б уй ы гы п уй ы кта п K e rri. - А л ы ска тартты цы з ба, апасы . - Баурайдагы табы н ж айы п ж урген бакташ ы лар дауыстады. - Б элен жерде ат басы ндай алты н бар деген, - дел ж а к т ы р м а й ж а у а п к а т т ы . © 3 iH in к о ц 1л 1 ж а р ы м б о л ы п к е л е ж атканда кайдан женд1 ж ауап бере койсы н. Р а д о с е л ь е 11i н д у к е н i н е K ip re H З и н к а ш о н к е , к у м а н , K ip iu i сататы н ж агы нд а 6ipa3 а й н а л ш ы кта п турды да, кай та ш ы гы п, б уры ш ты букпантайл ап айнала 6e pin , таргы л мы сы кты ш арбактан асы ры п бутага карай лакты ры п ж1бердь А лж апкы ш ы н кагы п-кагы п , ауы лга апаратын кара ж олга Tycin та й ы п оты рды . С о н ы н а н 6 ip e y куы п келе ж атка н д ай - а к екгнндеп келедь Бейне арты нан мияулап мы сы гы куы п жететш дей жупред1. Арты на буры лы п караса, кара жолдын борпы лдак топы рагы на аунап, торгайлар элдене ш окы п ж еп мэз, м ы сы к тупл тук те ж ок. О л ж елш ген тауыктыц уайы м ы н элдекаш ан ум ы ткан, те к бетен уйдщ ш арбагына л акты ры п кеткен м ы сы гы ны н куй ! ж ан ы н ауы ртып тур. Ю м ол сорлыны еркелетш сут берер д ейац. Кун козж булт келегейлеп, айнала к уц п р т тартты . Ж о л ж и е п н е ш ы гы п 6ip туп Кызыл та л д ы нтуб ж е оты ры п ойга калды. О йлап-ойлап, Р адосельеге кайта тартты . Д у к е н ш н арты н айналы п олай карады , булай карады — е ш н э р се ж о к . Э р у й д ш аул а сы н а K ip in , б а кш а iuiiH аралап, м ы сы гы н сурап та кордн еш ю м корм ептн б1лмейдь TiiiT i т а б ы л м а г а н с о н 6 ip e y ;iin а р т ы к м ы с ы гы ж о к па е к е н д е п 1з д е с т 1р д 1. Е ш к 1 м н е н а р т ы к м ы с ы к т а ш ы г а к о й м а д ы . К о з ж а сы н колдет1п, in ii удай аш ы п y fiin e кай тты . Тауы кты ж еге н ол емес ш ы гар деген де ой келш жолда, тауы кты сусар ж ары п кеткен, иэ, кабы ргадагы , ш аты рдын ш етш деп т ы р н а к т ы н 1 з !, 6 o p i с о н ы ю . М ы с ы гы н ы н е ш Kinaci ж о к е ке н , ж азы ксы з жэб1рлеп, койны нан алы п, лакты ргалы жатканда буга и м уна я, кш э л а й карады го й . А й та р га T ifli болм аган сон кайтс1н?! З и н ка оз ауласы на ды мы кур ы п зо рга ж етсе, таргы л м ы сы к ка п е р а з какпа алдында оты р. З ин ка ж алм а-ж ан -2 0 0 -
огаи умтылды, анау каракат бутасы ны к арасы на койы п K e rri — KCMnipre е кп е л е ге н д е п с ь О л к ш ж е н е то ста га м га су т куйы п каракатты н туб1не койды . Таргы л м ы с ы кс у т п согы п алы п, окпем таркады , ещц ер ке л е туте болады дегендей, Зинканын, аягы на келш касынды. K en m i орны на тускен KeMiiip м ы с ы гы н е р к е л е т т , е н ш н е м е р ё с ш е т а м а к б е р у ге im Ke ю рдь А с эз1рлеп ко й ы п ары ш акы рад ы , 6 e p i ш акы рады — ж о к- П о гре