Important Announcement
PubHTML5 Scheduled Server Maintenance on (GMT) Sunday, June 26th, 2:00 am - 8:00 am.
PubHTML5 site will be inoperative during the times indicated!

Home Explore Бейсенова Ш. Мизамшуақ

Бейсенова Ш. Мизамшуақ

Published by biblioteka_tld, 2020-04-22 06:22:53

Description: Бейсенова Ш. Мизамшуақ

Search

Read the Text Version

ш ы гард еп, алдаусыратып ш ыгары п салатын. С ейтш ж у р т уакы тты ц кал ай отке нш ангарм апты . М экенн щ дэм -тузы ны н таусыларын ойламапты. «К ел ш ж мен балана жалтактап кар ал о т ы р ы п , м е ж !зде, т а н ы » , — дел адеHi а р тка тастап кеткендей. Кайран М экен... К о ж л ж ал анд аткан туй не кш ен ш п п, ыдырай бастагандай. Ю ш ке н е б ауд ы ц iiu iH к е з ж эрл1-берл1 ж у р е -ж у р е аягы талган ш акта уйге кайтуды ойлаган. Я пы р-ай, М экенн щ б у г ж eciMe т у с е б е р г е т Heci. К о п б о л д ы б а с ы н а б а р м а га л ы , содан ба екен... М а ке и табигаты нан каж ы рл ы , кенб1с ед гой, ал, З агипа Б ол атть щ еркел ш н дал олай кетере бере ме? К у н н е н -к у н ге ы с ы л ы п , а ш ы л ы л , ка л а Tipu iL niriH e у й р е н ж , он-солы н ан гар ы п, и ге р ж алган сон: «Т орт кабыргада камалы п каш ангы оты рам ы н, улы ны зды ц межм ен тургы сы ж о к» , - дел тайы п кетсе, ж уртка не б езм е н карамак? Б а й б о л С з р с е н ы ч т ь щ с а н а с ы н с а н б е л 1п , о й ы н а л а н д а тк а н коркы ны ш ы осы гой. « Ж о к, бул улды калайда ты ю керек», - деген то кта м м е н у й ге бетте дк У йге кайты п келе ж аты п З агипаны н балконга ш ыгары п м у н ы н ке р п е -ж а с т ы гы н к у н ге ж а й ы п к о й га н ы н Kepin: « Б а й гу с б а л а , K ip ж у у г а KipicKen б е ? » — д е л к о й д ы iu iT e fl. К у н ш у а к т а о т ы р га н 6ip т о п KeM nip м ун ы ко р е са л ы п , ай ты п оты рган энпм ел ер!н у з т тастап ж апа-та рм а гай амандасып ж аты р. - Б а й б о л С э р с е н ы ч , e c e n c i3 б е ? О з д щ к е л 1н ж а к с ы б ал а го й ... — Кездескен сайын айтатындары осы. — Б ек ж аксы ... — А л а д е л с ы з ы л г а н i3eT i к а н д а й ... - K yH i б о й ы ты н ы м т а л п а й , 6ip нэр се icT e n ж у р ге ш ... - © T in бара ж а тка н д а , оты ры п дем алсанш ы десек: « K a 3 ip атам келед1 ж ум ы ста н , ш айы н эз1рлеу1м кер ек», — д е л а с ы г ы п ж у р г е н 1 . C i3fl i к а н д а й с ы й л а й д ы ... Б а йб ол С э рсе н ы ч подъ езге K ipin ке тке н ш е кемп1рлер м у н ы н к е л ш ж с о н ы н а н м а к т а у м е н б о л г а н . К е л 1н !н с о н ш а - 200-

м а кта га н ы м е н 6ip де 6ip e yi Б о л а т тура л ы 6ip ауы з ж ы л ы соз айтпады-ау. «Я пы р -а й, сон ы н ер тен д кке ш урттап келе тппн 6iJiin, ку кем гнр л е р л э м д ем ед1 ме е ке н ? » К е л с е , а й т к а н д а й -а к З а ги п а Ko6irin а сп ан д аты п Kip ж у ы п ж аты р. Ы сты к будан мурны те рш ш , жуз1 алаулап, балапан шаш тары буйраланып мандайыма жабы са калыпты. - Т э те , н е ге е р те келд щ '|з? М е н у й та за л а п ж а т к а н д а артыкадамды жакты рмайм ын. — ©3i еркелей к у л т тур. - М е н с а г а н к е д е р п б о л а к о й м а у г а т ы р ы с а м ы н . K a 3ip к а б и н е т к е Kipin к е т е м ш г о й . Э л п м ы р з а н ы к а й д а ж у м с а п ж 1б е р ге н с щ . - М он ш ага ж1берд1м. - Дуры сж асаган екенсщ . Загипаш -ау каш ангы айтамып, юрд'| ж у д ы р у г а е т к1 з д е п . Т а гы е з |'н ,ж у ы п ж а т ы р с ы н г о й . - E K i-у ш ад ам н ы н т о с е к-о р н ы н K icire ж у д ы р у у я т с е к !л д к - У ятты к о й . О л ж е к е Kici ем ес, O KiM erriii а ш ы п койган м екемеа гой. Колы ннан кол калмайды гой, балам- ау. У акы ты н арты лы п бара ж а тса , ю та п окы , ки н о га бар, кыдыр. - Б о л а т 6a p i6ip м е ж е ш к а й д а е р т ш а п а р м а й д ы г о й . - Загипа соз арасында ж ай айта салган. 03i ы нылдап эн салып ж у р . K® H W ii с ия кты . B ip aK э л п сезден Б а йб ол С эрсе ны ч бойы окы стан сел к еткендей, демде iiu i муздап коя бер;н. А йты п турганы рас. О сы каладагы агайы н-туы старга кыдыра барганда болм аса, Б о л а тЗ а ги п а н ы еш кайда epTin барм аганы ш ы нды кедь «Я мы р-ай, бул баланы кайтсем екен». Т уске та я у буы бур кы р а п , м онш адан Болат та келд1. Аздап с ы р а д а т а р т ы п а л с а к е р е к , o n i а л а б е т е н к у р е н т п KeTiriTi. З а ги п а н ы н TycKi ш ай ы н а т о р т коздер1 т у ге л ж и н а л га н . Кептен бастарыньщ, косы лганы осы. Кай жерде ж у р т ж а с а п у л г е р г е н 1 б е л п с 1з , к а й м а к к а б у к т ы р г а н к у ы р д а г ы дайы н ту р . 0 3 i е р е кш е ж а р к ы н . А та с ы eneyi ш а й ш ж е н д е де к е ц в д , бар ы н ш а -а к ж аркы лдап оты руга ты ры сады, 6ipaK 6ip буй1р1нде Б о л а тты н ор ны ой сы р а п тур а ты н болса к е р е к . А л к а з 1р эй теу 1 р м э з . Б о л а т т ы н , м о н ш а д а н к е й ш - 101-

кар бы ты п та мак, ж е ге ж н е к у л т , кай та-кай та устеп салып о ты р . « Т е ц -те ж м е н » де ген о с ы -ay. У пы ны н б ар кы лы гы н кеилрген, он ы н уйде оты рганы на сонш а куанган келппне к а р а п , 6 ip ж а г ы im i е л ж 1р е й р и з а б о л с а , 6ip ж а г ы е з ш е де 6ip уакы ттарда М э ке н н щ де дэл осы лай к у т т , дэл осылай куа н а ты н ы eciHe Tycin , с а гы н ы ш т а н , е ж ж ш т е н ке ю р е п болмаш ы сы ркы рагандай. Ж ум ы с-ж ум ы с деп ку ж -т у ж ш апкы лап ж ур ун п едн бул командировкадан оралганда уй- iuiiiien м е р е к е д е п д е й б 1р о з г е ш е к у а н ы ш т ы , с э н -с а л т а н а т т ы с е зе тж . О л кезде ога н ю м м эн 6epiirri? С оны ойлаганда K a3ip 03iH iu к ы с к а гу м ы р ы н д а сол с э т т е р д ж е н к д щ р л г ен ая ул ы ш а кт а р ы е к е н ш у гы н д ы . BipaK о н ы сол кезд е кайдан б и ш т ? ! С о н ы н б э р ш М э к е н о з 1м е н 6 ip re а л а к е т к е н д е й . А нда -са нда eciHe а л ы п, ка й ты п келм ес сол кундердщ , сол ш актарды н, квж лде сакталы п калган квм есж жылуына ж ы лы ны п отырамы н деп бул эсте ойлады ма екен? Осыдан да Болатка ренж идь Басында бак-дэурен эркаш ан осылай турады деп ойлай ма е ке н а кы м а к неме!? Э йелдш , к а д р ж б у л к а с к а к а й д а н б кл с ш ? К е з 1н д е б у л д а б кдщ м е ? М у н ь щ т у н ж ы р а п ка л га н ы н З а ги п а б1рден б а й ка п , 03iiiiH Б о л а т к а т ы м н а з а р а у д а р ы п о т ы р г а н ы н eHfli c e 3in к ы з а р ы п K e rri. - Т э те, т а м а к ал ы ны зш ы . B ip a 3 кы д ы р ы п ке л ж ж з го й . У а к ы т та к е п б ол д ы , 6ip т а м а к н и е тш м е зп л калайда ж етке н ш ы гар, туею ас ко й , ж аксы сщедн тарелканызды 6 epiH i3m i... - З а ги п а ш , м ы надай дэм;д куы р д акты ка й ж ерде ж у р т ж а с а п у л г е р г е н с т ? Ж а н а га н а Kip ж у ы п ж а т к а н с и я к т ы ед щ го й , — М у н ы улы айтуы ке р е к едь О н ы н KanepiHe еш нэрсе K ip in -ш ы га р ем ес, те к со гы п ж аты р . Тунде 6ipa3 irn iw ip e n ж !б ер се кер ек, м ы на ащ ы лау куы рдак дэл дер ш агында 6ep Ln in о т ы р о га н . О л т у ж м е н к ы д ы р у г а THic с и я к т ы . Ж а с к е л ж ш е п ол к е л ге н д е а я г ы н а б а с у р ы п Ke6iciH rnem in, д э м д е п а с ы н 6e p in , лэм демей оты ру кер ек сиякты . Н е уш ш ? О ны н баскадан кандай е зге ш е л т бар? Ж аны ндагы ж акы ньщ а ы стык - 102-

ыкыласыцды, сы йы кды корсете алмасац, ке й ж , к е т н деп ж у р ш , eM ipfliH о т ке и ж де бьпмей калады е ке н с щ . Б ул е м ж а р к ы л ы г ы н ы н к а й у а к ы т т а а л д ы ц н а н к а л а й ш ы г а р ы н KiM бклген?! К о л д а н кел се T ipiuU iiriH A e сы йл а , ж а к с ы л ы гы ц д ы кезжде корсет. — Т у н д е ж а р т ы л а й э з 1р л е п к о й г а н м ы н . — Б о л а т т ы т о с ы п т у н ш ц б 1р у а г ь ш а д е й ж к у й б е н д е п ж у р ш , б 1р т а л а й ш а р у а с ы н 6iT ip in ко я д ы е ке н -а у . Т у е ю аста н к е й ж Б а й б о л С э р се н ы ч баласы м ен он,аш а кы д ы р ы п ке л уге у йга рды : — Ал, балам, с е т и не бглген ойы ц бар, ана ш еш ец нж б а с ы н а б а р м а г а л ы к о п б о л д ы , к а з 1р м а ш и н а ш а к ы р ы п б ар ы п ка й та м ы з б а? - де ге н . Б о л а т та гы 6ip /ie б а р а р м ы з деп ка р сы л ы к б|дд]рер ме екен деп кауш тен-ге нд ш тен коптен бармаганы н баса айткан. О л ундемедь Ундемегеж, cip a , ке л ю ке ш ш ы га р. - Тэте, мен де барайыншы. - М уны айткан Загипа. Б а ска дай уа к ы тта ал ы п б ар са да б о л а р едн 6y rin Б а йб ол С э р с е н ы ч к е л ж ж epTKici к е л м е д к О н ы н , о з M3Hici б а р , баласымен онаша сейлест, коптеп кекейш деп топтанган нэрселерд1сы ртка ш ы гары п айтпак. — З а г и п а ш , б а р га н ы н а м е н к а р с ы eMecnin. BipaK эй е л а д а м н ы ц б е й 1т б а с ы н а к о п б а р а б е р г е н ж о з 1м к а л а м а й м ы н . BipaK к е й ж м ен о л ген д е сен ен б а с ка м а га н е ш ю м б ар м ас, cipa. Б а л ам , сол к у н ге озпци с а к т а . Б а р а ты н к у н щ а л д а э л г - К о й ы н ы зш ы , та те, 6i3 /ii к о р кы тп а й . — Ж аман айтпай ж аксы ж ок. - Онда мен А ж ар апайга барып кайтамы н. — С ейте гой, менен сэлем айт. З а г и п а н ы н к а л а га к е л ге н к у н д е р 1 Kyfieyi м е н а т а с ы н а н KefliHri е н а л га ш ж а к ы н 6i j i ген ад а м ы А ж а р а п а й ы . К е л ш болып тускеннен сон, арада коп уакы т отпе й-ак атасы оны А ж ар апайга е р т т экелген. - А ж а р -х а н ы м ш а к ы р у с ы з к е л г е ш м !з г е KemipiM сураймыз. Кумассы здеп ойлаймыз. - О л не дегенпуз? О ка емес. Б ек куаны ш ты м ы н. А й-ай- - 103-

а й , Б а й б о л С э р с е н ы ч , а з д щ д е б !зд ! !з д е й т ж к у и 1н 1з болады е к е н -а у . Б 1з д н у й д у м ы т п а г а н е к е н й з г о й , - д е п а т ас ы йа кур ак уш кан мол денел1 казакш а, татарш а араластырым с е й л е й т ш 6a fi6im e 6ip a 3 н а з б и ц и р д . З а г и п а н ы н е з ш е де осы адамныц апасы м ен 6ip укса сты гы бардай кезш е ж ы лы уш ы раган. — А ж ар-ханы м , уйдеп ecxi телефон ютапш аларын актары п отыры п, езинзд н а д р е а д зд эр ек тауып келш от ы р ган ж а й ы м ы з б ул . Bip-eKi рет М э ке н д ! э ке п тастаган ед м кезжде, ум ы ты нкы ран калы ппы н. М ы н а бала менщ келiнiм , аты Загипа. — 0 т е ж аксы . М эке щ п н 03i коре алмай K erri гой. Ой, HeciH а й т а с ы з , М э к е н а л т ы н ад ам ед1 г о й . Э л 1 к у н г е дейгн TyciMe е н е д . — K o3i Tipi болса М э к е н 03i э ке п та ны сты р ар е д . О ган тагд ы р ж азб ап ты . Е н д ез1м epTin эке п оты р м ы н. О сы балага ка л а н ы н T ipu iL niriH H re pin э ке тке н ш е ез1ш здей адам ныц комеп каж ет болып тур. — К а н д а й к е р к е м , э д е г т б а л а ! К а р а г а н ы , к е й б 1р кимылдары М эрзияга уксай ма, калай оз1?Ж асыраккезпщ е М э р зи я да осы нд ай а кку б а , талды рм аш е д гой . K eftin ri ж ы л д а р ы н а у ка с к а ж ы т ы п K e rri ем ес ne KopiH ey ко зге . K ejiiH iH i3 Б а й б о л С э р се н ы ч, тф а, тф а, оте эсе м , н э з ж бала е ке н! К а йы н енесш е укса га н кел in ж а ксы болады деуин eAi ул кенд ер . Б1зден канд ай ке м е к кер ек? К е й л е к-ко н ш е к TiKKi3y д е г е н д е с о з б о л ы п п а , М э к е н е к а л а й к а р а с а м , б ул балага да солай карап, куы рш актай кш н д р ш кояйы н. Е ртсн е з к е л М ш з д 03iH i3 та н ы м а й ка п ж у р м е ш з? — Тек капа ол емес, М эке н аузы ны н суы куры п, дздей аска кылап, бапты эйел кермедм деп кезшде айтып отырушы ед . Сол е н е р м зд де балама уйретераз. — Э , у к т ы м Б а й б о л С э р с е н ы ч , у к т ы м ... - А ж а р а п а й icTiH байы бы на е н д баргандай басы н ш улгы п оты ры п калган. - 0 3 iH iH у й р е н е ш н д е ге н ниет1 б олса , 6ip iH iu i кл а сс хозя йка eTin ш ы га р а й ы н . Ж у м ы с (с те м е й д гой . — 0 3 ip уйде, бос, — Загипага багдарлай карап алды. — - 104-

M e u itu o y jie T iM fli б ы л ай ко й та н д а , Б о л а т т ы к в з т а б ы с ы да 6ip к е л 1нд 1 б а г у г а ж е т е д ь К а л а г а э б д е н у й р е н г е н с о н ж у м ы с к а тур а р , не о к у га тусе р , он ы кез|'нде кор е ж а та р м ы з. - Д уры с болтан. Э , бул бала елден келген екен гой. - И э , 03iMH iH т у ы п -е с к е н ж е р 1 м д е п 6ip к о з к о р ге н жолдасты н кы зы . Енш маган кы з боламын дейдь М ен кайтайын, Затипа калсы н, онаш а сейлессещ здер тез туаж сераздер. - Кош тасып жаты п Байбол Сэрсеныч калындау комнертт! А ж ар -ха ны м ны к колы на устатты . — Ж етп ей ж атса тэты айтарсы з... С одан 6ep i А ж а р а п а сы на З а ти п а унем1 б а р ы п тура ды . Улкен ад ам ны н K ejiini болуды н кы р -с ы р ы н А ж а р -х а н ы м у й р е т у д е ... М а ш и п а га M iiire n с о н Б а йбол С эрсе ны ч пен Б о л ат бейп- басы на Tine барм ас буры м гул базары на со кты . К о зд ш ж ауы н алатын аппак, ал кы зы л, кул пн гулдер ж айтаскан узы н столды аралап ж у р т , ш ок-ш о гы м ен эр тур!иен тандап алды. E im i таута бар ута б ола р. Булар м1нген м а ш и на ны н ш оф ер1 ер екш е кежлд1 K ep in reii. - O h o ! О сы н ш а м а та м аш а 6ip куш а к, г у л д кай да апарасыздар? Калы нды кка ем ес пе? - деп, K03i кул1мдеп, эз|'лге ш а кы р а с о зге та р тк а н . - М амам ы зта, бей1тке барам ы з, - дегенд! ест1ген сон, э ке л н б а л а л ы eKeyiH in то м сы р а й та н тур л е р ш е батдарлай карам , с ы п а й ы л ы к с а к т а п 6ipa3 у н а з о ты р тан . BipaK л е т р т кеш л куй 1лы пы п сы ртка ш ыта бередт - Коп болды ма? - Eni ж ы лдан ауы п барады ... - B ip a 3 у а к ы т о т к е н е к е н то й . Е р т с н 6a p iM i3 д е е л е н и з, с о н д ы кт а н 6ip к у н п т 1р л ш т е ш а л к ы п ж у р г е н г е н е ж е т с !н , - деп газды б асатустк М аш ин а таута карай ж у й ткш келедК - Отатасы, пэлендей жасы ны з ж е тж отыртан ж о к к о р ж е д к a a i д е б ы л а й , 6 ip e p э й е л к а р т а й т а т ы н т у р 1ж з б а р сиякты . - 105-

