ยังั มีกี ารรวบรวมข้อ้ มูลู ต่า่ งๆของห้า้ งสรรพสินิ ค้า้ ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ ตำำ�แหน่ง่ ร้้านค้้า รายละเอีียดโปรโมชั่�น ช่่องทางการชำำ�ระเงินิ และข้อ้ มูลู การซื้�อสิินค้า้ ในอดีตี ซึ่่ง� นั่�นหมายความว่า่ ลููกค้้าอาจจะสั่ง� ซื้�อของออนไลน์ผ์ ่า่ น APPLICATION ในระหว่่างเดิินชมสินิ ค้้าที่ห� ้้างสรรพสิินค้า้ ก็็เป็็นได้้ MIAOJIE APP จึงึ เป็น็ หนึ่ง� ตััวอย่่างที่� MSMES สามารถใช้้เป็็นแนวทางสำ�ำ หรัับการทำ�ำ กลยุทุ ธ์์ OMNICHANNEL RETAILING โดยกลุ่�มเป้า้ หมายหลักั ของผู้�สร้า้ ง APPLICATION คืือร้า้ นค้า้ ขนาดกลางและ ขนาดเล็ก็ นอกจากนี้้�ยังั มีแี นวทางอื่น่� ของ O2O เช่น่ การสร้า้ ง APPLICATION เพื่อ�่ ให้เ้ กิดิ INTERACTION ใน ร้า้ นค้า้ (เช่น่ SHOPKICK) การเปรียี บเทียี บราคา (SHOPSAVVY) หรืือ การดูสู ินิ ค้า้ OFFLINE เพื่อ่� ไปสั่ง� ซื้�อ ONLINE (TAOBAO) เป็น็ ต้น้ ในเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ก็็มีีการนำ�ำ แนวคิิดของ O2O มาใช้้กัับห้้างสรรพสิินค้้าเช่่นกััน เช่่น MATAHARI DEPARTMENT STORE ในประเทศอิินโดนีีเซีียที่ไ� ด้้มีีการเซ็็นสััญญาร่ว่ มมืือทางการค้้ากัับ PT GLOBAL E-COMMERCE เพื่อ�่ ขายสินิ ค้า้ พิเิ ศษต่า่ งๆของห้า้ งสรรพสินิ ค้า้ ผ่า่ นช่อ่ งทาง E-COMMERCE PLATFORM กลยุุทธ์์หลัักคืือเพื่�่อให้้ลููกค้้าสามารถซื้�อสิินค้้า ONLINE แล้้วมารัับสิินค้้ายัังจุุดรัับสิินค้้า ต่า่ งๆของห้้างสรรพสินิ ค้้า เป็น็ ต้้น (INDONESIA INVESTMENTS, 2017) นอกจากอุุตสาหกรรมค้้าปลีีก ยัังมีีการนำำ�แนวคิิดของ O2O ไปใช้้กัับอุุตสาหกรรมการดููแล สุขุ ภาพด้้วย เช่่นความร่ว่ มมืือระหว่่าง GRAB และ PING AN ในการคิิดค้้น APPLICATION ที่ช� ื่่อ� ว่่า 169

ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy GRABHEALTH โดยมีบี ริกิ ารให้ผู้้�บริโิ ภคสามารถปรึกึ ษากับั แพทย์์ ซื้�อยา และเข้า้ ถึงึ ประวัตั ิกิ ารรักั ษาในอดีตี ผ่่านช่่องทางออนไลน์์ ผู้�บริิโภคสามารถปรึกึ ษาแพทย์ก์ ่อ่ นเข้า้ รัับการรักั ษาแบบ OFFLINE ที่�โรงพยาบาล ได้้ WANG TAO ซึ่�ง่ เป็น็ CEO ของ PING AN GOOD DOCTOR คาดหวัังว่่า PLATFORM ดัังกล่่าว จะกลายเป็็นระบบนิเิ วศน์ข์ องการดููแลรัักษาสุขุ ภาพออนไลน์ใ์ นที่ส� ุดุ (STARTUPS, 2018) อย่่างไรก็็ตาม MSMES ไม่่สามารถประสบความสำ�ำ เร็็จในการเข้้าถึึง E-COMMERCE PLATFORM และใช้้กลยุุทธ์์ O2O ได้้อย่่างประสบความสำ�ำ เร็็จหากไม่่มีีโครงสร้้างพื้�นฐานด้้านการ ชำ�ำ ระเงิินระหว่่างประเทศที่่�สามารถทำ�ำ งานเชื่่�อมโยงถึึงกัันได้้ โดย E-PAYMENT ไม่่เพีียงแต่่จะช่่วย ย่่นระยะเวลาในกระบวนการทำ�ำ ธุุรกรรมต่่างๆ แต่่ยัังเพิ่่�มความโปร่่งใส และลดต้้นทุุนที่�เกี่�ยวข้้องกัับ กระบวนการ PROCUREMENT ต่า่ งๆ ซึ่่ง� ได้ม้ ีีการคาดการณ์์ว่า่ ต้้นทุนุ ประมาณร้อ้ ยละ 86 ของการ ชำ�ำ ระเงิินระหว่่างประเทศเป็น็ ต้้นทุนุ ที่ไ� ม่่ได้เ้ กี่ย� วกัับการชำำ�ระเงิินโดยตรงดัังแสดงในรูปู ที่� 7.16 รููปที่่� 7.16 โครงสร้้างต้น้ ทุุนของ PROCURE-TO-PAY PROCESS SOURCE: RPMG (2010) ต้้นทุุนเหล่า่ นี้�สามารถลดไปได้้หากมีีการใช้้ E-PAYMENT ที่ช� ่ว่ ยลดขั้�นตอน MANUAL ต่า่ งๆลง และหากมีกี ารดำ�ำ เนินิ ขั้�นตอนต่า่ งๆในรูปู แบบอิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์ท์ั้�งหมด ดังั นั้�น DIGITAL PAYMENT จึงึ เปรียี บ เสมืือนเป็น็ โครงสร้้างพื้�นฐานสำ�ำ คัญั สำ�ำ หรับั การทำ�ำ ให้้เกิดิ ประสิทิ ธิภิ าพในด้า้ นการชำำ�ระดุุลสิินค้า้ การสั่�ง ซื้�อวััตถุุดิบิ และการบริิหารเงิินทุุนหมุนุ เวีียน ASEAN SME WORKING GROUP (2014) ได้ป้ ระเมิินว่า่ ต้้นทุุนที่เ� กี่�ยวกัับการจัดั การด้้านกระบวนการชำ�ำ ระเงิินจะลดลงจากร้้อยละ 3-7 ของ COGS มาเป็น็ ร้อ้ ย ละ 2 สำ�ำ หรัับ MSMES ภายใต้้สมมุุติิฐานของการมีี E-PAYMENT ที่�มีีประสิทิ ธิิภาพ ถึึงแม้้การใช้้บััตรพลาสติิกเช่่นบััตรเดบิิตและบััตรเครดิิตจะเป็็นวิิธีีการหลัักในการชำ�ำ ระเงิินสำำ�หรัับ E-COMMERCE PLATFORM แต่่ ADB (2018) พบว่่าการเข้้าถึึงบัตั รเครดิิตและบััตรเดบิิตนั้�นค่อ่ นข้้าง 170

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้�้เล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น ต่ำ��ำ มากสำ�ำ หรับั ประเทศในภูมู ิภิ าคเอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้ย้ กเว้น้ ประเทศสิงิ คโปร์แ์ ละไทยดังั แสดงในรูปู ที่� 7.17 โดยวิิธีกี ารชำ�ำ ระเงิินเมื่อ่� ตอนได้ร้ ัับสินิ ค้้าด้ว้ ยเงิินสด (CASH ON DELIVERY) ยัังคงเป็น็ วิิธีีการชำำ�ระเงิิน ที่ผ�ู้�บริโิ ภคใช้ม้ ากที่ส� ุุด คิิดเป็็นสัดั ส่ว่ นถึงึ ร้อ้ ยละ 74 ของการชำ�ำ ระเงินิ ผ่า่ น E-COMMERCE PAYMENT ในเอเชียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ (GSMA, 2017) รููปที่่� 7.17 อัตั ราการใช้บ้ ััตรพลาสติิกในกลุ่�มประเทศเอเซีียตะวัันออกเฉียี งใต้้ (ค.ศ. 2016) SOURCE: ADB (2018) การเข้า้ ถึงึ ที่ต� ่ำำ�� ของบัตั รเครดิิตและบัตั รเดบิิตนี้� ได้้เปิดิ โอกาสให้เ้ กิดิ การพัฒั นาช่อ่ งทางการชำ�ำ ระ เงิินใหม่่ๆ สำำ�หรัับ E-COMMERCE เช่่นการชำ�ำ ระเงิินด้้วยมืือถืือ (MOBILE PAYMENT) การชำำ�ระ เงิินด้้วย QR-CODE หรืือการชำำ�ระเงิินด้้วยประเป๋๋าสตางค์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์ (E-WALLET) ซึ่่�งประเทศใน กลุ่�มเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้มีีความจำ�ำ เป็็นที่�จะต้้องพััฒนามาตรฐานการชำ�ำ ระเงิินกลางด้้วยเทคโนโลยีีที่�มีี มาตรฐานสากล งานวิิจััยโดย OECD (2006) ได้ย้ ืืนยัันว่่าระบบชำ�ำ ระเงินิ ที่ม� ีีประสิทิ ธิภิ าพจะส่่งผลบวก ต่่อการเติบิ โตทางเศรษฐกิจิ อย่่างมีนี ัยั สำ�ำ คััญ เพื่่�อแก้้ไขปััญหาต่่างๆที่�เกี่�ยวข้้องกัับระบบชำำ�ระเงิิน ประเทศไทยได้้มีีความพยายามที่�จะนำ�ำ เสนอ นโยบาย NATIONAL E-PAYMENTS MASTER PLAN ขึ้�นในปีี ค.ศ. 2017 และต่อ่ มาได้ม้ ีกี ารนำำ�เสนอระบบ ชำำ�ระเงินิ ที่เ� รียี กว่า่ PROMPTPAY ซึ่ง่� เป็น็ ระบบที่ส� อดคล้อ้ งกับั มาตรฐาน ISO20022 นอกจากนี้�ประเทศไทย ยัังได้พ้ ัฒั นา QR PLATFORM ที่เ� ป็น็ มาตรฐานและสามารถสื่่อ� สารกันั ได้้อย่่างถูกู ต้้องระหว่่างธนาคาร และผู้�ให้้บริกิ ารทางการเงิินรายใหม่่ ในอนาคตระบบ PROMPTPAY นี้�จะถูกู เชื่่อ� มโยงกับั ระบบ PAYNOW ของสิงิ คโปร์์เพื่่�อทำำ�ให้ก้ ารชำำ�ระค่า่ สินิ ค้า้ ระหว่่างประเทศเกิดิ ขึ้�นอย่่างราบรื่น�่ ที่ส� ุดุ (BAIN & CO, 2018) 171

