เข้าใจคิด

Inspired by Nature / เม่อื ธรรมชาตคิ อื ทางรอด 99 เข้าใจ

มองธรรมชาตใิ หล้ ึก แล้วคุณจะ 100 เข้าใจทุกอยา่ งกระจา่ งขึ้น อัลเบริ ์ต ไอน์สไตน์ เข้าใจ

บนโลกนไี้ มม่ ีอะไรนา่ อศั จรรยไ์ ปกวา่ ธรรมชาติอีกแล้ว 101 ผนื ดิน ผืนปา่ ทะเล และทอ้ งฟา้ เปน็ เหมอื นหอ้ งวจิ ัยที่ผา่ นการทดลองผดิ ถกู มาแล้ว นบั ลา้ นปโี ดยมคี วามอยรู่ อดเป็นเดมิ พัน ขณะท่มี นษุ ยเ์ ราเพง่ิ จะเรม่ิ มหี อ้ งแลบ็ วทิ ยาศาสตร์ มาแค่ไมก่ ี่รอ้ ยปีเท่านัน้ “ธรรมชาต”ิ จึงเปน็ แหล่งค�ำตอบของโจทย์ปญั หามากมาย และมนุษยก์ ย็ ดึ ธรรมชาติ เปน็ แรงบนั ดาลใจในการสร้างสรรค์ส่ิงใหม่ ๆ เสมอ เรยี กง่าย ๆ คือขอลอกขอ้ สอบจาก ธรรมชาตนิ ั่นเอง แต่ถึงอย่างนั้น มนุษย์ก็ยังเป็นสปีชีส์ท่ีอ่อนประสบการณ์นัก แม้หลายคนจะอยาก เถียงวา่ เราคือสิ่งทม่ี ชี วี ิตท่ีปราดเปร่ืองทส่ี ดุ เพราะนวตั กรรมทเ่ี ราคดิ คน้ ขน้ึ ในชว่ งพนั ปี ทผ่ี า่ นมากา้ วลำ�้ ไปไกลกวา่ สงิ่ มชี วี ติ ไหน ๆ แตป่ ญั หาสง่ิ แวดลอ้ มทถ่ี าโถมรนุ แรงในวนั น้ี กไ็ ดพ้ สิ ูจนแ์ ลว้ ว่า วิทยาการความกา้ วหนา้ ท่เี ราเคยภาคภมู ิใจกำ� ลังสรา้ งปญั หาใหญ่ ทส่ี ง่ ผลรา้ ยมหาศาลตอ่ โลกใบน้ี และปญั หานนั้ กำ� ลงั หวนกลบั มาท�ำรา้ ยมนุษย์เสยี เอง อย่างเลี่ยงไมไ่ ด้ หากมองในแงน่ ้ี การเลยี นแบบธรรมชาตจิ งึ อาจไมไ่ ดเ้ ปน็ แคห่ นงึ่ ใน “ทางเลอื ก” ทม่ี นษุ ย์ เลอื กใชเ้ ป็นแรงบนั ดาลใจและนำ� ไปปรบั ใช้เพื่อแก้ปญั หาบางอยา่ ง แต่คือ “ทางรอด” ทเี่ ราตอ้ งศึกษาอย่างจรงิ จัง เพ่อื หาหนทางปรบั เปล่ยี นและเปิดรบั “วิถ”ี ของธรรมชาติ ให้กลับเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตอีกคร้ัง เพื่อให้ทั้งเราและธรรมชาติอยูร่ อดไป ดว้ ยกัน วถิ ีของธรรมชาติ ทมี่ ีทัง้ ประสิทธิภาพ ความงาม ความออ่ นโยน กลมกลืน และยง่ั ยืน เขา้ ใจ

เพราะมนษุ ยแ์ มจ้ ะเกง่ และมาไกลมากแลว้ แต่ท่ีผ่านมาเรามกั ส�ำแดงความเก่งของเรา ดว้ ยวธิ ีทรี่ ุนแรง บ้าพลัง และหยาบกระด้าง กระบวนการผลิตอะไรสักอย่างของเรา ตั้งแตป่ ูนไปจนถึงพลาสติก มักต้องใช้ความร้อนและความดันมหาศาล ท้ังยงั ปล่อย ฝุ่นผง ควันพิษ และของเสียเหลือทิ้งมหาศาลไม่ต่างกัน ขณะทธ่ี รรมชาติสร้างสรรค์ สง่ิ มหัศจรรย์พอ ๆ กนั ได้ดว้ ยกระบวนการท่ีอ่อนโยนกว่ามาก นกึ ถงึ ปะการงั ทค่ี อ่ ย ๆ สรา้ งนครคอนกรตี ไดโ้ ดยไมต่ อ้ งเผาอะไรเลย เพยี งแคด่ งึ แรธ่ าตุ ออกจากน�้ำอยา่ งช้า ๆ และออ่ นโยน นึกถึงต้นไม้ท่ีสามารถสร้างไม้ขึ้นมาได้จากลมหายใจของสรรพสัตว์และพลังงานจาก แสงแดด นึกถึงหิ่งห้อยและส่ิงมีชีวิตอีกมากมายที่สามารถปล่อยแสงได้โดยหลอดไฟของมัน 102 ไม่รอ้ นแม้แตน่ ดิ ในธรรมชาติ ทกุ อย่างเกดิ ข้ึนภายใตส้ ภาวะทีเ่ ออ้ื ตอ่ ชีวติ และนค่ี ือปรัชญาธรรมชาติท่ี มนุษย์เราเพ่ิงเร่ิมจะเล็งเห็นความส�ำคัญ และใฝ่ฝันจะเลียนแบบให้ได้บ้าง หากยัง ไม่สายเกนิ ไป เข้าใจ

I คำ� ตอบจากธรรมชาติ I 103 ปีค.ศ. 1989 การรถไฟของญ่ีป่นุ เผชิญกับโจทย์ปัญหาท่ีท้าทายมันสมองวิศวกร อย่างย่งิ ในเวลานน้ั รถไฟชนิ กนั เซน็ รนุ่ ทเ่ี รว็ สดุ ของญปี่ นุ่ คอื รนุ่ N300 สามารถวง่ิ ดว้ ยความเรว็ ราว 270 กม./ชม. ซ่งึ ถอื วา่ เร็วมากอยูแ่ ลว้ แตญ่ ่ปี นุ่ ไมห่ ยุดยง้ั พวกเขาวางแผนการวา่ อยากให้รถไฟรุน่ ถดั ไปสามารถท�ำความเร็วได้ 300 หรือกระทงั่ 350 กม./ชม. เพื่อจะ ไดท้ ำ� เวลา 2 ชวั่ โมง 20 นาที ในการพาผโู้ ดยสารขา้ มระยะทาง 515 กโิ ลเมตร จากสถานี ชินโอซากาไปสถานีฮากาตะ และแน่นอนว่าจะได้เพิ่มจ�ำนวนรอบวิ่งในแต่ละวันให้ รองรบั ผู้โดยสารไดม้ ากขน้ึ อกี ส�ำหรับประเทศแห่งการเดินทางด้วยรถไฟอย่างญ่ีปุ่น หากทีมพัฒนาท�ำได้ส�ำเร็จ ชินกันเซ็นจะสร้างมูลคา่ มหาศาลให้แกป่ ระเทศ หากพดู กนั ตามจรงิ การทญ่ี ปี่ นุ่ จะบรรลโุ จทยน์ ใี้ นแง่ “ความแรง” อาจไมย่ ากนกั แตส่ งิ่ ที่ ท้าทายยิ่งกวา่ คอื เร่อื ง “ความนุ่มนวล” เพราะยงิ่ รถไฟวง่ิ เร็วมากเท่าไร เสียงก็จะย่งิ ดงั และสร้างมลภาวะทางเสยี งแก่ชุมชนใกลร้ างรถไฟมากขน้ึ เทา่ นน้ั ท่ีมาของเสียงดังของรถไฟนั้นเกิดขึ้นจากหลายแหล่ง ทั้งเสียงรางที่เสียดสีกับตัวรถ เสยี งของแท่งแหนบรบั ไฟบนหลังคาเม่ือเสียดสีกบั อากาศ และท่ีหนกั สุดคอื ทกุ ครง้ั ท่ี รถไฟวง่ิ ผา่ นอโุ มงค์ ขบวนรถไฟจะกลายเปน็ เหมอื นกระบอกสบู ทท่ี ำ� ใหเ้ กดิ แรงอดั อากาศ ในช่องแคบ และก่อให้เกิดเสยี งดงั กมั ปนาททเ่ี รียกกนั วา่ “โซนิกบูม” เม่อื รถไฟโผลพ่ ้น ปากอโุ มงค์อีกฝงั่ หน�ำซ�ำ้ ทางรถไฟของญีป่ ุ่นก็มีอุโมงคจ์ �ำนวนมาก มาตรฐานอย่างเป็นทางการของญ่ปี นุ่ กำ� หนดวา่ เสยี งทว่ี ัดไดใ้ นระยะ 25 เมตรจาก เส้นก่ึงกลางรางรถไฟจะตอ้ งดังไม่เกิน 75 เดซเิ บล ซึง่ เทียบเท่ากบั เสียงเครื่องดดู ฝนุ่ ดัง ๆ เครือ่ งหน่งึ เท่านนั้ การแก้โจทยท์ ่ีย่งุ ยากซบั ซอ้ นขนาดนี้จึงไมใ่ ช่เร่อื งง่าย เข้าใจ

โชคดีที่เอจิ นาคัตสึ ผู้จัดการแผนกวิจัยและพัฒนาที่ดูแลโครงการออกแบบรถไฟ ในขณะนั้น มีงานอดิเรกเป็น “นักดูนก” ด้วยความสนใจส่วนตัว เขาเดินทางไปฟัง การบรรยายของสมาคมดูนก โดยไมไ่ ดค้ าดคิดเลยว่าการบรรยายคร้ังนั้นจะท�ำใหเ้ ขา ไดพ้ บคำ� ตอบทท่ี มี พัฒนารถไฟกำ� ลงั คน้ หา นาคตั สพึ ดู คุยแลกเปล่ยี นกับนักดูนกคนอื่น ๆ โดยเฉพาะคนที่เป็นวิศวกรเหมือนกัน โดยเรม่ิ จากคำ� ถามที่วา่ “นกอะไรบนิ เงียบที่สดุ ” คำ� ตอบทไี่ ดค้ อื “นกฮกู ” เพราะขณะท่ี นกชนิดอนื่ ทำ� เสียงตปี กี พึบ่ พับ่ ๆ เวลาบิน แตน่ กฮกู นนั้ สามารถบินโผเขา้ ตะครบุ เหยอื่ ได้อย่างเงียบกริบแบบไม่ทันต้ังตัว วิวัฒนาการท่ียาวนานท�ำให้ร่างกายของนกฮูก กลายเป็นสุดยอดนักลอบสังหารแหง่ รตั ตกิ าล ผู้มาพร้อมกับความเงียบอย่างน่าฉงน ทง้ั ทีข่ นาดตัวของมนั นน้ั ก็ไม่เล็ก การศกึ ษาของนกั ปกั ษวี ทิ ยาคน้ พบวา่ ปกี ของนกฮกู นน้ั มซี ข่ี นขนาดเลก็ ทเี่ รยี กวา่ ฟมิ เบรยี 104 (Fimbria) จำ� นวนมากเรียงเป็นแถวบนสนั ดา้ นหนา้ ของปกี หลกั การท�ำงานของซขี่ นที่ มีความแข็งและรูปรา่ งงอนเหล่านีค้ อื เม่อื นกฮกู ตีปกี หรือโผไปขา้ งหน้า ขนแตล่ ะซี่จะ ชว่ ยแหวกกระแสอากาศใหแ้ ตกย่อยออกเป็นหย่อมความแปรปรวนมว้ นวน (Vortex) ขนาดจว๋ิ หลายลูก แตล่ ะลกู ผลติ เสยี งเบาเท่าเสียงกระซิบของมด ตรงข้ามกับปีกของ นกชนดิ อน่ื ท่ที �ำให้เกิดลมพัดเป็นลูกใหญ่ลูกเดียว และเป็นต้นเหตุท�ำให้เกิดเสียงดัง ทุกครั้งทต่ี ีปีกบิน นาคตั สแึ ละทมี วศิ วกรจงึ ออกแบบแหนบรบั ไฟ (Pantograph) บนหลงั คารถไฟชนิ กนั เซน็ รุน่ ใหม่ จากเดมิ ท่ีเป็นโครงเหลี่ยม ให้เปน็ ทรงปกี นกท่มี คี วามลลู่ มข้นึ มเี สน้ นนู เรียง สลับกันเป็นลายฟันปลา โดยเว้นช่องแคบ ๆ ระหว่างแต่ละเส้นไว้ และเจาะรูเล็ก ๆ เรยี งเปน็ แถวใหก้ ระแสอากาศรดี ผา่ นแบบเดยี วกบั ปีกนกฮูก เขาตง้ั ชอื่ ใหก้ บั แหนบรบั ไฟ ร่นุ ใหมน่ ี้วา่ วิงกราฟ (Wing-Graph) ซงึ่ เม่อื นำ� ไปติดต้ังเพื่อท�ำการทดสอบก็ปรากฏวา่ สามารถลดเสียงลงได้จริง ๆ รถไฟท่ีติดวิงกราฟและว่ิงด้วยความเร็ว 320 กม./ชม. ท�ำเสียงดังแค่ 73 เดซิเบลเท่าน้ัน อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานความดังที่ก�ำหนดไว้ที่ 75 เดซิเบล เข้าใจ

