ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รูปู ที่่� 2.16 การจััดตั้�ง CORPORATE VENTURE CAPITAL ของสถาบัันการเงินิ ต่า่ งๆ MANY INCUMBENTS FROM OTHER FINANCIAL CENTRES ARE USING THE VC ROUTE TO GAIN ACCESS TO INNOVATION IN FINANCIAL TECHNOLOGY SOURCE: DAMANIA (2016) บริิการทางการเงินิ ที่่ไ� ด้ร้ ัับผลกระทบจากการแข่่งขันั ในยุุคดิิจิิตอล จากการสำ�ำ รวจของ PWC (2017) ผ่่านผู้�บริิหารของสถาบัันการเงิินหลายรายทั่ว� โลก พบว่่า บริกิ ารทางการเงินิ ที่�ได้ร้ ับั ผลกระทบค่่อนข้า้ งสูงู จากการแข่ง่ ขันั ของ FINTECH ในปััจจุุบัันคืือ บริิการ ด้้าน PAYMENTS และ FUND TRANSFER รองลงมาคืือบริกิ ารที่�เกี่ย� วข้อ้ งกับั สินิ เชื่�อ่ ส่่วนบุคุ คลและ ผลิิตภััณฑ์์รัับฝากเงิิน และลำ�ำ ดัับสุุดท้้ายคืือผลิิตภััณฑ์์และบริิการด้้านประกััน และการบริิหารเงิินลงทุุน ดัังแสดงในรููปที่� 2.17 50
การเปลี่�่ยนแปลงในอุตุ สาหกรรมการเงินิ การธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น รูปู ที่่� 2.17 แนวโน้ม้ การถูกู แทนที่ด� ้้วย FINTECH ในแต่่ละบริกิ าร SOURCE: PWC (2017) บริกิ ารทางการเงิินที่เ� กี่ย� วข้้องกัับระบบชำำ�ระเงินิ (PAYMENT SYSTEM) ได้ร้ ัับผลกระทบจาก FINTECH ค่่อนข้้างมากเกิิดจากสาเหตุุที่�การให้้บริิการระบบชำำ�ระเงิินนั้�นไม่่จำ�ำ เป็็นต้้องอาศััยความรู้� เฉพาะทางด้้านการธนาคาร กิิจกรรมหลัักในระบบชำ�ำ ระเงิินคืือการอนุุมััติิข้้อความการชำำ�ระเงิิน ระหว่่างผู้�โอนและผู้้�รัับ ดัังนั้�นผู้�ให้้บริิการเครืือข่่ายสายเคเบิ้�ลใยแก้้วนำ�ำ แสง หรืือผู้�ให้้บริิการด้้าน โครงข่่ายสื่�่อสารไร้้สาย จึึงสามารถนำำ�โครงข่า่ ยการเชื่อ่� มโยงข้อ้ มูลู ของตนมาให้บ้ ริกิ ารด้า้ นการชำ�ำ ระเงินิ ได้ท้ ันั ทีี โดยไม่ต่ ้อ้ งมีกี ารลงทุนุ เพิ่่ม� เติมิ มากนักั ในส่่วนของนวััตกรรมและรููปแบบของบริิการด้้านระบบชำ�ำ ระเงิินที่� FINTECH เข้้ามานำ�ำ เสนอนั้�น มีีหลายรููปแบบทั้�งการเปลี่�ยนแปลงวิิธีีการยืืนยัันตััวตนเพื่่�ออนุุมััติิการชำำ�ระเงิิน การสร้้างระบบชำ�ำ ระเงิิน แบบใหม่ท่ี่เ� ชื่อ่� มโยงผู้�โอนกับั ผู้้�รับั โอน และการสร้า้ งระบบประมวลผลการชำำ�ระเงินิ และการจัดั การบัญั ชีขี อง องค์์กร ซึ่�ง่ รายละเอียี ดเชิิงลึกึ ของการแข่่งขัันในอุตุ สาหกรรมระบบชำ�ำ ระเงิินจะวิเิ คราะห์์อยู่�ในบทที่� 3 การลงทุนุ ในบริษิ ัทั FINTECH ที่น� ่า่ สนใจอีกี กลุ่�มบริกิ ารคืือการลงทุนุ ใน FINTECH ที่ใ� ห้บ้ ริกิ ารเกี่ย� ว เนื่อ�่ งกับั ด้า้ นการให้ส้ ินิ เชื่อ�่ และการปล่อ่ ยกู้� โดยการลงทุนุ จาก CVC สูงู ขึ้�นมากในปีี ค.ศ. 2015 ก่อ่ นที่จ� ะลดลง ในปีี ค.ศ. 2016 ตามรูปู ที่� 2.18 ซึ่ง่� สาเหตุสุ ำำ�คัญั ที่ก� ารลงทุนุ ในผลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ ารที่เ� กี่ย� วข้อ้ งกับั การให้ส้ ินิ เชื่อ�่ ONLINE ลดลงเพราะเริ่ม� มีจี ำ�ำ นวน FINTECH ที่ด� ำำ�เนินิ ธุรุ กิจิ ในด้า้ นนี้�หลายราย จนเกิดิ การแข่ง่ ขันั ที่ร� ุนุ แรง และเริ่ม� มีี FINTECH บางรายที่ป� ระสบความสำำ�เร็จ็ จนครองส่ว่ นแบ่ง่ การตลาดในสัดั ส่ว่ นที่ส� ูงู สำ�ำ หรับั การ ให้ส้ ิินเชื่�อ่ ส่่วนบุคุ คล จึึงทำ�ำ ให้้ความน่่าสนใจในการลงทุุนใน FINTECH ใหม่่ๆ ลดลง 51
ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 2.18 มููลค่า่ การลงทุุนใน FINTECH ประเภท ONLINE LENDING SOURCE: KPMG (2017) ในส่ว่ นของการให้บ้ ริกิ ารสินิ เชื่อ�่ ONLINE ของ FINTECH นั้�นจะมีทีั้�งแบบการสร้า้ ง PLATFORM สำ�ำ หรับั การจับั คู่�ระหว่่างผู้�ให้ก้ ู้้�กัับผู้�กู้� ที่�เรียี กว่่า P2P LENDING PLATFORM ไปจนถึงึ การใช้้ข้อ้ มููลแบบ ใหม่่ (ALTERNATIVE DATA) ในการวิเิ คราะห์ค์ วามเสี่�ยงด้า้ นการชำำ�ระหนี้�ของผู้�กู้� เพื่่�อนำำ�ไปสู่�การให้้สินิ เชื่�่อกัับกลุ่�มประชากรที่�ไม่่สามารถเข้้าถึึงแหล่่งเงิินทุุนจากสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิิมได้้ นอกจากนี้้�ยัังมีีผู้� ประกอบการที่�ประกอบธุุรกิิจในด้้านอื่�่นจนประสบความสำำ�เร็็จมีีฐานลููกค้้าจำำ�นวนมาก ได้้หัันมาให้้ความ สนใจกับั การทำ�ำ ธุรุ กิจิ ให้้สินิ เชื่อ่� แก่ฐ่ านลูกู ค้า้ ของตนเองหรืือที่เ� รียี กว่า่ MARKETPLACE LENDING มาก ขึ้�น โดยรายละเอียี ดเชิงิ ลึึกของแต่่ละบริกิ ารจะวิิเคราะห์ใ์ นบทที่� 4 อีีกด้้านหนึ่�งที่�นัักลงทุุนให้้ความสนใจ คืือ FINTECHS ที่�ประยุุกต์์ใช้้เทคโนโลยีีที่�เรีียกว่่า BLOCKCHAIN มาเพิ่่�มประสิิทธิิภาพการทำำ�งานภายในองค์์กรของสถาบัันการเงิิน หรืือเพิ่่�มความ รวดเร็็วในการให้้บริิการทางการเงิินแก่่ลููกค้้าบางกลุ่�ม จากข้้อมููลการสำ�ำ รวจโดย PWC (2017) พบว่่า ผู้�บริิหารของสถาบัันการเงิิน และ FINTECHS หลายรายให้้ความเห็็นว่่าเทคโนโลยีี 52
การเปลี่�่ยนแปลงในอุตุ สาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น BLOCKCHAIN จะเป็็นเทคโนโลยีีแห่่งโลกอนาคตที่�น่่าลงทุุน พอๆกัับความน่่าสนใจในการลงทุุนใน เทคโนโลยีี ARTIFICIAL INTELLIGENCE และ IDENTITY MANAGEMENT ดัังแสดงในรูปู ที่� 2.19 รููปที่่� 2.19 แนวโน้้มการลงทุนุ ในเทคโนโลยีีใหม่ๆ่ ของสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิมิ SOURCE: PWC (2017) เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN เป็น็ เทคโนโลยีทีี่น� ัักวิเิ คราะห์์หลายคนมองว่่าจะเป็น็ เทคโนโลยีพีื้�นฐานที่� ใช้้กัันอย่า่ งแพร่ห่ ลายในอนาคต เปรียี บเสมืือนเป็น็ เทคโนโลยีใี นยุคุ ที่� 5 ของมนุษุ ยชาติิ ต่อ่ เนื่อ่� งจาก ยุคุ ที่� 1 คืือ เทคโนโลยีี COMPUTER MAINFRAME ยุคุ ที่� 2 เทคโนโลยีี PERSONAL COMPUTER ยุคุ ที่� 3 เทคโนโลยีอี ิินเตอร์์เน็ต็ และยุคุ ที่� 4 เทคโนโลยีสี ื่�่อสารไร้ส้ ายและอุปุ กรณ์ม์ ืือถืือ รายละเอียี ดของเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN และศักั ยภาพในการนำ�ำ มาประยุกุ ต์ใ์ ช้ใ้ นอุตุ สาหกรรมการเงินิ และการธนาคารวิเิ คราะห์อ์ ยู่� ในบทที่� 5 นวััตกรรมอีีกด้้านหนึ่�งที่�มาพร้้อมกัับเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN คืือนวััตกรรม ด้้านสกุุลเงิินดิิจิิตอล ที่�มีีการคิิดค้้นสกุุลเงิินในรููปแบบใหม่่ที่�เรีียกว่่า CRYPTOCURRENCY 53
ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy โดยเป็็นสกุุลเงิินที่�มีีระบบการชำ�ำ ระเงิินผ่่านเทคโนโลยีี BLOCKCHAIN สกุุลเงิินที่�มีีชื่�่อเสีียงและเป็็น ที่�รู้้�จัักอย่่างแพร่่หลายเช่่น BITCOIN, ETHEREUM และ RIPPLE เป็็นต้้น นอกจากนี้�ในช่่วงปีี ค.ศ. 2019 ผู้�ให้บ้ ริิการเครืือข่่ายสังั คม (SOCIAL NETWORK) รายใหญ่อ่ ย่า่ ง FACEBOOK ก็ไ็ ด้ม้ ีี การประกาศความร่ว่ มมืือกับั พันั ธมิติ รต่่างๆในการสร้า้ งสกุุลเงิิน CRYPTOCURRENCY ใหม่ท่ี่เ� รีียกว่า่ LIBRA ขึ้�น (LIBRA, 2019) โดยรายละเอียี ดต่่างๆของ CRYPTOCURRENCY และตััวอย่า่ งของการนำำ� มาประยุุกต์ใ์ ช้้ในอุตุ สาหกรรมการเงิินและการธนาคาร วิเิ คราะห์อ์ ยู่�ในบทที่� 6 บทสรุปุ การเปลี่�ยนแปลงทางเทคโนโลยีทีี่�เกิิดขึ้�นอย่า่ งก้้าวกระโดดในช่ว่ ง 10 ปีทีี่�ผ่า่ นมานั้�นสามารถสรุุป เป็็นปััจจััยสำำ�คััญได้้ 3 ด้้านได้แ้ ก่่ 1) การเกิิดขึ้�นของเทคโนโลยีี WWW ที่ใ� ช้้ในการส่ง่ ผ่า่ นและรัับข้อ้ มูลู 2) การพััฒนาโครงข่่ายเชื่อ่� มต่่อข้อ้ มูลู ที่เ� รียี กว่า่ อินิ เตอร์เ์ น็็ต และ 3) การเกิิดขึ้�นของ SMART DEVICES ใน การประมวลผลข้้อมููลและสร้้างประสบการณ์์ใหม่่ให้้กับั ผู้�บริโิ ภค ปััจจััยภายนอกดัังกล่่าวเป็็นตััวเร่่งให้้ผู้ �ประกอบการในทุุกอุุตสาหกรรมต้้องเร่่งปรัับตััวเพื่่�อให้้ สามารถดำำ�เนิินธุุรกิิจอย่า่ งประสบความสำ�ำ เร็จ็ ในยุุคดิิจิติ อล 4.0 โดยอุตุ สาหกรรมการเงินิ การธนาคาร นั้�นได้้รัับผลกระทบจากการเปลี่�ยนแปลงดัังกล่่าวอย่่างมากโดยเฉพาะกัับการให้้บริิการชำำ�ระเงิิน การ บริิหารบััญชีเี งิินฝาก และการให้ส้ ิินเชื่อ่� ซึ่่�งผู้�ให้บ้ ริกิ ารทางการเงิินรายใหม่่ที่เ� รีียกว่า่ FINTECHS ได้เ้ ข้้า มาแข่ง่ ขัันในลักั ษณะที่ม�ุ่�งเป้้าเพื่�อ่ การเป็น็ เลิศิ ในบริิการด้้านใดด้า้ นหนึ่ง� ไม่ใ่ ช่ก่ ารแข่่งขันั ในลักั ษณะเดียี วกับั สถาบันั การเงิินแบบดั้�งเดิมิ ที่�เน้น้ ให้บ้ ริกิ ารรอบด้้านหรืือที่เ� รีียกว่่า UNIVERSAL BANKING การให้้บริิการเฉพาะทางของ FINTECHS เหล่่านี้้�ทำำ�ให้้เกิิดการแข่่งขัันด้้านราคา และคุุณภาพ ของผลิิตภััณฑ์์ทางการเงิินอย่่างมาก จนนำำ�มาสู่่�รููปแบบการแข่่งขัันใหม่่ในอุุตสาหกรรมที่�เรีียกว่่า DISA- AGGREGATION OF FINANCIAL SERVICES ค่่าธรรมเนียี มต่า่ งๆที่�ในอดีตี เคยเรียี กเก็็บแบบเหมารวม สำ�ำ หรัับหลายบริกิ ารอาจเกิิดขึ้�นได้้ยาก และบริกิ ารบางประเภทที่เ� มื่่อ� นำำ�ดิิจิิตอลมาประยุกุ ต์์ใช้้จนทำำ�ให้เ้ กิิด การลดต้้นทุนุ อย่่างมากอาจเกิิดการแข่่งขันั จนค่่าธรรมเนียี มเหลืือศููนย์ไ์ ด้ใ้ นอนาคต สำ�ำ หรัับการลงทุุนใน FINTECHS นั้�น ได้้เกิิดขึ้�นอย่่างก้้าวกระโดดในช่่วง 5 ปีีที่�ผ่่านมา โดยมัักจะเป็็นการลงทุุนผ่่านกองทุุนร่่วมลงทุุน (VENTURE CAPITAL) หรืือการควบรวม กิจิ การ (MERGER AND ACQUISITION) การลงทุุนเหล่า่ นี้�กระจุุกตััวอยู่�ใน 4 บริิการหลักั ทางการ เงิินได้้แก่่ 1) ระบบชำำ�ระเงิิน 2) การคิิดค้้นการให้้สิินเชื่�่อแบบใหม่่ 3) เทคโนโลยีี BLOCKCHAIN และ 4) การคิดิ ค้น้ CRYPTOCURRENCY โดยรายละเอียี ดการวิเิ คราะห์ท์ั้�ง 4 ด้า้ นนี้�จะอยู่�ในบทที่� 3 – 6 ต่อ่ ไป 54
การเปลี่่�ยนแปลงในอุตุ สาหกรรมการเงิินการธนาคาร ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น เอกสารอ้้างอิงิ ALI, H. (2017). FINTECH AND ITS IMPORTANCE WITHIN FINANCIAL INDUSTRY. INTERNATIONAL CONFERENCE ON BUSINESS, ECONOMICS AND FINANCE (ICBEF) 2017. BAIN & COMPANY. (2015). CUSTOMER BEHAVIOR AND LOYALTY IN RETAIL BANKING: MOBILIZING FOR LOYALTY. BAIN & COMPANY, INC. BANGKOK BANK. (2019, 08 16). BANGKOK BANK INNOHUB INSPIRING CHANGE. RETRIEVED FROM BANGKOK BANK INNOHUB INSPIRING CHANGE: HTTPS://WWW.BANGKOKBANKINNOHUB.COM/TH/ BANK OF THAILAND. (2019). BANKING PERFORMANCE STATISTICS. THAILAND: BANKG OF THAILAND. BRYANT, S. (2008). THE STORY OF THE INTERNET. PEARSON EDUCATION. BUSINESS INSIDER. (2018, 12 21). LATEST FINTECH INDUSTRY TRENDS, TECHNOLOGIES AND RESEARCH FROM OUR ECOSYSTEM REPORT. RETRIEVED FROM BUSINESS INSIDER: HTTPS://WWW.BUSINESSINSIDER.COM/FINTECH-ECOSYSTEM-REPORT CUMMING, D. J. (2010). VENTURE CAPITAL: INVESTMENT STRATEGIES, STRUCTURES, AND POLICIES. CANADA: JOHN WILEY & SONS, INC. DAMANIA, T. (2016). DEVELOPMENT, PROSPECTS AND REGULATORY ENVIRONMENT OF FINTECH. DELOITTE. DAPP, T. F. (2014). FINTECH – THE DIGITAL (R)EVOLUTION IN THE FINANCIAL SECTOR ALGORITHM-BASED BANKING WITH THE HUMAN TOUCH. DEUTSCHE BANK RESEARCH. DELIOTTE. (2015). WEALTH MANAGEMENT AND PRIVATE BANKING: CONNECTING WITH CLIENTS AND REINVENTING THE VALUE PROPOSITION. DELIOTTE. DELOITTE. (2016). DIGITAL TRANSACTION BANKING: OPPORTUNITIES & CHALLENGES. DELOITTE. DESJARDINS, J. (2018). THE RISING SPEED OF TECHNOLOGICAL ADOPTION. RETRIEVED FROM VISUAL CAPITALIST: HTTPS://WWW.VISUALCAPITALIST.COM/RISING-SPEED-TECHNOLOGICAL-ADOPTION/ FELTON, N. (2008, 02 10). ARCHIVE NEW YORK TIMES. RETRIEVED FROM HTTPS://ARCHIVE.NYTIMES.COM/ WWW.NYTIMES.COM/IMAGEPAGES/2008/02/10/OPINION/10OP.GRAPHIC.READY.HTML JUDD, E. (2017, 10 31). TIMELINE: 180 YEARS OF BANKING TECHNOLOGY. RETRIEVED FROM INDEPENDENT BANKER: HTTPS://INDEPENDENTBANKER.ORG/2017/10/TIMELINE-180-YEARS-OF-BANKING-TECHNOLOGY/ KPMG. (2016). ROBO ADVISING: CATCHING UP AND GETTING AHEAD. KPMG. KPMG. (2017). THE PULSE OF FINTECH Q4 2016. GLOBAL ANALYSIS OF INVESTMENT IN FINTECH. 55
ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy KPMG. (2019). POLSE OF FINTECH H2 2019. KRUNGSRI. (2019, 08 16). KRUNGSRI RISE: 2X EXPERIENCE FOR FINTECH STARTUPS. RETRIEVED FROM KRUNGSRI: HTTPS://WWW.KRUNGSRI.COM/BANK/EN/NEWSANDACTIVITIES/KRUNGSRI-BANKING-NEWS/ KRUNGSRI-RISE-2X-EXPERIENCE.HTML LIBRA. (2019). AN INTRODUCTION TO LIBRA. LIBRA. MICROSOFT. (2014). THE EVOLUTION OF PERSONAL COMPUTING. MICROSOFT. OECD. (2007). INNOVATION AND GROWTH: RATIONALE FOR AN INNOVATION STRATEGY. OECD. PWC. (2017). GLOBAL FINTECH REPORT 2017. PWC. RAGGETT, D. (2013). HTML5 AND THE OPEN WEB PLATFORM. WORLD WIDE WEB CONSORTIUM. WIPO. (2020). WIPO IP STATISTICS DATA CENTER. WORLD WIDE WEB FOUNDATION. (2019, 08 16). HISTORY OF THE WEB. RETRIEVED FROM WORLD WIDE WEB FOUNDATION: HTTPS://WEBFOUNDATION.ORG/ABOUT/VISION/HISTORY-OF-THE-WEB/ 56