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy นอกจากความจำำ�เป็็นที่�จะต้้องทำ�ำ ให้้ระบบชำำ�ระเงิินระหว่่างประเทศสามารถเชื่่�อมต่่อด้้วยกัันได้้ (INTEROPERABLE) ประเทศต่า่ งๆใน ASEAN ก็ม็ ีคี วามจำ�ำ เป็น็ ที่จ� ะต้อ้ งมีกี ารตกลงกันั เรื่อ่� งของมาตรฐาน API สำำ�หรัับการเชื่่อ� มโยงฐานข้้อมูลู ระหว่่าง E-COMMERCE PLATFORM ต่า่ งๆ และเพื่อ�่ สนัับสนุุนให้้ เกิิดการยืืนยัันตััวตนด้้วยดิิจิิตอล ซึ่�่งหากประเด็็นดัังกล่่าวเกิิดขึ้�นจะทำ�ำ ให้้การดำ�ำ เนิินธุุรกรรมต่่างๆผ่่าน CROSS-BORDER E-COMMERCE มีีความปลอดภัยั ถูกู กฎหมาย และเป็น็ ไปอย่่างโปร่ง่ ใส EVERYTHING AS A SERVICE – แนวทางการดำ�ำ เนินิ ธุุรกิจิ ใหม่่ในยุคุ ดิิจิติ อล การเปลี่�ยนผ่่านไปสู่�ระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลนั้�นหากเกิิดขึ้�นอย่่างรวดเร็็วอาจทำำ�ให้้บางภาคส่่วน ต้อ้ งถูกู ทิ้�งไว้้ข้า้ งหลัังได้้ ซึ่�ง่ ภาคธุุรกิิจในกลุ่�ม MSMES อาจไม่ส่ ามารถที่�จะใช้้เทคโนโลยีใี หม่่ๆได้้อย่า่ งมีี ประสิิทธิิภาพเพราะขาดความรู้�และทัักษะที่�เหมาะสม โดย MSMES มัักจะมีีอำำ�นาจต่่อรองกัับผู้�ที่�นำำ�เสนอ เทคโนโลยีีที่�ต่ำ��ำ มีีความสามารถที่�จำ�ำ กััดในการคิิดค้้นสร้้างนวััตกรรมด้้านดิิจิิตอลเพื่�่อใช้้ขึ้�นเองภายใน บริิษััทของตน และไม่่สามารถเข้้าถึงึ ทรัพั ยากรบุุคคลที่�มีคี วามรู้�เพียี งพอในการดำ�ำ เนิินการ SOLUTIONS ที่�เหมาะสมในระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอล ดัังนั้�นการเกิิดขึ้�นของรููปแบบธุุรกิิจใหม่่ที่�เรีียกว่่า EVERYTHING AS A SERVICE (XAAS) จึึงอาจเป็็นแนวทางหนึ่ง� ที่�ช่ว่ ยให้้ MSMES เข้า้ ถึงึ ดิิจิติ อลเทคโนโลยีไี ด้้อย่่างมีี ประสิทิ ธิิภาพ XAAS นั้�นมีีความหมายที่�คล้้ายคลึึงกัับนิิยามของ SOFTWARE AS A SERVICE (SAAS) เพีียงแต่่แตกต่่างกัันในมิิติิที่ว� ่่าบริิการนั้�นไม่่ได้้เป็็นเพีียง SOFTWARE เท่่านั้�นแต่่สามารถเป็็นอะไรก็็ได้้โดย GARTNER (2020) ได้น้ ิยิ าม SAAS ว่า่ คืือ “SOFTWARE THAT IS OWNED, DELIVERED AND MANAGED REMOTELY BY ONE OR MORE PROVIDERS. THE PROVIDER DELIVERS SOFTWARE BASED ON ONE SET OF COMMON CODE AND DATA DEFINITIONS THAT IS CONSUMED IN A ONE-TO-MANY MODEL BY ALL CONTRACTED CUSTOMERS AT ANYTIME ON A PAY- FOR-USE BASIS OR AS A SUBSCRIPTION BASED ON USE METRICS.” ดัังนั้�น XAAS จึึงเป็็นรููปแบบการดำำ�เนิินธุุรกิิจที่�มีีผู้้�คิิดค้้นและสร้้างบริิการนำ�ำ บริิการ นั้ � น ม า ให้้ บ ริิ ก า ร กัั บ ผู้ � บ ริิ โภ ค ผ่่ า นก า ร คิิ ด ค่่ า บ ริิ ก า ร ต า ม ก า ร ใช้้ ง า นข อ ง ผู้ � บ ริิ โภ ค ด้้ ว ย เท ค โน โล ยีี CLOUD ซึ่�่งผู้�บริิโภคสามารถเข้้าถึึงบริิการดัังกล่่าวได้้ทุุกที่�ทุุกเวลาผ่่านอุุปกรณ์์ดิิจิิตอล บริิการดัังกล่่าวไม่่ได้้จำำ�กััดว่่าจะมีีลัักษณะแบบ SOFTWARE เท่่านั้�น แต่่อาจเป็็นการสร้้าง “PLATFORM” เพื่อ่� ให้้ผู้�บริโิ ภคได้เ้ ข้า้ ถึึงระบบในการจััดการหนึ่ง� หรืือหมายถึงึ “INFRASTRUCTURE” ที่�ผู้�ประกอบการสามารถเช่่าใช้้โครงสร้้างพื้�นฐานเพื่�่อดำ�ำ เนิินธุุรกิิจ หรืือหมายถึึง “DEVICE” 172

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้�เ้ ล่น่ ต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น ที่ผ�ู้�บริโิ ภคสามารถเข้า้ ถึงึ อุปุ กรณ์ท์ี่ต� ้อ้ งการในบางช่ว่ งเวลาได้้ หรืืออาจเป็น็ “SECURITY” ที่ผ�ู้�ซื้�อสามารถ มีีระบบนิิรภััยที่เ� หมาะสมในแต่ล่ ะช่ว่ งเวลา XAAS จึึงเป็็นรููปแบบธุุรกิิจที่�เกิิดขึ้�นในยุุคดิิจิิตอลที่�ผู้�ประกอบการหรืือบริิษััทต่่างๆ ไม่่จำ�ำ เป็็นจะต้้องสร้้างเครื่�่องมืือหรืือบริิการนั้�นขึ้�นมาใช้้เองภายในองค์์กร แต่่สามารถเช่่าใช้้ผ่่าน การทำ�ำ สััญญาการค้้าในรููปแบบ THIRD-PARTY PARTNERSHIPS ได้้ ทำ�ำ ให้้ผู้�ประกอบการ ไม่่จำ�ำ เป็็นจะต้้องซื้�อผลิิตภััณฑ์์หรืือบริิการนั้�นแบบมีีลิิขสิิทธิ์�ตลอดกาล (LIFETIME LICENSE) เหมืือน อย่า่ งในอดีตี ดังั นั้�นธุรุ กิจิ แบบ XAAS จึงึ เป็น็ บริกิ ารที่ช� ่ว่ ยให้ผู้้�ประกอบการต่า่ งๆสามารถลดต้น้ ทุนุ ในการ จัดั การภายในองค์ก์ ร บริหิ ารค่า่ ใช้้จ่า่ ยได้อ้ ย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิภิ าพ มีีมูลู ค่า่ การลงทุนุ ในสินิ ทรัพั ย์ถ์ าวรที่�ต่ำ��ำ และทำ�ำ ให้ธ้ ุรุ กิจิ เป็น็ รูปู แบบ “LIGHT” หรืือ “AGILE” BUSINESS MODEL ได้้ ข้้อมููลที่ร� วบรวมโดย S&P CAPITAL IQ และ DELOITTE ได้แ้ สดงให้เ้ ห็็นว่่ามููลค่า่ การลงทุุนใน อสัังหาริมิ ทรััพย์์ โรงงาน เครื่่อ� งจัักรและอุุปกรณ์ต์ ่่างๆ (PROPERTY PLANT AND EQUIPMENT, PPE) มีีสััดส่่วนที่�น้้อยลงเรื่�่อยๆเมื่�่อคิิดเทีียบเป็็นสััดส่่วนกัับร้้อยละของมููลค่่าสิินทรััพย์์ทั้�งหมด จากค่่า มัธั ยฐานที่ร� ้อ้ ยละ 31 ในปีี ค.ศ. 2001 เป็็นร้อ้ ยละ 23 ในปีี ค.ศ. 2017 ดัังแสดงในรูปู ที่� 7.18 นอกจาก นี้้�สััดส่่วนการลงทุนุ สูงู สุดุ ของบริษิ ััทจดทะเบีียนใน PPE ก็ล็ ดลงจากค่า่ สููงสุดุ ที่ม� ากกว่่าร้อ้ ยละ 80 ในปีี ค.ศ. 2001 มาเป็น็ เพีียงร้อ้ ยละ 70 ในปีคี .ศ. 2017 รููปที่่� 7.18 สััดส่่วนมููลค่่า PROPERTY PLANT AND EQUIPMENT เทีียบกัับจำ�ำ นวน ทรััพย์ส์ ินิ รวมของบริิษัทั ในดััชนีี S&P ASIA 50 (ค.ศ. 2017) SOURCE: DELOITTE (2018) 173