- К а р а гы м , м е н к а л ж ы ц га ж о к едам. - Б а йбол С э р с е н ы ч т ы н к е й -к е й д е е ш ю м м е н с в й л е с ю с ! ке л м е й т ж кез1 б о л а т ы н . Б а га н а у й д е н ш ы к к а н д а с е р г е к с и я к т ы еда. K a 3ip ту н ж ы р а п , кедалж зьп б атпан элдене басы п оты р. Бей1т б а с ы н а ж с т к е н с о н м а ш и н а н ы т о с к ы з б а й к а й т а р ы п ж 1б е р ге н . Болат: «Тоса турсы н да осымен уйге ж е т т алмаймыз ба», - fle r ic i к е л ш еда, э к е с ш щ т у р ж е н к а й м ы к т ы . « Б у л Kicire не болды екен?» — деп ойлады да койды . Б упн тустен кеж н ж о л д а с т а р ы н а к е л е м i н д е г е н у э д е с ! б а р ед 1, б а р а а л м а й т ы н ы н im i сезда. Б е ж т б а с ы ж у д е у , K o n w c i3 еда. К о р ш а у д ы ц iu iin e е ж п , ескертю ш тасы ны н айналасын тазалады. в т ке н жолы экелген гулдеpi эбден курап, кур сабагы калы пты , ол д а ж е л м е н к а л т ы р а й дар1л к а г а м у н д ы 6 ip к у й д е н х а б а р бергендей суы к. - М э к е , MiHe, 6i3 де к е л д а к, у й ы к т а п ж а т ы р с ы н б а? Уйы кта, уйы кта. У йкы нж айлы болсын! Kopu iayiuii к е ц е д г К а с ы н д а г ы о р ы н е р т е м е , к е ш п е 03iHiKi еке нж ойлаганда Байбол Сэрсены ч пэлецдей коркы ны ш ты еш нэрсе сезжбеада. «Е , бул ж уре к булай ауыруын коймаса, каш ангы шыдатар дейсщ ?! М эке , жалгы зсы рап жаты рсы н ба? Ж алгы зсы рам а, м е ж ц де кел етж уакы ты м алые емес ш ы га р . Ж у р е п м элс1реп ж у р . Ж ум ы с та н ку р сулдемда с у й р е тт уйге эрец ж етем ж . Келе тесекке кулаймын. Эй, осы ж ол ы кетж калаты н-ак ш ы гармы н деп ойлаймын. Ж о к , т а ц е р т е н б а с ы м д ы KOTepin а д а м к а т а р ы н д а т у р а м ы н . К а йд а м , 6ip ку ш т а н е р те н о я н б а й кал а м ы н ба деп кор ка м ы н , М э к е ... MeHi 6ip ж а гы ж а л гы з ул да ка ж ы ты п барады . Т е нтек суга эбден у т р боп алды. К е л ж ж н со зж е , мен отырганда, т о к т а м а й д ы , т у р м а й д ы . Е р т е н к е з ж у м с а м т !р л iKTepi н е б о л а р екен деп уайымдаймын. Э й, М эке-а й, осылай боларын б ш п , MeHi э д е ш а р т к а т а с т а п KeTTiH, б ш е м . « Ж а с ы н д а э й е л д е п , бала д е п к е ж л б ол м е п едац, кар тай ган д а к и н а л » , - д е ге ж н бе?» Бул тым тунж ы рап, бел! б угш п кетсе керек, Болат ке л in к о л т ы гы н а н д е м еп : - П а п а , ко й са н ы зш ы , не б о л га н c i3re , в зд е нсаул ы гы ны з - 106-

да ж е л с т турган ж о к кой, - д а д сы ртка ады п ш ы гуга ты ры сы п. - Кош , М эке. - Болат лэм демедн те к кана жана тутаткаи тем екю н куш ырлана сора бердк Коршаудаи SKeciH к о л т ы к т а п ш ы к к а н Б о л а т с о л б о й д а м у н ы н к о л ы н б осатпай.дем еп та уд ан ки ял а й ы лдилап тусе бастаган. Бул ар а д а н к а л а а л а к а н д а гы д а й к е р ш е д ь К а л а ycTi к е к м у н а р , ш ац ы ткан тум ан. Тауда кун де а ш ы к, ш угы ла сы м ол, карсы беттен сал кы н д ы м кы л самал ecin тур . К о пте л б э й б ш е с н н н ка сы н а кел е ал м ай ж у р г е н Б а й б о л С э р с е н ы ч ycTinen 6ip ж у к тускендей жеш лдеп кенты ны стаган: - 0 з 1 м -а к тусе м ш го й , — дел т а р ты н ш а к та га н , 6ipa K Б ол ат м ы гы м устага н у ы сы н ж азб ад ы . Э к с а an cip en 6ip ж е р д е к у л а п к а л а р д е л к о р ы к т ы м а , эл д е 03i ш т е й ш иры гып келе ме, та с-туй ж . Байбол С эрсеныч ещц байкап к е л е д 1, у л ы н ы н к о л ы к а р у л ы , м ы г ы м д с н е л д а т п а л а з а м а т б о л ы п е с к е н . Б о й ы 03inen эл д ека йд а б ж к . « У л ь щ 03inai демел, суйеп ж урсе, ж аман емес еке н-ау», — дел алгаш р е т о й л а г а н . Б о л а т т ы ц 03ine с у й е ш ш , TipeK е к е н ш каз1р к о л т ы г ы н а н д е м е л к е л е ж а т к а н д а н а к т ы с е з |'н ге н Typi б а р . С е зж ге н сайы н e3in in бой ы н ан баягы дагы дай м о л к у ш - к у а т т ы к к а й т а б ас та га н ы н м о йы нд а ганд ай 6ip ку й . « М е н осы баланы тым кеп ж азгы ры п ж урген ж о кп ы н ба?» — деген де 6ip о й б а с к е т е р ге н . «B ip к е з д е п 03iM ж 1б е р ге н о р н ы т о л м а с о л к ы л ы к т а р м е н с а н с ы з к о п к е м л м л 1 кте р ;и б у д а н Kepin ренж им ж -ау! Бул да соны кайталамаса екен деген т1лектен т у га и к а у ш б о л а р MeiiiKi. 1 и п н е н о с ы л а й д е у ж д е с е д е у з а к т у н г е KejiiMiHiH KipniK ш м е й с а р ы л ы п т о с ы п о т ы р а т ы н ы ecine тускенде ж ан а ж азы л а б астаган каб а гы кайта сал кы н та ртты . - Балам, осы сеш н не ойлаган ойы н, бар? — Энпмен1н не тура л ы екен1н б о л ж а й а л м а га н Б о л а т а н та р ы л а 6eT ine караган. - Карагы м -ау, сен ещд ж а с eM eccin гой . А кы л токтататы н кез1н ж е -rri ем ес пе? О р ны гы л , алды -артынды б а г д а р л а й т ы н ж а с к а к е л д н 1г о й .Е с е й е т 1н к е з 1н ж е т к е н ж о к п а ? Каш ангы бала боласыц? Бастаган гы лы ми ж ум ы сы наяксы з - 10 7 -

ол ж аты р . B ip ем ес cKi рет уйл ендщ . E n a iri кыдыры сында не м о и, не м а гы н а б ар ? А р т ы к HtypicTi ко я т ы н у а гы ц ж еткен ж о к па? B ip e yn in ж а п -ж а с баласын ал ы п келш анау эне, то р т каб ы ргага кам ап корлагандай б ол д ы к ем ес пе? Одан ажы рассан ел бетж е калай караймыз. О сыны ойласаншы. Картайганда м еж кайта-кайта ж ерге каратпасацш ы. - П а п а -а у, та усы ла ты н дай не болды сон ш а ? К е л iniK олде с а га н м у н ы н ш а гы п ж у р ме? М е ж н ш е о л 03iH iH осы куш не куа нсы н. О зд е й адамга к е л ж , мендей ж т т к е эйел болы п оты р. Енщ тагы не керек оган? К уш кеш еге дейж ауы лда не icrereH ic ж о к , н е о к ы г а н о к у ы ж о к б о с ж у р г е н кы з ед! гой. Э л ж е карамай ма? - Э й , а кы м а к, не айты п келесщ ? — А ш у алкымына л р ел ге н Б айбол С эрсены ч улы ны н колы н кагып тастап, анадай б ар ы п турды . У лы ны н б е т ж кай тар ы п тастайтындай жопел дем еде аузы на ж е н сез де туспедк Bipa3 ж ургеннен к е й ж 03iH e-o3i к е л ж сабасы на ка й та туске нд е й болган ол, сосы н бары п ткпге келген. - М ы н а айты п турга ны к не? О ган уйленгешщ н м ж д е т с и п п , T im i о г а н у л к е п ж а к с ы л ы к ж а с а г а н д а й ce3ineciH гой . T y m iH туб ж д е cen iii осы кы з га у й л е н ге н ж абы рой болганы н сен а кы м а к oai тусж б е ге н сж бе? О л сенен емес, сен одан ж аксы л ы к керш отырсын- С е н ж еш нэрсенш ш аш ау ш ы га рм а й, с ы ртка бьдш рмей о ты р ем ес пе? А пды нгы к е л !н ш е п н а з у а кы тта б уккп кал а га ceHi йиед1 д е п, нарком ан деп а т а кка ш ы га рд ы ем ес пе? С ен M eiiin те рд е п басымды eciKKe с у й р е й т ж у л б о л д ы н гой . - С онш а не болды, пап, туж л етж д ей... - С аган мундай кеш рек каш ан пайда болган? С ен ез1ннж керем егпгж неносы ндай дэреж еге ж е гп ц б е , айтш ы? Алда- жалда мен кы зм еттен босап калсам, не ертерек коз жумы п к е т с е м , с е н ж к у н ж к а н д а й б о л а р ы н м е н д э л к а з 1р б ь п м е й м ж , K03iM а н ы к ж е т п е й д к З а г и п а с и я к т ы ©3iH iH ж а с т ы г ы н а ка р а м а й 6ip у й л 1 ж а н га ш у а к б о л ы п , ж ы л у 6e p in , айналада адамдарды уж р й п тт отыру тап мына се н ж колы ннан келмес едь Бул а н ы к кой.

- Н е г е п а п ? Э з|'р c i3 бар сы з го й ,ж а гд а й ы м ы зж а кс ы , а з т у р га н д а 6a p i м е ж сы й л а й л ы . — MiHe-M ine ceHi к у р т ы п ж у р г е н о с ы KOKipeK к о й . Б а й к а й м ы н , к е й ж п к е з д е ж ш iiuiH K ipen ж у р с щ . К а н ш а м а е р к е , к а н ш а м а к е л е н а з б о л га н д а д а е р а з а м а т т ы ц в з ш 1К орны н, багы т-багдары н айкы ндайты н ш агы на ж е ттж . « Э й т е у 1р к а л а й д а к о р г а » , - д е п а л д ы н а к е з а з м а к с а т к о й м а й м ы н ,б 1р а к ж у м ы с ы н ж а к с ы ,т а к ы р ы б ы ц н ы к к е л е ш е г 1 м о л , н е ге б е л uieiuin KipicnecKe. 0 з о р н ы н д ы а й к ы н д а у ы н керек кой калайда. — М е н ко р га с а м , 6ap i6ip б а р л ы гы б а с т ы кт ы ц бала сы к о р га м а га н д а KiM к о р г а й д ы д е п к а р а й д ы , с о г а н б о л а э д е ж со зы п ж у р м ж . М ы н а н ы а й т ш ы , а д а м н ы н 6kniMi к о р га п , коргамаганы мен олш енбенш гой, эке. — Б у н ы ц енд1 к ы з ы л с в з. — Неге? — 03iH A i а кта у упл н а й тасы н. Д л м э р а м е . С е т и ка те ц баскада б о л ы п т у р го й . M e n in u ie е з ж м а кта у с у й е сж , o3inui к о л п а ш т а га н д ы ж а к с ы KopeciH. Ж о л д а с т а р ы н н ы н к в р ш е у квзге арзан мактаганы на окай т у с т каласын. О ларды н «шалдын баласы» деп колпаш тауына е з ж ж ол б ер ест. « С е н б е ж у р т к а т у р с а д а к а н ш а м а к т а п , э у р е етед1 iuiiHe кул ы к сактап, озпцп алып ш ы гар, е н б е гт мен акы лы к ею ж актап», - деген А байдын свзж каш ангы айтамын. К а ра па йы м б о л , о н ш р е ж у м ы с ic ie ! С о н д а iiuyre б о с у а к ы т ы ц д а а з б о л а д ы , opi е ш к1 м ceHi о ц а й ж о л м е н к о р г а д ы , г ы л ы м н ы н адамы ем ес де п а й тп а й д ы . K e flin ri ке зд е ri ж о л д а ста р ы н д ы да мен танымаймын, дырдуы мол, тойы коп кауы м екен, aflTeyip ceHi iuiiHKipeTin ж у р г е н с и я к т ы . М а к т а г а н г а к а р н ы н кампайып салдырлап ж урш уакы тты боска е тю зе а н бе деп коркам ы н сенен. © тке н д е 6ip-eKi кун ж ум ы ска да барм ай калдын. Загипа кейш нен барып айтты. Кундердщ куж нде ш ы га р ы п ж 1б е р с е к а й т е с in ? — C i3 турганда м е т ш ы гара алмайды. — MiHe, MiHeceni д а н д а й с ы т ы п ж у р г е н м е ш н а т а г ы м го й . Е р т е н м е н щ к е з 1м к е т к е н с о н , с е н щ е р к е л И н д KiM к е т е р е р ? - 109-

Соида киналасы ц балам. 0л м ес жагы цды онла. М аган e iw i арка суйем е, о з камьщ ды е зщ куй тте п, оз тагды ры нды е з щ luem eTiH , о з к у н !н д ! е з щ к е р е т ж ж а с к а к е л д щ . F.iw i маган да маза бер. А з ба, коп пе калган гумырымда келш ж у м с а п , н е м е р е c y fiin , о з э у л е т1 м н щ о с ке н 1 н Kopin а л а н с ы з аттанайы н. — Йемене, папа, ке м тр щ н ж , ж аны на баруга асыгмп келесщ бе? — Болат экесппц мунш ама ш е ш ш п узак с е й л е ге т н б ур ы н е е п м е ге н едц 6yriHri ке н е тте н б е ж т к е ж и н а л у ы н а н с е ке м а л ы п еда, м ы на с о з ж е н ш ош иы н д е ге н . С онд а д а 03in 03i у с та п э ц п м е н щ ая гы н к а л ж ы н га айналды ргы сы ке п -а кту р . — М ен саган кунде акы л айты п, кулагы вды сарсыткан кун1м ж океда гой , ты нда. М е н щ п е п з п айтайы н де геж м бул да ем ес. З а ги п а га e K in u ii ка й ты п ко л к о т е p re n ia n i е с п м е т н , 6ip жер1 Korepin ж у р г е н ж к о р м е й ж . Э й е л щ с е н щ ж у д ы р ы гы н н а н коркы п емес, кабагы ннан таны п кур ак уш сы н. Е ркектщ м ы кты л ы гы Mine сон да. А л , ко л ж у м с а у д з р м е н а з , дойы р а д а м н ы к ici. З а ги п а ceni сы йлам айд ы де п а й та алм айм ы н. B ip эйел болса З а ги п а д а й -а кб о л сы н . Е гер iu iin к е л т екш ий кайта ш у ш ы гары п, кел ж ге сокты гаты н болсан. оз колыммен м и л и ц и я ш а к ы р ы п у с т а т ы п ж 1б е р е м ж ... а й тп а д ы д е м е ... — Э к е с ж щ 6ip н э р с е ж eni ре т е с ке р тп е й т й п 03iHe аян. ...С ол оки ган ь щ туб ш д е эйтеу1р 6ip сез болары н, эке сж щ к а л а й д а о р а л ы п с о г а р ы н Б о л а т im Tefl т о с ы п ж у р у и п еда. «П апам негы п ундемеда», - деп ойлап кояты н. Келе-келе 03i д е у м ы т ы п KeTin еда, 6 y riH к а р а т ы а л д ы н а н ш ы к к а н ы н . Бэсе, негы п умы тсын? Б о л а т б1рде к а т т ы к ы з ы к к ы р а п к е л ге н . Н е ymiH с о н ш а iaiKeanepi 03inin д е е а н д е ж о к . Т у н н щ 6ip у а гы балга-H ке з. Ж а н ы н д а 6ip-eKi ж о л д а с ы т а гы б ар . М е з п л а з ке л ге н д е р ж е карам ай.З агипадастарканж асап.ас-суы нкам дапэд еттепш е бэйек болып жур. — Боке, ез1ц маладессщ гой, мынадай аккуды кай дан m in туске н сщ ... - 110-