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม�่ บริิการด้า้ นการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น บทที่่� 3 การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีใน กลุ่่�มบริิการด้้านการชำำ�ระเงิิน บทนำำ� บริิการทางการเงิินที่�ง่่ายที่�สุุดสำ�ำ หรัับผู้�ให้้บริิการทางการเงิินรายใหม่่ในการเข้้ามาแข่่งขัันกัับ สถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิิมคืือบริิการด้้านการชำำ�ระเงิินโดยจะสัังเกตเห็็นว่่าในช่่วง 10 ปีีที่� ผ่่านมาได้้มีีการเกิิดขึ้�นของผู้�ให้้บริิการหลายรายเพื่�่อสร้้างช่่องทางในการชำ�ำ ระเงิินที่�นอกเหนืือ จากการชำำ�ระเงิินผ่่านสาขาของธนาคารเช่่น การชำ�ำ ระเงิินผ่่านร้้านสะดวกซื้�อ การชำ�ำ ระเงิินผ่่าน ไปรษณียี ์์ หรืือการชำำ�ระเงิินผ่่าน MOBILE APPLICATION เป็น็ ต้น้ เพื่อ�่ ให้เ้ ข้า้ ใจว่า่ บริกิ ารด้า้ นการชำ�ำ ระเงินิ ที่น� ำ�ำ เสนอโดย FINTECHS นั้�นอยู่�ในรูปู แบบใดบ้า้ ง ในบทนี้� จึงึ เริ่ม� ต้น้ วิเิ คราะห์ร์ ะบบชำำ�ระเงินิ ในปัจั จุบุ ันั เป็น็ อันั ดับั แรก เพื่อ�่ ให้เ้ กิดิ ความเข้า้ ใจว่า่ ระบบชำ�ำ ระเงินิ ในปัจั จุบุ ันั นั้�นมีชี ่อ่ งโหว่ด่ ้า้ นประสิทิ ธิภิ าพในมิติ ิใิ ด ซึ่ง�่ ช่อ่ งโหว่ด่ ังั กล่า่ วเกิดิ ขึ้�นทั้�งระบบชำำ�ระเงินิ ภายในประเทศ และระบบ ชำ�ำ ระเงิินระหว่่างประเทศ ช่อ่ งโหว่ต่ ่า่ งๆเหล่า่ นี้้�ทำ�ำ ให้้ FINTECHS พยายามคิดิ ค้น้ นวัตั กรรมเทคโนโลยีดี ิจิ ิติ อลใหม่ๆ่ เพื่อ่� นำำ�มา แก้ไ้ ขปัญั หาของการชำ�ำ ระเงินิ กับั สถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ มิติ ิขิ องต้น้ ทุนุ ค่า่ บริกิ ารที่ส� ูงู และมิติ ิิ ของระยะเวลาในการชำำ�ระเงินิ ที่ค� ่่อนข้า้ งนาน ผ่่านนวััตกรรมใหม่่ๆ เช่น่ การคิดิ ค้น้ MOBILE TRANSFER การคิดิ ค้้น PAYMENT และ CURRENCY EXCHANGE PLATFORM หรืือการคิดิ ค้น้ CRYPTOCURR- RENCY เพื่อ่� ปรับั ปรุงุ ระบบชำ�ำ ระเงินิ ในปัจั จุบุ ันั เป็น็ ต้น้ ซึ่ง่� ในบทนี้�จะวิเิ คราะห์อ์ ย่า่ งละเอียี ดของแต่ล่ ะรูปู แบบ การชำำ�ระเงินิ ใหม่ๆ่ เพื่อ�่ ให้ส้ ามารถคาดการณ์ไ์ ด้ว้ ่า่ ในอนาคตระบบชำ�ำ ระเงินิ จะถูกู ปรับั เปลี่ย� นไปอยู่�ในรูปู แบบ ใดได้บ้ ้า้ ง ระบบชำำ�ระเงินิ 101 การให้้บริิการด้้านการชำำ�ระเงิินและโอนเงิินระหว่่างบััญชีี ถืือเป็็นบริิการแรกๆ ที่�ผู้�ให้้บริิการ ทางการเงินิ รายใหม่่ เข้า้ มามีบี ทบาทสำำ�คัญั ในการนำำ�เสนอผลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ ารที่ต� อบสนองความต้อ้ งการ ของผู้�บริิโภคได้้อย่่างมีีประสิทิ ธิภิ าพเมื่อ�่ เทีียบกับั การให้บ้ ริิการของสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิมิ สาเหตุหุ นึ่ง� ที่ท� ำำ�ให้้ FINTECH เข้า้ มาแข่ง่ ขันั ในธุรุ กิจิ การชำำ�ระเงินิ อย่า่ งแพร่ห่ ลาย เพราะการให้บ้ ริกิ าร 57
ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ในด้้านนี้�ไม่่ต้้องอาศััยความรู้�เฉพาะทางที่�เกี่�ยวกัับทฤษฎีีด้้านการเงิิน และไม่่จำ�ำ เป็็นต้้องมีีประสบการณ์์ใน อุุตสาหกรรมทางการเงิินมาก่่อน แก่่นแท้้ของระบบชำ�ำ ระเงิินมีีเพีียงการส่่งข้้อความที่�มีีข้้อมููล จำ�ำ นวนเงินิ เลขบัญั ชีขี องผู้�โอน และเลขบัญั ชีีของผู้้�รัับโอน โดยเมื่อ�่ การโอนเงิินได้้รับั การอนุมุ ัตั ิิระบบก็็เพียี ง ทำำ�การบัันทึึกเปลี่ �ยนแปลงมููลค่่าเงิินในบััญชีีของผู้ �โอนและผู้้�รัับโอนให้้ถููกต้้องตามข้้อความการโอนเงิินที่ � เกิดิ ขึ้�น เนื่�่องจากระบบชำำ�ระเงิินเกี่�ยวข้้องกัับการส่่งข้้อความผ่่านโครงข่่ายการเชื่�่อมต่่อข้้อมููล ดัังนั้�นผู้� ประกอบการที่อ� ยู่�ในอุุตสาหกรรมไอทีี โครงข่า่ ยอินิ เตอร์์เน็ต็ หรืือผู้�ให้บ้ ริกิ ารโทรคมนาคมจึึงสามารถนำ�ำ ระบบการเชื่อ�่ มต่่อข้้อมูลู ของตนมาให้้บริิการระบบการชำ�ำ ระเงินิ ได้โ้ ดยง่า่ ย เพื่่�อให้้เข้้าใจนวััตกรรม และแนวทางใหม่่ๆ ในการให้้บริิการด้้านระบบการชำำ�ระเงิิน จึึงต้้องทำ�ำ ความเข้้าใจระบบการชำ�ำ ระเงิินในปััจจุุบัันก่่อนเบื้�องต้้น โดยรููปแบบของระบบการชำ�ำ ระเงิินที่� ใช้อ้ ยู่�ในปัจั จุบุ ันั สามารถสรุปุ ได้้ดังั รูปู ที่� 3.1 รูปู ที่่� 3.1 โครงสร้้างระบบการชำ�ำ ระเงินิ ในปััจจุบุ ันั SOURCE: THE CENTRAL BANK OF THE RUSSIAN FEDERATION (2002) 58
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�่มบริิการด้า้ นการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น การชำ�ำ ระเงิินนั้�นเริ่�มต้้นจากการส่่งผ่่านข้้อมููลระหว่่างสถาบัันการเงิินของผู้�โอนเงิิน กัับสถาบััน การเงินิ ของผู้้�รับั โอน โดยจะต้อ้ งมีกี ารยืืนยันั ความถูกู ต้อ้ งของเลขบัญั ชีผี ู้้�รับั โอนว่า่ เจ้า้ ของบัญั ชีเี ป็น็ บุคุ คล เดีียวกัับบุุคคลที่�ผู้�โอนเงิินจะประสงค์์โอนเงิินไปหรืือไม่่ และสถาบัันการเงิินของผู้�โอนเงิินจะต้้องตรวจสอบ จำำ�นวนเงินิ ในบััญชีขี องผู้�โอนเงินิ ว่า่ มีเี พียี งพอกัับการโอนเงินิ หรืือไม่่ หลัังจากนั้�น สถาบัันการเงิินของผู้�โอนเงิินและผู้้�รัับโอนเงิินจะส่่งข้้อความการโอนเงิินระหว่่างกััน เมื่�่อทั้ �งสองสถาบัันการเงิินอนุุมััติิข้้อความการโอนเงิินก็็จะทำำ�การจดบัันทึึกบััญชีีหัักเงิินจากบััญชีีผู้ �โอน เงิิน และบันั ทึึกบััญชีีเงิินเพิ่่�มเติิมเข้้าบัญั ชีีของผู้้�รับั โอนเงิิน กระบวนการโอนเงิินก็็เป็็นอันั เสร็็จสมบููรณ์์ การบัันทึึกบััญชีีชำำ�ระเงิินต่่างๆเหล่่านี้� จะต้้องมีีการคำำ�นวณดุุลหัักบััญชีีและการชำ�ำ ระดุุล ในแต่่ละวัันผ่่านระบบ CLEARING HOUSE ด้้วย เพื่่�อสร้้างความมั่�นใจว่่าสถาบัันการเงิินแต่่ละแห่่งมีี สภาพคล่่องเพีียงพอต่่อการดำำ�เนิินการชำำ�ระเงิินของประชาชน ซึ่่�งในปััจจุุบัันการชำ�ำ ระดุุลระหว่่าง ธนาคารพาณิิชย์์จะเป็็นในรููปแบบของ TIERED SYSTEM ที่�มีีการชำำ�ระดุุลเป็็นลำำ�ดัับชั้�น จากระดัับชั้�น ที่� 1) ระหว่่างสาขาของธนาคารพาณิิชย์์ ไปยัังระดัับชั้�นที่� 2) ระหว่่างธนาคารพาณิิชย์์ขนาดเล็็กกัับ ธนาคารพาณิชิ ย์ข์ นาดใหญ่่ ไปยังั ระดับั ชั้�นที่� 3) ระหว่า่ งธนาคารพาณิชิ ย์ข์ นาดใหญ่แ่ ละธนาคารกลาง เพื่อ�่ ยืืนยันั ว่า่ สภาพคล่อ่ งของสถาบันั การเงินิ มีเี พียี งพอสำำ�หรับั การตัดั เงินิ และการนำ�ำ เงินิ เข้า้ บัญั ชีไี ปยังั ผู้้�รับั โอน รููปแบบระบบชำ�ำ ระเงิินแบบ TIERED SYSTEM ที่�ใช้อ้ ยู่�ในปััจจุบุ ันั นี้้�จึงึ ทำ�ำ ให้้เกิิดธุุรกรรมการกู้�ยืม ระหว่า่ งธนาคารพาณิิชย์เ์ พื่อ่� บริิหารสภาพคล่อ่ งที่เ� รียี กว่่า INTERBANK LENDING MARKET และหาก สภาพคล่อ่ งในระบบการเงินิ มีไี ม่เ่ พียี งพอ ธนาคารพาณิชิ ย์ส์ ามารถทำำ�ธุรุ กรรมกับั ธนาคารกลางได้้ ผ่า่ น ธุรุ กรรมต่า่ งๆ เช่น่ REPURCHASE AGREEMENT หรืือ STANDING FACILITY เป็น็ ต้้น (ธนาคาร แห่่งประเทศไทย, 2019) โดยธนาคารกลางถืือเป็็นองค์์กรที่�มีีบทบาทในการเป็็น LENDER OF LAST RESORT หรืือองค์ก์ รที่ส� ร้า้ งความมั่น� ใจว่า่ สภาพคล่อ่ งในระบบการเงินิ มีอี ย่า่ งเพียี งพอในแต่ล่ ะช่ว่ งเวลา ระบบชำำ�ระเงิินจะมีีประสิิทธิิภาพได้้หากผู้�ให้้บริิการด้้านชำ�ำ ระเงิินแต่่ละรายอยู่�ภายใต้้โครงข่่าย ระบบชำ�ำ ระเงิินเดีียวกััน ดัังนั้�นจึึงมีีความจำำ�เป็็นที่�จะต้้องมีีตััวกลางที่�เป็็นหน่่วยงานในการสร้้างโครงข่่าย ระบบชำ�ำ ระเงิินเพื่�่อเชื่�่อมโยงสถาบัันการเงิิน ธนาคารกลาง หรืือแม้้กระทั่�งผู้�ให้้บริิการทางการเงิินราย ใหม่่ (FINTECH) เข้้าด้้วยกััน ระบบชำำ�ระเงิินจึึงเปรีียบเสมืือนได้ก้ ัับถนนหรืือทางด่่วนที่�หน่่วยงานรััฐเป็็น ผู้�สร้้างให้ก้ ัับประชาชนทุุกคน โดยการวิ่�งบนถนนดัังกล่่าวไม่จ่ ำำ�กัดั ว่่าจะต้้องเป็น็ รถยนต์์จากผู้้�ผลิิตรายใด อย่า่ งไรก็ต็ ามการสร้า้ งถนนดังั กล่า่ วมีตี ้น้ ทุนุ ที่เ� กิดิ ขึ้�นกับั หน่ว่ ยงานกลาง ดังั นั้�นการโอนเงินิ หรืือชำำ�ระเงินิ ในบางครั้�งจึงึ ต้อ้ งมีกี ารเสีียค่่าธรรมเนีียมให้ก้ ัับผู้�สร้้างระบบชำำ�ระเงินิ แห่ง่ นั้�น ในประเทศไทย ระบบชำำ�ระเงิินได้้เริ่�มต้้นพััฒนาอย่่างเป็็นรููปธรรมในปี พ.ศ. 2534 ที่�มีีการ จััดตั้�งคณะกรรมการพััฒนาระบบการชํําระเงิิน เพื่�่อกำำ�หนดแผนงานพััฒนาระบบชำ�ำ ระเงิินขึ้�น 59
ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy จนนำ�ำ มาสู่�การพััฒนาวิิธีีการชำ�ำ ระเงิินจากระบบตราสารมาสูู่ระบบการให้บริิการธนาคาร อิิเล็็กทรอนิิกส์ (ELECTRONIC BANKING SERVICES) เช่่น การโอนเงิินทางอิิเล็็กทรอนิิกส์์ การฝากถอนผ่่านเครื่่�อง ATM การชำ�ำ ระเงิิน ณ จุุดขาย (ELECTRONIC FUNDS TRANSFER AT POINT OF SALE หรืือ EFTPOS) ระบบ S.W.I.F.T. ซึ่�่งเป็็นการโอนเงิินระหว่่างประเทศ และ ระบบการชำำ�ระเงินิ ระหว่่างธนาคารที่เ� รีียกว่า่ BATHNET เป็็นต้้น (ธนาคารแห่่งประเทศไทย, 1999) ต่่อมาได้้มีีความร่่วมมืือกัันระหว่่างธนาคารพาณิิชย์์ในประเทศไทย ภายใต้้นโยบายของธนาคาร แห่ง่ ประเทศไทย เพื่อ่� ก่อ่ ตั้�งบริษิ ัทั NATIONAL ITMX จำำ�กัดั โดยมีวี ัตั ถุปุ ระสงค์เ์ พื่อ�่ มุ่�งเน้น้ ในการลดต้น้ ทุนุ ค่่าใช้จ้ ่่ายด้า้ นระบบการชำ�ำ ระเงินิ และเพิ่่�มการเชื่อ่� มโยงของบริิการชำำ�ระเงิิน ให้ม้ ีีประสิทิ ธิภิ าพและมีีความ ปลอดภัยั สูงู สุดุ ระบบ ITMX (INTERBANK TRANSACTION MANAGEMENT AND EXCHANGE) จึึ ง ถืื อ เ ป็็ น โ ค ร ง ส ร้้ า ง พื้ � น ฐ า น ที่ � เ ป็็ น ม า ต ร ฐ า น ร ะ บ บ ก า ร ชำำ� ร ะ เ งิิ น แ ล ะ ก า รโ อ น เ งิิ น ร ะ ห ว่่ า ง ธนาคารของประเทศไทย ต่่อมาในปีี พ.ศ. 2560 ก็็ได้้มีีการพััฒนาต่่อยอดระบบ ก า ร ชำำ� ร ะ เงิิ นนี้� ให้้ ส า ม า ร ถ โอ น เงิิ น ร ะ ห ว่่ า ง บัั ญ ชีี ด้้ ว ย เ ล ข บัั ต ร ป ร ะ จำำ�ตัั ว ป ร ะ ช า ช น หรืือหมายเลขโทรศััพท์์มืือถืือที่�มีีการผููกไว้้กัับบััญชีีธนาคาร ภายใต้้โครงการที่�เรีียกว่่า PROMPTPAY โดยมีีพัฒั นาการมาเป็น็ ลำ�ำ ดับั ตั้�งแต่่ปีี พ.ศ. 2559 เป็็นต้้นมา ดัังแสดงในรููปที่� 3.2 รูปู ที่่� 3.2 พััฒนาการของบริิการ PROMPTPAY SOURCE: ITMX (2019) 60
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�ม่ บริิการด้้านการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น ระบบชำ�ำ ระเงิินด้ว้ ยบััตรพลาสติกิ ระบบการชำ�ำ ระเงิินที่�กล่่าวข้้างต้้นเป็็นเพีียงระบบพื้�นฐานที่�เชื่่�อมโยงบััญชีีโดยตรง และเป็็นระบบ ชำ�ำ ระเงิินที่�เป็็นโครงข่่ายอยู่�ภายในประเทศ แต่่ในปีีค.ศ. 1958 ได้้เริ่�มมีีการพััฒนาระบบการ ชำ�ำ ระเงิินผ่่านบััตรพลาสติิกโดยเป็็นปีีแรกที่�มีีการให้้บริิการบััตรเครดิิตเป็็นวงกว้้างแก่่ประชาชน ซึ่�่ง บััตรเครดิิตครั้�งแรกนั้�นถููกนำ�ำ เสนอโดย BANK OF AMERICA ใช้้ชื่�่อระบบชำ�ำ ระเงิินว่่า BANKAMERICARD ก่่อนที่�จะเปลี่�ยนชื่�่อเป็็น VISA ในช่่วงปีี ค.ศ. 1976 จนเป็็นที่�รู้้�จัักอย่่างแพร่่ หลายในปััจจุบุ ััน (BRITANNICA, 2019) บริษิ ัทั ที่ว� างโครงข่า่ ยการชำ�ำ ระเงินิ สำำ�หรับั บัตั รพลาสติกิ ต่า่ งๆนั้�นไม่ใ่ ช่ส่ ถาบันั การเงินิ ที่เ� ป็น็ ผู้�ออก บัตั รพลาสติกิ เหล่า่ นั้�นให้ล้ ูกู ค้า้ แต่เ่ ป็น็ บริษิ ัทั ที่เ� ป็น็ ตัวั กลางในการสร้า้ งระบบชำำ�ระเงินิ ระหว่า่ งประเทศ บริษิ ัทั ชั้�นนำำ�ที่่ใ� ห้บ้ ริกิ ารด้้านนี้�เช่่น VISA, MASTERCARD, JCB, AMERICAN EXPRESS และ UNION PAY เป็็นต้น้ โครงสร้้างของระบบการชำำ�ระเงิินด้้วยบััตรพลาสติิกนี้� จึึงสามารถแสดงได้้ดัังรููป ที่� 3.3 ซึ่�่งประกอบด้้วยสถาบัันการเงิินผู้�ออกบััตร (ISSUER) สถาบัันการเงิินผู้้�รัับเงิินซึ่�่ง ผู้้�รัับเงินิ ส่ว่ นใหญ่่เป็น็ ร้้านค้้า (MERCHANT) และระบบชำ�ำ ระเงิิน (PAYMENT NETWORK) เช่่น VISA หรืือ MASTERCARD เป็็นต้้น รููปที่่� 3.3 โครงสร้้างระบบการชำ�ำ ระเงินิ ด้ว้ ยบัตั รพลาสติิก SOURCE: WEF (2015) สถาบัันการเงิินที่�เป็็นผู้�ออกบััตรให้้กัับลููกค้้าของตนเองนั้�นจะทำ�ำ การผููกหมายเลขของบััตร พลาสติิกเข้้ากัับเลขบััญชีีของลููกค้้า โดยกรณีีของบััตรเดบิิตจะเป็็นการผููกเลขบััตรพลาสติิก 61
ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy เข้้ากัับเลขบััญชีีธนาคารออมทรััพย์์ในขณะที่ �กรณีีของบััตรเครดิิตนั้ �นก็็จะเป็็นการผููกหลายเลขบััตร เครดิติ เข้้ากับั บััญชีีวงเงิินสิินเชื่อ�่ ประเภทบััตรเครดิิตของลููกค้้า สาเหตุุที่บ� ัตั รพลาสติกิ จะต้้องใช้บ้ ริิการของ VISA หรืือ MASTERCARD เพราะสถาบันั การ เงิินที่�เป็็นผู้�ออกบััตรไม่่สามารถลงทุุนสร้้างระบบการชำ�ำ ระเงิินที่�เชื่่�อมโยงการใช้้บััตรของตนเองเข้้ากัับทุุก ร้้านค้้าในทุุกประเทศทั่่�วโลกได้้ สถาบัันการเงิินที่�เป็็นผู้�ออกบััตรจึึงต้้องซื้�อบริิการเข้้าใช้้ระบบการชำำ�ระเงิิน จากบริิษััทที่�สร้้างโครงสร้้างพื้�นฐานนี้� โดยบริิษััทที่�วางระบบการชำำ�ระเงิินนี้�จะทำำ�หน้้าที่�เป็็น CLEARING HOUSE ของการชำำ�ระเงิินด้ว้ ย ค่่าธรรมเนีียมที่�สถาบัันการเงิินจะต้้องจ่่ายให้้กัับบริิษััทที่�สร้้างระบบชำ�ำ ระเงิินนั้�น จะเป็็นค่่า ธรรมเนียี มที่เ� รียี กเก็บ็ จากร้า้ นค้า้ ในขณะที่จ� ะไม่ม่ ีกี ารเก็บ็ ค่า่ ธรรมเนียี มจากผู้�ใช้บ้ ัตั รหากมีกี ารใช้บ้ ัตั รเกินิ กว่า่ มูลู ค่า่ หนึ่ง� ในแต่ล่ ะปีี เพราะถืือว่า่ ธนาคารสามารถเรียี กเก็บ็ ค่า่ ธรรมเนียี มจากร้า้ นค้า้ (จากการใช้บ้ ัตั ร ของลููกค้า้ ) ได้้ครบถ้้วนตามจำ�ำ นวนเงิินที่�ต้อ้ งจ่า่ ยให้้กับั บริิษัทั ที่�สร้า้ งระบบชำ�ำ ระเงินิ ดังั กล่า่ ว การเชื่อ่� มต่อ่ ระบบชำำ�ระเงินิ นั้�น ร้า้ นค้า้ จะต้อ้ งติดิ ต่อ่ กับั ธนาคารเพื่อ�่ ขอให้ม้ าติดิ ตั้�งเครื่อ�่ งอ่า่ นบัตั ร หรืือที่เ� รียี กว่า่ ELECTRONIC DATA CAPTURING (EDC) ซึ่ง�่ เครื่อ�่ งอ่า่ นบัตั รนี้�จะเชื่อ่� มโยงกับั ระบบชำำ�ระ เงิินของแต่่ละบริษิ ัทั โดยกลไกการชำ�ำ ระเงิินจะเริ่ม� จาก ผู้�ใช้บ้ ัตั รนำ�ำ บัตั รของตนไปเสีียบยังั เครื่อ�่ งอ่่านบัตั ร เครื่่�องอ่่านบััตรจะส่่งผ่่านข้้อมููลไปยัังธนาคารผู้�ออกบััตร เพื่่�อส่่งคำำ�สั่่�งแจ้้งไปยัังธนาคารผู้�ออกบััตรว่่า ผู้�ใช้บ้ ัตั รจะชำำ�ระเงินิ ด้ว้ ยปริมิ าณหนึ่ง� ธนาคารผู้�ออกบัตั รตรวจสอบวงเงินิ ในบัญั ชีวี ่า่ ตรงตามเงื่อ�่ นไขที่จ� ะ สามารถอนุมุ ัตั ิธิ ุรุ กรรมการชำำ�ระเงินิ นั้�นได้ห้ รืือไม่่ หากทำำ�การอนุมุ ัตั ิธิ นาคารผู้�ออกบัตั รส่ง่ ข้อ้ มูลู มายืืนยันั การชำ�ำ ระเงินิ ที่เ� ครื่อ�่ งอ่า่ นบัตั รเพื่อ�่ ให้ผู้้�ใช้บ้ ัตั ร ยืืนยันั ตัวั ตนและยืืนยันั การชำ�ำ ระเงินิ ซึ่ง�่ ขั้�นตอนการยืืนยันั ตัวั ตนที่ใ� ช้อ้ ย่า่ งแพร่ห่ ลายในปัจั จุบุ ันั มีีอยู่�สองรููปแบบได้้แก่่ ลายเซ็น็ และการใช้้ PIN CODE หากเป็น็ บัตั รเดบิติ เงินิ ที่ช� ำ�ำ ระค่า่ สินิ ค้า้ และบริกิ ารจะถูกู ตัดั จากบัญั ชีขี องผู้�ใช้บ้ ัตั รทันั ทีี เพื่อ�่ โอนเงินิ ไปยัังบััญชีีผู้้�รัับโอน แต่่หากเป็็นบััตรเครดิิต ธนาคารจะโอนเงิินเข้้าบััญชีีผู้้�รัับโอนในวัันถััดไป ดัังนั้�นการคำ�ำ นวณดอกเบี้�ยของหนี้้�บััตรเครดิิตจึึงเริ่�มต้้นคำ�ำ นวณจากวัันที่�ผู้�ใช้้บััตรจ่่ายค่่าสิินค้้า ไม่่ใช่่จากวัันที่�ได้ร้ ับั สรุุปยอดเงินิ ในแต่ล่ ะงวดเดืือน ระบบชำ�ำ ระเงิินระหว่่างประเทศ ระบบการชำำ�ระเงินิ คืือโครงข่า่ ยของการส่ง่ ผ่า่ นข้อ้ ความการชำ�ำ ระเงินิ ระหว่า่ งสถาบันั การเงินิ ดังั นั้�นการส่่งข้้อความดังั กล่่าวในระดัับสากล อาจมีคี วามคลาดเคลื่�่อนหรืือความไม่เ่ ข้้าใจเกิิดขึ้�นได้้หากไม่่ได้้ มีีการกำำ�หนดมาตรฐานของข้้อความสำำ�หรับั การสื่�อ่ สาร ดัังนั้�นจึงึ ต้อ้ งมีีการกำำ�หนดข้อ้ ความมาตรฐาน 62
