А. Естенов. Періштелер патшалығы

жаратылыс заны бойынша гзгпнк атаулы гумыры ernin керген емес. MiHe, сол i3ri ой, и п максат туптщ тубшде жецш шыгып отыр. Сол кемецгер галымдар калдырган кунпы мура icne асырылып, каз1р бул жер гылыми орталыкка, ягни, ашыгырак айтканда, элемдак кещспкгщ ауа райын ретгеп, жуйелеп отыратын эпицентрге айналып, оган “Эз” деген жана атау бершггп. Иэ, Нур дурыс айтады. Ондай гылыми орталык жайлы улкен тартыс болтаны рас. BipaK, муньщ экелер1 эпицентр деп тапкан ол жерде ipi api купия сотые базасы туртандыктан еюмет оларды манайлатпай, кайта ездерш кугын-сургшге Tycipin, мундай бос сандырак пен киялилыктан бас тартуды талап еткеш д е есшде. “Ол бурынгылардыц сез1мен айтканда, жер юцщп. Осы арата орнатылган жасанды бшк субуркак аркылы элемнщ ауа райын ретгеп, 6ip жуйеге келДруге болар еда”, - деген экесшщ сондаты ce3i де бутан шынтуайтында, киял боп кершбеп пе ед1?.. Сагатына ущлген Нур эцпм еш осымен аяктайык де- гендей ьщтай бшд1рщ, аспай-саспай уйреншнсп аппа- раттарды жел1ге коса бастады. - Доктор жок кой. Бек мырзаны айтамын. - Д ин, ci3re ещц мырза, таксыр, жогары мэртебел1м деген сынды сездерд1 умытуга тура келедг Ka3ipri кез- д е 6opiMi3 тец кукыкты азаматпыз. Атагыцыз келсе, осылай атауьщызта болады. Жай тана азамат Нур деп. - Осылайша алдымен ескерту жасап алган Hyp 6ip сэт кул1мареп алып, жауап созге кешкен. - Бек неше куннен 6epi ci3 экелген муралардыц 6ipi - адамныц ойын дэл табатын электронды куралды зерттеу устш де жур. - Мура?! Мен... - Иэ, Дин, а з д щ 6i3re экелген мураларыныз да аз емес. - Сыргымалы кабырта eciicreH, кундепсшше кул1мдеп Бек Kipin келе жатты. - Ci3 теп н конак бол- май шыктыцыз. - Тус1нсем буйырмасын. Мура... Кандай, кайдагы мура?.. Мен оны кайдан экелд1м? - Тан-тамаша бо- 200

лып, туе керген адамдай антарылып калган Динд1 ак мавдайлы картгалым колтыгынан демей экелш , жумсак креслога отыргызды. - Бул сурагьщызга да сол экещ з Жек калдырган мура жауап береш , улым. Кане, Нур, мына туйме-таспаларды салып ж!бер. Д иннщ е н д т eMipiHiH жалгасын кинодан керешк. Конагымыз 6ipa3 тыныксын. Бектщ жас галымга усынган туймедей гана таспа кундакшасы кезш е оттай басылтан Диннщ журеп аткалактап кетть “Кино! Таспа”. И э ai<eci ж эне оныи достары, жалпы талымдар коп колданатын езш е та- ные юшкентай гана туйме тэр1здес кундакшадагы тас- палар кез1не оттай басылган. “Экещ з Жек калдырган” дейдт Ол не таспа болды екен деп, ойлап улгергенше Нурдын алдындагы сандыкша фиьмоскоп icKe косылып, кабыргадагы улкен экранга жан бггкен. Алдымен к ш - кене уакыт аппак сэуле ойнап турды да, ш е экран iuii кыз-кыз кайнаган кызу TipiuLniiace уласып журе бердь Экесш щ гылыми зертханасы. Кш ец ак шацкан желен киген каскабас маркаскалар элденеге мэз-мейрам, арка- жарка. Барлыгы ж узш е кан ж упрген ортадагы Бак гуламаньщ колын кысып, аркадан кагысып д эн риза. - Жарадьщ, кеменгер! - Куттьпсгаймыз! Сапарыцньщ с этп аякталуымен!.. - д есш каукылда- сып жатыр. Сэлден кешн толкынданган самай шаштарын артына серпе кайырып, э к е а орнынан кетершдг - КдЙрменда эрштестер! Бак мырзага айтар алгысы- мыз орасан. Экспедиция курамына “жансыз” боп eHin, олардыц сешмше Kipin алган ол кулл1 галамды тагы да 6ip жойкын апаттан, жан турпнгерлж зш-заладан аман алып калды. Канкуйлы зулымдардьщ ойлап-тапкан бактериологиялык карулары курдымга батырылды. Тек 6ipaK... - деп, aKeci осы туста сэл-пэл ойланып калды, -

менщше, кауш эл1тапыксейше коймаган секций.Ойткеш, ewuri жерде катер маймылдарда. Иэ, элп галымсымактар тож1рибе жасаган маймылдарда. Олар да TipuiuiiK иесг Ендеше, олардьщ канындагы элгшер еккен дерггщ ай- наласына таралуы завды да. Демек, бул катермен курес эл1 б!ткен жок. Алдымызда Джунгли нуын эпидемиялык ертген сактап калу мш деп тур. Ол ушш не icrreyiMi3 ке- рек? Канеки, юмде кандай усыныс бар? Тырс eTin ешк1м жак аша коймады. BipaK 6api де тунерщ ю, терен ой устш де. Cipa, э к е а ескерткен мына KayinTiw оцай-оспак емест1г1н пайымдап кетсе керек. - Апырай, э, не амал жасасак екен? Тутастай 6ip курылыктын жэнднсгерш тепе тексерш шыгудыц ез1 хикметгщ ici гой. Ол ушш де алдымен ссш нэубетке карсы ем, дэру ойлап табуымыз кажет емес пе? - Эрине. Олай болса, тез арада шугыл экспедиция женелту1м1з raic. Ол экспедиция сол дерт жайлаган ортада турл1 эксперимент™ тэж1рибелер жасау аркылы оган карсы колданылатын емнщ жолын ойлап табуы шарт. - Бэлюм, эл п аспан “перш телерш ” комекке шакырармыз. Мумюн... - Ол да жен. Тек соларды еткенде б1здщ кандыкол эпербакандар катты ypKiTin ж 1берт едг Жуык арада байланыека шыга кояр ма екен?.. Осындай узын-ырга усыныстардан кешнп туййвд ce3fli экеш айткан. Шеппм 6ipey: ол - шугыл арада экс­ педиция жасактап, апат ошагына аттандыру. Оган дей- iH мумюндшшше, анда-санда гана кылан 6epin калатын аспан “пер1штелер1мен” байланыека шыгу. Ол байланые негурлым жылдам болса, ic те согурлым сэтп болмак. Экспедицияны баскарушы - Бак. Канша дегенмен, жер жагдайымен д е, жасанды дертпен д е таные адам. Экран KypeHiTin барып, кайта жарк eTri де, сахнадагы KepiHic езгерш шыга келдк Сул1ктей кара, шап-шагын автобустыц жанында турган топ адам, каукылдаса кад1р- кош айтысып, ак жол тшесуде.. 202