— Б о ке нш ц тал га мы мы кты . — Озщ нен неше ж а с Kiuii, улб1реп отыр гой. — С е п з ж ас... — ria h -n a h , б1здщ Б вкенд ерд еген нагы з осы зам анны ц ce p ici ем ес не? — Ауылдын кы зы жалы кты рды , ш ы гары п, будан да ж а с ы н а л а м ы н ... — к ы з у л ы к п е н а й т с а д а Б о л а т G3in iH а р т ы к кеткенш сезген-дь Загипа еслсе де еспм еген тур кв р с е тт, сы р бермедь Тоназы ткы ш та турган бар ш арап таусы лган кезде: — Бары п кона к уйд еп турга н ш алды н ф онды сынан 6ip- eKi ш в л м е к а л ы п к е л , - д е ге н Б о л а т. — Тотем ояны п кетедй — деп Загипа орнынан тапжы лмады . Байбол Сэрсены чты ц аты аталган жерде: « А , ол Kici уйд е м е е д к 6 i3 ж о к ш ы га р д е с е к » , — де п OTipiK бкпмегенсш ж ы лы стап жолдастары ш ы га б ерген. Болат канш а етш генм ен олар аялдамады. З агипа ол ш елм ектщ бул eKi ж т г п сы йлаудан ro p i Б о л а тты ц 03 itie ке р е п р е к болып турганы н im i сездь Эбден тойы п алмаса ж атуш ы ма efli б ул . B ip a K ка й ты п ол да , б ул да т1л к а т к а н ж о к . Б о л а т ас уйде ж ал гы з 03i калы п тем ек1 тарты п, тоназы ткы ш ты ц eciriH к а й т а - к а й т а а ш ы п , ж а у ы п , 6 ip a 3 с ен дел1 п ж у р 1 п ж а т а р болмеге барган. Сабасы на тускен ш ы гард епойлаган З агипа т е с е к к е ж а т а б е р ге н д е к в щ л 1н е е ш н э р с е а л м а г а н ад а м д а й к у й е у 1н е е р к е л е й к у л ш : — B i3 jiin ауы лд ы н кы зы деген аты м ы з ка ш а н кал а р еке н , — дед1сы бы рл ап. Соз1нде, дауысы нда 03ine гана ж а р аса ты н , жаца ашылып келе жаткан ж ас келш ш ектщ ерке биязы кы л ы гы б ай ка лад ы . Б а га на 6ip-eK i ш о л м е к экел1п бере коймаганы на Болатты н аш уы эл1 де таркамай турган-ды . С о л - а к е к е н , с ы л т а у т а б ы л ы п , е з 1н е н 6 3 i б у р к е т е T y c n e c i бар ма?! — Э , н е м е н е , с е н щ TiJiiH. ш ы г а й ы н д е г е н б е ? А у ы л д ы н ж ам а н кы зы е ке н щ , OTipiK п е? М а га н ти м е ге н д е осы кезде кайда ж у р е р eju n? BLneciH б е? А л м а ты н ы н TopineH 6ipaK ш ы гы п , е щ е с в й л е й д 1 в з 1... - 111-

- А л га н ы н ы з га eKiHin ж у р с е ю з к а й та а п а ры п та ста цы з. Э йтпесе булай деуМ аш койыныз, Болат Байболыч. Ауылдыц кы зы дсп сонда алмай кетпегеннен ке й ж кайта-кайта айтуы ны зды у кп ад ы к кой. - Укпасакукты рам ы н. - Ж агы нап ш апалакпсн тартып- тарты п ж1бергенде З аги па есенпрегендей басы н коргалай берда. - Ш с ш е ц н щ у й ж е н а р к а л а п э к е л г е н а р а г ь щ б а р ма еда. Э кел дегенде неге зкеле койм айсы н? Ж 1пттердац алдында м е н щ бедел1мда туар д а н . — О дан opi не д е ге н ш З аги па есл 'м е да, ecTice д е у г а т ы н д э р м е ш ж о к , к е и м и ж е р м е н - ж ексен болыи басы лы п, корланы п, намыстан ертенш жатар белмеден ш ы гы п кеткен. Ж уы наты н уйге келш айнага карап еда к е з н н ц а с т ы icin, K e re p in к е л п л . Б е л н ж у ы п , к е з ж е с ал кы н с у б а с ы п, е г!л in 6ipa3 турд ы да к о н а к у йд еп д иванга б а р ы п к и с а й г а н . « Б у л а й ез1мда к о р л а т к а н ш а о с ы б а с т а н басы м ды араш а л ап ал ай ы н . Bip ку н де турм а йм ы н . Е рте н, ке т е м 1 н » . Т а н га ж у ы к к е з 1 ijiiHin к е т к е н с к е н , а т а с ы н ы н туры п шай койып ж урген ты кы ры нан оянды. Атасынын K03ine к о р ж у г е у я л ы п , н е ж а т а б е р уд а н р е л и т а п п а й , 6ipa3 кип акта п, акы ры атасы ш айга оты рды -ау деген кезде туры п, KHiHin, о л - п у л д а р ы н ж и н а й б а с т а д ы . М у н ы ц ж и н а л га н ы н а т а н д а н г а н 1н п н н м е н к а р а г а н Б о л а т : « Б а р , б а р а б е р » , — д е п кекесш деу айткан, айтса да оны н ш ы н кеткел1 жатканы н Kopin, ж у п р 1 п а с у й д е о т ы р г а н аке с1 н е ж е т к е н : - Э ке , ке л п н н KeTin барады . — T y u ri дабы р-дубы рдан, З агипаны н турман ж атканы нан секем алган ол орнынан жецм! котеринп жуг1ре ш ы ккан. Загипамен коридорда то ка й л а с ы п калд ы . Бет1не тур а кар ауга жуз1 ш ы дамай кез1н т а й д ы р ы п э к е т л . А л д ы н д а т у р г а н а т а с ы н ы н ж о л ы н Kecin, eciKKe о т е ш ы г у г а З а г и п а н ы н д э р м е н ! ж е т п е й , ж у п р 1 п кел1п к е у д е с 1н е б а с ы н к о й ы п е н дре п ж ы л а п ж 1б е р ге н . - Т эте-тай, менщ не ж азы гы м бар? Элде улы ны зга т а я к т а т у г а э к е л 1п п е едадаз? З а ги п а н ы ку ш а кт а п , б е л н е н , ш аш ы нан cyflin : - K e u iip , ка р а гы м . М е н у ш ш ке н й р ол итт1н б аласын. - 112-

М е ж сыйласан, мына турш мен сы ртка ш ы га кормепй, а й на л ай ы н. К о р ге н ж у р т т а н у я т -а й . А й н а л а й ы н -а й , м ен Tipi турсам, таякж егеш нж нбасы -аяты да осы болар. — Осы ны айтканда экесннц еоншама улкен басы н кпш рейте, таусыла сойлегенш , З агипаны ц и епнен к е т е р т кезш е караганы н, ко зш щ ж а с ы н оз колы м ен сурткен !н Б олат ойласа aai кун ге д е йш iuii 6 ip iy p a i м уздап кетедь З а ги п а н ы ж у б а т ы п , с ы р ткы к иiм iн ш енлнш рш , ез колы мен кптен с о н бутан те см е карап, сага н ай тты не , айтпады не д е генд ей ynci3 ж у м ы с к а ш ы ты п кеткеш батып едт Эбден амалы таусылтанда экеснпцлэм деп сойлем ей кояты ны н, не уйден ш ы ты п кетет!н эдетш бклунп ед к С е н ym iH карш ад ай кы зды ца лды нда у л ке н б асы м ды и ш м , TycineTiH са н а н б ол са осы да ж е т е р д е ген д ей ы зга р м е н с у ы к каратаны кинатан. 0Keci уйден ш ы ты п ке тке н с о ц ас уйде терезе алды нда Tepic ка р а п т у р га н З а ги п а н ы с ы р т ж а ты н а н к е л т куш актап, кулаты на «ке цп р» деп сы бы рлаган. И ы гы нан ку|нактатан муны н колы на ж аты н суйеп, Затипа те р е н ты н ы с та п , ке з ш ж у м ы п ту р ы п ка л га н . KipniriHeH ж а л ты з та м ш ы ж а с т ы ц у з ш п т у с ке н ш Kepin, е з ж щ д е ж а н ы а ш ы п KeTTi. 0 3 iH e к а р а т ы п б а у ы р ы н а т а р т ы п к е з ж е н у з а к суйш , ж ата р белмете алып кеткен ... Кеш ке ж умы стан келгенде атасы Затипаны н кул ж ж у р г е н ж Kepin, о л о к и г а т у р а л ы к а й т ы п э ц п м е к о з га м а т а н . Тундеп салды р-тул^рш естш ме екен, элде Затипа айты п улте рщ ме е ке н , э ц п м е ш н б у п н ш ы туы на не ce6e m u i болтаны й ойлап келе;н Б олат. - П апа, енш ондай-мундай болмай турмайды той. Ж а й ш ы л ы к т а е ш н э р с е д е м е й м ж т о й , е з п и з Kepin ж у р а з , к ы з у л ы к п е н б а й к а м а й к о л KOTepin к о й т а н ы м р а с . - О н ы н б а р ой л а тан ы с е н а р а кт ы а з ы р а к iinciH д е й тн й ш ыгар. Э йтпесе каш ан к е л т ж аты рсы н, каш ан кетш ж аты р сы н, к1ммен кы ды ры п ж у р а н д е п ж а тка н ж о к. А йтш ы , сатан осыдан ар ты к кандай эйел керек? - М ен муны ш ыгарайы н деп оты рганы м ж о к кой. - Эрине, сен З агипаны ш ыгармайсы н. Сатан ете колайлы , б !раксенен ол кетедь О сы ны ум ы тпа. С е т и мына 8-911 -И З -

ту и п ж у р кте р щ е к!м болса да ш ыдамайды. Карагы м , эйел а д а м н ы ц н а з а с ы ж а м а н б о л а д ы д е у и й е д 1, ж ы л а т а б е р м е . 0 3 iH б а й к а й с ы н б а к е й ш п к е зд е З а г и п а TiiiTi а ж а р л а м ы п , аш ылып келе ж аты р. Ж аны на н откенде ю м де болса мойын бурып суктаны п карамай калмайды. - И з, оны байкап ж у р и т. - Байкасан. сол ендеш е. Кэцьпш калдыра берсен, суып KeTyi оп -он ай . «Э йелдер кул агы м ен есту аркы л ы ж аксы керед!» д еген оры с халкы нда макал бар. Э йел адамга кейде аялы алакан, ж ы лы созден баска еш нэрсе керек емес. КодЫ к а п а л а н ы п , ж а б ы р к а п , ж а л гы з с ы р а п ж у р ге н кезд е 6ip ауы з ж ы л ы се зге а л д а н ы п , б1реулердщ ы р кы н а T ycin KeTyi га ж а п емес. С ен осы ж ай ы н ойлады ц ба? М у н ы е с п ге н д е Б о л а т т ы н imi с о л к е т т , З а ги па н ы у л б 1 р е т т э л д е ш м д е р к о л ы н а н ж е т е к т е п е р к е л е т т , epTin б а р а ж аткандай, киноф ил ьмдердеп баяулаты лган кадрлардай коз1не ел е с те п Kerri. А й т а р ы н ы н б а р ж с а р ка а й т к а н Б айбол С эрсеныч бойы жецьпдеп, ш и-р ы га адымдап келе жатты . С одан уй ге ж е тке н ш е eKeyi де л эм демеди EciKTi З а ги п а ж у п р ш к е л т ж а й р а н д а й к у л т аш ты . - Т у-у, осы н ш а к о п ж у р ш ж зд е р гой . М е н TinTi ко р ка йы н д е д |м . — 0 3 i ycTine б у р ы н б ул а р б а й ка м а га н ж а н а ко й л е к KHin а л ы п ты . А ж а р ы а ш ы л ы п кул п ы р ы п ке т ке н . Б ула рды н о з 1н е к а р а г а н ы н с е з т к о й л е п н к е р с е т т ж а т ы р . - О зд е рге к е р с е т т байгазы сурайы н дел багана А ж ар апа йда н э ке л кп м е н KHin а л ь т едим. 9 n i то сы п оты р м ы н, эл ! то сы п о т ы р м ы н . Ы н га й с ы з е к е н 6ip ж а к к а б араты ндай с ы к и ы п KHiHin а л г а н . - Ке йл е пн то згак, гум ы ры нузак болсын! — Байбол С э р с е н ы ч ка л та с ы н а ко л ы н са л ы п , й п н ге ш н ке л iH in iK калтасына кы сты ры п, бетж ен суйдь - А л ci3 ш е, Б о лат Б айболы ч ж олдас! Н е бер еа з? - 0 3 i к у л т т у р . — А т а с ы н ы н а т ы н а т а г а н с е н д е й к е л ж д 1 KiM к о р г е н ? - Б о л а т та ка л та с ы н а н 6ip -e K i к а га з а л ы п к е л ж ш е п н е устаты п, мурнынан кы сы п ойды. - O -h -o ! Б у п н м енен бай адам ж о к . М ун ы кайтсем екен? - 114-.

А ж а р апайдан ке п п р е к к е л т ка л ь ш та м а к !стеген ж о к ед1м. B ip aK т у с т е п куы р дакта ы ка л га н б а р . О й , ко й ы ц ы зд а р ш ы , одан да осы байгазы ма мен ш здерш ресторанга апарайы н. — П а па , мы на ке л ж и и з не айты п тур? А йтам ы н го й ci3 э б д е н е р к е л е т ж ж 1б е р д н и з д е п . — H eci бар, барсак барайы к. Баруга немене З агипа екеум1з турм айм ы з ба? Элде ресторан б и -ке и н т б ар ж сен ж ал гы з ж айлауы н керек пе? Бар кж м ауыстыр. З агипаш , сен осы койлепцм ен ж у р ге н ж ж он ш ыгар. М у з ы к а д а н а л ы с т а у uieTKcpiр е к с т о л г а кеп о т ы р г а н б ул а р га б асы н д а е ш ж м д е н а за р ауд а р м а га н с и я к т ы е;и. BipTe-6ipTe к е л т а м а нд асуш ы л а р к о б е й ге н . BopiHe де Б а й б о л С э р с е н ы ч а л д ы м е н З а г и п а н ы KejiiniM деп е р е к ш е м а кта н ы ш п е н та ны сты р ы п оты р ды . О ла р д ы н 6opi де а й н а л ы п к е л т З а г и п а н ы н к о л ы н а н с у й т , к у р м е т KopceTin ж а т ы р . Б а й б о л С о р с е н ы ч K03inin а с т ы м е н у л ы н а к а р а п кояд ы . О л да З а ги п а н ы сы йлап ас с ал ы м 6epin 1ж д ага тты -а к болып отыр. — П апа-ау, м еж де, былай б ола ш а к гы лы м кандидаты деп таныстырсацшы. — С е ж и, м ежи, улы м еке нни н о сы ж а р ты кала б|лед! ем ес пе? Загипаш ты таны сты ру керек. Алдарындагы асты ж еп болгам с о к Байбол Сэрсены ч тосы н эцпм е бастаган: — З аги па ш , карагы м , калага уйренд ш , уй;и устауды , б 1зд е р д 1 - e n i е р к е к п к у т у ш м е н г е р д ж . Е н щ к а ш а н г ы уй д е оты р асы ц, iiu iii. де п ы саты н ш ы га р. Ж у м ы с к а ту р . Калаган ж ерщ , кен,Ы не алган окуы ц болса, оны айт. Кузде м ум кж окуга до кум е н т тапсырарсын,- — Ойланайы н, тэте. — Загипа осындай эцпм еж цтубш де 6ip б о л а р ы н im i с е з е т 1н . С е з т к а н а к о й м а й т ы и , а т а с ы н а 1ш т е й с е н е т 1н . M e n i т о р т к а б ы р г а г а к а м а п к о ю г а э к е л г е н ж о к к о й , де п ой л а йты н. O .iiM ia о кы та м ы з де ге н ап а сы на берген уэд еа тагы бар. О ны ум ы тпаса ке р е к ед н— Тэте, м е ж н д эр ж с р бол гы м келедн К о ке м н щ арманы сол еш гой. - 125-

С оны оры ндасам дейм ш ,б1рад... - З аги па а р ж а гы н айтпай м у л pin далды. — E -h e ! А т а ц е к е у щ т ы м алы е да ш ы рдап кегп нд е р гой. — Ендеш е нес! бар?! Дайы ндал, н е пзп пэндердсн досы мш а саб ад беретш е к н у т мугал1ммен уйге к е л т туруга 03iM ке л ю е й ш . Т е к ж а л д а ул а н б а й о д и ты н бол. — B i3 дайтеинз?.. — Ка йтуи л ед1н? М ед иц ин а институты деген осы далада бар ем ес пе? Б1з ж ум ы сд а кетденде, бул да сабагы на барады. Б а р а й ы р м а ш ы л ы гы сол го й . Е м тй ха н уад ы ты нд а у й T ipjiiriH e улгермей ж атса, кезш де корерм1з. А ж а р апайды комекке шадырармыз. Б у л а р р е с т о р а н н а н ш ы д д а н д а т у н ш ц 6 ip у а г ы б о л т а н еда. Y iu e yi ад ы ры н аяндап келеда. E xeyi ш етте , З а ги па ортада, « т э те н п » , « Б о л а тш ы » д е п ан аны 6ip, м ы наны 6ip айтып м э з . Б а й б о л С э р с е н ы ч 6 ip iH ecTin, 6ipiH ест1мейда. А дам ды куа нтуд а н ИГ1 ic , сол куа н ы ш ты ке р уд е н ар ты д рахат ж о д ш ы г а р д е п о й л а д ы д а з 1р о л . Э л п н д е З а г и п а н ы ц « о д и с ы ц » дегенде ж у зш е ойнап ш ы га келген куаны ш ты кул ю буры нгы кулю лерден мулде басда, мулде озгеш е едк Э ке аманатын о р ы и д а й т ы н ш а д ж а д ы н д а п д а л га н ы н ce3in, к уа н ы ш т а н ж у р е п а т та й т у л а га н ы н а й т п а й -а д 6ijiin келеда даз1р. «LLIeiueci б а й гус, ды зы д э р н е р болы п ш ы д са, бую л ауданга той жасайты ны даусыз. Байбол С эрсены чты к де абыройы а с п а н га 6ip к е те р кп е р еда. Б э л ю м , З а ги п а н ы н э к е с ш щ а р у а гы алды ндагы дары зы н да с е й т т отер. Ц П рю н, сондай кун туар ке з болсаш ы ...» С огы стан кейж пж ы лдары Загипаны ц экеаменауданда к ы з м е т т 1 6ip re б а с т а г а н -д ы . О л а у д а н д ы д о к у б е л 1м ж д е , ал б ул а т д ар у ко м и т е т ж д е б асш ы ды зм е тте б о л га н , т1зе досып гал а й ж ы л 6ipre ж урда. 0 т е б е г л , е т ю р адам еда, б ет'щ бар, ж у з ж бар демей тура айты п тастап дарап отыратын. Сол Mine3i кей б 1 ре ул ер ге ж а г ы п , кей б1 ре ул ер ге ж а д п а й , ш алгай ауы лга м ектеп директоры е т ж ж ы л ж ы ты п ж1бергенде бул ею удай куй ге туске н. Содан дайты п котерьле алмады гой. Арага 6ipa3 ж ы л т у с ке н с о н Б а йб ол С э р с е н ы ч т ы к он ы ол арадан - 116-