แตย่ งั เหลอื โจทยอ์ กี ขอ้ คอื เสยี งโซนกิ บมู ทเี่ กดิ ขนึ้ เวลารถพงุ่ ผา่ นอโุ มงคเ์ นอ่ื งจากอากาศ 105 นอกอโุ มงคก์ บั อากาศทถี่ กู อดั อยใู่ นอโุ มงคม์ คี วามหนาแนน่ ต่างกันมาก เรอ่ื งนีเ้ มื่อมอง ใหด้ กี ไ็ ม่ต่างจากเวลาใครบางคนกระโดดลงไปในน้�ำ ความหนาแน่นระหว่างน้�ำกับฟ้า ที่ตา่ งกนั ถึง 800 เทา่ ท�ำใหเ้ กดิ เสยี งดงั และการกระเซ็นของนำ�้ ไปทวั่ แต่ในธรรมชาติ เรากลับเห็นราชันย์แห่งการจับปลาอย่างนกกระเต็น (Kingfisher) พุ่งลงไปจับปลา ในนำ้� ไดโ้ ดยแทบไมท่ �ำนำ้� กระเซ็นเลย เมอ่ื คดิ ไดด้ งั นี้ ทมี วศิ วกรญปี่ นุ่ จงึ ทำ� การทดสอบเปรยี บเทยี บหวั รถรปู ทรงตา่ ง ๆ ทง้ั ทรง หัวกระสุนแบบเกา่ ทรงหัวจรวดแหลมมาก แหลมนอ้ ย ทรงเลยี นแบบปากนกกระเต็น และรูปทรงอน่ื ๆ ด้วยวิธีหลากหลาย ไม่วา่ จะเป็นการเอาแบบจ�ำลองไปทงิ้ ลงน้�ำแลว้ วัดการกระเซ็น การยิงกระสุนรูปทรงต่าง ๆ เข้าท่อแล้ววัดคล่ืนความดัน ตลอดจน การทดสอบสถานการณจ์ ำ� ลองในคอมพวิ เตอร์ ทกุ วธิ ใี หผ้ ลสรปุ ตรงกนั ทง้ั หมดวา่ รปู ทรง ปากของนกกระเต็นน้นั มีสมการความแหลม ความยาว และความแบน ในลักษณะท่ี พอเหมาะพอเจาะทีส่ ดุ สำ� หรบั การทิม่ แทงอยา่ งรวดเร็วแต่นมุ่ นวล ในท่ีสุด เม่ือหัวรถทรงปากนกกระเต็นถูกน�ำไปสร้างและทดลองว่ิงผา่ นอุโมงค์จริง กป็ รากฏว่าลดเสยี งโซนกิ บมู ลงได้สำ� เรจ็ และทำ� เสยี งดงั ไมเ่ กนิ 70 เดซเิ บล แม้จะว่งิ ด้วยความเร็วถึง 300 กม./ชม. ซ่ึงผ่านเกณฑ์มาตรฐานซ่ึงก�ำหนดไว้ท่ี 75 เดซิเบล อย่างสวยงาม เข้าใจ

106 ดีไซน์หัวรถใหม่เลียนแบบปากนกกระเต็น รวมท้ัง วงิ กราฟใหมเ่ ลยี นแบบปกี นกฮกู ถูกน�ำมาประกอบ รวมกันกลายเป็นรถไฟชินกันเซ็งรุ่นใหม่ที่ช่ือว่า N500 ซง่ึ ไม่เพยี งเรว็ ขนึ้ เงยี บขน้ึ แตย่ งั สรา้ งแรงตา้ น อากาศน้อยลงถงึ 30% และประหยัดพลังงานกว่า รถรนุ่ เกา่ ถึง 15% รถซรี สี ์ N500 เรม่ิ ตน้ วง่ิ รบั ผโู้ ดยสารในปี 1997 และ ตงั้ แตน่ น้ั มา เอจิ นาคตั สึ กก็ ลายเปน็ ตำ� นาน ไมเ่ พยี ง ในแวดวงวิศวกรรมของประเทศญ่ปี ุ่น แต่ในฐานะ ตัวอย่างสุดคลาสสิกของการออกแบบที่ได้รับ แรงบนั ดาลใจจากธรรมชาติ หรอื ที่เรยี กวา่ Biomimicry ซงึ่ โดง่ ดงั ไปทัว่ โลก เข้าใจ

วธิ ีน�ำวิทยาศาสตร์มาใช้อย่าง ถกู ต้อง ไมใ่ ชเ่ พ่อื ต่อกร แตเ่ พื่อ อยรู่ ว่ มกับธรรมชาติ นกั ชวี วิทยาและนักแกบารรเ์รม่ี ือคงอชมาวมออเมเนริกอันร์ หนึง่ ในผรู้ ิเร่ิมการเคลอ่ื นไหวเพ่ือสิง่ แวดล้อม 107 เขา้ ใจ

นวัตกรรมเรียบง่ายท่ีออกแบบโดยธรรมชาติ ธรรมชาตสิ รา้ ง มนษุ ยต์ าม เก็บน้ำ� เก่งเหมือนดว้ ง Stenocara Dew Bank Bottle งานออกแบบทไ่ี ดร้ บั รางวลั Idea Design Awards ในปี 2010 เปน็ ภาชนะ แม้จะอาศัยอยู่ในทะเลทรายท่ีแห้งแล้ง ทรงโดมส�ำหรับดักหมอก ท�ำจากสแตนเลส แตด่ ว้ งดำ� แหง่ ทะเลทรายนามบิ กอ็ ยรู่ อดไดด้ ว้ ย ผิวล่ืนและมีร่องเพื่อให้หยดน้�ำไหลลงตาม แผน่ หลังทม่ี ีป่มุ เล็ก ๆ จำ� นวนมากซ่งึ สามารถ ช่องเก็บ เพียงตั้งไว้ข้ามคืนก็สามารถช่วยให้ ดักไอน�้ำในอากาศให้รวมตัวกันจนกลายเป็น คนในพ้ืนท่ีทุรกันดารมีน�้ำสะอาดดื่มยามเช้า น�้ำหยดใหญ่ขนึ้ เร่ือย ๆ จนหยดน้�ำสัมผัสกับ อย่างนอ้ ยหน่ึงแก้ว แถมยังสามารถน�ำไปใช้ พนื้ ผวิ ขา้ งปมุ่ ทมี่ คี วามลนื่ กจ็ ะไหลกลง้ิ ตามรอ่ ง เป็นตะกร้าตกั นำ้� ในล�ำธารกไ็ ดอ้ ีกดว้ ย ลงไปทปี่ ากของมนั ดว้ งจงึ ดม่ื นำ�้ ดบั กระหายได้ โดยไมจ่ �ำเป็นต้องรอฝนตก หรือเดินไปหา แหลง่ น้�ำซึ่งหายากมากในทะเลทราย 108 พลวิ้ ไหวอย่างวาฬหลงั คอ่ ม นักวิทยาศาสตร์ทดลองออกแบบกังหันลมให้ มีใบพัดที่มีร่องหยัก และรูปทรงคล้ายครีบ ขนาดตัวมหึมาของวาฬไม่เคยเป็นอุปสรรค ของวาฬ พบวา่ สามารถลดการสา่ ยของใบพดั ในการแหวกวา่ ยของวาฬ เพราะครบี ของมัน ได้ 32% และเพิม่ แรงยกอีก 8% นอกจากจะมีขนาดใหญ่แล้วยังมีมุมหยัก ปัจจุบันรูปทรงของครีบวาฬถูกน�ำไปใช้ และพื้นผิวทีไ่ ม่เรียบ จึงช่วยลดแรงต้านและ ในการออกแบบกังหันหลากหลายแบบ ทำ� ใหก้ ารว่ายเปน็ ไปอย่างนมุ่ นวล รวดเรว็ ท้ังกังหันลม กังหันทะเล พัดลม รวมถึง พัดลมคอมพิวเตอร์ เพ่ือเพ่ิมประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และความคุ้มค่าในการใช้ พลงั งานอย่างชาญฉลาด เข้าใจ

ธรรมชาตสิ ร้าง มนุษย์ตาม ไม่รรู้ ้อนรูห้ นาวแบบจอมปลวก อาคารส�ำนกั งาน East Gate ในกรุงฮาราเร ประเทศซมิ บบั เว ซง่ึ สรา้ งดว้ ยระบบปรบั อากาศ แม้จะดูแปลกตา แต่จอมปลวกก็ถือว่าเป็น แบบเดียวกับจอมปลวก สามารถประหยัด สถาปัตยกรรมช้ันยอดท่ีท�ำงานได้ดีเยี่ยม พลังงานที่ใช้ในการท�ำความเย็น-ความร้อน เพราะขณะท่ีอุณหภูมิภายนอกในแต่ละวัน ในอาคารไดถ้ งึ 90% โดยมปี ลอ่ งลมขนาดใหญ่ จะเปล่ียนแปลงอย่างรวดเร็ว จาก 0 ไปถึง หลายปลอ่ งเพอื่ ดงึ อากาศเยน็ ในตอนกลางคนื เกอื บ 40 องศาเซลเซยี ส แต่โครงสรา้ งบ้านท่ี เข้ามาในอาคารเพ่ือลดความร้อนบนพ้ืน มีเอกลักษณ์ของจอมปลวกน้ี ก็ท�ำให้อากาศ อาคาร และในตอนกลางวนั ความเยน็ ทก่ี กั เกบ็ ภายในจอมปลวกอยทู่ ี่ประมาณ 30 องศา ไว้บนพ้ืนก็จะช่วยรักษาอุณหภูมิไม่ให้อาคาร เซลเซยี สตลอดเวลา ร้อนเกินไป จึงช่วยลดความจ�ำเป็นในการใช้ เครอ่ื งปรับอากาศ 109 สะอาดใสด่งั ดอกบัว บริษัทจ�ำนวนมากน�ำนวัตกรรมนี้ไปคิดค้น วัสดุเพ่ือสร้างเป็นสินค้าหลากหลายประเภท ถึงจะโตในน้�ำท่ีเต็มไปด้วยโคลน แต่ดอกบัว ทมี่ คี ณุ สมบตั ใิ นการปอ้ งกนั สง่ิ สกปรกยดึ เกาะ และใบบัวก็ไม่เคยสกปรก เพราะมีพ้ืนผิวที่มี ลดความจ�ำเป็นในการใช้น้�ำและสารเคมีใน คุณสมบัติในการท�ำความสะอาดตัวเอง การท�ำความสะอาด เช่น สีทาบ้าน กระจก (Self-cleaning) โดยบนผวิ บวั จะมเี สน้ ขนเลก็ ๆ อาคาร หลงั คา เสอื้ ผา้ นาโน อยเู่ ปน็ จำ� นวนมาก ทำ� ให้นำ�้ ทหี่ ยดลงบนใบบวั กลงิ้ ไปมา พรอ้ มกบั ชว่ ยขจดั สง่ิ สกปรกออกจาก ใบบัวไปดว้ ยโดยไม่ท�ำใหใ้ บเปียก เข้าใจ

I สรา้ งอฐิ จากปสั สาวะมนษุ ย์ I ส�ำหรับธรรมชาติ ไมเ่ คยมีสง่ิ ทเ่ี รียกวา่ “ของเสีย” ที่มหาวิทยาลัยเคปทาวน์ ซูซานน์ แลมเบิร์ต นักศึกษาปริญญาโทและนักวิจัยสาขา วิศวกรรมโยธา นำ� ปัสสาวะมนษุ ย์มาท�ำให้เปน็ อิฐก้อนแข็งได้โดยไมต่ อ้ งใชค้ วามรอ้ น เพยี งนำ� ปสั สาวะมาผสมกบั ทรายและแบคทเี รยี ทผี่ ลติ เอนไซมย์ รู เี อส แลว้ ทงิ้ ไวใ้ นแมพ่ มิ พ์ ในอุณหภูมิห้อง เอนไซม์ยูรีเอสจะชักน�ำให้เกิดปฏิกิริยาทางเคมีในการย่อยยูเรียใน ปัสสาวะ พร้อมท้ังผลติ แคลเซียมคารบ์ อเนตหรือหนิ ปนู ซ่ึงเปน็ ส่วนประกอบหลกั ของ ซเี มนตอ์ อกมา ย่ิงอยูใ่ นแม่พิมพน์ านเทา่ ไร กจ็ ะย่งิ เกดิ ปฏิกริ ิยาใหก้ ้อนอฐิ แข็งแกร่งมากขึน้ เท่านน้ั 110 ไดลอน แรนดลั ล์ ทป่ี รกึ ษางานวจิ ยั อธบิ ายวา่ หลกั การสรา้ งอฐิ จากปสั สาวะนใี้ ชแ้ นวคดิ เดยี วกบั กบั การกอ่ ตวั ตามธรรมชาตขิ องเปลอื กหอย ซง่ึ ในทางวชิ าการเรยี กวา่ การตกตะกอน คาร์บอเนตดว้ ยจลุ นิ ทรีย์ (Microbial Carbonate Precipitation) ผลงานกอ้ นอิฐจาก ปัสสาวะของแลมเบิร์ตถือว่าเป็นอิฐชีวภาพก้อนแรกของโลกที่ใช้ปัสสาวะมนุษย์ แทนสารประกอบสังเคราะห์ นอกจากนี้ กระบวนการเปลี่ยนปัสสาวะใหเ้ ปน็ อฐิ ยงั ให้ ผลพลอยไดอ้ ยา่ งไนโตรเจนและโพแทสเซียม ซ่งึ สามารถนำ� มาใชเ้ ปน็ ปยุ๋ ตอ่ ไปไดอ้ กี ดว้ ย พดู งา่ ยๆ คอื การผลติ อฐิ ชวี ภาพแบบนยี้ งั เปน็ การเปลย่ี นขยะใหเ้ หลอื ศนู ย์ (Zero Waste) อยา่ งแท้จรงิ อิฐชีวภาพที่สามารถ “ปลูก” ขึ้นเองได้แบบนี้ ก�ำลังเป็นทีน่ ยิ มและได้รับความสนใจ จากวศิ วกรทวั่ โลก เพราะตอ้ งการลดปรมิ าณคารบ์ อนฟตุ ปรนิ ตจ์ ากการกอ่ สรา้ ง เนอ่ื งจาก อฐิ ทว่ั ไปทผี่ ลติ ในโรงงานนน้ั ตอ้ งใชก้ ารเผาทอี่ ณุ หภมู สิ งู กวา่ 1,000 องศาเซลเซยี ส และ ปลอ่ ยกา๊ ซคารบ์ อนไดออกไซดจ์ ำ� นวนมหาศาลออกสชู่ ัน้ บรรยากาศ หนง่ึ ในตวั อยา่ งคอื ตึกแกลเลอรี MoMA PS1 ท่ีออกแบบโดย The Living ในปี 2014 สร้างด้วยวัสดุ กอ่ สร้างทีย่ ่อยสลายได้ทง้ั หมด และใช้อฐิ ทีป่ ลกู จากตน้ ขา้ วโพดและเหด็ เข้าใจ