б тщ ж а н ы н ан оте 6 e pin , у ц ш п караса, Р остик сонда оты р. Б асы на та уы кка ж е м 6e pin ж у р ге н ш ецке ш то н ке р 'т алыпты. - М ы н ауы цн е? — З ин ка ан-тац. - М енсогы сойы ны нойнаганм ы н. - Д аусы ж ерасты нан шыккандай куцпрлеп еспледь - K a3 ip ж а н ы ц н ы ц б а р ы н д а ш е ш те , ж у ы н ы п та м агы пд ы im . - Ш еш е ал-май о-оты р-м ы н! — Боздап коя б е р е т. - Н е дейдк ойбай?! - З и н ка ол re n in ж окта га нд а й дауыска салды. TinTi онын даусы на Kopm Lnepi жинал а бастады. Bapi жабы лы п opi айналдырды, 6epi айналдырды, шыгара алсаш ы ... - С а йта н а л гы р , ceHi, Kipniui заводы на устаханага а п а р ы п , KecTipTin а л д ы р а й ы н . — А м а л ы т а у с ы л г а н З и н к а , ел кор м есш , кер се , м ы н 6ip ж ы л д а да ко й м а с деп inonKeni алж апкы ш ы м ен ж ауы п , немересдн ж етектеп б ута-бутаны ц туб !м е н б укп а н та й л а п K ip n iu i за во ды на ке л ;н . К е л се — eciKTe кул ь т тур. Кун е н ке й т калганы н сонда бтдь - A na , 6i3 кайда келд1к? — Р о сти к та гы ты ны ш турмайды гой. - Кайда-кайда? - Урсайы н деп окталды да T w in тарта койды. 0 3 i де ты ны с ала алмай тунш ы гы п турган баланы аяды. Ш онкеш н, аузы н осындай тар кы лы п ж асагандарга б олсы н об а лы . М у н ы н KiHaci ка и ш а ? Устахананы нтуб1неоты ра Kerri. Караса колы нд а кар м агы бар, баганагы механик Д непрден келе ж аты р: - О л не, апа, е ш к щ т н сакалын элi даулап ж ур с!н бе? - Ж о га , с1зден ка ш а у табы лм ас па екен? — З и н ка -207 -
а л ж а п кы ш ы н ы ц о р а уы н ж азд ы . - П р о ко п ты ц Ke3i T ipiciw ie Kipnim за во д ы нд а к т е ге н д е он д ай кур а л -са й м а н д а р оз1м1зде д е б о л у 1и ы e fli. Ш е ц к е г е кез'| т у с ке н м е ха н и к е ш к ж щ сакдлы нд ай сакалы ш ош андап ал кеп кул а н . О ган карап З ин ка кулеш , T im i к е ц т к е т е р ш п , оз'| ж е н д л д е п ка л д ы . — Б ул не , Ty6iHiH к а с п а гы н ж а л а п па едщ? — С о гы с ойы ны н ойнаганм ы н... М е ха н ик устаханасы н аш ы п, 6 ip ж а гы уш ю р балга алып ш ы кты . Ш о ц ке ж колты гы на катты кысы п туры п буж рж ен б а л г а н ы н y u iK ip т у м с ы г ы м е н с о г ы п к а л ы п еда, 6 ip ж а к iueTi о п ы р ы л ы п , к у м г а у ш ы п TycTi. К е п к т е н Р о с т и к т щ с а т а л - сатал мурыны да коржд1. М ехан ик ш онкеж айналдырып, ш ы гары п алды. — О зге алгысымды калай айтсам екен, — саскалактаган Зинка. — М ум кж акы сы н толеуге болар. — A , c i3 м а ган та ц е р те н п с ш те л е ге н ж о к с ы з ба? — Устахананы ж ауы п ж а тка н м еханик бугаи карам кулеш . — Булай болары н ю м б1лген, б1лсем, сакалы н емес е ш ю м ж ц о з ж д е аям ас е;им ... Немерес1н ж ете ктеп ке м n iр ж уы нды руга Д