суырып алып, баска ж огары рак ж ерлерге орналастыру к о л ы н а н к е л е л н . Т ал ай р е т Tayip д е ге н о р ы н д а р га адам (зд е ге н д е к е к е й ш д е т у р д ы д а . B ip a K TyciHiKci3 с е б е п т е р м е н icKe а с ы р а а л м а п еда. К е л е - к е л е « к е з д е н к е т с е к е ш л д е н д е кетеда» де генд ей л п л eciHeH де ш ы гы п KCTinTi. Э л д е ж а с ы р а к кезде адам м енм енипл, алды -арты н ойлам айты н б!рбеткей б ола м а? К е зж д е осы ад ам га не ге к о м е кт е с п е ге н ш е ез|' э л 1 тус1нбейдг М ум к1н б1реулерден кай м ы ккан ш ы гар, м ум кп 1 ж а с ы р а к к е з д е е з 1м ш н ш ы к к а н т а у ы м б и ! к б о л с ы н д с г е н и е н д е н ш п кте н бул да кур а л а ка н е м е с -Ti, с о л оз1мнплдап ж ен ген ш ы гар... С олай, сол ай... О иы н, ю к е р л т н , ал аулаган ж а л ы н ы н , K a6iaerin бкп ел н бул ке зж д е ки я н а т б олга ны н iuiTeft с е з е л н ... 0 3 i к а н д а й т а з а б о л с а , а р т ы н д а оз1не н д е мелдар, адал, им ан жузда балалары ка л ы п ты . T ipiuiaiK T iH ката л за ц ы д а . К е зш д е э ке сш м о йы н д а м а са н , б ал а сы н K opin epiKci3 мойы ндауга тур а кел е р... Э р и н е , ол ки я н а т кордам д е ге н ж о к , 6ip перееден а га т б а с ты м , н е оз о р н ы м осы ш ы га р д е ге н ceniMMeH к а б ы л д а га п . Б е р г е н ж у м ы с т ы ж а н -т э ш м е н а т ка р ы п ж у р е б е р ге н . О л 03ine, оз ic in in а к т ы гы п а iuiTefl сенелн. Ш ы н д ы к , эдалдак у н й н ж а н ы н у з !п б е р у ге б а р -д ы . С о л ceniM б а л а л а р ы н а д а а у ы с ы п т ы . З а г и п а н ы н э л п н д е п соз1 не н осыны укты. У й ге кел ге н с о н та гы 6ip ш ай iu iin , эр кай сы сы оз болмесж е тараган. Байбол С эрсены чты н бас ж агы ндагы KiuiKene ш ам ы н ж а г ы п , га зе т о к ы п б а р ы п у й ы к т а у в д е л . Ж атканнан кейш копке д е й т З агипаны н сы нгы р-сы цгы р KyjiKici, ога и а р а -ту р а Б о л а т т ы н к у н п р - к у н п р да уы сы ко с ы л а е е т ш п тур д ы . С о й л п ж а т ы п K©3i Ln iniri K e Tim i, туе Kopin ж а т ы р е к е н . Т у с ш д е а л т ы н к е з д ж у с т а п ж у р . О я н ы м к е л п а й н а л а сы н с и п а л а п еда, ко л ы н а э л п н д е о к ы п ж а т к а н га з е л uiiiw i. T y c i е ке (й н сон д а бклда. « Я п ы р м а й -э , кездак е р к е к б а л а д е у и п еда, н е ге юрда е к е н т у Ы м е » , — деда а у н а п Tycin, ш ам ы н с е н д а р т ж а т ы п ... - 117-

О tygapMcuaj)

А нар*, Э з'ь р ба й ж а н ж а з у ш ы с ы Tyciivie ж ш KipMeiui E n i б в л 'ш д 1 д р а м а Кдтысатын кейш керлер: Тахмина - 26 -27 жастагы ж ас келш ш ек 3 a y ip - 24 -25 жастагы ж ас ж т т М эж и т - Зэу1рдщэкеЫ Зибэр - Зэу'ф д щ m em eci Ф ирангы з - 18-19 ж аста, Зэу1рдж калы ндыгы М ур та за - Ф и ран гы зд ьщ экес1 Элия - Ф ирангы зд ы н, u ie iu eci С пар так - агасы М ух та р - 4 0 -та р ш ам асы ндагы р е ж и сс е р ж1г1т Н адip - ш а ш ы л ы кха н а M en,repyuiici М э д и н а - Т а хм и н а н ы н Kopiuici Ж эби - М эж и ттщ танысы Ф изза -оны цойел1 Саша - актер Лена - о н ы к эйел1, актриса Даяш ы , ж у к тасуш ылар, жолауш ылар. •А нар Расулоглы Рзаев - 119-

Б1Р1НШ1 Б0Л1М B ip in u ii Kopinic Таллин эуе ж ай ы н ы ц ж о л а уш ы л а р от ы рат ы н залы. T y ia iip iH d e a i ш ы м ы лды к, т у й р у л Т С ц е н а н ы ц ек1 ж а гы , ш ы м ы лды к, ал ды к,арбалас, ж о л а у ш ы л а р от ы рат ы н ж е р д щ K o p in ic in e т о л ы к , с а й р е й с т е р д 'щ н о м е р л е р '1 ж а з ы л г а н т а б л о , к ,о л ж у к т е р ш о л ш е т 'т , б и л е т т е р д '1 m ip K e m e m in б ш к ж а к ,т а у л а р , т .6, орн а л аст ы ры л ган . Авансценада жумсак, креслода от ыреан жолауш ы лар бей несг к уц г 1 р т K o p in e d i. О ларды н, б е т n im in d e p i анык, б а й ц а л м а й д ы . С е б е б / . а в а н с ц е н а е а ж а р ы к , т у а р '1л м е г е н , o p i ж о л а у ш ы л а р уза к, о т ы р у д а н ш а р ш а г а н 6 ip i 6 e m in к,о лы м ен к е л е ге й л е п а л ы п к,а л гуд а , 6 ip i б а с к ш м 'ш к в з Ы е m y c ip in а л га н , K e u 6 ip e yi б ет т ер Ы га зе т п ен келегейлеп уйы к,т ап от ы р га ны , ок,ы п от ы р га ны бел гШ з куйд е. Ж о л а у ш ы л а р д ы ц р в л 'ш H e eiee i р в л д е р д е о й н а й т ы н акт ерлер де ойнай алады. Р адиокабы лдагы ш тан сацкы л даган ун еспледК Тында- ныздар! Тындацыздар! Б акуге уш аты н жолауш ылардын eciHe. У ш у с а п а р ы Б а ку д е п ауа р а й ы н ы ц кол а йсы зд ы гы н а бай л аны сты к е й ж ге ш егерипуде. B ip сагаттан кей ш тагы косы м ш а хабарлаймыз. С ахнаны ц Зэу/р м ен Ф ирангы з от ы рган т усы на ж а р ы к, m y c ip 'u e d i. Ф и р а н гы з д ы ц к е з 1 ж у м у л ы . 3 a y ip т у р ы п ел ец д еп к,улагы н т осад ы . 3 a y ip . A h , сайтан ал гы р ! Тагы да 6 ip сагаттан кеш идейди Ф и р а н гы з , а , Ф и р а н гы з , е е п 'д ш б е? -П О -

Ф и р а н г ы з (коз'ш уйк,ылы ояу аш ады ). Е с т д о м го й ... 3 a y ip . Тагы 6 ip сагат. М у м кш , б ар ы п коф е iu iin келерм йз?... О нд а орны м ы зд ан а й ы р ы л ы п кал а м ы з-ау. Эл1 к а та н уш ары м ы з белпо!з - м ум кш осы арада конаты н ш ыгармы з. Коф е экелш берсйш бе? Ф и р а н г ы з . Ж о к , 3 a y ip , iuiKiM к е л м е й д й 3 a y ip (отырып жатып к,алтасынан т емекшн алады). А х , сайтам а л гы р , бул арада та р ту га болм айд ы еке н гой... Ф и ран гы з! У йы ктап кал га н сы цб а? Ф ирангы з. Ж ок. 3 a y ip . О лай болса, мен бары п те м ею та рты п кел е йж , сен мына оры нга ие болып отыра тур. Ф ирангы з. Ж арайды. 3 o y ip (сахнаныц екшии ж агына барып темекь тартып тур)- Б а р , ж о к , ж а р а й д ы , ия — д е генн ен баска соз еспсем ин. Айтаты ны осы ндай 6 ip келте ж ауап! Уйле нгеш м 1 зге 6 ip а й б олд ы , то йд а н ке й 'ш п сап ар да н о р а л ы п ке л см 1 з — с о н а н 6epi а у з ы н а н ж о н ш 6 ip а у ы з с е з ecTiceMini. И э, бар, ж о к! Кетем1з бе - «и э», каламы з ба - « ж о к» , тамак нпеш к — «иэ», уйы ктайы к — «иэ», темею тартайын - «жарайды ». А л егер мен суга т у с т кетем ж десем «бар», «жарайды» деп карал оты рм акпа? И э, б1здщхал осындай! Ала колецкеде в з орныни к,айтып келт отырып цалгй бастайды. дделй 6ip муцды саз ecm uiedi. Нэз'ш эйел даусы ыргак;пен эндет едй 3oyip к взш ак;ырын аш ып, \\алт тыудай цалады. Эйел даусы с Ш ест ш’ п т урады. 3 o y ip . Б у л KiM? Ю м о л е ц а й т к а н ? (Ж ан-ж агы на к,арай бастайды.) Ж а ц а г ы э т и а й т к а н KiM? Т а х м и н а . М е н . (Ол Зэу1рдщ к;асындагы Фирангыз отырган креслода отыр.) 3 a y ip . Ф и р а н гы з, сен бул э т и кайдан бкпесщ ? (Тахминаныц к,олынан устай алады.) Тахмина. М ен Ф ирангы з ем естн. 3 o y ip (анык,тап к;арап барып, орнынан уиш п турады). Тахм ина, сен кайдан к сл д щ б ул арага? Тахм ина. М е н баягыдан осы арадамын. - 721-

3 a y ip . Талл индс ме? Та хм и на . И э, Таллинде де, Ригада да, М осквада да мен сеш мен 6 ip re болдым. 3 a y ip . М у н ы к не, сен м е ж анды п ж у р с щ бе? Т а хм и н а . Ж о к , 3 a y ip , сен , сен м е ж езщ м ен 6 ip re е р л п журсщ . 3 a y ip . М е н уйл енш K erriM го й . Ф и ран гы зд ы алдым. Бул б в д н т о й д а н K efiiH ri кы д ы р у сапар ы м ы з. С е н м уны б м ш е уин ме едщ? Т ахм ина. Эрине, бклемж! 3 a y ip . Е н д е ш е н е ге м е н т i3iMAi а н д и сы ц ? H e re 6 i3 ж у р ге н ж ерде ж уресщ ? Н еге мен ceHi кун д е керм ейм ж ? Т а хм и н а . О н ы ц ece cin e, 3a y ip , тунде кер есщ . Кунде тунде кересщ . Калай кезнун ж ум сан, солай мен елестеймш. 3 a y ip . И э , солай е к е ж рас. Рас, рас,.. С ен м енщ туам д есщ . М е н ceHi кейде тунде туа м д е кор ем ж . Токтай тур, мен кайдамын. А , иэ, иэ, мен Таллин эуежайында уша алмай отырмы н. Б аку кабылдамайды. Темею тартып келш о т ы р ед1м к а л гы п KeTinniH . Ф и р а н гы з ж а н ы м д а , ол у й ы кта п отыр. Т а хм и н а . Ж о к , 3 o y ip , ж ан ы н да оты р ган Ф и р а н гы з емес, мен. З э у !р .Ж о к , сен м а нн,туам д есщ . А л , оянсам Ф ирангы зды KepeMiH. Т а хм и н а . О я н ендеш е... 3 a y ip . Ka3ip, т е к KipniriMfli а ш а а л м а й о т ы р м ы н . Т а хм и н а . Б а н д е ме, б1рде сен маган бы лай деп едщ гой: « Т а х м и н а , с е н KipniriHAi к а к к а н д а ... » 3 a y ip . Т а хм и н а , се н K ip niriH A i к а кка н д а б ей не ю та п ты н ж ана пара гы аш ы лгандай. Т а хм и н а . Сен тагы бы л ай дейтш сщ ... 3 a y ip . « К о ю , узы н K ip niK T ep in ai ж а у ы п калга нда о н ы н ко л е н ке а кутты белцда тутас ж ауы п калатындай», - дейтш мш . Т а хм и н а . B ip ae сен ете ке ж д д е ш п , езщ м ен 6 ip re 6 ip бетелке ал а к е л г е н с щ . С о с ы н м е н щ б е т 1м е у з а к - у з а к к а р а п т у р ы п ... - 122-

3 a y ip . С е н щ Kipnirin уд и н im efliKiui, Т ахм ина. С ен KipniriH Ai ж о г а р ы к е т е р ге н д е б е й п е т а р и х т ы н , ж а н а 6 e rre p i аш ы лгандай, — дегенмш . Т а хм и н а . 3 a y ip , сен м уны да ум ы тпа га н сы н б а ? 3 a y ip . М е н еш нэр се ж де ум ы тка н ы м ж о к . Б арлы гы еа м д е , 6ip aK м сн щ оган кай та ай на лы п ке л п м ж о к . Б олар ic болды. © т т !-к е т п . Ка йта айналы п кел м ейд к М е н ез1м де кайта айналы п кел ге нж каламаймы н. Ф ирангызды н, кеж л ш калд ы ргы м келм ейдн 0з1мд1 де алдагы м келм ейд ь 0 т ке н кун нен мулдем ко л уз;пм . Тахмина. 0ткеннен кол узу мумюн емес. М ум ю н емес, 3a yip . Б 'вд щ б а р л ы к гум ы ры м ы з есте ка л га н кундерден турады. О л дегежм^з туам1зде кайталанады. 3 a y ip . Б олды , ж е г п енди K op riM ке л м ей д к С е н де бара го й , Т а хм и н а , е ж и м е ж ц т у а м е K ipM euii! Т а х м и н а ? Т а х м и н а ! Тахмина. Ендеше, оян. О ян да тур орныннан. 3 a y ip . И о , и з , K a3ip о я н а м ы н , т у р а м ы н . Ф и р а н гы з , а Ф и р а н г ы з , с е н к а й д а с ы н ? Б у л 03i е ж м б е , TyciM б е ? Т а х м и н а кайда? Тахмина! Тахмина! Жарын; rnycedi. Кртар гпурган креслода Фирангыз бен 3oyip. 3oyip уйыцтап жатыр. Баск,а орындьи^тарда отырган жолаушыларда, Фирангыз да т уа н д е к,иналып свйлеп жатцан Зэу1рге бурылып к;арайды. 3 a y ip (оянып, тез ecin ж инап, Фирангызга к,арап). K e iu ip , а д а м н ы ц т у с ж е н е ш е т у р л ! нэрсе Kipe 6 e pe ;ii с ке н . Ф и р а н гы з . Ж ар айд ы , 3a yip . 3 a y ip . Б а ры п те м ою та рты п келейш . Ф ирангы з. Ж арайды. 3oyip сахнаныц eninuii жагына барып т ем ей тартады. Зау1рдщ iuiK i м о нол огы . 0 з 1 кн е н е з щ еш кай д а каш ы п кутыла алмайды екенсщ . Поезбен кетсенде, уш акпен уш са к да еткеж ннен каш ы п кайда барасын? Б акы тты кездерщ де, б а кы т с ы з ке зд е р щ де Mine ез ке ю р е гй щ е . Б ул ж у к т е н еш кайда бултара алмайды еке н сщ . д ун и ен щ ею н н п ш ет!не к е т с е н д е ол сен 1 м е н 6 ip r e . 0 з к е ц ш н д е ж у р е д к О л Tycin -123 -

те калм айд ы , не ж о га л ы п та кетпенш - та с 6epiK камалда ж атады . M in e , Таллинге ке л д м , еодан не озге рд ? Бар болтаны Б а л ты к Teni3i то л кы н аты п б уы рканы п ж аганы урады. А л, ол кезде Каспий де дэл солай толкы н атып ш арк уры п ж а т к а н . Б а р б олтаны сол тана... Ек1Н1Ш KO pillic Баку moyipeeindeei саяжайдыц кер'ш Ш. Кут'ишеген бак,. Ы р уабатты ем бвлмел1 ecKi уй. Кураган агаштар. Кврш т щ ем уабатты yui, condi м ре берк'ш ен квзге урады. Сэл алысыраута теугл. Тахмина мен 3ayip саяжайеа келе жатыр. Тахмина. Тешз б уп н де толкы п жатыр. 3 a y ip (оныц созЫеназараудармай). М ы н асая ж ай ды н тозы п турганы -ай. Т а хм и н а . К уте тш ад ам ны н peTi ж о к . С ен бкпсен той, экем барда бул б а кты н калай ж а й н а п, кул пы ры п гулдеп т у р г а н ы н ? О л б а к т ы 03 i к у т е т ж , к ы с т а к а р м е н KOMin, кектемде арты к бутактарын ш ырпы п, баптап ж ургеж . М ына кур м а ны н кандай мэуел1 ж ем гс бергеш н кореец, кудай-ау, 6api кеш егщ ей, коз алдымда. А на туста ж ет1ш лир агаш ы бар б о л а ты н . Ж е и ю ка н д а й ед1?! LUipKiH, у ы л ж ы п тура ты н . Bapi Курап калы пты ... 3 a y ip . Н е ге олай болды екен? Т ахм ина. М е н айты п турм ы н гой - кутетж адам ж о к. Э к е м к а й т к а н с о к ш а м а л ы у а к ы т KyfieyiM М а н а п а й н а л ы с ка н б олд ы , б1реулерд1 ж а л д а п icTeTin ж у р д г С о сы н ол да ж а л ы кты , б м ем ... Содан ке й ж 6i3 аж ы расы п ке ттж . Ал мен б о л с а м , не icTefl ал ам ы н ... 3 a y ip . О сы сендер неге аж ы расты кдар? Т а хм и н а . К о п 6 in riK келедд, э? Б ж м е й м ж , 3 a yip . Ж у з турл1 c e 6 e 6 i б а р - ка л а га н ы н д ы с ы л та у eT in ала бер. M iH e3 iM i3 уйлеспед1 — 6 ip . М е н щ коз1ме ш оп салды — ею . - 124-