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ยิ่่ง� ไปกว่า่ นั้�น XAAS ยังั ช่่วยให้้ผู้�ประกอบการมีกี ารดำำ�เนิินธุุรกิจิ ที่ว� ่อ่ งไว ปรัับเปลี่�ยนเทคโนโลยีี ให้้เหมาะสมไปตามสถานการณ์์ได้้อย่่างรวดเร็็ว ไม่่ต้้องยึึดติิดกัับเทคโนโลยีีใดเทคโนโลยีีหนึ่�ง และทำ�ำ ให้้ กระบวนการทำำ�งานภายในองค์์กรเป็็นไปอย่่างง่่ายดาย หากผลิิตภััณฑ์์หรืือบริิการบางอย่่างที่�บริิษััททำำ� สััญญามีีความล้้าสมััยหรืือไม่่เหมาะสมกัับสถานการณ์์ก็็สามารถที่ �จะยุุติิสััญญาเช่่าใช้้บริิการดัังกล่่าว และเปลี่�ยนผู้�ให้้บริิการได้้ ซึ่�ง่ ผู้�ให้้บริิการมักั จะถููกเรีียกว่า่ MANAGED SERVICE PROVIDERS (MSPS) การเกิดิ ขึ้�นของ XAAS ได้ท้ ำำ�ให้เ้ กิดิ การเติบิ โตของผู้�ให้บ้ ริกิ าร MSPS ดังั กล่า่ วจนอาจถูกู เรียี กว่า่ เป็น็ ระบบเศรษฐกิิจที่�มุ่�งเน้้นบริิการ (SERVICE-ORIENTED ECONOMY) XAAS ถืือเป็็นการ เปลี่�ยนแปลงแนวความคิิด (PARADIGM SHIFT) ทางธุุรกิิจ จากเดิิมที่�ผู้�ประกอบการต่่างๆจะ พยายามมุ่�งเน้้นไปที่�การลดต้้นทุุนในกระบวนการผลิิตและการทำ�ำ ให้้ผลิิตภััณฑ์์มีีลัักษณะมาตรฐาน (STANDARDIZED OUTPUTS) ไปสู่�บริิการที่�มีีลัักษณะจำำ�เพาะเจาะจงกัับลููกค้้ามากขึ้�น (CUSTOMIZED SERVICES) ผู้�บริิหารจะหัันมาให้้ความสนใจกัับการเพิ่่�มความสััมพัันธ์์ที่� แน่่นแฟ้้นกัับผู้ �บริิโภคของแต่่ละผลิิตภััณฑ์์มากกว่่าที่ �จะให้้ความสนใจกัับการผลิิตในปริิมาณมาก (MASS PRODUCTION) ด้้วยเหตุุนี้� บริิษััทชั้�นนำำ�ต่่างๆที่�มีีความเป็็นเลิิศในการจััดการภายในองค์์กรของตนไม่่ว่่าจะเป็็น กระบวนการผลิิตหรืือการสร้้างโครงสร้้างพื้ �นฐานบางประเภทที่ �ประสบความสำำ�เร็็จในการเพิ่่�ม ประสิทิ ธิภิ าพการทำ�ำ งานขององค์ก์ ร ได้เ้ ริ่ม� ที่จ� ะหันั มาสร้า้ งรายได้เ้ พิ่่ม� เติมิ ให้ก้ ับั ธุรุ กิจิ ของตนผ่า่ นการนำ�ำ ทรัพั ย์ส์ ินิ ดังั กล่า่ วมาให้บ้ ริกิ ารกับั องค์ก์ รอื่น่� โดยผู้�ซื้�อสามารถเข้า้ ใช้บ้ ริกิ ารดังั กล่า่ วผ่า่ นช่อ่ งทางที่เ� รียี ก ว่่า APPLICATION PROGRAMMING INTERFACES (APIS) ยกตััวอย่่างเช่่น AMAZON ได้้นำ�ำ SOFTWARE การจััดการลููกค้้าของ PLATFORM ตนเอง ที่�เกี่�ยวกัับการให้้บริิการทางการเงิิน และระบบที่�เกี่�ยวกัับการจััดการคลัังสิินค้้ามาขายให้้ กัับผู้�ประกอบการรายอื่่�นๆที่�สนใจที่�จะมีีโอกาสได้้ใช้้ SOFTWARE ดัังกล่่าว สิ่�งที่� AMAZON ได้้ รัับคืือรายได้้ที่�เพิ่่�มขึ้�น และการสร้้างประโยชน์์เพิ่่�มเติิมจากเงิินลงทุุนในสิินทรััพย์์ถาวร (CAPITAL EXPENDITURE, CAPEX) ของตนที่�ได้้มีีการลงทุุนใช้้เองภายในบริิษััทอยู่่�ก่่อนแล้้ว ถึึงแม้้อาจจะ ทำ�ำ ให้้เกิิดความกัังวลว่่าสิ่�งที่�ขายให้้กัับผู้�ประกอบการอื่่�นๆจะทำ�ำ ให้้ผู้�ประกอบการเหล่่านั้�นสามารถมีี ศัักยภาพในการแข่่งขัันเช่่นเดีียวกัับ AMAZON แต่่ต้้องยอมรัับว่่าข้้อกัังวลนี้�เกิิดขึ้�นได้้ยาก เพราะ AMAZON สามารถเลืือก VERSION ของ SOFTWARE ที่�นำำ�เสนอให้้กัับผู้�ประกอบการภายนอกที่แ� ตก ต่่างจาก FULL VERSION ที่�ตนเองถืือครองได้้ (DELOITTE, 2017) บริษิ ัทั อย่า่ ง GENERAL ELECTRIC (GE) ก็ม็ ีแี นวคิดิ ในการนำำ�เทคโนโลยีทีี่ต� นเองพัฒั นาอยู่�แล้ว้ ใน เรื่่อ� งของอุปุ กรณ์์ไฟฟ้้าต่่างๆมาให้้บริิการในรูปู แบบที่�เรีียกว่่า ENERGY AS A SERVICE ที่�เปิดิ โอกาสให้้ 174

