เข้าใจคิด

3 I Creativity X I ความกา้ วหนา้ และความนยิ มในกลอ้ งดจิ ทิ ลั ทเ่ี รม่ิ เขา้ มาในตลาดชว่ งตน้ ปี 2000 สง่ ผลให้ ยอดขายฟิลม์ ลดลงอย่างรวดเร็ว และรา้ นล้างรูปหลายพนั แหง่ ตอ้ งปิดตวั กระทบตอ่ ผลประกอบการและกำ� ไรของบรษิ ัทผูผ้ ลิตยักษ์ใหญอ่ ยา่ ง “Fuji Photo Film” ทกี่ ่อตั้ง มาต้ังแต่ปี 1934 จนต้องตัดสินใจเปล่ียนแปลงอยา่ งเร่งด่วนก่อนท่ีจะสายเกินไป และส่ิงท่ีผู้บริหารมองเห็นโอกาสในเวลาน้ัน ไมใ่ ช่แค่การทุ่มทุนไปกับการพัฒนา เทคโนโลยีใหม่อย่างกลอ้ งดจิ ทิ ัลเพื่อตามตลาดใหท้ ัน แตพ่ วกเขาคน้ พบวา่ เทคโนโลยี ด้งั เดมิ ที่บริษทั เป็นเจา้ ของและความเช่ยี วชาญของนักเคมีหลายพันคนต่างหาก ท่ีจะ เป็นทุนครัง้ ใหมใ่ นการกอบกูบ้ รษิ ัทใหเ้ ดินหน้าตอ่ ไปได้ เขา้ ใจ

ในปี 2006 Fuji Photo Film เปลยี่ นชอื่ เปน็ Fuji Holding Corp. และกา้ วสอู่ ตุ สาหกรรม เคร่ืองส�ำอางอย่างเต็มตัว ภายใต้แบรนด์ Astalift ที่เติบโตมาเป็นแบรนด์ระดับโลก ด้วยคุณภาพของสินค้าที่เกิดจากการปรับเปล่ียนเทคโนโลยีฟิล์มที่บริษัทเป็นเจ้าของ ท้ังคอลลาเจนท่ีใช้เคลือบฟิล์มให้คงทน ไม่แห้งและเสียรูปทรง แต่คงความยืดหยุ่น เทคนิคแอนตีออกซิแดนต์เพื่อป้องกนั รังสียูวที จ่ี ะทำ� ให้รูปกระดาษซีด รวมถึงนาโน เทคโนโลยี และเทคนิคในการวิเคราะห์และควบคุมแสง ซึ่งทั้งหมดสามารถน�ำมา ประยุกตใ์ ชใ้ นการผลิตเคร่อื งส�ำอางทตี่ อบโจทยผ์ ิวพรรณทสี่ วา่ งและเปน็ ธรรมชาติ เมอื่ จบั ทางได้ บรษิ ทั จงึ ขยายกจิ การบนฐานความรเู้ ดมิ ไปสธู่ รุ กจิ ทเี่ กย่ี วขอ้ ง ทงั้ อปุ กรณ์ ทางการแพทย์ในกลุ่มที่ต้องใช้การวินิจฉัยด้วยภาพอย่างเช่นเครื่องเอ็กซเรย์ รวมถึง กลุ่มอาหารเสรมิ และยา เพ่ือใหธ้ ุรกจิ ครบวงจรมากขึ้น และหนง่ึ ในน้ันคอื การเข้าซ้ือ กจิ การผลิตยาของ Toyama Chemical ด้วยมูลคา่ 45 พันลา้ นบาท (1.45 พนั ลา้ น เหรยี ญสหรฐั ) ซงึ่ เปน็ บรษิ ทั ผผู้ ลติ ยาอาวแิ กน (Avigan) ทไี่ ดร้ บั อนญุ าตใหใ้ ชร้ กั ษาไขห้ วดั 4 ในญป่ี นุ่ ตงั้ แต่ปี 2014 และมีบทบาทส�ำคัญภายใต้ชื่อของฟาวพิ ิราเวียร์ (Favipiravir) ยาต้านเชอื้ ไวรสั ท่อี ยใู่ นสูตรยารกั ษาผ้ปู ่วยโควดิ -19 ของไทย และในประเทศอื่น ๆ จากทเ่ี คยเฉยี ดตอ้ งปดิ กจิ การในปี 2020 ฟจู ฟิ ลิ ม์ กลบั มามรี ายไดส้ ทุ ธิ 54.6 พนั ลา้ นบาท (181.2 พนั ลา้ นเยน)​ มพี นักงานมากกว่า 30,000 คน โดยรายได้สำ� คัญมาจากกลมุ่ สุขภาพและการแพทย์​ ท้ังยังคงสามารถรักษาฐานเก่าเก่ียวกับธุรกิจภาพถ่ายไว้ได้ แม้ว่าจะมีสัดส่วนนอ้ ยลง ความส�ำเร็จในการเปลี่ยนตัวเองของฟูจิฟิล์มสะท้อนถึงความคิดสร้างสรรค์ที่ไม่ใช่ สูตรส�ำเร็จตายตัว แต่เป็นกระบวนการสร้างสรรคท์ ีส่ ามารถเชอื่ มโยงจากศาสตรข์ อง ผลติ ภณั ฑห์ นง่ึ ไปยงั อกี ผลติ ภณั ฑห์ นงึ่ ไดอ้ ยา่ งราบรน่ื หรอื การนำ� ความรใู้ นสาขาตา่ ง ๆ มาใช้ร่วมกัน โดยมีเป้าหมายในการแก้ปัญหา หรือการสร้างสรรค์เพื่อตอบสนอง ความต้องการใหม่ ๆ เช่นเดยี วกับความคดิ สรา้ งสรรคท์ ่ีเราไดเ้ ห็นปรากฏอยา่ งเด่นชัด ในสายศิลปะ การออกแบบ และสังคมศาสตร์ หรือซุกซ่อนอยูภ่ ายใต้ความล�้ำเลิศ ทางดา้ นวทิ ยาศาสตร​์ และเทคโนโลยใี นการดงึ เอาผลทดลองในหอ้ งแลบ็ มาแปรเปลย่ี น ใหก้ ลายเป็นผลติ ภัณฑท์ ่ีมคี ุณคา่ และขายไดด้ ใี นระดบั โลก เข้าใจ

เพียงแต่ท่ีมาของความคิดสร้างสรรค์ที่เห็นผลน้นั อาจจะแตกตา่ งกันไปบ้าง อย่างใน กรณีของฟูจิฟิล์มก็คงเหมือนบทหน่ึงในหนังสือ Smarter Faster Better ทเี่ ขยี นโดย ชาร์ล ดูฮิกก์ ซ่ึงสรุปบทเรียนเกี่ยวกับความคิดสร้างสรรค์ที่เกิดข้ึนว่า ภาวะจนตรอก หรือความกังวลมักผลักดันให้เรามองแนวคิดเก่า ๆ ในแง่มุมใหม่ และเราสามารถ แก้ปัญหาเรื่องการสร้างสรรค์ได้ด้วยการพิจารณาสิ่งที่รู้ ทบทวนธรรมเนียมดั้งเดิมท่ี เคยเห็นว่าใช้ได้ผล และพยายามนำ� ไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นแนวทางใหม่ ความคิดสร้างสรรค์ จึงเป็นเหมือนตัวแปรหน่ึงของสมการความส�ำเร็จ ที่มีหนทาง มากมายในการหยิบมาใช้ ไม่ว่าใช้ทางตรงหรอื จะไป “X” กับศาสตร์อนื่ ๆ แตจ่ ะด้วย วธิ ใี ด กข็ ึ้นอยกู่ ับวา่ ความรทู้ ่เี ปน็ เหมอื นทนุ ต้ังตน้ สถานการณ์ที่เปน็ แรงผลกั ดัน และ ผลลัพธท์ ี่เราตอ้ งการน้นั ว่าจะออกมาในรูปแบบใด 5 เขา้ ใจ



I สารบญั I 9 12 บทนำ� 42 70 98 122 ×Creativity History: 148 Past Forward เดนิ หน้าหาอดีต ×Creativity Generation: Kids These Days เดก็ สมัยน้ี ×Creativity Communication: Life is a Joke ศักยภาพของภาษาและความแสบ(สนั )สรรค์ ×Creativity Nature: Inspired by Nature เม่อื ธรรมชาตคิ ือทางรอด ×Creativity Technology: A Whole New World โลกใหมใ่ นกำ� มือ ×Creativity Heart: Start with Your Heart พลงั ใจคอื จดุ เริม่



I บทน�ำ I 9 ความคิดสรา้ งสรรค์คืออะไร ไม่มีใครไมร่ ูจ้ กั ความคดิ สรา้ งสรรค์ น่าแปลกที่แม้ทุกคนดูเหมือนจะเข้าใจวา่ ความคดิ สรา้ งสรรค์คืออะไร แต่ถ้าคุณลอง บอกให้ใครสักคนนิยามความหมายของมัน น้อยคนนักที่จะตอบไดอ้ ย่างไมล่ งั เลโดย ไมห่ ยดุ คดิ อันที่จริง หากลองย้อนกลับไปดูประวัติศาสตร์การใช้ค�ำในอดีตที่ปรากฏในหนังสือ ดว้ ยเครอ่ื งมอื อยา่ ง Google Books Ngram Viewer จะพบวา่ คำ� วา่ “ความคดิ สรา้ งสรรค”์ ในภาษาอังกฤษนัน้ เพ่งิ จะมีคนใชเ้ ม่อื ไม่ถึง 100 ปที ผ่ี ่านมาเท่าน้ัน แมว้ า่ แนวคิดเรือ่ ง ความคิดสร้างสรรค์จะแพรห่ ลายมากในโลกยุคน้ี ความคิดสรา้ งสรรค์จงึ เป็นเรอ่ื งทีใ่ หมม่ าก และดูเหมือนว่าเราแต่ละคนจะมีความคิด เกยี่ วกบั ความหมายของมนั แตกตา่ งกนั ออกไป เพราะโดยทวั่ ไปการทเี่ ราจะบอกวา่ สงิ่ ไหน “สร้างสรรค”์ มักจะตอ้ งมีเหตผุ ลประกอบมากกวา่ หนึ่งขอ้ แต่หน่ึงในค�ำนิยามที่คนมักจะเอ่ยถึงมากที่สุดเม่ือพูดถึงความคิดสร้างสรรค์ ก็คือ “ความแปลกใหม่” ในความหมายว่าเป็นส่ิงท่ีแตกต่าง ไม่เคยมีใครท�ำมาก่อน ไม่เหมอื นใคร และไมม่ ใี ครเหมือน แตป่ ัญหาก็คอื ความแปลกใหม่ท่ไี ม่เหมอื นใครแบบนี้ มันมีอยู่จรงิ หรอื เปลา่ ครั้งหนง่ึ ศิลปินเอกชอ่ื ก้องโลกอยา่ งปกิ สั โซเคยพูดไวว้ ่า “ศิลปะคอื การขโมย” เขา้ ใจ