111 เข้าใจ

เม่ือเทคโนโลยีและความชาญฉลาดของมนุษย์ในการน�ำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ชีวภาพมาใช้ประโยชนอ์ ย่างสร้างสรรคไ์ ด้เกิดขน้ึ แลว้ อย่างต่อเนือ่ ง ค�ำถามตอ่ ไปจงึ มี อยวู่ า่ แลว้ เราจะออกแบบกระบวนการอย่างไรให้นวัตกรรมเลยี นแบบธรรมชาตเิ หลา่ นี้ สามารถขยายผลและสรา้ งเปน็ ธรุ กจิ ไดจ้ รงิ เพือ่ ให้ทุกมติ ใิ นการใช้ชีวติ และการทำ� งาน ของมนุษยก์ ลมกลนื และเป็นมิตรกับธรรมชาตอิ ยา่ งยง่ั ยืน I ปฏิวัตแิ ฟช่นั ดว้ ยสีย้อมผ้า I เป็นทร่ี ู้กนั ดวี า่ อุตสาหกรรมเสอื้ ผ้าและสงิ่ ทอคอื หนึ่งในอุตสาหกรรมที่สร้างผลกระทบ ตอ่ ส่ิงแวดล้อมสูงทสี่ ดุ สถติ ิจาก UNEP และ Ellen MacArthur Foundation ระบวุ ่า อุตสาหกรรมแฟช่ันครองสัดสว่ นประมาณ 10% ของการปลอ่ ยคาร์บอนท่วั โลก และ 112 เกือบ 20% ของนำ้� เสีย หากเปรียบเทียบกับอุตสาหกรรมอื่น ๆ อุตสาหกรรมแฟช่ันน้ันสร้างผลกระทบทาง ส่ิงแวดล้อม สูงกวา่ ธรุ กจิ การบนิ และการคมนาคมขนสง่ รวมกนั เสียอกี ท่ีผ่านมา เกิดกระแสรณรงค์ให้ผู้บริโภคลดการซ้ือเสื้อผ้าเคร่ืองแต่งกายจากแบรนด์ ฟาสต์แฟชน่ั ด้วยการหันมาซ้ือเสอื้ ผา้ มือสองและสนับสนุนธุรกิจที่ผลิตสนิ ค้าคณุ ภาพ ทม่ี คี วามยงั่ ยนื คงทนมากขน้ึ แตเ่ รอื่ งสำ� คญั ทห่ี ลายคนไมร่ ู้ หรอื อาจเลอื กทจี่ ะมองขา้ มไป ก็คือ กระบวนการผลิตเส้ือผ้าซ่ึงเป็นหน่ึงในปัญหาต้นตอทที่ ำ� ลายสิ่งแวดล้อมน้ันยัง ไม่ไดร้ บั การแก้ไข ลำ� พังความพยายามทีจ่ ะโนม้ น้าวฝ่ังผบู้ ริโภคให้เลอื กซื้อให้น้อยลง และค�ำนึงถงึ คุณภาพในระยะยาวมากขึ้น จึงอาจชว่ ยบรรเทาปญั หาไดไ้ ม่มากนัก “กระบวนการยอ้ มส”ี เปน็ ขนั้ ตอนในการผลิตเสอ้ื ผ้าทก่ี ่อใหเ้ กิดมลพษิ มากทส่ี ดุ และยงั เปน็ ตัวการใหญ่อันดบั 2 ท่ที ำ� ให้เกดิ มลพิษในแหลง่ นำ�้ ทั่วโลก เข้าใจ

ปัจจุบัน เส้ือผ้าส่วนใหญ่ท่ีผลิตออกมาสู่ตลาดผลิตด้วยสีย้อมสังเคราะห์ ซึ่งได้จาก 113 การสกดั นำ�้ มนั ปโิ ตรเลยี ม ทงั้ ยงั ตอ้ งใชส้ ารเคมอี นั ตรายและนำ�้ ปรมิ าณมหาศาล บวกกบั การควบคมุ มาตรฐานทไ่ี มเ่ ครง่ ครดั ในหลายพนื้ ที่ นำ�้ เสยี จากกระบวนการผลติ ในโรงงาน จึงถกู ทงิ้ ลงในแม่นำ�้ ล�ำคลองและสง่ ต่อสารพษิ ไปยังชุมชน ยกตัวอย่างไอเท็มยอดนิยมตลอดกาลอย่าง “กางเกงยีนส์” ต้องใช้สารเคมีอันตราย หลายชนดิ ในการยอ้ มและฟอกสี เช่น เบนซีน ฟอร์มัลดิไฮด์ โซดามายด์ รวมถึงนำ�้ มนั ปิโตรเลียมซ่ึงเป็นที่มาของการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ยังไมร่ วมน้�ำปริมาณ มหาศาลทต่ี อ้ งใช้ในกระบวนการ สถติ จิ ากสหประชาชาตริ ะบวุ า่ กางเกงยนี สเ์ พยี งตวั เดยี ว ตอ้ งใชน้ ำ้� ในกระบวนการผลติ อยา่ งนอ้ ย 7,500 แกลลอน ซง่ึ เทา่ กบั ปรมิ าณนำ�้ ทมี่ นษุ ย์ 1 คนสามารถดมื่ ไดป้ ระมาณ 10 ปี เมื่อจินตนาการว่าในแต่ละปีมีการผลิตกางเกงยีนส์ตัวใหมอ่ อกมามากกว่า 4 พันลา้ นตวั นจ่ี งึ เปน็ การสร้างภาระให้โลกอย่างไมน่ ่าเช่ือ แตว่ นั นคี้ วามหวงั ใหมไ่ ดเ้ กดิ ขนึ้ แลว้ เมอ่ื “Huue” สตารต์ อพั หนา้ ใหมถ่ อื กำ� เนดิ ขน้ึ จาก งานวิจัยของนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนียเบิร์กลีย์ ซึ่งศึกษาวิจัยเอ็นไซม์ ในพันธุ์พืชชนิดต่าง ๆ ที่สามารถผลิตสีย้อมได้ตามธรรมชาติ จากน้ันจึงเลียนแบบ กระบวนการนน้ั ดว้ ยเทคโนโลยวี ศิ วกรรมชวี ภาพ เพอ่ื ใหจ้ ลุ นิ ทรยี ท์ ำ� ปฏกิ ริ ยิ ากบั นำ้� ตาล และผลิตสีย้อมออกมา โดยเลือกทดลองผลิต “สีน�้ำเงิน” เพื่อใช้ผลิตเสื้อผ้ายีนส์เป็น สีแรก แทมม่ี ซู และ มิเชล จู สองผู้ก่อตั้งระบุว่า โดยท่ัวไปการสกัดสีน�้ำเงินสังเคราะห์ 1 กโิ ลกรัม ตอ้ งใช้น้�ำมันปโิ ตรเลยี มถึง 100 กโิ ลกรมั แต่สยี ้อมสงั เคราะหช์ วี ภาพของ Huue ไมต่ อ้ งใชป้ โิ ตรเลยี มและสารเคมอี นั ตรายอยา่ งฟอรม์ ลั ดไิ ฮดเ์ ลย ทง้ั ยงั มแี นวโนม้ จะสร้างมลพิษนอ้ ยกว่าสียอ้ มสังเคราะหถ์ งึ 5 เท่า ยง่ิ ไปกวา่ นั้นคอื ผู้ผลิตสามารถน�ำ สีย้อมของพวกเธอไปใช้แทนสีย้อมสังเคราะห์ในระบบอุตสาหกรรมได้เลยโดยไม่ต้อง ปรับเปล่ียนเคร่ืองจักรหรือกระบวนการผลิต ด้วยประสิทธิภาพเทียบเท่ากับแบบเดิม เข้าใจ

“ทผี่ า่ นมา ธรุ กจิ เสอื้ ผา้ พยายามจะสรา้ งนวตั กรรมเสน้ ใยทสี่ รา้ งผลกระทบทางสงิ่ แวดลอ้ ม นอ้ ยลงเรอ่ื ย ๆ แตป่ ญั หาทแ่ี ทจ้ รงิ และสำ� คญั ทส่ี ดุ ของอตุ สาหกรรมในตอนนก้ี ค็ อื เราจะ ผลติ สยี อ้ มผา้ ทเ่ี ปน็ มติ รกบั สง่ิ แวดลอ้ มไดอ้ ยา่ งไร” อาดรอี าโน โกลดช์ มดิ แฟชนั่ ดไี ซเนอร์ ชาวอติ าเลยี นเจา้ ของฉายา “เจ้าพอ่ เดนิม” ผู้สรา้ งสรรคส์ ินค้าแบรนดเ์ ดนมิ ชื่อดังอย่าง Diesel, Agolde, AG Jeans และเปน็ ทป่ี รกึ ษาใหบ้ รษิ ทั Huue กลา่ ว “ตอนทผ่ี มพบกบั มิเชลคร้ังแรกและเธอน�ำเสนอเทคโนโลยีของ Huue ให้ผมฟัง ผมรู้ในทันทีว่าน่ีคือ ทางออกท่ีจะเปล่ยี นแปลงอุตสาหกรรมน”ี้ ลา่ สดุ สตารต์ อพั นอ้ งใหมร่ ายนอ้ี ยรู่ ะหวา่ งการทดสอบตน้ แบบรว่ มกบั ธรุ กจิ ยนี สห์ ลายราย โดยมิเชล จู ซีอีโอและผู้ร่วมก่อตั้ง ระบุในเดือนพฤศจิกายน 2020 ว่า บริษัทยังไม่ สามารถเปิดเผยรายละเอียดการพัฒนาลา่ สดุ แกส่ าธารณชนได้ แน่นอนว่าหากการพัฒนาสีน�้ำเงินสังเคราะห์ชีวภาพของ Huue เป็นไปได้ด้วยดีและ 114 ตีตลาดได้สำ� เร็จ อนาคตทีอ่ ุตสาหกรรมสีย้อมผ้ามูลค่า 3.3 หม่ืนล้านเหรียญสหรัฐ จะถกู ปฏิวตั ดิ ว้ ยสยี ้อมทเ่ี ปน็ มติ รกบั ธรรมชาติครบทกุ เฉดสี กไ็ มใ่ ช่เร่อื งไกลเกินฝนั “เราพัฒนามาไกลมากในการพิสูจน์ว่า เราไมจ่ �ำเป็นต้องเลือกระหว่างความย่ังยืน กับประสิทธิภาพการใช้งาน เทคโนโลยีแห่งอนาคตจะช่วยให้เราสามารถผลิตสินค้า คุณภาพสงู ได้โดยตอ้ งไมท่ ำ� ร้ายผคู้ นและโลกใบน”้ี ซีอีโอสาวกล่าว เข้าใจ

Did you know? บรษิ ทั Levi Strauss คำ� นวณวา่ กางเกงยนี ส์รนุ่ 501® สุดคลาสสกิ ของลีวายส์ 1 ตวั จะสรา้ งคารบ์ อนไดออกไซตต์ ลอดชว่ งชวี ติ ประมาณ 33.4 กโิ ลกรมั หรอื เทา่ กบั ปรมิ าณ คาร์บอนไดออกไซต์ทเ่ี กดิ จากการขับรถเปน็ ระยะทางไกล 69 ไมลห์ รอื ประมาณ 111 กโิ ลเมตร 13C131.O42kkm/g หนงึ่ ในสามของการปลอ่ ยคารบ์ อนไดออกไซต์ 115 มาจากการผลิตเส้นใยและผ้า ในขณะที่ อกี 8% มาจากการตดั เยบ็ 16% มาจาก บรรจภุ ณั ฑ์ การขนสง่ และการขายปลกี ส่วนที่เหลืออีก 40% มาจากการใช้งาน ของผู้บริโภค ซ่ึงส่วนใหญ่มาจากการซัก และการกำ� จัดกางเกงในหลุมฝงั กลบ 36% 40% การผลติ เส้นใยและผ้า การตัดเยบ็ 8% 16% การบรรจุหีบห่อ การขนสง่ และ การขายปลกี การใชง้ านของผบู้ รโิ ภค เชน่ การซกั และการก�ำจัดกางเกงยีนส์ในหลุม ฝังกลบ เขา้ ใจ

I ภฟาอรงกสิจบเซู่ ปฟ้าผยึ้งรทถม่ี เมโี ลลก์ โเรปง็นเรเดยี ิมนพฝนักึ ผIงึ้ ฟองสบู่ท่ีลอยละล่องจากปืนยิงในมือของเด็กน้อยดูไม่น่าจะไปเกี่ยวอะไรกับอนาคต ของพืชผักผลไม้ที่เป็นอาหารเลี้ยงโลกได้ ถ้าหากดร. เออิจิโร่ มิยาโกะ จาก Japan Advanced Institute of Science and Technology ไมไ่ ดส้ ังเกตเห็นฟองน้ีจากสิ่งท่ี ลูกชายของเขาก�ำลังเล่นอยู่ และเกิดไอเดียข้ึนมาว่า ฟองสบู่อันนุ่มละมุนนี้คงจะไม่ ทำ� ให้เกสรดอกไมเ้ สียหาย เชน่ เดยี วกบั นกั วทิ ยาศาสตรท์ ว่ั โลก สง่ิ ทดี่ ร. มยิ าโกะกำ� ลงั พยายามทำ� คอื กอบกสู้ ถานการณ์ ของพืชพรรณท่ีก�ำลังเข้าสู่หายนะ เพราะจ�ำนวนชนิดของแมลงบนโลกของเราก�ำลัง ลดลงในอัตราที่เข้าขั้นวิกฤต โดยเฉพาะในกลุ่มของผึ้ง มด แมลงเต่าทอง ท่ีมีอัตรา การลดหายไปเรว็ กวา่ สตั ว์เลยี้ งลกู ด้วยนม นก และสตั วเ์ ลอ้ื ยคลานถึง 8 เทา่ 116 สาเหตหุ ลกั ๆ ในการหายไปของแมลงทท่ี ำ� หนา้ ทเี่ ปน็ สอ่ื กลางในกระบวนการผสมพนั ธ์ุ ของพืชหลากหลายชนิด หนีไม่พ้นเร่ืองระบบการเกษตรเชิงเด่ียวที่เน้นการปลูกพืช ชนิดเดียว การใช้ปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลงแบบเข้มข้นเพ่ือให้ได้ผลผลิตจ�ำนวนมาก การบุกรุกพ้ืนทป่ี ่า รวมท้ังสภาพภมู อิ ากาศทแ่ี ปรปรวน ดร. มิยาโกะพยายามคิดคน้ วธิ ีการผสมพันธพ์ุ ชื หรอื การถา่ ยละอองเรณู (Pollination) โดยการทำ� ใหล้ ะอองเรณไู ปตกลงบนยอดเกสรตวั เมยี มากขนึ้ เพอ่ื เพม่ิ กำ� ลงั เสรมิ จากเดมิ ทมี่ เี พียงผ้ึงท่รี บั หนา้ ทผ่ี สมเกสรตามธรรมชาติ เพอ่ื ใหพ้ ชื พรรณยังคงออกลกู ออกหลาน ได้ในอัตราท่ีสอดคล้องกับวิถีการใช้งานและการบริโภคที่นับวันจะยิ่งหลากหลายขึ้น เรอ่ื ย ๆ ก่อนหน้านี้ ดร. มยิ าโกะเรม่ิ ตน้ การทดลองโดยใช้โดรนขนาดจวิ๋ เลียนแบบผึง้ ท่บี นิ ไป บินมาเพ่ือเก็บเกสรจากดอกหนึ่งแล้วไปปล่อยอีกดอกหน่ึง แตถ่ งึ แมว้ ่าตัวโดรนจะมี ขนาดจ๋ิวเพียงแค่ 2 เซนติเมตร ก็ยังมีบางส่วนที่ท�ำให้เกสรเกิดความเสียหาย ท�ำให้ อตั ราความสำ� เร็จอยู่ทีร่ อ้ ยละ 90 เข้าใจ