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้�้เล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น ผู้�บริโิ ภคสามารถบริหิ าร และปรับั ปริมิ าณการใช้ไ้ ฟให้เ้ หมาะสมเพื่อ�่ ลดค่า่ ไฟฟ้า้ ผ่า่ นการติดิ ตั้�ง SENSORS ในหลอดไฟ LED เพื่�อ่ ให้้ GE ได้้ประเมิินปัญั หา และนำ�ำ เสนอ SOLUTIONS แก่ผู่้�บริิโภค ในประเทศอิินโดนีีเซียี ก็ม็ ีี STARTUP ที่�เรีียกว่่า ONLINEPAJAK ที่�คิิดค้น้ นวััตกรรมระบบการ บริหิ ารภาษีี โดยให้้บริิการแก่ล่ ูกู ค้า้ ในลักั ษณะของ XAAS เพื่่อ� ช่่วยให้้ SMES สามารถบริิหารธุุรกรรม ต่่างๆที่�เกิิดขึ้�นเพื่่�อหาช่่องทางประหยััดภาษีีให้้สููงที่�สุุด นอกจากนี้�บริิษััทยัังนำำ�เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN มาใช้เ้ พื่อ�่ ลดความเสี่�ยงด้า้ นความเป็็นส่ว่ นตัวั และความปลอดภััย (PRIVACY AND SECURITY RISK) ของลูกู ค้า้ อีกี ทางหนึ่ง� ด้ว้ ย ในปีคี .ศ. 2017 บริษิ ัทั สามารถให้บ้ ริกิ ารธุรุ กรรมภาษีมี ีจี ำำ�นวนถึงึ 3 พันั ล้า้ น เหรียี ญสหรัฐั และคาดว่่าจะเติบิ โตในอนาคตเป็็นสองเท่่าในปีี ค.ศ. 2018 (SOUTH CHINA MORNING POST, 2018) เทคโนโลยีี CLOUD COMPUTING ที่อ� ยู่�เบื้�องหลังั XAAS นั้�นได้ท้ ำำ�ให้เ้ กิดิ สถานการณ์ท์ี่ผ�ู้�ให้บ้ ริกิ าร MSPS สามารถสร้้างฐานข้้อมููลจากพฤติกิ รรมของผู้�บริโิ ภคในการเข้้าใช้บ้ ริกิ ารของตน ฐานข้้อมูลู นี้�คือ สิ่�งที่�ผู้�ให้บ้ ริิการสามารถต่อ่ ยอด เพื่อ่� นำ�ำ เสนอบริิการอื่�น่ ๆ เช่น่ บริิการทางการเงิินที่เ� กี่�ยวกับั การอำ�ำ นวย สิินเชื่อ�่ การบริหิ ารจัดั ทำ�ำ บััญชีี หรืือการบริิหารจัดั การเงินิ ทุนุ หมุุนเวีียนเป็็นต้น้ บริษิ ััทชื่�อ่ XERO ซึ่่�งเป็็น บริษิ ัทั ชั้�นนำ�ำ ในการนำ�ำ เสนอ ACCOUNTING SOFTWARE เพื่่�อให้บ้ ริิการแก่่ SMES ใน 180 ประเทศทั่่ว� โลกนั้�น ไม่เ่ พียี งแต่่จะมุ่�งเน้้นให้บ้ ริกิ ารเฉพาะการติิดตามยอดขาย กระแสเงินิ สด และค่่าใช้จ้ ่า่ ยต่่างๆเพีียง อย่่างเดีียว แต่่ได้้เชื่�่อมโยงข้้อมููลทางการเงิินของลููกค้้าเหล่่านี้�ให้้กัับสถาบัันการเงิินต่่างๆ หรืือผู้้�คิิดค้้น APPLICATION ในด้า้ นอื่น�่ ๆ ซึ่ง�่ จะทำ�ำ ให้เ้ กิดิ THIRD-PARTY APPS ที่ส� ามารถนำ�ำ เสนอบริกิ ารที่ม� ีลี ักั ษณะ จำำ�เพาะเจาะจงกับั อุตุ สาหกรรมของลูกู ค้า้ ได้้ (INDUSTRY-SPECIFIC FEATURES) เช่น่ การบริหิ ารสินิ ค้า้ คงคลััง การบริิหาร INVOICE และการนำำ�เสนอระบบการชำำ�ระเงิิน (POS SYSTEM) หรืือการอำ�ำ นวย สินิ เชื่�อ่ ประเภทเงินิ ทุุนหมุุนเวียี น และสินิ เชื่�อ่ ระยะยาวแก่่ SMES เป็น็ ต้้น อีกี แนวทางหนึ่ง� ที่ส� ามารถเกิดิ ขึ้�นได้ส้ ำำ�หรับั XAAS คืือบริกิ ารทางการเงินิ ที่น� ำ�ำ เสนอผ่า่ นสถาบันั การ เงินิ ซึ่ง่� ในปัจั จุบุ ันั สถาบันั การเงินิ ต่า่ งๆได้ม้ ีกี ารคิดิ ค้น้ พัฒั นาผลิติ ภัณั ฑ์ท์ างการเงินิ แบบดิจิ ิติ อลมากมาย เช่น่ กระบวนการอนุมุ ัตั ิสิ ินิ เชื่อ�่ ระบบชำ�ำ ระเงินิ ระบบการยืืนยันั ตัวั ตน หรืือระบบการวิเิ คราะห์ฐ์ านข้อ้ มูลู ขนาดใหญ่่ เป็็นต้้น ผลิติ ภัณั ฑ์ต์ ่่างๆเหล่่านี้� สถาบัันการเงินิ สามารถนำ�ำ มาปรับั เปลี่ย� นเพื่อ�่ ขายให้้กัับ STARTUP หรืือ ผู้�ประกอบการอื่�น่ ๆ เพื่่�อนำ�ำ ไปใช้้ต่่อยอดได้้ ซึ่่�งนั่น� หมายความว่่าธนาคารอาจแปรเปลี่ย� นไปเป็็นผู้�ให้้บริิการ MSPS ที่� MSMES และบริษิ ัทั ขนาดใหญ่ส่ ามารถเช่า่ ใช้บ้ ริกิ ารเช่น่ “AUTHENTICATION-AS-A-SERVICE” “DATA VALIDATION-AS-A-SERVICE”, “CREDIT SCORING-AS-A-SERVICE”, หรืือ “PAYMENT PROCESS-AS-A-SERVICE” เป็็นต้น้ ตัวั อย่่างในประเทศไทยด้้าน XAAS ที่�ให้้บริิการโดยสถาบัันการเงิินคืือบริกิ าร K-DIGIBIZ ของ 175

ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ธนาคารกสิกิ รไทยที่ม� ีกี ารนำ�ำ เสนอ SOLUTIONS ในด้า้ นต่า่ งๆให้ก้ ับั SMES นอกเหนืือจากบริกิ ารทางการ เงินิ โดย SMES เมื่�่อเข้้าไปยััง K-DIGIBIZ PLATFORM จะต้้องกรอกรายละเอีียดของสถานการณ์์ต่า่ งๆ ของตน และ K-DIGIBIZ จะทำำ�การแนะนำ�ำ บริิการที่�เป็็น SOLUTIONS จาก THIRD-PARTY STARTUPS ที่�ธนาคารเป็็นพัันธมิิตรด้้วย เพื่�่อให้้บริิการเสริิมในการสนัับสนุุนธุุรกิิจของ SMES ให้้มีีความแข็็งแกร่่ง และยั่�งยืืนในระยะยาว โดยบริิการเสริมิ ต่่างๆเหล่่านี้�ประกอบด้้วย การบริหิ าร INVOICE การบริิหารคลััง สิินค้้า การวางระบบขนส่ง่ หรืือโปรแกรมทางบัญั ชีี โดยลููกค้้าของธนาคารในแต่ล่ ะอุุตสาหกรรมจะได้้รับั SOLUTIONS ที่�จำ�ำ เพาะเจาะจงกัันตน แตกต่่างจากคนอื่่�น ตัวั อย่า่ งของ K-DIGIBIZ นี้้�จึงึ เป็น็ การรวบรวมและนำ�ำ เสนอผลิติ ภัณั ฑ์ห์ รืือบริกิ ารที่จ� ำำ�เป็น็ ในการเพิ่่ม� ประสิทิ ธิภิ าพของ SMES เข้า้ ด้ว้ ยกันั โดยธนาคารยังั คงสามารถได้ร้ ับั ฐานข้อ้ มูลู ของลูกู ค้า้ เพื่อ่� นำ�ำ มาวิเิ คราะห์์ ช่ว่ ยเหลืือด้า้ นเงินิ ทุนุ ที่�เหมาะสมต่อ่ ไปได้้ นอกจากนี้�ธนาคารกสิิกรไทยยังั มีบี ริิการที่เ� รีียกว่า่ MADHUB ที่� รวบรวมบริกิ ารและผลิติ ภัณั ฑ์ต์ ่า่ งๆที่จ� ำ�ำ เป็น็ สำ�ำ หรับั SMES มานำ�ำ เสนอ โดย MADHUB เปรียี บเสมืือนเป็น็ PLATFORM กลางที่�ให้้ผู้�ที่�เกี่�ยวข้้องในด้้านต่่างๆสามารถพบเจอกัันเพื่่�อสร้้างความสััมพัันธ์์ทางธุุรกิิจ ต่อ่ ไปในอนาคต การเกิิดขึ้�นของ XAAS จึึงเป็็นการทำ�ำ ให้้ MSMES สามารถเข้้าถึึง APPLICATIONS และ เทคโนโลยีีด้้านดิิจิิตอลที่�มีีความซัับซ้้อนได้้ โดยไม่่ต้้องพััฒนานวััตกรรมด้้วยตนเอง จึึงเป็็นการทลาย ข้้อจำำ�กัดั ในด้า้ นต่่างๆของ MSMES ในระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลออกไป อย่่างไรก็็ตาม MSMES จะต้้อง ตระหนักั ถึึงความเสี่ย� งของการเข้า้ ใช้บ้ ริกิ ารต่่างๆภายใต้้ XAAS ด้้วย ได้แ้ ก่่ 1) โอกาสที่เ� งื่อ�่ นไขสัญั ญา อาจไม่ม่ ีคี วามเหมาะสมและสร้า้ งข้อ้ จำ�ำ กัดั ในด้า้ นอื่น�่ แก่ผู่้�ประกอบการ 2) หากเกิดิ ข้อ้ ผิดิ พลาดหรืือขัดั ข้อ้ ง ทางเทคนิคิ อาจไม่ส่ ามารถแก้ไ้ ขได้ท้ ันั ทีเี มื่อ่� เทียี บกับั การพัฒั นาเทคโนโลยีดี ้ว้ ยตนเอง เพราะจะต้อ้ งติดิ ต่อ่ กับั MSPS เพื่อ�่ มาแก้ไ้ ขให้ภ้ ายหลังั และ 3) อาจทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ข้อ้ กังั วลด้า้ นความปลอดภัยั และความเป็น็ ส่ว่ นตัวั ของ ข้อ้ มูลู ที่� MSPS อาจนำ�ำ ข้้อมููลการใช้้งานไปใช้้ประโยชน์์หรืือขายให้้กับั องค์์กรอื่น่� เป็น็ ต้น้ ระบบเศรษฐกิจิ ดิิจิติ อลและการร่่วมมืือกัันของภาคธนาคารเพื่่อ� การเติิบโตในอนาคต การประสบความสำำ�เร็็จของ MSMES และภาคธุุรกิิจอื่่�นๆภายใต้้ระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลนั้�น ไม่่สามารถเกิิดขึ้ �นได้้หากสถาบัันการเงิินต่่างๆไม่่มีีการสร้้างความสััมพัันธ์์และความร่่วมทางธุุรกิิจที่ � เหมาะสมโดยเฉพาะกัับการพััฒนาโครงสร้้างพื้�นฐานของระบบชำ�ำ ระเงิิน เพราะการดำำ�เนิินธุุรกิิจจะไม่่ สามารถราบรื่�่นและปลอดภััยหากไม่่มีีระบบชำ�ำ ระเงิินที่�มีีความน่่าเชื่่�อถืือ ระบบชำ�ำ ระเงิินเปรีียบเสมืือนเป็็น เสาหลักั ของระบบเศรษฐกิจิ ที่ท� ำ�ำ ให้ภ้ าคส่ว่ นต่า่ งๆ มีคี วามมั่น� ใจว่า่ เมื่อ�่ ดำ�ำ เนินิ ธุรุ กรรมทางการเงินิ ใดๆแล้ว้ 176