และในท�ำนองเดียวกนั เมอ่ื มนี กั เขียนคนหนึ่งเอ่ยถามเดวดิ โบวี วา่ เขาคิดว่าตัวเองมี ความเป็นต้นฉบับไหม นกั ดนตรรี ะดบั โลกตอบทันทวี า่ “ไม่ ผมเหมอื นขโมยท่มี ีรสนิยม มากกวา่ ” แถมยงั ตบทา้ ยอีกวา่ “ศลิ ปะทผี่ มจะศกึ ษา ตอ้ งเป็นของทข่ี โมยมาไดเ้ ทา่ นน้ั ” ในวงการศลิ ปะ วงการท่ีข้ึนชื่อวา่ ทำ� เงนิ จาก “ความคิดสร้างสรรค์” เป็นท่รี ู้กนั ดีว่างาน ศิลปะแต่ละช้ินที่ศิลปินผลิตออกมาน้ัน ไม่มีช้ินไหนที่พดู ได้วา่ เปน็ ของใหมท่ ไี่ ม่เคยมี คนทำ� มาก่อน ในวงการอนื่ ๆ อยา่ งวงการธรุ กิจและเทคโนโลยีกไ็ ม่ตา่ งกนั นวตั กรรมทเี่ ราใชง้ านกนั อยทู่ กุ วนั น้ี ลว้ นสรา้ งจากสง่ิ ทเี่ คยเกดิ ขน้ึ กอ่ นหน้า และผสมผสานดว้ ยองคค์ วามรใู้ หม่ เพ่อื สรา้ งสนิ ค้า บริการ และรปู แบบธรุ กจิ ทดี่ ขี ึ้นกวา่ เดิม ในโลกน้ีจงึ ไมม่ ีส่ิงไหนทเี่ กิดข้ึนจากความวา่ งเปล่า 10 แตถ่ ้าความแปลกใหมไ่ มม่ อี ยู่จริง แลว้ ความคิดสรา้ งสรรค์คืออะไรกนั แน่ ออสติน คลีออน นักเขียนเจ้าของหนังสือขายดีหลายเล่มท่ีถอดรหัสที่อยู่เบื้องหลัง การทำ� งานสรา้ งสรรค์ เขยี นอธบิ ายไวใ้ นหนงั สอื เลม่ หนงึ่ ของเขาวา่ จรงิ ๆ แลว้ เคลด็ ลบั วิธีคดิ เพือ่ สร้างงานใหม่ ๆ ทส่ี รา้ งสรรค์ คือต้องเรมิ่ จากการหยดุ พยายามสรา้ งงานให้ แตกต่างจากคนอื่นอย่างส้นิ เชงิ เพราะเมอ่ื ใดทีเ่ ราหลุดพ้นจากความพยายามที่จะไมเ่ หมือนใคร เราจะอ้าแขนเปิดรบั อิทธพิ ลและแรงบันดาลใจรอบตัว แทนท่จี ะว่งิ หนีจากมนั เราจะสังเกต เรยี นรู้ และ “เขา้ ใจ” ส่ิงที่อยรู่ อบตวั เข้าใจ

เขา้ ใจ...ประวัติศาสตร์ เร่ืองเลา่ หลกั ฐาน ข้อเทจ็ จรงิ ขอ้ คิดเหน็ ทปี่ ระกอบสร้างเป็น 11 ข้อมูลท่ีใกลเ้ คยี งกบั “ความจริง” ที่เกิดข้ึนในอดีต ซ่ึงเป็นที่มาของปัจจุบันท่ีเราอยู่ และเป็นบทเรียนในการกา้ วสอู่ นาคตทดี่ ีกว่า เขา้ ใจ...ผ้คู น ทมี่ ีความคดิ ความเชื่อ ความฝนั และวถิ ีชวี ิตซ่งึ แตกตา่ งหลากหลาย และเปลยี่ นแปลงไปตามบริบทและกาลเวลาเสมอ เขา้ ใจ...การสอื่ สารของผคู้ น คำ� พดู ภาษา อารมณ์ ความรสู้ กึ เจตนา ทา่ ทาง และ รปู แบบท่แี ปรเปลีย่ นและซบั ซ้อนขน้ึ ในโลกยุคใหม่ ท่ีการส่ือสารไม่จ�ำเป็นต้องเกิดขึ้น ตรงหน้าอกี ตอ่ ไป เข้าใจ...ธรรมชาติ ที่เป็นต้นก�ำเนิดของทุกชีวิตบนโลก รวมถึงมนุษย์ เพ่ือแสวงหา หนทางการใชช้ วี ติ ให้สมั พันธแ์ ละสอดคลอ้ งเป็นหนึ่งเดียวกนั เพราะความอยรู่ อดของ ธรรมชาติ กค็ ือความอยู่รอดของเราเอง เข้าใจ...เทคโนโลยี สิง่ ประดษิ ฐ์ท่ีมนษุ ยส์ รา้ งข้นึ รวมถึงแนวคิดเบ้อื งหลงั นวัตกรรม เหล่านน้ั เพื่อจะเลือกรับ และปรบั ใช้ได้อย่างเหมาะสม เป็น “ผใู้ ช้” ทร่ี ้เู ทา่ ทนั ไมป่ ล่อย ให้ความก้าวล้ำ� นำ� หนา้ ความเป็นมนษุ ย์ ท้งั โดยเจตนาและไม่เจตนา เขา้ ใจ...ตัวเอง โลกภายในทข่ี บั เคลอ่ื นชีวิตทง้ั หมดของเรา ทง้ั การกระทำ� การเรียนรู้ และการตดั สินใจ เพื่อเร่ิมตน้ ลงมือสรา้ งความเปลี่ยนแปลงอย่างท่ีต้ังใจ เมื่อเข้าใจ เราจะทำ� สิง่ ที่ “สรา้ งสรรค์” ท่ีไมไ่ ดแ้ ปลกใหม่อย่างส้นิ เชิง แตเ่ ป็นของเดิมที่ ดียิ่งขนึ้ และนเ่ี องทอ่ี าจเปน็ ความหมายของ “ความคดิ สรา้ งสรรค”์ ที่หมายถงึ ความแปลกใหม่ ทเ่ี กดิ ขึ้นจากความเข้าใจทเี่ พียงพอ เข้าใจ

12 H×CRISETAOTRIVYITY เข้าใจ

Past Forward / เดนิ หนา้ หาอดตี 13 เข้าใจ

หากตอ้ งการปจั จุบนั ทแี่ ตกตา่ ง 14 จงเรยี นรอู้ ดตี นกั ปบราัชรญุคาสชปาวิโนดัตซชา์ เข้าใจ

“หากคณุ เปน็ เจมส์ เมดิสนั ผู้ร่างรัฐธรรมนูญตน้ ฉบบั ของสหรัฐอเมรกิ า ทกี่ �ำลังอยใู่ น สภารา่ งรฐั ธรรมนญู ในปี ค.ศ. 1787 และกำ� ลงั ถกเถยี งกนั วา่ รฐั บาลกลางควรจะมอี ำ� นาจ ในการจดั การมลรัฐอย่างไร ภายใตส้ ถานการณท์ ่ีรัฐบาลกลางมีหนีส้ ินและต้องจดั การ กบั ปัญหาเศรษฐกิจตกต่�ำหลังเสร็จส้ินจากสงครามปฏิวัติอเมริกา คณุ จะเขียนอะไร ลงไปในรัฐธรรมนญู ” เดวดิ เอ. มอสส์ อาจารย์สอนประวตั ิศาสตร์จากมหาวทิ ยาลยั ฮารว์ ารด์ ตง้ั คำ� ถามนี้ กบั นักศึกษาในช้ันเรียนประวัตศิ าสตรป์ ระชาธปิ ไตยอเมรกิ า วิชาประวัตศิ าสตรใ์ นความทรงจ�ำของใครหลายคน อาจไมต่ ่างจากการดหู นงั สกั เร่อื ง ทเ่ี ราเป็นเพียงผู้ชม แต่ในชนั้ เรยี นของมอสส์ เขาเลอื กดงึ เหตกุ ารณ์ในประวตั ิศาสตร์ มาต้งั เปน็ โจทย์ใหน้ ักศึกษาไดข้ บคิด ตีความ และถกเถียงรว่ มกนั วิธีการสอนของมอสส์เรียกว่า Case Method หรือการใช้กรณีศึกษาเป็นส่ือหลักใน 15 การสอน เขาหยบิ ยืมวิธีนีม้ าจากห้องเรยี นเอ็มบีเอ เพ่ือเปดิ โอกาสให้นกั ศึกษาไดล้ อง พาตวั เองเขา้ ไปเป็นสว่ นหนง่ึ ของเหตกุ ารณ์ในอดีตทส่ี ง่ ผลมายังปจั จุบนั การสอนแบบนไ้ี มเ่ พียงทำ� ใหว้ ชิ าเรยี นประวตั ศิ าสตรท์ อี่ ดั แน่นไปดว้ ยขอ้ มลู กลายเปน็ เร่ืองที่เข้าถึงง่าย แต่ยังท�ำให้นักเรียนได้ฝึกฝนการค้นหาข้อมูล และแลกเปล่ียน ความคดิ เหน็ กนั ในหอ้ งเรยี นทม่ี ผี คู้ นหลากหลาย เพอ่ื ทำ� ความเขา้ ใจถงึ ผลลพั ธท์ ต่ี ามมา ของเหตุการณ์ในอดตี ซึง่ เป็นกระบวนการสำ� คัญทีจ่ ะช่วยเติมเตม็ ทักษะการวิเคราะห์ เพ่อื การแก้ปัญหาและการตดั สนิ ใจ ท่สี ามารถน�ำไปปรับใช้ได้ในทุกเรอ่ื งของชวี ติ และ เป็นทกั ษะส�ำคญั ในอนาคต ความพยายามของมอสส์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของแนวร่วมแห่งความต้องการให้วิชา ประวัติศาสตร์เป็นการศึกษาเพื่อท�ำความเข้าใจอดีตและก้าวไปสู่อนาคตท่ีดีกว่า อยา่ งแทจ้ รงิ ผา่ นการตง้ั คำ� ถาม การถกเถยี ง และการตคี วามจากมมุ มองทหี่ ลากหลาย เพอื่ ไมใ่ หเ้ นอ้ื หาทางประวตั ศิ าสตรห์ ยดุ นง่ิ อยใู่ นการเลา่ ของผบู้ นั ทกึ ทอ่ี าจจะบนั ทกึ ด้วย วตั ถปุ ระสงคท์ ่แี ตกต่างกนั ตามหว้ งเวลาและบรบิ ท เข้าใจ

I (W)rap up the Past I “ผมรสู้ ึกตื่นเต้นมากที่ทำ� เนยี บขาวตดิ ต่อใหผ้ มมาแสดงในคืนน้ี เพราะจริงๆ แล้วผม ก�ำลังทำ� อลั บั้มเพลงฮิปฮอปอย่พู อดี มันเป็นอัลบม้ั ทเ่ี ลา่ เร่ืองชีวติ ของคนคนหนง่ึ ทผี่ ม คดิ วา่ เขามีความเปน็ ฮปิ ฮอปมาก...เขาคือรฐั มนตรคี ลัง อเล็กซานเดอร์ แฮมลิ ตันครับ” เสยี งหวั เราะขบขนั จากผชู้ มดงั ขนึ้ ทนั ทที ี่ ลนิ มานเู อล มแิ รนดา ในวยั 29 ปี เอย่ ชอ่ื หนงึ่ ในบิดาผู้กอ่ ตัง้ ประเทศอเมริกา ในงาน Evening of Poetry, Music, and the Spoken Word ค�่ำคืนแหง่ การแสดงดนตรีและบทกวที ี่จดั โดยท�ำเนยี บขาว ทา่ มกลางกลมุ่ ผชู้ ม ในหอแสดงคอื ประธานาธบิ ดีบารัก โอบามาและสตรหี มายเลขหนง่ึ ทกุ คนคดิ ว่าเขาล้อเลน่ แตเ่ ขาไมไ่ ด้ลอ้ เลน่ 16 เพลงฮปิ ฮอปเพลงแรกใน The Hamilton Mixtape อลั บมั้ คอนเซป็ ตแ์ หวกแนวทม่ี แิ รนดา ก�ำลงั ปลุกป้นั อยู่ ถกู จดั ใหเ้ ป็นโชว์ล�ำดับสดุ ทา้ ยของงานในคืนนนั้ และจะเปน็ ครัง้ แรก ท่เี ขาน�ำเพลงจากโปรเจ็กต์นีม้ าแสดงต่อหนา้ สาธารณชน เน้ือเพลงทีอ่ ัดแนน่ ดว้ ยเรอ่ื งราวชีวิตชวนตดิ ตาม กบั ลีลาเพลงแบบฮปิ ฮอปทมี่ แิ รนดา โชวก์ ารแรป็ ดว้ ยตวั เอง โดยมเี สยี งเปยี โนของอเล็กซ์ ลากามัวร์เสรมิ อารมณ์ใหเ้ ข้มข้น หนักแนน่ ตรงึ ความสนใจของทุกคนในหอ้ งไวอ้ ยู่หมัด ผู้ชมในท�ำเนียบขาวลุกขึ้นปรบมือโห่ร้องเกรียวกราวเม่ือสิ้นสุดโน้ตสุดท้ายของเพลง “Alexander Hamilton” ซึ่งจะไม่ใช่แค่เพลงแร็ปในอัลบั้มอย่างที่ต้ังใจไว้แต่แรก แต่กลายเป็นเพลงเปิดของละครบรอดเวย์เรื่องส�ำคัญที่สร้างประวัติศาสตร์ใหม่ให้กับ วงการมิวสคิ ลั 6 ปหี ลงั จากนั้นอย่าง “Hamilton” เข้าใจ