О н ы н а т а -а н а с ы м е ж ка л а м ад ы — у ш . (Аз тыныс алып.) Е ц б асты ce 6 e 6 i, б !з д н балам ы з болм ады го й . KyrteyiM де, онын, анасы да, карындасы да бала болса екен деп тклед. Ал, м ен бала ко те р м е д м . С о сы н б1р-б1р1м1зд1н.жолымызга б е ге т болм ай, аж ы р а ска н ы м ы з дуры с ш ы га р де п ш е ш тж . B ip - 6ipiMi3fli б о с к а ал д ам ай ж е ш м 1 зге к е т к е т м 1 з он д ы б о л д ы . О л уй л е н д , каз1р 6ip улы , 6 ip кы зы бар. U lem e ci де, карындасы да дэн риза, ш ат-ш ады ман туры п ж аты р. Bapi бакы тты . 3 a y ip . Ал сен ше? Тахм ина. Бьлм еймт. T im i ол туралы ойламаппы н. Ш ы ны мды айтсам, менщ ен бакы тты кундер1м осы сая ж ай да eTiriTi. О л 6 ip a к , ер тед е, б а л а л ы к ш а к т а б о л га н ед1. Б а р л ы г ы a n i к у н г е д е й щ е а м д е . К а н д а й ы с т ы к к у н д е р ед1 десенил. О л кезде ту н п жулды здар да ерекш е улкен, ж ар ы к сиякты кер1нелн. С аяжайдагы тун керемет кой. Ана 6ip туста мунайш ы ларды н демалыс у ж болаты н, онда би аланы бар ед . Кунде кеш ке порден тун ортасы на дейщ эсем саз ойналаты н. Э р ка ш а н 6ip эдем! тангом ен аяктайты н. (Ол ыцылдап эл г'1 andi айт ады.) О с ы э н д ка з1 р к а й а р ад а е е п м е й ш eciM e а л ансы з б а л а л ы к ш а гы м , э ке м , осы е сю с а я ж а й Tycin к е з1 м н щ ж а сы н то кта та ал м а йм ы н. А нам д ы TinTi eciM e Tycipe ал м а й м ы н , ол м е н щ 6 ip ж а р ы м ж а с а р кез1мде кайты с болы пты, мен оны н ж узщ суреттен гана бьлемш. Бала кез1мде тун ! бойы э л п эсем та н го н ы ecTin ж а т ы п , э ке - ш еш ем н щ ж а с кездер!н коз алдыма ел естетет!нм !н. Eneyi де ж а п -ж а с , эдем!, те щ з ж агасы н да би бил еп ж урет!ндей елестеуш ! е д . К е й-кей д е eciM e туссе кай ра н кал а м ы н : содан 6e pi канш ам а уа кы т е тке н? С ол га ж а йы п к о р М с т щ 6ip i ж о к , со н д а гы адам дар да ж о к K a3ip, а л м е н е з !м е к а р а й м ы н да кайран каламын: ш ыным ен де осы мен бе деп? 3 a y ip . С онда сен катты езге р ге н сщ бе? Тахм ина. И э , мен де айналамыздагы лардьщ 6api де езгерд. Кей-кейде мен ш ы рт уйкы дан оянгандай, япы ры м- ау, мен неге осындай адамдармен араласамын, м енщ ортам осы ма е д деп танданамын. Араласы п кана койм ай, эбден м ендеп о р тасы на Kipin K e n iM ем ес пе? -125-

3 a y ip . О нда турга н не бар? А раласты ц ба араласа бер. С онш алы кты олар ж ам ан адам ба? Тахм ина. М эселе онда емес кой. Ж аксы адам, жаман ад ам flereim epiM i3 KiM? 0м 1р д е 3 o y ip , т е к ж а к с ы адам да, те к ж ам ан адам да болмайды. Адам гум ы р бойы те к ж аксы а д а м б о л ы п , н е ж а м а н а д ам б о л ы п OMip с у р е а л м а й д ы . B ip адамны н бойында ж а кс ы л ы к та бар, ж ам анды к та бар. Ж а ксы адам болганм ен ж аксы кы зм еткер болмауы мумкш . Н е керсш ш е, ж аксы жолдас болганмен от басында ж айсы з эке , ж ай сы з ж а р болуы м ум кш . Ж а кс ы л ы кта , ж ам анды к та оз бойымызда. 3 a y ip . Д е ген м ен, а й тш ы , адам ны н бойындагы ен басты касиет не? M in e , мы салга Д эде ш аганы ал алы к. О л кандай адам? Т а хм и на . А х, кул ы гы н карай гор, бкдш рмей сыр та р тп а кс ы н гой. Д э д е ш M eninecKi таны сы м . 3 a y ip . О л б 1з д щ д е а л ы с т а у т у ы с к а н ы м ы з . Д е г е н м е н , ол 03i кандай адам? Т а х м и н а (ойланып барып). А х , м эселе кай д а ж а т ы р ... С о л а й де... М а га н ецщ б е л и л ! б олайы н д е д . Д е м е к саган да ка и ку сездер ж етке н гой. 3 a y ip . Кандай создер? О л не деге нщ ? Тахм ина.Тулю буланга салудынтуккеде кереп ж ок. Бэрш де ж а к с ы 6iл in т у рс ы к . о л ка нда й созд е р екен iн .А л ол ай б ол са, м ендесененб1р норсе сурайы нш ы . Айналандагыларды нбэрй о з щ б ш е с щ , Meni Д э д е и г п н к е ш л д е а д е л о й л а й д ы . M in e , осы тура л ы c e n in не о й л а й ты п ы н кы зы кты ра д ы . М ы л а сен!н, 3 o y ip , не ойлайты ны нды бйппм ке л е д . 3 a y ip . М е н ? Бьлм еймш бул туралы ойламаппы н. Т а хм и на . И э... С ол сезш е мен сеией1ндеп турм ы н... 3 a y ip . Н е г е м е н о л т у р а л ы б а с к а т ы р ы п о й л а у га THicniH. Т а хм и н а . С е н б1рде маган ете сулу эйел с1ндеп айтты н ем ес пе? Е свд е ме? 3 a y ip . С о л а й -а кб о л сы н , айтты м делж . Т ахм ина. © те ж аксы . Д е м е к, каласам, айналамда сендей ж у з ж1г1т ш ы р коб ел е к ай на лы п журеда емес пе? - 126-

3 a y ip . М е ш н , мы кы ж ур сш . Т а х м и н а . A h a , ш а м ы ц а т ш п Kerri м е ? Ж а р а й д ы . К о й д ы м , ж уз де емес, он да емес, бес те емес. Ж алгы з сен барсыц. С ен ганасыц. М ен саган унаймы н гой. 3 a y ip . С одай д е лж . Тахм ина. А кы м агы м , онда айтш ы , маган Д э д е и тн , кереп к а н ш а ? О л 03iт а з , 03i м е с к а р ы н . Ocipece м у р ы н ы н а й т п а й с ы н б а ? К о л а га ш т а й м у р н ы н ы н ycTine ш ы к к а н суйел1 т а гы б а р , адам карагы сы з, ускы нсы з гой. Сендей 03i керкем , 03i ор1мдей ж ас ж И ттурга нд а оны кайтем? М уны Дэдеш бкпмецщ дейсщ б е? О л м у н ы ж а к с ы 61лед1. С о н д ы к т а н , б а с ка с ы н а й тп а га н д а , о л м а га н с а у с а г ы н ы ц у ш ы н д а т и п з б е й д ь TyciHceH, Д э д е ш к е меш мен к о ка д е с деген л а ка н м актан гана кер ек. О н ы ц ж а с ы н д а , в зн п н . с о н ш а л ы к т ы KecKinci3 ф и з и о н о м и я с ы м е н opi с у л у , d p i ж а с о й е л м е н ж а к ы н е к е н д е г е н а т а к о н ы к о к к е к е т е р е т ш д е й к о р е д к MiHe с о л ymin, о н д а й созд1 а с т ы р т ы и 03i таратады. Таратса — таратсы н, мейл!, маган ол ка и ку ж угы п кал м айд ы . 3 a y ip . Бул калай бол га ны сонда? А ты ка ж ам а на т жапсы ры п ж аткан ж о к па? Тахм ина. Сен ю м дердж аттарын былгаудан коркаты ны н б м е а ц бе? О лар — аттары ган а таза, ал оздер1 арам ды кка белш елершен баткаи адамдар. Сонды ктан енсонгы калганы — аттарын жаманаттан коргауга ты ры скан болады. Bopi козбояуш ы лы к. Ал м е т н затым таза, сондыктан акка кара жукпайды деп ойлаймын. 3 a y ip . М е н дегенм ен а н ы к т у а н е алмай турга ны м . О н ы ц саган кер еп не? Т а х м и н а . С е н к о п н з р с е ж a n i Tycin6eiiciH. C o H b in im iiw e , м э с е л е н , б у л е к е у м 1з д н 1 с о ц г ы кездесу1м1з е к е н in д е биле бермейс1ц. 3 a y ip . Калайш а? С а яж а й м аусы м ы ны ц аякта л ган ы ма? Тахмина. Олай деме. Саган олай дсу жараспайды. 3 a y ip . Ж о к , мен бы лай, сим во л и ка л ы к мэн1н ай тканы м гой . Ж а з o rri, куз келд1. Д е ген м ен п е ш г ж а гы п , уй;и ж ы лы ты п алуга болады ем ес не? - 127-

Т а хм и н а . Ж о к , 3 a y ip , М ы н а е л ец ж ол д ар ы еа нд е ме: « К в з 1 м е м е н щ к в р ш б е ш '1 к ,а л к,а м , К в ц 1Л 1м н е н д е м у ц ц а ш с ы н » 3 a y ip . М е н х а л ы к поэзиясы н ж а кс ы бьпе б ер м ей м ж . С ен маган поэзия тылмен ем ес, карапайы м прозамен туанш рил. Н е ге бул екеум 1здщ со н гы кездесу1м1з болм а кш ы ? Ж а л п ы , 6 i3 екеу.м1з н е ге б уд ан к е й ж кезд е спе уге THicni3? Т а х м и н а . О н ь щ с е б е п т е р 1 ж е т е р л ж . .. М у м к ж ecTin ж у р т 6ipiM i3ci3-6ipiM i3 тур а ал м ай ты н ку й ге тусерм1з. Е кеум 1здж 6ipeyMi3 д е ге ж м гой . М эс е л е н , мы на м ен делж . Е стисщ б е, м е н с е ж ж а н - т э ж м м е н к у л а й c y rtin к а л с а м , н е б о л а р ед1? Б у л са га н да, м а ган да а б ы р о й эп е р м е й д к ке р е п не? 0M ipiM iaai к у р д е л е н ш р т к а й т е м 1з ? О н с ы з д а б у л т 1 р ш ш к т щ м а ш а к а т ы жетедк 3 a y ip . То кта , то кта . М е н щ пайымдауы мш а, ел ж -е ш ш с у й in кул ауд а н к уд а й с а к т а га н с и я к т ы . С е н щ он дай ce3iMi ал ы п-уш ы п, куй ш -ж а н ы п турган адамнын санаты нан емес е ке н щ б е л гш болды . Ке здескеж м 1зге уш айдан асты маган га ш ы к болган турщ кер ж б е йд г Ш ы ны нды айтш ы, солай емес пе? Тахм ина. Ал, езщ ше? 3 a y ip . М е н б е, мен... Т а х м и н а . И з , д э п сен . С е н е з щ м е ж ш ы н с у й ж керд1н, бе? 3 a y ip (цалжын, т ур'ш де). Э р и н е , 6 ip к е р г е н н е н -а к , акы лы мнан адаса ж а ксы керш м. М эж н ун , Ф архад, Ромео сиякты махаббат ж олында узш уге бармын. Т а хм и н а . B ip к у л к Ы а , осы ж у р е кл елж1ретер ж а ксы сездерд! осы дан уш ай б уры н сен ж анды то л кы та р сез1ммен айты п едщ. Ал каз1р те к жаттанды ж ы лты р сездей кайталап т у р с ь щ . С о н д ы кта н сез1мда те р б е м е й д г.. 3 a y ip . Б ул не дегенщ ? Э рине мен ceHi ж а ксы корем ш . Б ы лайш а айтканд а м аган катты унайсы н... Тахм ина. Ж арайды , ж етедк Bapi де бос сездер. 3 a y ip о н ы а я л а й н^ушады. -123 -

Т а хм и н а . >K i6e p ендк Айтш ы, кандай 3Tip 3 a y ip . H ic iu c e n in ж упа рд а й. себЫ еан,? А т а кт ы ф р а н ц у з aT ipi м с? Тахм ина. Б1лсен, айта койш ы . 3 a y ip . Кайсы болды екен? Т окта. Ж о к , мундай ж у п а р M id i буры н кездеслрм еген сиядты м ы н. Тахмина. Е ш м м де биш ейдь 3 » y ip . Н еге? Т а х м и н а . С о л а й . К е з к е д г е н к ы м б а т эт1рд1 с а т ы п а л ы п себжуге болады. Ад мен, эр эйелдщ еш ю мге уксамайты н ез ж у п а р Hici б од уы ке р е к д е л о й л а й м ы н . С о н д ы кта н 6 ip n e m e элрден шамалы тамшы алып араластырып жагамы н. 3 a y ip . С онда канд ай э'п рле рд ен ко с ы п арал асты расы н ? Т а х м и н а . Б ул Mine, с у й ж л м , м е н щ к у п и я м . Б ул м е ш н ж у м б а к niciM б о л ы п к а л м а к - (Зэу1рд1ц цолынан алып.) Алаканьщды ж айш м бал ашайын. 3 a y ip . Бал аш ам ы н д е йсщ б е? С ен бал аш а б кп е а н б е ? Тахмина. Эрине, кане алаканынды ж айш ы , керейж. М ы нау — басты сы зы к — бакы т сы зы гы , жалгы зсы райсы н, мунаясын, алдан ум илен ж аксы л ы к кутеан . О , кандай а й к ы н KopiHic! 0 M ip б о й ы е л е н д е п 6 ip у м и л е н к у н к е ш е с щ . М ы н ау балалар с ы з ы гы ,... екеу, уш еу, мы на ара а н ы к ем ес, м ж д е гп турде ею ул ы н б ол а ры ан ы к... 3 a y ip . О ны да б о л ж а уга бола ма? Т а хм и н а . Енд1 калай дел едщ ? M in e , м ы на с ы зы кты Kopin т у р с ы н б а? Б ул с е гп н а кы л -п а р а с а т ы ц . А к ы л ы н ж е т к М к л , не н :те йтж 1 кщ а н ы к 6Lnecin. Ю ш ке н е кия л д а уга y y e d iriH бар. А кы л мен сабы рды ц алм айты н кам алы ж о к. Енд1 б ы л ай , эр ю м д ерд щ ы кп а л ы н а Tycin ка л а ты н к е з д е р ж де болады екен. Бул е ш нэрсе ем ес. О н ы ц e ce cin e, у з а к гум ы р ж а с а й с ы н - К а р а ты кандай узы н тарты лган сы зы к?! А йтарлы ктай улан- асы рбайлы гы нбола коймас. Б1раком1рщ жайма ш уа кж а ксы аякталады. Еш кандай кещ л кобалж ы тар жаманат болмайды. А л, мынау махаббат сы зы гы . © кн и ж ке орай орта ж олда ю лт узжедн М ахаббаты корта жолда какайы ры лгандай. 9-911 -129-

3 a y ip . 0 3 iM де ж а р т ы к е ш TipaiicreH к о р к а м ы н . Тахм ина. Тагды р сы зы гы , келе-ксде ею айырылады. ©MipiHiiiH ж о л о р т а с ы н д а е ю о т т ы к о р т а с ы н д а ка д га м д а й куй кеш есщ . Ка рта йга н сай ы н м1нез1н ж ум сар ы п , тош регщ е ж а й л ы б ола Tycecin. O M ip in n iK сон ы н а кар ай нсм ерелерщ мен ш оберелер1н!Н Н о р тасы нд а к у р м е гп ка р тка айналасы д. 3 a y ip . Ж а р а й д ы , 6 a p i ж а к с ы д е л ж . А л , енд1 в з щ е б ал аш ш ы . Т ахм и на . Ж о к , ез1ме бал аш уга болмайды. Коркам ы н, 6 ip рет бал аш кы зганм ы н - жетедь 3 a y ip . С онда не болы п ед ? Т а х м и н а . О н ы н саган кереп не? 3 a y ip . А й тса н п е н кетед1? Т а хм и н а . Ж а р а й д ы , 6ip a K осы ж ерде калсы н. 3 a y ip . О й пы рм а й, сен 6 ip куп ия элемге айналды н гой. Bapi ж ум бак, 6api жасырын. Тахм ина (ал а ц а ны н ж а я д ы ). М ы на сызыкты кордщ бе? 3 a y ip . И о Kopin т у р м ы н . Т а х м и н а . M in e , м ы н а т у с т а ю л т узкл ед ь Б у л н е т б1лд!ред1, 6 u ie c in бе? 3 a y ip . H eH i? Т а х м и н а . Б у л a M ip с ы з ы г ы . О н ы н ю л т y 3 ia y i ол1мд1 корсетедь Д е м е к, ерте ел ем ж . М ен мектепте оКып жургенде 6 iр бал ш ы кем пiрге бал аш кы зганм ы н.Сонда ол осы сы зыкты Kopin, е ш б узы л ы п а й т кы с ы ке л м е п едй м ен 6 a p i6 ip болм ай ш ы н ы н а й т т ы р г а н м ы н . С о д а н 6 e p i в з 1м де д е м а за ж о к . 3 a y ip . О сы за м анн ы н , оз1ндей окы ган , ож е т кы зы кез келген алж ы ган кем гпрд ж се зж е сенеш екен. Унт емес пе? Т а хм и на . М е н с е т и се н б е й п ж н ш б ж ге н м ж , сондыктан ай ткы м келм еген. Э рине, м е нщ вз1мжн де сенпм келмейдь Д е ге н м е н , сол к е м т р м ум ю н дуры с айткан ш ы гар деген кв н ш м е куш к юредк А я к астынан ауырып калуым, автом обиль апатына душ ар болуы м м умю н гой. Адамды аж а л ал айы н десе себеп ке п кой . О сы ны ойлаганда ез1мдй 0 3 iM к а т т ы а я й м ы н . А л д а - ж а л д а е л т к е т с е м , м е ж KiM !зд е п . -1 3 0 -