ROBOTIC BEE 117 กระทั่งเขาได้แรงบันดาลใจจากฟองที่ล่องลอยในอากาศที่ผลิตจาก เคร่ืองเป่าฟองของเด็ก ๆ เขาจึงพัฒนาฟองสบู่ทม่ี ีคุณสมบัติพิเศษใน การบรรทุกละอองเกสรไดม้ ากถึง 2,000 ตวั และได้ทดลองยงิ ฟองสบู่น้ี ในสวนลกู แพร์ กอ่ นจะพบวา่ พชื พรรณเรมิ่ มกี ารแตกหน่อหลงั จากผ่านไป 16 วัน ในปริมาณที่ใกล้เคียงกับการใช้มือเคลื่อนย้ายเกสร (Hand pollination) ถึงรอ้ ยละ 95 ผลการทดลองออกมาเป็นที่น่าพอใจ แต่ยังมีจุดที่ต้องแก้ไขทางเทคนิค ปัจจัยเร่ืองฝนและลม ซึ่งดร. มิยาโกะมองวา่ นา่ จะแกไ้ ขไดด้ ว้ ยเทคโนโลยี เกย่ี วกบั การทำ� แผนท่ี การวางเส้นทาง และการควบคุมทิศทาง ทั้งยังมี ความเป็นไปได้ในการปรับกระบวนการให้เป็นระบบอัตโนมัติเพื่อให้ ปฏิบัติการ “ผสมเกสรด้วยฟองสบู่” สามารถท�ำได้ในปริมาณมากข้ึนใน อนาคตอกี ด้วย เขา้ ใจ

ใครคอื ผู้แพ้และผรู้ อดชวี ติ ในวกิ ฤตแมลง? การมีอยขู่ องผ้งึ น้นั สำ� คญั กบั มนษุ ย์และสง่ิ มชี ีวิตบนโลกถงึ ขนาดที่อัลเบริ ์ต ไอนส์ ไตน์ เคยกล่าวไว้ว่า “หากผึ้งสญู พันธ์ุไปจากโลก มนษุ ย์จะมชี วี ติ อยไู่ ดไ้ มเ่ กิน 4 ปี” 85% ของพืชทม่ี นุษย์เราเพาะปลูก และพนั ธ์ุไม้ปา่ อกี หลายพันสปีชสี ์จำ� เป็นตอ้ งอาศยั ผง้ึ ในการผสมพนั ธ์ุ แตใ่ นชว่ งสบิ ปที ผี่ า่ นมาประชากรผงึ้ ในหลายพนื้ ทลี่ ดลงอยา่ งรวดเรว็ เกดิ ปรากฏการณผ์ ง้ึ ตายยกรงั หรอื “อาการรงั ผงึ้ ลม่ สลาย”(Colony Collapse Disorder) ขึ้นทวั่ โลก ไม่ใช่แค่ผ้ึง แต่อนั ท่จี รงิ แลว้ นี่คอื วิกฤตท่ีแมลงส่วนใหญก่ ำ� ลังเผชิญ บทความวิชาการ ท่ีศึกษางานวิจยั เกยี่ วกบั แมลงจำ� นวน 73 ชิ้นจากท่ัวโลก1 ระบุว่า 40% ของสายพนั ธ์ุ แมลงทง้ั หมดบนโลกอาจสญู พนั ธภ์ุ ายในไมก่ ท่ี ศวรรษขา้ งหนา้ และในปจั จบุ นั หนง่ึ ใน 118 สามของสายพนั ธแ์ุ มลงทงั้ หมดกถ็ กู จดั อยใู่ นกลมุ่ สัตวท์ ่ใี กลส้ ญู พันธแ์ุ ล้ว เรอ่ื งน่ากังวล คอื การหายไปของเหล่าแมลงอาจส่งผลกระทบตลอดหว่ งโซอ่ าหาร สัตวห์ ลายชนิด อาจสูญพนั ธุ์ตามไปด้วย เพราะพวกมนั เป็นแหลง่ อาหารหลกั ของนก สัตว์เล้ือยคลาน และปลาหลากหลายสายพันธุ์ และในขณะท่ีแมลงส่วนใหญ่ทมี่ คี วามส�ำคัญยิ่งยวด มแี นวโนม้ จะหายไปจากโลกนี้ การสำ� รวจยงั พบดว้ ยวา่ มแี มลงเพยี งไมก่ ่ชี นิดที่สามารถ ปรบั ตวั ใหเ้ ขา้ กบั สภาพแวดล้อมทเี่ ปลยี่ นแปลงไป “ด้วยสภาพอากาศทีร่ ้อนขึ้น แมลง ศตั รพู ืชซ่ึงผสมพันธ์ุได้เรว็ อาจจะเจริญเตบิ โตไดม้ ากขึ้น เพราะศัตรตู ามธรรมชาตขิ อง พวกมนั จำ� นวนมากทผ่ี สมพนั ธช์ุ า้ กวา่ กำ� ลงั จะหายไป” ศาสตราจารยเ์ ดฟ โกลสนั จาก University of Sussex กลา่ ว ศาสตราจารยโ์ กลสันอธิบายวา่ แมลงท่วั ไปบางสายพนั ธท์ุ แี่ ข็งแกร่งและปรบั ตัวไดด้ ี เช่นแมลงวนั บา้ นและแมลงสาบ ดเู หมือนจะมวี วิ ัฒนาการใหท้ นต่อยาฆา่ แมลง และ สามารถอยรู่ อดไดอ้ ยา่ งสบายในสภาพแวดลอ้ มใหมท่ มี่ นษุ ยส์ รา้ งขนึ้ “มคี วามเปน็ ไปได้ วา่ ในอนาคตเราะตอ้ งเจอกบั โรคระบาดทเ่ี กดิ จากแมลงศตั รพู ชื เพยี งไมก่ ช่ี นดิ ทอ่ี ยรู่ อด แตเ่ ราจะสญู เสยี แมลงชนดิ ทส่ี รา้ งคณุ ประโยชนท์ งั้ หมดทเ่ี ราอยากได้ เชน่ ผงึ้ โฮเวอรฟ์ ลาย ผเี สอ้ื และดว้ งมลู สตั ว์ที่มีความสามารถในการกำ� จดั ของเสยี จากสตั วไ์ ดอ้ ยา่ งดีเยยี่ ม” เข้าใจ 1 งSาáนnศchกึ eษzา-B“aWyoorแldลwะidKerisdeAc.Glin.eWoyfckthheuyesntomofauna: A review of its drivers” (January 31, 2019) Francisco

BEE STOP 119 ในระหว่างท่ดี ร. มยิ าโกะก�ำลังพฒั นา “ผึ้งจำ� ลอง” ให้มีประสิทธภิ าพย่ิงขึน้ ความคดิ สรา้ งสรรค์ในการเซฟ “ผงึ้ ตัวจริง” ก็มีให้พบเหน็ เชน่ กัน ตง้ั แต่ปี 2019 ป้ายรถเมลจ์ ำ� นวน 316 แหง่ ในเมืองอเู ทรคต์ ประเทศเนเธอร์แลนด์ ถกู แปลงโฉมจาก “บสั สตอ็ ป” (Bus Stop) ธรรมดาเปน็ “บสี ตอ็ ป” (Bee Stop) ดว้ ยการ ปลกู หญา้ และดอกไม้ป่าซงึ่ เป็นทีช่ ื่นชอบของผ้ึงบนหลงั คาป้ายรถเมล์ ยงิ่ ไปกวา่ นนั้ คอื มีการออกมาตรการท่ีเปิดให้ชาวเมืองอูเทรคต์สามารถสมัครเข้ามารับทุนสนับสนุน ในการปรับปรุงหลังคาบ้านพักอาศัยของตัวเองให้กลายเป็นเหมือนเขตรักษาพันธุ์ผ้ึง ขนาดยอ่ ม ๆ เพื่อร่วมกันเพม่ิ ความหลากหลายทางชีวภาพในเมืองอีกด้วย ท้ังหมดน้ีเพราะเนเธอร์แลนด์ซ่ึงเป็นที่อยู่อาศัยของผึ้ง 358 ชนิดก็ประสบปัญหา การลดลงอย่างรวดเรว็ ของประชากรผึ้งเช่นกัน โดยมากกวา่ ครง่ึ หนึ่งของสายพนั ธุ์ผึง้ ทัง้ หมดในประเทศถูกจดั อยู่ในกลุ่มสิ่งมีชวี ติ ท่ีเสยี่ งต่อการสูญพนั ธ์ุ เขา้ ใจ

ขา้ มไปทฝ่ี ง่ั อเมรกิ า สตารต์ อพั หนา้ ใหม่อย่าง Beeflow กไ็ ดพ้ ฒั นาเทคโนโลยที จี่ ะชว่ ยให้ เหลา่ ผง้ึ ตวั จวิ๋ มสี ขุ ภาพแขง็ แรงและทำ� งานได้ “แจว๋ ” ยงิ่ กวา่ เดมิ หลงั จากศกึ ษางานวจิ ยั ทางวทิ ยาศาสตร์จ�ำนวนมาก Beeflow พบว่าเม่อื ผ้งึ ได้รับอาหารจากพืชและโมเลกลุ บางชนดิ พวกมันจะมภี มู คิ มุ้ กันสูงขน้ึ โดยมีอตั ราการตายลดลงถงึ 70 เปอร์เซน็ ต์ และ สามารถบนิ ไดน้ านข้นึ ถึง 7 เท่าในฤดูหนาวที่อากาศหนาวเย็น ซงึ่ มักเป็นช่วงเวลาท่ี ปรมิ าณประชากรผ้งึ จะลดลงอยา่ งเห็นไดช้ ดั นอกจากจะค้นพบองค์ความรู้ด้านโภชนาการที่ช่วยลดอัตราการตายของผ้ึงได้แล้ว สิง่ ทแ่ี ปลกใหม่ยิ่งกว่าคอื สตารต์ อพั รายนีร้ ะบวุ ่า พวกเขาสามารถ “ฝึก” ผึ้งให้เลือก ผสมเกสรของพชื ทเี่ ปน็ เปา้ หมายไดด้ ว้ ย โดยการใหพ้ วกมนั ไดก้ นิ โมเลกลุ ของพชื เปา้ หมาย (ซง่ึ อาจไมใ่ ชพ่ ืชอนั ดบั แรก ๆ ทนี่ า่ ดึงดดู สำ� หรับพวกมัน) เป็นอาหาร เพอ่ื ปรบั ความจำ� ของผ้ึงก่อนท่ีจะน�ำไปปล่อยในฟาร์ม วิธนี ้ีจะช่วยใหผ้ ึง้ ผสมเกสรของพชื เป้าหมายใน อัตราสูงขึ้นและผสมเกสรของพืชชนิดอ่ืนน้อยลง โดยจากการทดลองทีผ่ า่ นมาพบว่า 120 เทคนิคการฝึกผึ้งแบบนี้ช่วยให้เกษตรกรได้ผลผลิตของพืชเป้าหมายสูงข้ึนกว่าเดิม 20-90% ทผ่ี า่ นมา เกษตรกรจำ� นวนมากจะเชา่ หรอื ซอื้ ผง้ึ จากคนเลย้ี งผงึ้ เพอื่ เพม่ิ ผลผลติ ในฟารม์ กนั เปน็ ปกตอิ ยู่แล้ว แตก่ ารวดั ผลนั้นเปน็ ไปไดย้ าก เพราะไม่สามารถควบคุมไดว้ า่ ผึ้ง จะบินไปผสมเกสรของพชื ชนิดใดในฟารม์ มากนอ้ ยแคไ่ หน ธุรกิจของ Beeflow จงึ เป็น เหมือน “โรงเรียน” ที่ท�ำหน้าที่บ่มเพาะให้ผึ้งให้มีร่างกายและศักยภาพพร้อมส�ำหรับ การใชช้ วี ติ ในสภาพแวดลอ้ มของโลกทแ่ี ปรเปลย่ี น เกษตรกรสามารถกยู้ มื ผงึ้ ไปผสมเกสร พชื ผลในฟารม์ ของตวั เองในรปู แบบทใี่ หผ้ ลลพั ธท์ แี่ มน่ ยำ� มากขน้ึ กวา่ เดมิ ในขณะเดยี วกนั Beeflow ก็ยังท�ำงานร่วมกับคนเล้ียงผึ้งเพื่อน�ำพวกมันเข้าสู่เครือข่ายเกษตรกรของ Beeflow โดยทีค่ นเล้ียงผ้ึงไมต่ ้องจา่ ยค่าเทคโนโลยที ี่ใช้ในการดแู ลผ้งึ อีกด้วย เข้าใจ

ท่ผี ่านมา อัตราการใช้ทรัพยากรธรรมชาติเพ่อื ตอบสนองการใช้ชวี ติ ของมนษุ ย์เราให้ ได้สุขสบายและม่ังค่ังนั้นเป็นไปอย่างก้าวกระโดด ผลกระทบต่อความหลากหลาย ทางชีวภาพจึงปรากฏให้เห็นอย่างตอ่ เนื่องและดูเหมือนจะรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ กระตุ้น ให้เกดิ ความคิดสร้างสรรค์มากมายในการกอบกสู้ ถานการณ์ ดว้ ยการคดิ ยอ้ นกลับไป ถงึ ตน้ กำ� เนดิ ของสรรพสงิ่ ตามธรรมชาติ และสรา้ งสมดลุ ใหมใ่ หธ้ รรมชาตริ อบตวั อยรู่ อด ไปดว้ ยกันกบั เรา ปา้ ยรถเมลผ์ ง้ึ นอ้ ยแสนเรยี บงา่ ย ผง้ึ จำ� ลองจากฟองสบทู่ ใี่ ชว้ ทิ ยาการสดุ ลำ้� และ นวัตกรรมเพ่ิมพลังผึ้งท่ีน�ำองค์ความรู้จากงานวิจัยวิทยาศาสตร์มาผสมผสาน กับโมเดลธุรกิจ จึงล้วนเป็นภาพสะท้อนของความพยายามทเี่ ปี่ยมล้นไปด้วย ความสร้างสรรค์ ซึ่งจะช่วยเรง่ ใหโ้ ลกฟน้ื ฟูในอตั ราเร็วกวา่ ทหี่ วัง 121 โลกใบน้ีไม่ใช่มรดกที่เรา สืบทอดจากบรรพบุรุษ แตค่ อื ส่งิ ทเ่ี ราหยบิ ยมื จาก ลูกหลาน สุภาษติ ชนพ้ืนเมอื งอเมรกิ ัน เขา้ ใจ

122 T×CeRcEhATnIoVlIToYgy เข้าใจ

A Whole New World / โลกใหม่ในกำ� มอื 123 เขา้ ใจ

เสรภี าพนน้ั เรยี กรอ้ งคณุ สมบตั ใิ หญห่ ลวง 124 จากมนุษย์ทุกคน เสรภี าพมาพร้อมกับ ความรบั ผดิ ชอบ เอเลนอร์ รูสเวลต์ เข้าใจ