17 I เรอื่ งเลา่ ของคนยคุ น้ัน ถ่ายทอดโดยคนยคุ นี้ I หนง่ึ ในความพเิ ศษของ Hamilton ทเี่ รยี กไดว้ า่ เปน็ การฉกี กฎเดมิ ของมวิ สคิ ลั คอื การนำ� แนวดนตรีแบบฮิปฮอป แร็ป อาร์แอนด์บี มาผสมผสานกับแนวเพลงมิวสิคัลท่ัวไป ได้อยา่ งลงตวั เกิดเปน็ จงั หวะการดำ� เนินเรื่องทแี่ ปลกใหม่ คมคาย และชวนติดตาม Hamilton ไม่ไดบ้ อกเล่าแค่เรื่องราวชีวิตอนั โลดโผนของอเลก็ ซานเดอร์ แฮมิลตัน บุรษุ เจา้ ของใบหนา้ ทอ่ี ย่บู นธนบัตร 10 ดอลลารเ์ ท่านนั้ แต่ยงั รวมถึงบุคคลสำ� คญั คนอื่นๆ ในประวตั ศิ าสตรช์ ว่ งกอ่ รา่ งสรา้ งประเทศสหรฐั เนอื้ หามคี รบทกุ แงม่ มุ ทง้ั ประวตั ศิ าสตร์ การเมือง เกียรติยศ ความรักและความสัมพันธ์ โดยเลือกใช้แนวเพลงหลากหลาย สำ� หรบั แตล่ ะฉาก เชน่ เพลงแร็ปจดั จ้านส�ำหรับฉากดีเบตในสภา เพลงรกั กนิ ใจแบบ ต้นตำ� รบั มวิ สคิ ลั ในฉากหวานซงึ้ หรือเพลงป็อปสดใสสไตลเ์ ดอะบีเทลิ ส์ในฉากเบาๆ เขา้ ใจ

ทพี่ เิ ศษมากกวา่ นน้ั กค็ อื Hamilton เปน็ ละครเวทที ตี่ ง้ั ใจใชน้ กั แสดงหลากหลายเชอื้ ชาติ 18 และสผี วิ ทงั้ คนผวิ ดำ� ฮสิ แปนกิ และเอเชยี -อเมรกิ นั มาแสดงเปน็ บคุ คลในประวตั ศิ าสตร์ อเมริกา มิแรนดาซึ่งแสดงเป็นอเล็กซานเดอร์ แฮมิลตัน ก็เป็นคนอเมริกันเชื้อสาย เปอร์โตริกัน “เราไม่เห็นความส�ำคัญกับการน�ำเสนอภาพลักษณ์ภายนอกของบิดาผู้สร้างชาติให้มี เฉพาะคนขาว (แม้มนั จะเปน็ เชน่ น้นั ในทางประวัตศิ าสตร์ก็ตาม) ละครเร่ืองนี้เป็นการ เล่าเรือ่ งราวของชาวอเมรกิ ันในอดตี ท่บี อกเล่าโดยชาวอเมรกิ นั ในปจั จบุ นั (The story of American then, told by America now)” มิแรนดากล่าว “นักแสดงของเรามีหน้าตาเหมือนกันกับชาวอเมรกิ ันในวันนี้ และน่ันเป็นความตั้งใจ ของเรา มนั เปน็ วธิ ที จ่ี ะดงึ คณุ เขา้ มาในเนอื้ เรอ่ื ง และเปดิ โอกาสใหค้ ณุ วางกรอบความคดิ ทางวัฒนธรรมอะไรก็ตามที่คุณมีเก่ียวกับบิดาผู้ก่อตั้งประเทศของพวกเราไว้ที่หน้า ประตู” จึงไม่นา่ แปลกใจหากมวิ สคิ ัลเรอื่ งน้ี จะเป็นท่ีชนื่ ชอบของผู้ชมทุกช่วงวัย หลากหลาย พืน้ เพและความชอบ ท้ังคนรกั มิวสคิ ลั สาวกฮิปฮอป ไปจนถึงคอประวตั ศิ าสตร์ เข้าใจ

...LET ME TELL YOU 19 WHAT I WISH I’D KNOWN WHEN I WAS YOUNG AND DREAMED OF GLORY YOU HAVE NO CONTROL WHO LIVES, WHO DIES, WHO TELLS YOUR STORY?... ส่วนหน่ึงของเน้ือเพลงท่ีเป็นใจความหลักในการแสดง องก์สดุ ท้ายของ Hamilton ทเ่ี ตอื นใจว่าท้ายท่ีสุดแลว้ คุณค่าของคนเรามักจะถูกตัดสินหลังจากความตายได้ พรากชีวิตของเราไปแล้วเท่านั้น และเราควบคุมไม่ได้ เลยวา่ ใครจะจดจำ� หรอื เล่าเรอ่ื งราวของเราอยา่ งไร ส่งิ เดยี วท่ีท�ำได้คือใชช้ ีวิตให้ดีทีส่ ดุ เพราะประวตั ิศาสตร์ จะจับตาดูเรา จนกวา่ จะถึงวนั สดุ ทา้ ยของชีวิต เข้าใจ

I ชวี ติ อันโลดโผนของแฮมลิ ตนั I นอกจากความหลากหลายด้านเช้ือชาติของนักแสดงแล้ว วัตถดุ บิ ต้นเรื่องทเี่ ป็นท่ีมา ของละครกเ็ ปน็ ส่วนสำ� คญั ทที่ ำ� ให้ Hamilton กลายเปน็ ทห่ี นึง่ ในใจผชู้ ม ยอ้ นกลบั ไปในวนั ทม่ี แิ รนดาไดอ้ า่ นหนงั สอื ชวี ประวตั ขิ องอเลก็ ซานเดอร์ แฮมลิ ตนั ทเี่ ขยี น โดยนกั ประวตั ศิ าสตร์ รอน เชอร์โนว์ เขาบอกกบั ตัวเองทันทวี ่าเรอ่ื งราวชวี ิตท่ยี นื ยาว เพยี ง 49 ปแี ต่เตม็ ไปด้วยสสี ันจดั จ้านของแฮมิลตันชา่ งเหมาะจะเลา่ เป็นเพลงฮิปฮอป เหลือเกนิ ในวยั เดก็ อเลก็ ซานเดอร์ แฮมลิ ตนั เปน็ บตุ รนอกสมรสทพ่ี อ่ แมท่ อดทง้ิ แตม่ ญี าตใิ จบญุ รบั มาเลยี้ งดู เขาอพยพจากเกาะแครบิ เบยี นเขา้ มาเรยี นทค่ี งิ สค์ อลเลจ สมคั รเปน็ ทหาร เพอื่ ตอ่ สกู้ บั องั กฤษในสงครามปฏวิ ตั อิ เมรกิ า ความฉลาด มงุ่ มน่ั และมวี าทศลิ ป์ ทำ� ใหเ้ ขา 20 ได้ขน้ึ มาเป็นมอื ขวาของจอรจ์ วอชงิ ตัน ประธานาธิบดคี นแรกของสหรฐั ไดเ้ ป็นผ้วู าง รากฐานการเงินการธนาคาร และผู้ร่างเอกสารทีต่ อ่ มาถกู ใช้เปน็ รา่ งรัฐธรรมนูญสหรัฐ แฮมิลตนั แต่งงานกบั ลกู สาวนักธุรกิจผู้ทรงอิทธิพล แตก่ ลบั ทำ� ลายชีวติ ดว้ ยการเขยี น บทความมาตีพิมพแ์ ฉตวั เองว่ามีชู้ เพื่อพิสูจนว์ า่ ตัวเองไมไ่ ดค้ อรร์ ปั ชนั่ เงินภาษี เงินค่า ใช้จา่ ยกอ้ นใหญ่ท่ถี ูกเพง่ เล็งน้ันเปน็ เงนิ ทเ่ี ขาจา่ ยใหส้ ามีของหญงิ ชู้ เพ่ือปิดปากไมใ่ ห้ เรื่องไปถึงหูภรรยา และเงินทั้งหมดมาจากรายได้ของเขาเอง ไม่เกี่ยวข้องกับเงินของ ประชาชน ความยดึ มั่นในศกั ดศิ์ รยี งั ทำ� ให้แฮมลิ ตนั ตัดสนิ ใจท้าดวลปนื แบบตัวตอ่ ตัว กับแอรอน เบอร์ รองประธานาธิบดีสมัยประธานาธิบดีโทมัส เจฟเฟอร์สัน ศัตรู ทางการเมืองตลอดกาลซ่ึงมีความคิดเห็นขัดแย้งกันมาตลอด กลายเป็นการดวลปืน ครงั้ ประวตั ศิ าสตร์ทีเ่ ลอ่ื งลือจนถงึ ทุกวนั น้ี ความพิถีพิถันในการเขียนบทของมิแรนดา คือการหยิบจับข้อมูลทางประวัติศาสตร์ มาถา่ ยทอดผา่ นลลี าการเล่าท่ีไม่ธรรมดา ท้ังเทคนิคการใช้ค�ำท่ีคมคาย และจังหวะ การเดินเรื่องที่ฉับไวแบบฮิปฮอป ชนิดที่คนดูแทบหยุดหายใจ เพราะฟังเน้ือร้อง (หรืออา่ นซับไตเตลิ ) ไมท่ ัน เข้าใจ

21 คณะรฐั มนตรคี ณะแรกของสหรฐั อเมรกิ า “If I say goodbye, the nation learns to move on. (จากซ้ายไปขวา) : เฮนรี น็อกซ์, โทมัส It outlives me when I’m gone” คือหนึ่งในถ้อยค�ำ เจฟเฟอร์สัน, เอ็ดมันด์ แรนดอล์ฟ, เตอื นใจมากมายจากตวั ละครใน Hamilton ทส่ี อดแทรก อเลก็ ซานเดอร์ แฮมลิ ตนั และประธานาธบิ ดี ตลอดการแสดง จอร์จ วอชงิ ตนั ประธานาธบิ ดีคนแรก จอรจ์ วอชิงตนั ของสหรัฐบอกกับแฮมิลตันว่า เขาตัดสนิ ใจไม่ลงสมัคร เลือกต้ังประธานาธบิ ดีต่อเปน็ สมัยท่ีสาม ทั้งที่เขาเองก็ รู้ดีว่าการเอาชนะคู่แข่งทางการเมืองในศึกเลือกตั้งนั้น ไม่ใชเ่ ร่อื งทต่ี อ้ งกงั วลเลย เพราะถ้าเขากลา้ ทจ่ี ะบอกลา ต�ำแหน่งสูงสุดของประเทศในวันนี้เพ่ือเปิดโอกาสให้ ผู้น�ำคนอ่ืน อเมริกาก็จะมีชีวติ ยนื ยาวมากกว่าช่วงชีวิต ของเขา และนน่ั กเ็ ปน็ มรดกทจี่ อรจ์ วอรช์ งิ ตนั ไดม้ อบไวใ้ ห้ อเมรกิ า ทำ� ใหต้ ง้ั แตว่ นั นน้ั จนถงึ วนั นี้ ไมม่ ปี ระธานาธบิ ดี สหรัฐคนไหนกลา้ สืบทอดอ�ำนาจนานกว่าสองสมยั เข้าใจ

FUN FACT Hamilton ใชเ้ วลาในการสรา้ งยาวนานถงึ 6 ปี 22 ตั้งแต่แต่งเพลงแรกในปี 2004 จนเปดิ แสดงครงั้ แรกที่ บรอดเวยใ์ นปี 2009 เพลงแรกของมวิ สคิ ลั (Alexander Hamilton) ใช้เวลาเขียน 1 ปีเต็ม และอีก 1 ปีส�ำหรับเพลง ทสี่ อง (My Shot) กวาดรางวลั นับไมถ่ ้วน รางวลั ดรามา เดสก์ (2015) 8 รางวัล รางวัลพูลิตเซอร์ (2016) สาขา Drama รางวัลแกรมมี (2016) สาขา Best Musical Theater Album รางวลั โทนี (2016) 11 รางวลั (จากการเสนอชอ่ื เขา้ ชิงท้ังหมด 16 รางวลั ทบุ สถติ ิละครเพลง ที่ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลโทนีมาก ที่สุดในประวัติศาสตร์ ท�ำลายสถิติเดิมของ The Producers และ Billy Elliot ทีเ่ คยได้รับ การเสนอชอื่ 15 รางวัล) หนง่ึ ในนนั้ คอื สาขา Best Musical และสาขา อนื่ ๆ เชน่ Best Choreography / Best Original Score / Best Orchestrations / Best Costume Design of a Musical / Best Lighting Design of a Musical / Best Direction of a Musical เข้าใจ

