เข้าใจคิด

49 I หน้าทอี่ นั หนกั อง้ึ นไี้ มไ่ ด้เปน็ ของผู้ใหญ่หรอกหรอื I ในขณะท่ีพวกผ้ใู หญ่ก�ำลังยุ่งอยู่กับการสร้างอนาคตให้ตัวเอง แต่เด็กเจนซที ่ีเกดิ และ เติบโตมาในยุคของข้อมูลท่ีเข้าถึงง่ายท่ีสุด โลกท่ีกว้างมากกว่าคนรุ่นไหน ๆ ท�ำให้ เพยี งเวลาไมก่ วี่ นิ าทพี วกเขาสามารถเหน็ ปัญหาทเี่ กิดขน้ึ ในอีกฟากโลก ชวี ติ ทเ่ี ชอ่ื มตอ่ และอยู่ในโหมดออนไลน์แทบจะตลอดเวลา ท�ำให้เด็กสมัยนี้ไม่อยากทนนิ่งเฉยกับ ความอยุตธิ รรมใด ๆ ที่เกิดขนึ้ ในโลกใบนี้ ทซี่ ่ึงมอี นาคตของพวกเขาเปน็ เดมิ พัน ภารกจิ ของเดก็ สมยั นจ้ี งึ ไมใ่ ชก่ ารหมกมุน่ อยกู่ บั การคน้ หาตัวตนเพยี งอยา่ งเดยี ว เพราะ ดเู หมอื นวา่ วธิ คี ดิ และการดำ� เนนิ ชวี ติ ของพวกเขากำ� ลงั ขบั เคลอื่ นโลกไปสเู่ สน้ ทางใหม่ ท่ีจะสั่นสะเทือนแนวทางการพัฒนาสังคม การท�ำธุรกิจ และการใช้ชีวิตในโลกนี้ ร่วมกัน เขา้ ใจ

เบอ้ื งหลังความเฟยี ซของ Gen Z ค�ำปรามาสท่วี ่าเด็กสมยั นี้มี “ความอดทนต�่ำ” “ใจรอ้ น” และ “กา้ วรา้ ว” อาจเป็นเพราะ ตัง้ แตเ่ กิดจนโต พวกเขาเจอจุดเปล่ียนผ่านทางสงั คมและเหตุการณ์รา้ ย ๆ โถมเขา้ ใส่ แบบไม่ย้ัง จึงไม่แปลกท่ีเด็กสมัยนี้จะมีความเฟียซและความกล้าที่จะพุ่งชนปัญหา เพ่ือแก้ไขและปกป้องอนาคตของพวกเขาเอง 2000 2006 2010 วกิ ฤต Dot.com Twitter กอ่ ตั้ง Instagram กอ่ ต้งั 1998 2004 2005 Google กอ่ ตง้ั สึนามถิ ล่มเอเชยี - 1995 2010 อินเทอร์เนต็ วกิ ฤตการณ์ แพรห่ ลายในไทย การเมืองไทย (พ.ศ. 2548 - 2553) 50 1997 2006 2011 วกิ ฤตตม้ ยํากุ้ง รฐั ประหาร มหาอุทกภัย โดย คปค. 2008 2005 วิกฤต YouTube ก่อต้งั Subprime 2001 2007 วนิ าศกรรม 9/11 Apple เปิดตัว iPhone รนุ่ แรก Wikipedia กอ่ ตั้ง Netflix ใหบ้ รกิ ารสตรีมมิง บรบิ ทสงั คมโลก เข้าใจ บริบทสังคมไทย

1997 ไทม์ไลนข์ องเจนซีรนุ่ แรก (เกิด ค.ศ. 1997) 2019 รุ่นGแeรnกเZกดิ ทเ่ี รียนสายสามญั จนถึงปริญญาตรี ตลเารดม่ิ แเขร้างสงาู่ น อนบุ าล ประถม มธั ยม มหาวิทยาลัย 2000 2002 2003 2008 2009 2014 2015 2018 2015 2016 2019 Paris Agreement TikTok กอ่ ตัง้ พระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก 2012 ลดการปลอ่ ย CO2 ในหลวงรชั กาลท่ี 10 เหตกุ ารณป์ ระทว้ งในฮอ่ งกง Facebook มผี ใู้ ช้ 1 พมนัากลกา้ วนา่คน 2014 2016 รัฐประหาร ในหลวงรชั กาลที่ 9 โดย คสช. เสดจ็ สวรรคต 2016 2020 51 คนไทยเกนิ คร่ึง โควิด-19 ใชส้ มาร์ตโฟน เข้าใจ 2013 2016 เร่มิ เกดิ กระแส AlphaGO #BlackLivesMatter ครง้ั แรกที่ AI ชนะมนุษย์ 2015 เริม่ เกิดกระแส 2017 #AllLivesMatter เร่ิมเกิดกระแส #MeToo 2018 นปํารโะดทย้วงGCreltima aTtheuSnbtreikreg

I Born to #SaveTheWorld I “หนูไม่ได้แคร์ว่าจะกลายเป็นคนดัง แต่หนูสนใจเรื่องสภาพอากาศและสิ่งแวดล้อม บนโลกทเ่ี ราอยอู่ าศยั ชนั้ บรรยากาศของโลกขณะน้ีกำ� ลังเปน็ เครือ่ งสังเวยใหก้ บั คนรวย เพ่อื ใหพ้ วกเขาใช้ชวี ติ อย่างหรูหรา ในปี 2078 หนจู ะมีอายคุ รบ 75 ปี ลกู หลานของหนู อาจจะถามถึงพวกคุณว่าท�ำไมถึงไม่ท�ำอะไรทั้ง ๆ ทีย่ งั มโี อกาส พวกคุณบอกวา่ รกั และเปน็ หว่ งเดก็ ๆ แต่ทำ� ไมพวกคุณถึงไดข้ โมยอนาคตของเด็ก ๆ ไป และทพ่ี วกคุณ ไม่สนใจแก้วิกฤตเพราะคุณไมเ่ ห็นว่ามันเป็นวิกฤตหรือเปลา่ ทางออกส�ำหรับเรื่องน้ี คือเราอาจจะตอ้ งเปลย่ี นแปลงตัวระบบ หนูมาทีน่ ่เี พอื่ บอกคุณวา่ การเปลี่ยนแปลงจะ เกดิ ขน้ึ ไม่ว่าคุณจะชอบมันหรือไม่ เพราะพลงั ท่แี ทจ้ ริงอยู่ท่ปี ระชาชนทกุ คน’’ นี่เป็นบางส่วนท่ีเกรตา ธันเบิร์ก กล่าวไว้บนเวทีการประชุมว่าด้วยการเปล่ียนแปลง ของสภาพภูมิอากาศโลกครั้งที่ 24 หรือ COP24 และอาจเรียกได้ว่าเธอกลายเป็น 52 ตน้ แบบใหเ้ ยาวชนทวั่ โลกทมี่ แี นวคดิ เดยี วกนั กลา้ ทจ่ี ะเปน็ นกั เคลอื่ นไหวดา้ นสง่ิ แวดลอ้ ม รุ่นเยาว์ ความจริงจงั ของคนรุ่นใหมท่ ี่แคร์โลกใบน้มี มี ากเสียจนทำ� ใหเ้ กิดกจิ กรรมดา้ น สิ่งแวดล้อมครั้งใหญ่ในประวัติที่ศาสตร์ซึ่งเรียกกันว่า “Global Climate Strike” ท่ี เยาวชนกว่า 150 ประเทศใน 7 ทวปี ทั่วโลกลุกขน้ึ มาเรยี กร้องให้ผู้มีอำ� นาจและบรรดา ผู้นำ� ประเทศแก้ไขและจดั การปญั หาด้านสงิ่ แวดลอ้ มใหเ้ หน็ เปน็ รูปธรรมเสียที หากคดิ วา่ ความจรงิ จงั ของเดก็ สมยั นที้ ใี่ สใ่ จเรอื่ งสงิ่ แวดลอ้ มเปน็ เพยี งกระแสทผ่ี า่ นมา แล้วก็ผ่านไป อาจต้องคิดใหม่ เพราะผลส�ำรวจโดย ypulse บริษัทวิจัยข้อมูลของ คนรุ่นใหมโ่ ดยเฉพาะจากนิวยอรก์ เผยว่า 70% ของชาวเจเนอเรชนั ซีและมิลเลนเนยี ล ยินดีที่จะเปลี่ยนรูปแบบการใช้ชีวิตและการบริโภคเพื่อลดผลกระทบต่อปัญหาด้าน สิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นตัวเลขที่มากกว่าคนรุ่นไหน ๆ และผลส�ำรวจจากมหาวิทยาลัย ฮโิ รชิมา (Hiroshima University) ยังบอกอกี วา่ คนรนุ่ ใหม่ต้องการร่วมงานกบั องคก์ ร หรอื บรษิ ัททีม่ เี ป้าหมายสอดคล้องไปกบั แผนการพฒั นาโลกเพ่ือความยง่ั ยืน (SDGs) มากกว่า แมจ้ ะได้รับเงินเดือนที่น้อยกวา่ ก็ตาม1 เข้าใจ 1 มีผ้ตู อบแบบสอบถามเพยี ง 28% เทา่ นั้นท่ีบอกว่าจะร่วมงานกับบริษัททีเ่ สนอเงนิ เดือนสงู แตไ่ ม่แคร์เรอื่ งความยัง่ ยืน ขณะที่ 56% บอกว่าจะร่วมงานกบั บรษิ ัททม่ี ีส่วนพัฒนาเรอ่ื งความยงั่ ยนื แม้จะไดเ้ งนิ เดือนท่ีต�่ำกว่ามาก และมี 87% ยนิ ดจี ะรว่ มงานกบั บริษัทที่สนใจในประเด็นดงั กล่าวและใหเ้ งนิ เดอื นสูง

และคงไมเ่ กินจรงิ นกั ที่จะบอกว่า ความแน่วแน่ของเด็กสมัยน้ีที่มี Green Mindset 53 ก�ำลังจะเปลี่ยนทศิ ทางการพัฒนาโลกไปจากเดิม เมอื่ โจ ไบเดน ผูช้ ิงชัยในตำ� แหน่ง ประธานาธิบดีของสหรัฐ เลือกที่จะชูนโยบายแก้ไขวิกฤตสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง ซง่ึ สวนทางกบั ความเชอื่ ของดอนลั ด์ ทรมั ป์ ทีค่ ิดว่าปญั หาโลกรอ้ นเปน็ เพยี งเรอ่ื งไรส้ าระ ผลกค็ อื ไบเดนิ สามารถเอาชนะใจวยั รนุ่ อเมรกิ นั ทอ่ี ยู่ในกลมุ่ คนวยั มลิ เลนเนยี ลและเจนซี ซง่ึ เปน็ คนกลมุ่ ใหญข่ องผมู้ สี ทิ ธเิ ลอื กตง้ั ครง้ั นไ้ี ปได้ จนทำ� ใหเ้ ขากลายเปน็ ประธานาธบิ ดี คนลา่ สดุ ของสหรัฐอเมรกิ า น่ีน่าจะเป็นจุดเปล่ียนคร้ังส�ำคัญเม่ือผู้น�ำในประเทศมหาอ�ำนาจตัดสินใจวางหมาก การบรหิ ารทเ่ี อาปญั หาดา้ นสงิ่ แวดลอ้ มเป็นตวั ตง้ั ซงึ่ แนน่ อนวา่ ประเดน็ นยี้ อ่ มเชอ่ื มโยง กับเรื่องอ่ืน ๆ อยา่ งภาคเศรษฐกิจ ภาคอุตสาหกรรม การขนส่งและคมนาคม การเกษตร ฯลฯ ที่ต้องช่วยแก้ไขวิกฤตสิ่งแวดล้อมในภาคใหญ่ ค�ำถามคือ โลกจะกล้าขัดขืนต่ออ�ำนาจบริโภคนิยมแล้วมุ่งเดินหน้ามาทางน้ีหรือไม่ หากไม่มีเด็กสมัยนี้ตะโกนส่งเสียงเรียกร้องให้สติผู้ใหญ่ว่า “หยุดท�ำลายโลกนี้ และ อนาคตของเราสกั ท”ี #SaveTheWorld เขา้ ใจ

I Be Real, Be Real, Be Real I ท่ามกลางความถนัดในการใช้ฟิลเตอร์เสริมแต่งความเพอร์เฟกต์ แปลกที่ชาวเจนซี โหยหาความงามทเี่ ป็น “ความจริงแท”้ มากกว่ารปู ลกั ษณภ์ ายนอก อาจเป็นเพราะพวกเขาเกิดมาทันยุคสมัยของผู้น�ำผิวสีและมีโลกอินเทอร์เน็ตเป็น เครอ่ื งมอื ทำ� ลายกำ� แพงกน้ั ทางเชอ้ื ชาติและภูมศิ าสตรร์ ะหว่างเพ่อื นรว่ มโลก ชาวเจนซี จึงเปิดรบั การเปน็ “พลเมอื งโลก” ที่ยกย่องคณุ ค่าแห่งความหลากหลายและเคารพใน ความเสมอภาคมากกวา่ คนรนุ่ ไหน ๆ หตู าที่กว้างไกลทำ� ใหพ้ วกเขามใี จเปิดกว้างกว่า คนรุ่นก่อน แม้เทียบกับคนวัยใกล้กัน ชาวเจนซีกลับไม่ได้นิยมความสวยหล่อหรือ ชีวิตที่ต้องติดหรูดูเพอร์เฟกต์ตามความนิยมในโลกโซเชียลของชาวมิลเลนเนียล แตค่ วามซอื่ ตรงและความจริงแท้เปน็ ธรรมชาตติ า่ งหากที่คนเจนซีถวิลหา 54 “คนเจนซมี จี ิตวิญญาณทีอ่ ยากรู้และเข้าใจจริง ๆ ว่าพวกเขาก�ำลังซื้อสินค้าจากใคร ผมนยิ ามพวกเขาวา่ เปน็ เจเนอเรชนั ทมี่ คี วามละเอยี ดและเครง่ ครดั สงู ” โบ ฟนิ เนอแมน ผู้เช่ียวชาญจาก Mckinsey วิเคราะห์ให้เห็นว่า ชาวเจนซีคือผู้บริโภคกลุ่มใหญ่ท่ีมี ความรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คม โดยการวจิ ยั ตลอดหลายปที ผี่ า่ นมาของ Mckinsey คน้ พบวา่ เจนซไี ม่ไดม้ องแค่ผลิตภณั ฑท์ ่จี ับต้องได้ แต่ยังมงุ่ ความสนใจไปท่ี ‘คณุ ค่า’ ที่แตล่ ะ องค์กรยดึ ถอื ด้วย สอ่ื หลายสำ� นกึ มกั จะวเิ คราะหว์ า่ ผบู้ รโิ ภคเจนซไี มช่ อบซอื้ ของจากแบรนดห์ รู แตเ่ อมมา สปานโู อโล ผู้เชยี่ วชาญอุตสาหกรรมค้าปลีกและสินคา้ อปุ โภคบรโิ ภคจาก McKinsey ระบวุ ่า คนเจนซีไม่ได้ต้องการสินค้าแบรนด์ไฮเอ็นด์ท่ีมีความหรูหรา หรือป้ายยห่ี ้อที่ แปะลงบนกระเปา๋ เสอ้ื ผา้ สง่ิ ทพ่ี วกเขามองหาคอื สนิ คา้ ทมี่ เี อกลกั ษณซ์ ง่ึ จะทำ� ใหพ้ วกเขา ดแู ตกตา่ งไมเ่ หมือนใคร และหากพบคณุ สมบตั แิ บบนใี้ นแบรนดไ์ หน พวกเขากพ็ รอ้ ม จะจา่ ยแบบไมล่ งั เล เข้าใจ