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่ม� บริกิ ารด้้านการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น และเลขบัญั ชีสี ากล ที่ท� ำำ�ให้ส้ ถาบันั การเงินิ แต่ล่ ะแห่ง่ ในแต่ล่ ะประเทศสามารถเข้า้ ใจ และดำำ�เนินิ การตัดั บัญั ชีี เพื่�อ่ การชำ�ำ ระเงิินหรืือโอนเงินิ ระหว่่างประเทศได้้อย่า่ งถููกต้้อง ในปีี ค.ศ. 1973 จึึงได้้มีกี ารจััดตั้�ง SWIFT CODE ขึ้�น เพื่่�อเป็็น CODE สำ�ำ หรับั การสื่่อ� สารระหว่า่ งธนาคารในระดัับสากล (SWIFT, 2020) เพื่่�อให้้การโอนเงิินระหว่่างประเทศมีีความน่่าเชื่่�อถืือ จึึงต้้องมีีการจััดตั้�งตััวกลางเพิ่่�มเติิม ที่�เป็็น สถาบันั การเงินิ ที่ม� ีีความสััมพัันธ์์ระหว่า่ งกันั เพื่่อ� ทำ�ำ ให้้การโอนเงินิ นั้�นมีคี วามน่่าเชื่�่อถืือและเกิดิ ขึ้�นได้้ ระบบ การโอนเงินิ ระหว่า่ งประเทศจึงึ มักั จะเรียี กว่า่ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP โดยมีรี าย ละเอียี ดตามรูปู ที่� 3.4 ยกตััวอย่า่ งเช่น่ ธนาคารในสหรัฐั อเมริกิ าจะโอนเงินิ ไปยัังธนาคารในประเทศญี่่ป�ุ่น� หากสองธนาคารนี้�ไม่่มีี CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP ระหว่า่ งกััน จะไม่่สามารถ โอนเงินิ กันั ได้้โดยตรง เพราะธนาคารทั้�งสองแห่ง่ ถืือว่า่ ไม่่รู้้�จัักและมีคี วามเชื่อ�่ ใจซึ่ง่� กัันละกันั รูปู ที่่� 3.4 โครงสร้้างระบบการโอนเงิินระหว่่างประเทศแบบ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP SOURCE: RIPPLE (2016) ธนาคารในสหรััฐอเมริิกาจึึงต้้องทำ�ำ การโอนเงิินภายในประเทศไปยัังธนาคารอีีกแห่่งหนึ่�ง ที่ม� ีคี วามสัมั พันั ธ์์ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP กับั ธนาคารในประเทศญี่่�ปุ่�นแห่ง่ หนึ่�ง โดยธนาคารทั้�งสองแห่่งที่�มีีความสััมพัันธ์์ระหว่่างกัันจะทำำ�การโอนเงิินระหว่่างกัันตามอััตราแลก เปลี่ย� นที่�กำ�ำ หนด หลัังจากนั้�นธนาคารในประเทศญี่่�ปุ่�นเมื่่�อได้้รัับเงิินโอนมาแล้้วก็็จะทำ�ำ การโอนเงิินต่่อภายในประเทศ 63
ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ไปยัังธนาคารปลายทางของผู้้�รัับเงิิน โครงสร้้างการโอนเงินิ ในลัักษณะนี้้�จึึงทำ�ำ ให้้ระยะเวลาในการโอนเงินิ ระหว่า่ งประเทศค่อ่ นข้า้ งยาวนานมากกว่่า 3 วันั ทำำ�การ และต้้นทุุนในการโอนเงิินระหว่า่ งประเทศจึงึ ค่่อน ข้า้ งสููง เพราะมีตี ัวั กลางที่เ� ข้้ามาทำำ�หน้้าที่เ� พื่�่อให้้บริิการการโอนเงินิ หลายหน่ว่ ยงาน ธนาคารที่�เป็น็ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP จะมีตี ้น้ ทุนุ ด้า้ นสภาพคล่่อง ซึ่่ง� เกิิดจากความจำำ�เป็็นที่�ธนาคารที่�เป็น็ CORRESPONDENT BANKS จะต้้องมีีการดำ�ำ รงเงิินฝากไว้ใ้ น บัญั ชีีระหว่า่ งกััน เพื่อ�่ รองรับั การชำ�ำ ระดุลุ การโอนเงินิ ของลููกค้้า ดัังแสดงในรููปที่� 3.5 รูปู ที่่� 3.5 โครงสร้้างระบบการโอนเงิินระหว่่างประเทศแบบ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP และ LIQUIDITY COST SOURCE: RIPPLE (2016) ต้้นทุุนการโอนเงิินระหว่่างประเทศจึึงเริ่�มจาก BID-ASK SPREAD ของธนาคารต้้นทางที่�แลก เปลี่�ยนเงินิ ตราระหว่า่ งประเทศ ค่า่ ธรรมเนีียมการใช้้บริิการของ CORRESPONDENT BANK ทั้�งจาก ธนาคารของประเทศผู้้�โอน และธนาคารของประเทศผู้้�รัับโอน และค่่าธรรมเนีียมผ่่านระบบ CLEARING HOUSE ของหน่่วยงานกลางที่�เป็็นตัวั กลางในระบบชำ�ำ ระเงินิ ระหว่่างประเทศ 64
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่�มบริกิ ารด้า้ นการชำำ�ระเงินิ ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น ระยะแรกของผ้ใู ห้บริการทางการเงินรายใหม่ในระบบการช�ำระเงิน จากพััฒนาการด้้านการสื่�่อสารไร้้สาย และการสื่่�อสารผ่่านโครงข่่ายเคเบิิลใยแก้้ว นำ�ำ แสง ส่่งผลให้้ในช่่วงศตวรรษที่� 21 เริ่�มมีีบริิษััทที่�ให้้บริิการโทรคมนาคมหลายรายได้้เพิ่่�มบริิการให้้ แก่่ผู้�ใช้้งานโครงข่่ายไร้้สายเพื่�่อให้้สามารถทำำ�การชำ�ำ ระเงิินค่่าบริิการการใช้้โครงข่่ายไร้้สายในรููปแบบ อิเิ ล็็กทรอนิกิ ส์ไ์ ด้้ ต่อ่ มาบริกิ ารชำำ�ระเงินิ เหล่่านี้�ได้ถ้ ููกขยายออกไปสู่�การให้้บริกิ ารด้้านการโอนเงิินระหว่่าง ผู้�ใช้้งานโครงข่่ายไร้้สายด้ว้ ยกัันเองผ่่านเบอร์โ์ ทรศััพท์ม์ ืือถืือ ประเทศที่่ป� ระสบความสำ�ำ เร็็จอย่า่ งมากในการนำ�ำ เสนอบริกิ ารชำำ�ระเงิินเหล่า่ นี้� จะเป็็นกลุ่�มประเทศ ที่ป� ระชากรส่ว่ นใหญ่ม่ ีปี ัญั หาในการเข้า้ ถึงึ บริกิ ารทางการเงินิ จากสถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ โดยสาเหตุุ สำ�ำ คัญั ของปัญั หาการเข้า้ ถึงึ บริกิ ารทางการเงินิ นี้� มักั จะเกิดิ จากลักั ษณะทางภูมู ิศิ าสตร์์ ที่เ� ป็น็ เกาะ ภูเู ขา หรืือถิ่�นทุุรกัันดาร และเกิิดจากการกระจายตััวของประชากรที่�ทำำ�ให้้ความหนาแน่่นของประชากรในบาง พื้�นที่�ไม่่มากเพีียงพอ จนสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิิมไม่่สามารถตััดสิินใจเข้้าไปดำ�ำ เนิินการจััดตั้�งสาขาเพื่่�อ ให้้บริิการทางการเงิินแก่่ประชาชนในพื้ �นที่ �ดัังกล่่าวได้้ ตัวั อย่า่ งที่แ� สดงถึงึ ความความสำำ�เร็จ็ ในระดับั โลกจนปีทีี่ย� อมรับั คืือการพัฒั นาระบบชำำ�ระเงินิ ของ SAFARICOM ซึ่ง�่ เป็น็ ผู้�ให้บ้ ริกิ ารโทรคมนาคมโครงข่า่ ย 4G ในประเทศเคนย่่า โดยบริษิ ััทให้้บริิการภาย ใต้ช้ ื่่อ� ที่เ� รีียกว่่า M-PESA ผู้�ใช้ง้ านเครืือข่่าย SAFARICOM สามารถโอนเงินิ ระหว่า่ งกันั ได้ผ้ ่่านหมายเลข โทรศััพท์ม์ ืือถืือ ซึ่่ง� ผู้�ใช้้งานแต่ล่ ะคนจะมีบี ััญชีี M-PESA ACCOUNT ผูกู กัับหมายเลขโทรศััพท์ม์ ืือถืือของ ตนเอง (SCHATT, 2014) วิิธีีการนำ�ำ เงิินเข้้าไปในบััญชีี M-PESA นั้�นไม่ไ่ ด้ท้ ำ�ำ ผ่า่ นตู้� ATM หรืือสาขาธนาคาร แต่่จะทำำ�ผ่่าน ตัวั แทนพนักั งานของบริษิ ััท หรืือที่�เรีียกว่า่ M-PESA AGENT บุคุ คลนี้้�จึงึ เปรียี บเสมืือนเป็น็ สาขาธนาคาร เคลื่�่อนที่� ที่�ทำ�ำ หน้้าที่ร� ัับฝากและถอนเงิินจากบัญั ชีี M-PESA บริิการ M-PESA นี้�ได้้รัับความนิิยมอย่่างมากจนทำำ�ให้้ ธนาคาร EQUITY BANK ซึ่่ง� เป็็นธนาคารเอกชนรายใหญ่่ของประเทศเคนย่า่ ได้เ้ ข้้ามาเป็น็ พันั ธมิติ รกับั SAFARICOM เพื่่�อนำำ�เสนอ บัญั ชีเี งิินฝากชื่่�อว่า่ M-KESHO ACCOUNT และบริิการอื่่�นๆเช่่น ผลิติ ภัณั ฑ์ป์ ระกันั และสิินเชื่่อ� เป็น็ ต้น้ (REUTERS, 2019) จากความสำ�ำ เร็็จนี้้�จำำ�นวนบััญชีีธนาคารในประเทศ KENYA ได้้เพิ่่�มขึ้�นอย่่างมาก จากเพียี ง 2.5 ล้า้ นบัญั ชีีในปีี ค.ศ. 2007 มาเป็็นประมาณ 40 ล้้านบััญชีใี นปีี ค.ศ. 2016 และทำำ�ให้้อััตรา การออมเงิินของประเทศเพิ่่�มสูงู ขึ้�นด้้วย ดัังแสดงในรูปู ที่� 3.6 65
ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 3.6 จำำ�นวนบััญชีีในระบบธนาคารและบัญั ชีใี นระบบสื่�อ่ สารของประเทศเคนยา SOURCE: COOK & MCKAY (2017) M-PESA จึึงถืือเป็็นต้้นแบบของความสำ�ำ เร็็จในด้้านการให้้บริิการธนาคารในรููปแบบ MOBILE BANKING ที่�ธนาคารไม่่มีีความจำ�ำ เป็็นจะต้้องพึ่่�งพิิงการให้้บริิการผ่่านรููปแบบของสาขาธนาคาร เพีียงช่่องทางเดีียว ซึ่่�งประชากรในทวีีปแอฟริิกามีีสััดส่่วนของการมีี MOBILE MONEY ACCOUNT สูงู มากกว่า่ ร้อ้ ยละ 30 ของประชากรทั้�งหมดในหลายประเทศ ดังั แสดงในรูปู ที่� 3.7 และหากพิิจารณาที่� สััดส่ว่ นของ MOBILE MONEY ACCOUNT ของทั้�งโลกจะพบว่่า ร้อ้ ยละ 45.6 ของ MOBILE MONEY ACCOUNT ทั้�งโลกอยู่�ที่ท� วีีป AFRICA 66
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม่� บริิการด้้านการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น รูปู ที่่� 3.7 จำ�ำ นวนผู้�ใช้ง้ าน MOBILE MONEY ACCOUNT ในทวีีปแอฟริกิ า SOURCE: GSMA (2019) สำ�ำ หรับั ในประเทศไทยผู้�ให้บ้ ริกิ ารระบบชำ�ำ ระเงินิ รายใหม่ใ่ นระยะแรก เป็น็ ผู้�ให้บ้ ริกิ ารที่ม� ีธี ุรุ กิจิ ดั้�งเดิมิ เป็น็ บริษิ ัทั โทรคมนาคม หรืือบริษิ ัทั วางโครงข่า่ ยเคเบิลิ ใยแก้ว้ นำ�ำ แสง หรืือบริษิ ัทั ที่เ� กี่ย� วโยงกับั การวางเครืือ ข่่ายอินิ เตอร์เ์ น็ต็ เช่น่ เดียี วกันั โดยในช่ว่ งแรกของการให้บ้ ริิการนั้�น ธุุรกิจิ ระบบชำำ�ระเงิินถืือว่่ามีีรายได้้ที่�น่า่ ดึึงดููดใจ เพราะผู้�ให้้บริิการเหล่่านี้�สามารถคิิดค่่าธรรมเนีียมการโอนเงิินชำ�ำ ระเงิินผ่่านช่่องทางของตนได้้ โดยผู้�บริโิ ภคยินิ ดีทีี่จ� ะชำำ�ระค่่าธรรมเนีียมเพื่อ่� แลกกัับความสะดวกสบายและความรวดเร็ว็ อย่่างไรก็็ตามในปััจจุุบัันธนาคารพาณิิชย์์ในประเทศไทย ได้้มีีการปรัับลดค่่าธรรมเนีียมการ โอนเงิินการชำ�ำ ระเงิินผ่่านระบบ พร้้อมเพย์์ หรืือ MOBILE BANKING ให้้เป็็นศููนย์์บาท โดยธนาคาร พาณิิชย์์หลายรายอนุุญาตให้้ลููกค้้าสามารถโอนเงิินผ่่านช่่องทาง MOBILE BANKING ในปริิมาณ ที่�มากถึึงสองล้้านบาทโดยไม่่ต้้องเสีียค่่าธรรมเนีียม กลยุุทธ์์การแข่่งขัันของธนาคารพาณิิชย์์นี้� 67
ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy จึึงทำำ�ให้้หลายบริิษััทที่�ให้้บริิการระบบชำ�ำ ระเงิินเพีียงอย่่างเดีียวประสบปััญหาขาดทุุน จนทำำ�ให้้ใน ปััจจุุบัันผู้�ให้้บริิการระบบชำ�ำ ระเงิินรายใหม่่ส่่วนใหญ่่จึึงมัักจะเป็็นผู้�ให้้บริิการที่�ไม่่ได้้มุ่�งหวัังจะสร้้าง กำำ�ไรจากการให้้บริิการระบบชำำ�ระเงิิน แต่่มุ่�งหวัังที่�จะใช้้ระบบชำำ�ระเงิินเป็็นเครื่่�องมืือในการรัักษา ฐานลููกค้้าของตนเอง หรืือเพื่่�อหวัังทำำ�กำำ�ไรจากการขายผลิิตภััณฑ์์หรืือบริิการอื่่�นของตน ผู้�ให้บ้ ริิการรายใหม่่ประเภท FINTECH ในระบบการชำ�ำ ระเงินิ จากโครงสร้า้ งระบบการชำ�ำ ระเงินิ ในปัจั จุบุ ันั พบว่า่ บางประเด็น็ ที่�ยังั ขาดประสิทิ ธิภิ าพอยู่่�บ้า้ ง และ ทำ�ำ ให้้เกิิดจุุดวิกิ ฤติิ (PAIN POINTS) ในมุุมมองของผู้�บริิโภคซึ่่�งสามารถสรุปุ ได้ด้ ัังนี้� 1) ต้น้ ทุนุ ที่�สููง 2) ต้อ้ งอาศัยั ตัวั กลางเป็็นจำำ�นวนมาก 3) มีรี ะยะเวลาที่�นานในการโอนเงินิ ระหว่่างประเทศ 4) ไม่่สามารถครอบคลุุมผู้�ใช้้งานทุกุ กลุ่�มประชากรได้้ ดังั นั้�นผู้�ให้บ้ ริิการทางการเงิินรายใหม่่ ที่�ประยุกุ ต์ใ์ ช้้เทคโนโลยีดี ้้านการสื่�อ่ สาร และเทคโนโลยีดี ้้าน อุปุ กรณ์เ์ คลื่อ่� นที่� (SMART MOBILE DEVICE) จึงึ ได้ค้ ิดิ ค้น้ รูปู แบบการให้บ้ ริกิ ารแบบใหม่ๆ่ ที่แ� ก้ไ้ ขปัญั หา จุุดวิิกฤติิต่่างๆเหล่่านี้� โดยสามารถสรุุปเป็็นประเภทของผลิิตภััณฑ์์และบริิการทางการเงิินด้้านการชำ�ำ ระ เงิินได้้ดัังนี้ � 1) ผู้้�ให้้บริิการประเภท P2P TRANSFER ผู้้�ให้้บริิการระบบชำำ�ระเงิินแบบ P2P TRANSFER คืือผู้�ให้้บริิการที่�เชื่�่อมโยงการชำ�ำ ระเงิิน ของผู้�ใช้้บริิการผ่่านโครงข่่ายการสื่่�อสารของตนเอง หรืือนำ�ำ โครงข่่ายอิินเตอร์์เน็็ต ที่�มีีอยู่�ในปััจจุุบัันมา ประยุกุ ต์์ใช้้ โดยการสร้า้ งบััญชีี E-MONEY ขึ้�นมาให้้สำ�ำ หรัับลููกค้้า ตามรูปู ที่� 3.8 68
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�ม่ บริิการด้้านการชำำ�ระเงินิ ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น รููปที่่� 3.8 โครงสร้้างระบบชำ�ำ ระเงิินแบบ P2P TRANSFER SOURCE: WEF (2015) ดัังนั้�นการโอนเงินิ ชำำ�ระเงิินระหว่่างกันั จะเป็็นการโอนเงินิ ที่เ� ชื่อ�่ มโยงบััญชีีของผู้�โอนและบัญั ชีีของ ผู้้�รัับโอนเข้า้ ด้ว้ ยกัันโดยตรง ไม่ต่ ้้องมีตี ััวกลางในระบบชำ�ำ ระเงิินหลายราย ทำ�ำ ให้ก้ ารโอนเงิินระหว่า่ งบัญั ชีี ทำำ�ได้อ้ ย่า่ งรวดเร็็ว ลดจำ�ำ นวนตััวกลางที่เ� กี่ย� วข้้องกัับการโอนเงิิน ลดค่า่ ธรรมเนีียม และสามารถโอนเงิิน ได้้แบบไม่จ่ ำำ�กััดประเทศ ตราบใดที่�ผู้�โอนเงินิ และผู้้�รัับโอนสามารถเข้า้ ถึึงโครงข่่ายอินิ เตอร์์เน็ต็ เพื่่�อการส่่ง ผ่่านข้้อมูลู การโอนเงิินระหว่่างกััน บััญชีี E-MONEY ที่ผ�ู้�ใช้้บริิการจะต้้องเปิดิ นั้�นจะเป็น็ บััญชีทีี่ไ� ม่่ใช่่บัญั ชีเี งิินฝาก ไม่่สามารถได้ร้ ัับ ดอกเบี้�ยเงินิ ฝากได้เ้ หมืือนอย่า่ งบัญั ชีเี งินิ ฝากในสถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ โดยธนาคารกลางหลายประเทศ มัักมีีการกำ�ำ หนดกฎเกณฑ์ก์ ารกำ�ำ กัับดูแู ลผู้�ให้้บริกิ าร E-MONEY ที่เ� ข้้มงวด เช่่น บัญั ชีี E-MONEY ของ ลูกู ค้า้ จะต้อ้ งถูกู แยกบัญั ชีอี อกมาอย่า่ งชัดั เจนจากบัญั ชีอี ื่น่� ๆของผู้�ให้บ้ ริกิ าร และเงินิ ที่�ลูกู ค้า้ นำ�ำ มาฝากไว้้ ในบัญั ชีนีั้�นผู้�ให้บ้ ริกิ ารจะต้อ้ งนำ�ำ ไปฝากไว้ก้ ับั สถาบันั การเงินิ เท่า่ นั้�น ห้า้ มนำำ�ไปลงทุนุ ในหลักั ทรัพั ย์เ์ สี่ย� งอื่น�่ ๆ หรืือนำ�ำ ไปดำ�ำ เนินิ กิิจการอื่่�นของบริษิ ัทั เป็็นต้้น อย่า่ งไรก็ต็ าม ข้อ้ จำ�ำ กัดั หนึ่ง� ของผู้�ใช้บ้ ริกิ าร P2P TRANSFER คืืออาจไม่ส่ ามารถถอนเงินิ จากบัญั ชีี E-MONEY เป็็นเงินิ สดได้้ง่่าย เพราะผู้�ให้บ้ ริิการบััญชีี E-MONEY มัักจะกำ�ำ หนดให้ผู้้�บริโิ ภคสามารถใช้เ้ งินิ ในบััญชีี E-MONEY เพื่�่อซื้�อบริิการผ่่านร้า้ นค้้าที่�รองรัับการชำำ�ระเงินิ ด้ว้ ยระบบ E-MONEY นั้�นๆ หากผู้� บริโิ ภคต้้องการเงิินสดจากบัญั ชีีของตน จะต้อ้ งทำ�ำ การโอนเงินิ ในบัญั ชีี E-MONEY มายังั บัญั ชีีธนาคาร 69
ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ของสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิมิ แล้ว้ จึงึ สามารถถอนเงิินสดผ่า่ นช่่องทางปกติิ สำ�ำ หรัับในประเทศไทย ธนาคารแห่่งประเทศไทยได้้มีีการออกกฎเกณฑ์์กำ�ำ กัับดููแลผู้�ให้้บริิการ E-MONEY มาตั้�งแต่่ปีพี .ศ. 2547 และได้ข้ ยายขอบเขตการให้้บริกิ ารไปจนถึงึ การใช้้ E-MONEY ในสกุุล เงิินตราต่่างประเทศโดยผู้�ให้้บริิการที่�เป็็นสถาบัันการเงิิน และผู้�ให้้บริิการที่�ไม่่ใช่่สถาบัันการเงิิน จะต้้องขออนุุญาต หรืือขึ้�นทะเบีียนภายใต้้พระราชบััญญััติิระบบชำ�ำ ระเงิิน พ.ศ. 2560 โดยใบอนุุญาต ประกอบธุุรกิิจบริิการเงิินอิิเล็็กทรอนิิกส์์ (E-MONEY) นี้้�มีีอยู่� 3 ประเภทได้้แก่่ 1) ผู้�ให้้บริิการ E-MONEY สำ�ำ หรัับซื้�อสิินค้้าหรืือบริิการจากผู้�ขายเพียี งรายเดีียว 2) ผู้�ให้บ้ ริกิ าร E-MONEY สำ�ำ หรับั ซื้�อ สินิ ค้า้ หรืือบริกิ ารจากผู้�ขายหลายรายภายใต้ร้ ะบบการจัดั จำำ�หน่า่ ยเดียี วกันั และ 3) ผู้�ให้บ้ ริกิ าร E-MONEY สำำ�หรับั ซื้�อสินิ ค้า้ หรืือบริกิ ารจากผู้�ขายหลายราย โดยไม่่จำ�ำ กััดสถานที่� (ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย, 2017) 2) ผู้้�ให้บ้ ริิการประเภท E-WALLET นิิยามของผู้�ให้้บริิการประเภท E-WALLET ในบทความนี้�จะแตกต่่างจากผู้�ให้้บริิการในรููปแบบ P2P TRANSFER ที่�มีีเพีียงบัญั ชีี E-MONEY โดยผู้�ให้้บริกิ ารประเภท E-WALLET นั้�นนอกจากจะนำำ� เสนอบัญั ชีี E-MONEY แล้ว้ ยังั เพิ่่ม� ความสามารถของบัญั ชีใี ห้ส้ ามารถจัดั เก็บ็ ข้อ้ มูลู ทางการเงินิ อื่น่� ๆของ ผู้�ใช้้งาน เช่่นการผููกบััญชีี E-MONEY เข้้ากับั บััญชีอี อมทรััพย์ผ์ ่า่ นบัตั รเดบิิต หรืือเข้า้ กัับบััตรเครดิิตของ ลูกู ค้้า โดยตรง ดัังแสดงในรููปที่� 3.9 ผู้้�ให้้บริิการ E-WALLET จึึงมีีความหลากหลายและบริิการที่�รอบด้้านมากกว่่าผู้�ให้้บริิการ E-MONEY โดยผู้�ใช้ง้ านไม่ต่ ้อ้ งคอยโอนเงินิ เข้า้ ไปในบัญั ชีี E-MONEY ของตนเพื่อ�่ ใช้ช้ ำ�ำ ระค่า่ สินิ ค้า้ และบริกิ าร ต่า่ งๆ แต่่ผู้�ใช้้งานสามารถชำ�ำ ระเงินิ ด้ว้ ย E-WALLET ได้โ้ ดยตรงจากความสามารถที่� E-WALLET ได้ม้ ีี การผู้้�บัญั ชีีกัับบััตรพลาสติิกหรืือบััญชีธี นาคารของผู้�ใช้้งานแล้้วตั้�งแต่แ่ รก E-WALLET จึงึ เป็น็ บริกิ ารที่เ� พิ่่ม� ความสะดวกรวดเร็ว็ แก่ผู่้�ใช้ง้ าน เช่น่ ในกรณีกี ารชำำ�ระเงินิ ซื้�อสินิ ค้า้ ออนไลน์์ หรืือการชำำ�ระเงิินผ่่านร้้านค้้า ผู้�ใช้้บริิการไม่่ต้้องเสีียเวลาพิิมพ์์หมายเลขบััตรพลาสติิก และ เสีียเวลาในการยืืนยัันตััวตนหลายขั้�นตอน แต่่สามารถชำำ�ระผ่่าน E-WALLET ได้้ทัันทีีเพราะขั้�นตอนการ ใส่่หมายเลขบััตรพลาสติิกหรืือการยืืนยัันตััวตนนั้�นได้้ถููกดำ�ำ เนิินการแล้้วตั้�งแต่่การผููกบััญชีี E-WALLET ตั้�งแต่่แรก เป็็นต้น้ 70
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�ม่ บริิการด้้านการชำำ�ระเงินิ ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น รูปู ที่่� 3.9 รูปู แบบการให้บ้ ริิการแบบ E-WALLET SOURCE: DIXIPAY (2019) ผู้้�ให้บ้ ริกิ าร E-WALLET ในลักั ษณะนี้� มักั จะต่อ่ ยอดผลิติ ภัณั ฑ์ข์ องตนไปสู่�การพัฒั นาวิธิ ีกี ารสื่อ�่ สาร ระหว่า่ งบัญั ชีี E-WALLET และเครื่อ่� งรับั สัญั ญาณที่ร� ้า้ นค้า้ เช่น่ การยืืนยันั ชำำ�ระเงินิ ผ่า่ น QR CODE, ผ่า่ น เสีียง WHITE NOISE ระหว่่าง SMARTPHONE ของผู้�โอนและผู้้�รัับโอน, ผ่า่ น BLUETOOTH หรืือผ่่าน NFC เป็็นต้้น นอกจากนี้�ใน E-WALLET อาจมีกี ารเพิ่่�มบริิการที่�ช่่วยให้ผู้้�ใช้ง้ านเพิ่่�ม E-LOYALTY CARD ของร้้านค้า้ พัันธมิติ รต่า่ งๆร่ว่ มด้้วย 3) ผู้้�ให้้บริกิ ารที่ส� ร้้างระบบชำ�ำ ระเงินิ เชื่อ�่ มโยงกับั ระบบชำ�ำ ระเงินิ เดิิม ผู้้�ให้้บริิการ FINTECH ในอีีกรูปู แบบหนึ่�งคืือการสร้้างระบบชำ�ำ ระเงิินใหม่ข่ึ้�นมาเพื่อ�่ เชื่�่อมโยงระบบ ชำ�ำ ระเงินิ ของตนเองเข้า้ กับั ระบบชำ�ำ ระเงินิ ที่ม� ีอี ยู่�ในปัจั จุบุ ันั รูปู แบบบริกิ ารในลักั ษณะนี้้�มีคี วามซับั ซ้อ้ นมากกว่า่ ผู้�ให้้บริิการแบบ P2P TRANSFER หรืือ E-WALLET เพราะระบบชำ�ำ ระเงิินของผู้�ให้บ้ ริกิ ารจะไม่ใ่ ช่ร่ ะบบปิิด (CLOSED SYSTEM) ที่ใ� ช้ไ้ ด้ก้ ับั บัญั ชีขี องตนเองเท่า่ นั้�น แต่ผู่้�บริโิ ภคสามารถใช้ช้ ่อ่ งทางการชำ�ำ ระเงินิ แบบ 71
ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy ดั้�งเดิมิ กับั ระบบชำำ�ระเงิินใหม่น่ี้�ได้เ้ ลย ดัังตัวั อย่่างของ PAYPAL ในรููปที่� 3.10 รูปู ที่่� 3.10 รูปู แบบการสร้้างระบบชำ�ำ ระเงิินใหม่่เพื่่อ� เชื่อ�่ มโยงกับั ระบบชำำ�ระเงิินเดิิม SOURCE: EASYPAYPALGUIDE (2014) ตััวอย่่างการให้บ้ ริกิ ารของ PAYPAL นี้� ผู้�โอนเงินิ เพื่�อ่ ชำำ�ระค่า่ สิินค้้าสามารถใช้ช้ ่อ่ งทางการ ชำ�ำ ระเงิินแบบดั้�งเดิมิ เพื่อ่� ชำำ�ระค่่าสินิ ค้า้ ได้้ เช่่น ผู้�โอนเงิินอาจใช้บ้ ัตั รเครดิิตที่อ� ยู่�บนระบบชำำ�ระเงิินในปััจจุุบันั อย่่าง VISA และ MASTERCARD เพื่่อ� ชำำ�ระค่่าสินิ ค้า้ โดยทำำ�การตััดเงิินจากบััญชีีของตน เพื่�่อไปยังั บัญั ชีี PAYPAL ของร้า้ นค้า้ ได้้โดยตรง หรืือผู้�ใช้้บริกิ ารสามารถชำำ�ระเงินิ ผ่่านบัญั ชีี PAYPAL ของตน กัับผู้้�รัับโอนที่�มีบี ััญชีี PAYPAL ได้เ้ ช่น่ กันั FINTECH ที่�สร้้างระบบชำำ�ระเงิินของตนเองนี้� จึึงเป็็นบริิการที่�มุ่�งเป้้าเพื่่�อแข่่งขัันกัับบริิษััท ที่�สร้้างโครงข่่ายชำ�ำ ระเงิินอย่่าง VISA หรืือ MASTERCARD ผ่่านการนำำ�เสนอบริิการ ที่ม� ีคี ่า่ ธรรมเนียี มที่ต� ่ำ��ำ ให้ก้ ับั ร้า้ นค้า้ ต่า่ งๆโดยร้า้ นค้า้ สามารถรับั ชำ�ำ ระค่า่ สินิ ค้า้ ได้อ้ ย่า่ งสะดวกไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ การ ชำ�ำ ระผ่า่ นช่่องทาง OFFLINE และ ONLINE จากการเปิิดบััญชีีเดีียวกับั ผู้�ให้้บริกิ าร 72
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่�มบริิการด้้านการชำำ�ระเงินิ ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น 4) ผู้้�ให้้บริิการที่ส� ร้้างเครื่�อ่ งอ่่านบััตร และระบบการจัดั การแก่ร่ ้้านค้้า ผู้้�ให้้บริกิ าร FINTECH บางราย ไม่ไ่ ด้้มุ่�งไปที่�การสร้้างระบบชำ�ำ ระเงิิน แต่่ให้ค้ วามสนใจกับั การ เพิ่่�มช่่องทางให้้กัับร้้านค้้า ในการรัับชำ�ำ ระเงิินจากผู้�ซื้�อสิินค้้า เช่่น ผู้�ประกอบการ SMES มัักจะประสบ ปัญั หากับั การขอให้ธ้ นาคารมาติดิ ตั้�งเครื่อ่� งอ่า่ นบัตั ร หรืือ EDC ที่ร� ้า้ นค้า้ ของตน เพราะยอดขายของตน อาจจะไม่ส่ ูงู มาก หรืือค่า่ ธรรมเนียี มที่ร� ้า้ นค้า้ จะต้อ้ งเสียี ให้แ้ ก่ธ่ นาคารอาจจะสูงู มากจนร้า้ นค้า้ ไม่ส่ ามารถ แบกรัับไว้ไ้ ด้้ ดังั นั้�นผู้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH ในลักั ษณะนี้�จะคิดิ ค้น้ เครื่อ�่ งอ่า่ นบัตั รในลักั ษณะใหม่่ ที่ส� ามารถใช้ร้ ่ว่ ม กัับ SMARTPHONE หรืือ TABLET ทั่�วไปผ่า่ น APPLICATION ที่� FINTECH สร้้างขึ้�น ดัังแสดงในรูปู ที่� 3.11 โดยผู้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH เหล่า่ นี้�ไม่่ได้้มีี APPLICATION แค่เ่ พียี งการบันั ทึึกบัญั ชีรี ายรับั รายจ่า่ ย เท่า่ นั้�น แต่ไ่ ด้ผ้ นวกการบริหิ ารจัดั การสินิ ค้า้ คงคลังั ของร้า้ นค้า้ การจัดั ทำำ�บัญั ชีงี บการเงินิ และโปรแกรม การเสีียภาษีตี ่า่ งๆ เพื่่�อให้้บริิการแก่ร่ ้้านค้้าร่ว่ มด้้วย รููปที่่� 3.11 ผู้้�ให้บ้ ริิการที่�สร้า้ งอุุปกรณ์อ์ ่่านข้อ้ มููลบััตรเครดิติ เพื่่อ� การชำ�ำ ระเงิิน SOURCE: SQUARE (2019) 73
ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy การคิิดค้้นรููปแบบอุุปกรณ์์สำ�ำ หรัับการอ่่านข้้อมููลบััตรเครดิิตเพื่�่อการชำ�ำ ระเงิินเพื่�่อแทนที่�การใช้้ อุปุ กรณ์อ์ ่า่ นบัตั รเครดิติ (ELECTRONIC DATA CAPTURING, EDC) ของธนาคารพาณิชิ ย์์ ในประเทศไทย นั้�น ได้ม้ ีผีู้�ประกอบการหลายรายพยายามนำำ�เสนอในตลาด เช่น่ SAMSUNG ที่ม� ีกี ารนำ�ำ เสนอ SAMSUNG WALLET เพื่อ่� ให้ผู้้�บริโิ ภคนำ�ำ รายละเอียี ดของบัตั รเครดิติ ใส่ล่ งไปใน WALLET และชำ�ำ ระเงินิ ด้ว้ ยโทรศัพั ท์ม์ ืือ ถืือ SAMSUNG ผ่่านการสื่อ�่ สารส่ง่ ข้อ้ มููลด้ว้ ยเทคโนโลยีี NFC หรืือผู้้�คิดิ ค้น้ SMARTWATCH อย่า่ ง GARMIN ที่ไ� ด้้เปิดิ ตัวั GARMINPAY เพื่�อ่ ให้้ผู้�ใช้้นาฬิิกาสามารถนำำ�นาฬิกิ าไปแตะชำ�ำ ระเงิินที่�ร้า้ นค้า้ ผ่่าน เทคโนโลยีี NFC เป็น็ ต้้น นอกจากนี้�ในประเทศจีนี บริษิ ััทอย่า่ ง ALIBABA ได้ม้ ีีการคิิดค้้นเทคโนโลยีีการชำำ�ระเงิินผ่่านการ ส่่งสััญญาณเสีียงระหว่่างผู้้�ชำ�ำ ระเงิินและร้้านค้้า โดยเป็็นแนวคิิดที่�เกิิดจากพื้�นฐานที่�โทรศััพท์์มืือถืือทุุก เครื่่�องจะต้้องมีีลำ�ำ โพงและมีไี มโครโฟน ดัังนั้�นเมื่่�อผู้�บริิโภคต้้องการชำำ�ระเงินิ ที่�ร้้านค้า้ ด้้วย APPLICATION ของ ALIBABA สามารถเป็็นการชำำ�ระเงิินผ่า่ นการให้้โทรศัพั ท์์มืือถืือของผู้�ซื้�อสินิ ค้า้ ส่ง่ สััญญาณเสีียงที่� เป็น็ คลื่�่น WHITE NOISE ให้้กัับโทรศััพท์์ของร้า้ นค้า้ เพื่อ�่ อนุุมัตั ิิการชำ�ำ ระเงินิ ได้้ (SHU, 2013) 5) ผู้้�ให้้บริิการที่เ� ป็น็ WHOLESALER REMITTANCE การโอนเงิินระหว่่างประเทศผ่่านช่่องทางของสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิิมมีีต้้นทุุนที่�สููงและ ใช้้ระยะเวลานานดัังที่�อธิิบายไว้้ในส่่วนของ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP จึึงทำ�ำ ให้้เกิิดผู้�ให้้บริิการ FINTECH รายใหม่่ที่�มุ่�งเน้้นในการให้้บริิการการโอนเงิินระหว่่างประเทศใน ลัักษณะที่ �ตนเองมีีสาขาในประเทศต่่างๆเพื่่�อให้้ลููกค้้าที่ �ได้้รัับการโอนเงิินจากต่่างประเทศสามารถถอนเงิิน ออกจากบััญชีี E-MONEY ของตนเองได้้ การให้บ้ ริกิ ารในลักั ษณะนี้� ผู้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH จะทำ�ำ หน้า้ ที่เ� หมืือนมีกี ารสร้า้ งระบบการโอนเงินิ แบบ P2P TRANSFER ระหว่่างบััญชีีลููกค้้า แต่่มีีการเพิ่่�มบริิการแลกเปลี่�ยนเงิินตราระหว่่าง ประเทศสำ�ำ หรัับโอนเงิินข้้ามประเทศได้้ ในกรณีีที่�ผู้้�รัับโอนไม่่มีีบััญชีี E-MONEY ที่�เปิิดกัับ FINTECH ผู้�โอนก็็สามารถโอนด้้วยหมายเลขโทรศััพท์์ของผู้้�รัับโอนได้้ โดยระบบจะส่่งข้้อความไปยัังโทรศััพท์์ของ ผู้้�รัับโอนเพื่่�อแจ้้งเตืือนผู้้�รัับโอนให้้ดาวน์์โหลด APPLICATION เพื่�่อเปิิดบััญชีีและรัับโอนเงิิน ดัังตััวอย่่าง ของบริกิ ารของ FINTECH บริษิ ัทั ที่ช� ื่่อ� AZIMO ดัังแสดงในรููปที่� 3.12 FINTECH ที่�ให้้บริิการ WHOLESALER REMITTANCE นี้้�มีีต้้นทุุนในการดำำ�เนิินการที่�ต่ำ��ำ กว่่า สถาบัันการเงิินทั่�วไปเพราะ FINTECH เหล่่านี้�มุ่�งเป้้าในการให้้บริิการเฉพาะการโอนเงิินระหว่่างประเทศ เท่่านั้�น จึงึ สามารถได้ร้ ัับประโยชน์จ์ าก ECONOMIES OF SCALES ของเงินิ ลงทุุนในการจััดตั้�งตัวั แทน (AGENT) หรืือสาขาตามประเทศต่า่ งๆ และ FINTECH เหล่า่ นี้้�มีีเงินิ ทุุนหมุนุ เวีียนในสกุลุ เงิินต่่างๆที่ม� าก 74
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่ม� บริิการด้้านการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น เพีียงพอเพื่่�อรองรัับสภาพคล่่องการโอนเงิินโดยเฉพาะของลููกค้้า ซึ่่�งแตกต่่างจากสถาบัันการเงิินที่�การ โอนเงินิ ระหว่่างประเทศเป็็นเพียี งบริิการเล็็กๆ บริิการหนึ่ง� เท่่านั้�น รูปู ที่่� 3.12 ผู้�ให้บ้ ริิการ FINTECH ที่�ให้้บริิการในลัักษณะ WHOLESELLER REMITTANCE SOURCE: AZIMO (2019) 6) ผู้้�ให้บ้ ริกิ ารแบบ P2P EXCHANGE PLATFORM วิธิ ีกี ารในการเพิ่่ม� ประสิทิ ธิภิ าพในการโอนเงินิ ระหว่า่ งประเทศยังั สามารถจัดั ทำำ�ในอีกี รูปู แบบหนึ่ง� ได้้ ผ่า่ นการสร้า้ ง PLATFORM เพื่�่อให้้ผู้�โอน และผู้้�รัับโอนสามารถพบกัันได้้โดยตรง ทำ�ำ ให้้ไม่ต่ ้อ้ งมีตี ัวั กลาง ทางการเงินิ ในการทำ�ำ หน้้าเป็น็ DEALER รัับแลกเปลี่ย� นเงินิ สกุุลต่่างประเทศ ต้้นทุุนของการแลกเปลี่ย� น เงิินตราต่่างประเทศก็็จะถููกลงอย่่างมาก การจับั คู่่�กันั ระหว่า่ งผู้�โอนและผู้้�รับั โอนคนละสกุลุ เงินิ สามารถชี้�แจงได้ต้ ามรูปู ที่� 3.13 ซึ่ง�่ เงินิ ที่โ� อน ระหว่่างประเทศนั้้�น ไม่ไ่ ด้ม้ ีกี ารโอนระหว่า่ งประเทศกัันจริิง แต่่ FINTECH ที่�สร้้าง PLATFORM เหล่่านี้� จะทำ�ำ การจับั คู่�ให้ก้ ับั ผู้�โอนเงินิ ให้อ้ ัตั โนมัตั ิิ เช่น่ หากมีผีู้�ที่ต� ้อ้ งการโอนเงินิ 400 ยูโู รจากเยอรมันั ไปยังั ประเทศ อิินเดียี PLATFORM ของ FINTECH จะทำ�ำ การพิจิ ารณาหาว่า่ มีีผู้�ที่�ต้้องการโอนเงิินจากอิินเดียี มายััง 75
ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy เยอรมันั ด้้วยปริมิ าณของเงินิ ที่�ใกล้เ้ คียี งกัับ 400 ยูโู ร หรืือไม่่ หาก PLATFORM สามารถจัับคู่�ได้เ้ งินิ ดัังกล่่าวจะไม่่มีีการโอนข้้ามประเทศกัันจริิงแต่่จะเป็็นการโอนภายในประเทศนั้้�นๆ การจัับคู่�นี้�ไม่่จำำ�เป็็นว่่า จะต้้องมีีปริิมาณเงิินที่�เท่่ากััน แต่่ PLATFORM สามารถจัับคู่�หลายๆคู่�พร้้อมๆกัันได้้ขอแค่่เพีียงมีีผู้�ที่� ต้้องการโอนเงิินจากประเทศหนึ่�งไปอีีกประเทศหนึ่�งในปริิมาณที่�มากกว่่า คนที่�ต้้องการโอนเงิินกลัับในทาง ตรงกันั ข้า้ ม โดยหากมีเี งินิ ส่ว่ นต่า่ งค้า้ งอยู่�ในระบบ PLATFORM จะเป็น็ ตัวั กลางในการแลกเปลี่ย� นเงินิ และ โอนเงินิ ข้้ามประเทศจริิงเฉพาะกัับเงิินส่่วนต่่างที่เ� กิิดขึ้�นนั้�นๆ รูปู ที่่� 3.13 ผู้้�ให้้บริิการ FINTECH ที่ใ� ห้บ้ ริิการในลักั ษณะ P2P EXCHANGE PLATFORM SOURCE: FINTECHNEWS SINGAPORE (2016) ผู้้�ใช้บ้ ริิการใน FINTECH ที่ใ� ห้้บริกิ ารในลักั ษณะนี้�ไม่ม่ ีีความจำำ�เป็็นต้้องรัับรู้้�ว่า่ คู่�ที่� PLATFORM หามาให้จ้ ัับคู่�นั้�นคืือใคร มีคี วามน่่าเชื่�อ่ ถืือหรืือไม่่ เพราะการจับั คู่่�ดำำ�เนิินการโดย PLATFORM และตัดั เงิิน อััตโนมัตั ิติ ามเงิินในบัญั ชีี E-MONEY ที่�มีอี ยู่�จริิง อีีกลัักษณะหนึ่�งของการสร้้าง PLATFORM เพื่�่อการจัับคู่�การโอนเงิินคืือการสร้้างเครืือข่่าย ทางสัังคม(SOCIAL NETWORK) สำำ�หรัับการโอนเงิินระหว่่างประเทศที่่� ผู้�ที่ต� ้้องการแลกเงิินเสนอความ ต้้องการของตนเองว่่าต้้องการแลกเงิินด้้วยมููลค่่าเท่่าไร หากมีีผู้�ที่�ต้้องการแลกเงิินในปริิมาณนั้�นเช่่น เดียี วกันั ก็ส็ ามารถแลกเงินิ กันั ได้โ้ ดยตรง รูปู แบบในลักั ษณะนี้�ผู้�แลกเงินิ ทั้�งสองจะรู้้�ว่าคู่�ที่ต� นเองแลกอยู่่�ด้ว้ ย นั้�นคืือใคร ดังั แสดงในรููปที่� 3.14 76
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�ม่ บริกิ ารด้้านการชำำ�ระเงินิ ผศ.ดร. รุ่ง่� เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น รูปู ที่่� 3.14 ผู้�ให้้บริิการ FINTECH ที่�ให้บ้ ริกิ ารในลักั ษณะ P2P SOCIAL PLATFORM SOURCE: WESWAP (2017) PLATFORM การจัับคู่�แลกเงิินนี้� ยัังมีีการต่่อยอดด้้วยการเป็็นพัันธมิิตรกัับ VISA หรืือ MASTERCARD ในการออกบัตั รพลาสติกิ ที่เ� ชื่่อ� มโยงกับั บัญั ชีี E-MONEY ของลูกู ค้า้ ใน PLATFORM ทำำ�ให้ล้ ููกค้้าที่�ทำ�ำ การแลกเงิินในบัญั ชีี E-MONEY สามารถผููกบััญชีี E-MONEY เข้้ากัับบััตรพลาสติกิ เพื่อ่� นำ�ำ ไปใช้้จ่่ายยังั ประเทศปลายทางในสกุลุ เงินิ ที่ต� นเองมีอี ยู่�ในบัตั ร E-MONEY ได้เ้ ลยดังั รูปู ที่� 3.15 สำ�ำ หรับั ผู้�ให้บ้ ริกิ ารในประเทศไทยที่พ� ยายามนำ�ำ แนวคิดิ เหล่า่ นี้�มาใช้เ้ พื่อ�่ อำ�ำ นวยความสะดวกและลดต้น้ ทุนุ ของผู้�ที่ต� ้อ้ งการแลกเงินิ คืือธนาคารกรุงุ ไทย ที่ม� ีกี ารนำ�ำ เสนอ KRUNGTHAI TRAVEL CARD ที่ผ�ู้�ใช้ง้ าน สามารถแลกเปลี่ย� นเงินิ ตราระหว่า่ งประเทศได้ผ้ ่า่ น MOBILE BANKING APPLICATION (KRUNGTHAI NEXT) โดยมีตี ้น้ ทุนุ การแลกเปลี่ย� นที่ถ� ูกู ใกล้เ้ คียี งอัตั ราแลกเปลี่ย� นในขณะนั้�น โดยเมื่อ่� ผู้�บริโิ ภคมีมี ูลู ค่า่ เงินิ ใน บัญั ชีใี นรูปู เงินิ ตราต่า่ งประเทศแล้ว้ ก็ส็ ามารถนำ�ำ บัตั ร KRUNGTHAI TRAVEL CARD ไปใช้ใ้ นประเทศปลาย ทางได้โ้ ดยตรง 77
ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 3.15 ผู้้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH ที่ใ� ห้บ้ ริกิ าร MONEY EXCHANGE ที่เ� พิ่่ม� บริกิ ารบัตั รพลาสติกิ เพื่อ่� การ ใช้้จ่า่ ยเงิิน SOURCE: WESWAP (2017) นอกจากนี้�เมื่อ�่ วันั ที่� 23 เมษายน พ.ศ. 2563 ได้ม้ ีปี ระกาศกระทรวงการคลังั เรื่อ�่ งคำ�ำ สั่่ง� รัฐั มนตรีี ให้้ไว้้แก่ผู่้�ประกอบธุรุ กิิจเงิินอิิเล็็กทรอนิกิ ส์ร์ ับั ใบอนุุญาต เพื่่อ� อนุญุ าตให้้ผู้�ให้บ้ ริิการที่ไ� ม่ใ่ ช่ส่ ถาบัันการเงิิน สามารถประกอบธุุรกิิจเงิินตราต่่างประเทศในรููปของ E-MONEY ได้้เช่่นกััน ซึ่่�งในปััจจุุบัันธนาคารแห่่ง ประเทศไทยกำ�ำ ลังั ออกหลักั เกณฑ์ใ์ นการกำ�ำ กับั ดูแู ลให้ส้ อดคล้อ้ งกับั ประกาศกระทรวงการคลังั ฉบับั ดังั กล่า่ ว 7) ผู้้�ให้้บริิการ CRYPTOCURRENCY อีีกรููปแบบหนึ่ �งที่ �สามารถพลิิกโฉมระบบการโอนเงิินระหว่่างประเทศหรืือการชำำ�ระเงิินระหว่่าง 78
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่ม� บริิการด้า้ นการชำำ�ระเงินิ ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น ประเทศคืือการคิิดค้้นนำำ�เสนอ CRYPTOCURRENCY หรืือสกุุลเงิินใหม่่ที่�เป็็นตััวกลางในการแลก เปลี่�ยนเงิินตราระหว่่างประเทศ เช่่น ในปััจจุุบัันเวลาเดิินทางไปยัังประเทศเกิิดใหม่่ที่�สกุุลเงิินของประเทศ นั้ �นไม่่ได้้ใช้้กัันอย่่างแพร่่หลายผู้ �เดิินทางส่่วนใหญ่่จะต้้องทำำ�การแลกเงิินจากสกุุลเงิินของประเทศตน เป็็นเงิินสกุุล USD ก่่อน แล้้วจึึงถืือเงิิน USD ไปแลกเป็็นเงิินสกุุลท้้องถิ่�นของประเทศปลายทางเป็็นต้้น ดัังนั้�นแทนที่�จะต้้องใช้้เงิิน USD เป็็นตััวกลางในการโอนเงิินระหว่่างประเทศ ผู้�บริิโภคก็็สามารถแลกเงิิน จากสกุุลตนเองมาเป็็นสกุุลเงิิน CRYPTOCURRENCY หนึ่�งๆ แล้้วจึึงทำ�ำ การโอนเงิินระหว่่างประเทศ ด้้วยสกุลุ CRYPTOCURRENCY เหล่่านั้�น การโอนเงินิ ด้ว้ ย CRYPTOCURRENCY จะทำำ�ให้ไ้ ม่ต่ ้อ้ งมีกี ารโอนเงินิ ผ่า่ นระบบชำ�ำ ระเงินิ หรืือระบบ CORRESPONDENT BANKING แบบในปััจจุุบััน แต่่จะโอนเงิินผ่่านระบบการชำ�ำ ระเงิินของผู้้�คิิดค้้น CRYPTOCURRENCY นั้�นๆ ที่�จะอยู่�ภายใต้้เทคโนโลยีีที่�เรีียกว่่า BLOCKCHAIN ซึ่่�งการโอนเงิินด้้วย ระบบ BLOCKCHAIN นี้�จะมีีความปลอดภััยเพราะการยืืนยัันข้้อมููลและบัันทึึกข้้อมููลทำ�ำ อย่่างโปร่่งใส่่และ ตรวจสอบได้้อย่า่ งต่อ่ เนื่่�อง ผู้้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH ที่น� ำำ�เสนอจุดุ ขายนี้�ให้ก้ ับั ธนาคารต่า่ งๆ คืือ RIPPLE โดยออกเป็น็ สกุลุ เงินิ ที่เ� รีียกว่่า XRP ดัังแสดงในรููปที่� 3.16 ซึ่่�งรายละเอีียดของ BLOCKCHAIN และ XRP นั้�นจะกล่า่ วอย่่าง ละเอีียดอีกี ครั้�งหนึ่ง� ในบทที่� 6 สำำ� ห รัั บ ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย ไ ด้้ มีี ธ น า ค า ร พ า ณิิ ช ย์์ บ า ง แ ห่่ ง พ ย า ย า ม ที่ � จ ะ นำำ� เ ท ค โ น โ ล ยีี CRYPTOCURRENCY ที่�มีีกระบวนการชำ�ำ ระเงิินผ่่านระบบที่�เรีียกว่่า BLOCKCHAIN นี้�มาพััฒนา เพื่่�อความรวดเร็็วในการโอนเงิินระหว่่างประเทศ เช่่นธนาคารกรุุงศรีีอยุุธยา ที่�พยายามคิิดค้้น ระบบที่�เรีียกว่่า KRUNGSRI’S BLOCKCHAIN INTERLEDGER และธนาคารไทยพาณิิชย์์ ที่ม� ีีการลงทุนุ ในบริษิ ััท RIPPLE เพื่�อ่ คาดหวัังที่�จะนำำ�เทคโนโลยีีของ RIPPLE มาให้บ้ ริกิ ารกับั ลูกู ค้้า 79
ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 3.16 ผู้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH ที่น� ำ�ำ เสนอ CRYPTOCURRENCY สำ�ำ หรับั การแลกเปลี่ย� นเงินิ ระหว่า่ ง ประเทศ SOURCE: RIPPLE (2016) สรุปุ ผลิิตภััณฑ์แ์ ละบริิการแบบใหม่่ในระบบชำำ�ระเงิิน จากรููปแบบการนำ�ำ เสนอผลิิตภััณฑ์์และบริิการด้้านการชำ�ำ ระเงิินและการโอนเงิินทั้�งภายใน และต่่างประเทศจะพบว่่า FINTECH ต่่างๆ จะมุ่�งเน้้นพััฒนาผลิิตภััณฑ์์ที่�พยายามใช้้แนวคิิดของ PLATFORM เข้้ามาเกี่ย� วข้้อง เพื่่อ� เชื่อ�่ มโยงผู้�ใช้ง้ านทั้�งสองฝั่่ง� เข้า้ หากันั โดยตรงและลดบทบาทของการ มีตี ััวกลางทางการเงิิน เมื่่�อมีกี ารลดบทบาทของตััวกลางทางการเงินิ FINTECH ต่า่ งๆ เหล่า่ นี้�จะต้อ้ งพิิสููจน์ใ์ ห้้ผู้�บริิโภค มีีความเชื่�่อมั่�นในเทคโนโลยีดี ้า้ นความปลอดภัยั เทคโนโลยีดี ้้านการยืืนยันั ตัวั ตน และเทคโนโลยีดี ้้านการตััด ดุุลบัญั ชีี จึงึ จะสามารถทำ�ำ ให้ผู้้�บริิโภคตััดสิินใจใช้้บริิการ สิ่่�งหนึ่�งที่�ผู้�บริิโภคจะต้้องตระหนัักไว้้เสมอ คืือเมื่�่อมีีการเปิิดบััญชีี E-MONEY กัับผู้�ให้้บริิการ FINTECH บััญชีทีี่เ� ปิิดนี้�ไม่่ใช่่บััญชีีเงินิ ฝากที่�มีรี ะบบคุ้�มครองเงิินฝาก หรืือสามารถได้้รัับดอกเบี้�ยเงินิ ฝาก เหมืือนการนำ�ำ เงินิ มาฝากไว้ก้ ับั ธนาคารพาณิชิ ย์ท์ั่ว� ไป อย่า่ งไรก็ต็ าม FINTECH หลายรายได้พ้ ยายามเพิ่่ม� 80
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม�่ บริิการด้้านการให้ส้ ินิ เชื่อ่� ผศ.ดร. รุ่�่งเกีียรติิ รััตนบานชื่�่น ช่อ่ งทางในการนำำ�เสนอผลตอบแทนให้แ้ ก่ผู่้้�ถืือบัญั ชีี E-MONEY ด้ว้ ยการเปิดิ ช่อ่ งทางให้ผู้้�ใช้ง้ านนำำ�เงินิ ใน บัญั ชีี E-MONEY ไปลงทุนุ ในกองทุนุ รวมตราสารหนี้�ระยะสั้�น (MONEY MARKET FUND) ซึ่ง่� การลงทุนุ ในกองทุนุ รวมตราสารหนี้�ระยะสั้�นนี้�ให้ผ้ ลตอบแทนที่ใ� กล้เ้ คียี งกับั ดอกเบี้�ยเงินิ ฝากถึงึ แม้จ้ ะมีคี วามเสี่ย� งด้า้ น ราคาอยู่่�บ้้างแต่่ในสถานการณ์์ปกติิความเสี่ย� งนี้�ไม่่ได้้สูงู จนมีนี ัยั สำ�ำ คัญั จากบริกิ ารในการนำ�ำ เสนอกองทุุนรวมตราสารหนี้�ระยะสั้�นนี้� ทำำ�ให้ล้ ูกู ค้า้ หลายรายเมื่อ�่ นำ�ำ เงิินมา ฝากไว้ก้ ับั บัญั ชีี E-MONEY จึึงมัักจะนำ�ำ เงิินเหล่า่ นี้�โอนเข้้าบััญชีลี งทุุนในกองทุุนตราสารหนี้้�ดังั กล่่าวทัันทีี แล้้วค่่อยโอนกลัับมาในบััญชีี E-MONEY เมื่�่อต้้องการใช้้เงิินดัังกล่่าวสำ�ำ หรัับโอนเงิินและชำำ�ระเงิินเท่่านั้�น บริกิ ารนี้้�ทำ�ำ ให้ผู้้�ให้บ้ ริกิ ารอย่่าง ALIBABA มีีกองทุุนตราสารหนี้� ที่ม� ีีชื่่อ� เรีียกว่า่ YU’E BAO เป็น็ กองทุนุ รวมตราสารหนี้�ที่ม� ีีมูลู ค่า่ ใหญ่ท่ี่�สุดุ ในประเทศจีนี โดยมีีมููลค่่ามากถึึง 1,500 ล้า้ นล้า้ นหยวน ในปีี ค.ศ. 2018 ก่อ่ นขนาดกองทุนุ จะทยอยลดลงดัังรูปู ที่� 3.17 รููปที่่� 3.17 มููลค่่ากองทุุน YU’E BAO SOURCE: QUARTZ (2020) 81
ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy บทสรุปุ สาเหตุุสำำ�คััญที่�ทำำ�ให้้บริิการด้้านการชำ�ำ ระเงิินถููกแข่่งขัันจากผู้�ให้้บริิการทางการเงิินรายใหม่่ได้้ ง่า่ ยเพราะการชำ�ำ ระเงินิ ที่เ� กิดิ ขึ้�นนั้�นแท้จ้ ริงิ แล้ว้ เป็น็ เพียี งการส่ง่ ข้อ้ ความทางอิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์เ์ พื่อ�่ ยืืนยันั ยอด เงินิ ตัดั เงินิ จากบััญชีผีู้�โอน และเพิ่่�มเงินิ ในบััญชีผี ู้้�รับั เมื่่อ� มีกี ารพัฒั นาโครงสร้้างพื้�นฐานสำ�ำ หรัับการส่ง่ ข้้อมููลทางอิิเล็็กทรอนิิกส์์ไม่่ว่่าจะเป็็นสายเคเบิ้�ลใยแก้้วนำ�ำ แสง หรืือการส่่งข้้อมููลแบบไร้้สายผ่่านเครืือข่่าย โทรคมนาคม จึึงทำ�ำ ให้ผู้้�ให้บ้ ริิการรายใหม่ส่ ามารถสร้้างเครื่อ�่ งมืือหรืือช่อ่ งทางในการชำำ�ระเงินิ ได้ท้ ัันทีี ปััญหาของระบบชำำ�ระเงิินในปััจจุุบัันนั้�นมีีหลายมิิติิเช่่น การชำำ�ระเงิินผ่่านบััตรพลาสติิกนั้�น ผู้้�รัับ ชำ�ำ ระเงินิ จะต้อ้ งมีอี ุปุ กรณ์ใ์ นการอ่า่ นข้อ้ มูลู ผ่า่ นบัตั รเครดิติ และมีตี ้น้ ทุนุ การใช้เ้ ครืือข่า่ ยระบบชำ�ำ ระเงินิ ของผู้� สร้า้ งเครืือข่า่ ยดังั กล่า่ ว หรืือหากเป็น็ การโอนเงินิ ระหว่า่ งประเทศจะต้อ้ งดำ�ำ เนินิ การผ่า่ นระบบความสัมั พันั ธ์์ ระหว่่างธนาคารที่�เรีียกว่า่ CORRESPONDENT BANKING RELATIONSHIP จึงึ ทำำ�ให้้มีตี ััวกลางที่�เข้า้ มาเกี่ย� วข้อ้ งกับั การชำ�ำ ระเงิินหลายองค์์กร ต้้นทุนุ การชำำ�ระเงินิ ระหว่่างประเทศจึงึ สููง และใช้เ้ วลานาน จากปััญหาดัังกล่่าวข้้างต้้น ระบบชำำ�ระเงิินในยุุคดิิจิิตอลที่�เกิิดขึ้�นในลำ�ำ ดัับแรกจึึงเป็็น การชำ�ำ ระเงิินผ่่าน MOBILE APPLICATION โดยผู้�ให้้บริิการเครืือข่่ายโทรคมนาคม ซึ่่�งเป็็นระบบที่�ลด ตัวั กลางและเชื่่�อมโยงผู้�โอนและผู้้�รัับโอนเข้า้ ด้้วยกันั MOBILE TRANSFER นี้้�ถููกใช้้อย่า่ งแพร่่หลายในทวีปี แอฟริกิ าและกลุ่�มประเทศที่่ม� ีปี ระชากรอาศัยั อยู่�ในพื้�นที่ต� ่า่ งๆอย่า่ งกระจัดั กระจาย เมื่อ�่ มีจี ำ�ำ นวนผู้�ใช้บ้ ริกิ าร มากขึ้�นเรื่่อ� ยๆ บริษิ ััทที่�ให้บ้ ริิการโทรคมนาคมเหล่่านี้้�จึึงเริ่ม� เป็น็ พันั ธมิติ รกัับธนาคารเพื่อ�่ นำำ�เสนอบััญชีีเงินิ ฝาก บัญั ชีเี งินิ กู้� หรืือแม้ก้ ระทั่ง� การลงทุนุ จนเกิดิ บริกิ ารธนาคารแบบใหม่ท่ี่เ� รียี กว่า่ MOBILE BANKING นอกจากระบบชำ�ำ ระเงินิ แบบ MOBILE TRANSFER ยังั มีี FINTECHS ที่�นำ�ำ เทคโนโลยีมี าประยุุกต์์ ใช้ใ้ นการสร้้าง E-WALLET ที่ร� วบรวมทุุกวิธิ ีีการชำำ�ระเงิินเข้้าด้ว้ ยกันั ในกระเป๋า๋ สตางค์ท์ี่อ� ยู่�ใน SMARTP- PHONE หรืือการคิดิ ค้น้ อุปุ กรณ์ร์ ัับชำ�ำ ระเงิินด้้วยเทคโนโลยีี NFC เพื่�่อให้้สามารถชำ�ำ ระเงินิ ผ่า่ น SMARTW- WATCH หรืือ SMARTPHONE ได้้ทันั ทีี แทนการใช้้บััตรพลาสติิก หรืือการสร้้าง PLATFORM เพื่อ่� ให้้ ผู้�โอนเงินิ และผู้้�รับั โอน มาพบกัันโดยตรงแทนการผ่่านตัวั กลางที่�เป็็นสถาบัันการเงิินเป็น็ ต้้น การเกิดิ ขึ้�นของนวัตั กรรมใหม่ๆ่ ในระบบชำำ�ระเงินิ เหล่า่ นี้� จึงึ ทำ�ำ ให้ส้ ถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ ต้อ้ งเร่ง่ ปรับั ตัวั และนำ�ำ เสนอบริกิ ารที่ม� ีตี ้น้ ทุนุ ที่ถ� ูกู ลง และมีคี วามรวดเร็ว็ ในการชำำ�ระเงินิ ให้ม้ ากขึ้�น เช่น่ ในประเทศไทย ได้ม้ ีกี ารเกิดิ ขึ้�นของ PROMPTPAY, QR-CODE PAYMENT, MOBILE BANKING และ TRAVEL DEBIT CARD เป็็นต้น้ 82