ปฏเิ สธไม่ไดว้ ่าสกุลเงินดิจิทัล (Cryptocurrency) คอื หน่ึงในหัวขอ้ สนทนายอดนิยม 125 ทส่ี ดุ ในปที ีผ่ ่านมา กระแสขา่ วทเี่ อย่ ถงึ ความเคลอื่ นไหวในตลาดครปิ โตไมเ่ วน้ แตล่ ะวนั ราคาของบติ คอยน์ สกุลเงนิ ดิจทิ ลั แรกของโลกท่ีทะยานข้ึนจาก 0.08 เหรียญสหรฐั (ประมาณ 3 บาท) ใน เดอื นแรกของการเปดิ ขายเมอื่ ปี 2010 เปน็ 63,000 เหรยี ญสหรฐั (ประมาณ 2 ลา้ นบาท) กลางเดือนเมษายนปี 2021 และจ�ำนวนผใู้ ช้สกลุ เงนิ ดจิ ทิ ลั ท่ัวโลกทีแ่ ตะ 106 ลา้ นคน ในเดอื นมกราคม ปี 2021 ท้ังหมดน้ีคือภาพสะท้อนความสนใจของโลกที่มีตอ่ ตลาด คริปโตในปจั จบุ ัน แน่นอนว่าในมุมมองของผเู้ ชีย่ วชาญและนักวิเคราะห์ มที ้งั ฝา่ ยทส่ี นับสนนุ และฝา่ ย ทยี่ งั แคลงใจในศกั ยภาพของตลาดครปิ โต จึงยงั เป็นเรอ่ื งยากทีจ่ ะบอกวา่ อนาคตของ ตลาดสกุลเงินดิจิทัลน้ันจะเดินไปในทิศทางใด โดยเฉพาะในขณะนี้ที่ยังอยู่ในระยะ เร่ิมตน้ ทต่ี ลาดมคี วามผันผวนสูง แมว้ า่ อนาคตของครปิ โตยงั คลมุ เครอื แตเ่ รอื่ งหนงึ่ ทแ่ี นน่ อนกค็ อื ผเู้ ชย่ี วชาญหลายสำ� นกั เห็นตรงกันว่า “บล็อกเชน” เป็นนวัตกรรมทเ่ี กดิ จากแนวคดิ การสร้างสกลุ เงนิ ดจิ ิทัลท่ี น่าจับตาที่สุด เข้าใจ

I รูจ้ กั บลอ็ กเชน I บล็อกเชน คือเทคโนโลยีการบันทึกข้อมูลธุรกรรมแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology) หรอื แบบไรต้ วั กลาง ซง่ึ มกี ารเขา้ รหสั ทางคอมพวิ เตอรเ์ พอ่ื รกั ษา ความปลอดภยั ระบบจะบนั ทกึ ธรุ กรรมทกุ รายการตงั้ แตส่ นิ ทรพั ยด์ จิ ทิ ลั นน้ั ๆ ถกู สรา้ ง ขน้ึ มา ขอ้ มลู ธรุ กรรมแตล่ ะครงั้ ทเี่ กดิ ขน้ึ กบั สนิ ทรพั ยด์ จิ ทิ ลั จะบรรจเุ ปน็ กลอ่ ง ๆ (block) แตล่ ะกลอ่ งร้อยตอ่ กันเป็นโซ่ (chain) ทอดยาวไปเรอ่ื ย ๆ โดยจะถกู กระจายสำ� เนาไป ยังคอมพวิ เตอร์ทกุ ตัวในเครอื ขา่ ยบล็อกเชน ทกุ คนในระบบจึงสามารถมองเห็นข้อมูล ธรุ กรรมทงั้ หมดได้รว่ มกัน ทกุ ครง้ั ทจี่ ะมกี ารทำ� ธรุ กรรมใหมเ่ กดิ ขนึ้ กบั สนิ ทรพั ยด์ จิ ทิ ลั ทกุ คนในเครอื ขา่ ยซงึ่ มสี ำ� เนา ของบล็อกเชนจะสามารถรันอัลกอริทึมเพ่ือตรวจสอบและยืนยันความถูกต้องของ ธรุ กรรมได้ด้วยระบบ P2P (Peer-to-peer) 126 และการท�ำธุรกรรมแต่ละครั้งจะส�ำเร็จก็ต่อเมื่อคอมพิวเตอร์ส่วนใหญ่ในเครือข่าย ยนื ยนั วา่ ขอ้ มลู ถกู ตอ้ ง ท่ีส�ำคัญคือข้อมลู ธรุ กรรมท่บี นั ทกึ บนบลอ็ กเชนแลว้ จะไมส่ ามารถ ลบออกได้ จดุ แขง็ ของบลอ็ กเชนจงึ อยทู่ คี่ วามโปรง่ ใส เพราะระบบการบนั ทกึ แบบไรต้ วั กลางแบบนี้ ท�ำใหก้ ารปลอมแปลงข้อมลู ท่ีบนั ทกึ อยบู่ นระบบบล็อกเชนน้ันเป็นไปไดย้ ากมาก ดังนน้ั จึงไม่ผดิ ถา้ จะพูดว่า หนงึ่ ในเหตผุ ลหลักท่นี กั ลงทนุ ทัว่ โลกจ�ำนวนมากขนึ้ เรื่อย ๆ เขา้ มาลงทนุ และเกง็ กำ� ไรในสนิ ทรพั ยด์ จิ ทิ ลั อน่ื ๆ กเ็ พราะพวกเขาเชอ่ื มัน่ ในความถกู ตอ้ ง โปร่งใส ตรวจสอบได้ และปลอดภยั ของระบบบลอ็ กเชน ซงึ่ ตดั ตวั กลางทอี่ าจกอ่ ใหเ้ กดิ การฉ้อโกงออกไปนัน่ เอง และด้วยหลักการท�ำงานน้ี บล็อกเชนจึงไม่ได้มีศักยภาพในการพลิกวงการการเงิน เทา่ นน้ั แตย่ งั สามารถนำ� ไปใช้ในการจัดการขอ้ มูลในอตุ สาหกรรมและมติ อิ นื่ ๆ ในชวี ติ ของเราไดห้ ลากหลายมาก เข้าใจ

ความโปรง่ ใส ปลอดภัย และไรต้ ัวกลางที่ไดจ้ ากบลอ็ กเชน เม่ือประกอบเข้ากับตลาด สกลุ เงนิ ดจิ ทิ ลั จงึ มอบอสิ ระและความเปน็ ไปไดใ้ หม่ ๆ ใหก้ บั เราอย่างที่ไมเ่ คยเปน็ มากอ่ น จากเดมิ ทคี่ นในอดตี ใหค้ า่ กบั สง่ิ ทมี่ องเหน็ หรอื จบั ตอ้ งไดเ้ ทา่ นน้ั ระบบบนั ทกึ ขอ้ มลู แบบ บล็อกเชน ท�ำให้การซ้ือขายแลกเปล่ยี นสนิ ทรพั ยด์ ิจิทัลท่ีจับต้องไม่ได้ในโลกจริงนั้น เปน็ ไปได้ โดยทีผ่ ใู้ ชง้ านในระบบมบี ทบาทในการกำ� หนดมลู คา่ วา่ จะใหค้ า่ สนิ ทรพั ยน์ นั้ มากน้อยเพียงใด โลกใหม่ท่ีมีบล็อกเชนและสกลุ เงินดิจทิ ลั เป็นองค์ประกอบ จงึ เป็นเหมอื นเขตแดนใหม่ ทย่ี งั ไม่มใี ครมองเหน็ ขอบเขตท่ีชัดเจน และเตม็ ไปด้วยความเป็นไปได้ สุดแล้วแต่เราในฐานะผู้ใชง้ าน 127 จติ วญิ ญาณของมนุษย์ต้อง เหนอื ชัน้ กว่าเทคโนโลยี อัลเบริ ต์ ไอนส์ ไตน์ เข้าใจ

I พลกิ โฉมโลกไรต้ น้ ฉบับด้วย NFT I นอกจากสกลุ เงนิ ดจิ ทิ ลั ในตลาดครปิ โตซง่ึ เปน็ FT (Fungible token) แลว้ ในโลกการเงนิ ดิจิทัลยงั มสี ินทรัพย์นา่ สนใจอีกประเภทท่เี รยี กวา่ NFT (Non-fungible token) ในขณะที่ FT นั้นเปรียบเหมือนเหรียญหรือธนบัตรที่เราใช้ในโลกจริง ท่ีสามารถ แลกเปลย่ี นหรอื ทดแทนกนั ได้ ธนบตั ร 100 บาทใบหนง่ึ สามารถทดแทนด้วยธนบัตร 100 บาทอีกใบได้แบบไม่มีข้อแตกต่าง NFT อาจจะเปรียบได้กับสิ่งของอื่น ๆ ท่ีมี เอกลักษณ์เฉพาะตัวและไม่มีอะไรทดแทนได้ ท้ังยังเป็นสิ่งที่ผู้ขายคิดว่าการมีเพียง ชิน้ เดียวในโลกของสิ่งน้ี “มคี า่ ” ส�ำหรับผซู้ อ้ื ในโลกอินเทอร์เน็ต การคัดลอก แก้ไข ส่งต่อ และเผยแพร่ข้อมูลนั้นท�ำได้ง่ายดาย แต่ข้อเสียของมันก็คือการพิสูจน์ว่าไฟล์ข้อมูลไหนเป็นต้นฉบับหรือของจริงท่ีไม่ได้ถูก 128 ปลอมแปลงโดยผู้อ่นื เพราะเรามองเห็นแต่ “สภาพ” ณ ปจั จุบันของมนั เราไมอ่ าจดูได้ วา่ ไฟล์นัน้ เรมิ่ ต้นมาจากไหน ผา่ นการสง่ ต่อหรอื แกไ้ ขจากใคร เมือ่ ไร และอยา่ งไรบ้าง การนำ� ของมคี า่ ทเ่ี ปน็ ไฟลด์ จิ ทิ ลั มาสรา้ งเปน็ NFT บนระบบบลอ็ กเชน (ซง่ึ มกี ารเขา้ รหสั และบันทึกข้อมูลแบบกระจายศูนย์) จึงท�ำให้ข้อมูลในธุรกรรมท่ีจะเกิดขึ้นกับไฟล์ ดิจิทลั นนั้ นบั ตั้งแต่สร้างเป็น NFT ถกู บนั ทกึ ไวท้ ้งั หมด รวมถึงขอ้ มูลและรายละเอยี ด กรรมสทิ ธ์วิ า่ ใครเป็นเจ้าของไฟลด์ ้วย ดว้ ยวธิ นี ี้ การยนื ยนั ความเปน็ “ตน้ ฉบบั ” จงึ ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งยากอกี ตอ่ ไป และเปน็ โอกาสใหม่ ของเจ้าของสนิ ทรพั ย์ทอี่ าจจะจบั ตอ้ งไม่ได้ หรอื จับต้องได้ยากในโลกจรงิ ใหส้ ามารถ นำ� สนิ ทรพั ย์มาเปดิ ขายได้ เข้าใจ

เด็กชายสองพี่น้องก�ำลังน่ังเล่นด้วยกันบนโซฟา คนน้องกุมมือพี่ชายเข้าปากแล้วงับ เบา ๆ “ชาร์ลีกัดผม” เด็กชายวัยสามขวบกล่าวอยา่ งขบขัน ก่อนจะแกล้งเอามอื แหย่ เขา้ ปากนอ้ งอกี ครงั้ แตร่ อบนช้ี ารล์ กี ดั นว้ิ เขาแบบไมย่ ง้ั จนแฮรร์ ถี งึ กบั รอ้ งลน่ั “โอย๊ ชารล์ ี เจ็บจริง ๆ นะ” ชาร์ลีส่งสายตาทะเล้นพลางหัวเราะคิกคักอย่างไร้เดียงสาเม่ือพ่ีชาย ดงึ นว้ิ ออก “Charlie Bit My Finger” เป็นหนึ่งในคลิปไวรัลบนยูทูบในยุคแรกท่ียังมีคอนเทนต์ วดิ ีโอบนโลกออนไลนไ์ มม่ ากนกั (หากเทียบกบั ยุคน)้ี ช่วงเวลาข�ำขนั น่าเอ็นดูของสอง เดก็ ชายถูกบันทกึ อยา่ งง่าย ๆ ดว้ ยความยาวเพียง 55 วนิ าที แต่มีผเู้ ข้าชมจากท่วั โลก หลายลา้ นคร้ัง คนบนโลกออนไลนท์ ำ� คลปิ วดิ โี อเลยี นแบบพวกเขาออกมาหลากหลาย เวอร์ชัน บางคนน�ำวิดีโอไปตัดต่อ และบางคนน�ำเสียงพูดของเด็กชายไปรีมิกซ์เป็น เพลงก็มี 129 Charlie Bit My Finger เขา้ ใจ

แฮร์รกี ับชารล์ ี คอื หนึ่งในตวั อย่างของคนธรรมดาจ�ำนวนไม่น้อยท่ีภาพถา่ ยและวิดีโอ ของพวกเขากลายเป็นท่ีรู้จักของคนในโลกออนไลน์ด้วยความไม่ต้ังใจ มีการน�ำไฟล์ ไปเป็นวัตถุดิบในการสร้างคอนเทนต์ใหม่ ๆ อย่างตอ่ เนือ่ ง และในบางกรณีก็ยัง สร้างรายได้ให้กับตัวผู้ดัดแปลงโดยท่ีผู้ให้ก�ำเนิดต้นฉบับไม่ได้ประโยชน์อะไรจาก การกระท�ำนั้นเสยี ดว้ ยซ�ำ้ 14 ปีหลังจากโพสต์คลปิ บนยทู บู ครอบครัวเดวีส-์ คาร์ เจ้าของคลิป ตัดสินใจน�ำไฟล์ วดิ ีโอประวัติศาสตรท์ ีม่ ยี อดเข้าชมสะสมถึง 883 ล้านครัง้ มาขายในรูปแบบ NFT ใน เดอื นพฤษภาคม 2021 โดยเสนอราคาเรมิ่ ตน้ ที่ 1,000 เหรยี ญสหรฐั ครอบครวั เดวสี -์ คาร์ ระบใุ นรายละเอยี ดการประมลู ว่า กรรมสทิ ธ์ใิ นคลิปไวรลั นีจ้ ะตกเป็นของผชู้ นะประมลู แตเ่ พยี งผเู้ ดยี ว และวดิ โี อตน้ ฉบับบนยูทบู จะถูกลบจากแพลตฟอรม์ หลงั จบการประมลู “3fmusic” สตูดิโอเพลงและผู้สะสม NFT ในกรุงดูไบ คือผู้ชนะการประมูลครั้งน้ี โดยไดค้ ลปิ ไปครองในราคาสูงถึง 760,999 เหรยี ญสหรัฐ หรือราว 27 ล้านบาท 130 อยา่ งไรกต็ าม หลงั การประมลู เสรจ็ สน้ิ โฮเวริ ด์ เดวสี -์ คาร์ พอ่ ของสองพนี่ อ้ งประกาศวา่ วดิ โี อตน้ ฉบบั นจี้ ะยงั คงอยบู่ นยทู บู ตอ่ ไป “หลงั จบการซอ้ื ขายพวกเราไดพ้ ดู คยุ กบั ผชู้ นะ ประมูลซ่ึงตัดสินใจท่ีจะให้วิดีโอยังอยู่บนยูทูบต่อไป เพราะผู้ซื้อรู้สึกว่าวิดีโอน้ีเป็น สว่ นหนึ่งของวัฒนธรรมและไม่ควรถกู ลบออก วิดโี อจะยังคงอยบู่ นแพลตฟอร์มต่อไป เพอ่ื ใหส้ าธารณชนสามารถเพลดิ เพลนิ กบั มนั ได้ พรอ้ ม ๆ กบั ทค่ี ลปิ ตน้ ฉบบั ไดร้ บั การบนั ทกึ บนบลอ็ กเชนในรูปแบบ NFT เพือ่ เป็นอนสุ รณแ์ ลว้ ” ก่อนหน้าน้ี โฮเวิร์ดเคยให้สัมภาษณ์ในรายการโทรทัศน์ของ ABC เมื่อปี 2012 ว่า หลงั จากทีโ่ พสตว์ ดิ โี อลงบนยทู บู แรก ๆ เขาและครอบครวั ก็ยงั ไม่เขา้ ใจว่าทำ� ไมคลปิ วดิ โี อ ธรรมดา ๆ ทถ่ี า่ ยกนั เองของพวกเขาถงึ ไดร้ บั เสยี งตอบรบั มากมายขนาดน้ี แตเ่ มอื่ เวลา ผ่านไปและคลิปได้รับความนิยมมากขน้ึ เร่ือย ๆ พวกเขากเ็ ริ่มเข้าใจวา่ ทา้ ยที่สุดแล้ว คนอ่ืนก็จะแสวงหาประโยชน์จากความส�ำเร็จท่ีไม่ได้ต้ังใจคร้ังน้ีของพวกเขาอยู่ดี ถ้าพวกเขาไม่ทำ� เข้าใจ