-Сапарларьщ с этп болсын! - 1стерщ онга басып, адамзат баласы, жалпы жара- тылыс уипн тагы 6ip и п шаруа тындырып оралындар! - дескен тшекшшердщ бел ортасында Д иннщ экеЫ де жур. Эне, ол жан жолдасы Бакты каусыра кушактап, оныц кержтей кеудесш бауырына басып, коштасты. - Бар умгг е з в д е . Гулама! Жол болсын! - Айтканьщ келсш! Тырысып KepeMi3 гой, - деген Бак шалт кимылдап автобуска суц п п кетп д е, карасы бес-алты галымдар MiHren сулж кара сэйгулж сылан е т т жолга шыккан. Таспадай асфальт жолга Tycin алып, ж уй тк т келедь Кезд1 ашып-жумганша каладан да шыгып улгерген. Бет алысы ушак аланы. Ещц 6ipep ми- нугган сон, аэропорттын да Te6eci кылан бермек. Онда буларды куткен алып эуе лайнер! бар. Одан opi баска курлык, баска елге сапар шекпек. Алда ауыр да касистп парыз - улкен шаруа. Булардын типмен айтканда, ею аякты хайуандар ойлап тапкан KayinTi KaciperriH алдын алу. Мумк1н болса, тамырына балта шабу. Кенеттен октай зулап келе жаткан шагын автобус лап еткен от-жалынга оранды да, ine зырк eTin кекке 6ip- ак атылды. Сол бетшше жерге журнагы да туспестен кез алдынан гайып болган. Бшдей 6ip тем ip курсанган автобус, оньщ imiHfleri бес б1рдей маркаска талым эп- сэтте буп жарык дуниеден !з1м-гайым. Мына сумдыктан жаны туршжкен Дин е з кез1не сенбей дал урып калыпты. Бул не сонда? Бак бастаган экспедиция MymenepiHiH сонау 6ip киыр m e n e r i жат елде жол апатынан опат болгандары кайда? Ол туралы баспасоз беттер!нде каншама каралы хабар жазылып, каншама казалы кецш айтулар жарияланбап па ед1? Д е- мек, оныц 6opi ана ланкумарлардыц кезбояу саясаты екен-ау, э?!. Каралы хабар, умытпаса, экспедиция аттанган соц уш-терт куннен кей1н жеткен болатын. Д ереу eKiHmi топ жасакталып, олардыц Kayinci3flirin камтамасыз ету колга 203

алынган. Ол ушш муздай курсанган кузет жасагымен коса тутас 6ip эуе ушагын сатып алу кажет-Ti. Муньщ бэрше кететш THicri каржыны iiaecripin тауып, icri рет- тегенше д е б!ршама уакыт eTin кетш едь Содан да бо- лар. Соцгы экспедиция жетш улгергенше аты шулы жа- ман дерттщ адамдар арасына да тарай бастаганы туралы дакпырггар да жайылып журе берген. Жауына карсы жойкын кару eTin жумсамак болтан сол дерттершщ сэл етпей-ак ез елш жаппай жайлап аларын канкумар бейбактар кайдан бшсш. “Bipeyre op казба. Op казсац, езщ rycepciH” дегеннщ Kepi кeлгeнiн бул сонда квз1мен керген де. Адамзат баласы ендйт жер бетшен ушты-куйд1 euiin тынган шыгар деп едь Кайта кудай сактап, аман калыпты-ау. Н е деген катыгездж?! Тасжуректж? Бес б1рдей ак ниет талымды кыршыннан кию - муттэтмднстщ м у т гэ ш м д т той. Бак бастатан экспедиция мушелершщ казасына кепш ш ж сол кездщ езш де-ак куджпен каратан-ды. Кандай да 6ip кастандыктыц барлыгын сезгендей ендт Карап отырса, сол кудж-кумэндары TeriH ем ес екен-ау. Олар мшген мэшинеге жарылтыш корап койылганы анык едь Ол да сол кандыкол кара ниетплердщ ici. Солайы солай-ау. Эйтсе де мына тас- паны TycipreH KiM? Шынымен экесш щ аспан перштеле- р1мен байланысы болтаны ма? Эйтпесе... Сол жырткыштар болмаса, айдай эсем, ер1мдей Yлбipeгeн бала KyHri досы Жан да кыршыннан киылар ма едь Профессордыц ым кагуымен eKi житг д ереу Диннщ мацдайына уйренппкп кункатарды кипзш , ой экранын icKe косты. Сол муц екен, кез алдынан уыздай yn6ipereH Жанныц бейнеЫ жарк ете калды. Текеметтщ турвдей коз жауын алган гулдесте ш йнде сыкылыктай кулш, колындаты жiнiш кe тутжш еден бутан су шашып тур. Жуз1 бал-бул жайнайды. Ак моншак тамшылар жузш жуган Дин д е мэз-мейрам. Bip басып, ею басып кызта таянып келедь

- Кайырлы тан! © зщ б у п н Tiirri к ещ ддкац гой. - О-о, менде кандай куаныштын барын бш сен гой сен. - Э -э, ол не? Нендей куаныш? - Мше, окып кер 03iH, - деп тулымды кыз койнынан суырган буктеул1 газета усына бердь - BipiHiui бетш аш. Газеттщ буктеуш ашкан Диннщ к езш е алгашкы беттег1 “Булдаршш кыздын ашык хаты” деген жазу от­ тай басылган. Бул Жаннын eid улы державанын прези- денттерш елджке, б1рлжке шакырган ундеу хаты бола- тын. ¥мы тпаса, осыдан 6ip жылдай бурын газетгерде жарык керген-дг Енд1 мше, каршадай кыздын сол ха- тына мухиттын аргы жагындагы Кун елш щ президен- Ti жауап 6epin, nepinrre-кыздын ниет-тш егш кабыл алганы жайлы хабарлапты. Ею елбасы да ешкандай согыс ерт1не, онын ш пнде жулдызды согыска да жол бермеуге уэде берген екен. “Балалардын жузш ен кулю кетпейдк дуние б1ткен тек бейбгг, тыныштыкта eMip суредь Bi3 соны камтамасыз ету жолында куресем1з”, деп т э т а уэделермен аяктапты. Будшршш кыздын ею ел басшыларын 6iTicTipy жолында елш ш кке журуге 33ip екендйт жайлы усынысын да кабыл алып, Кун мемлекетйпн президент! Жанды ресми турде ездерш е конакка шакырыпты. - Кашан аттанасын? - дед1 куаныштан жуз1 гул-гул жайнаган Дин кыздын колын алып, куттыктап жатып. - Руксат та алып койдык. Папам, мамам yineyiMi3 коп кешкпей ушамыз. Диннщ сол кунп куанышында шек жок едь “LUip- KiH, ж уз рет естженнен 6ip рет кергенге не жетсш!” деп киялдаган. - Этген, бутан да сондай 6ip мум ю ндж туса гой. Э й , куйттай болса да, Жан досы данышпан-ау, езь 0Keci айтса айткандай, ж уреп улкен, ниет! таза nepiuiTe кыз болды гой. MiHe, экранда Жаннын сол Кун елш деп бакытты, шат correpi. ©Hipi гулге толып, жаркын жузд1 кепш ш ктщ 205