ทศั นคตขิ องเจนซที มี่ องหาความแตกตา่ งมากกวา่ ความงามตามค่านยิ ม สว่ นหนง่ึ อาจ 55 มีท่ีมาจากการท่ีพวกเขาตระหนักรู้ในอิทธิพลในแง่ลบของโซเชียลมีเดียท่ีส่งผลถึง ความร้สู กึ ไม่พอใจในรปู ลักษณข์ องตัวเอง โดยงานวิจัยชว้ี า่ 7 ใน 10 ของเจนซอี ยาก ทีจ่ ะ ‘รูส้ ึกดตี ลอดเวลา’ มากกวา่ ‘ดดู ีตลอดเวลา’ ต่างจากมลิ เลนเนียลรุ่นพีท่ ี่สนใจ รูปลกั ษณม์ ากกว่า “หนึ่งในปัจจัยท่ีส่งผลให้เจนซีมองหาความแตกต่างมากกว่าความหรูหรา คือการท่ี พวกเขาเตบิ โตมาในยคุ ทย่ี ากลำ� บากทง้ั ดา้ นการเมอื งระหวา่ งประเทศและสง่ิ แวดลอ้ ม โลกยุคน้คี อื โลกที่เต็มไปด้วยข้อมูลท่ีขัดแย้งกัน การไว้วางใจในอะไรสักอย่างจึงเป็น เรอื่ งยากสำ� หรบั เจเนอเรชนั น้ี ดงั นนั้ พวกเขาจงึ ไมไ่ ดอ้ ยากจะเขา้ รว่ มกบั กลมุ่ ใดกลมุ่ หนงึ่ หรือถูกแปะป้ายวา่ เป็นคนแบบไหน พวกเขาอยากเปน็ ตวั เอง และการเป็นตวั เองคอื สิง่ ทท่ี �ำใหพ้ วกเขาร้สู กึ ปลอดภยั ” เอมมาวิเคราะห์ ผลสำ� รวจในหวั ขอ้ “Generation Influence: Reaching Gen Z in the New Digital Paradigm” โดย WordPress ปีล่าสุดเผยว่าชาวเจนซี 82% ช่ืนชอบแบรนด์ที่มี ความโปรง่ ใสโดยพวกเขาจะไวว้ างใจแบรนดท์ ใี่ ชภ้ าพลกู คา้ จรงิ ในการโฆษณา ในขณะที่ 72% มแี นวโนม้ สนบั สนนุ แบรนดท์ ตี่ ระหนกั ถงึ ผลกระทบตอ่ สงั คม โดยผลสำ� รวจยงั พบ อกี วา่ ปจั จยั 3 ประการทจี่ ะสามารถกมุ หวั ใจผบู้ รโิ ภคเจนซไี ดก้ ค็ อื 1. คณุ ภาพของสนิ คา้ 2. ผลคะแนนและการรวี ิวในเชงิ บวก และ 3. การให้บรกิ ารลกู ค้า “ไมใ่ ชแ่ บรนดท์ เี่ ปน็ ผนู้ ำ� ผบู้ รโิ ภค แตเ่ ปน็ ผบู้ รโิ ภคทีใ่ ช้แบรนดห์ รอื ผลติ ภณั ฑใ์ นรปู แบบใด กต็ ามที่พวกเขาตอ้ งการ” มาร์ซี เมอรร์ แิ มน กรรมการบรหิ ารฝ่ายกลยทุ ธ์การเตบิ โต และนวัตกรรมการค้าปลกี ของ Ernst & Young กล่าว โดยเธอยงั ใหค้ วามเหน็ เพ่ิมเตมิ อกี วา่ ในยคุ ของผบู้ รโิ ภคชาวเจนซจี ะไมม่ คี ำ� วา่ ความภกั ดตี อ่ แบรนดเ์ หมอื นในอดตี อกี แลว้ เพราะพวกเขาไม่ได้ใช้แบรนด์เป็นตัวก�ำหนดเอกลักษณ์หรือตัวตนเหมือนคนรุ่นก่อน แตพ่ วกเขาเลอื กใชแ้ บรนดท์ สี่ ามารถสะทอ้ นตวั ตนของพวกเขาไดม้ ากทสี่ ดุ และแนน่ อนวา่ แบรนดน์ ั้น ๆ ตอ้ งไม่สร้างผลกระทบที่หักหลงั สิ่งแวดลอ้ มและสงั คม เขา้ ใจ

Everlane 56 เข้าใจ

ตวั อยา่ งแบรนดท์ ที่ ำ� ธรุ กจิ ไดถ้ กู ใจคนรนุ่ ใหมแ่ ละครองใจ 57 ผู้บริโภคชาวเจนซีมาพักใหญ่คงตอ้ งยกให้ Everlane แบรนด์แฟช่ันสไตล์มินิมัลสายย่ังยืนที่กล้าแจกแจง #Creativity รายละเอียดของวตั ถุดิบ กระบวนการผลติ แรงงานท่ใี ช้ ไปจนถงึ ตน้ ทนุ และกำ� ไรทไี่ ดก้ บั ผบู้ รโิ ภคแบบไมห่ มกเมด็ เพ่ือโชว์ความโปร่งใสและที่มาของสินค้าที่มีคุณภาพ ภายใต้สโลแกนท่ีว่า ‘Exceptional quality. Ethical factories. Radical Transparency’ ขณะท่ีแบรนด์ เคร่ืองส�ำอางอยา่ ง Glossier ทเี่ ลือกท�ำแบรนด์ดิงใน สื่อออนไลน์และใช้นางแบบลุคธรรมชาติที่มีความ หลากหลายทางเช้ือชาติ เพื่อสื่อสารเร่ืองความงามท่ี เรยี บงา่ ยภายใตป้ รชั ญา ‘Beauty products inspired by real life’ กส็ ามารถกุมใจคนรุน่ ใหมไ่ ดอ้ ย่างอยหู่ มดั ว่า จุดบกพร่องคือส่วนหนึ่งของชีวิตซึ่งไม่จ�ำเป็นต้องปกปิด ท้ังหมด แต่ความงามที่แท้คือความเป็นธรรมชาติใน แบบฉบบั ของตวั เอง และการสอื่ สารแบบนี้เองส่งผลให้ แบรนด์ Glossier ท่ีมีผลิตภัณฑ์อยู่แค่ 36 รายการ สรา้ งรายไดไ้ ปมากกวา่ 100 ล้านเหรยี ญสหรฐั ตอ่ ปี ความคิดสร้างสรรค์ก่อตัวมาจาก ความสิ้นหวัง มเิ ชล ไคน์ วศิ วกรชวี การแพทย์ ผปู้ ระดษิ ฐอ์ ุปกรณไ์ มโครฟลูอดิ ิก หรอื เทคโนโลยีทชี่ ว่ ยวินจิ ฉัยทางการแพทย์ จากไอเดยี ของเลน่ เดก็ เพอ่ื ลดต้นทนุ การผลิต เขา้ ใจ

58 #SocialMovement เขา้ ใจ

I เดก็ รนุ่ ใหมห่ ัวใจขับเคล่อื น I 59 Social Movement หรือการเคล่ือนไหวทางสังคม กลายเป็นค�ำท่ีเราได้ยินบ่อยข้ึน เข้าใจ โดยเฉพาะความเคลื่อนไหวของคนรุ่นใหม่ซ่ึงมีวิธีการแสดงออกที่หลากหลายและ แปลกใหม่มากข้ึน แท้จริงพวกเขาเหล่าน้ีเป็นใคร ออกมาเคล่ือนไหวไปท�ำไม และ กำ� ลังพูดเรื่องอะไรกนั อยู่ แม้หลายคนอาจมองว่า ‘เด็ก’ ยังไม่เก่ียวข้องและยังไม่ควรจะมามีส่วนร่วมในเร่ือง ทางการเมอื ง แตเ่ ยาวชนคนร่นุ ใหมใ่ นวนั นีก้ ลบั มคี วามสนใจในประเดน็ ทางการเมือง และมองวา่ การเมอื งนนั้ เปน็ เรอ่ื งทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั ชวี ติ ของทกุ คน สง่ ผลถงึ การศกึ ษา และ การใชช้ วี ติ ของพวกเขา ดงั นนั้ การใหค้ วามสำ� คญั และใส่ใจกบั สงั คมท่ตี วั เองอยู่ กเ็ ปน็ การเตรยี มตวั สกู่ ารเตบิ โตไปในอนาคตทด่ี กี ว่า สง่ิ เหลา่ น้ีทำ� ใหเ้ ราไดเ้ ห็นการแสดงออก และสื่อสารความคิดเห็นของพวกเขามากขึ้น เพราะเชื่อว่าการออกมาร่วมกิจกรรม ทางสังคมก็เป็นทางหนึ่งที่พวกเขามุ่งหวังให้ไปถึงความเปลี่ยนแปลงและการพัฒนา อย่างทีต่ ้องการ ในประเทศไทยเองกม็ กี ลมุ่ เยาวชนคนรนุ่ ใหมท่ อี่ ยากเหน็ การเมอื งไทยแตกตา่ งไปจากเดมิ ไม่ว่าจะเป็นกลมุ่ ‘เยาวชนปลดแอก’ กลมุ่ ‘นกั เรยี นเลว’ และกลมุ่ ‘Young Designer for Democracy’ ไปจนถงึ ผทู้ อ่ี อกมารว่ มกจิ กรรมหรอื แสดงออกในประเดน็ ทางการเมอื ง ในช่วงท่ีผา่ นมาน้ี ก็พบเยาวชนเป็นจ�ำนวนมากที่ออกมาส่งเสียงถึงอนาคตท่พี วกเขา อยากให้เป็น อยากให้พัฒนา หรืออยากให้แกไ้ ขผา่ นแฮชแท็ก #ถา้ การเมืองดี และ #ใหม้ ันจบทีร่ นุ่ เรา และไม่ใช่แค่เร่ืองการเมืองในประเทศไทยเท่านั้นที่เยาวชนอยากจะมีส่วนร่วมผลักดัน ใหเ้ กิดการเปล่ยี นแปลงท่ีดีขึ้น แต่เยาวชนจากท่ัวโลกเองก็ก�ำลังขับเคลื่อนสงั คมเพ่ือ พยายามไปใหถ้ งึ อนาคตท่พี วกเขาอยากเหน็ เช่นเดยี วกนั ความเทา่ เทียม คือประเดน็ ส�ำคญั ประเด็นหนึ่งทแี่ ตกแขนงออกไปสู่กลุ่มคนท่เี คยถูก เหมารวมและเลือกปฏิบัติ และก�ำลังได้รับการขับเคล่ือนเป็นวงกว้างจากคนรุ่นใหม่

Me Too movement (South Korea) 60 อยา่ งประเดน็ ความหลากหลายทางเพศ เช้ือชาติ หรอื สผี วิ ไปจนถึงการตั้งค�ำถามตอ่ คา่ นยิ มหรอื นยิ ามทเ่ี คยมมี า เชน่ การตงั้ คำ� ถามตอ่ มาตรฐานความงาม รปู รา่ ง ภาพลกั ษณ์ ภายนอก โดยเมอื่ ปี 2019 ทผี่ า่ นมา ไต้หวันได้ผ่านร่างกฎหมายการแตง่ งานระหว่าง คู่รกั เพศเดียวกนั พรอ้ มจดั ขบวน Pride Parade ที่ไม่ไดม้ ีเพียงกลุ่มคนทีป่ ระสบกบั ความไม่เท่าเทียมเท่านั้นท่อี อกมาสอ่ื สารเร่ืองนี้ แต่จะเป็นใครก็ได้ที่มีความเชื่อใน ความเท่าเทียมของมนษุ ย์ และประเด็นความเท่าเทียมที่ไม่แบ่งแยกน้ียังสามารถเป็นโอกาสทางธุรกิจได้อีกด้วย เพราะจากผลการศกึ ษาขอ้ มูลในปี 2019 พบว่า คนเจนซีรอ้ ยละ 27 สนใจเสอื้ ผ้าที่ เปน็ กลางทางเพศ ดงั นนั้ หากแบรนดใ์ ดเรม่ิ ตน้ สรา้ งผลติ ภณั ฑท์ ไี่ มย่ ดึ ตดิ กบั ความเปน็ เพศ อกี ต่อไป ก็จะย่ิงมีโอกาสทดลองตลาดได้อย่างเต็มที่ เหมือนท่ีแบรนด์ชุดช้ันในและ ชดุ วา่ ยนำ้� ทเ่ี ปน็ กลางทางเพศอยา่ ง TomboyX ไดร้ บั เงนิ ทนุ 18 ลา้ นเหรยี ญสหรฐั จาก บรษิ ทั ลงทนุ ชนั้ นำ� ทมี่ องเหน็ ศกั ยภาพของแบรนดแ์ ละความลงตวั ดา้ นฟงั กช์ นั การใชง้ าน ซงึ่ กลา้ ฉกี กฎเกณฑก์ ารแบง่ เสอื้ ผา้ แยกชายหญงิ และทำ� หนา้ ทเี่ ปน็ เหมอื นตวั แทนผหู้ ญงิ ในวงกวา้ งวา่ รปู แบบชดุ ชนั้ ในสตรไี มจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งมดี ไี ซนแ์ บบเดมิ ๆ แตผ่ หู้ ญงิ กส็ ามารถ ใสก่ างเกงบอ็ กเซอร์สดุ สบายได้เช่นกัน เข้าใจ

นอกจากน้ี ประเด็นการล่วงละเมิดทางเพศก็เป็นอีกเร่ืองหนึ่งที่หลายประเทศท่วั โลก เรมิ่ ตระหนกั ถงึ และเรมิ่ มกี ารเปลย่ี นแปลงเกดิ ขนึ้ เมอ่ื ปี 2018 ชาวอเมรกิ นั และทว่ั โลก ไดใ้ ช้แฮชแทก็ #MeToo สง่ เสยี งถงึ การถูกคุกคามทางเพศ ในขณะทใ่ี นเกาหลใี ต้กไ็ ด้ มีคนออกมาเปิดเผยถึงเหตุการณ์ที่ตนเองถูกล่วงละเมิดจากหลากหลายวงการเช่นกัน รวมไปถึงในโรงเรียนจนมีการสร้างแฮชแท็ก #SchoolMeToo และด้วยกระแส ความเปลี่ยนแปลงของผู้ถูกกระท�ำ ท่ีกล้าจะออกมาเปิดเผยเร่ืองราวเหล่านี้ ก็ท�ำให้ เกดิ การตอบสนองจากหนว่ ยงานตา่ ง ๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ทง้ั จากการประกาศวา่ จะตรวจสอบ และด�ำเนินคดอี ย่างจริงจัง และการเพ่ิมโทษสงู สดุ ของผกู้ ระท�ำผดิ ดว้ ย ขณะทป่ี ระเดน็ ดา้ นสงิ่ แวดล้อมท่ีเคยกลา่ วไปแลว้ กเ็ ปน็ อกี หวั ขอ้ สำ� คญั ทที่ วั่ โลกหนั มา 61 ใหค้ วามสนใจและถกเถยี งกนั ในวงกวา้ ง จากเรอ่ื งการจดั การขยะ การรไี ซเคลิ ไปจนถงึ เรอื่ งฟาสตแ์ ฟชนั่ ทส่ี ง่ ผลกระทบตอ่ สง่ิ แวดลอ้ ม โดยมีการรวมกลมุ่ ของคนจากท่วั โลกที่ ใชช้ อื่ วา่ Fashion Revolution เพอื่ ดำ� เนนิ การขบั เคลอ่ื นประเดน็ ดา้ นสง่ิ แวดลอ้ มทเ่ี กยี่ วขอ้ ง กับอตุ สาหกรรมแฟช่ัน ขณะทใ่ี นไทย กไ็ ดม้ กี ารจดั กจิ กรรมทเี่ รยี กวา่ Clothes Swap ซงึ่ เชื้อเชิญใหค้ นได้เอาเส้ือผ้ามาแลกเปลย่ี นกัน เพอ่ื ลดการซื้อเสื้อผ้าท่ีผลิตข้ึนใหม่ การขับเคล่ือนเหล่าน้ีน�ำไปสู่การเปล่ียนแปลงท่ีชัดเจนมากข้ึน คนเริ่มตื่นตัวที่จะเป็น ผู้บรโิ ภคทใ่ี ส่ใจและรับผิดชอบต่อสังคม เลอื กซ้อื สินค้าหรือใช้บริการจากแบรนด์ทใ่ี ห้ คณุ คา่ ตอ่ สง่ิ เดยี วกนั กบั ทพี่ วกเขาเชอ่ื และเลอื กทจี่ ะแบน เมอ่ื เหน็ วา่ ไมต่ รงกบั หลกั การ เหลา่ นี้ หลายแบรนดเ์ รม่ิ ตอบสนองตอ่ โลกทเี่ ปลย่ี นแปลงน้ี อยา่ งแบรนดท์ เ่ี ลกิ ใชค้ ำ� วา่ “Whitening” ในกลมุ่ ผลติ ภณั ฑบ์ ำ� รงุ ผวิ ซ่ึงไม่เพียงแต่ภาคธุรกิจเทา่ น้ัน แตภ่ าครฐั กม็ ี สว่ นส�ำคญั ทจี่ ะส่งเสริมในเร่อื งเหล่าน้ีได้ เชน่ การปรบั หลกั สตู รการเรยี นการสอนเรื่อง เพศศึกษาเพ่ือให้เดก็ เติบโตข้นึ มาอยา่ งไม่มอี คติทางเพศของรัฐบาลองั กฤษ เป็นต้น ประเดน็ ทกี่ ำ� ลงั ถกู พดู ถงึ และขบั เคลอ่ื นใหม้ กี ารเปลย่ี นแปลงเหลา่ นเี้ อง สว่ นมากเรม่ิ ตน้ มาจากโลกออนไลน์ทีม่ ีเดก็ รุน่ ใหม่เปน็ ผเู้ ล่นหลกั ซง่ึ พวกเขาเติบโตมากบั การรบั ร้แู ละ มีส่วนร่วมในความเป็นไปของโลก การกล้าต้ังค�ำถาม วิพากษ์วิจารณ์ และถกเถียง ตอ่ ชดุ ความคดิ และคา่ นยิ มแบบเดมิ ๆ จงึ มใี หเ้ หน็ อยเู่ สมอ และนอ่ี าจนำ� ไปสจู่ ดุ เรมิ่ ตน้ ของการเปลี่ยนแปลงทน่ี ่าวาดหวงั ไมน่ อ้ ย เข้าใจ