I แรป็ เทา่ น้นั ทเี่ ล่าทัน I 23 เพราะตอ้ งการถา่ ยทอดเรอ่ื งราวชวี ติ ทีผ่ าดโผนของแฮมลิ ตนั ดว้ ยลลี าเพลงและการใช้ ภาษาที่คมคายสไตล์ฮิปฮอปเพื่อให้สมกับความเป็นเจ้าแห่งวาทศิลป์ของบิดาผู้ก่อตั้ง ประเทศ หลังจากท่ีทมี ผู้สร้างทดลองใสบ่ ทพดู ในละครแลว้ พบวา่ ไม่เขา้ กบั เพลงสไตล์ ฮปิ ฮอปทม่ี ิแรนดาแตง่ ไว้ จงึ ตัดสินใจไม่ใช้บทพดู Hamilton จึงเป็นละครเพลงแบบ Sung-through ความยาว 2 ชั่วโมง 50 นาทีท่ี เดนิ เรอ่ื งดว้ ยบทรอ้ งทงั้ โชว์ แตก่ ลบั อดั แนน่ ดว้ ยจำ� นวนคำ� มากกวา่ ละครเพลงเรอ่ื งไหนๆ ละครเพลงทว่ั ไปมกั จะมจี งั หวะการเลา่ เรอื่ งทไ่ี มเ่ รว็ มากนกั เพราะบทสนทนาของตวั ละคร ส่วนใหญ่จะสอดแทรกอยู่ในเพลงซึ่งใชเ้ วลามากในการส่อื สาร เพราะกว่าจะเอ้ือนเอ่ย วาจาไดค้ รบใจความกป็ าเขา้ ไปหลายนาที แตส่ ำ� หรบั แฮมลิ ตนั ทใ่ี ชเ้ พลงฮปิ ฮอป นถี่ อื เปน็ การฉกี ขนบครงั้ สำ� คัญของวงการมิวสิคลั Fivethirtyeight.com เว็บไซตท์ ่ีรวบรวมสถิตนิ ่าสนใจ ได้น�ำอัลบัม้ เพลงละครมิวสิคัล เรอ่ื งดงั ท้งั หมด 8 เรือ่ ง มาคำ� นวณจำ� นวนค�ำทีถ่ กู สือ่ สารออกมาภายในเวลาหนึง่ นาที พบวา่ มวิ สิคลั เรอื่ ง Oklahoma! ใชเ้ ฉลย่ี 59 คำ� ต่อนาที (จากทัง้ หมด 4,303 คำ� ) Phantom of the Opera ใช้เฉลี่ย 77 ค�ำตอ่ นาที (จากทง้ั หมด 4,709 คำ� ) แต่ Hamilton ทำ� ลายสถิตทิ ัง้ หมด ดว้ ยจ�ำนวนคำ� เฉลีย่ มากถึง 144 คำ� ตอ่ นาที จาก ทง้ั หมด 20,520 คำ� ในละครทง้ั เร่อื ง โดยเพลงท่ีเรว็ ทส่ี ุดใชเ้ กือบ 200 คำ� ต่อหน่งึ นาที ขณะทเ่ี พลงทีช่ า้ ทส่ี ดุ ใช้ค�ำระหว่าง 64-80 ค�ำ นอกจากนี้ จากการค�ำนวณของ Fivethirtyeight ยังพบด้วยว่า ถ้าน�ำเพลงท้ังหมด ใน Hamilton มาร้องดว้ ยจงั หวะความเรว็ (จำ� นวนคำ� ต่อนาที) เท่ากับเพลงในมวิ สิคัล เรือ่ งอน่ื ๆ การแสดงจะต้องใช้เวลาแสดงนานถึง 4-6 ชวั่ โมงเลยทีเดียว เขา้ ใจ

I เรียนประวตั ศิ าสตรผ์ า่ นการแสดง I ถา้ จะมอี ะไรสกั อยา่ งทท่ี ำ� ใหเ้ ดก็ ๆ กระตอื รอื รน้ ทจี่ ะรเู้ รอื่ งเกยี่ วกบั ประวตั ศิ าสตร์ Hamilton นา่ จะเปน็ คำ� ตอบแรก Gilder Lehrman Institute of American History จงึ ไดจ้ บั มอื กบั Hamilton เพอื่ พฒั นา หลกั สตู ร “Hamilton Education Program” ทผ่ี สมผสานความรปู้ ระวัติศาสตร์อเมรกิ า เข้ากับการแต่งเพลงและบทละครส�ำหรับเด็กๆ เกรด 6-12 ไมใ่ ช่เร่ืองธรรมดาท่ี โปรดกั ชน่ั ละครจะไดม้ สี ว่ นรว่ มในการสรา้ งหลกั สตู รการเรยี นแบบบรู ณาการขา้ มศาสตร์ เพอื่ สง่ เสริมการเรียนรใู้ หส้ นกุ ส�ำหรับเดก็ ๆ ยิง่ ขึ้น นักเรียนที่เข้าร่วมในโปรแกรมจะได้ดูเอกสารทางประวัติศาสตร์ที่มิแรนดาใช้อ้างอิง ในการแต่งเพลงใน Hamilton พร้อมกบั เรียนรูพ้ นื้ ฐานในการสร้างสรรคผ์ ลงาน กอ่ นที่ 24 จะไดร้ บั ภารกจิ ใหแ้ ตง่ เพลง แรป็ บทกวี หรอื บทละคร Hamilton จากมมุ มองของตวั เอง แถมเดก็ ๆ ทเี่ ข้าร่วมหลักสูตรยงั สามารถสง่ ผลงานเพลงและบทละครของตัวเองเขา้ มา คัดเลอื กเพ่ือชิงตัว๋ การแสดง Hamilton ทนี่ ิวยอร์กไดอ้ ีกด้วย หลกั สูตรการเรียนนีม้ ที งั้ กิจกรรมในหอ้ งเรียน และฐานข้อมลู ดจิ ทิ ลั ทค่ี รผู ้สู อนสามารถ นำ� ไปใชป้ ระกอบในหลกั สตู รวชิ าประวตั ศิ าสตรย์ คุ กอ่ ตง้ั ในโรงเรยี นได้ นอกจากนี้ ลา่ สดุ ทางโครงการยังไดเ้ ปิดแพลตฟอรม์ “Hamilton Education Program Online” เพอ่ื ให้ เด็ก ๆ สามารถเรยี นรผู้ า่ นเว็บไซต์ได้แบบฟรี ๆ อีกด้วย เข้าใจ

I ละครทฟ่ี ังเสยี งสะทอ้ นจากสังคม I 25 #Blacklivesmatter ปี 2020 สบิ ปหี ลงั Hamilton เปดิ แสดงครง้ั แรกทบ่ี รอดเวย์ การเสยี ชวี ติ ของจอรจ์ ฟลอยด์ ชายผิวสีท่ีถูกเจ้าหน้าท่ีต�ำรวจ เดเร็ค เชาวิน ใช้เข่ากดคอจนเสียชีวิต จุดชนวนให้ ชาวอเมรกิ นั จำ� นวนมากพากนั ออกมาประทว้ งบนทอ้ งถนนเพอื่ เรยี กรอ้ งความยตุ ธิ รรม ใหค้ นผวิ สี และกดดนั ใหท้ างการจดั การกับปัญหาการเหยยี ดเชื้อชาติท่หี ย่ังรากลึกใน ระบบมายาวนาน คนทวั่ โลกพากนั ตดิ แฮชแทก็ #Blacklivesmatter บนโลกโซเชยี ลเพอ่ื ประณามการกระทำ� อนั โหดเหย้ี มของตำ� รวจสหรฐั เน้ือเพลงใน Hamilton หลายประโยค ถกู เขียนลงบน แผ่นป้ายของกลุ่มผู้ประท้วง แต่ถึงอย่างนั้น Hamilton ในฐานะมิวสิคัลที่ชูประเด็น เรอื่ งความหลากหลายและความเทา่ เทยี มมาตงั้ แตต่ น้ และเคยแสดงออกทางการเมอื ง หลายตอ่ หลายคร้งั ก็ยงั หนีไม่พ้นกระแสคกุ รุ่นของการชมุ นุม บนโลกออนไลน์มีการออกมาวิจารณ์และเรียกร้องให้ทีมงาน Hamilton ประกาศตัว อยู่ขา้ งการประทว้ ง มแิ รนดาออกมาขอโทษผา่ นคลปิ วดิ โี อสนั้ ๆ ที่มีใจความสำ� คญั วา่ “การทเ่ี รายงั ไมไ่ ดอ้ อกมาพดู ถงึ Black Lives Matter และประณามการเหยยี ดเชอ้ื ชาติ อย่างเป็นระบบ ถอื เป็นความล้มเหลวทางจริยธรรม...ในฐานะผู้เขยี นบท ผมขอแสดง ความรบั ผิดชอบและขอโทษส�ำหรับความลม้ เหลวนี้” “ตอนที่ผมไดเ้ ห็นปา้ ยประทว้ งบนถนนท่ีเขียนวา่ ‘History Has Eyes On You’ หรือ ‘Tomorrow There’ll Be More Of Us’ มนั ท�ำผมรู้วา่ ภาษาทีส่ ่อื ออกไปในการแสดงนนั้ เช่ือมโยงกับผู้ชมในแบบที่ท�ำให้ผมภาคภูมิใจอย่างไม่น่าเชื่อ” มิแรนดากล่าวถึงใน อทิ ธพิ ลของละครเพลงทีม่ ีตอ่ การประทว้ งตอ่ ตา้ นการเหยียดเชือ้ ชาตทิ ั่วประเทศ เข้าใจ

26 เข้าใจ

#CancelHamilton เรอื่ งดเู หมือนจะจบลงด้วยดี แต่แลว้ สองเดอื นถดั มา หลงั จาก Hamilton เรมิ่ เขา้ ฉาย ครงั้ แรกบนแอป Disney+ ไดเ้ พยี งวนั เดยี ว กเ็ กดิ กระแส #CancelHamilton บนทวติ เตอร์ ท่ีเรียกร้องให้ถอดมิวสิคัลเร่ืองดังออกจากแพลตฟอร์ม เพราะมีคนยกประเด็นว่า อเล็กซานเดอร์ แฮมิลตัน ตัวเอกของมิวสิคลั นัน้ มสี ่วนเก่ียวขอ้ งในการคา้ ทาส แตก่ ลับ ไม่ได้มีการส่ือสารเร่ืองน้ีใน Hamilton อย่างท่ีควรจะเป็น แถมบทในบางช่วงของ การแสดงยังท�ำให้ดูเหมือนว่าบิดาผู้ก่อตั้งประเทศเป็นผู้ที่ยึดม่ันในความเสมอภาค ของมนษุ ยอ์ ีกต่างหาก อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางกระแสร้อนแรงบนทวิตเตอร์ ก็มีหลายคนที่ออกมาปกป้อง 27 ทมี งาน Hamilton พร้อมกับบอกวา่ คนท่เี หน็ ดว้ ยกบั การให้ยกเลกิ การฉาย ควรจะต้อง เรียนรู้ท่ีจะแยกข้อเท็จจริงออกจากเรื่องแต่ง เพราะ Hamilton เป็นละครบรอดเวย์ ไมใ่ ชบ่ ทเรยี นประวตั ศิ าสตร์ การบอกวา่ ต้องการให้ถอดหนงั ออกเพยี งเพราะวา่ มวิ สคิ ลั ท�ำให้บิดาผู้ก่อต้ังประเทศดูเป็นคนดี ไม่ใช่เหตุผลท่ีหนักแน่นพอ เพราะใคร ๆ ที่รู้ ประวตั ิศาสตรอ์ เมริกาก็รกู้ นั อยแู่ ล้วว่าบรรดาผ้กู ่อตงั้ ประเทศน้นั ไม่ได้ขาวสะอาด ทางดา้ นมแิ รนดากอ็ อกมาใหส้ มั ภาษณใ์ นเวลาตอ่ มาวา่ เขายอมรบั วา่ Hamilton ไมไ่ ด้ สื่อสารประเด็นเร่ืองความคิดของแฮมิลตันและกลุ่มบิดาผู้ก่อตั้งประเทศที่มีต่อการค้า ทาสมากนัก ซึง่ เขาคดิ วา่ นนั่ ก็เป็นการเล่าประวัติศาสตร์ทคี่ อ่ นขา้ งตรงไปตรงมาแล้ว เพราะตามข้อเท็จจริงในประวัติศาสตร์ แฮมิลตันไม่ได้ท�ำอะไรมากเก่ียวกับเรื่องนี้ ไม่มีบิดาผู้ก่อต้ังสหรัฐคนไหนในช่วงเวลานั้นที่ลงมือท�ำอย่างเพียงพอเพื่อหยุดยั้ง การคา้ ทาส แนน่ อนว่าตอนนี้บริบทได้เปล่ียนไปแล้ว เกิดบทสนทนาในสังคมแล้วว่า เราจะทำ� อย่างไรไดบ้ า้ งเพ่อื ถอนรากถอนโคนปัญหาใหห้ มดไป อันที่จริง นักประวัติศาสตร์แอนเน็ตต์ กอร์ดอน-รีด เคยออกมาพูดถึงเรื่องนี้ต้ังแต่ปี 2016 ที่ Hamilton สร้างกระแสความนิยมท่ัวประเทศแล้ววา่ ตวั ตนของบุคคลสำ� คญั ในประวัติศาสตรท์ ี่ถ่ายทอดผ่านมิวสิคัลเร่ืองน้ี มีหลายจุดท่ีไม่ตรงกับข้อเท็จจริงทาง ประวตั ศิ าสตร์ “แฮมลิ ตนั เปน็ ผซู้ อื้ และขายทาสใหค้ รอบครวั ของภรรยา และการตอ่ ตา้ น การค้าทาสไม่เคยอยใู่ นแผนการของเขา” เขา้ ใจ