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม่� บริิการด้้านการชำำ�ระเงิิน ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น เอกสารอ้้างอิงิ AZIMO. (2019, 07 15). FASTER, SAFER MONEY TRANSFERS. RETRIEVED FROM AZIMO: HTTPS://AZIMO.COM/EN BRITANNICA. (2019, 08 02). ENCYCLOPEDIA BRITANNICA. RETRIEVED FROM CREDIT CARD: HTTPS://WWW.BRITANNICA.COM/TOPIC/CREDIT-CARD COOK, W., & MCKAY, C. (2017). BANKING IN THE M-PESA AGE: LESSONS FORM KENYA. CGAP WORKING PAPER. DIXIPAY. (2019, 07 15). EWALLET PAYMENT ACCOUNT. RETRIEVED FROM DIXIPAY: HTTP://WWW.DIXIPAY.COM/EWALLET-PAYMENT-ACCOUNT/ EASYPAYPALGUIDE. (2014). WHAT IS PAYPAL AND HOW TO USE IT. RETRIEVED FROM: HTTP://EASYPAYPALGUIDES.BLOGSPOT.COM/2014/03/WHAT-IS-PAYPAL-AND-HOW-TO-USE-IT.HTML FINTECHNEWS SINGAPORE. (2016, 08 11). TRASFERWISE BEGINS MONEY TRANSFER SERVICE TO VIETNAM. RETRIEVED FROM FINTECH SINGAPORE: HTTP://FINTECHNEWS.SG/4562/REMITTANCE/TRANSFERWISE-VIETNAM/ GSMA. (2019). STATE OF THE INDUSTRY REPORT ON MOBILE MONEY 2018. GSM ASSOCIATION. ITMX. (2019, 08 18). ITMX. RETRIEVED FROM ITMX: HTTPS://WWW.ITMX.CO.TH/HOME/ QUARTZ.(2020).CHINANOLONGERRUNSTHEWORLD’SLARGESTMONEYMARKETFUND.RETRIEVEDFROMQUARTZ: HTTPS://QZ.COM/1791778/ANT-FINANCIALS-YUE-BAO-IS-NO-LONGER-THE-WORLDS-BIGGEST-MONEY- MARKET-FUND/ REUTERS. (2019, 04 29). REUTERS. RETRIEVED FROM KENYA’S EQUITY BANK, SAFARICOM TEAM UP TO EXPAND DIGITAL BANKING: HTTPS://WWW.REUTERS.COM/ARTICLE/US-KENYA-EQUITY- GROUP-HOL-SAFARICOM/KENYAS-EQUITY-BANK-SAFARICOM-TEAM-UP-TO-EXPAND-DIGITAL- BANKING-IDUSKCN1S51IC RIPPLE. (2016). THE COST-CUTTING CASE FOR BANKS: THE ROI OF USING RIPPLE AND XRP FOR GLOBAL INTERBANK SETTLEMENTS. RIPPLE. SCHATT, D. (2014). VIRTUAL BANKING: A GUIDE TO INNOVATION AND PARTNERING. WILEY FINANCE. SHU, C. (2013, 04 15). ALIPAY LAUNCHES SOUND WAVE MOBILE PAYMENTS SYSTEM IN BEIJING SUBWAY. RETRIEVED FROM TECHCRUNCH: HTTPS://TECHCRUNCH.COM/2013/04/14/ALIPAY-LAUNCHES-SOUND-WAVE- MOBILE-PAYMENTS-SYSTEM-IN-BEIJING-SUBWAY/ 83
ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy SQUARE. (2019, 07 15). SQUARE HELPS YOU BUILD AND GROW YOUR BUSINESS. RETRIEVED FROM SQUAREUP: HTTPS://SQUAREUP.COM/US/EN SWIFT. (2020, MAY 5). SERVING OUR COMMUNITY FOR OVER 40 YEARS. RETRIEVED FROM SWFIT: HTTPS://WWW.SWIFT.COM/ABOUT-US/HISTORY# THE CENTRAL BANK OF THE RUSSIAN FEDERATION. (2002). RUSSIAN PAYMENT SYSTEM. THE CENTRAL BANK OF THE RUSSIAN FEDERATION. WEF. (2015). THE FUTURE OF FINANCIAL SERVICES: HOW DISRUPTIVE INNOVATIONS ARE RESHAPING THE WAY FINANCIAL SERVICES ARE STRUCTURED, PROVISIONED AND CONSUMED. WORLD ECONOMIC FORUM. WESWAP. (2017, 10 10). OUR APP HAS BEEN FOR A MAKEOVER. RETRIEVED FROM WESWAP: HTTPS://WWW.WESWAP.COM/BLOG/NEWS/WESWAP-APP-MAKEOVER/ WESWAP. (2017). THE TRAVEL MONEY CARD PACKED WITH SAVINGS. RETRIEVED FROM WESWAP: HTTPS://WWW.WESWAP.COM/EN/TRAVEL-MONEY-CARD/ ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (1999). ระบบการชำ�ำ ระเงิินในประเทศไทย. กรุงุ เทพ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย. ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย. (2017). E-PAYMENT สััมพัันธ์ป์ ระจำ�ำ ปีี 2560. กรุุงเทพ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย. ธนาคารแห่่งประเทศไทย. (2019). แผนกลยุทุ ธ์์ระบบการชำ�ำ ระเงินิ ฉบัับที่่� 4 (พ.ศ. 2562 - 2564). กรุุงเทพ: ธนาคารแห่่ง ประเทศไทย. 84
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�่มบริกิ ารด้้านการให้ส้ ิินเชื่�่อ ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น บทที่่� 4 การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีใน กลุ่่�มบริกิ ารด้้านการให้้สิินเชื่�่อ บทนำำ� บริิการด้้านการให้้สินิ เชื่่อ� นี้�เป็็นอีกี บริกิ ารหนึ่�งที่� FINTECHS ที่น� ำ�ำ เสนอบริิการในด้า้ นนี้�ได้้รับั เงิิน ลงทุนุ จากนักั ลงทุนุ ในสัดั ส่ว่ นที่ม� ากกว่า่ 1 หมื่น�่ ล้า้ นเหรียี ญสหรัฐั ทั่ว� โลกในระหว่า่ งปีี ค.ศ. 2013 – 2017 (KMPG, 2017) ความน่า่ สนใจของการลงทุนุ ในผู้�ให้บ้ ริกิ ารรายใหม่ด่ ้า้ นการให้ส้ ินิ เชื่อ�่ เกิดิ จากปัญั หาที่เ� กิดิ ขึ้�นในปััจจุบุ ันั ที่�สถาบันั การเงิินไม่่สามารถให้ส้ ินิ เชื่�อ่ ได้้อย่่างทั่�วถึงึ และเป็็นธรรมกับั ทุกุ ภาคส่่วนของสังั คม ดัังนั้ �นในบทนี้้�จึึงเริ่ �มต้้นจากการวิิเคราะห์์ปััญหาต่่างๆของบริิการการให้้สิินเชื่�่อโดยสถาบัันการเงิินว่่ามีี จุุดบกพร่่องอยู่�ในมิิติิใดบ้้าง และวิิเคราะห์์ทฤษฎีีทางการเงิินสำ�ำ หรัับการให้้สิินเชื่�่อในปััจจุุบัันว่่ามีีข้้อจำำ�กััด ในการให้ส้ ินิ เชื่อ่� แก่ผู่้�กู้�อย่า่ งไร ปัญั หาจากการให้ส้ ินิ เชื่อ�่ ที่ไ� ม่ท่ั่ว� ถึงึ จนทำำ�ให้ผู้้�ประกอบอาชีพี ที่ม� ีรี ายได้ไ้ ม่แ่ น่น่ อน เกษตรกร หรืือผู้� ประกอบการขนาดเล็ก็ และขนาดกลาง ไม่ส่ ามารถเข้า้ ถึึงแหล่ง่ เงินิ กู้้�สำ�ำ หรับั การดำำ�เนิินธุรุ กิจิ ได้น้ั้�น จึึงถืือ เป็็นช่่องว่่างทางการตลาดที่ �ทำำ�ให้้ผู้ �ให้้บริิการทางการเงิินรายใหม่่พยายามคิิดค้้นนวััตกรรมใหม่่เพื่่�อแก้้ไข ปััญหาดัังกล่า่ วที่�เกิดิ ขึ้�น ในบทนี้้�จึงึ วิเิ คราะห์ต์ ่อ่ ไปถึงึ แนวทางการสร้า้ งรูปู แบบธุรุ กิจิ ใหม่ใ่ นด้า้ นการให้ส้ ินิ เชื่อ่� เช่น่ การสร้า้ ง LENDING PLATFORM ที่�ให้้ผู้�กู้�และผู้�ปล่่อยกู้�มาพบกัันโดยตรงไม่่ต้้องผ่่านสถาบัันการเงิิน การเข้้าถึึง ข้้อมูลู แบบใหม่ส่ ำ�ำ หรับั การวิเิ คราะห์์ความเสี่�ยงของผู้�กู้�นอกจากข้้อมูลู ด้้านการเงิินของผู้�กู้� หรืือการสร้้าง CREDIT SCORING MODEL ที่ม� ีคี วามโปร่ง่ ใสและเปิดิ โอกาสให้้ผู้�กู้�ที่ไ� ม่่เคยมีปี ระวัตั ิกิ ารกู้�เลย หรืือที่�มััก เรีียกว่า่ THIN FILE ใน CREDIT BUREAU สามารถกู้�ได้้ เป็น็ ต้้น ระบบการให้้สิินเชื่�่อของสถาบัันการเงิินในปััจจุุบันั บริิการด้้านการรัับฝากเงิินและการให้้สิินเชื่�่อเป็็นอีีกบริิการหนึ่�งที่�ผู้�ให้้บริิการการเงิินรายใหม่่ พยายามที่�จะปรัับปรุุงให้้มีีประสิิทธิิภาพมากยิ่�งขึ้�น เพราะบริิการด้้านการให้้สิินเชื่�่อในปััจจุุบัันมีีปััญหาอยู่� หลายด้้านซึ่�ง่ สามารถสรุปุ ได้ด้ ัังนี้� 1. ส่่วนต่่างอััตราดอกเบี้�ยระหว่่างดอกเบี้�ยเงิินฝากและดอกเบี้�ยเงิินกู้�ในหลายประเทศ 85
ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy มีี ร ะ ดัั บ ที่ � ค่่ อ นข้้ า ง สูู ง ทำำ� ให้้ เป็็ น แร ง ก ด ดัั น ให้้ ผู้้�ฝ า ก เงิิ น พ ย า ย า ม ห า ช่่ อ ง ท า ง ในก า ร สร้า้ งผลตอบแทนจากช่อ่ งทางอื่่�นมากขึ้�นถึงึ แม้จ้ ะมีคี วามเสี่ย� งมากกว่่าการฝากเงิินก็็ตาม 2. ผู้้�ฝากเงิินไม่่สามารถกำ�ำ หนดได้้ว่่าเงิินที่�ตนเองฝากอยู่�นั้�น ธนาคารจะนำ�ำ ไป บริิหารอย่่างไร และผู้้�ฝากเงิินไม่่สามารถรัับทราบว่่าธนาคารนำำ�ไปปล่่อยกู้�ให้้ กัับใคร หรืือองค์์กรใด เพราะในปััจจุุบัันธนาคารถืือเป็็นตััวกลางที่�ให้้บริิการด้้าน การบริิหารจััดการเงิินของประชาชน โดยธนาคารจะพิิจารณายอดรวมของเงิิน ฝากทั้�งก้้อนแล้้วนำ�ำ ไปบริิหารความเสี่ �ยงและให้้สิินเชื่�่อเพื่�่อสร้้างผลตอบแทนตามวิิธีี การต่่างๆของธนาคาร 3. ผู้้�กู้้�เงิินบางรายมีีปััญหาในการเข้้าถึึงแหล่่งเงิินทุุนประเภทการกู้�เงิินจากธนาคาร เพราะการให้้สิินเชื่�่อของธนาคารขึ้�นอยู่่�กัับประสบการณ์์และความชำ�ำ นาญของธนาคาร แห่ง่ นั้�นเป็น็ สำ�ำ คัญั ว่า่ จะใช้้ตััวแบบทางการเงิิน และข้้อมููลด้้านใดในการประเมิินความเสี่�ยงการ ชำำ�ระหนี้�ของผู้�กู้� ซึ่่�งในปััจจุุบัันปััญหาการไม่่สามารถเข้้าถึึงแหล่่งเงิินทุุนจากสถาบััน การเงิินยัังมีีอยู่�มากโดยเฉพาะกัับผู้�กู้�ที่�อยู่�ในกลุ่�มประชากรที่�ไม่่มีีอาชีีพที่�ชััดเจน มีีรายรัับ ที่่�ไม่่คงที่� หรืือผู้�กู้�ที่�เป็็นผู้�ประกอบการ SMES ที่�ไม่่มีีหลัักทรััพย์์ค้ำำ��ประกัันเพื่�่อมารองรัับ การกู้�เงิินจากสถาบันั การเงิิน 4. กระบวนการอนุุมััติิสิินเชื่�่อจากสถาบัันการเงิินในปััจจุุบัันมีีประสิิทธิิภาพที่�ต่ำ��ำ และ ใช้้ระยะเวลาการพิิจารณาและอนุุมััติิค่่อนข้้างนาน ในหลายกรณีีผู้�กู้�ใช้้เวลาในการรอ อนุุมััติิสินิ เชื่อ่� มากกว่่า 1 - 2 อาทิิตย์แ์ ละไม่ส่ ามารถคาดเดาได้อ้ ย่่างชััดเจนว่่าจะได้ร้ ับั การ อนุุมััติิหรืือไม่่ ด้้วยเงื่่�อนไขใด ทำ�ำ ให้้เกิิดปััญหาอยู่่�บ่่อยครั้�งที่�ผู้�กู้�รอการอนุุมััติิ แล้้ว สุุดท้า้ ยพบว่่าการกู้�เงิินของตนเองไม่่ได้ร้ ัับการอนุมุ ััติิ 5. ผู้้�บริิโภคในปััจจุุบัันที่�เป็็นเจเนเรชั่�นใหม่่ มีีแนวโน้้มที่�จะต้้องการความเป็็นปััจเจกบุุคคล ที่่�สููง ต้้องการความสามารถที่ �จะเลืือกกำำ�หนดระดัับความเสี่ �ยงที่�ตนเองรัับได้้ ต้้องการ ความสามารถที่�จะเลืือกระดัับผลตอบแทนที่�ตนเองต้้องการ ดัังนั้�นผลิิตภััณฑ์์การฝาก เงิินแบบในปััจจุุบัันที่�ไม่่ได้้เปิิดโอกาสให้้ผู้้�ฝากเงิินสามารถกำำ�หนดทิิศทางต่่างๆได้้เอง จึงึ มีีความน่่าสนใจลดน้้อยลง 6. ผู้้�บริิโภคบางรายเริ่�มมีีการตั้�งคำ�ำ ถามถึึงความสามารถของธนาคารในการบริิหาร ความเสี่�ยง และวิิเคราะห์์ความเสี่ �ยงการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ของลููกหนี้� เพราะทุุกๆครั้�งที่� เกิิดวิิกฤติิการเงิินปััญหาหนึ่�งที่�มัักเกิิดขึ้�นคืือธนาคารหลายรายต้้องประสบภาวะ ขาดทุุนจากหนี้�เสีียที่�เกิิดขึ้�น ดัังนั้�งผู้�บริิโภคเริ่�มมองหาผู้�ให้้บริิการทางการเงิินรายใหม่่ 86
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่�่มบริิการด้า้ นการให้้สินิ เชื่่อ� ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รััตนบานชื่่�น ที่่ม� ีกี ารนำำ�เทคโนโลยีหี รืือการวิเิ คราะห์ค์ วามเสี่ย� งของผู้�กู้�ที่ม� ีคี วามแม่น่ ยำ�ำ กว่า่ สถาบันั การเงินิ ในปััจจุบุ ััน ปัจั จัยั ต่า่ งๆเหล่า่ นี้�คือ PAIN POINTS หรืือจุดุ วิกิ ฤติทิี่ผ�ู้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH หลายรายพยายาม แก้ไ้ ขและนำำ�เสนอรูปู แบบผลิติ ภัณั ฑ์แ์ บบใหม่ๆ่ ให้ก้ ับั ผู้�บริโิ ภคอย่า่ งไรก็ต็ าม เพื่อ่� ให้ส้ ามารถทำ�ำ ความเข้า้ ใจรูปู แบบผลิติ ภััณฑ์์ของ FINTECH ด้้านการให้ส้ ิินเชื่่�ออย่า่ งถููกต้อ้ ง จะต้้องมีกี ารทำำ�ความเข้้าใจกระบวนการ ขอสินิ เชื่อ่� จากสถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ ก่อ่ น ซึ่ง�่ หลักั การพิจิ ารณาอนุมุ ัตั ิสิ ินิ เชื่อ�่ ที่ใ� ช้อ้ ยู่�ในปัจั จุบุ ันั นั้�นมีอี ยู่� ด้ว้ ยกััน 2 รููปแบบ (KOCH & MACDONALD, 2014) ได้แ้ ก่่ 1. TRANSACTION LENDING MODEL TRANSACTION LENDING MODEL เป็น็ รูปู แบบการอนุมุ ัตั ิสิ ินิ เชื่อ�่ ที่เ� น้น้ ความรวดเร็ว็ ในการอนุมุ ัตั ิิ และเน้น้ ปริมิ าณสินิ เชื่อ�่ ที่จ� ะอนุมุ ัตั ิิ ดังั นั้�นการให้ส้ ินิ เชื่อ่� ในลักั ษณะนี้� จะเป็น็ การกำำ�หนดสัญั ญาเงินิ กู้�มาตรฐาน (STANDARDIZED CONTRACT) ที่ท�ั้�งพนักั งานขายและผู้้�วิเิ คราะห์ส์ ินิ เชื่อ่� เข้า้ ใจสัญั ญาเงินิ กู้� และรับั ทราบ ว่่าผู้�กู้�ควรมีีข้อ้ มูลู หรืือพฤติกิ รรมอย่่างไร จึึงจะสามารถผ่่านการอนุมุ ัตั ิิสินิ เชื่่�อได้้ ตัวั แบบที่ใ� ช้ใ้ นการประเมินิ ความเสี่ย� งของผู้�กู้� และการคัดั เลืือกผู้�กู้�เพื่อ่� การอนุมุ ัตั ิสิ ินิ เชื่อ่� นั้�นมักั จะใช้้ ตัวั แบบที่�เรีียกว่า่ CREDIT SCORING MODEL เป็็นหลััก ที่�มีีการกำ�ำ หนดประเภทของข้้อมููล สััดส่ว่ นการ ให้น้ ้ำำ��หนัักข้้อมูลู แต่่ละประเภท และเงื่อ�่ นไขของคะแนนตามพฤติกิ รรมของผู้�กู้� ดัังตัวั อย่่างในรููปที่� 4.1 แนวคิดิ การปล่อ่ ยกู้�ของ TRANSACTION-BASED LENDING นี้� ถึงึ แม้จ้ ะทำ�ำ ให้ธ้ นาคารสามารถ อนุุมััติิสิินเชื่�่อได้้อย่่างรวดเร็็วและเข้้าถึึงประชาชนเป็็นวงกว้้างได้้ง่่าย แต่่ก็็มีีข้้อจำำ�กััดอยู่�มาก เพราะการ อนุมุ ัตั ิสิ ิินเชื่�อ่ ในลัักษณะนี้�จะยึึดข้้อมูลู ตาม SCORING MODEL เป็น็ สำ�ำ คัญั หากผู้�กู้�ไม่ม่ ีีข้้อมููลในด้้านใดที่� เพีียงพอ และไม่่ผ่า่ นเกณฑ์ข์ องธนาคารก็จ็ ะทำ�ำ ให้ผู้้�กู้�ไม่่สามารถได้ร้ ัับการอนุมุ ััติสิ ินิ เชื่่อ� จากธนาคารได้เ้ ลย ถึงึ แม้ใ้ นบางครั้�งผู้�กู้�เหล่่านี้้�มีคี วามสามารถในการชำ�ำ ระหนี้�ที่�ดีีมากก็็ตาม ยิ่่ง� ไปกว่า่ นั้�นการยึดึ ติดิ กับั SCORING MODEL ที่ใ� ช้ข้ ้อ้ มูลู ความเป็น็ หนี้�ของผู้�กู้�ในอดีตี มาประเมินิ จะทำ�ำ ให้้ธนาคารมีีแนวโน้้มให้้สิินเชื่�่อกัับผู้�กู้�ที่�มีีประวััติิการใช้้เงิินกู้�อย่่างเป็็นประจำำ� เพราะธนาคารสามารถ ประเมินิ พฤติกิ รรมการชำำ�ระหนี้�ของผู้�กู้�ได้้ ในขณะที่ผ�ู้�กู้�ที่ไ� ม่เ่ คยมีกี ารกู้�เงินิ มาก่อ่ น (NO BEREAU RECORD) หรืือผู้�กู้�ที่ม� ีขี ้อ้ มููลน้้อย (THIN FILE) จะไม่ส่ ามารถได้้รับั การอนุมุ ัตั ิิได้โ้ ดยง่า่ ย 87
ผศ.ดร. รุ่่ง� เกียี รติิ รััตนบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รูปู ที่่� 4.1 โครงสร้้าง CREDIT SCORING MODEL ทั่ว� ไป SOURCE: KOCH T. , MACDONALD, EDWARDS, & DURAN (2014) อย่า่ งไรก็็ตามการปล่อ่ ยกู้�ในลักั ษณะ TRANSACTION-BASED LENDING นี้้�มักั จะใช้้กับั การให้้ สินิ เชื่อ่� ส่ว่ นบุคุ คล เช่น่ บัตั รเครดิติ สินิ เชื่อ่� ส่ว่ นบุคุ คลแบบไม่ม่ ีสี ินิ ทรัพั ย์ค์ ้ำำ��ประกันั หรืือเช็ค็ สั่ง� จ่า่ ยล่ว่ งหน้า้ เป็น็ ต้น้ เพื่่�อให้เ้ กิดิ ความรวดเร็็วในการขายผลิติ ภััณฑ์์ และเพื่อ่� ให้้เป็น็ มาตรฐานสำำ�หรับั นัักการขายในการ เสนอเงื่่อ� นไขให้ก้ ัับผู้�บริโิ ภค 2. RELATIONSHIP LENDING MODEL RELATIONSHIP LENDING MODEL คืืออีีกรููปแบบหนึ่�งของการอนุุมััติิสิินเชื่�่อที่�มุ่�งเน้้นการ สร้้างความสััมพัันธ์์ระหว่่างธนาคารและผู้�กู้� โดยธนาคารจะประเมิินความสััมพัันธ์์ของผู้�กู้�ที่�มีีกัับธนาคาร ผ่า่ นพฤติิกรรมการใช้บ้ ริกิ ารทางการเงินิ ในช่อ่ งทางต่า่ งๆกัับธนาคาร เช่่น พฤติิกรรมการใช้ผ้ ลิติ ภัณั ฑ์์ เงินิ ฝาก การใช้้บัตั รเครดิติ และการซื้�อผลิติ ภััณฑ์์เพื่�่อการลงทุุนอื่น�่ ๆ เช่น่ กองทุนุ รวมหรืือประกันั เป็็นต้้น เมื่่�อธนาคารได้้เห็็นพฤติิกรรมของผู้�กู้�และมููลค่่ายอดเงิินที่�ผู้้�กู้้�มีีกัับธนาคารในช่่องทางต่่างๆ ธนาคารจะสามารถประเมิินมููลค่่าทรััพย์์สิินของผู้�กู้�ได้้อย่่างแม่่นยำำ�มากยิ่�งขึ้�น จนนำำ�มาสู่�การประเมิิน อนุุมััติิสิินเชื่�่อให้้กัับผู้�กู้� โดยลัักษณะของสััญญาการกู้�เงิินก็็จะมีีความแตกต่่างกัันขึ้�นอยู่่�กัับศัักยภาพ การชำำ�ระหนี้�และเงื่อ�่ นไขเฉพาะตััวของผู้�กู้� 88