เดก็ รนุ่ นีห้ าความรู้ได้จากไหน? นอกจากโลกออนไลน์จะเป็นทั้งพ้ืนที่แสดงตัวตน และแหล่งแลกเปลี่ยนความรู้ของเด็กรุ่นใหม่แล้ว การศกึ ษาหาความรอู้ ยา่ งเปน็ ระบบทอ่ี อกแบบมาเพอ่ื เดก็ รนุ่ ใหมโ่ ดยเฉพาะกย็ งั จำ� เปน็ และมคี วามสำ� คญั มากเชน่ กนั โดยผลโหวตรวมการสำ� รวจความคดิ เหน็ “อยากใหภ้ าษไี ปไหน” ในงาน iTAX2020 ช้ีชัดวา่ คนส่วนมากเทคะแนนให้ “การศึกษา” มาเป็น อันดับหน่ึง ลองมาดูตัวอย่างกลุ่มคนท่ีอยากเห็น ระบบการศกึ ษาในแงท่ คี่ นรนุ่ ใหมไ่ ดร้ บั ความเทา่ เทยี ม ทางการเรยี นรทู้ ช่ี ดั เจนกวา่ เดมิ ทงั้ จากกลมุ่ คนทวั่ ไป กลุ่มผ้เู รยี นเอง และกลุ่มของผ้สู อนดว้ ย 62 StartDee แพลตฟอร์มการเรียนสำ� หรบั เจนซโี ดยเฉพาะ (ป. 4 - ม. 6) ที่สามารถเลือก ก�ำหนด และปรับการเรยี น ได้เองตามใจชอบใน 7 วิชาหลักในโรงเรียน พ่วงด้วย ความร้นู อกห้องเรียน ทงั้ บทความขา่ ว เกร็ดความรู้ และ เรอ่ื งราวสนกุ ๆ ซงึ่ มเี ปา้ หมายเพอ่ื ลดความเหลอ่ื มลำ�้ ทาง การศึกษา โดยมีหลกั สำ� คัญ 3 ประการ คอื การศึกษาดี เขา้ ถึงง่าย และสบายกระเปา๋ เขา้ ใจ

MoreSheet แหล่งรวมชีทสรุปขายจากมหาวิทยาลัย 63 ท่ัวประเทศ ให้ประโยชน์แก่ผู้ซื้อและสร้างรายได้เสริม ใหก้ บั ผขู้ าย ธรุ กจิ เลก็ ๆ ทเ่ี รมิ่ ตน้ โดยนกั ศกึ ษามหาวทิ ยาลยั ทม่ี องเหน็ ความเปน็ ไปไดใ้ นการขยายและแบง่ ปนั ความรู้ สเู่ พอ่ื นรว่ มชน้ั เรยี น ปจั จบุ นั มหี ลายสาขาตามมหาวทิ ยาลยั ท่ัวประเทศเพ่ือให้เช่ือมโยงกับวิชาเรียนของแต่ละท่ี ชที เหลา่ นเ้ี หมาะสำ� หรบั การอา่ นเพอ่ื สรปุ ความและทบทวน ก่อนสอบ ภายใต้สโลแกน “เพ่อื นยามยากทุกการสอบ” InsKru พ้ืนท่ีแบ่งปันไอเดียการสอนที่เปิดให้คุณครทู ว่ั ประเทศเขา้ มารว่ มแบง่ ปนั เพราะอยากเหน็ ภาพหอ้ งเรยี น ท่ีเต็มไปดว้ ยความคดิ สร้างสรรค์ การสอนแบบใหม่ ๆ ที่ กระตนุ้ การเรยี นรใู้ หก้ บั นกั เรยี น รวมถงึ เปดิ มมุ มองการเรยี น การสอนทอี่ าจนำ� ไปปรบั ใชก้ บั ชน้ั เรยี นได้ ทงั้ หมดนก้ี เ็ พอ่ื ให้เด็กไทยได้สัมผัสห้องเรียนคุณภาพจากคุณครูของ ตวั เอง โดยไมต่ อ้ งไปขวนขวายหาจากโรงเรยี นสอนพเิ ศษ ทไ่ี หน ถึงแม้ระบบการศึกษาไทยอาจจะพัฒนาและปรับปรุง ไมท่ นั กบั การเรยี นรขู้ องคนรนุ่ ใหม่ แตเ่ รากย็ งั มคี วามหวงั กับพลังของทั้งเหล่าเยาวชน รวมถึงกล่มุ คนทพ่ี ยายาม เข้าใจการเปลี่ยนแปลง และดึงความคิดสร้างสรรค์ ออกมาใช้อย่างหลากหลาย เพ่ือใหค้ นรุน่ ใหม่เติบโตมา เป็นผู้ใหญ่ท่ีดีในวันหน้า เพราะอนาคตที่ดีเร่ิมต้นที่ การศกึ ษาที่ดี เขา้ ใจ

...MAN IS SUCH A FOOL WHY ARE WE SAVING HIM? POISONING THEMSELVES NOW BEGGING FOR OUR HELP, WOW!... 64 ส่วนหน่ึงของเนื้อเพลง “All The Good Girls Go To Hell” ท่ี สอดแทรกประเดน็ ปญั หาภาวะโลกรอ้ น ขบั รอ้ งและแตง่ โดย บลิ ลี ไอลชิ ศลิ ปินหญงิ อายนุ ้อยท่สี ุดคนแรกในประวัติศาสตร์ทไ่ี ด้รบั รางวลั แกรมมี โดยไอลชิ ถอื เปน็ หนง่ึ ในไอคอนของชาวเจนซี ทก่ี ลา้ น�ำเสนอความรู้สึกหม่นเศร้า ความมืดหม่นในจิตใจ รวมถึง ความแตกตา่ งของคนรุ่นใหม่ ผ่านผลงานเพลงสรา้ งสรรคใ์ นแนว ดนตรีอเิ ลก็ ทรอนกิ สป์ ็อป เข้าใจ

I Catch Them If You Can I 65 8 วินาที คือช่วงเวลาที่เจนซีใช้เวลาให้ความสนใจต่อข้อมูลใดข้อมูลหน่ึง ซึ่งส้ันกว่า เข้าใจ คนร่นุ มิลเลนเนียลอยู่ 4 วินาที น้ันหมายความว่าข้อมูลท่ีจะจับความสนใจของเดก็ สมยั นีไ้ ดต้ ้องกระชบั และแมน่ ย�ำกวา่ ไมเคิล แพนโควสกี นกั ศึกษาจากมหาวิทยาลัยฮาร์วารด์ เขา้ ใจเรื่องน้ดี ี เพราะเม่ือเขา โดนยิงโฆษณาในหน้าฟีดโซเชียลมีเดียที่ยังใช้ศัพท์สแลงล้าสมัยท่ีเคยใช้มาต้ังแต่ปี 2005 เขาก็ไดแ้ รงบนั ดาลใจในการก่อตั้ง Crimson Connection บรษิ ทั ทีป่ รึกษาด้าน การตลาดใหแ้ บรนด์ต่าง ๆ ท่ีต้องการเข้าใจลูกค้าเจนซีโดยเฉพาะ เพราะเขาเช่ือว่า การทำ� การตลาดกบั คนรนุ่ เจนซไี มเ่ หมอื นกบั คนรนุ่ มลิ เลนเนยี ล เพราะเจนซไี มใ่ ชล่ กู ผสม ของยคุ แอนาล็อกและดจิ ิทัล แต่พวกเขาคอื เจ้าของระบบดจิ ทิ ัลตวั จริง “บริษัทส่วนใหญ่ไม่ค่อยให้ความสนใจกับเจนซีมากเท่าไรเม่ือเทียบกับความส�ำคัญ ของพวกเราทเ่ี ปน็ ผบู้ รโิ ภคกลมุ่ ใหญข่ องโลก อันทจี่ รงิ ผู้เชี่ยวชาญในอตุ สาหกรรมบางคน ยงั เรียกวยั รนุ่ ว่าเป็นคนวยั มิลเลนเนยี ล ท้งั ๆ ท่สี ว่ นใหญ่พวกเขาก็มีลกู กนั แล้ว” ไม่ผิดท่ีแพนโควสกีจะคิดอย่างน้ี เพราะรายงานการวิจัยของ Bank of America คาดการณ์ว่าภายในปี 2030 รายไดข้ องคนเจนซจี ะมีมูลค่าสูงถึง 33 ลา้ นล้านเหรียญ สหรัฐ และจะแซงหนา้ คนรุ่นมลิ เลนเนยี ลไดใ้ นปี 2031 ดังนัน้ หากแบรนดต์ ่าง ๆ ยัง ต้องการอยู่รอดในยุคที่เจนซีจะเป็นใหญ่ พวกเขาต้องปรับตัวให้มากข้ึนและหาทาง จบั ใจเจนซีให้ได้ “เจนซมี อี ทิ ธิพลเหนอื คนรุน่ อื่น ๆ ทจี่ ะบอกว่าอะไรกำ� ลังเป็นที่นิยมในตอนน้ี และหาก แบรนดท์ ำ� หนา้ ที่ของตัวเองแล้วยังช่วยใหโ้ ลกนา่ อยู่ขน้ึ ได้ เจนซีก็ไมล่ งั เลที่จะมอบเงิน ของเขาใหเ้ ปน็ การตอบแทน” แพนโควสกกี ลา่ ว ในทางกลบั กนั หากไมไ่ ดม้ องวา่ เดก็ เจนซเี ปน็ กลมุ่ ลกู คา้ แตม่ องในฐานะเพอื่ นรว่ มงาน ค�ำถามที่นา่ สนใจจงึ อยู่ทวี่ ่า วนั นีเ้ ราจะทำ� งานกบั คนกลุ่มนีอ้ ยา่ งไรให้ราบร่นื

เมอ่ื สตารต์ อพั หรอื บรษิ ทั เปดิ ใหมอ่ าจเตม็ ไปดว้ ยคนอายนุ อ้ ย ๆ หรอื คนทเ่ี พง่ิ เรม่ิ ทำ� งาน ซึง่ ยังคงคน้ หาและเปล่ยี นแปลงวธิ ีการท�ำงานไปเรอ่ื ย ๆ แต่ยังมีองคก์ รอีกมากมายที่ อยมู่ านานแลว้ หรอื อยใู่ นชว่ งทผ่ี คู้ นในองคก์ รกำ� ลงั เปลยี่ นผา่ น เรมิ่ มคี นอายนุ อ้ ย หรอื เดก็ จบใหมเ่ ขา้ มาทำ� งานมากขนึ้ เมอื่ เปน็ เชน่ น้ี แลว้ สง่ิ ทเ่ี ปน็ มาหรอื วธิ ที ำ� งานแบบเดมิ ๆ เหลา่ น้ี จะเปน็ อย่างไรต่อไป อาจไมใ่ ชท่ กุ คนทม่ี คี วามคดิ หรอื การทำ� งานแบบแบง่ ตามรนุ่ อายุ แตเ่ รากม็ กั ไดย้ นิ คำ� วา่ “เด็กสมยั นี้” กับ “พวกผูใ้ หญ”่ อยบู่ ่อย ๆ พอดแคสต์รายการ I HATE MY JOB ได้ชวน พดู คยุ ถงึ สถานการณใ์ นทท่ี ำ� งานในประเดน็ “เดก็ สมยั นที้ ำ� งานไมอ่ ดทน ไมท่ มุ่ เท” หรอื “พวกผใู้ หญย่ ดึ ติดไม่ยอมเปล่ียนแปลง” หากลองมองยอ้ นถงึ ทม่ี าก็อาจพอเขา้ ใจไดว้ า่ ท�ำไมเด็กทำ� แบบน้ี ท�ำไมผูใ้ หญท่ ำ� แบบนนั้ เช่น ผูใ้ หญอ่ าจร้สู ึกว่า ดว้ ยการทำ� งาน แบบเดมิ ทผี่ า่ นมา บรษิ ทั กไ็ ปไดด้ ี แตค่ นท่อี ายยุ ังนอ้ ย เพง่ิ เรยี นจบหรอื เรม่ิ งานไมน่ าน แต่เติบโตมาพร้อมกับเทคโนโลยีและเคร่อื งไมเ้ คร่ืองมือสมัยใหม่ เมอื่ ไม่เคยได้สมั ผสั 66 กับสังคมที่มีคนหลากหลายช่วงวัยนอกมหาวิทยาลัยซ่ึงมีวิธีการท�ำงานต่างกับตัวเอง ก็อาจเกิดเป็นความขัดใจระหวา่ งคนแตล่ ะวัยในองค์กรได้ ในรายการยังได้บอกเล่าถึงเรื่องราวในบริษัทท่ีท�ำแคมเปญหน่ึง โดยให้พนักงานที่ อายุงานยังน้อยมาช่วยกันคิดว่าโอกาสทางธุรกิจของบริษัทท่ีอยู่มานานหลายสิบปีนั้น มีอะไรที่เปน็ ไปได้บา้ ง จากนั้นก็ให้คนรุ่นใหม่เหล่านี้มาน�ำเสนอแนวคิดกับรุ่นพี่ใน ทท่ี �ำงาน ซึ่งก็พบว่าผู้ใหญ่ในท่ีท�ำงานหลายคนที่เห็นว่าส่ิงท่ีเสนอมาน้ันเป็นไอเดียที่ สรา้ งสรรค์ และไมเ่ คยคดิ กนั ไดจ้ ากทมี งานทเ่ี ปน็ คนเดมิ ๆ หรอื วธิ กี ารทำ� งานดว้ ยการนงั่ ประชุมแบบเดิม ๆ ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นคนรุ่นไหนในองค์กร ต่างกส็ ามารถทจ่ี ะเรยี นรู้ จากคนวยั อนื่ ได้ และไมเ่ พยี งแคเ่ รอื่ งการทำ� งานเทา่ นนั้ แตย่ งั รวมไปถงึ การใชช้ วี ติ และ เม่ือเราไมต่ ดั สนิ คนจากเพียงแคอ่ ายุ หรือเหมารวมวา่ ใครเป็นคนแบบไหน แตเ่ ปิดใจ รับฟงั ความแตกต่าง และให้เกียรติซึง่ กันและกัน ความตา่ งทางมมุ มองเหลา่ น้ีกอ็ าจ ย่ิงส่งผลดีต่อการท�ำงานระหว่างคนต่างรุ่นกันได้ โดยเทคนิคในการสร้างวัฒนธรรม องค์กรที่มีคนต่างรุ่นให้สามารถท�ำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถ สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หรือบริการใหมท่ ่ีตอบโจทย์ผู้ใช้งานอยา่ งได้ผล มีด้วยกัน 3 ปัจจยั ดงั น้ี เข้าใจ