28 แตถ่ งึ อย่างนัน้ เธอคดิ วา่ ศลิ ปนิ และนกั สร้างสรรคก์ ไ็ ม่ควรถูกจำ� กดั สิทธ์ิในการตีความ หรือบอกเล่าประวัติศาสตร์ในแบบอ่ืน “บรอดเวย์ไม่ใช่สารคดี ศิลปินมีสิทธิ์ใน การสรา้ งสรรคผ์ ลงาน แตน่ ักประวตั ศิ าสตรก์ ม็ ีสทิ ธิใ์ นการวิจารณเ์ หมอื นกัน” สำ� หรบั เธอแลว้ ลนิ มานเู อล มแิ รนดาคอื “อจั ฉรยิ ะ” และเธอกห็ วงั วา่ กระแสความนยิ ม ของละครเพลงเรื่องน้ีจะเป็นตัวเร่งให้เกิดความสนใจในการศึกษาประวัติศาสตร์ อเมริกนั ยคุ กอ่ ต้ังท้ังในโรงเรยี นและในสงั คมในวงกว้าง เพราะท้ายทส่ี ดุ แลว้ สิง่ ท่ีดีที่สดุ ทผี่ ลงานสร้างสรรค์สักชิ้นจะท�ำให้เกิดข้ึนใน สังคมได้ก็น่าจะเป็นการสร้างบรรยากาศที่เปิดกว้างทางความคิดให้ผู้ชมได้คิด วเิ คราะห์ ถกเถยี ง เรยี นรู้ และเติบโต เข้าใจ

I สืบจากสี ค�ำอธิบายใหมจ่ ากหลักฐานเดิม I 29 งานส�ำคัญอย่างหนงึ่ ของนกั ประวตั ศิ าสตร์ คือการศึกษาหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ใหล้ ะเอยี ดถถี่ ว้ น เพือ่ ค้นหา “ความจริง” หรือค�ำอธิบายบางอยา่ งให้กบั เหตกุ ารณ์ท่ี เกิดขน้ึ ไม่วา่ หลักฐานนนั้ จะอยู่ในรูปของข้อความ ประกาศ หนังสือ แผนที่ เครอ่ื งใช้ หรอื วัตถุอื่นใดก็ตาม แต่การศึกษาหลักฐานเหล่าน้ีใช่ว่าจะต้องศึกษาเม่ือค้นพบหลักฐานใหม่เท่านั้น เพราะหลกั ฐานชน้ิ เดมิ กส็ ามารถมอบความรแู้ ละคำ� อธบิ ายใหม่ ๆ ใหก้ บั ผศู้ กึ ษาไดเ้ สมอ ตามมมุ มองและบรบิ ทของสงั คมทเ่ี ปล่ยี นแปลง เจ้าหน้าที่ของไรค์มิวเซียมหรือพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ เมืองอัมสเตอร์ดัม ประเทศ เนเธอร์แลนด์ สังเกตเห็นว่ามีส่ิงผิดปกติเกิดข้ึนกับภาพเขียน “The Night Watch” อนั โด่งดังของเรมบลนั ดต์ เพราะดเู หมือนว่าจะมีหมอกควนั สขี าวปกคลุมรอบ ๆ ภาพ สนุ ขั ทมี่ ุมขวาลา่ ง ทำ� ให้สีดซู ีดลง แม้ว่าน่ีจะเป็นเรื่องปกติธรรมดาที่สามารถเกิดข้ึนได้กับภาพเขียนที่มีอายุหลายร้อยปี และไมใ่ ช่เร่ืองเร่งด่วนอะไรนกั แต่เนื่องจากนกั วจิ ยั ของพพิ ิธภณั ฑ์เห็นว่า ในชว่ งไม่กีป่ ี ที่ผ่านมาเทคโนโลยีท่ีช่วยในการวิเคราะห์ภาพในปัจจุบันนั้นล้�ำหน้าข้ึนมาก พวกเขา จึงตัดสินใจว่านี่คือเวลาที่เหมาะสมที่จะท�ำโครงการวิจัยและบูรณะผลงานมาสเตอร์ พซี ของเรมบลนั ดตท์ ยี่ ง่ิ ใหญท่ ส่ี ดุ ในประวตั ศิ าสตร์ โดยตง้ั ชอื่ ปฏบิ ตั กิ ารวา่ “Operation Night Watch” โครงการวิจัยครั้งส�ำคัญนี้ เป็นการรวมเอาความเช่ียวชาญของนักเคมี นักบูรณะ นักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ และนักประวัติศาสตร์เขา้ ไวด้ ้วยกนั เพือ่ ท�ำความเขา้ ใจ กระบวนการสรา้ งสรรคผ์ ลงานช้ินเอกของเรมบลันดต์ โดยวิเคราะห์ด้วยกระบวนการ และมุมมองทางวิทยาศาสตร์ ควบคู่ไปกับมุมมองทางศิลปะ ซ่ึงจะพลิกวิธีท่ีเราใช้ ศึกษาและฟื้นฟูงานศลิ ปะ น�ำไปสูก่ ารคน้ พบใหม่ ๆ เขา้ ใจ

30 Operation Night Watch กรอบกระจกขนาดใหญ่ถูกสร้างข้ึนเพื่อรักษาความปลอดภัย และเพื่อให้ผู้เข้าชมยังมองเห็นภาพวาดอันเลื่องช่ือ ขณะทป่ี ฏิบตั กิ ารถ่ายภาพความละเอียดสูงและการสแกนภาพรังสเี อ็กซ์ดำ� เนินไป เขา้ ใจ

ทาโก ดบิ บิตส์ ผ้อู ำ� นวยการไรคม์ ิวเซยี มกล่าววา่ การจะซ่อมแซมและอนุรักษช์ ้นิ งาน 31 ในระยะยาวใหไ้ ดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งนน้ั พพิ ธิ ภณั ฑจ์ ำ� เปน็ ตอ้ งตรวจสอบภาพวาดอยา่ งถถี่ ว้ น ด้วยเทคโนโลยีสมยั ใหม่อยา่ งการถ่ายภาพความละเอยี ดสูง และการสแกนภาพดว้ ย รงั สเี อ็กซ์ (Macro-XRF Scanner)1 แลว้ นำ� ขอ้ มูลท้ังหมดท่ีไดม้ าทำ� การวเิ คราะหข์ อ้ มลู เสยี ก่อน จึงจะสามารถน�ำภาพวาดเข้าสกู่ ระบวนการบรู ณะได้ ส�ำหรับคาทรีน เคิน นักเคมีและหัวหน้าฝ่ายวิทยาศาสตร์ของไรค์มิวเซียม ขั้นตอน การบนั ทกึ และสแกนภาพวาดชนิ้ เอกนน้ั ไมต่ า่ งอะไรกบั “การสแกนรา่ งกายแบบเตม็ ตวั ” ของคน “มันเปน็ ขนั้ ตอนทสี่ �ำคัญมาก” เธอกลา่ ว “เพราะคุณคงไม่ลงมือผ่าตัดถ้ายงั ไม่รวู้ ่ามะเร็งอยูต่ รงสว่ นไหน” และด้วยความท่ี The Night Watch นั้น ไม่ต่างจากโมนาลิซาแห่งพิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ การน�ำช้ินงานซ่ึงดึงดูดผู้เข้าชมกว่าสองล้านคนต่อปีชิ้นนี้ไปซ่อมหลังพิพิธภัณฑ์เป็น เวลาหลายปยี อ่ มไมอ่ าจทำ� ได้ ขน้ั ตอนการเกบ็ ขอ้ มลู ภาพวาดดว้ ยกลอ้ งความละเอยี ดสงู และเคร่ืองสแกนรังสี ไปจนถึงการซ่อมแซมช้ินงาน จึงเกิดขึ้นในห้องกระจกกลาง พิพิธภัณฑ์ซ่ึงถูกออกแบบมาโดยเฉพาะ เพื่อเปิดให้ทุกคนร่วมเป็นประจักษ์พยานใน ปฏิบัติการครง้ั นี้ ทัง้ ในพ้ืนที่จรงิ และช่องทางออนไลนข์ องพพิ ิธภัณฑ์ เคร่ืองสแกน Macro XRF น้ันท�ำงานได้ละเอียดกว่าเคร่ืองเอ็กซเรย์ในโรงพยาบาล ในขณะที่เคร่ืองฉายรังสไี ปทภ่ี าพวาดแตล่ ะจดุ พลังงานของรังสีที่สะท้อนกลับมาจะ ทำ� ใหท้ ีมงานสามารถระบุไดว้ า่ ภาพวาดจุดน้นั ใช้สารประกอบทางเคมอี ะไรบ้าง และ สนั นิษฐานได้ว่าศิลปนิ ใช้พิกเมนต์2 อะไรในการผสมสบี า้ ง หลายคนอาจสงสัยว่า ในเมื่อเราสามารถมองเห็นด้วยตาเปล่าอยแู่ ลว้ วา่ ภาพวาด แตล่ ะจดุ เปน็ สอี ะไร แลว้ การสแกนดว้ ยเครอ่ื ง Macro XRF นั้นทำ� ไปเพ่ืออะไร คำ� ตอบ คือเครอื่ งสแกนจะทำ� ใหเ้ ราเหน็ เทคนิคการทำ� งานของศิลปินท่ซี ่อนอยู่ลึกลงไปนั่นเอง 12 เสคารร่อื มงสี วีทิเคผ่ี รลาิตะขหึ้น์ธจาาตกุดเซว้ ลยลกข์ าอรงเรพอื ืชงหรรังือสสเี อตั ็กวซ์ เ์ชใน่ ชส้ cำ�hหloรrบัopวhิเคylรlาเปะหน็ ์หสาารอใงนคพ์ปชื รทะม่ีกสีอเีบขทยี วางเเปค็นมตีใน้นตวั อย่างวตั ถุ เขา้ ใจ