ортасында жур. Жанында ата-анасы. Жасыл желек пен гулге оранган кут мекен, астыкты алкап. Bapi-6spi буларды кушактарын айкара ашып карсы алуда. “Жат елджсщ , ботенсщ , 6i3re карсы лагердщ адамысын\" деп егейсш , сыртка тебер 6ipi керш бейдг 0 з елдершде- ri аппарат куралдары даурыктыратындай “жанталаса жаппай каруланып, муздай курсанып, согыска эз1рлешп жаткандары да байкалмайды. Э ттен сол бетен елде жасалган курметпен ыстык штипатты Жан досы е з туган ел1нде кере алмады-ау. Неге?! Ол жактан оралгандагы кещл-куш кандай едг Он уш-он терт жасар кызды бщ дей 6ip 1ргел1 елдщ пре­ зидент! арнайы кабылдайды деген юмнщ ойына кел- ген. Ол сапардан алган эсерш Динге 6ip ай айтып та- уыса алмаган-ды. Бук1п баспасез бен телеарналардьщ бэрш де Жаннын eciM i, онын улкен сапары, президент- пен сукбаты. Койшы эйтеу1р, айналасы 6ipep айдын im iaae д о с кызынын е ж е п т л мен улы кадамы кулл1 дуниежузш е таралып улгерген. Екшщ Gipimn ауызын- да - Жаннын аты. EKiHiH 6ipinin колында - ежет кыздьщ фотосуретг Ел iuii гу-гу эвдтме. Тандана тандай кагысу. KeH6ip акылгей-кершкелдер: “ Болашак президент1м1з осы болады элГ - деп те пэлсапа согуда. Осындай улы да улкен дуб1рдщ кызган шагында 6ip кун1 куйтакандай данышпан кыз кернп елдщ окушыларынан арнайы шакыру кагазын алады. Оны жан досы Динге керсетш, мактанганы да бар. Куанышына ортактасып, булар эк еа eKeyi оларды ушак аланынан аттандырып та салган. - MiHe, нагыз болатын бала! - деген кек кумбезше сун п п кезден гайып болганша алып лайнердщ сонынан TenMipin турган экеЫ мэш инесш е бурыла 6epin. - Тек тш-кездщ сугы мен бэле-жаладан сактагай, Раббым!.. - терен 6ip тыныстап алып, рульге отырган OKeci будан сон уйге жеткенше ауыз ашпап ещ. 206

Содан туею тыным сэтш ен кейш экес1 екеу1 кегш дф экранный алдында бас коскан. Кенет “Сантолар отба- сы...” деген таныс eciM кулагына жылы е с т ш п , елен ете калсын. \"... мжген эуе лайнер1 кутпеген жерден апатка ушырап, 6 ip уйл1 жан кайгылы казага тап болды. Бул кутпеген бакытсыздык кулл1 ак H H e rr i адамзат баласы y u iiH ауыр кайгы, каралы каза. Ую мет басшылары Сан­ толар отбасынын агайын-тугандары мен жолдас-жора- ларына катты кайгырып кещл айтады...” Тула бойы муздаган Дин калай орнынан турып кет- кешн де байкамады. К ез алдында кып-кызыл шокка оралган алып ушак. Иэ, элп н д е осыдан 6ipep сагаттай бурын гана ездер1 кек ж узш е аттандырып салган суйр1ктей кекала самурык. IuiKi элемш TyciHin болар емес. Колкасы ма, элде езе п ... эйтеу!р элдекандай 6ip сез1мталшыктары бырт-бырт у зш п , KOKiperi канкаксата 6ypin, тырналап удай ашытып э к е т т барады. Жанары толган кып-кызыл жалын, жо-жок кып-кызыл канды жас. “Кдйран, ер1мдей достым-ай! Арманьща жете ал- май кыршын кеткенщ бе?!. Кап!” 0 деп санасында этой салган далбаса ойлар осы гана. - Кастандык! Тагы да зулымдык! - Ашу-ызадан тула бойы калшылдаган э к е а торга камалган лажсыз арыстандай аласуруда. - Он екще 6ip ryrci ашылмаган каршадай баланы неге аямайды бул муттэшмдер. Адам- дар, езара кырык пышак болып кыркысуды токтатып, тату-тэтп eMip су р в д ер дегеш ме бар жазыгы? Жо-ок, былайша кол кусырып карап отырып, арам елуге бол- мас ендг.. Мына сумдык хабардан ширыккан экеЫ Жек сол куш бар эрштестер1мен е з зертханасында бас коскан. ¥за к сонар энпме-дукен курысып, кеп тартысты. Диннщ байкауынша, мэмшеге келулер1 киын ба, калай 03i. Акыр аягында ею дай болып тараскандай кершген. EKi-уш кун отпей демократиялык багыттагы тэуелсгз газеттердщ 6ipiHe экесшщ келемд! макаласы жарк ете 207

калсын. Сол Сантолар отбасыньщ кайгылы казасын не- ri3re ала отырып, баскесер баукеспелердш эрекетгерш барынша сшейте согыпты. ЭкеЫ келт1рген айгакты мысалдарга караса, бул 6ip емес, б1рнеше марте касакана ойластырылган канды какпан екен. Алгашкы 6ipiHfle ушкыштар кырагылык танытып, апаттан ман калса, кеш нпсш де уш у peftci кешнге ш егерш п, Жан досын nepiuiTeci какса керек. Бак бастаган экспедициянын да апатын егжей-тегжей- л1 талдай к ел т , э к е а бул кастандыктардынтуп-TepKiHiH ашып корсетуден д е жасканбапты. Дэлелдеуш ш е мунын 6api жай кездейсок бакытсыздык емес, касакана куш буртын ойластырылып жасалган кастандык кершедк Ж эне ол зулымдыктын тамыры теренде, сонау уюмет басында отырган саясаткерлердщ езш д е жаткан секш- дь Жалдамалы баукеспелер солардын эклрлерш орын- даушы култем1р (робот) гана. Осы 6ip макаладан кешн-ак экесш торуылшылардын кебейш кеткенш Дин жаксы бшетш. Жолдас- жораларынын кемепмен уш мен гылыми зертханасы арасында жасырын катынап журупп едк Торуылдын ce6e6i жалгыз макалага гана Tipenin турган жок-ты. Буларга кектенунп карсы топтын карекет1 будан да элемет-т1н. Карсы топ... Олар ю мдер ед1 e3i?.. Экран сэулеЫ жыпылыктап барып, кайта жарк erri де, мулдем езге кершгстер пайда болды. - Ток мырза, куанышьщыз кутгы болсын! - Бупнп iciHi3re сэтгш к тшейиш! - Бул сынагынызбен терткул дуниеш дур сипсшдаре- т1н жаналык ашатынынызга сешмдам1з! Осыдан кешн кулл! элем 6i3re табынбай K e pc iH енд1. - Айтпа, Рэмби! - Манадан кошаметшшердщ орта- сында марапатка беленш турган Ток мырза танауын кекке кетере кеюрейген Kyfii тшге келдг - Буткш жа- ратылыс, TipininiK б1ткен ещц, ашсак - алаканымызда, жумсак - жудырыгымызда. KepciH 6i3re багынбай. 208