เปดิ ใหค้ นมสี ่วนรว่ ม พยายามให้คนท่ีมีความหลากหลายมาท�ำงานร่วมกัน ท้ังความแตกต่างของวัย ประสบการณ์ และความเชยี่ วชาญ โดยใหม้ ารว่ มกนั คดิ รว่ มกนั ทำ� งานในทมี เพอื่ ใหม้ ี มุมมองที่หลากหลาย ส่งเสริมต่อยอดจากความคิดเห็นท่ีแตกต่างกันได้ ท้ังยังเป็น การให้พนื้ ทก่ี บั คนรุน่ ใหมใ่ นองค์กรไดแ้ สดงความคดิ เหน็ และเสนอแนวทางทแ่ี ตกตา่ ง ออกไป นอกจากนี้ การให้คนนอกองค์กรได้มามีส่วนร่วมในกระบวนการทำ� งานบา้ ง เช่น กลุ่มผู้ใช้ หรือลูกค้าขององค์กร ก็เป็นส่ิงที่สามารถช่วยเป็นแรงบันดาลใจใน การปรับเปล่ียนส่ิงที่องค์กรก�ำลังท�ำอยู่ได้ เพราะการจะสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์หรือ บริการใหม่ ๆ ให้กับใคร เราก็ต้องมคี วามเขา้ ใจผู้คนเหลา่ น้นั อาจใช้วิธอี อกไปพดู คุย กบั ผูค้ น เพื่อเข้าใจถึงวิถีชีวิตและความต้องการของพวกเขา หรือเปดิ ใหค้ นเหล่านัน้ เข้ามามีส่วนร่วมในการออกไอเดียและให้ความคิดเห็นเพ่ือปรับเปลี่ยนไอเดียที่ทาง ทมี งานนำ� เสนอใหส้ ามารถตอบสนองความต้องการของพวกเขาได้ดที ีส่ ดุ ทดลองก่อน 67 กอ่ นทจี่ ะลงทุนสร้างหรอื เปลีย่ นแปลงเพอ่ื นำ� เสนอสงิ่ ใหม่ ๆ ออกมา ทง้ั ภาคธุรกจิ และ ภาครฐั จะรู้ได้อย่างไรว่า ส่งิ ที่ทีมงานคิดว่าดี จะได้รบั ผลตอบรบั จากผใู้ ชท้ ีเ่ ปน็ ลกู คา้ หรอื ประชาชนอยา่ งทคี่ าดการณไ์ ว้ การทดลองกอ่ นทจ่ี ะลงทนุ จรงิ ทงั้ หมด จงึ เปน็ ขนั้ ตอน ที่จะช่วยให้รู้ถึงผลตอบรับ ความคิดเห็นของผู้คน และสามารถน�ำมาปรับเปล่ียนได้ โดยทยี่ งั ไมต่ อ้ งใชท้ รพั ยากร ทง้ั งบประมาณ แรงงาน และเวลาท้ังหมดท่ีวางแผนไว้ ในบทความ What is Business Design? ได้เล่าถึงเคสที่ IDEO ซึ่งเป็นบรษิ ทั ดา้ น การออกแบบ ทำ� รว่ มกบั บรษิ ทั หนง่ึ ทตี่ อ้ งการจะสอ่ื สารใหค้ นลดการใชพ้ ลงั งาน แตไ่ ม่แนใ่ จ ว่าข้อความไหนจะโดนใจคนกันแน่ ทีมงานจึงเอาป้ายข้อความที่ต่างกัน ไปติดไว้ที่ ประตขู องตึกในบรเิ วณใกล้เคียง แล้วเปล่ยี นขอ้ ความไปทุกสปั ดาห์ โดยขอ้ ความแรก พดู เร่ืองการประหยัดเงนิ ข้อความที่สองพดู เรื่องช่วยสิ่งแวดลอ้ ม และข้อความทส่ี าม พดู ถงึ การประหยดั พลงั งานใหไ้ ดม้ ากกวา่ เพือ่ นบ้านของคณุ ปรากฏวา่ ข้อความทสี่ าม ไดร้ บั ผลตอบรบั มากทส่ี ดุ การทดลองดว้ ยตน้ แบบในกลมุ่ เลก็ ๆ ใชง้ บประมาณไมม่ ากนี้ จะชว่ ยใหบ้ รษิ ทั มที ศิ ทางในการออกแบบกอ่ นทจ่ี ะปลอ่ ยของจรงิ ออกไป และเปน็ วธิ กี าร แบบท่ีสามารถเรม่ิ ต้นท�ำไดไ้ มย่ าก เขา้ ใจ

ใสใ่ จและรับผิดชอบต่อสังคม เพราะลกู คา้ หรือประชาชนคนรนุ่ ใหม่นน้ั มกั มคี วามใสใ่ จตอ่ ขอ้ มลู การเขา้ ถงึ แหลง่ ขอ้ มลู และวิพากษ์วิจารณ์แสดงความคิดเหน็ อย่างหลากหลาย เมอ่ื ตดิ ใจสงสยั หรอื พบว่า ผลิตภัณฑ์หรือองค์กรไหนท�ำในส่ิงท่ีขัดต่อหลักการความเช่ือของพวกเขา ก็จะเกิด การตอบสนองดว้ ยการเลอื กทจี่ ะไมซ่ อ้ื ไมใ่ ชบ้ รกิ าร รวมถงึ การบอกตอ่ หรอื การโตต้ อบ ดว้ ยวิธีการอืน่ ๆ ทสี่ ่งผลต่อองคก์ ร ดังน้นั ไมว่ ่าจะเปน็ ผปู้ ระกอบการในธุรกจิ ดา้ นไหน หรอื ทำ� งานอยใู่ นหนว่ ยงานใดกต็ าม การใส่ใจและรับผดิ ชอบต่อสังคม จงึ เป็นสิง่ ท่ีควร จะมเี พม่ิ ใหม้ ากขนึ้ เรอื่ ย ๆ อยา่ งรอบดา้ น ทงั้ ตอ่ สง่ิ แวดลอ้ ม ชมุ ชน แรงงาน ความยตุ ธิ รรม ความเทา่ เทียม สทิ ธิเสรีภาพ ความโปร่งใส ทส่ี �ำคญั คอื ตอ้ งไม่เปน็ เพยี งแค่การแสดง ว่าท�ำ แตต่ ้องท�ำดว้ ยความเชื่อในเร่อื งน้นั จริง ๆ 68 #XouAreRight เข้าใจ

ถา้ คนในยุคกอ่ นบอกวา่ ‘ท�ำอยา่ งน้ีไม่ได้นะ’ น่ันแปลว่าคณุ มาถูกทางแลว้ ศลิ ปนิ โรผเ้ชู บนริ ะ์ตรากงลวัลาสแกเปรมอมร์ี 69 ความท้าทายท่ีมากข้ึนก็คือ การท่ีเจนซีเป็นรุ่นที่ เคารพในความหลากหลายมากที่สุด เข้าถึงข้อมูล และเรียนรู้ได้เร็วที่สุด รวมทั้งยังกระตือรือร้นและ มบี ทบาททางการเมอื งเมอ่ื เหน็ ประเดน็ ความอยตุ ธิ รรม มากกวา่ คนรนุ่ ไหน ๆ การจะพชิ ติ ใจและรว่ มงานกบั พวกเขาได้ คงไมใ่ ช่แค่เสนอความคุม้ คา่ หรือเสริ ฟ์ ความคดิ สรา้ งสรรคท์ แ่ี หวกแนวกวา่ เทา่ นนั้ เพราะมนั ยงั ตอ้ งรวมถงึ การคดิ และลงมอื ทำ� อยา่ งมจี รยิ ธรรม เพือ่ เพือ่ นมนุษย์ สงั คม และโลกใบน้ที ี่เป็นอนาคต ของเด็กยุคน้ีดว้ ยเชน่ กัน เข้าใจ

70 C×CROMEAMTUIVNITICYATION เข้าใจ

Life is a Joke / ศักยภาพของภาษาและ ความแสบ(สนั )สรรค์ 71 เข้าใจ

72 Free Speech เขา้ ใจ

เมอ่ื โลกออนไลนถ์ อื กำ� เนดิ การสอ่ื สารแบบไรเ้ สยี งไรห้ นา้ กถ็ งึ คราวตอ้ งสรา้ งสรรค์ เพอ่ื สอื่ 73 ใจความไปถงึ ผรู้ บั ไดอ้ ยา่ งสมบรู ณท์ สี่ ดุ แมแ้ ตจ่ ะเหลอื เพยี งตวั หนงั สอื ในชว่ งแรก และ ทำ� ใหป้ ระสทิ ธภิ าพของการสอื่ สารลดลงบา้ ง แตก่ ไ็ มไ่ ดเ้ ปน็ อปุ สรรค ยง่ิ การเขา้ ถงึ ขอ้ มลู เข้าใจ สถานการณร์ อบตัวและจ�ำนวนแพลตฟอร์มที่ใช้งานมีมากขึ้นเท่าไร การตคี วามและ การโต้ตอบเพื่อสะท้อนความคิดเห็นและเพ่ือสร้างจุดสนใจในกลุ่มคนที่อาจไม่รู้จักกัน เปน็ การสว่ นตวั กย็ ง่ิ ทำ� ใหเ้ ราไดเ้ หน็ พฒั นาการของความคดิ สรา้ งสรรคใ์ นการผลติ เนอ้ื หา ใหอ้ อกมาเปน็ ขอ้ ความ แฮชแทก็ งานกราฟกิ หรอื ภาพประกอบทงั้ แบบนงิ่ และเคลอื่ นไหว (Meme) เพ่ือใชใ้ นการล้อเลยี นหรือเสียดสี ทีป่ รากฏใหเ้ ห็นในแบบของมุกตลกตรงไป ตรงมา บา้ งกม็ กี ารต่อยอดงานเดมิ ท่ีมอี ยูแ่ ล้ว รวมถงึ การสร้างงานศิลปะท่แี ตกแขนง ไปสูง่ านดิจิทลั อาร์ต แตส่ ำ� หรับ จอห์น ไฮแมน นกั ภาษาศาสตรจ์ ากวิทยาลยั มาคาเลสเตอร์ (Macalester College) ผ้เู ขียนหนงั สือ Talk Is Cheap: Sarcasm, Alienation, and the Evolution of Language นนั้ เหน็ วา่ การเสียดสีประชดประชนั ไดก้ ลายเป็นภาษาพน้ื ฐานส�ำหรับ การส่ือสารในสมัยนี้ ท่ีสามารถพบเห็นได้จากส่ือต่าง ๆ ดังนั้นการดักจับข้อมูลเพื่อ วเิ คราะหค์ วามรสู้ กึ ของกลมุ่ เปา้ หมายจากการสนทนาบนแพลตฟอรม์ ออนไลน์ โดยเฉพาะ ทวติ เตอรท์ มี่ จี ำ� นวนผใู้ ชง้ านทวั่ โลกกวา่ 270 ลา้ นบญั ชใี นปี 2019 และมรี ปู แบบการใช้ ภาษาแบบสั้นกระชับแต่เปน็ ท่เี ข้าใจกันในหม่คู นเล่น จึงกลายเป็นเรื่องท้าทายส�ำหรบั นกั วจิ ยั ขอ้ มลู ในการแกะความหมายของคอมเมนต์ หรอื การทวตี ทมี่ ที ง้ั คำ� สแลง คำ� พดู ทเี ลน่ ทจี รงิ และความหมายทซ่ี กุ ซอ่ นไวใ้ นขอ้ ความทด่ี จู ะลอ่ แหลมในทางกฎหมาย เพอ่ื มา ใช้ในการหาอินไซต์ของผู้บริโภคหรือการพัฒนาเอไอส�ำหรับการแปลภาษาในอนาคต แมจ้ ะมโี มเดลในการวเิ คราะหข์ อ้ ความเกดิ ขน้ึ มากมายทมี่ คี วามแมน่ ยำ� แตก่ ไ็ มใ่ ชเ่ รอื่ ง งา่ ยนกั เพราะภาษาไมใ่ ช่สิ่งทีต่ ายตัว การประชดประชนั เสยี ดสจี งึ สามารถลน่ื ไหลไปกบั บรบิ ทหรอื สถานการณร์ อบตวั ทหี่ ากยงิ่ มคี วามขดั แยง้ หรอื ยอ้ นแยง้ กย็ ง่ิ ทำ� ใหก้ ารสรา้ งสรรค์ เพื่อการล้อเลียนหรือเสียดสีน้ันเต็มเปี่ยมไปด้วยอรรถรสและความแสบสันที่ยากต่อ การตคี วามหมายแบบตรงไปตรงมา ในบทนเี้ ราจงึ อยากชวนมาดวู วิ ฒั นาการของการสอื่ สาร แบบใหมท่ เี่ ตม็ ไปดว้ ยรสชาตอิ นั หลากหลาย รวมไปถงึ ความนยั ทซี่ อ่ นเรน้ มาไขปรศิ นา ของความหมาย มลู คา่ และโอกาส ที่แฝงอยใู่ นการสอื่ สารท่ไี รส้ ีหน้าน้ไี ปด้วยกัน

I ไมม่ ีสหี น้า กส็ ร้างขน้ึ มา I แมจ้ ะเชอื่ กนั วา่ ววิ ฒั นาการของอโิ มจิ (Emoji) หรอื ภาพสญั ลกั ษณส์ อื่ อารมณท์ สี่ ามารถ เขา้ ใจกนั ได้ในระดบั สากล จะสบื สาวพบหลักฐานครง้ั แรกในปี 1881 จากท่นี ิตยสาร สญั ชาตอิ เมรกิ นั Puck Magazine ไดต้ พี มิ พเ์ รอ่ื ง ‘Typographical Art’ ซงึ่ ใชภ้ าพประกอบ เปน็ สัญลักษณ์ทีถ่ ่ายทอดอารมณเ์ บกิ บาน เศร้าหมอง เฉย ๆ และตืน่ เตน้ แต่เทรนด์ การใชอ้ โิ มจสิ อื่ อารมณร์ ว่ มกบั ขอ้ ความจรงิ ๆ ในการสอื่ สารประจำ� วนั นน้ั มาจากประเทศ ญี่ป่นุ โดยผู้คิดค้นอโิ มจมิ ชี ือ่ วา่ ชิเกตากะ คูริตะ ซึ่งเป็นพนักงานของบรษิ ัทเครอื ขา่ ย โทรศพั ท์แหง่ หนงึ่ ซึ่งเกดิ ความคดิ ว่า ขอ้ ความที่เปน็ เพียงตัวอักษรไม่สามารถถา่ ยทอด ความรสู้ กึ ของมนษุ ยไ์ ดด้ เี พยี งพอ เขาจงึ เสนอไอเดยี อโิ มจใิ หก้ บั บรษิ ทั ทที่ ำ� งานอยู่ และ เม่ือชาวญ่ีปุ่นได้ลองใช้ก็ได้รับความนิยมอย่างล้นหลาม แต่ปัญหาก็คืออิโมจิของ เครือขา่ ยโทรศพั ท์ทีต่ า่ งกนั ไมส่ ามารถส่งผา่ นหากันได้ 74 ผทู้ เ่ี ขา้ มาคว้าโอกาสนกี้ ลับไม่ได้อยู่ในญี่ปุน่ หากเป็นบรษิ ัท Apple ทคี่ ิดคน้ อิโมจขิ อง ตัวเองและเปิดให้ใช้อย่างเป็นทางการคร้ังแรกเพ่ือเจาะตลาดและเอาใจผู้บริโภค ในแดนปลาดิบโดยเฉพาะ แต่เรื่องทีเ่ หนือความคาดหมายก็คือ เมื่อผใู้ ชง้ าน Apple นอกญ่ีปุ่นค้นพบฟังก์ชันการใช้งานอิโมจิแบบไม่ตั้งใจและลองใช้มันดู กลับช่ืนชอบ อิโมจิมาก ๆ ด้วยเช่นกัน อิโมจิจึงกลายเป็นการสื่อสารในระดบั สากลที่ใชก้ นั อยา่ ง แพร่หลายจนถงึ ทกุ วนั นี้ Joy Melancholy Indifference Astonishment เข้าใจ