ภาพถา่ ยของโซอี รอธ กลายเปน็ มมี ยอดฮติ ทชี่ าวเนต็ นำ� มาดดั แปลงสรา้ งความบนั เทงิ 131 อยา่ งแพรห่ ลาย และเปน็ ทรี่ จู้ กั ในชอ่ื “Disaster Girl” หลงั จบการประมลู คร้งั นี้ โฮเวิร์ดกล่าววา่ การสรา้ ง NFT จากวดิ โี อท�ำให้พวกเขารสู้ กึ “มอี ำ� นาจควบคมุ ขนึ้ อกี หนอ่ ย” รายไดจ้ ากการประมลู จะทำ� ใหแ้ ฮรร์ แี ละชารล์ ซี งึ่ โตเปน็ วยั รนุ่ แลว้ ไดเ้ กบ็ เกย่ี วผลประโยชนจ์ ากชว่ งเวลาในวยั เดก็ ของตวั เอง “มนั สามารถสรา้ ง ความเปลย่ี นแปลงใหพ้ วกเขาได้ พวกเขาจะกเู้ งนิ จากกองทนุ การศกึ ษานอ้ ยลง มที พ่ี กั ท่ดี ีขนึ้ โดยทไ่ี มต่ ้องไปทำ� งานรับจ้างในบาร์” พอ่ ของเดก็ ชายทั้งสองกล่าว และในเวลาไล่เลี่ยกับครอบครวั เดวสี -์ คาร์ โซอี รอธ หญิงสาวเจ้าของภาพถา่ ยวัยเด็ก ท่ีกลายเป็นมีมยอดฮิตในโลกออนไลน์อยา่ ง “Disaster Girl” ก็ได้น�ำภาพต้นฉบับ ออกมาประมูลในรูปแบบ NFT เชน่ กนั ทีผ่ า่ นมา ภาพของเธอที่ยืนยิ้มอย่างมเี ลศนยั อยู่หน้าบ้านหลังหนึ่งซึ่งหน่วยดับเพลิงก�ำลังซ้อมดับไฟ ถูกชาวเน็ตน�ำมาตัดต่อเป็น มีมแสบ ๆ เพื่อความบนั เทงิ อย่างแพร่หลาย การประมลู NFT ครัง้ น้ีทำ� เงนิ ใหเ้ ธอเกือบ 500,000 เหรียญสหรัฐ (ประมาณ 17 ล้านบาท) และผชู้ นะประมลู กไ็ ม่ใช่ใครที่ไหน แต่เป็นสตูดิโอ 3fmusic ที่ซือ้ คลปิ Charlie Bit My Finger ไปครองด้วยน่ันเอง เขา้ ใจ

ไมใ่ ชแ่ คค่ อนเทนตด์ ิจทิ ลั สายบนั เทิงเท่านนั้ ที่สามารถท�ำเงินใน NFT ได้ เพราะก่อนท่ี จะมกี ารเปดิ ประมูล Disaster Girl และ Charlie Bit My Finger แจค็ ดอรซ์ ี ซอี โี อและ หนึ่งในผู้ก่อตั้งทวิตเตอร์ ได้น�ำภาพทวีตแรกของเขาท่ีโพสต์ไว้เมื่อวันท่ี 21 มีนาคม 2006 มาประมูลในรูปแบบ NFT บนแพลตฟอร์ม Valueables ทีเ่ ปดิ ใหผ้ ู้คนสามาร ถประมลู ทวีตทช่ี ่นื ชอบ และสามารถชำ� ระคา่ ประมลู ไดด้ ว้ ยเงินอีเธอเรยี ม ทวีตส้นั ๆ ซ่ึงมีขอ้ ความระบุเพยี งวา่ เขากำ� ลงั เซต็ อัพทวติ เตอรข์ องตวั เองอยู่ ทำ� ราคา ประมลู สนิ้ สดุ ที่ 2.9 ลา้ นเหรยี ญสหรฐั หรอื ประมาณ 90 ลา้ นบาท ในฐานะเจา้ ของทวตี ดอร์ซีจะได้รบั เงนิ 95% ของเงินประมูล และอีก 5% จะถูกหกั เป็นค่าธรรมเนยี มของ แพลตฟอร์ม 132 ซนี า เอสตาวี ซอี โี อของบรษิ ทั เทคโนโลยี Bridge Oracle ในมาเลเซยี ผชู้ นะการประมลู ทวีต กล่าวถึงทวตี ของดอรซ์ ีบนทวิตเตอร์ของเขาหลงั การประมลู จบลงวา่ “นีไ่ ม่ใช่แค่ ทวีต ผมคิดว่าในอนาคตผู้คนจะตระหนักถึงคุณค่าที่แท้จริงของมัน เหมือนกันกับ ภาพวาดโมนาลซิ า” เข้าใจ

การขาย NFT ของแจ็ค ดอวซ์ ี โซอี รอธ และครอบครัวเดวีส์-คาร์ เปน็ เพียงส่วนหนงึ่ 133 ของความเคล่ือนไหวบนโลกสินทรัพย์ดิจิทัลที่สะท้อนให้เห็นการมองโลกที่เปลี่ยนไป ของคนยุคนี้ซึ่งคุ้นเคยกับเทคโนโลยี พวกเขาจึงเชื่อม่ันในระบบการประมวลผลของ คอมพวิ เตอรท์ มี่ คี วามแมน่ ยำ� กวา่ มนษุ ย์ และเปดิ รบั นวตั กรรมทที่ า้ ทายกรอบการทำ� งาน แบบเดิมอย่างบลอ็ กเชนไดไ้ ม่ยากนกั เมอ่ื เทียบกับคนยคุ ก่อน การทนี่ กั เกง็ กำ� ไรหลายคนพรอ้ มทมุ่ เงนิ จำ� นวนมาก เพอ่ื ซอื้ ไฟลต์ น้ ฉบบั ทอี่ าจจะมสี ำ� เนา หนา้ ตาเหมอื นกนั ปรากฏอยเู่ ตม็ ไปหมดในโลกออนไลน์ ไมใ่ ชเ่ พยี งเพราะพวกเขาเชอ่ื วา่ ไฟลต์ น้ ฉบบั นนั้ จะมมี ลู คา่ ในอนาคตเทา่ นนั้ แตเ่ พราะพวกเขามน่ั ใจวา่ บลอ็ กเชนคอื ระบบ บนั ทึกขอ้ มลู ทีเ่ ชอ่ื ถือไดม้ ากท่สี ุดในการยืนยันว่า ไฟลท์ ่ีอยูใ่ นครอบครองของพวกเขา คือต้นฉบับ “ของแท”้ ที่มีเพยี งชน้ิ เดยี วในโลก เชน่ ในกรณขี องดอรซ์ ี จรงิ อยวู่ า่ หลังจากประมลู จบแลว้ ไมว่ า่ ใครกจ็ ะยงั สามารถเปดิ ดู ทวีตแรกของเขาบนทวติ เตอร์ หรอื แม้แต่บันทกึ ภาพทวตี นั้นไว้ในมือถือของตัวเองได้ ตามปกติ แตใ่ จความสำ� คญั กค็ อื วา่ ผชู้ นะประมลู จะเปน็ คนเดยี วบนโลกทไี่ ดค้ รอบครอง ไฟลภ์ าพทวตี ที่บันทึกหน้าจอโดยดอว์ซีเอง ซ่งึ มาพร้อมกับ “ใบรบั รองดจิ ทิ ลั ” ทลี่ ง นามรบั รองโดยดอรซ์ แี ลว้ วา่ เปน็ ของแทแ้ นน่ อน และไมม่ ใี ครสามารถปฏเิ สธความจรงิ นี้ ไดน้ ัน่ เอง เข้าใจ

134 Did you know? NonFungible.com เวบ็ ไซต์รวบรวมสถติ ขิ อ้ มูลธุรกรรม NFT พบวา่ ในไตรมาสแรก ของปี 2021 มกี ารซ้ือขาย NFT ดว้ ยมลู ค่า 2 พนั ลา้ นเหรยี ญสหรัฐ ซึง่ เพ่มิ ขึน้ จาก ไตรมาสสุดทา้ ยของปีก่อนหนา้ ถงึ 2,100% นอกจากน้ี NonFungible ยงั ระบุด้วยว่า ในไตรมาสแรกของปี 2021 มีจำ� นวนผขู้ าย มากกวา่ ผซู้ อื้ NFT สงู ถงึ หนงึ่ เทา่ ตวั ซง่ึ สะทอ้ นความตอ้ งการลงทนุ และเกง็ กำ� ไรในตลาด ทกี่ �ำลงั เติบโต เข้าใจ

I NFT ขมุ ทรพั ย์ใหมข่ องศลิ ปิน I 135 ถา้ พดู ถงึ แนวคดิ เรอื่ ง “ชนิ้ เดยี วในโลก” ของตลาด NFT วงการแรก ๆ ทด่ี จู ะเหมาะเจาะ กบั การนำ� NFT มาปรบั ใชม้ ากทส่ี ดุ กน็ า่ จะเปน็ วงการศลิ ปะ เพราะคณุ คา่ ของงานศลิ ปะ คือการมีจ�ำนวนจ�ำกัดหรือเพียงมีช้ินเดียวเท่าน้ัน การมีบล็อกเชนซ่ึงช่วยอุดรอยรั่ว ขนาดใหญ่ของโลกดจิ ทิ ลั ท่ีเตม็ ไปดว้ ยการคดั ลอกและละเมดิ ลขิ สทิ ธิ์ ทำ� ใหเ้ ราสามารถ ที่จะสร้างงานศิลปะดิจิทัลให้มีจ�ำนวนจ�ำกัดและปลอมแปลงยากได้ด้วยการน�ำงาน ไปสรา้ งเป็น NFT ในเดือนมีนาคม 2021 บริษัทรับจัดประมูลงานศิลปะชั้นน�ำ Christie’s สร้าง ประวตั ิศาสตร์ใหมด่ ว้ ยการก้าวเข้ามาเลน่ ในตลาด NFT เปน็ ครัง้ แรก โดยเปิดประมลู ผลงานภาพศิลปะดิจิทัลคอลลาจ “Everydays: The First 5,000 Days” ฝีมือ ไมค์ วงิ เคลมนั น์ ศลิ ปนิ ดจิ ทิ ลั ทรี่ จู้ กั กนั ในชอื่ “Beeple” ซง่ึ สรา้ งจากรปู ดจิ ทิ ลั 5,000 รปู ท่ีเขาสรา้ งสรรค์ขนึ้ วันละรูป ต้งั แตเ่ ดือนพฤษภาคม ปี 2007 เข้าใจ

136 Christie’s ระบวุ า่ ในชว่ งทา้ ยของการประมลู ผลงานนน้ั มผี เู้ ขา้ เวบ็ ไซตข์ อง Christie’s ราว 22 ลา้ นคน และผเู้ ขา้ ร่วมประมลู จาก 11 ประเทศ และในทา้ ยทีส่ ุดชนิ้ งานศลิ ปะ ถกู ประมูลไปดว้ ยราคา 69.4 ล้านเหรียญสหรฐั ซ่ึงเป็นมลู คา่ ท่ี Christie’s ระบวุ ่าสูง ทสี่ ดุ นบั ตงั้ แตจ่ ดั การประมลู ออนไลนม์ า โดยรายไดจ้ ากการประมลู ครง้ั นยี้ งั ทำ� ใหบ้ เี พลิ กลายเป็นศิลปินที่ยังมีชีวิตอยู่ที่มีผลงานศิลปะมูลค่าสูงท่ีสุดเป็นอันดับสามของโลก รองจากเดวิด ฮอคนีย์ และเจฟฟ์ คูนส์ อีกด้วย ทอ็ ป-จริ ายสุ ทรพั ยศ์ รโี สภา ซอี โี อและผกู้ อ่ ตง้ั Bitkub แพลตฟอรม์ ซอ้ื ขายเหรยี ญดจิ ทิ ลั ด้วยเงินบาทแห่งแรกของไทย ให้ความเห็นว่า NFT น้ันเป็นประตูแห่งโอกาสใหม่ท่ี มอบอิสระใหน้ กั สรา้ งสรรคส์ ามารถเข้าถงึ ผู้ซ้อื ท่วั โลกได้อยา่ งงา่ ยดาย ไร้ตัวกลางและ อปุ สรรคทย่ี ุ่งยาก การทำ� ธุรกรรมซื้อขาย NFT น้นั ตอ้ งใชเ้ งินดิจทิ ัล จึงไม่มขี ้อจ�ำกัด อีกต่อไปว่าบริษัทประมูลจะต้องอยู่ในประเทศไทยหรือต้องช�ำระด้วยเงินบาทเท่านั้น เพราะสามารถโอนจา่ ยผา่ นบลอ็ กเชนได้ การซอ้ื ขายไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งมีผรู้ ับฝากทรพั ยส์ นิ พพิ ิธภณั ฑ์ หรือแกลเลอรีศิลปะเป็นตัวกลางก็ได้ เพราะทุกคนสามารถเข้าถึงบริการ ทางการเงนิ ไดเ้ ทา่ เทียมกัน (Financial Inclusion) เข้าใจ