- Иэ, иэ! - Э л ь а к жауларымы з 03i келш , к улды к урар! - дес- кен топ мэртебел1 мырзаларын коршалап, колпаштаган куш сынак зертханасы на келш KipreH. Ат шаптырымдай узын устелдщ тер1не шыккан Ток мырза салмактана калып, м ею рене с ез бастады. - Мырзалар, 6yriH шздер улкен де улы жаналыктьщ к уэа болгалы отырсыздар. Бул зор мэртебе. Мен ой- лап тапкан жана мэшине-аппараттын ен басты касиет1 ол кез келген кемецгер жанньщ, TinTi 03i багытталган ap6ip адамнын ойын айна-катеслз жетю зе алады. Демек, бул мэшиненщ кемег1мен 6i3 кас-душпандарымыздьщ барлык арам пигылдарын,03iMi3reкарсы багытталар кам- KapeKerrepi мен айла-шаргыларын айнадан коргендей керш-бЫ п отыратын боламыз. Ягни, олардын тапкыр гуламалар ойлап шыгармак болтан барлык жана кару- куралдары да б1здш деген сез. ©йткеш менщ мэшинем олардын ойын кур 6i3re жетм зш кана коймайды, соны- мен 6ipre урлап та улгередг - Сонда калай?.. Сез1н белген шыдамсыз мырзалардын 6ipiHe алара 6ip карап алтан Ток сезш opi карай сабактады. - Кэд1мпдей. М эселен мына ceHiH басыца келген улы ойды машине езш е Tycipin алды 6 irri, ол идеян сатан кайтып устатпайды. ¥шты-куйл) айырылдым д ей бер. - О-о-о! - дескен галымдар орындарынан козгалактасып Kerri. - Онда нагыз ак ниетшшсымак Жектердщ тобына карсы пайдаланатын курал екен гой бул. - Айтпа. - Ендеше, кане, мырзалар, сол жана мэшинем1зд1 алташкы сынактан е л о з у й бастайык, - деп Kipicne сезш аяктатан Ток кердевдей келш, алдынты орындыктардьщ 6ipiHe жайгаскан. Кении - кекте, кеудеЫ бул жерде жок. Марапат пен кошаметке масаттанган киял кусы элдекайда, туу-туу жет1 кат жер астындаты беш ш батын 209

шарлап жур. “1Шркш, осы ойы icKe асса, керер ед1 одан сонгысын”. Сан Typni киялга берЫ п, езш ш тей элемнщ OMipmici етш жариялап та улгерген ол окыстан ойын бузган жайсыз даустан селк етш, аяк асты Kipni- дей жиырылды. - Жок, Ток мырза!? - Н е жок?.. - Объект... ягни эксперимент, сынакка алынган адамньщ ойы жазылатын пленка тап-таза. Акау... - Мумкш емес! - деп акырган Ток орнынан зшде- не турды. Аттап-буттап экран алдынан 6ip-aK шыкты. Аппак, тап-таза, еш б елп жок. - Пульт косулы ма? - Косулы 6opi д е icTen тур. Bip-ак оргып, эрщ еп сынак белмесш е юрдк Аппараттын эр TeTiriH 6ip басып, Teric адактап кердк Bopi дурыс. - Жоба, жоба кайда? - деп б1рден кенесшшерше шуйлжкен. Олары б1рнеше дана етш in кебейтшген жобанын фотокеплрмесше кадалып, аппараттын кшэратын 1зде- уге KipicinTi. Жаралы жолбарыстай аласурган мырза eKi иыгын жулып жеп, 3iKip салуда. - Жауыздар! Кеше гана дуп-дурыс дуниеш бущйрш улгерген кай саткын ол?! Шпион, шпион бар арамыз- да. Жек бастаган ак ниетшш галымсымактардын, жаналыкка жаны кас каскунемдердщ жансызы. - Осы- лайша ауызынан каргыстын He6ip турлерш окша бораткан жаналык и е а жандэрмен алдындагы байла- ныс TeTiriH баскан. - Хэл-лоу! Джим, маган дереу де­ тектив тап! Иэ, детектив, жансыз... Экраннан кез алмай жаткан Дин жаныккан мырзанын мына co3iHe epiKci3 мырс eTin, миыгынан кулш алды. C e6e6i ол жаналыктын жайы бутан жаксы м э т м . Ток мырза жанушыра тьщшы жалдап, мын жер­ дей аласурганымен ол жансызды таба алмасы анык. Ойткеш, мэшинеге кшэрат келт1рген “шпион\" олардын ез ш пндё емес едк

б зш щ аты шулы макаласынан кешн-ак кеп кешк- пей колледжден шыгып калган улын Жек жобалау ин- ститутына колбала етш жумыска орналастырган. Алып кел, барып келге жещп, колды-аякты бала. Бар мш- дет1 - кым-кигаш сапырылыскан кагаздарды 6ipeyaiH колынан 6ipeyre табыс ету. Д ин уш ш еш киындыгы жок. Зыр жупрш , кызмет етедь С ейтсе 3Keci муны ол жсрге де тектен текке коймаган екен. Bip куш шакырып алып, осы тапсырманы берген. Тагы да еткендеп туйме-тетпсп oHipiHe кадаган бул e6iH тауып эк ей нускаган тертшнп б е л т д е п э я р л е н т жаткан жобалардын 6ipa3biH Keuiipin алган. Окесшщ айтуынша, сол жобалардын 6ipi д эл осы Ток мырзанын “улы жаналыгы” екен. Куш-туш отырып, оны эбден зертгеген галым оган байкатпай гана езгерю енпзш , келеЫ куш жобаны кайтып 6epin едо. - Мынаны бугш танертеннен калдырмай Оскар мырзанын е з колына тапсырасын. Калганын ол e3i рет- тейд1. Сен1н миссиян 6irri. Тапсырманы булжытпай орындап шыктын. Жарайсын! - деп аркасынан какканы куш бупнгщ ей жадында. Оскар 03iHiH eKiHuii бастыгы- тын. 0Kecinin сэлемдемес1н колына алган ол: - Жарайды, бала, дурыс-с! - деп сэл-пэл ойланып калган. Содан сон д ереу кемекнпсш шакырып: - Мына жобаны кебейт1п, тез арада арнаулы бланк1лерге басты- рып, алып кел! Туске д еш н, - д еп буйырды. Туе ауа Оскар бастыгыньщ кузырымен бул тертшип бел1мдеп жобаларды тугел кол койгызуга алып келген де, осы жерде бурынгылары жана жобалармен алма- стырылып улгершген. Болган-б1ткен1 осы. 0KeciHiH есе- 6i бойынша, мэшинедег1 e3repic алгашкы жен1л-желп1 сынактарда байкала коймауы тшс. Ал эбден толык жа- салып, жабдыкталып болып, ауырлау “куш” тускен кез- де гана элг1 титтей к1нэрат е з бил1г1н журпзбек. Мше, актык сэтте Ток мырзаны шыр-пырга Tycipin турган да дэл осы кшэрат-ты. Ал бул кезде Жектер тобы ол жана мэшинен! icKe косып та улгерген-д1. Сол аркылы Ток мырзанын будан кей1нп де ой-максаттарын алдын ала 211