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม�่ บริิการด้า้ นการให้้สินิ เชื่อ�่ ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น ความสััมพัันธ์์ระหว่่างธนาคารและผู้�กู้�นี้� บางครั้�งรวมไปถึึงการประเมิินความสััมพัันธ์์ส่่วนบุุคคล ระหว่า่ งนายธนาคารและผู้�กู้� ว่า่ ผู้�กู้�มีลักั ษณะนิสิ ัยั พฤติกิ รรมและทัศั นคติอิ ย่า่ งไรในด้า้ นต่า่ งๆ อย่า่ งไรก็ต็ าม การอนุมุ ัตั ิิสินิ เชื่�่อด้ว้ ยวิธิ ีีแบบ RELATIONSHIP-BASED LENDING นี้�จะใช้้เวลาค่่อนข้า้ งนาน เพราะต้อ้ ง ผ่่านกระบวนการอนุมุ ัตั ิสิ ิินเชื่่�อ และคณะกรรมการหลายขั้�นตอน เพื่�อ่ ยืืนยัันและสอบถามว่า่ ผู้�กู้�จะสามารถ กู้�เงิินและชำ�ำ ระหนี้้�สินิ ได้ต้ ามกำ�ำ หนดเวลา และเงื่่�อนไขที่�กำ�ำ หนดหรืือไม่่ ดัังนั้�นการอนุมุ ััติสิ ินิ เชื่�่อในรูปู แบบนี้� ในบางครั้�งทำำ�ให้้เกิิดข้้อคำ�ำ ถามจากผู้�กู้�ถึงความความโปร่ง่ ใส ของการอนุุมััติิสิินเชื่่�อว่่ามีีมากน้้อยเพีียงใด และบางครั้�งเงื่่�อนไขสััญญาเงิินกู้�อาจจะแตกต่่างกัันออกไป ระหว่า่ งบุุคคลทั้�งๆที่� ผู้�กู้�มีคุณุ ภาพ และความเสี่�ยงในการชำ�ำ ระหนี้�ที่ใ� กล้้เคีียงกันั การอนุุมัตั ิิสินิ เชื่่�อในลัักษณะ RELATIONSHIP-BASED LENDING นี้้�มัักจะใช้ก้ ับั การกู้�เงิินของ บริษิ ัทั (COMMERCIAL LENDING) ทั้�งระยะสั้�นและระยะยาว และการให้้สินิ เชื่�อ่ กับั บุุคคลธรรมดาในบาง กรณีทีี่ผ�ู้�กู้�มีข้อ้ มููลในการประเมิินที่�น้อ้ ย ผู้�ให้บ้ ริกิ ารทางการเงินิ รายใหม่่ในผลิติ ภััณฑ์ด์ ้้านสินิ เชื่่�อ จากปัญั หาที่ก� ล่า่ วมาข้า้ งต้น้ ส่ง่ ผลให้ผู้้�ให้บ้ ริกิ าร FINTECH ที่ค� ิดิ ค้น้ ผลิติ ภัณั ฑ์แ์ ละบริกิ ารด้า้ นการ ให้ส้ ินิ เชื่อ่� มีแี นวทางที่ส� ำ�ำ คัญั 3 ด้า้ นได้แ้ ก่่ 1) มุ่�งเน้น้ ในการเพิ่่ม� ประเภทของข้อ้ มูลู แบบใหม่ๆ่ (ALTERNATIVE INFORMATION) เพื่่�อประเมิินความเสี่�ยงในการชำ�ำ ระหนี้�ของผู้�กู้� 2) มุ่�งเน้้นในด้้านของการปรัับปรุุง กระบวนการการอนุุมััติิสิินเชื่�่อให้้มีีความรวดเร็็วและมีีความโปร่่งใส่่มากยิ่�งขึ้�น และ 3) ในด้้านของการ เปลี่�ยนวิธิ ีใี นการให้้สินิ เชื่อ�่ ใหม่โ่ ดยดำำ�เนินิ การในลัักษณะของ PLATFORM เชื่�อ่ มโยงระหว่า่ งผู้�กู้�และผู้�ปล่อ่ ย กู้� โดยรูปู แบบการแข่่งขันั ของ FINTECH ในด้้านการให้ส้ ินิ เชื่่�อสามารถสรุปุ ได้้ดัังนี้� 1. การนำ�ำ เสนอ P2P LENDING PLATFORM P2P LENDING PLATFORM คืือการนำำ�เสนอช่อ่ งทางในการเป็น็ ตัวั กลางในการจับั คู่�ระหว่า่ งผู้�กู้� และผู้�ให้กู้้�โดยตรง โดยผู้�ให้บ้ ริกิ ารไม่ไ่ ด้เ้ ป็น็ ผู้�ปล่อ่ ยกู้�และไม่ไ่ ด้เ้ ป็น็ ผู้้�รับั ฝากเงินิ แต่เ่ ป็น็ ผู้�สร้า้ ง PLATFORM เพื่อ�่ เป็็นช่่องทางให้ผู้้�กู้�กับผู้�ปล่อ่ ยกู้�ได้พ้ บกััน ลัักษณะของ PLATFORM นั้�นส่่วนใหญ่่ ผู้�กู้�จะต้้องกรอกใบสมััครยืืนยัันแสดงตััวตััว เพื่�่อให้้ PLATFORM สามารถทำำ�กระบวนการ KNOW YOUR CUSTOMER (KYC) กัับผู้�กู้�แล้้ว จึึงนำ�ำ จุุดประสงค์์การกู้�เงิิน จำ�ำ นวนเงิินที่�ต้้องการกู้�เงิิน และระยะเวลาการกู้�เงิินไปประกาศลงบน PLATFORM ซึ่�่งปกติิแล้้ว PLATFORM จะไม่่เปิิดเผยตััวตนของผู้�กู้�ให้้กัับผู้�ปล่่อยกู้� เพราะถืือว่่า หน้า้ ที่�ในการยืืนยันั ตัวั ตนและการติิดตามทวงหนี้�คือหน้้าที่ห� ลักั ของ PLATFORM 89
ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy อย่่างไรก็็ดีี หาก P2P LENDING PLATFORM เป็็นเพีียงช่่องทางที่�ให้้ผู้�ปล่่อยกู้�เลืือกผู้�กู้�ที่�มีี วััตถุุประสงค์์การกู้�ที่ต� นเองพึึงพอใจเท่า่ นั้�น การปล่่อยกู้�คงจะไม่ส่ ามารถเกิิดขึ้�นได้้ง่า่ ย เพราะผู้�ปล่่อยกู้�จะ มีีการตั้�งคำำ�ถามถึึงความเสี่�ยงในการผิดิ นัดั ชำ�ำ ระหนี้�ของผู้�กู้� และผู้�ปล่อ่ ยกู้�จะไม่่สามารถประเมินิ ได้้ว่า่ ควร จะปล่อ่ ยกู้�ที่�ระดับั อััตราดอกเบี้�ยใด ดังั นั้�นนอกจาก P2P LENDING PLATFORM จะนำ�ำ ข้อ้ มูลู การกู้�เงิิน ของผู้�กู้�แต่ล่ ะรายมาให้ผู้้�ปล่อ่ ยกู้�เลืือกแล้ว้ นั้�น ผู้�ให้บ้ ริกิ าร PLATFORM จะต้อ้ งมีกี ารประเมินิ ความเสี่ย� งใน การผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ของผู้�กู้�แต่ล่ ะรายผ่า่ น CREDIT SCORING MODEL ที่� PLATFORM คิิดค้้นขึ้�นด้ว้ ย การประเมินิ ความเสี่ย� งการผิดิ นัดั ชำ�ำ ระหนี้�นี้� PLATFORM มักั จะกำำ�หนดเป็น็ คะแนน หรืือ CREDIT RATING เพื่่�อให้้ผู้�ปล่่อยกู้�ได้้รัับทราบว่่าผู้�กู้�แต่่ละรายมีีความเสี่�ยงระดัับใด และ PLATFORM จะมีีการ กำ�ำ หนดอััตราดอกเบี้�ยที่�เหมาะสมสำ�ำ หรัับผู้�กู้�ในแต่่ละระดับั ซึ่�ง่ จะช่่วยให้้ผู้�ปล่อ่ ยกู้�สามารถเลืือกสัญั ญาเงินิ กู้�ที่�ตนเองต้อ้ งการได้้อย่่างสะดวกสบายและรวดเร็็ว นอกจากนี้� P2P LENDING PLATFORM ส่ว่ นใหญ่ม่ ักั จะกำำ�หนดสัญั ญาการกู้�เงินิ ให้ม้ ีคี วามเป็น็ มาตรฐาน (STANDARD CONTRACTS) โดยอาจมีรี ูปู แบบสััญญาเพีียง 2-5 รูปู แบบ เพื่�อ่ ให้ท้ั้�งผู้�กู้�และ ผู้�ให้้กู้�สามารถเข้้าใจสัญั ญาได้โ้ ดยง่่าย และอำ�ำ นวยความสะดวกในการกู้�เงิินและการตัดั สินิ ใจปล่่อยกู้� รููปแบบของ P2P LENDING PLATFORM จึึงสามารถสรุุปได้้ดัังรููปที่� 4.2 ซี่�งเป็็นรููป แบบ P2P LENDING PLATFORM ในสหรััฐอเมริิกา กล่่าวคืือ เมื่�่อผู้�ปล่่อยกู้�เลืือกปล่่อยกู้้�กัับ สััญญาเงิินกู้�ใด แท้้จริิงแล้้วนั้�นผู้�ปล่่อยกู้�ไม่่ได้้ทำ�ำ สััญญาปล่่อยกู้�รายบุุคคลกัับผู้�กู้� แต่่จะทำำ�ใน ลัักษณะการซื้�อหน่่วยลงทุุนในสััญญาเงิินกู้� (PROMISORRY NOTE) กัับธนาคารที่�เป็็นพัันธมิิตร กัับ P2P LENDING PLATFORM ดัังนั้�น ผู้�ที่�ทำำ�สััญญาการปล่่อยกู้้�กัับผู้�กู้�คื อธนาคารไม่่ใช่่ผู้� ปล่่อยกู้� โดยธนาคารจะนำำ�สััญญาเงิินกู้�นั้�นมาขายให้้แก่่ผู้�ปล่่อยกู้้�อีีกทอดหนึ่�ง อย่่างไรก็็ตาม ธนาคารจะทำ�ำ สััญญาปล่อ่ ยกู้�ให้้กัับผู้�กู้�รายใดก็ต็ ่อ่ เมื่่�อมีีผู้�ปล่อ่ ยกู้�ใน PLATFORM ที่แ� สดงความจำ�ำ นงใน การปล่อ่ ยกู้�ให้ก้ ับั ผู้�กู้�รายนั้�นจนสำำ�เร็็จก่อ่ น ธนาคารจึึงจะทำ�ำ สััญญาปล่่อยกู้�ให้้กับั ผู้�กู้�รายนั้�น การออกแบบการปล่อ่ ยกู้�ให้อ้ ยู่�ในรูปู ของหน่ว่ ยลงทุนุ ในลักั ษณะ PROMISSORY NOTE ส่ง่ ผลให้้ ผู้�ปล่อ่ ยกู้�แต่ล่ ะรายไม่ต่ ้อ้ งปล่อ่ ยกู้้�ด้ว้ ยเงินิ ตัวั เองเต็ม็ จำ�ำ นวนกับั ผู้�กู้�รายใดรายหนึ่ง� แต่ส่ ามารถบริหิ ารความ เสี่�ยงในการปล่่อยกู้้�ผ่่านการกระจายความเสี่�ยงในการซื้�อหน่ว่ ยลงทุนุ จากผู้�กู้�หลายๆ รายที่ม� ีคี วามเสี่ย� ง ในแต่่ละระดัับที่�ตนเองพึงึ พอใจ เช่น่ หาก PLATFORM กำำ�หนดให้้ 1 หน่ว่ ยลงทุนุ มีีมูลู ค่่าเท่า่ กับั 100 บาท ผู้�ที่ต� ้้องการกู้�เงินิ จำ�ำ นวน 1 ล้า้ นบาท จะต้อ้ งขายหน่่วยลงทุุนของตนใหเครบทั้�ง 10,000 หน่ว่ ยลงทุุนใน PLATFORM ให้้ได้้ การกู้�เงินิ นั้�นจึงึ จะสำ�ำ เร็จ็ เมื่�่อมีีการกำ�ำ หนดหน่่วยลงทุุน บาง PLATFORM ได้้มีีการสร้้างตลาดรอง (SECONDARY MARKET) สำ�ำ หรับั การซื้�อขายหน่ว่ ยลงทุนุ ดังั กล่า่ ว เมื่อ่� มีตี ลาดรองสำำ�หรับั การซื้�อขายเท่า่ กับั ว่า่ ผู้�ปล่อ่ ยกู้� 90
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม่� บริิการด้้านการให้้สินิ เชื่�อ่ ผศ.ดร. รุ่่�งเกีียรติิ รััตนบานชื่�่น ไม่จ่ ำำ�เป็น็ ต้อ้ งรอได้ร้ ับั เงินิ ต้น้ คืืนครบทั้�งจำำ�นวนตามกำำ�หนดสัญั ญาการกู้�เงินิ แต่ส่ ามารถขายหน่ว่ ยลงทุนุ ในราคาตลาด ณ ขณะนั้�นให้ก้ ับั ผู้�ปล่อ่ ยกู้� (นักั ลงทุนุ ) คนอื่น่� ได้้ ดังั นั้�นการมีตี ลาดรองจึงึ เพิ่่ม� ความสะดวก และทำำ�ให้ก้ ารนำ�ำ เงินิ มาปล่อ่ ยกู้�ใน PLATFORM มีลี ักั ษณะคล้า้ ยการฝากเงินิ ในธนาคารที่ส� ามารถถอนเมื่อ่� ไร ก็ไ็ ด้้ รููปที่่� 4.2 โครงสร้้าง P2P LENDING PLATFORM SOURCE: GAO (2011) ทางด้า้ นของความเสี่ย� งในการผิดิ นัดั ชำ�ำ ระหนี้�นั้�น บาง PLATFORM จะมีกี ารคิดิ ค่า่ ธรรมเนียี มเพิ่่ม� เติมิ สำ�ำ หรับั การติดิ ตามทวงหนี้�และกระบวนการฟ้อ้ งร้อ้ ง ในขณะที่บ� าง PLATFORM มีกี ารขายผลิติ ภัณั ฑ์์ คุ้�มครองการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ที่�ผู้�ปล่่อยกู้�สามารถจ่่ายค่่าเบี้�ยประกันั การคุ้�มครองนี้�ให้แ้ ก่่ PLATFORM ได้้ ในประเทศไทยได้ม้ ีี FINTECH ที่�พยายามจะนำ�ำ เสนอ P2P LENDING PLATFORM หลายแห่ง่ แต่่ในช่่วงแรกบริิการในลัักษณะ P2P LENDING PLATFORM ยัังไม่่ได้้รัับการอนุุญาตจากธนาคาร แห่่งประเทศไทย ซึ่่�งอาจมีีสาเหตุุมาจากข้้อกัังวลด้้านความเสี่�ยงของการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ที่�ส่่ง ผลต่่อสถานะการเงิินของผู้ �ปล่่อยกู้ �ที่ �เป็็นนัักลงทุุนรายย่่อยและข้้อกัังวลด้้านความรู้ �ความเข้้าใจของ ผู้�ปล่่อยกู้�ใน PLATFORM ที่�อาจไม่่เข้้าใจถึึงผลกระทบหากผู้้�กู้้�ผิิดนััดชำำ�ระหนี้� อย่่างไรก็็ตามใน ช่่วงเดืือน พฤษภาคม พ.ศ. 2562 ธนาคารแห่่งประเทศไทยได้้ออกประกาศอนุุญาตการให้้บริิการ ในรูปู แบบ P2P LENDING PLATFORM ผ่า่ นการให้บ้ ริกิ ารใน REGULATORY SANDBOX ของ ธนาคาร 91
ผศ.ดร. รุ่่ง� เกีียรติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy แห่ง่ ประเทศไทยเพื่อ่� ประเมินิ ว่า่ ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทยจะกำ�ำ หนดเกณฑ์ก์ ารกำ�ำ กับั ดูแู ลอย่า่ งไรในอนาคตหาก บริกิ าร P2P LENDING PLATFORM จะถูกู นำ�ำ เสนออย่่างแพร่ห่ ลายต่่อประชาชน สำ�ำ หรัับรายละเอีียดเงื่�่อนไขที่� ธนาคารแห่่งประเทศไทยกำ�ำ หนดไว้เ้ บื้�องต้น้ ได้้แก่่หากเป็็นการกู้�เพื่อ�่ อุุปโภคบริิโภค จะต้้องไม่เ่ กินิ 1.5-5 เท่า่ ของรายได้้ และหากเป็น็ การกู้�เพื่อ่� ประกอบธุุรกิิจจะกู้�ได้ไ้ ม่เ่ กินิ 50 ล้า้ นบาท โดยผู้�ลงทุนุ รายย่อ่ ยจะลงทุนุ ได้ส้ ูงู สุดุ เพียี ง 500,000 บาทต่อ่ ปีเี ท่า่ นั้�น และเพดานดอกเบี้�ยกำำ�หนด ไว้้ที่ร� ้้อยละ 15 ต่่อปีี (ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย, 2019) 2. การให้้บริิการในลัักษณะ MARKETPLACE LENDING การให้บ้ ริกิ ารอีกี รูปู แบบหนึ่ง� ที่เ� ข้า้ มาแข่ง่ ขันั ในอุตุ สาหกรรมการให้ส้ ินิ เชื่อ�่ คืือ การที่ผ�ู้�ประกอบการใน อุตุ สาหกรรมอื่น�่ ๆเช่น่ ร้า้ นค้า้ ปลีกี หรืือบริษิ ัทั ผลิติ สินิ ค้า้ ต่า่ งๆ หันั มาให้ค้ วามสนใจให้ส้ ินิ เชื่อ่� กับั ลูกู ค้า้ ของตน เนื่อ�่ งจากผู้�ประกอบการสามารถเข้า้ ถึงึ ข้อ้ มูลู หรืือเรียี นรู้�พฤติกิ รรมของลูกู ค้า้ ของตน จนทำำ�ให้ผู้้�ประกอบ การรายนั้�นสามารถวิิเคราะห์ค์ วามเสี่ย� งในการชำ�ำ ระหนี้�ของผู้�กู้�ได้้อย่า่ งแม่่นยำำ�และรวดเร็็ว ตัั ว อ ย่่ า ง ข อ ง ผู้ � ให้้ บ ริิ ก า ร ใ น อุุ ต ส า ห ก ร ร ม อื่่� นที่ � หัั น ม า เพิ่่� ม บ ริิ ก า ร ด้้ า น สิิ น เชื่่� อ แ ก่่ ลูู ก ค้้ า คืือ ผู้�ให้้บริิการที่�เป็็น E-COMMERCE PLATFORM หรืือ PAYMENT PLATFORM เพราะผู้�ให้้ บริิการเหล่่านี้�สามารถเข้้าถึึงข้้อมููลพฤติิกรรมการใช้้จ่่ายเงิินของลููกค้้าใน PLATFORM ของตนว่่ามีี พฤติิกรรมอย่่างไร และสามารถประเมิินความนิิยมของสิินค้้าของผู้�ที่�นำ�ำ สิินค้้ามาขายผ่่าน PLATFORM ของตนว่่าได้้รัับความนิิยมและมีีกระแสเงิินสดที่�มั่�นคงหรืือไม่่ นอกจากนี้� หาก E-COMMERCE PLATFORM อำ�ำ นวยความสะดวกด้้านการขนส่่งและจััดเก็็บสิินค้้า (WAREHOUSE AND LOGISTICS) ให้้แก่ผู่้�ขายสิินค้้าด้ว้ ยก็็จะยิ่ง� ทำำ�ให้้ ผู้�ให้้บริกิ ารรับั รู้�ระดัับการสต๊๊อค สิินค้า้ ของผู้�ขายสิินค้า้ แต่่ละราย นอกจากนี้�การมีีระบบชำ�ำ ระเงิินสำำ�หรัับการซื้�อขายสิินค้้าและบริิการผ่่าน E-COMMERCE PLATFORM ยัังส่่งผลให้้ผู้�ให้้บริิการสามารถเข้้าถึึงกระแสเงิินสดของร้้านค้้าได้้โดยตรง ผู้�ให้้บริิการ สามารถตัดั เงินิ จากการขายสินิ ค้า้ และบริกิ ารเพื่อ่� มาชำ�ำ ระหนี้�ได้ท้ ันั ทีี ดังั นั้�น E-COMMERCE PLATFORM เหล่า่ นี้้�จึงึ มีคี วามได้เ้ ปรียี บสถาบันั การเงินิ แบบดั้�งเดิมิ อย่า่ งมาก สามารถอนุมุ ัตั ิปิ ล่อ่ ยกู้�ให้แ้ ก่ผู่้�ประกอบการ ที่�ขายของใน PLATFORM ของตนเองได้้อย่่างรวดเร็็ว ด้้วยอััตราดอกเบี้�ยที่�ถููกกว่่าธนาคารพาณิิชย์์ ตััวอย่่างของ E-COMMERCE PLATFORM ที่�ให้บ้ ริกิ ารสิินเชื่�อ่ แสดงในรูปู ที่� 4.3 ในปััจจุุบัันผู้�ให้้บริิการ PLATFORM ที่�ได้้รัับความนิิยมเหล่่านี้� ได้้ยกระดัับการประเมิินสิินเชื่่�อ ของตนเองจนนำ�ำ มาสู่�การสร้้าง CREDIT SCORING ของผู้�ใช้้งานทุุกคนใน PLATFORM ว่า่ มีีคะแนนอย่่างไรในแต่่ละด้า้ นดังั แสดงในรููปที่� 4.4 และคะแนนเหล่่านี้� ได้ถ้ ููกนำำ�มาเชื่�่อมโยงเข้า้ กัับสิทิ ธิใิ น 92
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม�่ บริกิ ารด้้านการให้้สิินเชื่�่อ ผศ.ดร. รุ่ง�่ เกีียรติิ รััตนบานชื่�่น การดำ�ำ รงชีีวิิตประจำ�ำ วัันด้้านอื่่�นๆที่�อยู่�นอกเหนืือจาก PLATFORM ดัังกล่่าวด้้วย เช่่น ในช่่วงเทศกาล ตรุุษจีีนในปีี ค.ศ. 2019 พบว่่าผู้�ที่�ได้้รัับ SCORE ที่�สููงจาก ALIBABA PLATFORM สามารถได้้ สิิทธิพิ ิิเศษในการเลืือกที่�นั่�งหรืือการซื้�อตั๋�วพิเิ ศษต่่างๆ ได้้ (MA, 2018) รูปู ที่่� 4.3 ลักั ษณะของผลิติ ภัณั ฑ์ด์ ้า้ นสินิ เชื่�อ่ ที่�ให้บ้ ริิการผ่า่ น E-COMMERCE PLATFORM SOURCE: DELOITTE (2015) 93
ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รััตนบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 4.4 SOCIAL CREDIT SCORING MODEL SOURCE: ALES (2019) สำ�ำ หรัับในประเทศไทย ธนาคารแห่่งประเทศไทยได้้มีีการอนุุญาตให้้ธนาคารพาณิิชย์์สามารถนำำ� เสนอบริกิ ารในลักั ษณะ E-MARKETPLACE PLATFORM หรืือการสร้า้ งตลาดออนไลน์ซ์ื้�อขายสินิ ค้า้ ผ่า่ น MOBILE BANKING ของแต่่ละธนาคาร (ธนาคารแห่่งประเทศไทย, 2018) ซึ่�่งถืือเป็็นกลไก หนึ่ง� ที่จ� ะเปิดิ โอกาสให้ธ้ นาคารพาณิชิ ย์ส์ ามารถเข้า้ ถึงึ ข้อ้ มูลู ของประชาชนทั้�งฝั่่ง� ผู้�บริโิ ภค และผู้�ขายสินิ ค้า้ เพื่่�อช่่วยให้้ธนาคารพาณิิชย์์ในประเทศสามารถแข่่งขัันได้้กัับ E-COMMERCE PLATFORM อื่น่� ๆในด้า้ นของการให้ส้ ินิ เชี่อ� ได้อ้ ย่า่ งมีปี ระสิทิ ธิภิ าพ โดยธนาคารแห่ง่ ประเทศไทยได้อ้ อกเกณฑ์ใ์ ห้ธ้ นาคาร พาณิชิ ย์์ดำ�ำ เนิินธุรุ กิจิ ให้้สินิ เชื่อ่� (LENDING) โดยถืือเป็็นบริิการหนึ่ง� ที่ส� ามารถให้้บริกิ ารผ่่านช่่องทางดััง กล่่าวได้้ 3. ผู้้�ให้้บริกิ ารที่เ� น้น้ BIG DATA – INFORMATION-BASED LENDING ผู้้�ให้้บริกิ าร FINTECH บางรายมุ่�งหวัังที่�จะปรับั ปรุงุ ระยะเวลาในการอนุุมััติิสินิ เชื่อ�่ และเพิ่่�มโอกาส ในการกู้�เงิินของผู้�กู้�ที่ไ� ม่่สามารถเข้้าถึึงเงิินกู้�จากสถาบัันการเงิินแบบดั้�งเดิมิ เนื่่อ� งจากสถาบัันการเงิินไม่่มีี ข้้อมููลหลัักฐานที่เ� พียี งพอในการประเมิินความเสี่ย� งในการชำำ�ระหนี้�ของผู้�กู้� FINTECH เหล่่านี้� จะเชื่�่อมโยงฐานข้้อมููลจากหลายแหล่่งเข้้าด้้วยกััน ทั้�งที่�เป็็นข้้อมููล ONLINE และข้อ้ มูลู OFFLINE เพื่่อ� มาประมวลผล แล้้วอนุุมััติสิ ินิ เชื่่�อด้้วยความรวดเร็็ว โดย FINTECH ที่� มีชี ื่อ่� เสียี งในการนำ�ำ ข้อ้ มูลู จากช่อ่ งทางต่า่ งๆ มาประเมินิ ความเสี่ย� งของผู้�กู้�และอนุมุ ัตั ิสิ ินิ เชื่อ�่ อย่า่ งรวดเร็ว็ คืือ KABBAGE ที่�สามารถอนุมุ ััติิสิินเชื่�่อโดยใช้เ้ วลาเพียี งไม่่กี่�นาทีี ตามรายละเอียี ดดัังรูปู ที่� 4.5 94
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่ม� บริิการด้า้ นการให้้สินิ เชื่อ่� ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น รููปที่่� 4.5 ตััวอย่า่ งผลิิตภัณั ฑ์ข์ อง KABBAGE เปรีียบเทียี บกัับสิินเชื่�อ่ จากสถาบัันการเงิินทั่ว� ไป SOURCE: KABBAGE (2019) ความเร็็วในการอนุุมััติิสิินเชื่�่อนี้�ไม่่ได้้มาจากการเน้้นปริิมาณจำ�ำ นวนสิินเชื่�่อที่�ปล่่อยเพื่�่อมา ถััวเฉลี่�ยลดความเสี่�ยงของการผิิดนััดชำำ�ระหนี้� แต่่มาจากการประเมิินความเสี่�ยงในการชำำ�ระหนี้�ของ ผู้�กู้�ที่แ� ท้จ้ ริิง โดยปััจจุบุ ัันมีสี ถาบันั การเงิินแบบดั้�งเดิิมหลายรายตััดสินิ ใจร่่วมเป็น็ พัันธมิติ รกัับ KABBAGE เพื่�่อนำ�ำ CREDIT MODEL มาใช้ก้ ัับลูกู ค้า้ ของตน เช่น่ ALIBABA, SANTANDER และ SCOTIA BANK เป็็นต้้น สำ�ำ หรับั รายละเอีียดของประเภทข้้อมููลใหม่่ๆ (ALTERNATIVE INFORMATION) ที่� FINTECH หลายรายเลืือกใช้้เพื่่�อนำ�ำ มาวิิเคราะห์์ความเสี่�ยงในการกู้�เงิินของผู้�กู้� สามารถสรุุปได้้ดัังรููปที่� 4.6 โดย ตัวั อย่า่ งและรายละเอียี ดของข้้อมููลแต่่ละด้้านสามารถจำ�ำ แนกได้้ดังั นี้� 95
ผศ.ดร. รุ่่�งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy รููปที่่� 4.6 ตััวอย่่างข้อ้ มูลู ALTERNATIVE DATA สำ�ำ หรับั การประเมิินสิินเชื่อ�่ SOURCE: RIEKE (2014) 3.1 ข้้อมููลการใช้้โทรศัพั ท์ม์ ืือถืือ ผู้้�ให้้บริิการบางรายสร้้างความเชื่่�อมโยงของความน่่าจะเป็็นในการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้้�กัับ พฤติิกรรมการใช้้โทรศััพท์์มืือถืือ เช่่น เกษตรกรที่�มีีการเข้้าใช้้ WEBSITE หรืือ APPLICATION ที่�เกี่�ยวข้้องกัับการทำ�ำ นายสภาวะอากาศ หรืือข้้อมููล ข่่าวสารด้้านการเพาะปลููก จะมีีแนวโน้้มที่�จะมีีผลผลิิตจากการทำ�ำ เกษตรกรรม ที่่�ดีีและสามารถลดความเสี่ �ยงในการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ได้้เป็็นต้้น ซึ่�่งข้้อมููล การเข้้าใช้้อิินเตอร์์เน็็ต เหล่่านี้�เป็็นข้้อมููลที่�บริิษััทโทรคมนาคมสามารถ เรีียกดููได้้ในขณะที่� FINTECH บางรายพยายามสร้้างความเชื่่�อมโยงของ พฤติิกรรมการโทรศััพท์์ การส่่งข้้อความ และการเติิมเงิินค่่าโทรศััพท์์ กัับความ เสี่�ยงในการชำ�ำ ระหนี้� เช่่น ผู้�ที่�ไม่่ค่่อยโทรศััพท์์ในช่่วง 9.00 น. ถึึง 17.00 น. อาจเป็็นบุุคคลที่�มีีงานประจำ�ำ มีีรายได้้เพื่�่อชำำ�ระหนี้�ที่�ชััดเจน หรืือในกรณีีที่�ผู้�ที่�ชอบ โทรศััพท์์หาผู้้�อื่�่นก่่อน และโทรในระยะเวลานาน มัักจะสััมพัันธ์์กัับความเสี่�ยงใน การชำ�ำ ระหนี้�ที่ต� ่ำำ��เป็น็ ต้น้ (MCEVOY, 2015) 96
การเปลี่�่ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่ม�่ บริิการด้า้ นการให้ส้ ินิ เชื่่�อ ผศ.ดร. รุ่�่งเกียี รติิ รัตั นบานชื่�่น 3.2 ข้อ้ มูลู การชำ�ำ ระค่า่ สาธารณููปโภค ข้้อมููลการใช้้บริิการสาธารณููปโภคถืือเป็็นข้้อมููลพื้ �นฐานที่ �สามารถนำำ�มาประเมิิน ความเสี่�ยงในการชำ�ำ ระหนี้�ได้้อย่่างง่่าย เพราะสามารถประเมิินได้้ว่่ามีียอดบิิลที่�ชำำ�ระ ตรงเวลา และชำ�ำ ระล่่าช้้ามากน้้อยเพีียงใด ข้้อมููลการใช้้จ่่ายนี้�รวมไปถึึงข้้อมููลการ ชำำ�ระค่่าบริิการโทรศััพท์์มืือถืือด้้วย ซึ่่�ง FINTECH เจ้้าหนึ่�งได้้พบความสััมพัันธ์์ว่่า การเบี้�ยวหนี้้�ชำำ�ระค่่าโทรศััพท์์มืือถืือทำำ�ให้้โอกาสในการผิิดนััดชำำ�ระหนี้�จากสััญญา เงิินกู้�เพิ่่ม� ขึ้�นถึึง 60% (BAER, GOLAND, & SCHIFF, 2012) 3.3 ข้อ้ มููลการดำ�ำ เนิินธุุรกิจิ กัับ SUPPLIERS หรืือข้อ้ มูลู การใช้จ้ ่่าย ข้้อมููลการซื้�อขายวััตถุุดิิบกัับ SUPPLIERS และเงื่�่อนไขสััญญาการชำำ�ระเงิินต่่างๆ กัับ SUPPLIERS สามารถนำำ�มาคาดการณ์์ความเสี่�ยงในการชำ�ำ ระหนี้�ของ ผู้้�ประกอบการ SMES ได้้ โดย MCKINSEY พบว่่าข้อ้ มููลเหล่า่ นี้้�มีี GINI COEFFICIENT อยู่�ในช่่วง 35 ซึ่่�งเป็็นระดัับที่�ใกล้้เคีียงกัับตััวแปรอื่่�นๆ ที่�ใช้้ใน CREDIT SCORING MODEL มาตรฐานทั่�วไป (BAER, GOLAND, & SCHIFF, 2012) นอกจากนี้้�ข้้อมููลการซื้�อสิินค้้าต่่างๆ ของผู้�บริิโภคผ่่านช่่องทางดิิจิิตอล ที่่�มีีการบัันทึึกรายการใช้้จ่่ายยัังสามารถนำ�ำ มาคาดการณ์์ความสามารถใน การชำำ�ระหนี้�ได้้ เช่่น หากบุุคคลหนึ่�งชอบซื้�อวิิตามิิน อาหารเสริิม และสิินค้้าอุุปโภค ต่่างๆที่�เกี่�ยวข้้องกัับการรัักษาสุุขภาพจะมีีแนวโน้้มผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ที่�ต่ำ�ำ� หรืือ ข้้อมููลพฤติิกรรมการเติิมน้ำำ��มัันรถยนต์์ช่่วงเทศกาลว่่าหากมีีการเติิมน้ำำ��มัันในช่่วง เริ่�มต้้นการเดิินทาง จะมีีความเสี่�ยงในการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้�ที่�ต่ำำ�� กว่่าพฤติิกรรม การเติิบน้ำ�ำ �มันั ระหว่า่ งเทศกาล เป็็นต้น้ (CARROLL & REHMANI, 2017) 3.4 ข้้อมููลการใช้้ SOCIAL NETWORK ข้้อมููลการคอมเม้้นต์์ การโพสรููปภาพ หรืือการ CHECK-IN ในสถานที่�ต่่างๆ เป็็นข้้อมููลที่�ถููกจััดเก็็บไว้้ใน SOCIAL NETWORK PLATFORM ซึ่�่งสามารถนำ�ำ มา วิิเคราะห์์หาความสััมพัันธ์์กัับความเสี่�ยงในการชำ�ำ ระหนี้�ได้้ ซึ่�่งสอดคล้้องกัับ ความพยายามในการเข้า้ ใจทัศั นคติแิ ละนิสิ ัยั ของผู้�กู้� หรืือที่เ� รียี กว่า่ CHARACTERISTICS ว่่าผู้�กู้�เป็น็ คนที่�มีนี ิสิ ัยั ซื่�่อตรง จริิงใจ หรืือมีีวิินััยทางการเงิินอย่า่ งไร 3.5 ข้้อมููลจากแบบสอบถามทัศั นคติิ ข้้ อ มูู ล ก า ร ต อ บ แบ บ ส อ บ ถ า ม ด้้ า นทัั ศ นค ติิ นี้ � ไ ด้้ มีี ก า ร ใ ช้้ อ ย่่ า ง แพ ร่่ ห ล า ย สำำ� ห รัั บ การเข้้ารัับสมััครงาน เพื่่�อประเมิินความสามารถ ความรู้� ทััศนคติิ และพฤติิกรรม 97
ผศ.ดร. รุ่ง่� เกียี รติิ รัตั นบานชื่่�น Banking and Finance in the digital era 4.0 and the digital economy นิสิ ัยั ของผู้�สมัคั รงาน แต่ไ่ ด้ม้ ีี FINTECH บางรายได้น้ ำ�ำ แบบสอบถาม PSYCHOMETRIC TEST มาใช้้เพื่�อ่ ประเมินิ ความเสี่ย� งของผู้�กู้� ในกรณีีที่ผ�ู้�กู้�ไม่ม่ ีีข้อ้ มููลด้้านการเงินิ เพียี งพอ (MCEVOY, 2015) 3.6 ข้้อมูลู จากการกรอกใบสมัคั รออนไลน์์ (CLICKSTREAM DATA) ข้้อมููลการกรอกใบสมััครออนไลน์์นี้ �ไม่่ได้้หมายถึึงข้้อมููลเนื้ �อความที่ �ผู้ �กู้ �กรอกในใบสมััคร แต่่หมายถึึงพฤติิกรรมการกรอกใบสมััครของผู้้�กู้้�ว่่ามีีพฤติิกรรมอย่่างไร เช่่น พฤติกิ รรมการเลืือกใช้ต้ ัวั อัักษรเพื่่อ� กรอกใบสมััคร (ภาษาอังั กฤษตัวั เล็็กหรืือตัวั ใหญ่่) พฤติิกรรมการเลื่่�อนใบสมััครไปยัังหน้้าต่่างๆ ระยะเวลาที่�ใช้้ในการอ่่านเงื่�่อนไข ข้้อความต่่างๆในใบสมััคร ต่่างเป็็นข้้อมููลที่�มีีการจััดเก็็บได้้หากมีีการกรอกใบสมััคร ผ่า่ น MOBILE APPLICATION หรืือ WEB BROWSER เช่่นหากผู้�กรอกใบสมัคั ร ขอสิินเชื่่�อใช้้เวลาในการอ่่านเงื่่�อนไขสััญญาการกู้�เงิินเป็็นเวลานาน หรืือมีีการ พิิ ม พ์์ ข้้ อ ค ว า ม เ พื่่� อ ต อ บ คำำ� ถ า ม ต่่ า ง อ ย่่ า ง ล ะ เ อีี ย ด จ ะ เ ป็็ น ผู้ �ที่ � มีี ค ว า ม เ สี่ � ย ง ในการชำำ�ระหนี้�ที่�ต่ำำ�� เป็็นต้้น ข้้อมููล CLICKSTREAM DATA นี้้�คืือข้้อมููลที่� เกิิดขึ้�นใหม่่เมื่่�อไม่่นานมานี้�และใช้้อย่่างมากใน SOCIAL NETWORK PLATFORM เพื่่�อพิิจารณาว่่าผู้�ใช้้งานเลื่่�อน NEWS FEED ไปอ่่านข้้อความใดบ้้าง โฆษณาที่� เกี่�ยวข้้องกัับเนื้�อหาดัังกล่่าวก็็จะขึ้�นมาให้้ผู้�ใช้้งานนั้�นเห็็นเป็็นประจำ�ำ (YANG, ZHANG, GUO, ZHAO, & DAI, 2018) อย่า่ งไรก็ต็ ามความสามารถในการวิเิ คราะห์ค์ วามเสี่ย� งในการชำำ�ระหนี้�ของผู้�กู้�ด้วยข้อ้ มูลู แบบใหม่ๆ่ เหล่า่ นี้� มีีประเด็น็ ที่�ต้้องพิิจารณาถึงึ ความเหมาะสมและความแม่่นยำำ�ที่่ส� ามารสรุุปได้ด้ ัังนี้� 1. ความเป็น็ ส่ว่ นตัวั ของผู้�บริโิ ภค เนื่อ่� งจากในบางครั้�งข้อ้ มูลู ต่า่ งๆ เหล่า่ นี้�เป็น็ ข้อ้ มูลู ที่ผ�ู้�บริโิ ภคไม่่ สามารถรัับรู้�ได้้ว่่าผู้�ให้้บริิการ FINTECH นำ�ำ ข้้อมููลในมิิติิไหนมาใช้้ในการประเมิิน ความเสี่�ยงของตนและบางข้้อมููลเช่่น CLICKSTREAM DATA เป็็นข้้อมููลที่�ถููก จััดเก็็บไว้้โดยไม่่ได้้มีีการแจ้้งผู้�ใช้้งานให้้รัับทราบหรืือยิินยอมล่่วงหน้้า การใช้้ข้้อมููล A L T E R N A T I V E D A T A สำำ� ห รัั บ ก า ร อ นุุ มัั ติิ สิิ น เชื่�่ อ อ ย่่ า ง แ พ ร่่ ห ล า ย ใ น อนาคตนั้�นจึึงต้อ้ งมีีการคำ�ำ นึงึ ถึงึ PRIVACY ของผู้�บริโิ ภคร่่วมด้ว้ ย 2. คุุณภาพของข้้อมููล ในบางครั้�งข้้อมููลที่�ได้้รัับมาจากแหล่่งข้้อมููลใหม่่ๆ (ALTERNATIVE SOURCES) เหล่่านี้�อาจมีีคุุณภาพที่�ไม่่สม่ำำ�� เสมอ หรืือมีีความไม่่สมบููรณ์์ทำ�ำ ให้้ผู้�ให้้บริิการ FINTECH หรืือสถาบัันการเงิินที่�จะใช้้ข้้อมููลเหล่่านี้้�ต้้องทำ�ำ การ CLEAN DATA 98
การเปลี่่�ยนแปลงของเทคโนโลยีีในกลุ่่�มบริิการด้า้ นการให้ส้ ินิ เชื่่อ� ผศ.ดร. รุ่�ง่ เกีียรติิ รัตั นบานชื่่�น หรืือตระหนักั ถึงึ ความไม่ส่ มบูรู ณ์เ์ หล่า่ นี้้�ด้วย 3. ข้้อมููลบางประเภทที่�มีีการหาความสััมพัันธ์์ไว้้เบื้�องต้้นแล้้ว อาจทำ�ำ ให้้ผู้้�กู้้�มีีการปรัับ พฤติิกรรมเพื่่�อให้้ได้้คะแนนสููงในประเด็็นดัังกล่่าว ซึ่่�งทำำ�ให้้การประเมิินความเสี่�ยง คลาดเคลื่่�อนได้้ เช่่น หากผู้�กรอกใบสมััครออนไลน์์ใช้้เวลานานในการอ่่านเงื่่�อนไข การกู้�เงิิน แล้้วสรุุปว่่าจะมีีความเสี่�ยงต่ำ�ำ�ในการผิิดนััดชำ�ำ ระหนี้� แต่่ผู้�ขอเงิินกู้้�รัับรู้้�ถึึง ความสััมพัันธ์์นี้้�จึึงแกล้้งใช้้เวลานานในการอ่่านเงื่�่อนไขการกู้�เงิิน ก็็จะเป็็นเทคนิิค การหลอกลวงข้้อมููล ทำ�ำ ให้้ FINTECH และสถาบัันการเงิินไม่่สามารถประเมิินความเสี่�ยง ของผู้�กู้�ได้้อย่า่ งแม่่นยำ�ำ เป็น็ ต้้น 4. เมื่่�อมีีการใช้้ข้้อมููลที่�หลากหลายมากขึ้�นในอนาคต ผู้�กู้�จะไม่่สามารถควบคุุมได้้ว่่า ข้้อมููลที่�ธนาคารหรืือ FINTECH ใช้้ในการประเมิินอนุุมััติิสิินเชื่่�อนั้�นมาจากแหล่่งใด แนวทางในการอนุุมััติิสิินเชื่่�อจะขาดความโปร่่งใสและความสามารถในการชี้�แจงอธิิบาย จากสถาบัันการเงิินและ FINTECH ทำ�ำ ให้้ผู้�กู้�ไม่่สามารถรู้�แน่่ชััดถึึงกระบวนการ อนุุมััติิสิินเชื่่�อและเหตุุผลในการตััดสิินใจของธนาคาร และผู้�กู้�ไม่่สามารถอธิิบาย เหตุุผลที่�แท้้จริิงถึึงการมีีพฤติิกรรมบางอย่่างได้้อย่่างชััดเจน เพื่่�อลดความกัังวลของ ผู้้�อนุมุ ัตั ิสิ ิินเชื่อ�่ 5. ความยากในการอธิิบายความสััมพัันธ์์ เกิิดจากการวิิเคราะห์์ความสััมพัันธ์์ ระหว่่างข้้อมููลใหม่่ๆกัับความเสี่ �ยงในการผิิดนััดชำำ�ระหนี้�ที่�ผ่่านการวิิเคราะห์์ของ B I G D A T A A N A L Y T I C S ที่� ส่่ ว น ใ ห ญ่่ ไ ม่่ ไ ด้้ เริ่� ม ต้้ น ห า ค ว า ม สัั ม พัั น ธ์์ จากการมีีข้้อสมมุุติิฐานตามหลัักเหตุุและผล (CAUSALITY) แต่่เป็็นการหาความ สััมพัันธ์์ทางสถิิติิจากการเคลื่�่อนไหวของตััวแปรต่่างๆ ทำ�ำ ให้้ความสััมพัันธ์์ ที่่�พบบางครั้�งไม่่สามารถอธิิบายได้้ว่่ามาจากเหตุุผลใด และเป็็นการยากที่�จะพิิสููจนว่่า ความสัมั พัันธ์ด์ ัังกล่่าวจะเป็น็ จริงิ ต่่อไปในระยะยาวหรืือไม่่ 6. การใช้้ข้้อมููลใหม่่ๆเหล่่านี้� อาจทำำ�ให้้เกิิดการเหลื่่�อมล้ำ�ำ �ในการเข้้าถึึงสิินเชื่่�อของประชาชน บางกลุ่�มได้จ้ ากเดิมิ ที่ค� วามเหลื่่�อมล้ำ�ำ �นี้้�เกิดิ จากการมีี BEREAU RECORD หรืือไม่่ กลายมา เป็็นความเหลื่่�อมล้ำ�ำ �ที่่�เกิิดจากความสามารถในการเข้้าถึึงในการเข้้าถึึงบริิการ บางด้า้ น หากผู้�กู้�ไม่ไ่ ด้้ใช้้ SOCIAL NETWORK เป็็นประจำ�ำ ก็อ็ าจจะทำำ�ให้้ FINTECH ที่ใ� ช้้ ข้้อมูลู SOCIAL DATA ไม่ส่ ามารถตััดสินิ ใจอนุมุ ััติสิ ินิ เชื่่อ� ให้้ได้้ เป็็นต้น้ อย่่างไรก็็ตามแนวโน้้มของการนำำ�ข้้อมููลดิิจิิตอลที่�มีีอยู่�อย่่างมากมายในช่่องทางต่่างๆ มาใช้้ 99
Search
Read the Text Version
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
- 169
- 170
- 171
- 172
- 173
- 174
- 175
- 176
- 177
- 178
- 179
- 180
- 181
- 182
- 183
- 184
- 185
- 186
- 187
- 188
- 189
- 190
- 191
- 192