และหากถือว่าอิโมจิคือภาษา มันก็คงเป็นภาษาท่ีเติบโตเร็วท่ีสุดในโลก แถมยังเป็น ภาษาทีส่ ามารถทำ� ลายกำ� แพงความต่างด้านเชื้อชาติและวัฒนธรรม เพราะดูเหมือน ว่าชาวออนไลน์สามารถรับรู้ความหมายของอิโมจิร่วมกันได้อยา่ งไมย่ ากเยน็ แตน่ กี่ ็ ไม่ได้หมายความว่าอิโมจิแต่ละตัวจะมีความหมายทตี่ ายตัว เพราะคล้ายกับภาษาที่ ยังมีค�ำสแลงและดิ้นได้ตามยุคสมัย การใช้อิโมจิในวันนที้ ี่ประมาณการไดว้ ่ามีชาว ออนไลนม์ ากถึง 92% ใชเ้ พือ่ สื่อสารถงึ กนั จงึ สามารถใชส้ ่อื ความหมายทพี่ ลิกแพลง และสร้างสรรคไ์ ดไ้ ม่จำ� กัดเชน่ กัน 75 I รนุ่ ใหมไ่ ม่มักยิ้ม I การส่งข้อความโดยปราศจากอิโมจิอาจถูกตีความได้ว่าอีกฝ่ายก�ำลังพูดถึงเร่ืองจริงจัง ดไู มเ่ ป็นมติ รและเขา้ ถงึ ยากกว่าผู้ที่ใช้อโิ มจิเป็นประจ�ำ จึงไม่น่าแปลกใจวา่ ท�ำไมอิโมจิ รปู หนา้ ยมิ้ แบบตา่ ง ๆ ถงึ จดั เปน็ ตวั ยอดนยิ มทถ่ี กู ใชง้ านเปน็ อนั ดบั ตน้ ๆ และอนั ทจี่ รงิ แลว้ อโิ มจริ ปู หนา้ หลงั่ นำ้� ตาแหง่ ความสขุ (Face with Tears of Joy) คอื อโิ มจทิ ่ีไดร้ บั ความนยิ ม มากทส่ี ดุ มาตงั้ แตป่ ี 2015 จนถึงปี 20201 แตถ่ งึ อยา่ งนน้ั หากถามความคดิ เหน็ ของคนรนุ่ ใหมเ่ จนซี ผมู้ มี าตรฐานของระดบั ความสขุ ทยี่ ากจะหล่ังนำ้� ตาใหง้ า่ ย ๆ กลบั ไมไ่ ดอ้ ินกบั การใชอ้ โิ มจติ วั นี้มากเท่าคนรนุ่ ที่โตกวา่ และว่ากันว่าเร่ืองตลกขบขันท่ีจะท�ำให้คนรุ่นใหม่ยอมฉีกยิ้มและเผยเสียงหัวเราะได้ดี ทส่ี ดุ มกั ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งตลกแบบตรงไปตรงมา หากแตเ่ ปน็ ความตลกแบบจกิ กดั หวั ใจ หรอื เปน็ ความตลกร้ายทเ่ี จอื ความเศรา้ ไว้แบบไมป่ ิดบงั 1 รายงานโดย Unicode Consortium (2019) เขา้ ใจ

คีธ โบรนิ เจา้ หนา้ ท่จี ากเว็บไซต์ข้อมูลพ้ืนฐานของอิโมจิอยา่ ง Emojipedia เผยวา่ อโิ มจริ ปู หวั กระโหลก กำ� ลงั ไดร้ บั ความนยิ มในหมผู่ ใู้ ชร้ นุ่ ใหม่ เพราะนอกจากความหมาย แบบตรงไปตรงมาท่ีสื่อถึงความตายหรือนิยมใช้ในช่วงวันฮาโลวีนแล้ว การใช้อิโมจิ หวั กระโหลกยงั มอี กี ความหมายหนงึ่ ทสี่ อ่ื ไดว้ า่ สง่ิ ทกี่ ำ� ลงั สนทนาอยนู่ นั้ มรี ะดบั ความตลก แบบทต่ี ้องรอ้ งขอชีวิต (I’m dying of laughter) เซนสใ์ นความตลกแบบฮารด์ คอร์ไมไ่ ด้ปรากฏให้เหน็ แตเ่ พียงการแสดงออกผ่านอิโมจิ เท่านนั้ แตป่ รากฏการณ์ของมีม (Meme) หรือรูปภาพประกอบข้อความท่ีแฝงความ ขบขันในเชงิ ล้อเลียนและแอบแซะ ยังเป็นการสอ่ื สารท่ดี ูเหมอื นว่าจะตรงรสนิยมของ คนรนุ่ ใหมเ่ ชน่ กนั และหากมองใหล้ กึ ไปมากกวา่ เครือ่ งมือทมี่ อบความบนั เทงิ เชงิ จกิ กดั แบบผิวเผิน มีมยังน�ำเสนอความตลกร้ายที่สามารถเชิญชวนสังคมให้มาถกเถียงถึง บางประเด็นอนั แสนละเอียดอ่อนไดอ้ ยา่ งคาดไมถ่ งึ อีกดว้ ย 76 I ตวั โจก๊ ทเี่ ปดิ บทสนทนา I ‘เพศ’ ‘เชื้อชาติ’ ‘สถาบัน’ หัวข้อเซนซิทีฟท่ีนา่ กระอักกระอ่วนใจเม่อื ถูกพดู ถึง อาจดู เปน็ เรอื่ งเบาบางและพดู ถงึ ไดเ้ มอื่ ใสค่ วามตลกเขา้ ไปเปน็ ตวั ชปู ระเดน็ ซซู าน พรโิ กเซน นกั ขา่ วรนุ่ เยาวต์ วั แทนคนรนุ่ ใหม่ไดใ้ ห้ความเหน็ ในประเด็นนเ้ี อาไวว้ า่ “การลอ้ เลยี นกบั ประเด็นจริงจังอาจฟังดูเป็นเรื่องหยาบคาย แต่มนั ก็ไม่ไดแ้ ยอ่ ยา่ งทคี่ ิด เพราะหากเรา ให้ความเคารพกับประเด็นนั้นมากพอ การใช้อารมณ์ขันมาพูดเร่ืองจริงจังกท็ ำ� ใหเ้ รา พดู ถึงมนั ได้ง่ายขึ้น” เช่นเดียวกับซีดนีย์ เปญญา นักเรียนมัธยมปลายที่มีความคิดไปในทางเดียวกันว่า “ประเด็นต้องห้ามท่ีสังคมไม่อยากพูดถึงอย่างเร่ืองเพศและเชื้อชาติ ตอนน้ีกลับเป็น ประเดน็ ท่เี ปิดกว้างมากกวา่ คนรนุ่ ก่อน เพราะเรามอี ารมณ์ขนั เป็นตวั เปดิ บทสนทนาที่ ทำ� ให้การพดู เรือ่ งนนั้ ๆ ไมร่ สู้ ึกน่าอึดอดั ” เข้าใจ

ในแงห่ นง่ึ อยา่ งนอ้ ย ๆ การใชอ้ ารมณข์ นั สไตลม์ มี กส็ ามารถเชญิ ชวนใหช้ าวอนิ เทอรเ์ นต็ กลา้ แสดงความคดิ เหน็ หรอื ถกเถยี งถงึ บางเรอื่ งอนั ละเอยี ดออ่ น เพอ่ื ทวี่ า่ วนั หนง่ึ บางปญั หา ทคี่ นสว่ นมากไมก่ ลา้ พดู จะไดร้ บั การแกไ้ ขใหเ้ หมาะสมและถกู ตอ้ ง แตห่ ากมองอกี แงห่ นงึ่ มมี กเ็ ปน็ เครอ่ื งมอื ทท่ี ำ� ไดเ้ พียงแคแ่ สดงความตลกรา้ ยแตด่ สู น้ิ หวงั เพราะเหมอื นกบั ว่า ท้ายทสี่ ุดแล้ว เราก็ท�ำอะไรไม่ได้มาก สิ่งท่ีท�ำได้มีแค่เพียงยอมรับและหวั เราะไปกบั โศกนาฏกรรมทเ่ี กดิ ขึน้ เทา่ น้นั ดังนน้ั จึงไม่น่าแปลกใจท่คี นร่นุ ใหมผ่ เู้ กดิ มาพรอ้ มเหตุการณร์ า้ ย ๆ อยา่ งยุคเศรษฐกจิ 77 ถดถอย ภยั พบิ ตั ทิ างธรรรมชาติ การก่อการร้ายทย่ี งั คงเกดิ ข้ึนไมห่ ยดุ หย่อน รวมทัง้ โรคระบาดที่เปลี่ยนวิถีชีวิตคนท่ัวโลก จะรู้สึกกังวลกับสถานการณ์ปัจจุบันและมอง ไมเ่ หน็ ภาพอนาคตทส่ี ดใส บางคนซึมเศร้าจากความเครียดท่ีรสู้ กึ วา่ ปญั หาทเ่ี กดิ ขนึ้ นนั้ หนักหนาเกินก�ำลงั ตวั เองจะควบคุม การปลดปล่อยความรู้สึกและความคดิ ผา่ นมีมท่ี แซะไดท้ ั้งชวี ิตตัวเองและผอู้ น่ื จึงเปน็ ตัวเลือกยอดนยิ มของการส่อื สารทตี่ รงใจ ผลสำ� รวจความคดิ เหน็ ในปี 2018 จาก Pew Research Center พบวา่ 70% ของวยั รนุ่ อเมริกันรายงานว่าภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวลเป็นปัญหาส�ำคัญในชีวิต สอดคล้องไปกับผลการศึกษาของ American Psychological Association (APA) ในปเี ดยี วกนั ทพ่ี บวา่ ชาวเจนซีมีแนวโน้มจะรายงานว่าตัวเองมีสุขภาพจิตในเกณฑ์ดี นอ้ ยกว่าคนรนุ่ อนื่ ท�ำให้หลายครั้งการสื่อสารผ่านมีมโดยเฉพาะมีมท่ีมีเน้ือหาพูดถึง ปัญหาสุขภาพจิต จึงถูกวิเคราะห์ว่าเป็นวิธีการรับมือกับความเครียดแบบหน่ึงของ คนรนุ่ ใหม่ ผู้เช่ียวชาญด้านจิตวิทยาดร. อูไมร์ อักคราม และคณะจึงต้องการหาค�ำตอบว่ามีมที่ เล่าเรื่องความซึมเศร้าด้วยน้�ำเสียงตลกร้ายจะมีอิทธิพลต่อผู้มีภาวะซึมเศร้าแตกต่าง จากผู้ท่ีมสี ขุ ภาพจิตดีกว่าอย่างไร โดยพวกเขาได้ท�ำการวิเคราะห์แบบส�ำรวจของ ชาวองั กฤษคละอายรุ ะหวา่ ง 18-56 ปี จำ� นวน 200 คนพบวา่ แมผ้ เู้ ขา้ รว่ มแบบสอบถาม ทสี่ ามารถจดั ไดว้ า่ ป่วยเป็นโรคซมึ เศร้าอยา่ งมีนัยส�ำคัญจ�ำนวน 43 รายจะไมไ่ ดร้ สู้ ึก เพลิดเพลินกับมมี ทีล่ ้อเลียนเรือ่ งความซมึ เศร้ากนั ทกุ คน แตส่ ิ่งทนี่ า่ สนใจก็คือ ผู้ป่วย โรคซมึ เศร้าส่วนมากรู้สกึ สนุกไปกับมีมประเภทน้มี ากกว่าผูท้ ไี่ มไ่ ด้เปน็ โรคซมึ เศร้า เข้าใจ

นอกจากนน้ั แบบสำ� รวจชดุ นย้ี งั ใหผ้ เู้ ขา้ รว่ มกรอกแบบสอบถามอกี ชดุ หนง่ึ เพอื่ ตรวจสอบ วา่ พวกเขาตคี วามสถานการณแ์ ละตอบสนองกบั อารมณข์ องตนเองอยา่ งไร ซง่ึ มนั ชว่ ย อธบิ ายตอ่ ไปไดว้ า่ เพราะคนปว่ ยเปน็ โรคซมึ เศรา้ สว่ นมากมกั จะตคี วามสถานการณต์ า่ ง ๆ ไปในทางลบ ทำ� ใหพ้ วกเขารสู้ กึ มปี ระสบการณใ์ นดา้ นลบมากกวา่ คนกลมุ่ นจ้ี งึ เขา้ ใจและ รสู้ กึ รว่ มไปกบั อารมณข์ นั ทมี่ ดื มนเพราะมนั สมั พนั ธก์ บั สภาพจติ ใจของพวกเขามากกว่า นั้นเอง รวมท้งั ผ้เู ป็นโรคซมึ เศร้าในแบบสำ� รวจยังเชอ่ื อกี วา่ มีมประเภทนส้ี ามารถช่วย จดั การอารมณ์ของตัวเองและชว่ ยผ้อู ืน่ ท่ีกำ� ลังซึมเศร้าได้ด้วยเช่นกนั พวกเขาบางสว่ น จงึ มแี นวโนม้ ทจ่ี ะแชรม์ มี ประเภทนใ้ี นโลกออนไลน์ ดร. อไุ มรว์ เิ คราะหว์ า่ มคี วามเปน็ ไปได้ มากทม่ี มี ซง่ึ แซะแมก้ ระทงั่ เรอ่ื งราวดำ� มดื ในชวี ติ สว่ นตวั จะชว่ ยเปลย่ี นความคดิ และความรสู้ กึ ดา้ นลบของผเู้ ปน็ โรคซมึ เศรา้ บางคนใหส้ ามารถตคี วามและประเมนิ ความรสู้ กึ ของตวั เองใหม่ ดว้ ยอารมณ์ขนั อย่างไรกแ็ ลว้ แต่ การศกึ ษาเรอื่ งนยี้ งั เปน็ แคก่ ารพยายามหาคำ� ตอบขนั้ ตน้ เทา่ นน้ั และจำ� เปน็ 78 ตอ้ งไดร้ บั การศกึ ษาเพมิ่ เตมิ วา่ มมี มบี ทบาทอย่างไรตอ่ ปฏสิ มั พนั ธข์ องผคู้ นในโลกออนไลน์ แตอ่ ยา่ งน้อย ๆ ความตลกร้ายในชีวิตท่ีเลา่ ผา่ นมมี ก็ทำ� ให้บางคนร้สู ึกไม่โดดเดย่ี วจน เกนิ ไป เมอ่ื พบวา่ พวกเขายงั สามารถยม้ิ และหวั เราะไดแ้ มแ้ ตก่ บั เรื่องทดี่ ูจะนา่ เศรา้ กต็ าม I Know Your Meme มีมน้ีท่านไดแ้ ต่ใดมา I ในแต่ละวันมีมีมใหม่ ๆ เกิดข้ึนมากมาย บางอันเราก็อาจไม่เข้าใจว่าหมายถึงอะไร หรอื บางอนั เรากใ็ ชก้ นั จนเคยชนิ แตร่ ไู้ หมว่ากว่ามีมหน่ึงช้นิ จะเดนิ ทางมาเปน็ มมี สดุ ฮา หนา้ ตากวนประสาทอยา่ งทเ่ี ราเหน็ กนั นน้ั มมี ทกุ มมี ตา่ งกม็ ีทม่ี าและเรอื่ งราวเบอ้ื งหลงั ที่นา่ สนใจไม่แพ้เบ้ืองหน้าเลยทเี ดียว ลองมาดูตวั อย่างกนั หน่อย Disaster Girl เดก็ หญงิ มหันตภยั หลายคนคงเคยเห็นรูปของเดก็ หญิงที่ย้มิ มุมปาก โดยมีฉากหลงั เปน็ เหตุการณไ์ ฟไหม้ ทใ่ี หอ้ ารมณเ์ หมอื นกบั วา่ เธออาจจะเปน็ ผอู้ ยเู่ บอ้ื งหลงั หายนะในครงั้ น้ี ในความเปน็ จรงิ เข้าใจ

เด็กคนนน้ั คือโซอี รอธ ในวัย 4 ขวบ และภาพนถ้ี กู ถา่ ยโดยเดฟ รอธ พอ่ ของเธอในปี 2005 นอกจากนี้ บา้ นทไ่ี ฟไหมก้ ไ็ มใ่ ชอ่ บุ ตั เิ หตหุ รอื เหตกุ ารณล์ อบวางเพลงิ อะไร แตเ่ ปน็ การซอ้ มของเจา้ หนา้ ทดี่ บั เพลงิ ตา่ งหาก ลา่ สดุ ภาพนเี้ พง่ิ ไดร้ บั การประมลู ในรปู แบบ NFT ไปในราคา 180 อีเธอเรยี ม เป็นมูลคา่ เกอื บ 500,000 เหรียญสหรฐั (ราว 15 ลา้ นบาท) 79 Pablo Escobar Waiting หนมุ่ เหงามองเหม่อ ภาพของชายวยั กลางคนทก่ี ำ� ลงั เหมอ่ ลอยอยา่ งเศรา้ สรอ้ ยและไรจ้ ดุ หมายนี้ สำ� หรบั ใคร ทไี่ มร่ ู้จัก ลุงคนนี้ไม่ใช่คณุ ลงุ ตาสตี าสาท่ีไหน แตค่ อื พาโบล เอสโคบาร์ แสดงโดย แวกเนอร์ โมรา ซ่ึงรับบทเป็นพ่อค้ายาเสพติดรายใหญ่จาก Nacros ซีรีส์จากค่าย เนต็ ฟลกิ ซ์ ซึง่ ฉากในซรี สี น์ ้ีก็ถกู มอื ดีน�ำมาท�ำเป็นมมี และโด่งดงั ไปทั่วโลก เขา้ ใจ