б ш п , оган карсы эрекеггер журпзш , адымын аштырмай койганын да Дин умыткан жок. Окесшщ ол куралды “1з- гипк мэш инесГ деп атаганы да есш де. Ал элп мырзанын жалдамалы тьщшысы ше? Ол не icrren ед1? Иэ, ол жобадагы езгерютз деп басып таба коймаганмен, Ток мырзага кажетп 6ipa3 деректердщ басын ашып кет- кен болатын. Мырзасынын тапсырмасы ма, элде жоба жайын терен1рек тусш е бермейтш болган сон ез акылы ма, к1м бшсш, airreyip, ол бар шаруасын сол мекемеде- ri эр адамды жеке-жеке жан-жакты саралаудан бастаган. Ондагысы KiMHiHKiMекенш су бетш е шыгару. Ток секем алып, с е з т е н е р Kayimi де куд1кп дегендерд1 тауып бе- pin, сонына шырак жагу. Сол шырактын 6ipi дал сол кезде осы Диннщ сонына жагылган. Ойткеш ол Ток мырзанын кас лупшаны - Жек окымыстыньщ баласы едй Тунгиыгына шым-шым батырган ойдан 6ip сэт сер- шлген Дин кайтадан карсы алдындагы экранга ден койды. Кекке шаншылган зэул1м уйлер1 иш т1рескен ез каласы - Чик. Алым-жулым жарнамаларга толы сурыксыз тар кеше. Мойындарына каргы-плакат Lain сенделген жумыссыздар мен боскындар, 63i кун сай- ын Kepin ететш 3He6ip бурыштагы кайыршы-диуана- лар. Э н е мыж-мыж май-май телпепн алдына жайып койып, кенетоз гитарасын кылгындыра сабалап, бай- байлай кшец 6ip мунлы да ащы энге басып отыратын мугедек жiгiт. Кекеш нде туйсйп бар еткен-кеткеннщ жан жYpeгiн шабактап, сай суйегш кан каксатар ол ащы да аянышты эн былайша мун шагар едй ... Бар баспанам - шавдак кеше, сол гана, Жубатады кез жасымды жел cypTin. MeHi eMipre неге экелдщ, сорлы ана? Э р к т г е 6ip тшемсек кып, телшртш. Ол жптттщ сонау 6ip кездеп езш щ эпербакан, кеу- десш е нан т с к е н ектем д осы Рай екенш Диннен баска KiM 6inciH. 0Keci кеп майданнын 6ipume ушты-куйл1 жогалып кеткен. KyHKepic упйн жещл журюке кешкен 212

шешеЫ эл п 6ip аты шулы жаман дерттен кайткан. EKi аяктан б1рдей айырылып, куйген томардай домаланып калган езшщт1рлй1 мынау. Арлы-берл1 еткен мешрбан- ды жандардан тускен тиын-тебенге шарап iuiin, нэпака кылады. Бар Tipniri, кврген куш осы. Бала кезден e3i армандаган согыстьщ берген “пайдасы”. Э не уйреншпеп тротуар бурышынан булардын женш мэшинеа кершдь Ада журпзупн мен экесшщ сетадщ оккагары - Серт, сонгы орындыкта булар - экеЫ екеуь Кун сайын жетам бурышты жанай eTin, оларга жагалай кайыр-садака улеспру Жектщ eжeлгi эдеп-тш . ByriH де уйренппкп ж ур ю н ен жанылмаган женш лимузин сырги келш, кайыршыларга таяна берген. 0Keci машине eci- л н шалкайта ашып, эдетгепсш ш е он колын алга созган куш кайыршыга карай енкейе берген. Сол мун екен, гитарасыньщ тасасынан ьшп еткен Райдьщ сол колы коз шеспес шапшандыкпен экесшщ бш епне сарт eTin кадапа кетп. Жок кадалган кол ем ес екен. Жен ушына жасырылган ине. Иэ, кэд1мп шприц-ине. Экраннан оте анык к ерш ей екен. 0Keci ауырсынып улгергенше болган жок, ту сырттарынан шыга келген алып машине булардын лимузинш тапап оте шыкты. Абырой болганда, булар aKeci eKeyi ашык турган eciicreH сыртка ушып Kerri де, 6ip уыс канкага айналган мэшинелер1 анадайда кабысып кала 6epin еда. Ж урпзупн табанда мерт болыпты. Тапап келш калган алып мэшинеш байкасымен 6ip жамбастай тротуарга ыршып кеткен оккагар Серт кана дан аман. Ет- беттей жаткан куш келеа кошенщ бурылысын айналып бара жаткан ана дию мэшиненщ сонынан ок боратуда. Эне-мш е дегенше екшпп 6ip шеттен мандайында Кызыл Kpeci бар ак шанкан жедел жэрдем шыга келдь Серенасын ойбайлата келш токтай калган одан тускен ак желендшердщ 6ip-eKeyi дереу асфальт устшде сулык жаткан Динге умтылып, б1рден бш епне жармаскан. Бул кезде орнынан атырыла турып Жектщ жанынан табылган Серт экесшщ басын суйемелдеп жаткан болатын. 213

- A -а, аналарга абай бол! - деген Жек оган булар жакты мензей 6epin едг - Токтат! Кайт кешн! - Акыра умтылган Серт жедел жэрдемшшерд1 кешн ысыруга тырысты. Жолама!.. Дин кез1 бакырая отырып, кайран калды. Мына кино таспасы болмаса, дэл осылай болды дегенге OMipi нан- бас efli-ay. 0 c ip e c e , Райга тан. “Ол не ине болды екен?” - деген оймен алга ентелей тусш , экранга т е с т е тусуде. бйткеш , алгашкы ауыр соккыдан талыксып кеткен ол уилн eMipiHiH будан аргы жагы мулдем жумбак едг - Лашын! Лашын! Хабар ал! - Рацияга санкылда- ган CepiriH yHi ектем-ектем шыгады. Сейте журш, ес- тусс1з, балк-сылк еткен муньщ ден есш кетерш экелш, экесш щ касына жаткызды. Онын элпндеп айбарлы карсылыгынан кешн булай карай беттей алмай калган “жедел жэрдемнплср” де Ым-гайым. Сэл де болса eci бар экесл Жек езш щ киналганына карамастан Диннщ турулi б ш еп н е у ц ш п , элдененщ табын 1здест1руде. - Муттэшмдер! Инелерш сугып улrepimi. Тез, Te3i- рек кемек шакыр!.. деп оккагарынын дегб1рш алып барады. - Каз1р, каз1р к е л т калуы керек. Сабыр, сэл сабыр, мырза! КешЬспей комек те кслiп жеткен. Олардын барлыгы дерл iкД и нге жаксы таные, окес iнiн ай налас ындагы жол- дас-жоралары мен эрш тес достары екен. Дереу буларды мэшинелерге салып алып, жуйтки ж енелдг Олар KCTiei- мен кешеге журт толып кеткен. Bopi ж ел м бурыштагы кайыршылардын айналасына уймелесш , бейшаралар- ды муелркеген болып жатыр. Ен;п 6ip тобы канкага айналган лимузинге таныркап, жагаларын устауда. Кеше бойын дурл1кпре ню-кию кылып, полицейлер д е к ел т ж егп . Шанагынан как айырылган гитаранын 6ip пушпагы лимузиннщ жапырылган канкасынын iiui- не Kipin KeTinTi. Кайыршы-эннп Райдьщ денес1 болса, e«ipi дал-дул айырылган куш улкен уйдщ ipre тасынын уетш де жатыр. Bip жак ш екеа кып-кызыл ала кан. Ke3i 214