ю м ж о кта й д ы . K iM б а р ж а н ы ку й е т ш . С е н б е? М у м к ш , 6 ip - е ю ж у м а , од да к е п , 6 ip ж ум а к у й ж е р с ж , а р ты н а н 6 o p i6 ip у м ы т ы п KeTeciii. С о д а й , е й т к е ж а д а м н ы н т а б и г а т ы ос-ы ндай. B ip к е з д е o M ip с у р д !, ж а р к ы л д а п к у л ш ж у р д и K03i ж у м ы л д ы бодды, к о г т и кодипнен ш ы гы п тасалана береди М уддс болмаган сиякты . 3 a y ip . С ен е з щ ж н осы ндай ой ла ры цнан ш ар ш а й сы н гой. Тахмина. Эрине, ш арш аймы н. Сонды ктан энпмем1здщ такы ры бы н взгертейж . Ана турган сэулегп сарай ю м д ш деп ойлайсыц? Ана турган удкен жайды айтамыи? 3 a y ip . Кдмд!ю? Т а х м и н а . С е н д е р д щ eciK iie eciK к е р ш к п е р ж М уртазаларджг 3 a y ip . М ур та за Б а л ае птМ де! Т а хм и н а . 0 н ы н .э ке с'|н щ атын ж м 61лген, 6ip a K С пар так деген уды барын билемж. 3 o y ip . С ен оны кайдан бкпесж? Т а хм и н а . Кайдан 6iaecin iH не? С аяж айд а б аягы д ан nopuii емесп1з бе? 3 a y ip . Bi3 го й када да eciriMi3ie eciriMi3 THin т у р га н KopuiiMia. А д од с а г а н к а л а й к о р и м д е п с у р а п т у р м ы и . Арадарында уш уй тур. Эдде сен осы ж агадаудагы саяжай иелерж щ б эр ж танисы н ба? Тахмина. Ж агадаудагы барды к жайды ц иелерш таним ын деп айта алмаймы н. T iirri мен од у й д и улкендерж де бглмеймш , те к С пар такты таним ы н. М е н оны 6 ijire jii каш ам . 3 a y ip . Таны спы н де ! Бакуде С пар так та ны м ай ты н суду ойел ж о кш ы га р . М е ж д б а сы м а , сегпцде С партакты нданы сы бодуы м ум кiн деген ой келм епн гой. Тахмина. Сен не, м еж Спартактан кы зганы п турганнан саусы дба? О , кудая, тэубе, озгеден кы зга нсац да С партактан кы зганаты н ж о и щ ж о к. О д бары п турган ал аяк емес пе? Зиялылыктан, парасаттан журдай, те какш а табуды нжоды па тускен, коркау... - J37-

3 a y ip . С п а р т а к т ы 6 ip a3 б йл етш щ KopiHin тур. Тахм ина. О л 6ip кездерде м е ж н курбымм ен сырласып, KeJiin-KeTin ж у р щ . B ip - e x i р е т к о н а к т а 6 ip re б о л га н б ы з . У м ы тпасам , С п а р та кты н кары ндасы бар сиякты еде 3 a y ip . И э , Ф и р а н гы з деген айдай сулу карындасы бар. Т а хм и н а . С ул ул ы гы ауы зга iaine бастапты . 3 a y ip . Ш ы н ы н айтсам , сол уйд еп ке з то кта ты п карауга болаты ны сол кы з гана. Б1ракаузын буган епздерсщ , унем! су урттап алгандай томсы райы п ж урге ш . Тахм ина. Байкдйм ы н ездеpiк тэту керии емес сиякты сы ндар гой. 3 a y ip . C e nin будан баска айтатын кы зы кты эн пм е н ж о к па? Т а хм и н а . А ш ула нб а е н д г С о нгы кездесу1м1з. А л сен болсанаузынды буртиты п компылдай бересщ. 3 a y ip . Тагы да бастадыц ба? Тахм ина. Бары п маш инаца от алдыра бер. Акырындап к а л а г а к а й т а й ы к - .- Т у р а т у р .м у л д е у м ы т ы п к е т т т н г о й . (Крл с у м к а с ы н а ш ы п , 6ip к ,о р а п ш а а л ы п Зэу1рге усынады.) 3 a y ip . Б ул не? Тахм ина. Темеш тутаткы ш . «Р онсон» — енсонгы марка. Бул саган ескертю ш ке. Темею ш еккен сайын м е т еске алатын боласын. 3 e y ip . Кр ш та сар б ел п д е ? Т а х м и н а . С о л а й б ол д ы . С е н щ т у г а н Kyuine д е п а л га н е д'м . 3 e y ip . О ган д е й т 6 ip ж ум а бар емес пе? Сонда берерсщ . Тахмина. О л уакы тта мен М эскеуде боламын. 3 a y ip . О нда саган не бар? Т а х м и н а . О р т а л ы к т е л е д и д а р д а н Э з 1 р б а й ж а н ел1 т у р а л ы хабар болмакш ы , соны мен ж урпзетш сияктымын. 3 e y ip . М ш е , мэселе кайда ж аты р ? Й емене сонда, М эскеуден кай тпа йсы нб а? Н еге сонгы кездесудеп кайталай 6epreHiH? Т а х м и н а . 3 e y ip , к а й т а й ы к, кун KeuJKipin калд ы . Б1здщ, л а ж ы болса, кездеспегеж м 1з онды. M eH in айтканы м а кул ак койш ы . - 132-

3 o y ip . С е н щ э л п х а л ы к ж ы р ы н д а н е д е у ч п е д 1? Тахмина. « К в з 'ш е м е н щ к в р 1н б е ш 1, к ,а л к ,а м , К в ц ш м н е н д е м у ц цаш сы н»... Yiiiinmi корЫ с З эу'щ д 'щ у ш . З з у 'щ д щ u ie iu e c i З и б о р м е н к в р и й а Э л ия м ер еке л'и с д а с т а р к ;а н эз1р леуде . З и б э р . Ж о к . Э л и я , ол ай б ол уы м у м ю н ем ес. ЗэуГрд1 б1реумен ш атасты рган ш ы гар. М е н ез баламды бклемш гой. Эл1 он ею де 6 ip гул! аш ы лм аган бала... Э л и я . K o p iu i-a y, 3 o yip ai он дай д е уге м е т и де аузы м бармайды . К о з алдымда оскен бала ем ес пе? M in e 3 i канд ай, кы л ы гы кандай? Кы здай го й , кы зд ай! Т а п-таза бала! Е н/и кврм ейсщ бе? Жерда кур ткан ж узка ра ны н карм агы на ijiin in калга ны н... О л 6eTi ж ы лты ра ган ж узка р а н ы н кур ган торы на u iiiv u дегенш е, б ал а м ны к басы ш ырмалды дей бер. K o p iu i, ы лайы м oT ipiK б о л га й , а л д а-ж а л д а рас бо л са , ол ма ол, кармагы нан ш ыгармауга тырысады. З иб ор . Э лия, неге с е ж и аузы ннан ж аксы соз ш ы кпайды ? О дан кудайы м сактасы н , десений ты м болм аса... Э лия. И о, кудайым сактасын! З иб эр . Немене сонда бул адамдардын бэрж ен ар-уят к е т к е н б е ? Э л д е м е н щ 3oyipiM с о н ш а л ы к т ы ы н ж ы к с о р л ы ма? Элия. М эселе ы нжы кты кта емес, корни, ю м нщ колына Tycyine б ай л а н ы с ты . О л ж у з щ а р а 6 ip кездерд е 6 i3 fliн С партакты н да басын айналдырды емес пе? Уят, намыс дегенж ж и нап койы п, кун демей, тун демей телеф онга маза бер м ей тт. Куйеуш ен ажы рап, басы н босаты п алган сон ю м н ен кы сы л ы п , кы м ты р ы л сы н ? Ж 1п ттер д '| 03i ia fle ii та уы п алатын корш едг С партакты н асы п-топлген байлы гы бар, -1 3 3 -

сога м и е бола ка л а й ы н д е ге н ш ы га р . М у м ю н 6i3 A in yfiiM i3re кы зы кты ма екен? Байы мы з екеум 1здт ецбек акы мандай TcpiM i36en ж и н а г а н даулет1м1зд1 с о г а н о п -о ц а й б е р е сал ад ы деп ойлады ма екен, сорлы кар? З и б э р . А л , С п а р т а к 03i не дейд1? Э л и я . С п а р т а к та е з ececiH ж1берет1н ж т т пе? B ip a3 б ы л ай кы д ы р ы п , к ы з ы гы н Kepin, ж т т ш и п к кур ы п ж у р л де - та й ы п оты рды . С ен м е ж , мен ceHi кв р ге н ж о кп ы з д е п , ж е н ш е K e rr i. К у д а й - а у , е р к е к к е K ip ж у г у ш ы ма едд? О н ы н ycTine 6i3flin С п а р т а кт а й ж т т к е эйел де ген не , сол да сез болы п па? О ган еырдын, суы сирагы нан келмейдк С пар такты ц ж олы нда ондай ж ам ан карларды к талайы кал га н. А л , Зэу1рдщ ж о л ы баска. 3 a y ip еш к1мге катты свз айты п кврм еген уя ц бала гой. Э й, корни, алда-жалда оны н ты рнагы на Ы кс е , Зэу1рдщ босаны п ш ы гуы ею талай. З и б э р . Булай деуге, кудай-ау калай гана аузы н барады? С онда не м ен е Зэу1рд1к арты нда i3 fle ym ici, c yp a yu ib icu ж о к па? К у д а й га m y n ip , а т а -а н а с ы K©3iMi3Tipi о т ы р м ы з. Балам ды ондай сайкалды н куш а гы н а 6 e p in кой ганш а, колында олмейм1н бе? Е н куры ганда бет1н ты рн ап, коз1н ш ы гары п ж у р т к а Kopine ал м аста й етпейм 1з бе? Э л и я . Kopm i-ay, а й ты п ту р га н ы ц 6api рас ко й . Е р к е к б ал а н ы н аты е р к е к бала. Б у п н 6 ip кы збе н кы д ы рса, ертен 6ipeyiHe к е т е беред1. К о п у а й ы м ы ж о к . 0 3 iM эйтеу1р, кудая т о б а , С п а р та гы м а ко п ал анд ам а йм ы н. О л е ш ю м ге ece cin ж1бермейд1. М ун да кы з сорлы ны айтпайсы ц ба? О ны не к у т т т у р г а н ы н KiM 6u ic iH ? ! К ы з б а л а н ы н т а гд ы р ы б а р га н жер1не байланы сты гой... З и б э р . K o p m i-a y , о га н ne cin e е р те ка м ы га с ы з. К ы зы н ж аца гана он тогы зга толды емес пе? Бар куаны ш , кы зы гы цы з %ni алда. Э л и я . K e p u ii- a y , к ы з ы м н ы н к а м ы н м е н о й л а м а с а м KiM ойлайды ? 0Keci де ойлам айды ем ес, ойлайды гой, 6ipaK ерекш е M eH in к а б ы р га м а б ата д ы . Т ы м к у р ы с а , кы з ы н а K eain б !ре ул ер у ю с ш кадап, кудаласы п ко й са , 6 ia e c in гой кандай ш а н ы р а кка б ар аты ны н. B i3 flin кы з га ондай иш ара ж аса п -1 3 4 -

ж атка ндар да ж о к... З и б эр . Эл1 ж а с кой. Э р ин е, бал а сы н ы н ж а кс ы ортага т у с ке и ш ка й а т а -а н а ой л а м ай д ы д е й а з . С а б ы р с а к т а Kopuii. Э лия. М ен кейде ойлаймы н, м ж е неш е ж ы л кудайы корил болы н оты рм ы з, 6ip aK етене араласы п кеткетм 1з ж о к . Э р к а й с ы м ы з о з TipLuuiiriMi36eH э у р е м 1 з. У л ке н д е р арал асканм ен бала ла рды цба сы б 1р ж пей д г K o p iiii-a y , будан б ы л ай уйм 1ш м 1збен а р ал асы п т у р а й ы к т а . Б а л а л а р д а 6ipiH- 6ipi ж а к ы н бкле Tyccin. Ka3ipri за м а н д а д о с -ж а р а н с ы з ка й д а б а р а с ы з ? А д а м н ы н Kyui а д а м м е н д е г е н ... О н ы н ycTine а з д е у л , б1зде кы з ecin кел е ж а т ы р де ген д ей ... З ибэр. Айтканыныздьщ 6api орынды, керип. Э лия. Б у п н мен та н аткалы аксакалды ц кулагы на к у ю д а м ы н : б у п н З э у i рд1к т у г а н K yui, о т е с ы й л ы , к у д а й ы ко р ш iм iзд iн ж а л гы з б а л а сы н ы н ту га н куш м е н к ут ты кта п ш ы г у г а куш р ет1 м 1з ж е т п е й м е д е п а й т т ы м . О н д а б 1з д щ KicLniriMi3 к а й д а д е п а й т т ы м . Б а л а л а р д ы e p T in , а д ам с и я к т ы Kipin ш ы к п а й м ы з б а д е п а й т т ы м . С е й т т ш а л д ы кенщ р д 1 м гой. З иб эр . Келсеж здер, куана карсы аламы з гой. 3 a y ip K ip e d i. 3 a y iр . Э лия тэте, сэл ем етаз бе? М а м , ж ей тш 6 ip нэрсец бар ма? З и б э р . О ты ра гой , кул ы н ы м , каз'ф эке л ем ш . Э л и я . М е н б арайы н Kopuii, к е ш ке кел е тш б о л д ы к ко й (кет ед '1). З и б а р ас ж е л т ст о л га к;ояды . 3 a y ip . А -ха ... (Г а зе т ок,и о т ы р ы п а сы н hu e баст ай д ы .) Сэл узш с. З и б э р (б а л а с ы н ы ц б е т т е у за ц к,арап т у р ы п ). Балам, м енщ кулагы ма сен туралы эртурл1 энпм елер ж е тш ж а ты р гой... 3 a y ip (г а зе т т е н к в з ш а л м а й ). О л кандай эн пм е л е р екен? З иб эр . С еж ж у р т 6 ip эйелмен ж ж ке р е тж ко р ж е й . - 135-

3 a y ip (г а зе п й н ал ы п к,о й ы п ). О л кандай эйел дейш? З и б э р . О н ы е з щ бьлесщ де. А ты кала й дейш 03 iiiin , Нармнна ма, Тахмина ма? 3 a y ip . О нда турга н не бар екен? З иб ар ( баласы на о д ин сайы н ж а к,ы н келЫ ) . Бэсе, жел болмаса ш оптщ басы кимылдамайды гой. О зщ д е кызарып кетт1ц го й . С олай де... 3 a y ip . С олай болса сол ай... (К р л ы н а га зе т Ы ал а баст ай ды .) З и б э р ( г а з е т т '1к ;а й т а ж у л ы п а л ы п . с т о л д ы ц е м н и и б асы на н,ояды ) . Кане м енщ коз1ме тура ка р а т ы . О ны маш инага оты ргы зы п алы п, бую л Апш еронды кыдыртатын Kopiiieciu, ра с па? 3 a y ip . О ны саган ю м айтты ? З и б э р . K opeTin ко з ке п . С е н бглмеунл ме едщ , ж е р мен желдщ де осек айтатынын. 3 a y ip . А л, енш баска ш аруасы таусы лы п, те к меж а й тат ы н болса , айта б е р е т . О га н M enin нем кетещ ? З и б э р . Н е м кете;и деущ ка р а т ы ? С ен ещ н бала ем ессщ . О й ланы п ic ю тейтш ж а ска келдщ . Басы нмен ойлам айсы нба былай? А й тты езщ , буган д е й т мен сенщ ш аруаца араластым б а , арал аскам ы н ж о к . А л енд1 арал асы п, айты п оты рсам , 6 ip н э р с е б |'лген с о ц ш ы р -п ы р б о л ы п к у й in о т ы р га н ы м гой. А л кулагы ца мы ктап куйы п ал, менщ бул айтканымды. Бул ка и ку создер экене ж етпей , ол эйелмен кыдырганынды догар. Т усш д щ бе? 3 a y ip . Т уснцн м , ту сни нм , т е к газет1м;н бер нп, кеш еп ф утбо л ж а й л ы TinTi о к ы т п а д ы н го й ез'щ . (Г а з е п й н к,а й т а к,олы на а л а д ы .) З и б э р ( т Ш н м а ш и н а с ы н ы ц к,а сы на б а р ы п ic m ic e б а с т а й д ы ). К а р а т ы е з т щ , енд1 сага н ж ар м аскан ы н . А у з ы н а н а н а cyTi эл1 а р ы л м а г а н ж а с б а л а н ы х а р а м д ы к к а а у ы з д а н д ы р ы п . У л к е н е р к е к т е р м е н ш а т а с ы п -ш а т а с ы п , енд1 баласындай адаммен ойнауга ке ш ке н т... 3 a y ip (г а зе т ш ла к,т ы р ы п т а с т а п ). М ам а, кош едеп э й е л д е р д щ в е е к с е з д е р т к а й т а л а г а н ы н Уя т е м е с п е ’ -136-

элдеим дерте укса п... З и б э р . О с е кд е й д ! гой. Ж а й гама о с е к бодса мен булай к у й ж б е с ед1м го й . Б у ш кал а ш ул а п ж у р г е н ж о к н а ? Л , сонда б ун д кала бекердеи-бекер сол эйел десе зар кага ма? 3 a y ip . Б ую л кала? С онда не сен, мама, бую л калага анкета тараты п па едщ? З иб эр . Кандай тагы анкета керек? А лакандай калада 6 a p i 6 ip -6 ip i тур а л ы б э р ж бкпед1 е м е с п е? А н а ез1м1здщ туысканымызДэдеш ни. Сонымен де он ы н энпм еа бардейд гой. 3 a y ip . О ны цбэр1 бос сез, мама! Д эде ш и м , ол и м ? З и б эр . Э й , ога н е р ке к болса болтаны коршед1 гой. Э йтпесе ж а п -ж а с болы п, егде, маймы лдан ары Дэдеш пен сы байлас болтан сон , ондай эйелден кандай она кутесщ ?... 3 a y ip . Д е м е к , м а йм ы лдан сэл ToyipipeK е р к е к н е н oyefli болута болады той? З иб эр . С ен мешмен сезталасты рм а, б ищ щ бе? Басымды да каты рм а. Ю м м ен ayefli б олса, сон ы м е н б ол сы н. О л о з н н н шаруасы. А л, сен басынды босаткы н, эйтпссе бар той, мен ол ж у з ка р а н ь щ бас Tepicin аузы на к а п т а п м ы на крлы м м е н жылтыратан бетж ты рнап, аймандай кыламын. Соны !стем есем З и б э р аты м ouiciH... Зэу1р. М ам а, ж е гп той ендт А ны к-каны гы на ж етпей 6ip eyni осы ла й кар ала уга бола м а? Е ке ум 1 зд ж арам ы зд а ci3 шала б ул ж етж д ей еш нэрсе болтан ж о к. B ip -ею рет кездес1п, машинамен жумы сы на ж етю зш тастатаным рас. Онда туртан не бар екен? Ж олама десец жолам айы н, машинама да от ы р ты зб а й ы н . О л м е н а з де куьмн Kepiri ж у р г е н ж а н той. Ал, енд!Дэдеш туралы айты п оты ртаны цбар гой кы п-кы зы л ж ала, ш ы нды кка еш жанаспайды . Э кесш дей адам. З иб эр . Э й, сен оны неге сонш а коргаш тайсы н, немене eKeyi кезде ске нде ж а н ы н д а туры п па едщ ? Э лд е ана сай ка л каты нны н езi айтты ма «Дэдеш екеум1здщ арамызда еш нэрсе болтан ж о к» , — деп. 3 a y ip . М эсел е и м айтканда ем ес. Л о ги к а ж агы на н ойлау керек кой. Дэдеш и м сонша, жас келш ш ектщ конш н - 137-