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้�้เล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น ธุรุ กรรมเหล่า่ นั้�นจะเกิดิ ขึ้�นอย่่างยุุติธิ รรมและเป็น็ ไปตามที่ต� นคาดหวังั ประเทศต่่างๆในภูมู ิภิ าคเอเซียี ตะวันั ออกเฉียี งใต้้ ได้้ตระหนัักถึึงความสำ�ำ คัญั ของระบบชำำ�ระเงิินใน รููปแบบอิิเล็็กทรอนิิกส์์ (E-PAYMENT) จึึงได้้พยายามจััดตั้�ง ASEAN E-PAYMENT FRAMEWORK ขึ้�น ซึ่ง่� อยู่�ภายใต้แ้ ผนแม่บ่ ท AEC BLUEPRINT 2025 โดย WORKING COMMITTEE ON PAYMENT AND SETTLEMENT SYSTEMS (WC-PSS) ได้้ถููกจััดตั้�งขึ้�นซึ่่�งประกอบด้้วยผู้�แทนจากธนาคารกลางของ ประเทศต่่างๆใน ASEAN การทำ�ำ งานของคณะกรรมการชุดุ ดัังกล่่าวได้น้ ำ�ำ ไปสู่�การเกิิดขึ้�นของ DIGITAL ASEAN INITIATIVE ในเดืือน เมษายน ค.ศ. 2018 ที่�มีกี ารให้ค้ วามสำ�ำ คััญกับั 4 ด้า้ นสำ�ำ คัญั ได้้แก่่ 1) DATA POLICY 2) DIGITAL SKILLS 3) E-PAYMENT และ 4) CYBERSECURITY (WEF, 2020) นอกจากนี้�คณะกรรมการชุุดนี้้�ก็็ได้้พยายามนำ�ำ มาตรฐานระบบชำ�ำ ระเงิินในระดัับสากลมาใช้้เพื่่�อ ให้้เกิิดการเชื่่�อมโยงระหว่่างกััน (INTEROPERABILITY) เช่่น มาตรฐาน ISO มาตราฐาน EMVCO มาตรฐานการยืืนยันั ตััวตน และมาตรฐานระบบความปลอดภััยด้้านข้อ้ มููล เป็็นต้้น หากมาตรฐานเหล่า่ นี้� ได้ถ้ ูกู นำ�ำ มาปฏิบิ ัตั ิแิ ละทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ขึ้�นจริงิ อย่า่ งเป็น็ รูปู ธรรมจะมีสี ่ว่ นเร่ง่ ให้เ้ กิดิ เทคโนโลยีกี ารชำ�ำ ระเงินิ ระหว่า่ ง ประเทศภายในภูมู ิิภาคอย่่างมาก และเหตุกุ ารณ์ฉ์ ้อ้ ฉลต่า่ งๆ (FRAUD) ที่�เกี่ย� วกับั การชำ�ำ ระเงินิ จะลดลง อย่่างมีนี ััยสำ�ำ คััญ ในเดืือนเมษายน ค.ศ. 2019 ธนาคารกลางต่า่ งๆในกลุ่�มประเทศ ASEAN ได้้มาพบกันั ในงานที่�จัดั ขึ้�นโดยธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย ภายในงานมีกี ารจัดั แสดงความร่ว่ มมืือระหว่า่ งสถาบันั การเงินิ ในภูมู ิภิ าค เพื่อ�่ ปรับั ปรุงุ ระบบชำ�ำ ระเงินิ ให้เ้ ป็น็ แบบ REAL-TIME CROSS-BORDER PAYMENT ซึ่ง่� ข้อ้ ตกลงที่เ� กิดิ ขึ้�น จากงานสััมมนานี้�สามารถสรุุปรายละเอียี ดได้้ดังั ตารางที่� 7.4 177

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ตารางที่่� 7.4 รายละเอียี ดของข้อ้ ตกลงที่เ� กิดิ ขึ้�นจากงานสัมั มนา ASEAN PAYMENT CONNECTIVITY ใน เดืือน เมษายน ค.ศ. 2019 ขอ้ ตกลง รายละเอียด อินโดนเี ชียและไทย การลงนามบันทึกความรว่ มมือระหวา่ งธนาคารกลาง กมั พชู าและไทย อินโดนีเชีย และธนาคารแหง่ ประเทศไทย ในดา้ นระบบการ อนิ โดนเี ซียและไทย / INTRA-ASEAN ช�ำ ระเงนิ และ นวตั กรรมทางการเงนิ สปป. ลาวและไทย การชำ�ระเงินระหวา่ งประเทศด้วย INTEROPERABLE QR PAYMENT (ธนาคารไทยพาณชิ ย์) เมียนมาและไทย การพัฒนาธรุ กรรม L/C ระหวา่ งอินโดนเี ซียและไทย และภายใน สิงคโปรแ์ ละไทย อาเซยี น โดยใชเ้ ทคโนโลยี BLOCKCHAIN (ธนาคารกรุงเทพ) - การลงนามบันทกึ ความรว่ มมือระหวา่ งธนาคารกลาง สปป มาเลเซยี ฟลิ ิปปินส์ และไทย . ลาว และธนาคารแห่งประเทศไทย ในดา้ นระบบการชำ�ระเงนิ และ SOURCE: BOT PRESS RELEASE (2019) นวตั กรรมทางการเงิน - การช�ำ ระเงินระหวา่ งประเทศดว้ ย INTEROPERABLE QR PAYMENT (ธนาคารธนชาต และ BCEL) - การโอนเงินระหวา่ งประเทศแบบ REAL-TIME ส�ำ หรับ ภาคธรุ กจิ ดว้ ยเทคโนโลยี BLOCKCHAIN (ธนาคาร กรุงศรีอยุธยา) การโอนเงนิ ระหวา่ งประเทศด้วยเทคโนโลยี BLOCKCHAIN (ธนาคารกรงุ ไทย SHWE BANK และ EVEREX) - การโอนเงนิ ระหว่างประเทศด้วย API (DBS และธนาคาร กสิกรไทย) - การชำ�ระเงินระหวา่ งประเทศดว้ ย INTEROPERABLE QR PAYMENT (AIS MPAY, SINGTEL GROUP, ธนาคาร กสิกรไทย) - การชำ�ระเงินระหว่างประเทศดว้ ย BEWALLET INTEROPERABLE QR PAYMENT (ธนาคารกรุงเทพ และ UOB) การโอนเงินระหว่างประเทศผ่าน API (CIMB - SPEEDSEND) โดย ดร.วีรี ไท สันั ติิประภพ ได้้กล่า่ วในงานว่า่ “ในวัันนี้�เราได้เ้ ห็็นความร่ว่ มมืือของสถาบันั การเงินิ ผู้�ให้บ้ ริิการ NON-BANKS และผู้�ให้้บริิการ 178

Asian Digital Economy และความสัมั พันั ธ์์ของผู้้�เล่น่ ต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น บััตร เครดิิต/เดบิิต ในการพััฒนาบริิการชำ�ำ ระเงิินระหว่่างประเทศด้้วยเทคโนโลยีีใหม่่ เช่่น QR CODE, DISTRIBUTED LEDGER TECHNOLOGY (BLOCKCHAIN), APPLICATION PROGRAMMING INTERFACE (API) และ CARD NETWORK การพัฒั นานวััตกรรมทางการเงินิ เหล่่านี้� จะช่ว่ ยตอบ โจทย์์ความต้อ้ งการของผู้�ใช้้บริิการกลุ่�มต่่าง ๆ ที่�หลากหลาย และจะช่่วยเพิ่่�มประสิิทธิภิ าพของระบบการ เงินิ ทำำ�ให้ก้ ารทำ�ำ ธุรุ กิจิ และการค้้าระหว่่างประเทศสะดวกขึ้�น ลดต้น้ ทุุนของผู้�ใช้้บริกิ าร รวมทั้�งเพิ่่ม� การ เข้้าถึงึ บริิการทางการเงิินของประชากรในอาเซีียนให้้ทั่�วถึึงยิ่�งขึ้�น” นอกจากข้้อตกลงระหว่่างประเทศของธนาคารกลางและสถาบัันการเงิินต่่างๆ เพื่�่อสร้้าง โครงสร้า้ งพื้�นฐานของระบบชำำ�ระเงินิ สถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ ยังั ได้ม้ ีกี ารสร้า้ งความสัมั พันั ธ์แ์ ละลงทุนุ ใน FINTECHS เพื่อ่� ต่อ่ ยอดบริกิ ารของตน โดย CHRIS SKINNER ซึ่ง่� เป็น็ ประธานของ THE FINANCIAL SERVICES CLUB ได้้กล่่าวว่่า “IGNORING TECHNOLOGICAL CHANGE IN A FINANCIAL SYSTEM BASED UPON TECHNOLOGY IS LIKE A MOUSE STARVING TO DEATH BECAUSE SOMEONE MOVED THEIR CHEESE.” นอกจากนี้�บทสััมภาษณ์์ผู้�บริิหารของสถาบัันการเงิินชั้�นนำำ�แห่่งหนึ่�ง โดย DELOITTE (2018) ยังั ให้ค้ วามเห็็นยืืนยัันถึึงความสำ�ำ คัญั ของการสร้า้ งสัมั พัันธ์์กับั FINTECHS ว่่า “FINTECHS ARE NO LONGER GOING TO DISRUPT THE BANKS, THEY ARE GOING TO POWER THE BANKS. THEY ARE NOT GOING TO BE ‘US VERSUS THEM.’ THEY ARE GOING TO BE ‘US AND THEM’.” ความสัมั พันั ธ์แ์ ละข้อ้ ตกลงทางการค้้าระหว่่างสถาบันั การเงินิ และ FINTECHS นั้�น เป็็นกลยุุทธ์์ ที่ �ได้้รัับการยอมรัับว่่ามีีประสิิทธิิภาพมากกว่่าการพยายามสร้้างนวััตกรรมให้้เกิิดขึ้ �นภายในองค์์กร เพราะเหตุุผลสำ�ำ คััญ 3 ประการได้้แก่่ 1) กฎเกณฑ์์การกำ�ำ กัับดููแลที่�เข้้มงวดของธนาคารกลาง ทำ�ำ ให้้ธนาคารพาณิิชย์์ไม่่สามารถลงทุุนโครงการที่�มีีความเสี่�ยงภายในองค์์กรของตนได้้มากนััก 2) โครงสร้้างพื้ �นฐานของธนาคารพาณิิชย์์ในปััจจุุบัันมีีขนาดที่ �ใหญ่่จนทำำ�ให้้ธนาคารพาณิิชย์์ไม่่สามารถ ทดแทนโครงสร้้างทั้�งหมดด้้วยเทคโนโลยีีใหม่่ๆได้้ทัันทีีและ 3) พนัักงานไอทีีของธนาคารพาณิิชย์์ส่่วน ใหญ่่ถููกจ้้างเพื่�่อดููแลเสถีียรภาพของระบบไอทีี มากกว่่าการถููกจ้้างเพื่่�อให้้เกิิดการสร้้างนวััตกรรมต่่อ ยอดในอนาคต การสร้า้ งความสัมั พันั ธ์ก์ ับั FINTECH จะทำำ�ให้ส้ ถาบันั การเงินิ สามารถเข้า้ ถึงึ นวัตั กรรมและความ 179

ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy คิิดใหม่ๆ่ ได้้ทัันทีี ในขณะที่� FINTECHS ก็ส็ ามารถเรียี นรู้�ความชำำ�นาญและประสบการณ์ข์ องธนาคารใน ด้า้ นการให้้บริิการทางการเงิิน อย่่างไรก็ต็ าม DELOITTE (2018) ได้้แนะนำำ�ว่า่ ความสัมั พัันธ์ท์ี่�ประสบ ความสำำ�เสร็จ็ จะต้้องมีีองค์์ประกอบ 4 ปัจั จัยั ที่ส� ถาบัันการเงินิ และ FINTECH จะต้้องมีีความคิิดเห็น็ และ จุุดประสงค์์ที่�ความสอดคล้้องกันั ได้้แก่่ 1) COMPLIANCE 2) PROCESSES 3) COORDINATION และ 4) MIND-SET ประเภทของการเชื่�่อมโยงความสััมพัันธ์์ระหว่่างสถาบัันการเงิินกัับ FINTECHS นั้�นมีีหลายรููป แบบ ตั้�งแต่่การควบรวมและซื้�อกิจิ การ (MERGER AND ACQUISITION) การจััดตั้�งกองทุนุ ร่่วมลงทุุน (VENTURE CAPITAL FUND) ไปจนถึึงการจััดโครงการบ่่มเพาะต่่างๆ การสำำ�รวจโดย UOB (2018) ได้้แสดงให้้เห็็นว่่าสถาบัันการเงิินในภููมิิภาคเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้มีีการจััดตั้ �งโครงการศููนย์์บ่่มเพาะ (INCUBATORS) ศูนู ย์ว์ ิจิ ัยั (INNOVATION LABS) และโครงการสนับั สนุนุ STARTUP ที่เ� น้น้ เร่ง่ การเติบิ โต (ACCELERATORS) ที่�หลากหลายโดยสถาบัันการเงิินในประเทศสิิงคโปร์์เป็็นผู้้�นำำ�ในการจััดตั้�งโครงการ ต่่างๆ ดัังแสดงในรููปที่� 7.19 รููปที่่� 7.19 จำำ�นวนโครงการศููนย์์บ่่มเพาะ โครงการเร่่งการเติิบโตและศููนย์์วิิจััยของ สถาบัันการเงินิ ในภูมู ิภิ าค ASEAN SOURCE: UOB (2018) 180

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้้เ� ล่่นต่า่ งๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น นอกจากนี้�สถาบัันการเงิินในกลุ่�ม ASEAN ยัังมีีการจััดตั้�งกองทุุนร่่วมลงทุุน เพื่่�อสนัับสนุุน STARTUP ตั้�งแต่่ระดัับเริ่ม� ต้น้ (SEED) และระดับั ก่อ่ ร่า่ งสร้า้ งตััว (SERIES A) หลายแห่ง่ ซึ่ง�่ กองทุนุ ร่่วมลงทุุนดัังกล่่าวมีมี ูลู ค่า่ ของกองทุนุ ที่�ค่อ่ นข้า้ งสูงู เช่น่ NOMURA FINTECH STARTUP FUND มีี มูลู ค่า่ กองทุนุ สูงู ที่� 9.2 หมื่น�่ ล้า้ นเหรียี ญสหรัฐั ดังั แสดงในตารางที่� 7.5 การลงทุนุ ในลักั ษณะ VENTURE CAPITAL FUND นี้้�มีทีั้�งที่ค� าดหวังั จะนำ�ำ เทคโนโลยีขี อง STARTUP มาประยุกุ ต์ใ์ ช้ก้ ับั ผลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ าร ทางการเงิินของตน และคาดหวัังให้้ STARTUP สามารถเติิบโตอย่่างเข้ม้ แข็็งในระยะยาวโดยสถาบัันการ เงิินมีสี ่่วนร่่วมและได้้รับั ผลกำ�ำ ไรจากการเติบิ โตนั้�นๆด้ว้ ย ตารางที่่� 7.5 มููลค่่ากองทุุนร่่วมลงทุนุ ของสถาบัันการเงินิ ในกลุ่�มประเทศ ASEAN PINGAN GLOBAL VOYAGER FUND (FINTECH & HEALTHCARE) US$ 1 BILLION NOMURA FINTECH STARTUP FUND US$ 92 BILLION SIAM COMMERCIAL BANK DIGITAL VENTURES US$ 50 MILLION MANDIRI CAPITAL US$ 37 MILLION KASIKORNBANK BEACON FUND US$ 29 MILLION SOURCE: UOB (2018) อย่า่ งไรก็ต็ าม เมื่อ่� สถาบันั การเงินิ พิจิ ารณาเริ่ม� สร้า้ งความสัมั พันั ธ์ท์ างการค้า้ นั้�น มีคี วามจำำ�เป็น็ ที่ส� ถาบันั การเงินิ จะต้อ้ งมีแี นวทางที่ช� ัดั เจนว่า่ ทำ�ำ ไปเพื่อ่� อะไร ได้ป้ ระโยชน์อ์ ย่า่ งไร และเกี่ย� วข้อ้ งกับั ภาพรวม ของระบบนิเิ วศน์ใ์ นอุตุ สาหกรรมการธนาคารอย่า่ งไร ดังั นั้�น PWC (2019) จึงึ ได้น้ ำำ�เสนอกรอบทฤษฎีเี พื่อ�่ ช่ว่ ยให้ส้ ถาบันั การเงินิ สามารถพิจิ ารณาได้อ้ ย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิภิ าพว่า่ ควรจะมุ่�งเป้า้ และวางกลยุทุ ธ์อ์ ย่า่ งไรใน การสร้้างความสััมพันั ธ์ก์ ัับ FINTECHS ประเภทต่า่ งๆ ซึ่�ง่ PWC (2019) สรุปุ กรอบแนวคิดิ ไว้้ ดังั แสดง ในรููป 7.20 181

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รปู ท่ี 7.20 BANKING ECOSYSTEM ในระบบเศรษฐกิจดจิ ิตอล SOURCE: PWC’S DIGITAL SERVICES (2019) กรอบแนวคิิดของ PWC (2019) นี้� จะมีีการแบ่่งห่่วงโซ่่การดำำ�เนิินธุุรกิิจของอุุตสาหกรรม ธนาคารในยุุคดิจิ ิติ อลออกเป็็น 7 ระดัับได้้แก่่ 1) NETWORK คืือเน้น้ การสร้า้ งฐานลูกู ค้า้ เพื่อ่� ให้เ้ กิดิ NETWORK EFFECT และ ECONOMY OF SCALES 2) INFRA & CORE BANKING SYSTEM คืือการสร้้างโครงสร้้างพื้�นฐานดิิจิิตอล ภายในองค์์กรเพื่อ�่ ประมวลผลและเก็็บข้้อมููลทางดิจิ ิิตอลต่่างๆ 3) TRANSFORMATION FUNCTION คืือกลไกในการเปลี่�ยนผ่า่ นไปสู่่�ผลิติ ภัณั ฑ์์และบริิการใน ยุคุ ดิจิ ิติ อล 4) API PROVIDERS คืือผู้�ให้้บริิการเทคโนโลยีี API เพื่�่อเป็็นฐานในการเชื่�่อมต่่อข้้อมููลกัับ THIRD-PARTY APPLICATIONS ต่่างๆ 5) API INTEGRATORS คืือผู้�ที่�ประมวล API ในมิิติิต่่างๆของสถาบัันการเงิินไป 182