шарасынан шыга алайган калпы, тебесш е шаншыла катып калыпты. “Туу, сумдык-ай!” Одан берщ е ынырсып тагы 6ip-eKey жатыр. Онын 6ipi cipa, уй-уйдщ куресшш адактап, кезелер мен шыны ыдыстардьщ сыныгын жинайтын бакалшы шал болса керек. - Мэшиненщ Heci кайда? - Кашып Kerri элпнде. - Д ереу HeMipiH TeKcepin, HeciH табындар! - деп талтандаган полиция бастыгы окига болган жерд1 елшеп, сызып жургендердщ апшысын куыра тусуде. - Тексеретш Heci бар? Л имузин профессор Жек Лин- тонднб. Э л пн де кеткен керуен солар. - А-а-а?!. Негып турсындар онда омалып. Куыцдар дереу сонынан! Сол-ак екен, кала устш азан-казан кыла сереналаткан мэшинелер таскыны ж ец к ш п коя берген. И-у-у-и-у-у! И -у -у -и -у у !.. Таскын судай агындаган мэшинелер Henipi узап ба- рып, козден гайып болды да, экрандагы KepiHic лып eTin алмасып шыга келдк Эк есЫ ц гылыми зертханасы. Самсаган сан алуан аппараттар мен компьютерлер icxe косулы. Самаладай жаркыраган прожекторлардын сэулесш е малынган ак желещц дэршерлер мен хирургтер бшектерш сыбана 6ip улкен операцияга Kipicin KeTinTi. Жана байкады, операция устелш де жаткан 03i екен. Пайымдауын- ша, галымдар мунын канын алмастыруда. Ягни тугел жанарту устш де. Демек, элп н де ана 6ip жэрдемпллер салган иненщ таза болмаганы. - Калай, ж т т т е р , журек согысы калай? - деп осы сэт 6ip буш рден 6ip колымен б ш еп н кыса устаган OKeci кершдг - Bip калыпты. - Жек мырза, неге турдыцыз? Ci3re д е осы процеду- раны кабылдау керек кой. 215

- Тук те етпейдг Маган укол да жетедь Жас бол- са келш калды. Шайтан деймйлц мэцплйс жасайтын. ¥рпагымызды осы дертген аман алып калсак болды да. - Осыны айткан эк еа сулык жаткан Диннщ бас жагына келш, кан айналымын реттепш аппарат те п п н е e3i турды. - ¥рпак ушш, 6opi д е болашак ymiH! Кенеттен бурыштагы сонгы хабарлар мен суыт акпараттар теледидары санкылдап коя бердг Були кущ цзп сагат он мелш ерш де Чик каласындагы Жеттм бурыш аталатын аланда кутпеген тетенше окига болды. Б ел гш профессор Жек Линтон жалдамалы жендеттери мен келш, осы аудандагы бейбгс тургындар арасында 63i ойлап тапкан элдекандай беймэл1м каруын сынап, эксперимент жасаган. Адам психологиясына Kepi эсер ететш биологиялык катерл1 карудын KecipiHeH он шакты адам табан астында кайгылы казака ушырап, квптеген тургындар ауыр зардап шеккен. Психологиялык зар- дап шеккендерге шугыл медициналык кемек керсетшу устш де. Алайда окига болган жерге дереу кемекке кел- ген галым Ток мырзанын айтуына Караганда, жагдай ете ауыр. вйткеш , бул дертке карсы колданылатын дайын дэр1-дэрмек эл1 oMipre келмеген. Жэне бул ауа аркылы таралатын вте KayinTi дерт болса керек. Сондыктан да парламент Mymeci, бел гш когам кайраткер! Ток мырзанын талап етуймен кузырлы орындар галым атын жамылган жауыз, ауыр кылмыскер Жек Линтонды же- дел колга Tycipin, туткындауга ук1м шыгарды. Жарк eTin экраннан экесш щ ф отосурел бершдг - Бойы 6ip метр сексен бес сантиметр, салмагы - токсан килограмм. Жазык мандайлы, каска бас. Желке шашы ак бурыл, толкын буйра. Yлкен кыр мурынды, кез1 кекцпл. Жур1с-турысы вте сыпайы, унем1 кул1мареген болып журедь Осындай белгшер1 бар адамды кергендерадз онын “и м ан ж уздш п н е” алданып калмай, дереу ж ер гш к п по­ лиция бел1мше хабарланыздар. Онын колында адамзат баласынын болашагына, жалны жаратылыс атаулыга

Kayimi карудьщ бар екенш умытпагандарыныз абзал. Сол себепт1 полиция кызметкерлер1 д е оте сак opi катал болуы керек. Карсылык керсетшген жагдайда кару колдануга руксат... Теледидарга кадалып, дем дерш iuiKe тартып тына калган тамам талым ушш бул тебелерш ен жэй тускенмен б1рдей едй Ацтарылыскан куш, орын-орындарында ci- лешп калыпты. 0 з кулактары мен кездерш е ceHepin де сенбесш д е бш е алмай дал уртан сыцайлары бар. - Солай ма? - Алташкылардыц 6ipi боп Жек мырзаньщ 63i тип® келдк - TyciHiicri бэрь Какпан! Иэ, Ток мырзаньщ ойлап тапкан кыл тузаты бул!.. - Иэ, бул ана Ток муттэшмнщ жасап отырганы! - дед1 Эли атты жас талым TiciH кайрап. - Манаты с э т а з аякталтан шабуылын буркемелеу yuiiH касакана отка май куйып отыр. - Не ктейм1з, мырзалар? Bip амалын таппасак бол- мас. Ж эне шутыл арада. - Иэ, полиция Н мгсктерш щ бул зертхананы да тап- пай коймасы б елгш . Асыту керек. Сасып-салбырай бастаган эрш тестсрш Жектщ 03i токтатты. - Сабыр, мырзалар, сабыр. Абдырайтын ештеме жок. Алдымен мына шаруаны аяктайык, - деп , алдындаты устелге ущлдк - Кане, баланы жайлап биокамерага жаткызындар, уйыктасын. Ак жамылгыта оралтан Д иннщ денесш еппен экелш, eKi-уш жйтг биокамерата орналастырды. Ендйт кезекте галымдардьщ 6api “эр! карай кандай амал айтасыз” д е­ ген сыцаймен профессорга кадалтан куш унс1з калган. - М1не, ещц баска шаруага Kipicyre болады, - деп, Konijii жайлантан Жек айналасындатыларды Teric 6ip шолып OTTi. Канша сабырлы, салмакты KepiHrici кел- ген1мен, ш т е й болса да толкып туртанын жанарыныц терецшен ацгару киын ем ес сиякты. Борще OTiHiui, Ka3ip б1рден уйдБуйлерще тарасындар. Бул арада ешк1м калмауы тшс. Oni толык аякталып бппеген