ауд араты н. З и б э р . А , солай ма? О и ы ц Kopreiii жалгы з Д эде ш пе е к е н ? М ы м а 6i3flin KopuiiniH . б ал ас ы н к ай д а коясы н? О н ь щ кы зы гы нда б1рталай кер ген корш е/д гой. 3 a y ip (к,а т к,ы л ). Ка й кер ш ип айтасы цтагы ? З иб эр . Э лияны иулы Спартакты айтамын. Зэу1р орны нан уш ы п т урады . С а х н а д а ш а м co n e d i. Ш а м кбайта ж а н г а н д а с а хн а д а б а г а н а гы Т а ллин э у е ж а й ы н ы ц K o p in ic i, к у ш у за л ы . 3 o y ip с а х н а н ы ц т у к т р 'ш д е ш ы м ы лды к, ж а н ы н д а 6 ip б у р ы ш т а т ур . Т а хм и н а K o p in e d i. Т а х м и н а . Ж о к , о л а й е м е с , о н ы ц 6a p i OTipiK. 3 a y ip с е н б е н п ... 3 a y ip . O TipiK е ке н ш бьпемш го й , Тахм ина... Т а х м и н а . Е н д е ш е н е г е к е ж л щ е к у ш к Kip;ii. 3 a y ip . б й т к е ш мен С п ар такты ж а ксы бьлуип ешм. О л корсекы зар ceni калай карм ап калмады екен деп ойлаганым г о й ... Т а хм ина (к у л 'ш ). К арм ап калуга ты ры сы п бакты гой. Н е 6ip кср ем ет адеMi сездерда де айтты дейсщ ? Басы мнан а я г ы м а д е й i 11 т о п п , б а й л ы к т а у й ш к о й м а к б о л д ы , к ы м б а т сы йл ы к та эперм екпп едк М е н кеш л бглш рмеген сон боска ш ы гы нд алы п кайтс1н, ж е н ш е K e rri. Б о ска kctcIh бе... 3 a y ip . Б о ска ке тп е ге ж калай? Т а х м и н а . М е н ту р а л ы oceKTi кар д ай б ор а ты п айтаты н бол д ы . Е р к е к б а сы м е н 03i та р а т ы п , м а кта н K op in айтады д а ... Репродукторды н даусы : Ты цдацы здар, гпыцдацыз- дар, Бакугв уш ат ы н ж олауш ы ларды ц есш е! Бакуде ауа р а й ы н ы ц к,олайсы зды гы на б ай л ан ы ст ы у ш у уак,ы т ы к е й ш u ie e e p u e d i. B ip с а г а т т а н к е й ш т аеы к,осы м ш а хабарлайм ы з. Т а хм и н а ко р 'ш б е й к е т е д й З эу1 р за л д а гы о р н ы н а Ф и р а н г ы з д ы ц к;а сы на к ,а й т ы п келед'к 3 a y ip . Тагы 6ip сага т кутетш болдык. Ф и р а н гы з. И з... - 138-

3 o y ip . К а р н ы н д а а ш ка н ш ы га р, б ар ы п ж у р е кж а л га й ты н 6ip нэрсе э ке л е й ж . Ф ирангы з. Ж арайды. С а х н а д а т а м c e n e d i. К р и т а ж а н г а н д а Зэу1рд1ц э к е - ш е ш е с Ш ц y u i. Крнак, даст арк,аны . Д а ст а рк,а н басы нд а М о ж и т , 3 a y ip , З и б о р , к в р ш ы е р i М у р т а з а , д л и н, Ф ирангыз от ыр. Ж эби мен Ф изза да осында. З иб эр . K op m i-ay, С п а р та к неге кслм еген? М ур та з а . К у д а й б ш с ш .о н ь щ кайда ж у р ге ш н (к,арк,ы лд ап к у л 'т ) 6ip с ул у д ы ц с о н ы н д а ж у р ге н ш ы га р . Э лия (м а ^ т а н ы п к у л 'т ). К о ке сЕ а у, ко й са н ш ы , б аланы боска кш эламай. Б1здж С партакж ан боска журмейдк 6и з н с с 11п к 6ip т ы г ы з ш а р у а с ы б о л га н го й . М ур таза. Ж а с ж м ттте рд н кандай ш аруасы болаты ны н 6i3 б ш м е й т ш ш ы га р м ы з . Х а -х а -х а . М эж и т. Ал, канеки, бул не оты ры с, бокалдарга куя бастайы к. Урыста туры с ж о к деген. Ж а б и, бул ш аруаны н то пн ж езщ уста. Ж эб и . О л не дегеш ш з? Канеки, ага, ш олм е кп маган берндз. (Ш а р а п к,уя б а с т а й д ы .) М э ж и т . Е , сойтш П Е н/и сен турганда мен б аскарам ы н б а ? iHici б а р д ы ц т ы н ы с ы б а р д е г е н ... Ж э б и . М э к е , калай болды 03i? О сы ндай аса к у р м е гп лауазымды адамдардыц алдында мен сойлей алмаймы н гой М эж и т. Кы сы лма, бастай бер. Ж э б и . П р о ф е с с о р а г а , ci3 а й т с а н ы з б о л д ы г о й . О з 6ip ж у м с а га н д а а я н ы п к а л а р ж а й ы м ы з т а гы ж о к . А с а KypMerri, ардакты ага л а ры м ! Ка;0рл'| к о н а к т а р ! B i3 б у п н аса 6ip м а д ы зд ы с е б е п п е н ж и н а л ы п о т ы р м ы з . Б э р 1м 1з д ш о р т а к к о з к у а н ы ш ы м ы з , а р а м ы з д ы г ы е р к е м 1-з - З э у 1р ж а н н ы н т у га н ку ги . З э у 1р д ш э к е а - м е ш н n ip т у т к а н а д а м ы м . Э кем ш н орны ндагы рухани экем десем де жарасады . О сы KiciniH а р к а с ы н д а н а н ж е п , с у im in ж у р г е н ж а й ы м б а р А л , З и б э р х а н ы м га к е л е р б о л с а к . ол KiciHi м е н т у г а н а н а м д а й кур м е тте й м ш . 3 o y ip болса осы к 'ю л е р д щ ж а л гы з ул ы , -139-

лем ек, M ciiin б ауы ры м . К у р м е тп ко н а кта р , а з д е р м е т и ж а н легенде ж а л гы з бауы ры м Зэу1рдщ б у п н ту га н ку(Нне ж и нал ы п калы псы зд ар. Б у п н б1здщ арам ызда М ур таза ага оты р . О л K iciuiii,e ciM i б ую л р е сп уб л и ка га ке щ и е н мол1м. Бул K icini бклм ейтй! адам б ар десещ здер ж е л ке м н щ ш ун кы ры н ко р м е й ке то й iH. Б ул K icire н а гы з азам а т, у л ке н адам деген создер гама ж ар аса ты н ш ы гар. М у р т а з а . Ж э , ж э , кн н к е н е то м е н Tyccenj3uii. Б1зге де айтатын 6 ip морсе калдырсацш ы . Ж э б и . 0 3 iM д е с е з ;и c i3 r e 6 e p e ftin д е л M in э к е л е ж а т ы р ед1м го й . А л , М у р т а з а а га , с о з озщ !зд е , к у л а гы м с1зде. М ур таза. Ж ана м енщ адреаме коптеген кош емет создер айты п жаты рсы здар. Рахмет оган. «М актанарлы к улы ц болса, мактан сен. М а кта н уга турар ол » дегендей, колы м ы здан ке л ге н ш е х а л ы кка кы зм ет icTereH болым ж а ты р м ы з, О м ы ха л кы м б щ ед к О та н уш 'ш ж а н кию га дей'щ б а р га н ке зд е , с о н ы н 6 o p i м ж е 6 y rin ri у р п а к - ж астар сендердщ камдарыц болатын. Сендердщ бакытты б олаш актары ц уин н кан беруге де, ж а н беруге де бардык- С ондагы м аксаты м ы з осы сендердщ ом !рл ерщ аладсы з отсе е к е н д ел ка т а р ы н а н к а л м а й !ш ш -ж е с ш , occiH, е р ю н о й н а п- кул с ш дел с о га н ж а гд а й ж а с а у е;и гой . О л б1здщ мшдет1м1з болтан. Ал сендердщ мнщ еттерщ улкещ н курметтеу. Эрюм оз орны н 6 u iy кер ек. Адам оз ор ны н бьпмеген кезде, орны н та ба алм аган кезде к а тс л ж ке уры нады . М ун ы мен неге айтып турмы н. Улкещ н курметтел, улкеннен уйрену керек. С онды ктан осы уйд щ бас Heci — улкен галы м , проф ессор М э ж и т агалары н мен З ибор ханы м ны н денсаулы гы уанн, осы ндай ж а ксы ул тэрб ие леге ш y u iin рахмет айта отыры п гу м ы р -ж а с та р ы н ы н у з а к б ол уы н т!лей1к. А л , 3oyip болса, ата-анасы н кдщ рлеп, оларды н кексеген жер1нен ш ыксы н. Э кес1н1нтабы сы на м асаттаны п ке тл е с ж . Э ке сез1н ая ка сты етпе сж . Ал, М э ж и т пен З ибор ханы м ны н мерейлер1 устем бола 6e pyi y iu in ! • Б арлы гы . Айтканы ны з келсж . Кеп жасацыздар. Ж эб и. Гажап сез болды. d n d e m e d i. • - 140-

Ж эб и. М уртаза ага, естщ низ бе Хосровты Агропром га ауы сты ры пты гой. М уртаза. Кай Хосров е д ол! Ж э б и . О й , ага, ан ау-ш ы ! Гачев Х осров Т ею бович-m i. B ip кезде про куро р болды , атка ру ком итетш е бар га н ж о к па? Э л п , А скар Теюбович деген агасы министрлж те ютейтш ж т г п айтам ын гой... М у р т а з а . A , eciMe TycTi. О н ы бйпемш . Ж эби. Айтпакш ы сол министрлжтеп М ахмуд И сраиловичт1 о р ы нб асар л ы кка ecipinTi гой. М у р т а з а . К о й ш ы ? А л , о н ы к о р н ы м а KiM б а р ы п т ы ? Ж э б и . А л, он ы н орны на Тураи Курбанович б ар га н ба деймж. М ур таза. М ш е , ж аналы к!-.. Т урапты н орны на ше? Ж эб и. Турапты н орны на Таир Зульф агарович, ал Таир Зульф агаровтын орнына ж анагы айткан А скар Теюбаевичтщ iHici Х о с р о в б ар ы п о т ы р ы пты . М уртаза. Солай де. Элемде талай кы зы кб а р дсген осы. Ж э б и . Дегенм ен 6ip орында туры п калмай кадрларды осы лай ауы сты ры п турга н ж а кс ы ма дейм ш , ага. М уртаза. Эрине, кайта куру керек дел Кызыл кею рдек болып ж аткан ж о к па? С т о л д ы ц е к ’т ш 1 б а с ы н д а Э л а я , З и б э р , Ф и з з а ш у Ш р ке л е й п эц г'ш е л е а п о т ы р . Э л и я . Куд а й-а у, к о р и л -ay, Mine им андай ш ы н ы м , Глздщ Ф ирангы з бар гой, осы замапны н Кызыла еш уксамайды гой, уксам айды . Тек о ку о н ы н ескп-дерть Кайта мен урсам ы н: «B ip уакы т ю таптан басынды алы п, ж у р п ы н кыздары сиякты тараны п-сы лапы п, бой ж азы п кы ды рмайсы н ба, кин о-теа трга барм айсы н б а? » — дел. B api6ip каны на cin re n эдет калмайды екен. Бар бклетш ж олы институт пен ею ара. Тура б ары п, тура кайтады . О сы у й ге ар ен epTin э ке л ге ж м ж о к па? K a3ip сол ай б ол уга бола ма? Ф изза. М ен, кы з баланын орны кты, уялш ак болтаны ж аксы гой дел ойлаймын. BeTi аш ы лы п кеткен, калай болса, солай ж уретш кыздарды коргенде жаны м курысады. Кы з

баланын. к о ж л ш е к л п ш н Heci ж аксы . Э л и я . А л , уй ш ар уа сы н ьщ б а р ж ж асайды . Т ам ак та эз1рлеАш, тэгп-дэмд1лерд1 де nic ip e /ii, столды да ж ай на ты п ж асай алады. З и б э р . Каидай ж а кс ы , колы цы з узары п калган екен гой, K e p iu i. Э лия. С олай, осы кы зы м ны н аркасында ею колымды ж ы лы суга малып отырмы н. А л, бар гой, езш Ъшкандай ж ы л ты р а к за т кы зы кты рм айд ы . А там а оны , устш е rayhap ш а ш ы п та ст а с а ц д а б ур ы л ы п к а р а м а с . С о нд а й 03 i. Б1рде 6 i3 fli С п а р та кж а н н ы н , дэу б а с ты кта р то ва р алаты н койм ага алы п баргамы бар ем ес пе? А йтп ац ы з! Адам ны ц ж аны нан б а с ка н ы н 6 o p i бар е ке н э л п ж е р д е . Ф и р а н гы з с о н ы н 6ip in e ж а с б ол ы п кы зы кп ад ы гой . К а йта Kopi ка кп а с мен кы зы гы п KeTin ез1ме к а м ка т о н , ф р а н ц уз е т т н , е ю ко с тю м алы п ш ы к т ы м . Ф и р а н г ы з е ш н э р с е ж к а л а м а д ы . К а й т а о.-нм о га н болм ай, 6 ip туйе ж ун корне коса алы п ш ы кты м . Ж асы ратын n e c i б а р , ж а с а у ы э л д е к а ш а н - а к д а й ы н ед1 г о й . М ы н а к о р н е ты м эдем1 е ке н сосы н кы з ы гы п ала сал ганы м ... А рты гы ж о к... М э ж и т . 3 a y ip , те л евизор д ы нд а уы сы н ш ы га рш ы , Бакуш к о р с е тт ж а тка н сиякты гой. Ж э б и . И э , М эскеуд е н Э з1рбайж ан туралы хабар 6epin ж аты р. 3 a y ip б ар ы п т еле визор ды ц да усы н ш ы гарады . Ж ур т назары соган ауады . Э кранда хабарга цат ынасушылар. А р а с ы н д а 'Гахм ина д а бар. М ур та за . O ho, мы нау мына ж акта негы п жур? Э л и я . Б ул айел барм аса ш аруа 6iTe ме? (К е к е а н м е н .) М ур таза. Аты юм ед1 осы ны н. Б1здн С партакты н элп Heci ем ес пе? Э л и я . И э , и э , 6 ip HapceHi к о н ы р с ы т п а й темек1нд1 т а р та 6e pm i. Ж э б и . Т а хм и н а д е ге н щ TinTi к а к ор тасы н д а о т ы р гой . Ф и зза . О сы Тахминаны «ф ранцузга турмы ска ш ы гы п, А м ер и ка га кетет1н болы пты » деп ж у р гой. - 142- .