หน่งึ ในการคน้ พบส�ำคญั ที่ไดจ้ ากการสแกนภาพระดบั โมเลกลุ นี้ คอื ทีมนักวจิ ัยพบว่า เรมบลันดต์ไม่ได้ใช้ smalt (แก้วสีฟ้าท่ีมีโคบอลต์ออกไซด์) ในการลงสีฟ้าบนภาพ เท่าน้นั แต่เขายังน�ำมนั ไปผสมกบั สีอน่ื ๆ กระจายอยู่ทวั่ ทัง้ ภาพ เชน่ ผสมในสนี �ำ้ ตาล บนภาพรองเท้าบูท ซึ่งสันนิษฐานว่าท�ำเพื่อเพ่ิมมิติให้กับสี และเพ่ือให้สีท่ีวาดลงไป แหง้ ไวขึน้ คาทรนี เคนิ หวั หนา้ ฝา่ ยวทิ ยาศาสตรข์ องไรคม์ วิ เซยี มอธบิ ายวา่ เอกลกั ษณข์ องเรมบลนั ดต์ น้ันคือ วิธีการผสมสที ่ีแปลกใหม่ หน่งึ ในเทคนิคของเขาที่นักเรียนศิลปะรู้กันดีก็คือ “impasto” หรือการลงสปี รมิ าณมากเพื่อให้ภาพวาดมีความเปน็ สามมติ แิ ละดสู มจริง การใช้ smalt มาผสมในสอี น่ื ๆ ทไี่ มใ่ ชแ่ คส่ ฟี า้ จงึ นา่ จะเปน็ เทคนคิ ทเี่ พม่ิ พน้ื ผวิ ใหภ้ าพ และชว่ ยใหส้ แี หง้ เรว็ “ฉนั คดิ วา่ ความกระหายในการสรา้ งเอฟเฟกตบ์ างอยา่ งในภาพวาด ของเรมบลนั ดต์ คอื ส่งิ ที่ทำ� ใหเ้ ขาเป็นศิลปนิ ทพี่ เิ ศษ และนน่ั กค็ อื สงิ่ ทเี่ รากำ� ลงั พยายาม ศกึ ษาใหเ้ ข้าใจมากข้นึ ” 32 อกี หนึ่งความมหัศจรรย์ท่ีความก้าวหน้าของเทคโนโลยีวันนี้มอบให้ก็คือ รังสเี อก็ ซน์ น้ั สามารถทะลผุ า่ นพน้ื ผวิ ของภาพวาดและเผยใหเ้ ราเหน็ สง่ิ ทอ่ี ยดู่ า้ นลา่ งของสชี นั้ บนสดุ ของภาพไดด้ ว้ ย ทมี นกั วจิ ยั ของไรคม์ วิ เซยี มจงึ หวงั วา่ ปฏบิ ตั กิ ารสแกนผลงานในครงั้ นี้ อาจจะท�ำให้พวกเขามองเห็นกระบวนการสร้างสรรค์งานของศิลปินเอกในแบบที่ ละเอียดข้นึ เช่นวา่ เขามีการเปลย่ี นใจระหวา่ งการท�ำงานบ้างหรือเปล่า มกี ารเปลย่ี น ต�ำแหน่งขององค์ประกอบในภาพอย่างไร หรือเพ่ิมองค์ประกอบอะไรลงไปในนาที สุดท้ายหรอื ไม่ และทส่ี ำ� คญั ทส่ี ดุ การศกึ ษาภาพวาดของ Operation Night Watch ครงั้ น้ี ยงั จะชว่ ยให้ นกั วจิ ยั เขา้ ใจดว้ ยวา่ ภาพวาดมกี ารเปลย่ี นแปลงหรอื เสอ่ื มไปตามกาลเวลาอยา่ งไรบา้ ง พรอ้ มกบั เปน็ การประเมนิ ประสทิ ธภิ าพของการบรู ณะภาพครง้ั กอ่ น ๆ ดว้ ยวา่ วสั ดแุ ละ วธิ ที ใ่ี ชใ้ นการซอ่ มแซมนน้ั สง่ ผลกบั ภาพอยา่ งไร เพราะอยา่ ลมื วา่ จดุ เรมิ่ ตน้ ของปฏบิ ตั กิ าร “สบื จากส”ี ครง้ั น้ี เกดิ ขน้ึ เพราะทมี งานตงั้ ขอ้ สงั เกตวา่ รอยหมอกควนั สขี าวรอบตวั สนุ ขั ทม่ี ุมล่างของภาพนั้น ไม่นา่ จะเป็นความตั้งใจของเรมบลันดต์ นักวิจัยจึงเชื่อว่า การสแกนภาพจะชว่ ยใหพ้ วกเขาพบคำ� ตอบ ว่าอะไรกันแน่ทท่ี ำ� ให้ภาพเปลีย่ นสี เข้าใจ

นบั ตงั้ แตค่ รง้ั สดุ ทา้ ยท่ี The Night Watch ไดร้ บั การบรู ณะในปี 1975 เปน็ เวลากวา่ 45 ปแี ล้วทไ่ี ม่มีใครแตะตอ้ งภาพเขยี นชนิ้ เอกที่มชี ่อื เสยี งทส่ี ุดในเนเธอรแ์ ลนด์ ชนิ้ นอี้ กี เลย แตด่ ้วยเทคโนโลยีจากศตวรรษที่ 21 ผสานกบั ความเชยี่ วชาญของ นักเคมี นักบรู ณะ นักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์และนักประวัติศาสตร์ โลกจึง มีโอกาสได้ย้อนกลับมาท�ำความเข้าใจหลักฐานชิ้นเดิมอีกคร้ัง เพื่อค้นหา คำ� อธิบายใหม่ ๆ ให้กับเรอ่ื งราวในอดตี ตอ่ ไป TOWNSENDS I ประวตั ศิ าสตรก์ นิ ได้ I ไม่ใช่เรื่องแปลกถ้าคุณบังเอิญไถฟีดบน 33 ยูทูบมาเจอคลิปวิดีโอของแชนแนลท่ีมี ชอ่ื วา่ “Townsends” แลว้ หลงเขา้ ใจไปวา่ นี่คอื คลิปของหนงั ยอ้ นยุคสกั เรอ่ื ง เพราะ ภาพหนา้ ปกคลปิ ทมี่ ี โจนาธาน ทาวนเ์ ซนด์ เจ้าของแชนแนลซ่ึงอยู่ในชุดเส้ือผ้าแบบ โบราณ ดเู ผนิ ๆ กช็ วนใหค้ ดิ อยา่ งนนั้ จรงิ ๆ ปัจจบุ นั Townsends มีผูต้ ิดตามทวั่ โลก มากกว่าหน่ึงล้านคน คอนเทนต์หลัก ๆ ที่โจนาธานน�ำเสนอในช่องของเขาคือ รายการสอนท�ำอาหารย้อนยุคสุดเนิร์ด โดยถอดสตู รจากตำ� ราอาหารโบราณอยา่ ง The Professed Cook หรือ American Cookery ใหไ้ ดช้ มและลองไปท�ำตามกัน ท่ีบ้าน พร้อมทั้งสอดแทรกเกร็ดความรู้ เรื่องวัฒนธรรม สังคม และวิถีชีวิตท่ี เช่ือมโยงกับอาหารทีก่ ำ� ลังท�ำไปด้วย เขา้ ใจ

สตู รอาหารบางจานทโ่ี จนาธานนำ� มาสาธติ แมจ้ ะใชว้ ตั ถดุ บิ ทเี่ ราคนุ้ เคยกนั ดี แตก่ น็ กึ ภาพ ไม่ออกว่าจะผสมกนั ไดอ้ ยา่ งไร เช่น เมนู “กาแฟไข่ (Coffee Eggs)” จากต�ำราอาหาร ปี 1769 ที่ไม่ได้แยกกันกิน แต่เป็นการน�ำกาแฟที่ชงแล้วมาตีพร้อมกับไข่แดงดิบ ผสมนำ้� ตาลมากนอ้ ยตามตอ้ งการ เทใสแ่ มพ่ มิ พห์ รอื ถว้ ยอบขนมแลว้ นำ� ไปอบ เปน็ เมนู โบราณทีโ่ จนาธานเองกเ็ ดาไมอ่ อกวา่ จะมรี สชาตอิ ย่างไร แถมไม่รู้ว่ามนั คอื อาหารจานหลกั หรือของหวานกันแน่ แต่หลังจากได้ชิมดูแล้ว เขาก็บอกว่าไมไ่ ดแ้ ย่ พร้อมบรรยาย รสชาติและสมั ผัสของอาหารใหเ้ ราได้จินตนาการกนั ตอ่ “เพมมแิ คน (Pemmican)” เมนเู อาชวี ติ รอดทอ่ี ดั แนน่ ดว้ ยโปรตนี และไขมนั ซง่ึ คนพน้ื เมอื ง ในทวปี อเมริกาเหนือนยิ มท�ำเปน็ เสบยี งไวก้ นิ ระหวา่ งการออกล่าสัตว์หรือเดินทางไกล “เบยี รส์ พรซู (Spruce Beer)” เสบยี งบ�ำรงุ รา่ งกายของกองทัพฝา่ ยอาณานคิ ม ทเี่ ขา ออกไปเก็บตน้ สนสพรซู และต้ังแคมป์ก่อไฟตม้ เบียร์ถงึ ในป่า 34 หรือเมนูยอดฮิตทุกยุคทุกสมัยอย่าง “ไก่ทอดสไตล์อังกฤษ” จากตำ� ราปี 1736 ที่ใช้ สว่ นผสมและเครอ่ื งปรุงต่างจากไกท่ อดท่ีเรากินในปัจจุบนั มาก แถมยังหนา้ ตาน่ากิน จนมีคนดูเอาสตู รไปทำ� ตามแลว้ กลบั มาคอมเมนตร์ ายงานความสำ� เรจ็ กนั เพยี บ ในหลายคลปิ โจนาธานยงั ไดเ้ ชิญผเู้ ช่ียวชาญดา้ นประวตั ศิ าสตรม์ ารว่ มแบง่ ปนั ความรู้ ในรายการด้วย เช่น ไมเคิล ทวิตตี นักประวัติศาสตร์อาหารท่ีเชี่ยวชาญด้านชุมชน แอฟริกันอเมริกันในช่วงกลางศตวรรษที่ 18 ถึงกลางศตวรรษที่ 19 ซึ่งมาร่วมสาธิต วิธีการท�ำ “ซุปกระเจี๊ยบ (Okra Soup)” อาหารจานร้อนสูตรดั้งเดิมของชุมชนทาส ชาวแอฟริกันในอเมริกา พร้อมกับบอกเล่าเกร็ดประวัติศาสตร์น่ารู้เกี่ยวกับชีวิต ความเปน็ อย่ขู องชาวแอฟริกนั ในยุคนน้ั เข้าใจ