эксперименттердщ кужаттары мен жвн-жобаларын тугел Э л иге тапсырамын. Мен бул жактан оралганша басшыларын да сол болады. - Ал ci3 ше? Сонда жалгыз калмаксыз ба мунда? - Иэ, мунда маган эз1рше Kayin жок. Шугыл арада сонгы 6ip тэж1рибемд1 аяктауым кажет. Одан сонгысын коре жатармыз. Онын уетш е..; улымнын жагдайы тагы бар. Д ш вд жалгыз тастап, кайда бармакпын? 0Keci осылайша теб1рене турып opinTecTepiH туп- тугел сан тарапка шыгарып салды. Бул да соныц акылы. Каз1р тобымен керуен курып журуге болмайды. Сол се- 6enTi эрюм эр килы жолмен жеке-жеке андыздап кете барган. Сэл етпей-ак, аумагы ат шаптырым зертхана imiHfle сока басы сопиып Жек мырза жалгыз 03i калды. Жан дегендеп жалгыз улы Диннщ жатысы мынау. Кдйта, ofireyip канын ауыстырып улгердг Тек ещи тыныштык керек. А з болганда урпаксыз кала жаздаганын кермейсщ бе? Жаулары муньщ тубш е свйтш балта шаппак кой. 0зш койшы, жасарын жасап, асарын асап отырган шагында ол1мнен корыкпайды. Келе берсш келетш душпандары, ала берсш алатын жандарын. Тек оган д е й т мына 6ip шаруасын аяктап улгерсе, coiiT in урпагын Kayinci3 жерге атгандырса, болганы. Осындай iinKi толганыстартолкыткан талым мамыр- лай басып, TynKipri купия болмеге Kipfli. Бурыштагы элдекандай т еп к п басып калуы мун екен, тутас 6ip жар кабырга сыргып журе берд1 де, ар жагынан аспан от- тарындай жарк-журк еткен турльтусД сэулел! элдене шыга келд1. Бул Жек мырзанын ондаган жылдар бойгы тынымсыз en6criniH узд1к жем!с1 - ушкыш тэрелке ед1. Оны езш ен богде жан баласы б1лген емес. Сонгы жи- ырма жылдьщ мугдарымында оны cici-yiu рет ушырып- кондырып толык сынактан д а 0TKi3in алган. - Ал, сункарым, сен1мд1 актар кун1н туды! Сонгы ум1т, сонгы медст езпгде! - Тэрелке ушакпен онаша т1лдескен галым оны жеп-жешл менгер!п, уршыкша

ушрген калпы Дин жаткан биокамеранын жанына алып келдь - Иэ, сэт! - деп улынын жузше ушле бергеш сол едк 6ip бушрдеп дабыл компьютер! бебеулей женелдк TeTiriH басып, icne косканы сол, экрандагы Элидщ бей- Heci сейлеп коя берет. - Жек мырза, абай больщыз! Карулы жасаккурылып, торуылга шыкты. Беталыстары ci3 жак. KiM д е болса, iiuiMi3fleH 6ip жансыз шыккан сиякты. Нендей амал !стейм13? 0 з ш еппмвдз кандай? - Саспа, Эли. Жлпттер аман-есен гой, эйтеу1р? - Д ш аман. -Лэшм солай болсын! Сендер аман болсандар бол- ды. Сезге 6epiK, сертке адал болып, менщ iciMfli алга апара 6epiaaep. - Ci3 ше?!. - Мен жайында кам жемендер! Bi3 улымыз екеум1зд1 бул жендеттер Kyaiperi жетсе, енда жет1 кат кок уетшен (здесш. Солай д еп сэлем айтарсьщ, сурап жатса. Кайыр кош!.. Жек осыны айтты да, сырт eTKi3in, компыотерд! сеншре салды. Содан кешн Tiirri ештене ееп м еген жан- дай жайбаракат кимылдай журш , автоматты KOTeprimTiн кемег!мен улы жаткан биокамераны тэрелке-ушактын imiHe Kipri3in, орныкты етш бею гп . О, жер, бу жерш мукият TeKcepin, тагы 6ipa3 ж у р т алды. - Кош! К °ш бол, улым! Будан озге колымнан ештене келмедь Ренж1ме! Бул жендеттер 6opi6ip сен екеу- м1зд1 жер бастырып. Tipi коймайды. Бар! Одан да со- нау бшкке барып, уакытша болса да тыным тап. Да- мылдай тур. Содан кейш сэтш салса, OMipiaai одан opi жалгастырарсын. К °ш !!! Зертхана iiniMeH баяу сыргып барып, бастапкы е з тугырына шыккан тэрелке 6ipTe-6ipTe куш алып кетерше бастаган. С ейтсе, эл п купия белм енщ To6eci автоматты жел1 аркылы ашылып та койылган екен. Уйден шыгысымен б!рден жедел екпш алган ушак козд1

ашып-жумганша-ак шыркау бшкке кетерш п улгерген. Шыркап, шарыктай бара кезден д е гайып болды. Б1рден автоматты аппарат алдына келген Жек мыр- за тэрелке-ушакка енд1 компьютер аркылы басшылык жасауга KipicneH. Бул урдас те киынга туспедт Айна- ласы 6ipep сагаттын ш ш де-ак ушакты элдекандай 6ip галамшарга кондырып улпрген талым “уф” деп кен 6ip тыныс алып, мавдайыньщ TepiH cyprri. “Birri. Енд1 еш алан жок. Келе 6epciH!” Бул кезде зертхана айналасы ызы-кику шута толып шыта келген. Кшен 6ip TeMip сауыт курсанган жасыл мэшинелер тус-тустан анталай келш, Жек мырзаньщ гылыми орталыгын коршап алып едт Олардан тусе- тусе калган енкей 6ip жасыл кшмдк бет-ауыздары тумшаланган 6ip взвод эскер таса-тасаны букпалап, бе- KiHic курута KipicTi. - Жек мырза! Карсылыктан еш нэтиже шыкпайды. Ci3 коршаудасыз. 0 з ерквдзбен б ер ш щ з одан да. Тетенш е жасак бастытынын рация аркылы санкыл- даган у ш профессорга ап-анык е стш п тур. - Ka3ip, Ka3ip! Сэл сабыр етЫ з, командир мырза! 1штен шыккан Жектщ дауысы жасак бастытынын ерекшген алакуйын кониин сэл де болса орнына туаргендей едт Э й тсе де,“сактыкта корлык жок” ле­ генд! медет тутып, караматындатыларта: - Газы!- деп буйрык берген. Ондагысы ана бэле 1штен эл п аты шулы жукпалы дертш 6ypKin ж1беруге эзйрлент жатыр ма деген кудит болатын. Батыныштылары жапа- тармагай улы газдан коргагыш бет-каптарын (маска) киш улгергенше болмады, сыр еткен дыбыспен uiece зертхана тебесш е сэры кызыл жезд1 шар ушып шыта келдк С ой ти д е, кас кагым сэттщ езш де-ак зымыран кустай зулап туу бшкке шытандап кете бартан. - Воздух! Атындар! Нысана - жезд1 шар! Атындар! Ракета! -Буйрыкты ycTi-ycTiHe жаудырумен кылкына ышкынган эскербасы жер тепкшеп кала берд1 де, Жек