80 Lawnmower Man ชายตดั หญ้าผู้ไม่สนใจโลก ภาพของชายคนหนง่ึ ทกี่ ำ� ลงั ตดั หญา้ อยา่ งตงั้ ใจโดยมพี ายทุ อรน์ าโดหมนุ ตว้ิ ๆ อยดู่ า้ นหลงั แม้ภาพน้ีจะดูเหมือนภาพตัดต่อมากก็ตาม แต่มีมนี้กลับเป็นภาพถ่ายเหตุการณ์ที่ เกดิ ขนึ้ จรงิ ของนายธวี นสิ เวสซเซลส์ ผตู้ ดั สนิ ใจออกไปตดั หญา้ หลงั บา้ นขณะทท่ี อรน์ าโด กำ� ลงั พดั ผา่ นบา้ นของเขาในเมอื งอลั เบอร์ตา ประเทศแคนาดา ในปี 2017 ซึง่ หลังจาก ภาพนี้ถูกโพสต์ลงเฟซบุ๊กก็กลายเป็นไวรัลทันที และกลายเป็นขา่ วบน CBC News ซ่ึงเขาให้สมั ภาษณว์ า่ “จริง ๆ แลว้ ทอรน์ าโดลูกนอ้ี ย่ไู กลมาก และเขากค็ อยจับตามอง มนั อยู่” ทกุ วนั น้ี “มมี ” กลายเปน็ เหมอื นอกี หนงึ่ ภาษาทผ่ี คู้ นหยบิ เลอื กมาใชใ้ นการสอื่ สาร และ เนอ่ื งจากความหลากหลายของทมี่ า ความหมาย และวธิ กี ารใช้ ทำ� ใหห้ ลายคนเรมิ่ สนใจ และมีการรวบรวมองค์ความร้เู กีย่ วกบั มีมขนึ้ อยา่ งเวบ็ ไซต์ knowyourmeme.com ก็ เป็นหน่ึงตัวอย่างของสารานุกรมมีมท่ีรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับมีมในด้านต่าง ๆ หรือ รายการ “I Accidentally Became A Meme” โดย BuzzFeedVideo ท่ไี ปสมั ภาษณ์ เหล่าบุคคลที่กลายเป็นมีมในต�ำนาน ว่าท�ำไมพวกเขาถึงได้กลายเป็นมีม และมีม เหลา่ น้ันเปลย่ี นชวี ติ พวกเขาไปอย่างไร เข้าใจ

What do you meme? คำ� วา่ “มมี ” (Meme) มีรากศัพท์กรกี มาจาก mimema ซึ่งแปลไดว้ ่าลอกเลียน และถูกใช้ครั้งแรกในหนังสือ The Selfish Gene (1976) ท่ีเขียนโดย ริชารด์ ดอว์กนิ ส์ ซงึ่ ความหมายของมีมทด่ี อวก์ นิ ส์ใหไ้ ว้ในหนงั สือเล่มนี้ คอื การอธิบายว่าข้อมูลทางวัฒนธรรมสามารถส่งต่อถึงกันและเลียนแบบได้ ตรงข้ามกับความหมายของยีนส์ (Genes) ในทางชีววิทยา และแม้ว่ามีม ในปจั จบุ ันจะมีความหมายเปน็ การสอ่ื สารในเชิงล้อเลียนมากกว่า แตก่ ็ยงั มี ความคลา้ ยคลงึ กบั ความหมายเดมิ ในแงท่ ่วี า่ มมี เปน็ การบรรจขุ อ้ มลู ทสี่ ามารถ ทำ� ซ้ำ� และเลียนแบบได้ 81 I แซะได้ก็ขายได้ I 200 นาที เปน็ เวลาโดยเฉลย่ี ทค่ี นรนุ่ ใหมใ่ ชบ้ นโลกออนไลนใ์ นแตล่ ะวนั และแนน่ อนวา่ ช่วงเวลาเหล่าน้ีเองคือโอกาสในการแบ่งปันเนื้อหาที่น่าสนใจให้กับเพื่อนฝูงในสังคม ออนไลน์ แบรนดท์ ท่ี ำ� การตลาดในโซเชยี ลมเี ดยี รคู้ วามจรงิ ขอ้ นดี้ ี พวกเขาจงึ ทมุ่ งบประมาณ เพอ่ื ทำ� การตลาดบนโลกออนไลนเ์ ฉลยี่ ตอ่ ปไี มต่ ำ�่ กวา่ 137 พนั ลา้ นเหรยี ญสหรฐั แตเ่ มด็ เงนิ มหาศาลกไ็ ม่ไดเ้ ป็นสง่ิ ที่รบั ประกันว่าแผนการตลาดบนโลกออนไลนจ์ ะไดผ้ ลเสมอไป เพราะโดยทั่วไปแล้ว การตลาดบนโซเชียลมีเดียมักไม่ได้รับผลลัพธ์ท่ีดีจากผู้บริโภค หากวา่ เนอ้ื หาโฆษณาไมน่ า่ ดงึ ดดู ใจมากพอ ยงิ่ ไปกวา่ นนั้ ผบู้ รโิ ภครนุ่ ใหมท่ มี่ นี สิ ยั รทู้ นั การโฆษณาแบบโจ่งแจ้งก็พร้อมจะกดข้ามฟีดโฆษณาอันน่าเบ่ือได้อย่างอัตโนมัติ ในวนั นี้ มมี ทถ่ี กู มองวา่ เปน็ การสอ่ื สารตามเทรนดท์ ชี่ า่ งแซะ จงึ ไมไ่ ดส้ รา้ งแตค่ วามบนั เทงิ เทา่ นน้ั แต่กลับกลายเป็นอีกหน่ึงเคร่ืองมอื การสอ่ื สารสำ� หรบั แบรนดส์ นิ คา้ และบรกิ าร ตา่ ง ๆ ทอี่ ยากจะเอาชนะใจผบู้ รโิ ภคผา่ นการใชม้ กุ ตลกร้ายและความเขา้ ถงึ งา่ ยสไตลม์ มี เขา้ ใจ

Meme Marketing อาจเปน็ ศพั ทบ์ ญั ญตั ิใหมใ่ นวิชาการตลาดออนไลนท์ ีผ่ ้เู ช่ียวชาญ บางคนมองวา่ เปน็ เพยี งเทรนดท์ ผี่ า่ นมาแลว้ ผา่ นไป แตส่ ำ� หรบั ไอแดน โคล ผรู้ ว่ มกอ่ ตงั้ บรษิ ทั เทคสตารต์ อพั ทเี่ คยทำ� งานรว่ มกบั ผทู้ รงอทิ ธพิ ลในโซเชยี ลมเี ดยี มาอยา่ งโชกโชน เชอื่ วา่ การตลาดแบบมมี สามารถสรา้ งการตระหนกั รใู้ หแ้ บรนดใ์ หมไ่ ด้ ดว้ ยคณุ ลกั ษณะ เฉพาะที่เข้าถึงง่าย มอบความบันเทงิ และมนี �ำ้ เสียงท่ีไม่ได้โปรโมตสินค้าหรอื บรกิ าร มากจนทำ� ใหผ้ บู้ รโิ ภครสู้ กึ รำ� คาญ มมี จงึ เปน็ อาวธุ สำ� คญั ของนกั การตลาดสมยั ใหมท่ นี่ า่ จับตามองมากทีส่ ุด สำ� หรบั ความรเู้ บอื้ งตน้ ของการตลาดสไตล์มีมที่ส�ำคัญมดี งั ตอ่ ไปนี้ I Meme Marketing 101 I รูจ้ ักลูกคา้ เข้าใจเทรนด์ 82 คือพื้นฐานของการท�ำการตลาดท่ีขาดไม่ได้ เพราะก่อนจะสร้างมีมเกาะกระแสใน เทรนดไ์ หนกต็ าม ตอ้ งมคี วามเขา้ ใจกอ่ นวา่ ผรู้ บั สารของเราคอื ใครและเราเขา้ ใจประเดน็ ทถ่ี กู พดู ถงึ กนั อยดู่ แี คไ่ หน เพอื่ ทจ่ี ะไดส้ รา้ งมมี ทตี่ รงใจและถกู กาลเทศะสำ� หรบั ผบู้ รโิ ภค มากทสี่ ุด ไม่เน้นขาย แค่ท�ำใหร้ ูจ้ กั เพราะมมี ทม่ี เี อกลกั ษณส์ รา้ งเสยี งหวั เราะ ไมค่ วรถกู กลบดว้ ยความฮารด์ เซลลจ์ นทำ� ให้ มกุ ตลกน้นั กรอ่ ยลง การตลาดแบบมีมจึงเหมาะสำ� หรับการสรา้ งแบรนดใ์ หเ้ ป็นที่รจู้ ัก มากกว่าการม่งุ เน้นการขาย อยา่ พยายามเกนิ เหมอื นกบั มกุ ตลกโดยทว่ั ไปทถ่ี า้ พยายามมากเกนิ กจ็ ะทำ� ใหห้ มดความตลก มมี กเ็ ชน่ กนั ตอ้ งอาศัยการเลน่ ให้พอดีและรู้จงั หวะ เข้าใจ

83 Gucci แบรนดแ์ ฟชนั่ สดุ หรทู ม่ี งุ่ สรา้ งภาพลกั ษณส์ งา่ งามมาโดยตลอด ยงั เคยทำ� แคมเปญมมี ศลิ ปะตลกรา้ ย #TFWGucci ซึง่ ย่อมาจาก “That Feeling When Gucci” เพ่ือโปรโมตนาฬกิ าในคอลเล็กชนั Le Marché des Merveilles ผ่าน ช่องทางโซเชียลมเี ดีย เข้าใจ

Sarcasm is the lowest form of wit but 84 the highest form of intelligence Oscar Wilde เข้าใจ

I รู้ว่าเสีย่ งแตค่ งตอ้ งขอลอง I 85 การพดู คยุ กบั ลกู คา้ ดว้ ยนำ้� เสยี งประชดประชันอาจฟงั ดไู มเ่ ข้าทา่ แตก่ ลบั มบี างแบรนด์ เขา้ ใจ สินค้าหรือบริการกล้าท่ีจะเส่ียงส่ือสารกับลูกค้าหรือผู้ติดตามในโลกออนไลน์ด้วย วิธีการนี้ ในแงห่ นงึ่ การตอบกลบั ลกู คา้ ดว้ ยนำ�้ เสยี งหยกิ กดั พอนา่ รกั นน้ั สามารถสรา้ งสสี นั และความน่าสนใจให้ตัวแบรนด์ได้ไม่น้อย นอกจากนี้ ยังเป็นการบอกเป็นนัยถึง ความเข้าถึงงา่ ยและเปน็ มิตร ราวกับเป็นเพ่อื นสนทิ ทีห่ ยอกลอ้ กนั ได้ หากสนิ คา้ อยา่ งพจนานกุ รมทแี่ สนจะดนู ่าเบื่อ ใช้ประโยชน์จากศพั ท์แสงและกล้าโชว์ ความสามารถด้านการส่ือสารอย่างแสบสัน สินค้าและบริการที่ดูน่าเบ่ือไหน ๆ ก็มี ความหวังในโลกออนไลน์ได้ทั้งน้ัน ‘Merriam-Webster’ พจนานุกรมช่ือดังสัญชาติ อเมรกิ นั คอื ตวั อยา่ งทวี่ ่า เพราะแอดมนิ ทวติ เตอรต์ วั แทนพจนานกุ รมเจา้ นเี้ คยทวตี กลบั ผู้มาวิพากษ์วิจารณ์ด้วยบทความให้ความรู้ด้านค�ำศัพท์ แต่ใช้หัวข้อเชิงจิกกัดอย่าง ไมไ่ ว้หน้าใครมาแลว้ วา่ “Don’t argue with the dictionary” หรือในเมืองไทยเองก็มีแอดมินเพจของแบรนด์ต่าง ๆ กล้าเล่นและส่ือสารกับลูกค้า อย่างเปน็ กันเองอย่ไู มน่ ้อย ตวั อยา่ งเชน่ ‘แม่ประนอม’ แบรนด์น�ำ้ จม้ิ และน�้ำพรกิ ท่อี ยู่ คคู่ รวั ไทยมาตัง้ แตป่ ี 1959 กส็ ลัดภาพลักษณต์ วั เองใหมจ่ ากทเ่ี คยคนุ้ หนา้ คนุ้ ตากันวา่ เปน็ “แมศ่ รเี รอื น” ตามขนบยคุ เกา่ สกู่ ารเปน็ “ตวั แม”่ ทพี่ กพาความมน่ั ใจอยา่ งเตม็ เปย่ี ม คาแรกเตอร์ของแบรนด์แม่ประนอมปัจจุบันจึงไม่เคยเหนียมอายท่ีจะใกล้ชิดกับ กลุ่มลูกค้ารนุ่ ใหม่แบบถงึ พริกถึงขิง และไมใ่ ชแ่ คก่ ารแซะลกู คา้ ของแบรนดม์ น่ั ๆ เทา่ นน้ั แตร่ ะหวา่ งแบรนดค์ แู่ ขง่ ดว้ ยกนั เอง ก็ยังเห็นการเปิดสงครามที่ส่งเสริมแผนการตลาดอยบู่ อ่ ย ๆ อย่างแบรนด์เบอร์เกอร์ เจา้ ใหญท่ เ่ี ปน็ คแู่ ขง่ ตลอดกาลระหวา่ ง McDonald’s กบั Burger King ซงึ่ ฟาดฟนั กนั มาต้งั แต่ยคุ 80s ด้วยแผนโฆษณาท่บี ลัฟกันไปมาแบบไมม่ ใี ครยอมใคร ตวั อยา่ งเช่น โฆษณาชุด Burning Stores ซ่ึงใช้ภาพจริงของร้าน Burger King ที่ก�ำลังไฟไหม้ ใหก้ ลายเปน็ โฆษณาทเ่ี คลมวา่ ทร่ี า้ นไหมก้ เ็ พราะใชไ้ ฟจากเตาถา่ นแท้ ๆ มาตง้ั แตป่ ี 1954 ซง่ึ นอกจากจะสอ่ื ถงึ ความซอื่ ตรงกบั เหตกุ ารณท์ เี่ กดิ ขน้ึ แลว้ ยงั เปน็ การแซะกลาย ๆ ถงึ

แบรนด์คู่แข่งด้วยว่า เบอร์เกอร์ที่ใช้เตาอบหรือไมโครเวฟอุ่นคงเจ๋งสู้ท่ีน่ีไม่ได้อย่าง แนน่ อน และโฆษณาทสี่ รา้ งสรรคแ์ ละสดุ แสบตวั นกี้ ย็ งั สามารถควา้ รางวลั Grand Prix ในหมวด Print & Publishing จากเวที Cannes Lions 2017 ไปครองได้ส�ำเร็จ อกี ตา่ งหาก 86 เข้าใจ