I ประวตั ศิ าสตรข์ ายได้ I 35 บางคนอาจคดิ วา่ โจนาธานเปน็ ยทู บู เบอร์ แตจ่ รงิ ๆ แลว้ เขาคอื ผสู้ บื ทอดธรุ กจิ ขายของ ยอ้ นยคุ ของครอบครวั ทกี่ อ่ ตง้ั ในปี 1973 โดยเจมส์ ทาวนเ์ ซนตพ์ อ่ ของเขา รา้ นของเขา เปน็ รา้ นขายของเลก็ ๆ ที่เร่ิมจากการขายอปุ กรณ์ต้ังแคมปส์ ำ� หรบั นกั จำ� ลองประวตั ศิ าสตร3์ ในเซาเธริ น์ อนิ เดียน่า ก่อนทีโ่ จนาธานจะมารบั ช่วงตอ่ กิจการตงั้ แตป่ ี 1995 เปน็ ต้นมา ทกุ วนั นี้ รา้ น Townsends เป็นเหมือนวอลมารต์ ท่รี วบรวมสินค้ายอ้ นยุคในศตวรรษท่ี 18 และ 19 ไวห้ ลายร้อยรายการ ทง้ั เครือ่ งครัว เคร่ืองแตง่ กาย อปุ กรณ์เย็บปักถักร้อย และข้าวของเครื่องใช้อ่ืน ๆ เช่น ไม้ตีไข่ทที่ �ำจากไม้เบิร์ช กาต้มกาแฟดีบุก สายรัด ถงุ เทา้ ไปจนถงึ ชดุ กระโปรงผา้ ฝา้ ย สนิ คา้ หลายชน้ิ เปน็ งานทำ� มอื หลายชนิ้ ตอ้ งใชเ้ วลา ศึกษาค้นคว้าหลายชั่วโมงในระหว่างการผลิต โดยขายผ่านทั้งหน้าร้านและออนไลน์ สินค้าท่ี Townsends ผลิตเป็นของย้อนยุคในช่วงปี 1750-1840 ซ่ึงเป็นยุคท่ีเกิด ความเปลยี่ นแปลงมากมาย ต้ังแต่การก่อต้งั ประเทศอเมริกา การเปลี่ยนผ่านจากยคุ เกษตรกรรมเขา้ สอู่ ตุ สาหกรรม มวี วิ ฒั นาการในการผลติ สนิ คา้ เกดิ ขนึ้ มากมาย “หลงั จาก ปี 1840 ทุกอย่างก็เริ่มผลิตในโรงงานแล้ว ก่อนหน้าน้ันทุกอย่างท�ำด้วยมือล้วน ๆ” โจนาธานกล่าว “เราท�ำงานกับช่างฝีมือทั่วประเทศ และผลิตสินค้าหลายอย่างด้วย ตวั เองทนี่ ใี่ นอนิ เดยี นา เราพยายามจะสง่ มอบของประวตั ศิ าสตรท์ ล่ี กู คา้ สามารถใชง้ าน ไดท้ ุกวนั มนั สนกุ แต่กม็ คี วามทา้ ทายหลายอยา่ ง” Townsends ยงั เป็นหนึง่ ในฟันเฟอื งของวงการฮอลลวี ูด 40 กว่าปีทผี่ ่านมา พวกเขา จ�ำหน่ายเสื้อผ้าและข้าวของเครื่องใช้ย้อนยคุ มากมายใหอ้ ตุ สาหกรรมบันเทงิ ของใช้ จากร้านของพวกเขาปรากฏอยู่ในรายการโทรทศั น์ ซีรสี ์ และภาพยนตร์ชื่อดงั หลายต่อ หลายเรือ่ ง เชน่ Pirates of the Caribbean, National Treasure, The Patriot, Turn: Washington’s Spies และ Outlander 3 นกั จำ� ลองประวตั ศิ าสตร์ (Reenactor) คือกลุม่ คนท่ชี ื่นชอบการเรียนรู้ประวตั ศิ าสตรผ์ า่ นการจำ� ลองเปน็ งานอดเิ รก เขา้ ใจ ดว้ ยการใสเ่ ครอื่ งแตง่ กายยอ้ นยคุ และนำ� ขา้ วของเคร่ืองใช้ท่ผี ลิตในยุคน้นั ๆ ในประวตั ศิ าสตรม์ าใช้ โดยมจี ดุ ประสงค์ เพอื่ เรียนรแู้ ละความบันเทิง

ย้อนกลบั ไปตอนทโ่ี จนาธานและพนักงานร้าน Townsends เร่มิ ถ่ายวิดีโอลงยูทูบในปี 2008 นนั้ พวกเขาเพยี งแคต่ อ้ งการสอนวธิ กี ารใชง้ านสนิ คา้ บางชน้ิ ทอี่ ธบิ ายยาก รวมถงึ ท�ำคลิปเพื่อดึงดูดและสร้างความผูกพันกับลูกค้าให้รู้สึกเช่ือมโยงกับเรื่องราวอดีต เท่านนั้ แต่สงิ่ ที่อยูเ่ หนอื ความหมายก็คือเสียงตอบรับจากผู้ชมที่ไม่ใช่กลมุ่ เป้าหมาย ของรา้ น “ผคู้ นจากทวั่ โลกดวู ดิ โี อของเรา พวกเขารสู้ กึ เชอ่ื มโยงกบั มนั และเขา้ มาพดู คยุ กับเรา ตรงกันข้ามกับเมื่อสิบปีก่อน ตอนน้ันเรารู้สึกค่อนข้างโดดเดีย่ วมากกับสงิ่ ท่ี ก�ำลังทำ� อยู่” เจา้ ของรา้ นและยทู ูบแชนแนลทีม่ ีผู้ตดิ ตามมากกวา่ หนึง่ ลา้ นคนกลา่ ว “อาหารน่าจะเป็นส่ิงท่ีเช่ือมโยงหลักกับทุกคน มันเป็นวิธีการสือ่ สารทเ่ี ราไม่ไดน้ กึ ถงึ มากนักในโลกสมัยใหม่ แต่มันน่าจะเป็นหน่ึงในวิธีท่ีดีที่สุดในการสร้างปฏสิ มั พันธ์ ระหว่างคนเลยล่ะ” โจนาธานต้ังข้อสังเกต ในช่วงหลายปีแรกของการท�ำคลิป เขากบั ทีมงานลองผดิ ลองถกู หลายอย่าง กว่าจะพบวา่ คลปิ สอนท�ำอาหารและวิถีชีวติ แบบย้อนยคุ คือคอนเทนต์ที่ใชส่ �ำหรบั Townsends 36 แม้วา่ ผูต้ ดิ ตามสว่ นใหญบ่ นยทู บู ของ Townsends จะไม่ใช่ลกู คา้ กลมุ่ เป้าหมายท่จี ะ ซอ้ื ขา้ วของเครอ่ื งใชจ้ ากรา้ น (ประมาณ 20% ของลกู คา้ ทซ่ี อ้ื ของผา่ นเวบ็ ไซตม์ าจากยทู บู ) แตก่ ็เปน็ ส่วนส�ำคัญทีท่ �ำให้ Townsends เปน็ ทรี่ จู้ ักในวงกวา้ งขึน้ รา้ นของเขามลี ูกค้า ขาจรท่ีไม่ใช่คอประวัติศาสตรแ์ วะเวียนมาเป็นครัง้ คราว “มีของบางชิ้นในร้านเราท่ีดูเหมือนจะ ถูกใจคนยุคใหม่ บางคนชอบเพราะอยาก จะเอาไปใช้เป็นของแตง่ บ้าน ส่วนบางคน กอ็ ยากจะมขี องสกั ชน้ิ ทจี่ ะทำ� ใหพ้ วกเขารสู้ กึ เชื่อมโยง และคิดถึงเร่ืองในประวตั ศิ าสตร์” เข้าใจ

I Back to the Future I เราเรยี นประวตั ิศาสตรไ์ ปเพ่อื อะไร ประวตั ศิ าสตร์ทำ� นายอนาคตได้จรงิ หรือ คำ� ตอบของค�ำถามเหลา่ นี้อาจแตกตา่ งกันไปในแตล่ ะคน ส�ำหรับ Artichoke กลุ่มคน ท�ำงานด้านศิลปะขนาดใหญ่ในพื้นท่ีสาธารณะมองว่า การหยิบอดีตกลับมาพูดใน บรบิ ทปัจจบุ นั ไม่เพยี งแต่ทำ� ใหเ้ ราระลึกถึงสง่ิ ทจ่ี บไปแล้วเทา่ น้ัน แต่ยงั กระตุ้นใหเ้ รา ตระหนักถึงปัจจบุ นั และต้งั ค�ำถามกบั อนาคตไดด้ ว้ ย ในปี 2016 เป็นปีครบรอบ 350 ปีแห่งเหตุการณ์ไฟไหม้ครั้งใหญ่ของกรุงลอนดอน 37 (Great Fire of London) Artichoke ไดร้ บั มอบหมายใหจ้ ดั เทศกาล London’s Burning วา่ ดว้ ยมมุ มองรว่ มสมยั ทม่ี ตี อ่ เหตกุ ารณท์ างประวตั ศิ าสตร์ครงั้ สำ� คญั น้ี พวกเขาจงึ เชญิ ศลิ ปนิ และนกั วชิ าการมารว่ มสรา้ งสรรคผ์ ลงานกระจายไปทว่ั พน้ื ทที่ เ่ี คยไฟไหม้ โดยเปน็ ทงั้ การยอ้ นกลบั ไปรำ� ลกึ ถงึ เหตกุ ารณใ์ นวนั นน้ั ตลอดจนการฉกุ คดิ ถงึ ภยั คกุ คามใหม่ ๆ ที่ เมอื งทง้ั หลายตอ้ งเผชญิ ทงั้ ในวนั นแ้ี ละอนาคต ตง้ั แตภ่ าวะโลกรอ้ นไปจนถงึ ความขดั แยง้ ต่าง ๆ ทัว่ โลก ยอ้ นกลบั ไปในคนื วนั อาทติ ยท์ ี่ 2 กนั ยายน 1666 ไฟเรม่ิ ลกุ ไหมจ้ ากรา้ นเบเกอรใี่ นตรอก พดุ ดิง้ เลน (Pudding Lane) และขยายเป็นวงกว้างขึ้นเรอื่ ย ๆ ทว่ั เขตเมอื งซึ่งรงุ่ เรอื ง มาต้งั แตส่ มยั ยุคกลางและมีประชากรอาศัยอยู่ประมาณ 80,000 คน ไฟไหมเ้ ปน็ เวลา 4 วนั ทำ� ลายบา้ นเรอื นไป 13,2000 หลงั สง่ ผลใหผ้ อู้ ย่อู าศยั กวา่ 70,000 คน ตอ้ งกลายเปน็ คนไรบ้ า้ น สถานทส่ี ำ� คญั ทางราชการและโบสถท์ ง้ั หลายพงั ทลายลง ความเสียหายในคร้ังน้ัน ในแง่หนึ่งคือโศกนาฏกรรมที่ไม่มีใครอยากให้เกิดข้ึน แต่ใน อีกแง่หนึ่งมนั คอื สิง่ ที่ท�ำให้ลอนดอนกลายเป็นลอนดอนในทุกวันน้ี ทั้งผังเมืองและ มหาวหิ ารเซนตพ์ อลทมี่ หี นา้ ตาอย่างท่เี ราเห็นกันในปัจจุบัน ก็เป็นผลพวงจากเพลงิ ไหม้ ในครง้ั นัน้ ดว้ ยเหตุนี้ ส�ำหรับ Artichoke แลว้ เทศกาล London’s Burning จึงเป็นท้ัง การรำ� ลกึ และเฉลิมฉลองไปพร้อม ๆ กัน เข้าใจ

กจิ กรรมในเทศกาลน้ันมที ้ังงานศิลปะจดั วาง การแสดงสด ไปจนถึงกิจกรรมเดนิ ทัวร์ และเสวนา ทีมศิลปินจาก Station House Opera ออกแบบวิธีบอกเล่าเส้นทางที่ เปลวเพลงิ ลุกไหมใ้ นปี 1666 ดว้ ยการใชอ้ ฐิ มวลเบาขนาดใหญต่ ้งั เรียงกนั เปน็ โดมิโน 3 เส้นทาง ตลอดแนว 6 กโิ ลเมตร แลว้ เรมิ่ ล้มอฐิ กอ้ นแรกพรอ้ ม ๆ กัน หากอฐิ ลม้ ไปจนถงึ 3 จดุ สุดทา้ ยได้สำ� เรจ็ ไฟก็จะถกู จุดให้ประติมากรรมทต่ี ้งั อยพู่ ังทลายลงมา ราวกับเป็นภาพเหตุการณ์ที่เกิดข้นึ เมื่อ 350 ปีกอ่ น นอกจากน้ี ยงั มกี ารแสดงทชี่ อ่ื วา่ “Holoscenes” ของนกั แสดงจากกลมุ่ Early Morning Opera ท่ีเต้นร�ำและแหวกว่ายอยู่ในแทงก์น�้ำขนาดใหญ่ ในขณะท่นี ำ�้ ก�ำลังไต่ระดับ สูงขึ้นเรอื่ ย ๆ เพื่อสะทอ้ นว่า ภยั ทกี่ �ำลงั คมุ คามโลกในปัจจุบันอาจไมใ่ ชอ่ คั คีภยั อยา่ ง ในอดตี แต่เป็นภยั จากน้ำ� ต่างหาก เทศกาล London’s Burning ปิดฉากลงด้วยโปรแกรมไฮไลต์อย่าง “London 1666” ที่ 38 Artichoke รว่ มมือกบั เดวิด เบสต์ ในการสรา้ งประติมากรรมยาว 120 เมตร ซึ่งจ�ำลอง เมืองลอนดอนในศตวรรษที่ 17 กลับข้ึนมาใหม่ เพียงเพ่ือท่ีจะถูกไฟเผาให้มอดไหม้ กลางแมน่ ำ�้ เทมส์ เดวดิ เบสต์ เปน็ ศลิ ปนิ ชาวแคลฟิ อรเ์ นยี ซง่ึ โดง่ ดงั จากผลงานการสรา้ งวหิ ารไมใ้ นหลาย พน้ื ท่ที ัว่ โลก เบสต์สร้างให้วิหารไม้ของเขาด�ำรงอยู่เพียงช่ัวคราว เปิดให้ใครก็ตามที่ สญู เสยี หวงั จะไดร้ บั การใหอ้ ภยั หรอื ตอ้ งการใหอ้ ภยั ผอู้ นื่ ไดเ้ ขา้ มาใชเ้ วลาอยกู่ บั ตวั เอง และปลดปลอ่ ยความรสู้ กึ เหลา่ นนั้ กอ่ นทท่ี กุ คนจะรว่ มยนื มองไฟทเ่ี ผาไหม้อาคารทั้งหลงั ลงไปพร้อมกัน ส�ำหรับการสร้างสรรค์ผลงาน London 1666 ในคร้ังน้ี เบสต์ต้องการสะท้อนว่า เมอื่ 350 ปกี อ่ นมผี คู้ นทถี่ กู ขบั ไลแ่ ละตอ้ งยา้ ยทอี่ ยอู่ ยา่ งไร ทกุ วนั นกี้ ย็ งั เปน็ อยอู่ ยา่ งนน้ั ตา่ งกนั ทวี่ ่า ชาวลอนดอนชนชัน้ ลา่ งในวนั นไ้ี มไ่ ด้ถูกผลักไสโดยเปลวไฟสีแดงแต่เป็น เปลวไฟทางเศรษฐกจิ มากกว่า เข้าใจ