мырза мшген шар кеме эп-сэтте-ак кезден бул-буп ушты. Жым-жылас. Тып-тынык зен п р квкте 6ip нокат i3i д е, белг-ici д е калмаган. - MiHe, азамат Д ин, болтан 6iTKeHi осы. в лгш де ез1ц1з керген тэрелке-ушакпен экещ з азд1 Марс галамшарына аманатка тапсырган болатын. Ci3fli ол кутты конысьщыздан козгап, уйкыцызды бузган б1здщ галымдар едо. Марека женелтшген кезекп экспедиция Myuieaepi ci3fliтауып, барлыкасыл мураларынызбен осы- дан 6ip айдай бурын осында жетюзген. Онда... Марсты айтамын, каз1р улкен гылыми жумыстар журпзш уде. Галамшар кшдптн тауып, ауа райын калыпка келт1ру, сейтш , гасырдан 6epi кур канкасы гана калган тзрш ш к дуниесш е жан 6ixipy колга алынып жатыр. - Fафу етвдз, азамат Бек, - д еп манадан тынышы кет- кен Дин кекешнде турган 6ip сауалын коймаска шыда- мады. - Ал сонда менщ экем кайда Kerri? 0 л г i кызыл шармен. - Э -э, экещз бе? Ол жайын e3ini3 мына хатган окып, бш щ з. - Ж узш ен мешр-шапагат т еплген ак бас талым ише турып, к еги щ р конверт усынды. - Е ам н ен шытып к е т й т . Kemip, айналайын! - Окасы жок! Ж уреп аткалактап, колы д1ршдей отырып, KOHBeprri эзер ашты. Экесшщ маржандай жазуы. TinTi эр эргпнщ ар жагынан жымия карап туртан бейнесш коргендей куанышка кенелдт “CyuiKmi у дым Д ин! Дайыркрш! Долдан келгеш осы болды. Откен OMipше- ж1реамен болашещвзще аманат. 0 зщд1к,утты цоныеца аттандырып болган соц, цатты толк,ыдым. Эрине, озирмен бнрге кет 'т цалуга да болар edi. Eipaq мен ондай н;орк,ак,тыща, жан тэттткке бара алмадым. Арым экл- бермед/. Ойткеш менщ бойымды жайлаган дерт бар edi. Иэ, взщ бшетт гасыр depmi. Озге галамшардагыларга 221

залалымды тиг 'пгш келмедй Саган да, келер урпак,щ да. Сондыцтан да мен мтген шар атмосфера цабатынан откен туста алдын ала козделгендей тулдыры к,алмай жанып Kemmi. Онымен 6ipeeменщ залал жайлаган тэнш де. Тексуттен ак„Судан таза пэк жаным гана ол жалын- нан аман шыгып, ушып жур. Ce6e6i ол алапат жарылыс болардан сут nicipm уацыт бурын оз сарайын (денелШ) тастап, бостандьщкр бешш омip - мэцгтк еркшдт- ке цанат кучщан-ды. Менщ есебш мен бар болжамым дурыс шыгып, экспериментш commi аяцталса, онымен эл1 талай кездесерсщ, сырласарсыц, суфаттасарсыц, улым! Ендеше, квршкешие! Еищашан жалгызсырама, жабьщпа. Менщрухым, .жаным эрдайым сенщ к;асыцда, эр уак;ыт жезеп-жебеп, к,олдап журеди К,ош!\" Хаттын аягына кол койыпгы да, жылын, айы-кунш, сагатына деш н керсетш-п. - Эрине, Жек мырзалардьщ кезшдеп кайшыалыскан проблемалар шаш етектен едь Осы кызметз ушш де оларга, acipece, болашак урпагы ушш жан пида гумыр кешкен сенщ экеце мьщ да 6ip ракмет! Ол к1сшер бол- маса, 6yriHri мына мамыражай бейб1т заманга жету кайда-а-а... Сонда калай? Ka3ip ешкандай проблема жок па? - OKeci жайлы ойдан жана арылган Дин Бекке тандана карап калыпты. - Kypecci3TipujijiiK бола ма? BipaK6yriHri курес мулдем баскаша. Тек адамзат баласынын жаркын болашагы уш1н тек TipuihiK yuiiH курес. Ал каз1рп проблема - саны курт ескен адамзат баласын коныстандыру мэселсс1н шешу. Барган сайын халык ecin, жер тарлык eTin ке- лсд1. Сондыктан кещспктен текке орын алып турган жансыз галамшарларга жан 6iTipin, оларды адамзатка кызмет етуге KomipyiMi i парыз. Кеп кенпкпей солардын алгашкыларынын 6ipi болып, с1зд1н eKiHmi рет “туган жсрппз\" - Марс галамшары бгзд1н к упы конысымызга айналмак. Онын эпицентр1н тауып, ауа райын реттеуде 222

Ыздщ экещздщ аманатка калдыртан муралары 6i3re кеп KeMeriH типзш , ж ецищ к тугызгалы отыр. Диннщ eciHe бала куш оралды. К ез алдында Жанныц суйодий бейнеш, жадында оньщ болашак бейб1т е м 1р туралы айткан балан киялдары. Сол мун екен, e3eriH ып-ыстык шок карып, ет ж ур еп елж1реп сала бердт “Кайран, арманшыл Жан! Азапты дуниенщ кара албас- тыдай кай тасадан бас салганын да сезбестен капыда кеттщ-ау! Арманын кандай кеп efli, кандай аскак едь Шipкiн, мына ужмак eM ipre жетсен гой. Кол устасып, гул тер т журер едш.” Уайымшыл бул ойын eKiHmi 6ip м ед етп умгг ке- лш ыгыстырды. “KiM бш едк бэлю м оньщ да рухы e3i сиякты мынау улан-гайыр KeHicTiKTiH 6ip тупюршде узак MepiiMfli уйкыда жаткан болар...” Иыгына ып-ыстык алакан тидь Бек екен. - Асыкпа ani, - дейд1 муньщ к е ц ш н жубаткандай болып, - ещ ц 6ipep аптада жолга шыгуга да жарап каласыз. Бэрш мына Нур сонда керсетедт Э уе жолда- рын, ондагы стансаларды, eKiHmi “туган жepiнiздi” де сонда тамашалайсыз. Bi3 ymiH ci3 гасырлар койнауынан адамзат аманатын алып келген асыл да жанды мурасыз. Сондыктан сыйьщыз да, орньщыз да белек. Ал эз1рше тыныгып, демала 6epiHi3. - Осыны айткан карт талым мамырлай басып шыгып бара жатты. Тез1рек сапарга шыгуга жарап, ауасы бал татыган мынау тып-тынык кегшд1р кещ сп кп , адамга багынган кулл1 галактиканы тамашалауга асыккан Дин “адамзат аманаты”, “асыл мура” деп карт галымньщ жумбактау кер1нген сездерш куб1рлей кайталап кала берген. “Т езь рек ж етсе екен, нпрюн, сол кун!..”

МАЗМУНЫ ТАУДЫЦ Т ¥Н Ы К БУЛАГЫ НДАЙ......................................3 ЭЦГ1МЕЛЕР ПЕР1ШТЕЛЕР ПАТШАЛЫЕЫ......................... Я.................. 6 ХИКАЯТТАР 0Л1АРА 0T C E .............................................................................70 СЫРЛЫ ДУНИЕ......................................................................... ПО АДАМЗАТ АМАНАТЫ I.......: ЯВЖ 165 Арасанбай Естенов ПЕР1ШТЕЛЕР ПАТШАЛЫГЫ Эцгшелер мен хикаяттар (цазак, ттнде) Редакторы AiirepiM Кум аркы зы Cypeniiici Дулат Болагулы Компьютерде терген Ж эмилэ Б1ржанкызм Беттеп, баспага эз1рлеген Д ндар А расанбайкы зы Тсругс бсршген nyHi 12.07.09. Басуга кол койылгаи куш 26.10.09 ж. Калыбы 84x108VK. Kapin Typi \"Times NewRoman PS MT\". Шарггы баспа табагы 15,0. Eccmi баспа табагы 14,0. Таралымы 1000дана. Тапсырыс №3423. Казахстан Республикасы, ЖШС «Наянжурек» баспасы, 050009, Алматы капасы, Абай дангылы, 143 уй. айлаиыс телефоны: 395-51-77 Тапсырыс берунннш фаилдарынан Казахстан Республикасы «Полиграфкомбинат» ЖШС-ндс басылды. 050002. Алматыкаласы, М. Макатасв Komcci,41.