З и б э р . Американдыктар осыларга карап калган шыгар. BipaK мундайлардын жолы болгыш келедь Э лия. Т а т р ж ар ы лкап, сондай 6ip кез кер м ей тж , к у л а к е с п м е й т ш ж а к к а ке тс е е к е н , сон д а ган а 6i3 де онын, ф окустарынан кутылар едж. Э лп сокгы байын ю м ге тастап кетер екен. Э л п e m m ic i бар емес пе, кудай-ау, аты аузыма туспей турганы ... Ж эб и. Кай етж н й ол? Э л и я . Ka3ip 6ip б ай e m m i он ы KH iH /iipin-iiuiHflipiii ж у р екен деп айтады гой. М ойны ндагы алканы да сол ж у з мы цга саты п anepirm деседь Ф и зза. Ж уз мын! Карай гор! Бул еркектердщ бастары бас емес сабан болы п кеткеп бе? Б ала-ш аганы н аузынан ж ы ры п, ж у з м ы цга... С о нд а ол и й р кш д е Kici к ы з ы га ты н д а й Typi б о л с а й ш ы . 0 н ж о к, туе ж о к кокба ка сия кты ко кп е ц б е к б1рдеце гой. Тым болмаса тур-тулгасы келсеий. Ж у з мы ц! Ж а ка акш амен бе еке н , элде ecKi а кш а м е н б е еке н ? .. Ж э б и . К а й д а гы ж у з м ы н? K iM о га н ж у з м ы ны н ж ум са га л ы дайын оты рган? М ундай алкалар ж иы рм а сом гана турады, а н а « Ф и р у з а » д у к е 1й н д е е ш ю м а л м а й б о с к а т о л ы п ж а т ы р . О сы эйел дер айта бере;и екенепщ ер, бас ж о к , коз ж о к б1рдецеш. З и б э р . Д е ге н м е н к е с к ш -к е л б е т ш д е Kici т а р та ты н 6ip норсебар. К и iмiп айтпайсындар ма? Тура ж ана ж ы лды кбал- маскарадка жиналгандай! С п а р т а к ( K ip e d i, к /р г е н б о й д а ш е ш е с 'ш е з е к и ) . EciKTi жауып, Kuirri алып кеткендерщ не? M e n in ки тм д 1 6epm i. Э лия. Ашуланба ендь Осында келетш ш ыгар деп ойладык кой. (С ы б ы р л ий .) Б упн Зэу1рдщ туган куш , куттыктасанш ы. С партак (т елевизорга к в з т о ц т а т ы п ). О го, Тахмуш а, ж ар ай сы н ! Ка лай , калай сейлейд|? (3 o y ip e e .) Кутты ктаймы н! (Кр лт асы на н сигарет алы п ш егуге о ^т а л а д ы .) О тты гы н ж о кпа ? 3 o y ip о т т ы еы м е н т ут а т ы п 6 e pe di. - из-

С партак (т ем ект н т ут ат ы п алып, оттыцты алып Kopedi). « Р о н с о н » . B ip ко р ге н заты м с и я кты , кайдан кер ш ед м ?... Э краннан Тахм инаньщ даусы еспледн Курм егп к в п д ш р экр а н корерм енд ерь 0здер щ 1зге ар на п 6 e jirijii ко м п о зи то р ы м ы з Э м е н С э б и т п н « Т у га н кун » эн in оры ндауга руксат етпиздер. О сы энмен барш анызды республика кун1мен кут ты кта й о ты р ы п, acipece б у п н туга н куш болы п ж аткандар болса, оларга ерекш е ы ды ласпен жолдаймы н. Э н сазы e c m u e d i. С а х н а д а б 1 р т т д е п т а м c o n e d i. Y H -iu iin d e о н ы - м у н ы ж и н а п ж у р г е н З и б э р г а н а Kopinedi. О л ул ы м е н б у р к ,ы л д а п у р ы с ы п ж у р . Bipax, к о р ш б е й д 'и З и б э р . М е н с е т н М э с к е у ге неге б а р гы н к е л т калганы н бмшейд1 гой д е й а н б е ? Юмди ал д агы н келед1 взш нщ ? Кеш е ана 6eTi ж ы л ты р каты н телевизордан саган козш кысып ш ады рган гой. Ы мдаганды мен тусш бейтш ш ыгармы н. Еш кайда да бармайсы ц. А я к асты нан ол негылган ж о л са п а р ? K a 3 ip э к е к келедй бэлем т о кта й тур . Сазайы нды та рткы зай ы н ... К а й рейс дейдь О л б и л е гп к а т а н алып улгердщ ? А йтпад ы деме, алам ы н да б ар гой , каз1р б илет!нш ж ы рты п тастаймы н. M eHi аямасацда ауру экенд! аясацшы. А н а ж у з ж а р а ка ты н н ы н . б а р го й с и кы р ы б а р ш ы га р . C eniH басынды айналды ры п тастаганнан сау ма? Ж узж а ра деме дейд|', о з|'нш е. K a 3 ip од ан да эд ем ю ш а й та м ы н . О сы д а н ко р де тур . B a p i6 ip уш а м ы н д ейдк Э й , калтанда к о к т и ы н ы н ж о к , кайакш ан,ауш асы н ?У ры сы п-уры сы ибэр1б1розд ер1нбересчц дейш гой. О сы ж ол ы берерм1з саган. Тамагы нды дурыстап, адам с и я кты iu i, T yftiain кала рсьщ . Б у п н уш а м ы н д е м о н бе? У ш с а н у ш , он да о с ы у й ге ка й т ы п ке л м е с те й б о л ы п 6ipaK кет. М е н щ T inT i c e n in жуз1нд1 к е р п м к е л м е й д ь Э к е н екеум |'зд!Н ceHi эл пе ш те п е а р ге н д е п ко р ге н ра хаты м ы з осы ма? Бар, б ар а б е р ! С е н ке л ге н ш е б !з 6 ip н э р се ге у ш ы р а п к а л с а к, 03iH oKiHecin. Ж ы л ы к т м д е р н и и а л , ш е ш е к . О л ж а к т а ceHi э к е - ш еш ен кутш турга н ж о к. М о с ква , Б аку емес! Сулы гы нды , мойы н орагы ш ы нды ал! Барган со н ам ан-есен жеткеш нш -1 4 4 -,

айты п телеграмма сала сал, ш еш ек. С е ти , басы нды эбден айналды ры п тастаган екен. Кудай-ау, ж уртты н, балалары э к е -iiie n ie ci « к о й » де л а й тса, коя сал а д ы . А л , б ун ы н кул а гы м а неше куннен 6epi куйы п жатырмыз, куйы п жаты рмы з. « Э й , ш еш ек, 6eTi аш ы лган эйелге ж ол ам а », — дел. Сонда да угы л ж а тка н бул ж о к . А л , бара бер! T anipiM бетщ не н жары лкасы н! А л, ана карга кудай бар болса ж азасы н берер. M e n i ж ы л а ты п , eH ipeTin ж а л гы зы м д ы та р ты п а л га н ы ym iH к у д а й д ы н б а р ы р а с б о л с а , т !л i к е с ш п , а к ж у з1 с о л ы п к а з 1р мен калай зар илеп ж ы лап отырсам, оны н кезш ен де ж ас кетпесш . Бар, бара бер. Барган сон телеграмма салуды ум ы тпа!.. Ш а м сон'т , ж а н а д ы , с а х н а д а а в а н с ц е н а озге рг е н . Тагы да э уе ж а й . Ы рак, бул М эскеу. С а хнаны ц 6 ip ш еш Ы де цолы нда гул ш огы бар Тахмина. Радокабылдагы ш тан. Тынданыздар, тындацыздар! К у т т алуш ы ларды ц ecine . Б акуден Х -5 0 5 р е й а м е н у ш а к к е л т конды. 3 a y ip Kepinedi. О н и к в р г е н Т а х м и н а n c y a ip in б а р ы п цуш ацт ай алады. Ш ам сош п ж анады . E ndi сахнада Таллин оуежайы . К ре сло да ц а т а р о т ы р га н 3 a y ip м е н Ф и р а н гы з. Радиокабы лдагы ш тан. Тынданыздар, тынданыздар! Б а ку ге у ш а ты н ж ол а уш ы л а р д ы н eciHe. У ш а кт ы н келм еу1не байланысты аздердщ рейстерщ1з б е л гш 6 ip уа кы тка д е й т ке й ш m e riH A ip ifle fli. К о сы м ш а та гы 6 ip с а га т т а н кей'ш хаб ар ла йм ы з. 3 a y ip . Б ары п те м ею та рты п келейш . Ф и р а н гы з . Ж арайд ы ... 3 a y ip са хн а н ы ц е кш ш ! ш е т т е бар ад ы . Ж а р ы ц сол ар а га m yc ip u ie d i. Т а хм и на K O pinedi. Тахмина. Сонда сейш менщ артымнан М эскеуге ушып келгенщ кандай ж аксы болды. Сенен сонда «келе ж аты рм ы н» деген телеграмманы алганда ж у р е п м ж ары ла куанганы м-ай. 3 a y ip . С а ган кар ай куста й уш ы п ж е тю м ке л д г.. 10-911 -145-

Т а хм и на . Е свд е ме екеум1эдщ М о скеуге карай жаяу ая нда ган ы м ы з. 3 a y ip . Е ам д е болмаганда ш е?! Ж о л д ы ц eKi ж агы кар ага йл ы к а л ы к орм ан болаты н. Элдеб1р куста р y iii ecTijieTiH. С о н д а с е м ... Т ахм ина. И э, сонда мы нау сайрам турган булбул ма деп сура гам м ы м . 3 a y ip . Бул уа кы тта булбул сайрамайды , булбул коктем - H iu а я гы , жа.чдыц басы нда сайрайды дсген м ш . Т ахм ина. С ол кай кус е ке ж н айтмадыц. 3 a y ip о й л а н ы п т е м е й u ie ee di. Т ахм ина. О тты гы кж а кс ы ж ум ы с icie n тур ма? 3 o y ip . E ciM e с а л га н ы ц канд ай ж а к с ы болд ы . О л о т ты кты С п а р та к таны ды . B ip ж ерден ке р ге н сия кты м ы н дедк Т а хм и н а . А кы м а к, 6ip жерден корген сиякты м ы н дегеж n e ci. О н ы м а га н та уы п б е р ге н сол ем ес не? 3 a y ip . С п а р та к тауы п берген?! Т ахм ина. И э , онда турган не бар екен? М ен сеж цкож лпци елец етю зер 6 ip ж а ксы зат сы йлагы м келдк А л , оны кайдап аларсып. С пар такты ц таны майтыны ж о к. Саудада кте й тж та ны ста ры мол. А й ты п ед1м, тауы н бердг 3 a y ip . Д с м с к , б ул С п а р та кты ксы й л ы гы екен гой? Т ахм ина. Калайш а С партакты ц? М ен муны ез акшама саты п алдым. С партакты ц те к тауы п бергеж болмаса к у н ы н e3iM т о л е г е н м ш . С е н н е м е н е Meni С п а р т а к т а н кы зганам ы сы ц?! Н еге ш укш иды цсош ла? MeHi кайта-кайта актала беруге м э ж б ур етпесецпй. 3 a y ip . К ы зга н б а й м ы н . B ip aK мен c c iiiH а ты ц н ы ц он ы ц атымен катар аталганы н каламаймын, укты ц ба? © й ткеж м ен он ы оте ж а к с ы б1лемш дед1м го й сага н . О н ы ц немец айналы саты ны н да сезем ш ... Т а хм и н а . 3 a y ip , кы зы н ба , мен басы б о с ж а с эй ел м ж . М е н 03iMAi ка л а й та за уста са м да 6 a p i6 ip а р ты м н а н с о з epefli. © й т к е н ! м а ган ко з сал уш ы лар ко п . Б !р азы ны ц м енен конк/л к а л г а н , б 1 р а з ы н ы ц a n i д э м е а б а р . С о с ы н э д е ш с е н ecTiciH д е п , кал а йд а с а га н ж е т е т ш д е й eTiri ай тад ы . А л д а -ж а л д а - 146-

е к е ум 1 зд 1 н ,с в з1 м 1 зж а р а с ы п , у й л е с ш к е т с е к , о и ы о л а р Keuiipe алмайды. О й тке ш б 1з;инбакы тты болганы м ы зды каламайды . А йтаты н осек-энпм елер1 таусы лы п калады гой... Сосын мына нэрсеж мы ктап кею р епне т у й т алганы к ж е н б о л а р . Б 'ф ж ш щ е н , м е н 03iMAi nepiiuTeM iH, е т е п м е намаз окы п ж урм ш демеймш . М ен де пендемш . Бул туралы ж а л га н елее к у у д ы н к а ж е л ж о к - Е кп ш л д е н , м е н д а л оз'ш дей еш ш м д1 ж а к с ы к е р г е н д е eM ecnin. Э л1 е ш ю м г е « м е н с е ж ж аксы корем1н» деп айткан да ем есж н... 0м 1рде ш ы нды к ж ал гы з болады, м е ж н кым батты м. О л ш ы нды к екеум1здщ о р т а к ce3iMiMi3. О л ш ы н д ы к — Mine, б у п н п к е ш , с о л ж о л г ы Дом одедово м а ны нда гы ор м а н, екеум 1здщ оц а ш а сэт1м1з, 6ip-6ipiM i3re де ген ка л ткы с ы з кош л1м1з. Д о л осы сэтте м ен сен уш ш , сен мен уин н кым батсын,- Б а ска кош л аландар еш н эрсе ж о к - Б а р л ы гы т е к екеум 1з yuiiH ган а. Б1зге о р т а к куп и я . А д ам га ад ам н ы н 6 ip сот ш ы н ай ы ко ш л аш у ы н ы ц 03i — бакы т. (С э л о й л а н ы п к^алады .) К а л г а н у а к ы т т а 6opiMi3 apTicni3. Э р турл 1 м ш д е т т е р аткарам ы з, эр турл1 рольдерде ой на йм ы з. Е гер де ш ы н бакы тты сезш пн келсе, осы онаш а калган шынайы сез1мге сусы нд ага н сэтте p;ii к е д ш н д е б е р ж с акта. К а л ган уакы ттарда сомы еске ал ы п, сон ы ц ш уагы на ш ом ы ласы ц... Бакы тдегежм1з сол ш ыгар. Т е р т ш и п K o p im c М э с ке у д щ 6 ip ш а гы н р е ст о р а н ы . Б и д 'щ с а зд ы эу е ш о й н а л ы п ж а т ы р . 3 o y ip м е н Т а хм и н а г а М у х т а р K ip e б е р к т е у ш ы р а с ы п к,алады .. Т а хм и н а . О й кездескеж м 1з канд ай ж а к с ы болды . 3a yip , таны сы п ко й , бул - М ухта р. М е н еке ущ е 6 ip -6 ip iH туралы коп айтып ж урм ш гой. Сонды ктан сендер сы рттай таные адамсындар. М ух та р — белгйн реж иссер, б!здщ хабары м ы зды TycipreH ад ам . А л 3 a y ip б о л с а ... 3 a y ip (к,о л ы н усы н ы п . о н ы ц с в з Ы а я ц т а т п а й ). Танысканыма куаны ш тымын. - J47-

М ухта р. M en i де дол сондай кеш л куйде деп ойлакыз. Т а х м и н а . 3 o y ip , М у х т а р 61з д 1 р е с т о р а н г а ш а к ы р ы п т у р . М ундай ж аксы бастамадан б ас таратпаганы мы з ж ен ш ыгар. Э ... Р ест оран за лы на e m in ж а й га сы п от ы рады , М ухт ар ш ы е ы п K e m e d i. 3 o y ip . М е н бул к е и т екеум1з о ка ш а етю зетж ш ыгармы з десем ... Т а х м и н а . Х а б а р а я к т а л г а н н а н ке Й 1Н М у х т а р к е ш к е 6 ip re та м а кта н а й ы к де ген с о к « ж о к » деп а й туга уялды м. B ip там акты кайда ш е е к те 6 o p i-6 ip ем ес пе? 3 o y ip . М е н 6ip eyjiiK есебш ен кун к е р п м келм ейдь О л н еп зш ен Meni ем ес ceHi ш а к ы р га н б о л а р ... Т а хм и н а (o m in e ). 3 o y ip кой са ц ш ы ... М ух та р (к,а йт ы п о р а л ы п ). Кдпай iш т е р т пы скан ж о к па? Тахм ина . М ухта р, ана 6 ip ж е л т у ш устап отырган к е р к е м х а н ы м KiM? М ухта р. Сайтам алгы рды н а ты -ж е ж еамде ж ок- Атакты opTicTepfliH6ipi. К е п кин од а ой на йды . Т а х м и н а . Ж а н ы н д а г ы ж а с ж 1 п т - Kyfieyi ш ы га р . М у х т а р . Ж о к , ол б ур ы н гы куйеу'|. K a 3 ip ri байы ана ш арап куйы п ж атка н ... Д а я ш ы к е л 'т д а с т а р к ;а н г а ы д ы с -а я к , к;ояды . М у х т а р ( о л к е т к е а н ) . Б а й к а д ы н д а р м а , э л п KiciHiK квзпщ е 6 ip м у к бар. Д аяш ы ны айтамын. Тахм ина. Байкаганы м ж ок. М ухтар. М ен кептен 6epi байкап журм1н, даяшылардын ocipece, е гд е д а я 1и ы л а рд ы н о з д е р i н д е 6 ip ш а р ш а у , ке зд е р ш д е 6 ip м укболад ы . О л cip o м а м анд ы кка да каты сы болар. Д а яш ы - езшде ж о кты езгеге б е р пш , береке да ры ткы ш , сонымен 6ipre куд ай дай Te3iM fli op i д а на, ж а б ы р ка у ... 3 o y ip . К уд а йд ы кай д ан Kepin едаш з? О з не ге сон ш а к у д а й д ы к ж а б ы р к а у л ы г ы н а с е н 1м д 1с !з? М ухта р . О ны мына себептерге с у й е н т айтам ын, кудай -1 4 8 -

д а , д а я ш ы д а а д а м д а р д ы н т а б и г а т ы н е т е ж а д с ы б 1л е д 1... (Т ахм и н ага б уры л ы п .) Бидеуге болар ма? М у х т а р м е н Т ахм ина б илеп к;айт ады . Т а хм и н а . 3a yip , сен не ге б ил ем е йсщ . Кд р аш ы данш ам а суду ханымдар отыр. 3 o y ip . А ягы м ауы р ы п турга ны . Т а хм и н а . А ягы м ... 3 a y ip . И э , K e6 iciM H in K b icb in о т ы р га н ы . М ух т а р . 3 a y ip айы п болм аса, мам андыгы нды ай тсак?... 3 a y ip . Геологпы н. М у х т а р . Геолог. А йта ры ж о д р о м а н ти ка л ы к м ам анды к. Тау, тас, та йга, жулды зды аспан. Т а хм и н а . 3 a y ip баспа ды зм е тке рь К е н , да зба -ба йлы д •гуралы эдебиеттерд1 редакциялайды , ш ы гарады . М ух т а р . А ?... 3 a y ip (б и ш е г е н б о л ы п ) . М а м а н д ы гы ц ы з б о й ы н ш а ci3 KiMci3? Т а хм и н а . С ен не бкп м е й а н бе? М ух та р 6ia niK таны м ал режиссер1м1здн16ipi. Б 1здщ хабарды Tycipren адам! М ух та р (с а л ^ы н к,а нды л ы к,п ен). М е н теледидар хаб арлары ны н режиссер1мш . О н ы 6ipey б ш п , 6ipey 6LnMeyi занды. Ш ы н мэшнде мен де мамандыгы м бойы нш а ды змет к те м е й м ш . М е н 6ip кезде В Г И К -Ti 6iTipre h m ih . М ам а нд ы гы м кинореж иссер. Э й, оны дайтем1з. О л d ip у зад эц пм е ... Тахмина. М ухтарды ксзш де М эскеуге жумысда далды рган гой . Сонда далганда гой , б уп н д е 6ipneiue улкещ и- Kiuiifli ф ильм Tycipren атадты ре ж и сс е р б олы п оты р ар едщ . М у х т а р . Упкенд1-кш пл1 ф ильм Tycipep ед ш дейсщ . О л ай та р га га н а ж е н и н Э й тп е с е , ж у р т т ы н 6a pi к и н о Tycipiri кетп ей ме? О н ы ц да оз ra 6 i, е з диы нды гы бар. Адам ж ас кезж д е уад ы ты н босда 0TKi3in алады еден. Д е ге н м е н , мен ойлаймы н, адамзаттыц саналы гумы ры нда ж азы лм аган б ел гШ 6 ip ш ектеулер бар-ау. С оны е тю зш алмау керекекеп . Ж а с а й ты н ы н д ы е т д ы зум е н бел а п i 6 i р ж а с д а д е й iн ты нды ры п та ста м аса д ар ты нан « К ол ы м д ы м е зп л ш е н кеш серме/дм» б ол ы п ш ы га д ы . B i3 ж а с б о л ы п , мае б о л ы п , б ул гад та п -149-


Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!
Create your own flipbook