I If you don’t get it, you can’t sit with us I 87 “วัฒนธรรมของเราเต็มไปด้วยเร่ืองเสียดสี ผู้ทีไ่ ม่เข้าใจการเสียดสีท่ีเกิดขึ้นจะถูกจับ สังเกตได้ทนั ที น่นั แปลวา่ คนผ้นู นั้ ไม่เข้าพวก เพราะเขาไมป่ รบั ตวั กับส่ิงท่เี กิดขน้ึ ” คือ ความคดิ เห็นของแคทเธอรีน แรนคนิ นกั ประสาทวทิ ยาจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอรเ์ นีย ผู้เช่ือว่าความสามารถในการรับรู้เรื่องเสียดสีเป็นทักษะจ�ำเป็นส�ำหรับสังคมสมัยใหม่ และอันทจ่ี รงิ แล้วในชว่ งเวลา 20 ปีท่ผี ่านมา มนี ักจติ วทิ ยา นักภาษาศาสตร์ และนกั ประสาทวิทยา ท่ีพยายามศึกษาการสื่อสารในเชิงเสียดสีว่ามีประโยชน์กับมนุษย์เรา หรือไมแ่ ละในแง่ไหนบ้าง ก็พบค�ำตอบร่วมกันว่า ความสามารถในการเข้าใจและใช้ การเสียดสีเชิงประชดประชันจะช่วยกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์และเพ่ิมประสิทธิภาพ ในการแก้ปัญหา ซ่ึงความสามารถในการเข้าใจเรื่องนไี้ ดก้ ็เรมิ่ ต้นมาตั้งแตว่ ยั อนบุ าล แตแ่ นน่ อนวา่ การเสยี ดสีประชดประชันมักมีเส้นแบ่งบาง ๆ คนั่ กลางระหวา่ งการสร้าง เสียงหัวเราะหรือการท�ำร้ายจิตใจผู้รับสารหากไม่รู้จกั ใช้ใหเ้ หมาะสม งานวิจัย “The highest form of intelligence: Sarcasm increases creativity for both expressers and recipients” โดยหลี หวาง และคณะ คน้ พบวา่ แมก้ ารประชดประชนั หรือเหน็บแนมจะกระตุ้นให้เกิดความขัดแย้งและความเข้าใจผิดระหว่างผู้รับสารและ ผสู้ ่งสารไดง้ า่ ย แตห่ ากใชใ้ นบริบทที่ตั้งบนพื้นฐานของความไว้เน้ือเชือ่ ใจกนั (Trust) การประชดนนั้ กจ็ ะไม่สร้างความขัดแย้งให้เกิดขนึ้ ดงั นนั้ หวั ใจสำ� คญั จงึ อยทู่ ี่ ‘ความนา่ เชอื่ ถอื ’ ซงึ่ กำ� หนดวา่ การประชดเสยี ดสนี น้ั จะสรา้ ง เสียงหวั เราะหรอื ท�ำร้ายจิตใจอีกฝา่ ย และหากแบรนดส์ ินคา้ หรอื บรกิ ารเจา้ ไหนอยาก ลงสนามมาประชันฝีปากและทักษะการเหน็บแนมใส่ลกู คา้ หรอื คแู่ ขง่ เพือ่ จดุ ประสงค์ ในการสรา้ งเสยี งหวั เราะและดงึ ดดู การมสี ว่ นรว่ มใหเ้ กดิ ขนึ้ กค็ วรตอ้ งกลบั มาถามตวั เอง ให้ดีก่อนวา่ ตลอดเวลาที่ผา่ นมาตวั เองจริงใจและสร้างความนา่ เชอื่ ถอื ใหก้ ับผ้บู ริโภค มากแค่ไหน เขา้ ใจ

I Irony, Sarcasm และ Satire เหมอื นหรอื ตา่ งกนั อย่างไร? I ในตำ� รานักเขียน มีการใช้คำ� พูดหรือการสร้างสถานการณ์ท่ีเรยี กว่า Irony, Sarcasm และ Satire ซง่ึ คอ่ นขา้ งใกลเ้ คยี งกนั และยากทจ่ี ะแปลเปน็ ไทยใหถ้ กู ตอ้ งชดั เจน เพราะ ทงั้ 3 คำ� ตา่ งแฝงความประชดประชนั เสยี ดสเี ยย้ หยนั ทง้ั ตอ่ คสู่ นทนา หรอื สถานการณ์ รอบตวั ในระดับท่ีแตกตา่ งกนั ไป เว็บไซต์ Masterclass.com ซง่ึ เปน็ โรงเรยี นออนไลน์ในหวั ขอ้ ตา่ ง ๆ รวมถึงการสอน เรอื่ งการเขยี นหนงั สอื จงึ ไดร้ วบรวมขอ้ แตกตา่ งของคำ� วา่ Irony, Sarcasm และ Satire มาให้ทั้งนกั เขยี นและนักอ่านได้ศึกษาดงั น้ี เรามกั คดิ ว่า Irony มกั เกย่ี วข้องกับความบงั เอญิ หรือโชคไมด่ ี แต่จรงิ ๆ แล้วในทาง วรรณกรรม Irony มี 3 ประเภทหลัก ได้แก่ 88 Verbal Irony เมือ่ ตวั ละครพดู สิ่งท่ผี ดิ จากความรู้สึกหรือความหมายทแ่ี ทจ้ ริง (แต่ถา้ จุดประสงคข์ องการพดู คอื การ Mock หรือเย้ยหยัน กจ็ ะเรยี กวา่ Sarcasm) ตัวอยา่ ง ของ Verbal Irony เช่น เม่อื ตวั ละครเดินไปท่ามกลางพายหุ มิ ะ แลว้ กลา่ ววา่ “แหม! วันนอ้ี ากาศดจี ริงเชยี ว” Situational Irony เกิดข้ึนเมอื่ “สง่ิ ทค่ี าดว่าจะเกดิ ” ต่างจาก “สง่ิ ที่เกิดขน้ึ จรงิ ” ตวั อยา่ ง เชน่ ไฟไหม้สถานดี บั เพลงิ จนราบเป็นหนา้ กลอง (เพราะเราจะมีความรสู้ ึกวา่ ไม่น่าจะ เกดิ เหตกุ ารณแ์ บบนท้ี สี่ ถานดี บั เพลงิ เพราะเปน็ สถานทที่ ช่ี ว่ ยดบั เพลงิ ใหส้ ถานทอ่ี น่ื ๆ) หรอื หากเจา้ หนา้ ทตี่ ำ� รวจกำ� ลังสอนและสาธติ วิธีใช้ปืนอย่างปลอดภยั แตพ่ ลาดยงิ เทา้ ตัวเองขณะก�ำลังสาธติ แบบนีก้ เ็ รียกว่าเป็น Situational Irony Dramatic Irony คือเมื่อผู้อ่านหรือผู้ชม “รู้มากกว่า” ตัวละครในหนังสือ วิลเลียม เชกสเปยี ร์ นกั เขยี นชอื่ กอ้ งชาวองั กฤษ มกั ใช้ Dramatic Irony ในงานของเขา ตวั อยา่ งเชน่ ผู้ชมรู้ว่าคู่รักทั้งสองยังไม่ตาย แต่ท้ังโรมิโอและจเู ลียตตา่ งคิดวา่ คนรกั ของตนได้ตาย เข้าใจ

จากไปแล้ว โรมิโอจึงด่ืมยาพิษฆ่าตัวตายและตายไปจริง ๆ จูเลียตทฟ่ี ื้นจากหลับ 89 หลังจากนัน้ เพยี งนดิ เดยี วจงึ ฆา่ ตัวตายตาม สว่ น Sarcasm คือค�ำพูดเชงิ ประชดประชัน รสู้ ึกอย่างหนึง่ แตพ่ ูดอกี แบบหนง่ึ บางครงั้ อาจเป็นการประชดด้วยค�ำพูด น้�ำเสียง หรือบริบทก็ได้ (เชงิ บรบิ ท เชน่ พูดจาดแี ต่ วางของด้วยกริ ิยากระแทกกระท้นั ) ตวั อยา่ งของ Sarcasm เช่น เมอ่ื เกดิ อะไรแย่ ๆ ขนึ้ แลว้ เราพดู วา่ “โอ้ เยยี่ มไปเลย กำ� ลงั ตอ้ งการสง่ิ นอี้ ยู่พอด”ี เมอ่ื ลกู น้องท�ำงานอย่างเช่อื งช้าเกินเหตุ แล้วเราพูดว่า “ทำ� งานใหช้ า้ กวา่ นน้ั อีกได้ไหม เอาชา้ ๆ เลยนะ” เมื่อไปดูคอนเสิร์ตท่ีแค่ตอนเร่ิมต้นก็ดูไม่นา่ สนใจเอามาก ๆ แล้วเราพูด ท�ำนองว่า “แหม ต่นื เต้นจงั ท่จี ะไดอ้ ยู่ทน่ี อี่ ีกสามชัว่ โมง” วิธีพูดที่ใกล้เคียงอีกอย่างคือ Satire ซ่ึงแปลได้ว่า ค�ำพูดเสียดสี มีเจตนาเย้ยหยัน ความผิดพลาดของมนุษย์ และอาจใช้ Sarcasm, Irony หรอื Hyperbole (การพูดเกนิ ความจริงมาก ๆ) เป็นเครอ่ื งมอื ในการส่อื Satire ในปจั จบุ ัน มกี ารใช้ Satire เปน็ การสอื่ สารเชงิ อารมณข์ ันกันมากขนึ้ โดยเฉพาะเพือ่ ส่ือสารเรื่องทางการเมือง การบรหิ ารบา้ นเมืองทผ่ี ดิ พลาด หรือแม้แต่ความเหลือ่ มล�้ำ ต่�ำสูงในชวี ติ ประจำ� วนั และบางครงั้ Satire กใ็ ชเ้ พอ่ื หวงั ใหเ้ กดิ การเปลย่ี นแปลงในทาง ทีด่ ีขึ้น ตวั อยา่ งของ Satire ท่ีพบมากในวัฒนธรรมปอ๊ ป (Pop Culture) กเ็ ช่นการ์ตูน ล้อการเมอื งในหนา้ หนังสือพมิ พ์ต่าง ๆ กลา่ วโดยสรุป Irony จะใชใ้ นโอกาสที่ผดิ จากทคี่ าดไว้ ขณะท่ี Sarcasm คือคำ� พูดเชงิ ประชดประชนั และ Satire เป็นคำ� พูดเสยี ดสเี ยย้ หยนั นั่นเอง เขา้ ใจ

Meet Mr. Irony Man! เรารกู้ นั อยแู่ ลว้ วา่ ผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะทแ่ี ฝงตวั อยใู่ นอปุ กรณอ์ เิ ลก็ ทรอนกิ สอ์ ยา่ ง Siri, Alexa และ Google Assistant สามารถพดู โตต้ อบและบางครง้ั กเ็ ลน่ มกุ ตลกใหเ้ ราฟงั ได้ แตล่ า่ สดุ คณะนกั วิจัยจากมหาวิทยาลัย Augsburg ประเทศเยอรมนี ไดพ้ ยายามคิดคน้ และ พฒั นาเพอื่ นคยุ เลน่ ทมี่ ที กั ษะความกวนประสาทเหมอื นมนษุ ยไ์ ปอกี ขนั้ และตงั้ ชอ่ื ใหว้ า่ “Irony Man” หรอื หนุ่ ยนตอ์ จั ฉรยิ ะตวั จวิ๋ ทส่ี ามารถสอื่ สารกบั มนษุ ยไ์ ดอ้ ยา่ งเปน็ ธรรมชาติ มากขน้ึ เพอื่ มาเปน็ เพอ่ื นคยุ แกเ้ หงาคอยสร้างความเพลดิ เพลิน เพราะสามารถตอบโต้ ประโยคทเี่ ราพดู ดว้ ยไดอ้ ยา่ งลน่ื ไหลพรอ้ มสอดแทรกคำ� เสยี ดสี ประชดประชนั ผา่ นการแสดง อารมณบ์ นใบหน้าและน�้ำเสียงได้มากกว่าหุ่นยนต์ทวั่ ไป เชน่ ในบทสนทนาเก่ยี วกับ สภาพจราจร เมอื่ เราบน่ ออกไปวา่ “ทำ� ไมรถตดิ ไมข่ ยบั เลย…” Irony Man จะตอบกลบั มาวา่ “แต่ฉนั ‘รกั กกกก’ การติดอยู่ที่น่”ี ในน้ำ� เสียงเรียบ ๆ พร้อมหนา้ ตาท่แี ฝงไปดว้ ย ความกวนประสาทไมน่ ้อย 90 เบ้อื งหลงั ความกวนของ Irony Man เกิดจากการทผี่ ู้พฒั นาไดส้ รา้ งระบบทผ่ี สมผสาน การโตต้ อบแนวประชดประชนั เขา้ กบั บทสนทนาทว่ั ไป ผา่ นกระบวนการคดิ ทบทวนและ เปรยี บเทยี บจากหลายแนวทางการประชด จนไดค้ ำ� ตอบทเี่ หมาะสมกบั สถานการณน์ น้ั ๆ มากที่สดุ ซ่งึ ข้อความแนวประชดทีแ่ ทรกอยูเ่ หลา่ น้ีจะช่วยปรบั ปรุงรปู แบบการโต้ตอบ ท่เี น้นการสอ่ื อารมณ์ รว่ มกับการแสดงสหี น้าท่าทางของหนุ่ ยนต์ ซ่งึ จากการทดลอง เปรยี บเทยี บกบั การสนทนาทวั่ ไปพบวา่ การแสดงสหี นา้ รว่ มกบั คำ� พดู ทมี่ กี ารใชค้ ำ� ประชด ประชนั ชว่ ยใหค้ สู่ นทนาของหนุ่ ยนตร์ บั รถู้ งึ เนอ้ื หาในการสนทนาเหมอื นเดมิ แตเ่ พม่ิ เตมิ ด้วยความร้สู กึ ร่วมและความสนุ ทรยี ใ์ นการพดู คยุ มากย่ิงขน้ึ เข้าใจ

I แตถ่ งึ อยา่ งไรเหรยี ญกย็ อ่ มมี 2 ดา้ น I แน่นอนว่าความบันเทิงไมใ่ ชส่ ่ิงทจ่ี ะได้มาฟรี ๆ คอนเทนต์ออนไลน์อาจเต็มไปด้วยวิธีการส่ือสารท่ี สนกุ สนานและความตลกประชดประชนั ทช่ี วนใหแ้ ชร์ รที วติ และสง่ ตอ่ แตค่ อนเทนตเ์ หลา่ นนั้ กโ็ ยงใยไปได้ ถึงเจ้าของสื่อที่ได้รับผลประโยชน์อย่เู งยี บ ๆ และ น่ันอาจจะเป็นหนทางที่กลับมาควบคุมเราในฐานะ ผ้บู รโิ ภคอยา่ งไม่รตู้ ัว 91 เขา้ ใจ

เจฟฟ์ ออรโ์ ลวสกี ผูก้ ำ� กับสารคดเี รื่อง “Social Dilemma” (2020) ไดก้ ลา่ วถงึ เหตผุ ล ของการเลอื กเลา่ เรอื่ งราวของโซเชยี ลมเี ดยี ในปจั จบุ นั ทไี่ มต่ า่ งจากวายรา้ ย ซง่ึ หลายครงั้ เราก็เต็มใจให้มันคุกคามจิตใจโดยไม่รู้ตัว สารคดีเรื่องนี้ดำ� เนินไปด้วยการอธิบายถึง อิทธิพลของสงั คมออนไลน์ท่มี ตี ่อมนษุ ยใ์ นแงม่ มุ ตา่ ง ๆ ตงั้ แตม่ ิติของการดไี ซน์สือ่ เพ่ือ ใหม้ นุษยใ์ ชม้ นั อยา่ งเสพตดิ การใชป้ ระโยชนจ์ ากข้อมูลของผูใ้ ช้งานเพอื่ หาก�ำไรสูงสุด ไปจนถึงผลกระทบในวงกว้างของการใช้เพื่อหาผลประโยชน์ทางการเมืองท่ีท�ำให้ สงั คมปจั จุบนั เกดิ การแบ่งขั้วกันอย่างสดุ โตง่ โดยทั้งหมดน้ีได้เล่าผา่ นคำ� บอกเลา่ และ ความคดิ เหน็ ของอดตี ผรู้ ว่ มงานกบั บรษิ ทั สอื่ ออนไลนย์ กั ษใ์ หญต่ า่ ง ๆ ไมว่ า่ จะเปน็ กเู กลิ เฟซบกุ๊ ยทู บู อนิ สตาแกรม หรอื พนิ เทอเรสต์ ไปจนถงึ ศาสตราจารยด์ า้ นจติ วทิ ยาสงั คม นกั ปรชั ญาคอมพวิ เตอร์ ฯลฯ ซ่งึ หากใครท่ีเคยดูสารคดีเรื่องน้ีก็คงจะถูกกระต้นุ ต่อม ความกลวั ไม่นอ้ ยว่า เวลาทีเ่ ราใช้ไปกบั สงั คมออนไลนไ์ ดอ้ ยา่ งฟรี ๆ น้ตี อ้ งแลกมากบั อะไรทจี่ ะเสียไปตอ่ จากนีบ้ า้ ง 92 แมส้ ารคดเี รอื่ งนจี้ ะเลา่ แงม่ มุ ดำ� มดื ของสงั คม ออนไลนจ์ ากประสบการณผ์ ทู้ เี่ คยอยู่เบอื้ งหลงั การขบั เคลอ่ื นมนั แถมยงั จำ� ลองสถานการณ์ ของการเสพติดสื่ออย่างไม่ระวังใจได้อย่าง เหน็ ภาพขนาดไหน กเ็ หมอื นจะยงั เทยี บไมไ่ ด้ กับผลกระทบที่เกิดข้ึนแล้วในโลกจริง ของคดีอ้ือฉาวระดับโลกที่สารคดีปี 2019 “The Great Hack” ออกมาเปดิ โปงบรษิ ทั Cambridge Analytica ที่ไดล้ กั ลอบนำ� ขอ้ มลู ส่วนตัวของผู้ใช้งานเฟซบุ๊กนับล้าน ๆ คน ไปใช้หาผลประโยชน์ทางการเมืองในช่วง การเลอื กต้ังของสหรัฐ ปี 2016 โดยมุง่ ไปที่ กลุ่มเป้าหมายที่มีแนวโน้มว่าจะถูกชักจูง ได้ง่ายผ่านการน�ำเสนอคอนเทนต์และสื่อ ต่าง ๆ แบบเฉพาะกิจทีส่ รา้ งข้ึนมาป้อนให้ กับกลุ่มเป้าหมายที่ต้องการให้เห็นเท่าน้ัน เข้าใจ