นอกจากนี้ หากมองในแงข่ องการเกง็ กำ� ไร เทคโนโลยนี ยี้ งั เปดิ โอกาสใหศ้ ลิ ปนิ สามารถ 137 สรา้ งรายไดใ้ นระยะยาว ดว้ ยการกำ� หนดเงอ่ื นไขบน Smart contract1 ใหร้ ะบบจดั เกบ็ สว่ นแบง่ รายไดใ้ นอนาคตใหศ้ ลิ ปนิ โดยอตั โนมตั ทิ กุ ครง้ั ทมี่ กี ารซอื้ ขายเปลยี่ นมอื เกดิ ขนึ้ ได้อกี ด้วย และถา้ มองในมมุ ของผซู้ อ้ื การทศ่ี ลิ ปนิ สรา้ งผลงานออกขายในรปู แบบ NFT ทำ� ใหผ้ ซู้ อ้ื ไมเ่ พยี งมีโอกาสในการ “อุดหนุน” ศิลปนิ ทีช่ ่นื ชอบเท่าน้นั แตย่ งั อาจไดร้ บั สทิ ธิพิเศษ หรือผลตอบแทนจากการซ้อื ได้หลากหลายรปู แบบขึน้ อย่กู ับศลิ ปนิ ด้วย เช่นในกรณีของวงร็อก Kings of Leon จากแนชวิลล์ ท่ีเพ่ิงจะออกอัลบั้มเพลง When You See Yourself มาขายในรูปแบบ NFT เมือ่ เดอื นมนี าคม 2021 เป็นวงแรก ของโลก สรา้ งรายไดม้ ากกวา่ 2 ลา้ นเหรยี ญสหรฐั (ราว 70 ลา้ นบาท) โดยเปดิ ขายโทเคน็ ทง้ั หมด 2 แพ็กเกจ แพ็กเกจแรกเป็นอัลบั้มเพลงชุดใหม่ ซ่ึงมาคู่กันท้ังในรูปแบบดิจิทัลดาวน์โหลดและ แผ่นไวนลิ ในราคา 50 เหรียญสหรฐั และเปดิ ขายเพียงแค่ 2 สัปดาห์เท่านน้ั ส่วนแพ็กเกจทีส่ องเปน็ โทเค็นพิเศษท่ีใชช้ ือ่ ว่า “NFT Yourself” ผู้สนใจจะตอ้ งเข้าร่วม การประมูลเพอื่ ชว่ งชิง “ต๋ัวทอง” ท่ีมจี ำ� นวนเพยี ง 6 ใบซงึ่ สามารถใชเ้ ป็นต๋ัวคอนเสริ ต์ จริง ๆ โดยผ้คู รอบครองต๋วั ทองจะได้รับการการันตีท่ีนง่ั แถวหนา้ จำ� นวน 4 ทน่ี งั่ ในทกุ คอนเสริ ต์ ของ Kings of Leon ตลอดชวี ติ นอกจากน้ี เจา้ ของโทเค็นทุกคนจะได้รับ ประสบการณส์ ดุ เอก็ ซค์ ลซู ฟี ตลอดคอนเสริ ต์ ตงั้ แตพ่ นกั งานขบั รถสว่ นตวั และเจา้ หนา้ ท่ี อ�ำนวยความสะดวกระหว่างคอนเสิร์ต ท้ังยังได้แฮงเอาต์กับศิลปินก่อนเร่ิมแสดง และเมือ่ ชมการแสดงจบ กจ็ ะไดร้ บั กระเปา๋ 4 ใบทบ่ี รรจุสินคา้ ที่ระลกึ ทุกช้ินของงานไว้ ให้พรอ้ มบนรถอกี ด้วย 1 Smart contract คอื ชดุ คำ� สง่ั โปรแกรมคอมพวิ เตอร์ที่กำ� หนดข้ันตอนการท�ำธุรกรรมบนระบบบลอ็ กเชนโดยอตั โนมัติ เขา้ ใจ ไว้ลว่ งหน้า จึงไม่ตอ้ งอาศัยตัวกลาง เช่น ธนาคารหรือพนักงานในการตรวจสอบเอกสาร

เมอื่ อ่านมาถงึ ตรงน้ี หลายคนอาจตง้ั ข้อสังเกตวา่ ถา้ อยา่ งนัน้ ท้ายทส่ี ดุ แลว้ คนที่จะซอื้ ผลงานของศิลปินได้ ก็จะจ�ำกัดอยู่เพียงแค่คนท่ีมเี งินเทา่ นนั้ หรือเปล่า ผู้ก่อตั้ง Bitkub อธิบายว่า จริง ๆ แล้ว นอกจากการน�ำงานศิลปะมาสร้างเป็น NFT (Non-fungible token) ท่มี เี จ้าของเดยี วเท่าน้นั ศิลปินยังสามารถที่จะสร้างงานศลิ ปะ เปน็ FT (Fungible token) ใหเ้ ปน็ กรรมสทิ ธริ์ ว่ ม (Co-ownership) กไ็ ด้ ซง่ึ แนวคดิ นก้ี ็ อาจจะช่วยลดปญั หาเรื่องการผูกขาดของสินทรพั ยไ์ ด้ “สมมตวิ า่ ศลิ ปะชนิ้ หนง่ึ มรี าคาหนงึ่ พนั ลา้ นบาท แตท่ กุ คนไมไ่ ด้มเี งนิ ขนาดน้ี เชน่ เดยี วกบั หนุ้ ปตท. ทอี่ าจจะมมี ูลคา่ ลา้ นลา้ นบาท ดงั นนั้ เรากต็ ้องซอยมันออกเปน็ ระบบการเปน็ เจา้ ของกรรมสิทธิ์แบบสัดส่วน (Fractional ownership) โดยใหค้ นมาเป็นเจา้ ของรว่ ม สมมตใิ ครถอื หนุ้ เยอะกจ็ ะไดเ้ งนิ ปนั ผลเยอะ สว่ นคนทถี่ อื นอ้ ยกไ็ ด้เงนิ ปนั ผลนอ้ ยลงมา ซ่งึ คอนเซป็ ตน์ ้ีเราเอามาใชก้ ับภาพวาดหรืองานศิลปะกไ็ ด้ 138 ยกตัวอยา่ งวา่ ผมชื่นชอบศิลปนิ อยู่ 10 คน แตล่ ะคนมีภาพเขยี นของตวั เอง แตล่ ะภาพ มรี าคาหนง่ึ รอ้ ยลา้ นบาท ถา้ ผมอยากสนบั สนนุ ศลิ ปนิ ทงั้ 10 คน ผมกต็ อ้ งมเี งนิ พนั ลา้ น ขน้ึ ไป แตถ่ า้ ผมมเี งนิ แคห่ นงึ่ หมนื่ บาทในกระเปา๋ เรากส็ ามารถทจ่ี ะแยกสว่ น (Fractionalize) ภาพเขยี นต่าง ๆ ใหม้ ลี กั ษณะเป็นเหรียญดจิ ิทลั ในรูปแบบของ FT (Fungible Token) ซ่ึงแต่ละเหรียญจะท�ำหน้าที่เหมือนใบหุ้น แล้วผมก็สามารถสนับสนุน 10 ศิลปินท่ี ผมชอบไดค้ นละหนงึ่ พนั บาท เพอื่ ใหผ้ มไดเ้ ปน็ เจา้ ของสว่ นหนงึ่ ของงานนนั้ ๆ สมมตวิ า่ ภาพเขยี นนถี้ กู นำ� ไปจดั แสดงทพ่ี พิ ธิ ภณั ฑ์ ผมกจ็ ะไดร้ บั เงนิ ปนั ผลจากคา่ เชา่ ทพี่ พิ ธิ ภณั ฑ์ จา่ ยใหใ้ นการนำ� ภาพมาจดั แสดง นค่ี อื Passive income (รายไดท้ อี่ อกผลในระยะยาว) ของผมแล้ว เป็นแนวคิดเดียวกับหุ้น ซ่ึงสามารถน�ำมาประยุกต์กับทรัพย์สินชนิด อืน่ ได”้ เข้าใจ

คอมพิวเตอร์น้นั รวดเรว็ แม่นยำ� 139 และโง่เขลาอยา่ งประหลาด ส่วนมนุษย์น้ันเชื่องช้า ไม่เที่ยง และเฉยี บแหลมอยา่ งไม่น่าเชื่อ ก า ร ร ว ม กั น ข อ ง ท้ั ง ส อ ง ... เป็นท้ังความท้าทายและโอกาส เหนอื จนิ ตนาการ สจว๊ ต จ.ี วอเลช ทปี่ รกึ ษาดา้ นการจดั การ วศิ วกรรม และการศกึ ษา เขา้ ใจ

I “นักขุด” ปะทะ “นักตีเหล็ก” ศึกสง่ิ แวดล้อมในโลกคริปโต I พฤษภาคม ปี 2021 หลงั จากท่ีบริษทั Tesla เปดิ รบั การทำ� ธุรกรรมดว้ ยบิตคอยน์ไม่ถงึ สองเดอื น เจา้ พอ่ วงการเทคโนโลยอี ยา่ งอลี อน มสั ก์ กอ็ อกมาประกาศกรา้ วลงทวติ เตอร์ ส่วนตัวว่าจะไม่รับบิตคอยน์ในการท�ำธุรกรรมกับบริษัท Tesla โดยให้เหตุผลว่า การใชจ้ า่ ยบติ คอยน์กระทบต่อสง่ิ แวดลอ้ ม ทวตี เดยี วของเขาไมเ่ พยี งทำ� ให้ตลาดครปิ โตสวงิ และราคาสกลุ บติ คอยนต์ กฮวบ แตย่ งั ทำ� ใหห้ ลายคนไดก้ ลับมามองถงึ ผลกระทบดา้ นสิง่ แวดล้อมจากการขดุ บติ คอยน์อยา่ ง จริงจัง แม้แต่ บิล เกตส์ นักธุรกิจชื่อดังผู้ก่อตั้ง Microsoft ท่ีผันตัวมาท�ำงานสาย สิ่งแวดลอ้ มกย็ ังออกมายนื ยันอีกเสียงว่าการขดุ บติ คอยน์มีสว่ นทำ� ให้โลกรอ้ นข้ึนจริง เวบ็ ไซต์ digiconomist.net ระบวุ า่ การท�ำธรุ กรรมบิตคอยนเ์ พียงครัง้ เดียวใชพ้ ลงั งาน 140 ไฟฟา้ เทียบเท่ากับการใชไ้ ฟฟา้ ในครัวเรือนสหรฐั โดยเฉลี่ยกวา่ 55 วัน คือ 1,612.30 กโิ ลวตั ตช์ ว่ั โมง (kWh) แถมคารบ์ อนฟตุ ปรนิ ตท์ ปี่ ลอ่ ยออกมากวา่ 765.84 กโิ ลคารบ์ อน ยังเทยี บเท่ากับการชำ� ระเงนิ ดว้ ยบัตรวีซ่ากว่า 1,697,368 คร้งั หรอื เท่ากับการดยู ทู ูบ ถึง 127,640 ช่วั โมงทีเดยี ว ทว่าสิ่งที่ท�ำให้ส้ินเปลืองพลังงานของบิตคอยน์มิใช่การใช้เทคโนโลยีอย่างบล็อกเชนท่ี หลายคนอาจเข้าใจ แตค่ ือระบบการทำ� งาน นั่นแปลวา่ ไม่ใช่เหรียญดิจทิ ัลทุกสกลุ จะ กนิ พลงั งานมากไปเสยี ทั้งหมด สกุลเงินดิจิทัลต้นต�ำรับอย่างบิตคอยน์ใช้ระบบอัลกอริทึมฉันทามติ (Consensus Algorithm)2 ประเภท “Proof of Work” (PoW) ที่หมายถงึ การพสิ จู น์ด้วยการลงแรง โดยระบบกำ� หนดวา่ จะตอ้ งมี “นกั ขดุ ” (Miner) ทตี่ อ้ งแขง่ กนั แกไ้ ขสมการทางคณติ ศาสตร์ เพือ่ ใหไ้ ดม้ าซง่ึ สทิ ธิยืนยนั การท�ำธุรกรรมในชดุ นั้น ๆ ในแตล่ ะครง้ั (นกั ขุดคนแรกท่แี ก้ สมการไดเ้ ทา่ นนั้ จะไดร้ บั รางวลั เปน็ เหรยี ญดจิ ทิ ลั ไป) จดุ นน้ี แี่ หละทท่ี ำ� ใหต้ อ้ งใชพ้ ลงั งาน ไฟฟา้ จำ� นวนมหาศาล เพราะตอ้ งใชค้ อมพวิ เตอรส์ เปกแรงนบั รอ้ ยเครอื่ งในการแกส้ มการ อันยุ่งยากต่อการขดุ บิตคอยน์เพยี ง 1 เหรียญ เข้าใจ 2 อลั กอรธิ มึ ฉนั ทามติ (Consensus Algorithm) คือระบบท่ีเปน็ หวั ใจสำ� คัญในเครือขา่ ยบลอ็ กเชน เพ่ือให้ผู้ใชง้ านและ เครอื่ งมอื ตา่ ง ๆ ทำ� งานรว่ มกนั ไดใ้ นระบบแบบกระจาย (Decentralized) ใหต้ รวจสอบและสามารถยนื ยนั ความนา่ เชอ่ื ถอื ของธุรกรรมนนั้ ๆ ได้ ท่มี า : academy.binance.com