Asian Digital Economy และความสัมั พันั ธ์์ของผู้�เ้ ล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น บููรณาการและสร้้างความมั่�นใจว่่าการเชื่่�อมต่่อกัับ THIRD-PARTY APPLICATIONS มีคี วามปลอดภััยทั้�งในมิติ ิิของ DATA PRIVACY และ CYBERSECURITY 6) AGGREGATORS คืือตััวกลางที่�สร้้าง APPLICATION ในการประมวลผลข้้อมููล และเป็น็ สะพานเชื่�อ่ มไปถึึงผู้�บริิโภค 7) (ROBO) ADVISORS & SERVICES คืือ FINTECHS ที่น� ำำ�เสนอนวัตั กรรม และแนวคิดิ การดำ�ำ เนินิ ธุุรกิจิ แบบใหม่่แก่ผู่้�บริิโภค หากพิิจารณาที่�ห่่วงโซ่่การดำำ�เนิินธุุรกิิจของสถาบัันการเงิินในอนาคตจะพบว่่าสถาบัันการเงิิน ในปััจจุุบัันยัังมีีการดำ�ำ เนิินธุุรกิิจที่�เน้้นในขั้�นที่� 1 NETWORK, ขั้�นที่� 2 INFRA & CORE BANKING SYSTEMS, และขั้�นที่� 3 TRANSFORMATION FUNCTION จากบริิการต่่างๆได้้แก่่การอำำ�นวย สิินเชื่่�อการบริิหารบััญชีีของลููกค้้า การสร้้างระบบชำ�ำ ระเงิิน การสร้้างระบบตรวจสอบตััวตน (KNOW-YOUR-CUSTOMER) หรืือการบริิหารความแตกต่่างระหว่า่ งภาระหนี้้�สินิ ระยะสั้�นและสิินทรัพั ย์์ ระยะยาว (ASSET-LIABILITY MANAGEMENT) ซึ่่�งเป็็นกิิจกรรมหลัักที่�ธนาคารดำ�ำ เนิินการมาตั้�งแต่่ ในอดีีต อย่า่ งไรก็ต็ ามหากสถาบันั การเงินิ ต้อ้ งการประสบความสำำ�เร็จ็ ในระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อล สถาบันั การเงิินจะต้้องคิิดนอกกรอบและพยายามปรัับองค์์กรของตััวเองให้้เป็็น API PROVIDER เพื่�่อให้้ผู้� ประกอบการอื่่�นสามารถต่่อยอดจากฐานข้้อมูลู ของสถาบันั การเงิิน ซึ่�ง่ API INTEGRATORS จะเข้้ามา รวบรวมฐานข้อ้ มูลู ช่อ่ งทางต่า่ งๆ จัดั ทำำ�ข้อ้ มูลู ให้อ้ ยู่�ในรูปู แบบที่ว� ิเิ คราะห์ไ์ ด้ง้ ่า่ ย เพื่อ่� ป้อ้ นข้อ้ มูลู เหล่า่ นี้�ให้ก้ ับั AGGREGATOR ที่ส� ร้า้ ง APPLICATION ต่่างๆไปถึึงผู้�บริิโภค โดย AGGREGATOR เหล่า่ นี้�อาจมีีความ สัมั พัันธ์ต์ ่อ่ กัับ (ROBO) ADVISORS & SERVICES ซึ่�ง่ เป็น็ FINTECH ที่ม� ีีความรู้้�ด้้านดิิจิิตอล ธุุรกรรม อุตุ โนมัตั ิิ และการวิเิ คราะห์ข์ ้อ้ มูลู เพื่อ�่ ให้ผ้ ลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ ารเป็น็ ไปตามความต้อ้ งการของผู้�บริโิ ภคสูงู ที่ส� ุดุ นอกจากนี้�สถาบัันการเงิินอาจสร้้างความสััมพัันธ์์และข้้อตกลงทางธุุรกิิจที่�เกี่�ยวกัับ การสร้้าง NETWORK มากขึ้�น ที่�สามารถเชื่�่อมต่่อและทำำ�งานได้้อย่่างราบรื่่�นกัับระบบชำ�ำ ระเงิินของ ประเทศต่่างๆ เพื่�อ่ สนับั สนุุนให้เ้ กิิด CROSS-BORDER TRANSACTION โดยการเชื่่�อมต่่อเหล่่านี้�อาจมีี การนำำ�เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN หรืือ QR มาตราฐาน หรืือระบบการยืืนยัันตััวตนที่เ� ป็็นมาตรฐาน มา ปรัับใช้้ การสร้้างความสััมพัันธ์์กัับผู้�ประกอบการในด้้านต่่างๆจะทำำ�ให้้ระบบนิิเวศน์์ของธนาคารมีีการ เปลี่ย� นแปลงที่�สอดรับั กัับการเปลี่�ยนผ่า่ นไปสู่�ระบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิิตอลอย่่างสมบููรณ์์ จะเป็็นการปรัับเปลี่�ยน พฤติกิ รรมหรืือประสบการณ์ข์ องผู้�บริโิ ภคในยุุคดิจิ ิิตอล 4.0 และสุุดท้้ายจะนำ�ำ อุุตสาหกรรมธนาคารไปสู่� 183

ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ยุคุ OPEN BANKING ที่�สถาบัันการเงินิ ต่่างๆเปิิดกว้้างให้้เกิดิ การพััฒนา APPLICATION มาแข่ง่ ขันั กันั เพื่อ่� ใช้ป้ ระโยชน์ข์ องข้อ้ มูลู ที่ธ� นาคารมีใี นการสร้า้ งผลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ ารที่ม� ีกี ารเชื่อ่� มให้ผู้้�บริโิ ภคมีสี ่ว่ นร่ว่ ม มากยิ่ง� ขึ้�น ดังั แสดงในรููปที่� 7.21 รููปที่่� 7.21 ลัักษณะของ OPEN BANKING ที่อ� าจเกิิดขึ้�นในยุคุ เศรษฐกิจิ ดิจิ ิิตอล SOURCE: DELIOTTE DIGITAL (2016) บทสรุปุ ระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลได้้นำ�ำ ไปสู่�แนวความคิิดใหม่่หลากหลายมิิติิของการดำ�ำ เนิินธุุรกิิจ สถาบััน การเงิินและภาคธุุรกิิจจะต้้องมีีความเข้้าใจทฤษฎีีและกรอบแนวคิิดในการดำ�ำ เนิินธุุรกิิจแบบใหม่่ที่�มีีการ ประยุุกต์์นำำ�เทคโนโลยีีดิิจิิตอลมาปรัับเปลี่ �ยนโครงสร้้างการแข่่งขัันในอุุตสาหกรรมอย่่างสิ้ �นเชิิงในอนาคต ในบทความนี้�ได้้วิิเคราะห์์แนวโน้้มสำำ�คััญที่�จะเกิิดขึ้�นในระบบเศรษฐกิิจดิิจิิตอลได้้แก่่ 1) การค้้าขายผ่่าน CROSS-BORDER E-COMMERCE 2) การนำำ�เทคโนโลยีีดิิจิิตอลมาประยุุกต์์ใช้้เพื่่�อสร้้างกลยุุทธ์์แบบ OMNICHANNEL RETAILING 3) การตระหนักั รัับรู้้�ถึงึ โอกาสและความเสี่�ยงจากรููปแบบธุรุ กิิจที่เ� รียี ก ว่า่ EVERYTHING AS A SERVICE และ 4) โอกาสใหม่ๆ่ ที่�เกิิดจากความร่ว่ มมืือของสถาบันั การเงินิ และ FINTECHS ในการพััฒนาระบบชำ�ำ ระเงิินเพื่�่อให้้การชำำ�ระเงิินเกิดิ ขึ้�นได้ท้ ัันทีี ปลอดภััย และราบรื่น่� ภายใต้ร้ ะบบเศรษฐกิจิ ดิจิ ิติ อลนี้� ความพยายามในการเติบิ โตผ่า่ นการทำำ�ธุรุ กิจิ แต่เ่ พียี งผู้�เดียี วและ ผ่่านการกิินรวบหรืือผููกขาดนั้�น อาจไม่่ใช่่แนวทางที่�จะทำำ�ให้้ประสบความสำำ�เร็็จอย่่างยั่�งยืืนในยุุคที่�การ 184

Asian Digital Economy และความสััมพัันธ์์ของผู้้�เล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น เปลี่�ยนแปลงเกิิดขึ้�นอย่่างรวดเร็็ว ดัังนั้�นสิ่�งที่�สถาบัันการเงิินและภาคส่่วนต่่างๆจะต้้องดำำ�เนิินการให้้เกิิด ขึ้ �นคืือการสร้้างความสััมพัันธ์์และความร่่วมมืือทางการค้้าที่ �สร้้างสรรค์์และมีีประสิิทธิิภาพกัับภาคส่่วน ต่า่ งๆที่เ� กี่ย� วข้อ้ ง เพื่อ�่ ให้ส้ ามารถปรับั เปลี่ย� นผลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ ารอย่า่ งต่อ่ เนื่อ�่ ง การเกิดิ ระบบนิเิ วศน์ท์ าง เศรษฐกิจิ ใหม่่ (NEW ECOSYSTEM) จะเป็น็ แรงผลักั ดันั ให้เ้ กิดิ นวัตั กรรมใหม่ๆ่ ที่ต� อบโจทย์ค์ วามต้อ้ งการ ของลูกู ค้้าในที่�สุุด 185

ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy เอกสารอ้้างอิงิ ADB. (2014). ASIA SME FINANCE MONITOR 2013. ASIAN DEVELOPMENT BANK. ADB. (2018). EMBRACING THE E-COMMERCE REVOLUTION IN ASIA AND THE PACIFIC. ADB. ANANDAN, R., SIPAHIMALANI, R., SAINI, S., ARYASOMAYAJULA, S., & SMITTINET, W. (2018). E-CONOMY SEA SPOTLIGHT 2017: UNPRECEDENTED GROWTH FOR SOUTHEAST ASIA’S $50B INTERNET ECONOMY. THINK WITH GOOGLE. ASEAN SME WORKING GROUP. (2014). BEYOND AEC 2015: POLICY RECOMMENDATIONS FOR ASEAN SME COMPETITIVENESS. BAIN & CO. (2018). ADVANCING TOWARDS ASEAN DIGITAL INTEGRATION EMPOWERING SMES TO BUILD ASEAN’S DIGITAL FUTURE. BAIN & CO. BDRC. (2018). SMES’ COMMUNICATION NEEDS: A REPORT FOR OFCOM. BDRC. BOT PRESS RELEASE. (2019). ASEAN PAYMENT CONNECTIVITY AT THE ASEAN CENTRAL BANK GOVERNORS’ MEETING, NO.20/2019. BROADBAND COMMISSION FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT. (2017). THE STATE OF BROADBAND: BROADBAND CATALYZING SUSTAINABLE DEVELOPMENT. CABLE. (2019). WORLDWIDE BROADBAND SPEED LEAGUE 2019 (DATABASE). RETRIEVED FROM CABLE: HTTP://WWW.CABLE.CO.UK/BROADBAND/SPEED/WORLDWIDE-SPEED-LEAGUE CCCS. (2019). HANDBOOK ON COMPETITION & E-COMMERCE IN ASEAN. CCCS. CIURIAK, D., & PTASHKINA, M. (2019). LEVERAGING DIGITAL AND KNOWLEDGE ECONOMY TRANSFORMATION: OPPORTUNITIES AND CHALLENGES FOR INDIA AND ITS PARTNERS’. POLOCY BRIEF NO. 148. DELIOTTE DIGITAL. (2016). THE PATH TO OPEN BANKING: HOW BANKS ARE ENABLING OPEN APIS. DELOITTE. (2017). TECH TREND 2017: THE KINETIC ENTERPRISE. DELOITTE UNIVERSITY PRESS. DELOITTE. (2018). CLOSING THE GAP IN FINTECH COLLABORATION: OVERCOMING OBSTACLES TO A SYMBIOTIC RELATIONSHIP. DELOITTE CENTER FOR FINANCIAL SERVICES. DELOITTE. (2018). EVERYTHING AS A SERVICE A NEW ERA OF VALUE DELIVERY. MONITOR DELOITTE. ERIA. (2019). STUDY ON MSMES PARTICIPATION IN THE DIGITAL ECONOMY IN ASEAN NURTURING ASEAN MSMES TO EMBRACE DIGITAL ADOPTION. ERIA-OECD. (2014). ASEAN SME POLICY INDEX 2014: TOWARDS COMPETITIVE AND INNOVATIVE ASEAN SMES. 186

Asian Digital Economy และความสััมพันั ธ์์ของผู้เ้� ล่น่ ต่่างๆในระบบเศรษฐกิิจในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น JAKARTA: ECONOMIC RESEARCH INSTITUTE FOR ASEAN AND EAST ASIA (ERIA). EY. (2019). REDESIGNING FOR THE DIGITAL ECONOMY A STUDY OF SMES IN SOUTHEAST ASIA. EY. EY-UOB-DUN&BRADSTREET. (2018). ASEAN SMES: ARE YOU TRANSFORMING FOR THE FUTURE? GARTNER. (2020, MAY 5). SOFTWARE AS A SERVICE (SAAS). RETRIEVED FROM GARTNER: HTTPS://WWW.GARTNER.COM/EN/INFORMATION-TECHNOLOGY/GLOSSARY/SOFTWARE-AS-A- SERVICE-SAAS GONZALEZ, J. (2016). USING FOREIGN FACTORS TO ENHANCE DOMESTIC EXPORT PERFORMANCE: A FOCUS ON SOUTHEAST ASIA. OECD TRADE POLICY PAPERS NO.191. GSMA. (2017). MOBILE MONEY AND E-COMMERCE: THREE AREAS OF PARTNERSHIP IN SOUTHEAST ASIA. HANOI TIMES. (2017). HANOI: E-COMMERCE PLATFORM IS OFFICIALLY LAUNCHED. RETRIEVED FROM HANOI TIMES: HTTP://WWW.HANOITIMES.VN/ECONOMY/2017/02/81E0AF21/HANOI-E-COMMERCE-PLATFORM- ISOFFICIALLY-LAUNCHED/ IFC. (2014). MSME COUNTRY INDICATORS. RETRIEVED FROM WORLD BANK GROUP FINANCES: HTTPS://FINANCES.WORLDBANK.ORG/OTHER/MSME-COUNTRY-INDICATORS-HISTORICAL-DATA/ XAJB-UMCC INDONESIA INVESTMENTS. (2017, DECEMBER 13). E-COMMERCE IN INDONESIA: MANY CONSUMERS LOOK OFFLINE, BUY ONLINE. RETRIEVED FROM INDONESIA INVESTMENTS: HTTPS://WWW.INDONESIA-INVESTMENTS.COM/NEWS/TODAYS-HEADLINES/E-COMMERCE -IN-INDONESIA-MANY-CONSUMERS-LOOK-OFFLINE-BUY-ONLINE/ITEM8410 ITU. (2019). ITU WORLD TELECOMMUNICATION/ ICT INDICATORS (DATABASE). RETRIEVED FROM ITU: HTTP://WWW.ITU.INT/EN/ITU-D/STATISTICS/PAGES/DEFAULT.ASPX KO KO, T. (2018, JAN 19). MYANMAR DRAFTS DIGITAL ECONOMY MASTER PLAN. RETRIEVED FROM MYANMAR TIMES: HTTPS://WWW.MMTIMES.COM/NEWS/MYANMAR-DRAFTS-DIGITAL-ECONOMY-MASTER-PLAN. HTML LOONG, L. (2018, SEPTEMBER 12). TRANSCRIPT OF SPEECH BY PM LEE HSIEN LOONG AT THE 27TH WORLD ECONOMIC FORUM ON ASEAN IN HANOI, VIETNAM, 12 SEPTEMBER 2018. RETRIEVED FROM PRIME MINISTER’S OFFICE SINGAPORE: HTTPS://WWW.PMO.GOV.SG/NEWSROOM/PM-LEE-HSIEN- LOONG-27TH-WORLD-ECONOMIC-FORUM-ASEAN-HANOI-VIETNAM MCKINSEY&COMPANY. (2018). INDUSTRY 4.0: REINVIGORATING ASEAN MANUFACTURING FOR THE FUTURE’. 187

ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy SINGAPORE: DIGITAL CAPABILITY CENTER. OECD. (2006). ONLINE PAYMENT SYSTEMS FOR E-COMMERCE’,. OECD DIGITAL ECONOMY PAPERS, NO. 117. OECD. (2018). ECONOMIC OUTLOOK FOR SOUTHEAST ASIA, CHINA AND INDIA: PROMITING OPPORTUNITIES IN E-COMMERCE. OECD DEVELOPMENT CENTRE. OECD. (2018). SME POLICY INDEX: ASEAN 2018, BOOSTING COMPETITIVENESS AND INCLUSIVE GROWTH. OECD. OECD. (2019). SOUTHEAST ASIA GOING DIGITAL: CONNECTING SMES. OECD. OECD-FACEBOOK-WORLDBANK. (2019). THE FUTURE OF BUSINESS SURVEY. PWC. (2019). PLATFORM BANKING & DIGITAL ECOSYSTEM’. PWC’S DIGITAL SERVICES. RPMG. (2010). 2010 PURCHASING CARD BENCHMARK SURVEY. SOPADJIEVA, E., DHOLAKIA, U., & BENJAMIN, B. (2017, JANUARY 03). A STUDY OF 46,000 SHOPPERS SHOWS THAT OMNICHANNEL RETAILING WORKS. RETRIEVED FROM HARVARD BUSINESS REVIEW: HTTPS://HBR.ORG/2017/01/A-STUDY-OF-46000-SHOPPERS-SHOWS-THAT-OMNICHANNEL-RETAILING- WORKS SOUTH CHINA MORNING POST. (2018, JUN 30). FIGHTING CANCER IN SINGAPORE, EATING PLASTIC IN INDONESIA: IS SOUTHEAST ASIA THE NEXT SILICON VALLEY? RETRIEVED FROM THE WEEK IN ASIA: HTTPS://WWW.SCMP.COM/WEEK-ASIA/BUSINESS/ARTICLE/2153156/FIGHTING-CANCER-SINGAPORE- EATING-PLASTIC-INDONESIA-SOUTHEAST-ASIA STARTUPS. (2018, AUGUST 28). PING AN GOOD DOCTOR AND GRAB FORM JOINT VENTURE TO DELIVER TRANSFORMATIVE O2O HEALTHCARE SOLUTIONS IN SOUTHEAST ASIA’. RETRIEVED FROM STARTUP THAILAND: HTTPS://WWW.STARTUPTHAILAND.ORG/EN/GRAB-AND-PING-AN-GOOD-DOCTOR- FORM-JV-TO-DELIVER-O2O-HEALTHCARE/ THE JAKARTA POST. (2016). INDONESIA PROVIDES FREE DOMAIN NAMES FOR SMES. RETRIEVED FROM THE JAKARTA POST: HTTP://WWW.THEJAKARTAPOST.COM/NEWS/2016/11/03/INDONESIA-PROVIDES- FREE-DOMAINNAMES-FOR-SMES.HTML TRPC-INTERNET SOCIETY. (2015). UNLEASHING THE POTENTIAL OF THE INTERNET FOR ASEAN ECONOMIES’. ISOC. UNCTAD. (2017). UNCTAD B2C E-COMMERCE INDEX 2017. UOB. (2018). STATE OF FINTECH IN ASEAN. WE ARE SOCIAL. (2017, FEBRUARY 16). DIGITAL IN SOUTHEAST ASIA IN 2017. RETRIEVED FROM WE 188

Asian Digital Economy และความสัมั พัันธ์์ของผู้�้เล่่นต่่างๆในระบบเศรษฐกิจิ ในทศวรรษหน้้า ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น ARE SOCIAL: HTTPS://WEARESOCIAL.COM/SPECIAL-REPORTS/DIGITAL-SOUTHEAST-ASIA-2017 WEF. (2019). THE GLOBAL COMPETITIVENESS REPORT 2019. WORLD ECONOMIC FORUM. WEF. (2020, MAY 05). DIGITAL ASEAN. RETRIEVED FROM WEF: HTTPS://WWW.WEFORUM.ORG/PROJECTS/DIGITAL-ASEAN WORLD BANK. (2019). ENTERPRISE SURVEYS (DATABASE). RETRIEVED FROM WORLD BANK: WWW.ENTERPRISESURVEYS.ORG YOKOI, T., SHAN, J., WADE, M., & MACAULAY, J. (2019). DIGITAL VORTEX 2019: CONTINUOUS AND CONNECTED CHANGE. IMD. 189