Holoscenes 39 เข้าใจ

เขา้ ใจ

ทา่ มกลางกลมุ่ ควนั ทพ่ี วยพงุ่ และเปลวไฟทลี่ กุ โชน อยกู่ ลางแมน่ ำ�้ เทมสใ์ นวนั นน้ั คงจะทำ� ใหผ้ ชู้ ม หลายหมื่นท่ียืนมองอยู่จากทั้งสองฝั่งแม่น�้ำ และอกี หลายแสนรบั ชมผา่ นทางการถ่ายทอด สดออนไลน์ ได้ร�ำลึกถึงเหตุการณ์ที่พลิกโฉม ลอนดอนเมอ่ื หลายรอ้ ยปกี อ่ น และตระหนกั ถงึ สง่ิ ทอี่ าจจะเกดิ ขน้ึ ในอนาคตเพอ่ื เตรยี มรบั มอื ไดบ้ า้ ง ประวัติศาสตร์ท�ำให้เราเห็นว่า 41 ทุกการกระท�ำของเราส่งผล บางอย่างเสมอ แม้ไม่รู้ว่าจะ ส่งผลอย่างไร แต่เรารู้แน่ว่า ในทุก ๆ หว้ งเวลา เราแต่ละคน ต่างมีความรับผิดชอบท่ีต้อง แบกรับ ประวัติศาสตร์เน้นย�้ำ และมอบความรสู้ กึ ทางจริยธรรม ใหแ้ กเ่ รา ทิโมธี ซไนเดอร์ นักประวัติศาสตร์ชาวอเมริกนั เขา้ ใจ

42 ×GCRENEAETRIAVTITIOYN เข้าใจ

Kids These days / เดก็ สมัยนี้ 43 เข้าใจ

“ คนหนุ่มสาวมักมีความคิดที่สูงส่งเพราะชีวิต อดตี พวกเขายังไมถ่ กู ท�ำร้าย หรือมีประสบการณ์ จากสถานการณบ์ ีบบังคับ” จาก Rhetoric, Aristotle (400 ปีก่อนคริสตกาล) “ พ่อแม่มกั เปน็ ตน้ เหตขุ องความยุ่งยากหลายอย่าง ทงั้ ทเี่ ปน็ หนา้ ที่ แตพ่ วกเขาลม้ เหลวในการสอนลกู ให้รจู้ ักควบคุมตัวเองและมีวินยั ” จากบทความ Problems of Young People, Leeds Mercury (1938) 44 “เด็กสมัยนี้ได้รับการประคบประหงมจนท�ำให้ พวกเขาลมื ไปแลว้ วา่ มนั มสี ง่ิ ทเี่ รยี กวา่ การเดนิ พวกเขาเลือกจะข้ึนรถบัสแบบไม่ต้องคิด... เวน้ แต่วา่ พวกเขาจะตอ้ งท�ำบางอยา่ ง อนาคต ของการเดนิ ชา่ งน่าสงสารเสยี จริง” จากบทความ Scottish Rights of Way: More Young People Should Use Them” Falkirk Herald (1951) “ ความปรารถนาของนายจา้ งท่ีแสนดใี นการจา้ งงาน เพอื่ ใหเ้ ลยี้ งตวั ไดเ้ หมอื นจะคอ่ ย ๆ หายไป เพราะ พวกเขาหลีกเลยี่ งงานระดบั ล่างที่ไมไ่ ด้ทา้ ทาย สตปิ ัญญา” จากบทควFาiมnaMneceiatlGTiemneesra(t1io9n95X), เข้าใจ

วนั นี้ “ ถ้าหากมิลเลนเนียลคิดถึงแต่ตัวเอง และ คาดหวังวา่ โลกจะตอ้ งเคล่อื นมาหา แล้วกย็ งั มี พ่อแม่ที่คอยท�ำความสะอาดห้องให้ลูกจนถึง อายุ 20 เรากค็ งโทษใครไมไ่ ด้นอกจากตัวเรา โดยเฉพาะแม่และพอ่ ของเรา” จากบทความ Millennials Are Selfish and Entitled, and Helicopter Parents Are to Blame, Time (2014) “ ตลาดแรงงานทุกวันน้ีเต็มไปด้วยมิลเลนเนียล 45 ท่มี ีความม่ันใจมากกวา่ ความสามารถ” จากบทความ Millennials: ‘Their Overconfidence at Work Can Look Delusional’, Irish Independent (2017) “ เจนวาย...เป็นพวกเปลี่ยนงานไปเรื่อย เพราะ คิดว่าอยู่เหนือกว่าที่จะมาเร่ิมต้นท�ำงานตั้งแต่ ระดับล่าง เรียกได้ว่าพวกเขาเป็นพนักงานท่ี ไม่น่าปรารถนา” จากบทความ The 40-Hour Weeks... I Think It’s Slowly Killing You, Independent (2017) “ เด็กยุคน้ีออกจะข้ีเกียจและคิดว่างานทั่วไป งา่ ยเกนิ กว่าทกั ษะของพวกเขา” จากบทความ A Generation With a Huge SensDeaoilyf EMnatiitlle(2m0e1n7t), เขา้ ใจ

ไม่เหมือนอดีตที่ท้ิงร่องรอยให้เห็นภาพชัด อนาคตคือความเลือนรางที่แต่ละคนก็ วาดหวงั ในสิง่ ที่แตกตา่ ง และดเู หมอื นว่าผู้ทีก่ �ำหนดอนาคตของโลกไดห้ นักแน่นทส่ี ดุ คงไม่ใช่ผู้ทสี่ ร้างประวัติศาสตร์ของเมื่อวาน แต่เป็น “คนรุ่นใหม่” หรือ “เด็กสมัยน้ี” แม้จะโดนตราหน้าว่าไม่เอาไหนและได้รับฉายาที่รุนแรงมากกว่าคนรุ่นก่อนหน้า ซ่ึงเห็นได้จากประโยคเด็ดที่รวบรวมขึ้นมาโดยส�ำนักข่าวบีบีซีในบทความเรื่อง People have always whinged about young adults. Here’s proof (2017) ทเ่ี ทยี บ สองระยะเวลาใหเ้ หน็ ถงึ ความจรงิ ทวี่ า่ คนรนุ่ กอ่ นกม็ กั มองวา่ คนรนุ่ ใหมร่ กั สบาย มนั่ ใจ เกินเหตุ คาดหวังสงู และตอ้ งโทษพอ่ แม่ทเี่ ล้ยี งมาแบบน้ี แตท่ ุกสมยั ต่างก็มีบริบทใน การเติบโตที่แตกต่างกัน อาการขัดใจกับสิ่งท่ีเคยเจอในอดีตกับส่ิงที่เกิดขึ้นปัจจุบัน จึงหลีกเล่ียงไมไ่ ด้ และไมว่ า่ คณุ จะชอบใจคนรนุ่ ใหมห่ รอื ไม่ แตถ่ งึ อยา่ งไร พวกเขากม็ กั เปน็ เจา้ ของอนาคต ท่ีแท้จริง 46 คนรุ่นใหม่ที่ว่าคือชาวเจเนอเรชันซี (Generation Z) หรือผู้ท่ีเกิดระหว่างปคี .ศ. 1995-2015 ชว่ งเวลาทีเ่ ทคโนโลยเี บ่งบานแบบไม่หยดุ หย่อน ชาวเจนซจี งึ เกดิ มาพรอ้ ม ความสามารถที่เรียกได้ว่าเป็น “Digital Native” ซึ่งปัจจุบันเป็นประชากรท่ีมีจ�ำนวน มากท่ีสุดของโลก ด้วยสัดส่วนคิดเป็น 32% ของประชากรโลก หรือประมาณ 2.47 พันล้านคน แนน่ อนวา่ เมอ่ื คลน่ื ความคดิ ของคนรนุ่ ใหมเ่ ขา้ ปะทะกบั บรบิ ทโลกแบบเกา่ ทค่ี นรนุ่ กอ่ น เคยปทู าง การเติบโตทแี่ ตกต่างย่อมเกดิ ขน้ึ คำ� ถามอยูท่ ่ีว่า ตวั ตนของคนรุ่นใหมน่ ับเปน็ ความสรา้ งสรรคส์ ำ� หรบั โลกใบน้ีได้หรอื ไม่ หากค�ำตอบคือใช่ มาดูกันว่าเด็กสมัยนี้ก�ำลังน�ำพาความสร้างสรรค์มาขับเคลื่อน ตอ่ ยอด และปลกุ ปนั้ ความเป็นไปได้ใหม่ ๆ เพ่ือใหโ้ ลกนี้ดขี นึ้ ได้อย่างไร ห นู ไ ม ่ เ ค ย เ ห็ น โ ล ก นี้ ก ่ อ น เ ห ตุ ก า ร ณ ์ เข้าใจ

หนูไม่เคยเห็นโลกน้ีก่อนเหตุการณ์ 47 9/11 หนูไม่เคยเห็นโลกน้ีก่อนที่จะ ไม่มีปัญหาโลกร้อน มันไม่ใช่ว่า พวกเราชินชากับเร่อื งเหล่านี้ แต่ตรงกันข้าม พวกเรารดู้ วี ่าต้อง อยู่กับมันไปทั้งชีวิต นั่นท�ำให้เรา ไม่มีทางเลือกอื่น นอกจากต้อง เปล่ียนแปลง คริสติน เซนต์ หลุยส์ นักเรียนมัธยมปลายวยั 17 เขา้ ใจ

I ใครไม่แคร์ รุน่ น้แี คร์ I ทำ� ไมเกรตา ธนั เบริ ก์ วยั รนุ่ ทค่ี วรจะอยใู่ นชว่ งกงั วลกบั การเตรยี มสอบเขา้ มหาวทิ ยาลยั ถึงใส่ใจกับปัญหาโลกร้อนมากจนต้องโดดเรียนทุกวันศุกร์และไปนั่งประท้วงหน้า ท�ำเนยี บรฐั บาล เพ่อื เรียกรอ้ งใหผ้ ้มู อี �ำนาจลงมือแกป้ ัญหาเรื่องนอี้ ย่างจรงิ จัง ทำ� ไมโจชวั หว่อง ถงึ ตัดสินใจเสยี่ งอนาคตและชีวิตของเขาเพอื่ ข้ึนมาเปน็ หน่ึงในผู้นำ� ขบวนการประทว้ งเพอ่ื เรยี กรอ้ งประชาธปิ ไตยและสทิ ธพิ ลเมอื งชาวฮอ่ งกงในอายเุ พียง 14 ปี ทำ� ไมมาลาลา ยซู ฟั ไซ เด็กสาวชาวปากีสถานถงึ กล้าตอ่ ต้านอำ� นาจกลมุ่ ผู้ก่อการร้าย ติดอาวุธตาลีบันเพ่ือเรียกร้องความเท่าเทียมและสิทธิทางการศึกษาส�ำหรับเยาวชน จนต้องถูกยิงทีศ่ รี ษะ 48 เข้าใจ