นอกจาก PoW แล้ว ประเภทยอดฮิตรองลงมาก็คือ “Proof of Stake” (PoS) หรือ 141 การพสิ จู นด์ ว้ ยกำ� ลงั ทรพั ย์ ทแี่ มป้ ลายทางจะเหมอื นกนั แตข่ นั้ ตอนนน้ั แตกตา่ ง ระบบนี้ ไม่ไดใ้ ช้นกั ขุด แต่มผี ้ยู นื ยัน (Validator) หรือทเี่ รยี กวา่ “นักตเี หลก็ ” เขา้ มาแทน โดย ต้องอาศัยการวางเหรียญเดิมพันในระบบเพื่อเพ่ิมความน่าเช่ือถือ พูดง่าย ๆ คือ ความรำ�่ รวยของผถู้ อื เหรยี ญจะเปน็ ตวั กำ� หนดการสทิ ธวิ า่ ใครจะเปน็ นกั ตเี หลก็ คนตอ่ ไป ในการยืนยันการท�ำธุรกรรม (ยิ่งลงเงินมาก ก็ย่ิงมีโอกาสเป็นนักตีเหล็กสูง เพราะ อลั กอรธิ ึมใชร้ ะบบส่มุ ) และเมอื่ ไมม่ ีการแข่งกันขุดก็จะไม่มีรางวัลส�ำหรับการขดุ ด้วย แตร่ างวลั จะมาในรปู แบบคา่ ธรรมเนยี มในการซื้อขายเหรียญแทน เห็นได้ชัดวา่ การท่ีระบบ PoS ไม่ต้องขดุ หาเหรียญนนั้ จะชว่ ยให้การซ้ือขายใช้พลงั งาน นอ้ ยกวา่ การใชร้ ะบบ PoW ดว้ ยเหตผุ ลน้ี สกลุ เงนิ ดจิ ทิ ลั ทเ่ี ปน็ ผเู้ ลน่ รายใหญอ่ นั ดบั สอง ในตลาดครปิ โตอยา่ งอเี ธอเรียม (Ethereum) ก็กำ� ลังเตรียมตวั เปลีย่ นจากระบบ PoW มาเป็น PoS แล้ว แต่เนื่องจากการเปลี่ยนระบบนั้นมีความท้าทายด้านเทคนิค นักวิจัยของอีเธอเรียมจึงคาดการณ์ว่าน่าจะต้องใช้เวลาอย่างน้อยถึงภายในสิ้นปี 2021 ในการพัฒนาระบบเพ่ือให้ใช้งานได้จริง โดย Ethereum Foundation ระบวุ า่ ถ้าท�ำส�ำเร็จ คาดวา่ แพลตฟอร์มของอเี ธอเรียมจะประหยดั พลังงานลงได้ถึง 99.99% เลยทีเดยี ว เขา้ ใจ

นอกจากนี้ สกุลเงินดิจิทัลใหม่ ๆ หลายสกุลก็ถือก�ำเนิดมาโดยมีจุดประสงค์เพ่ือ สิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะก็มี เช่น โซลาร์คอยน์ (SolarCoin: SLR) ที่มีนโยบายด้าน สิง่ แวดลอ้ มชัดเจนและสร้างเหรียญจากพลงั งานแสงอาทติ ย์ หรือบติ กรีน (BitGreen: BITG) เหรียญที่สนับสนุนการกระท�ำทเ่ี ป็นมิตรตอ่ สง่ิ แวดลอ้ ม เช่น การใช้บรกิ ารทาง เดยี วกนั ไปดว้ ยกนั (Carpool) หรอื ซื้อกาแฟทีม่ าจากแหล่งผลติ ท่ยี ง่ั ยืน เปน็ ต้น จรงิ อยู่วา่ “ความนา่ เชือ่ ถือ” เปน็ สำ� คญั ส�ำหรับระบบการเงิน แต่ในยคุ ท่ี “ผลกระทบ ต่อส่ิงแวดลอ้ ม” เป็นเร่อื งใหญ่ของทกุ อตุ สาหกรรมบนโลก “นักขดุ ” ในระบบ PoW ท่ีมี ความปลอดภัยแนน่ หนา ก็อาจจะต้องแพ้ทาง “นักตีเหล็ก” จากระบบ PoS ในแง่ สง่ิ แวดล้อมกเ็ ป็นได้ แต่ชื่อว่าเปน็ ตลาดครปิ โตทีม่ ากไปดว้ ยนวัตกรรมแล้ว เช่ือว่าในอนาคตเราคงได้เห็น ระบบการเงินแบบใหม่ ๆ ท่ีทง้ั รดั กุมและดตี ่อโลกเกิดขึ้นเปน็ แน่ 142 Did you know? จากการคาดคะเนของทมี วจิ ยั อสิ ระ แห่งหนึ่ง การสร้าง NFT หนึ่งช้ิน สรา้ งคารบ์ อนมากกวา่ 200 กโิ ลกรมั หรือเท่ากับปริมาณคาร์บอนท่ีเกิด จ า ก ก า ร ขั บ ร ถ ย น ต ์ ที่ ใ ช ้ แ ก ๊ ส ด้วยระยะทางไกลประมาณ 800 กโิ ลเมตร เข้าใจ

I เม่ือปา่ ไมจ้ ะกลายเปน็ ดิจทิ ลั โทเค็น I หนง่ึ ในเรอ่ื งนา่ กระอกั กระอว่ นใจเมอื่ พดู เรอื่ งการดแู ลสงิ่ แวดลอ้ มและทรพั ยากรธรรมชาติ คอื การที่ทุกคนรู้อยู่แก่ใจว่าการบุกรุกและตัดไม้ท�ำลายพ้ืนท่ีป่า เป็นหน่ึงในสาเหตุ ของปญั หาสิ่งแวดล้อมทีเ่ กดิ ขึน้ ทกุ วันนี้ แตเ่ มอ่ื โอกาสทางเศรษฐกจิ มาเคาะประตเู รยี ก เจา้ ของทด่ี นิ กม็ กั ไมม่ ีทางเลือกอน่ื นอกจากเปิดประตูตอ้ นรับ เพราะการเกบ็ รกั ษาพน้ื ที่ ปา่ ไวก้ ไ็ ม่ได้กอ่ ให้เกดิ รายได้โดยตรงอยดู่ ี แต่ในเมือ่ ธรรมชาตสิ รา้ งใหม่ไม่งา่ ย และการปลูกป่าทดแทนอาจไม่ใช่การแก้ปญั หา ส่ิงแวดลอ้ มท่ีมปี ระสิทธภิ าพนกั สตารต์ อัพรายหนึ่งจงึ เกดิ ความคิดท่ีจะน�ำพน้ื ท่ีปา่ มา แปลงเปน็ โทเคน็ ในตลาดเงนิ ดจิ ทิ ลั เพอ่ื สรา้ งรายไดใ้ หเ้ จา้ ของทดี่ นิ และชดเชยคารบ์ อน ให้ธุรกิจทส่ี ร้างก๊าซเรอื นกระจกเสียเลย! Single Earth สตาร์ตอัพจากเอสโตเนียที่เพิ่งก่อต้ังเม่ือปี 2019 ได้คิดค้นวิธีช่วยให้ 143 เจา้ ของพน้ื ทธี่ รรมชาติ สามารถสรา้ งรายไดจ้ ากพน้ื ทที่ ไ่ี มไ่ ดใ้ ชง้ านแตม่ คี วามหลากหลาย ทางชวี ภาพ เชน่ พืน้ ที่ป่าไม้ แหลง่ นำ�้ และพืน้ ที่สีเขยี วอ่ืน ๆ ดว้ ยการแปลงพื้นที่ใหอ้ ยู่ ในรูปแบบของเหรียญดิจิทัลในตลาด เพ่ือให้บรรดาธุรกิจและองค์กรต่าง ๆ ท่ีปล่อย ก๊าซเรอื นกระจก สามารถซือ้ เหรียญเพ่อื แลกกบั คารบ์ อนเครดติ เมริท วัลด์ซาลู ซีอีโอของ Single Earth อธิบายว่า จริง ๆ แล้วทุกวันน้ีตลาดชดเชย คาร์บอน (Carbon Offset) และความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity Offset) ในโลกนน้ั มขี นาดใหญอ่ ยู่แลว้ แต่ส�ำหรบั เจ้าของท่ดี นิ และพืน้ ที่ปา่ ไม้ส่วนใหญซ่ ึ่งเป็น รายยอ่ ย พวกเขาไมส่ ามารถเข้าถึงกลไกตลาดนีไ้ ด้ ข้นั ตอนการทำ� งานของ Single Earth จะเร่ิมจากการส่งนกั ชวี วิทยาเข้าไปส�ำรวจพื้นท่ี เข้าใจ เพอ่ื ประเมนิ คณุ คา่ ทางนเิ วศวทิ ยาในทด่ี นิ ทเ่ี จา้ ของตอ้ งการนำ� เข้าตลาด ก่อนทจ่ี ะออก โทเค็นในตลาดซอื้ ขายตามมลู คา่ ประเมนิ บริษทั องค์กร หรือนกั ลงทนุ ทีซ่ ื้อโทเค็นจะ ไดร้ บั กรรมสทิ ธคิ์ วามเปน็ เจา้ ของทดี่ นิ สว่ นหนงึ่ และไดร้ บั การชดเชยคารบ์ อนและการชดเชย ความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อทดแทนปริมาณก๊าซเรือนกระจกท่ีปล่อยออกไปใน ระหว่างการด�ำเนินกิจการ

SINGLE EARTH เวบ็ ไซตข์ อง Single Earth แสดงพกิ ดั พน้ื ทสี่ เี ขยี วทไ่ี ดร้ บั การโหวตวา่ เปน็ พนื้ ทท่ี ค่ี วรไดร้ บั การปกปอ้ งอย่างเรง่ ดว่ น พรอ้ มแสดง รายละเอยี ดทางชวี ภาพ เช่น สง่ิ มีชีวิตท่พี บมากในพื้นท่ี และปรมิ าณคารบ์ อนไดออกไซดท์ ส่ี ามารถดูดซบั ไดต้ ่อปี 144 หลงั จากนำ� โทเคน็ เขา้ ตลาดแลว้ Single Earth จะมรี ะบบตดิ ตามและตรวจสอบคณุ ภาพ ของพนื้ ทอ่ี ยเู่ สมอ ดว้ ยขอ้ มลู จากดาวเทียม เซ็นเซอรว์ ดั คุณภาพอากาศ และเคร่ืองมือ ตรวจสอบอื่น ๆ “ในฐานะเจา้ ของพ้ืนท่ี คณุ รู้วา่ ปา่ ของคณุ มีต้นไมก้ ีต่ ้น แต่คณุ จะไม่รวู้ ่าต้นไม้เหลา่ น้ัน กกั เกบ็ คารบ์ อนไดออกไซดไ์ ปแลว้ เทา่ ไร คณุ ไมร่ วู้ า่ จรงิ ๆ แลว้ พน้ื ทนี่ นั้ มคี วามหลากหลาย ทางชีวภาพมากน้อยแค่ไหน ดังน้ันเราจึงเริ่มจากการค�ำนวณมูลค่าทางนิเวศวิทยา ของพนื้ ท่กี อ่ น แลว้ จึงแปลงมันเปน็ เหรยี ญดิจิทลั โดยทกุ คร้งั ทป่ี า่ ไม้บรเิ วณน้ันกักเก็บ คารบ์ อนไดออกไซด์ไดท้ กุ ๆ หนงึ่ ตนั เรากจ็ ะเพม่ิ เหรยี ญดจิ ทิ ลั ใหมเ่ ขา้ สตู่ ลาด นคี่ อื วธิ ี ท่ีเทคโนโลยีช่วยให้เราสามารถสร้างมูลค่าทางชีววิทยาให้แก้โลก และท�ำให้มันเป็น ส่ิงท่ีซอื้ ขายได้” อนั ท่จี ริง วิธคี ิดของ Single Earth ทต่ี อ้ งการนำ� พื้นทีธ่ รรมชาตมิ าสรา้ งโทเคน็ น้นั อยบู่ น หลักการเดียวกับในอดีตที่เราใช้ทองค�ำเป็นสินทรัพย์ค้�ำประกันสกุลเงินดอลลาร์ซึ่ง เปน็ เพยี งกระดาษ เข้าใจ

ซึง่ ถา้ มองในมุมน้ี ก็ปฏเิ สธไมไ่ ด้เลยวา่ จริง ๆ แล้วกลไกของ Single Earth นัน้ น่าจะมี 145 ความจบั ตอ้ งไดม้ ากกวา่ สกลุ เงนิ ดจิ ทิ ลั ดว้ ยซำ้� เพราะตลาดเงินดิจิทลั น้ันขบั เคลื่อนดว้ ย ความตอ้ งการและความขาดแคลนเพียงอยา่ งเดียว ลา่ สดุ Single Earth เพงิ่ จะไดร้ บั เงนิ ลงทนุ ในรอบ Seed Fund จำ� นวน 7.9 ลา้ นเหรยี ญ สหรัฐ เม่ือเดือนกรกฎาคม 2021 เพ่ือเตรียมเปิดตัวตลาดซื้อขายเหรียญดิจิทลั ทมี่ ี พื้นที่ธรรมชาติเป็นสินทรัพย์ค�้ำประกัน โดยปัจจุบัน Single Earth มุ่งสร้างโทเค็น จากที่ดินในแถบยุโรปและพนื้ ทที่ เ่ี ปน็ ปา่ ไม้เป็นหลัก เน่ืองจากเป็นพื้นท่ีท่ีทีมงานมี ความเชี่ยวชาญในการตรวจวัดและค�ำนวณความหลากหลายทางชีวภาพ แต่แนน่ อน ว่าพวกเขาก็มีแผนท่ีจะขยายการท�ำงานให้ครอบคลุมพื้นท่ีป่าในภูมิภาคอ่ืน ๆ ด้วย เช่นกัน จรงิ อยวู่ า่ แนวคดิ ในการสรา้ งเศรษฐกจิ จากธรรมชาตนิ น้ั แปลกใหมจ่ นถงึ ขน้ั นา่ แคลงใจ แตเ่ มอื่ ไดล้ องคดิ ตามดว้ ยเหตผุ ลดแู ลว้ นอ่ี าจเปน็ ตลาดใหม่ท่ีสร้างความเปลีย่ นแปลง ใหก้ ับโลกได้จริง ๆ ก็เปน็ ได้ “เปา้ หมายสูงสุดของเราคอื การบุกเบกิ ระบบการเงินทมี่ ีธรรมชาติเป็นสนิ ทรพั ย์ คำ�้ ประกนั เพราะนค่ี อื วธิ ที ท่ี ำ� ใหเ้ ราสามารถนำ� การอนรุ กั ษธ์ รรมชาตมิ าเชอื่ มโยง เขา้ กบั ชวี ติ ประจำ� วนั เพอ่ื ใหร้ ะบบเศรษฐกจิ สามารถขบั เคลอ่ื นขบวนการปกปอ้ ง ธรรมชาตไิ ด.้ ..และเปน็ วธิ เี ดยี วทจ่ี ะทำ� ใหม้ นั เปน็ ไปไดจ้ รงิ ๆ” ซอี โี อสาวกลา่ ว เขา้ ใจ

146 เข้าใจ

วิทยาศาสตร์สอนเราได้ว่า จะสร้างสงิ่ ต่างๆ “อย่างไร” แต่มนุษยศาสตร์จะบอกว่า ตอ้ งสรา้ ง “อะไร” และสรา้ ง “ทำ� ไม” เอรกิ เบอร์ริดจ์ 147 ผู้รว่ มกอ่ ตงั้ และซีอีโอบรษิ ัท Bluewolf บรษิ ทั ทปี่ รกึ ษาด้านไอทีระดบั แนวหนา้ ของ IBM ซง่ึ ปัจจบุ ันมีพนักงานราวหนง่ึ พันคน แต่มไี มถ่ งึ ร้อยคนท่ีจบการศึกษาดา้ นไอที หรือวศิ วกรรมโดยตรง เข้าใจ

148 ×HCReaEArTtIVITY เข้าใจ