โดยเนื้อหาเหล่าน้ันอาจจะท�ำข้ึนเพื่อสนับสนุนนโยบายของดอนัลด์ ทรัมป์ หรือเพ่ือ โนม้ นา้ วไมใ่ หค้ นออกไปใชส้ ทิ ธโิ์ หวต รวมทง้ั เนอื้ หาลอ้ เลยี นเชงิ ตลกขบขนั เพอ่ื ดสิ เครดติ ฮลิ ลารี คลินตนั โดยทงั้ หมดนเี้ ป็นกลยทุ ธ์ทถี่ ูกสร้างขนึ้ เพ่อื ปัน่ หวั ผทู้ ี่มีสิทธ์โิ หวตแต่ยงั ตัดสินใจไม่ได้ว่าจะเลือกใครให้มาอยขู่ า้ งทรัมป์ในทสี่ ดุ โดยเหตกุ ารณ์ครั้งนส้ี ่งผลให้ บรษิ ทั เฟซบกุ๊ ตอ้ งเสยี คา่ ปรบั ราว 150,000 ลา้ นบาท ในขอ้ หาการปลอ่ ยขอ้ มลู สว่ นบคุ คล ของผใู้ ชง้ านกวา่ 50 ลา้ นคนโดยไมไ่ ดร้ บั อนญุ าต และประเทศมหาอำ� นาจของโลกอยา่ ง สหรฐั อเมรกิ าก็ได้ผนู้ �ำคนใหมอ่ ย่างดอนลั ด์ ทรัมป์ ขึน้ มาบริหารประเทศ ตัวอย่างนี้น่าจะสะท้อนสิ่งท่ีซ่อนเร้นของการใช้โซเชียลมีเดียได้อย่างชัดเจนท่ีสุดว่า 93 ขอ้ มลู และความสนใจทเ่ี ราใหไ้ ปฟรี ๆ นน้ั อาจกลบั มาลอ่ ลวงและควบคมุ เราในรปู แบบ ท่ีแยบยลและเราเองก็คาดไม่ถึง เซย์เนพ ตูเฟคชี นักสังคมวิทยาผู้เช่ียวชาญด้าน เทคโนโลยีการเซ็นเซอร์และผลกระทบทางสังคมของเทคโนโลยีประจ�ำมหาวิทยาลัย นอร์ทแคโรไลนา อธิบายถึงปรากฏการณ์การถูกยิงแอดท่ีตรงใจและสังคมดิสโทเปีย ที่อาจเกิดข้ึนจากการถูกน�ำข้อมูลในสื่อออนไลน์ไปใช้เป็นเคร่ืองมือโจมตีฝ่ายตรงข้าม ทน่ี �ำไปสกู่ ารแบง่ ฝกั แบ่งฝ่ายที่ยากจะบรรจบ เรม่ิ ตน้ จากการปอ้ นขอ้ มลู จำ� นวนมหาศาล เพ่อื ใหเ้ ครื่องจักรเกิดการเรียนรู้ (Machine Learning) และสร้างชดุ คำ� สัง่ ท่ีสามารถ วิเคราะห์ได้วา่ เรามจี ดุ แขง็ หรอื จดุ ออ่ นอยา่ งไร กำ� ลงั สนใจอะไร คาดเดาความตอ้ งการ และพฤติกรรมที่จะเกิดขึ้นในอนาคตของคนคนหนึ่งได้โดยที่มนุษย์เองก็ไม่อาจรู้ได้ แนช่ ดั อีกต่อไปวา่ เครอื่ งจกั รน้ันท�ำงานอย่างไร ในแง่หน่งึ ข้อดีของมันก็คอื ความสะดวกสบายทีเ่ ราสามารถหาซอ้ื สนิ คา้ และบรกิ ารได้ อยา่ งตรงใจนกึ แตส่ ่งิ ทแี่ ลกมากับการถูกสอดแนมชีวติ ดิจทิ ัล (Digital Surveillance) โดยบริษัทสื่อออนไลน์ต่าง ๆ ท่ีอยู่เบ้ืองหลังการส่งเสริมมันน้ัน อาจจะก�ำลังคุมคาม อสิ รภาพและควบคมุ จิตใจของเราได้อย่างไม่รู้ตัว “เราไม่อาจรไู้ ดอ้ ีกตอ่ ไปว่ากำ� ลงั เหน็ ขอ้ มูลข่าวสารเดียวกันหรอื ไม่ หรอื ส่งิ ท่คี นอื่นเหน็ เปน็ อยา่ งไร และเมอ่ื ปราศจากพนื้ ฐานขอ้ มลู ขา่ วสารรว่ มกนั การอภปิ รายโตเ้ ถยี งสาธารณะ ก็กำ� ลงั จะเปน็ ไปไมไ่ ด้” ตเู ฟคชีกล่าว โดยสง่ิ ที่เธอกงั วลทีส่ ดุ ก็คือ หากยงั ไมม่ มี าตรการ ปกปอ้ งขอ้ มลู สว่ นตวั ในโลกดจิ ทิ ลั ทชี่ ดั เจนและยงั ไมม่ ผี ใู้ ดออกมาคา้ นอำ� นาจอนั ทรงพลงั เขา้ ใจ

ทยี่ ากจะมองเหน็ จากการใชข้ อ้ มลู สว่ นตวั มหาศาลของผคู้ นสรา้ งประโยชนโ์ ดยไมช่ อบ แบบนต้ี ่อไปก็มคี วามเป็นไปได้วา่ เราจะต้องอยู่ในสงั คมที่มีระบบอ�ำนาจนยิ มครอบง�ำ “น่ีเป็นเร่ืองน่าเศร้าที่ว่าเราก�ำลังสร้างโครงสร้างพื้นฐานของการสอดแนมตามแบบ ลทั ธอิ �ำนาจนิยมข้ึนมา เพยี งเพอื่ ให้ผคู้ นคลกิ เข้าไปในโฆษณา… ถา้ ลัทธิอ�ำนาจนยิ ม แบบเดมิ กำ� ลงั คกุ คามและขม่ ขเู่ รา ทกุ คนกจ็ ะตกใจกลวั และสุดท้ายเรากจ็ ะตอ่ ตา้ นมนั แตถ่ า้ คนทอี่ ยใู่ นอำ� นาจนนั้ กำ� ลงั ใชช้ ดุ คำ� สงั่ เพอื่ เฝา้ มองดเู ราอยา่ งเงยี บ ๆ และโนม้ นา้ ว เราทีละคน โดยการใช้จดุ อ่อนและความเปราะบางส่วนตวั ชักจงู เราผา่ นทางหน้าจอ... อำ� นาจนิยมแบบนจ้ี ะครอบง�ำเราไวร้ าวกบั ใยแมงมุม และเราอาจไมร่ ตู้ ัวเลยวา่ ตัวเรา อยู่ในนนั้ ” ทางออกเรอ่ื งนไ้ี มง่ า่ ย การลบบญั ชผี ใู้ ชง้ านทง้ิ ไปอาจเปน็ การแกท้ ป่ี ลายเหตุ เพราะปญั หา จริง ๆ นน้ั จำ� เป็นต้องปรบั เปลี่ยนท่โี ครงสรา้ งและแผนการธุรกิจของบริษัทเทคโนโลยี 94 และสังคมออนไลน์ใหม่ทั้งหมด ในแง่ร้ายที่สุด จารอน ลาเนียร์ นักปรัชญาและ นักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ เชือ่ ว่าเผา่ พันธ์ุมนษุ ยจ์ ะไมอ่ าจอยู่รอดได้หากเรายงั ไม่ แก้ไขส่ิงน้ี เพราะแน่นอนว่า หากข้อมูลในชีวิตดิจิทัลของเราก�ำลังถูกสอดแนมและ ซอ้ื ขายไดไ้ มต่ า่ งจากสนิ ค้า ผทู้ ีเ่ ป็นเจา้ ของสนิ ค้าน้ันกย็ อ่ มสามารถทำ� อะไรกับมนั ก็ได้ ไม่เวน้ แม้แต่ท�ำลายมนั เข้าใจ

กรุงเทพฯ... ชวี ติ ดี ๆ ทล่ี งตวั 95 ดเู หมอื นวา่ ชวี ติ ดี ๆ ทล่ี งตวั แทบจะไมไ่ ดเ้ กดิ ขนึ้ จรงิ กบั ชาวกรงุ แมแ้ ตน่ อ้ ย เพราะประโยค ดงั กลา่ วถกู นำ� มาลอ้ เลยี นนบั ครงั้ ไมถ่ ว้ น ไมว่ า่ จะตอนฝนตกนำ�้ ทว่ มหนกั สภาพการจราจร ตดิ ขดั ยาวเปน็ กโิ ล สายไฟพะรงุ พะรงั ตามทอ้ งถนน ฯลฯ ซง่ึ เปน็ ภาพประกอบคำ� คมเมอื ง “กรงุ เทพฯ ชวี ิตดี ๆ ทีล่ งตัว” ไดอ้ ย่างยอ้ นแยง้ มากที่สุด และน่ีกเ็ ป็นอีกครง้ั ที่การแซะ เขา้ มามบี ทบาทซงึ่ ไมไ่ ดถ้ กู ใชเ้ พยี งเพอ่ื จกิ กดั ใครคนใดคนหนง่ึ แตย่ งั แซะถงึ สงั คมโดยรวม ที่มีทุกคนเปน็ ผรู้ ับผดิ ชอบร่วมกัน เขา้ ใจ

และแมจ้ ะมีผแู้ ซะเกิดขึ้นมากมาย แตก่ ารแซะแบบจริงจงั และท�ำให้เปน็ เร่อื งเป็นราว กไ็ มไ่ ดม้ ใี หเ้ หน็ มากนกั โดยเฉพาะในกระแสทเี่ กดิ ขน้ึ บนโลกออนไลนซ์ งึ่ เปลย่ี นประเดน็ การแซะกันแบบเรียลไทม์ แต่ ‘เพจนวล’ ที่เล่าเร่ืองราวหลากหลายต้ังแตจ่ ติ วทิ ยา สงั คม การเมอื ง วิทยาศาสตร์ ไปจนถงึ ประวตั ิศาสตร์ ผ่านคาแรกเตอร์หมาช่ือ ‘นวล’ ทีด่ กู วนไดใ้ จชาวเนต็ มากมาย กลบั เลอื กสวนกระแสการรบี แซะ แตค่ อ่ ย ๆ ใชเ้ วลา สร้างคอนเทนตแ์ บบวิดโี อแอนิเมชนั ทีใ่ ชเ้ วลาปลกุ ปัน้ เพื่อเลา่ เรอ่ื งราวในประเด็นน้ัน ๆ ให้เห็นภาพอย่างชัดเจนท่ีสุด พร้อมสอดแทรกด้วยมุกตลกแกมหยอกกัดเสียดสีกับ เหตุการณท์ ี่ก�ำลงั พดู ถึงได้อย่างคมคาย “บางคนอาจจะสนุกกับการได้ด่าคนที่ตัวเองไม่ชอบแบบกระทบกระเทียบหรือใช้ คำ� พดู แสบ ๆ แตส่ ว่ นตวั ผมไมไ่ ดม้ คี วามสขุ จากการแซะแบบนน้ั แตเ่ วลาทผี่ มทำ� แบบนนั้ ในคลปิ คอื ผมตอ้ งการสรา้ งรสชาตใิ หก้ บั การเลา่ เรอ่ื ง... แตม่ นั กไ็ มใ่ ชเ่ ปา้ หมายของเรา ทจ่ี ะตอ้ งมาวางแผนวา่ เทปหนา้ เราจะเสยี ดสใี ครด”ี กวนิ ศริ พิ านชิ เจา้ ของเพจนวลกลา่ ว 96 และเขายังเช่ืออีกว่าการเล่าเร่ืองในยุคนไ้ี ม่จำ� เปน็ ตอ้ งส้ัน เพราะคอนเทนตท์ ีม่ คี ุณคา่ ก็ยังสร้างทีท่ างใหต้ วั เองไดอ้ ยูเ่ สมอ “การทเี่ ฟซบุ๊กบอกวา่ วิดีโอทีท่ �ำงานได้ดีที่สุดคอื วิดโี อท่ีมคี วามยาวไมเ่ กนิ 60 วนิ าที แลว้ กม็ หี ลกั ฐานมารองรบั แตว่ า่ หลักฐานนั้นมันมาจากการทเ่ี ขาต้งั ระบบใหว้ ดิ โี อทสี่ นั้ ได้ขน้ึ แสดงบนหนา้ ฟดี ของผ้ใู ชง้ านมากกว่าวิดโี อยาว ๆ ดังนนั้ มนั ก็เปน็ การเก็บขอ้ มูล ปฐมภมู ทิ ม่ี อี คติ นำ� มาอา้ งองิ ไมไ่ ด้ แตแ่ บรนดก์ ม็ กั จะใชส้ ง่ิ เหลา่ นม้ี าตกี รอบในการทำ� งาน ผมรสู้ กึ วา่ เราสามารถทำ� คอนเทนตด์ ว้ ยมมุ มองทเ่ี ปน็ มนษุ ยม์ ากกวา่ นไ้ี ด้ การทำ� ‘นวล’ มนั กเ็ ปน็ ความพยายามทจ่ี ะพสิ จู นว์ า่ ธรรมชาตขิ องคนเราชอบฟงั เรอื่ งราว ไมว่ า่ จะสนั้ หรือยาว ซับซ้อนหรือเข้าใจง่าย เราแค่ชอบเรื่องที่ดีและสนุก และไม่จ�ำเป็นด้วยว่า ต้องได้ความรหู้ รือตลกอย่างเดียว มันคือความเปน็ มนุษยน์ ะ่ ” เข้าใจ

มาถึงตรงน้ี จะเห็นได้ว่าการเสียดสีประชดประชันได้กลายเป็นภาษาพื้นฐาน สำ� หรบั การสอื่ สารในสมยั นที้ ส่ี ามารถพบเหน็ ไดจ้ ากสอื่ ตา่ ง ๆ โดยเฉพาะในโลก ออนไลน์ซึ่งไม่อาจตีความจากเสียงและสีหน้าได้ง่าย ๆ ความพยายามที่จะ ส่ือสารได้อย่างครบถ้วนกระบวนความจึงถูกใช้อย่างมีสีสันผ่านเคร่ืองมือ การสอ่ื สารแบบใหม่ ตงั้ แต่ อโิ มจิ มมี หรอื ภาพประกอบทงั้ แบบนง่ิ และเคลอื่ นไหว รวมทั้งข้อความที่แฝงนัยและความย้อนแย้งเพ่ือกระตุ้นต่อมความคิด สร้างความบันเทิง และยังเป็นจุดขายที่สร้างสรรค์ได้ หากสามารถรู้เท่าทัน และใชม้ ันไดอ้ ยา่ งชาญฉลาด 97 ค�ำพูดเป็นของฟรี แต่คนมีปัญญาจะ เลือกใช้ ในเวลา ที่ควร นักเขนียนลี นไวกนแิยมานย และการ์ตูนชาวอังกฤษ เขา้ ใจ

98 C×NRATEUATRIEVITY เข้าใจ