неп рге беттед1. О н ы ж у ы н д ы р ы п , ко л ы н а л ж а п кы ш ы н а cypTin улгергенш е, ол паромга бары п калы пты . Ш акы рды да, туе д е п ж ал ы н д ы да, бул н е гы л ган бала eK e iiin , T im i тусер емес. Котер1лет1н баспалдагы ж 1п-ж 1щ ш ке, api паромды то л кы н те р б е п , ж е тке н ш е апденеш е cypiH in, суга кулап кете жаздады. Ж ан-ж агы на караса, кызыл алау жанып ту р , тура суре ттеп дей . К у н Д н е п р ге кона ка п ты , су бет1нде батар к у н ж н Кызыл алау ш апагы астында майда толкы ндар ж ы бы рлайды ,тура су астында алты н балы ктуны п жаткандай. Б и1к ж а р к а б а к т а гы K ip n im за во ды TiK ж а р га ш а н ш ы л га н К ы з ы л т у д а й а л а у л а й д ы . 0 з е н ж а г а с ы н д а г ы Kip ж а я т ы н б е р е н е а га ш т а р , З и н к а н ы н ж а с т ы г ы н е с ке TycipeTiH о й ы нд а р коя ты н театр сахнасы н елестетеда. Ж а с ты к демекш1, ж ана туске н кез1ндеп мы на о ки га е с ж е н кетпейд1, каз1р ойласа, -2 0 2 -
бойынкоркыныш билейда. П рокоп ондалокомотивте механик болып датейтж. Кудай гум ы рб ер пр , еш ю сж кузеген сакалдай кезь ш ам а сы , З и н ка ж ага да Kip ш а й ка п ж а т к а н . Bip кезде локом отив ж ы н ургандай з1рюлдеп Kerri ем ес пе? С оцы нан П рокоптан сурады гой мэн-жайды е ж !кте п: локом отивнн ай на лды ры п тур а ты н ка й ы с ы у з !л iri к е т е д , 03i де 6ip к у ш и те хн ика е ке н . Ж у м ы с а я ктал ы п ка л га н к е з , ол ай ж у п pin, булай ж у п р ж керек адам табы лмай, еш ю м токтата алмайды гой. Сонда П рокоп улкен емен ш ер ке ж апары п локом отивнн кем е йвде п м а хо виктж асты на апары п устап турады гой. А йна лга н д е ц ге л е ктщ cxiiiiHi басе идеи т о кт а га н ш а , ж а н а гы ул кен ш е р ке н щ ж а р ты сы н yriTin ж !б е р ш т ь М а ш и н а то кта га н с о н П р о к о п т ы а л ы п ш ы к к а н д а о н ж о к , т у е ж о к б о п -б о з еда. Онда да осындай кун батып бара ж атка н кез едь Кы зы л алау асты нда турса да с у п -с у р еда е сж д е ка тты ка л ы п ты . Ж а га д а п ж у п р ж ж е тке н З и н ка м ойны на асы ла K erri. П р о ко п он ы н суп-суы к колын мойнынан ажы раты п: — С а г а н н е б о л г а н , е л т у р г о й , — д е г е н . У я л га н ы еда. Ал каз1ртелевизорды карап оты рсан, махаббат, махаббат деп каксайды да жатады. Солар и п р кж ш ы н махаббатты б ие р ме екен! П рокоп маркум гумырында ондай ы сты к cyfiicneH m ifliK т у р а л ы а й т ы п п а еда; 6 ip a K к о л к в т е р ге н , ™ i тиген, ке н ш н ж ы рткан ж е pi де ж о к . Д е м е к суйгеш де, З инка да cyflinTi о н ы , 6ip р е т Kip ж е й д е м е н , не а ш к у р с а к ж у м ы с к а барды м а еке н ? Ж о к , ондайы есш де ж о к . 0 3 i im nece iiuneciH, б а р ы н KyfieyiniH а у з ы н а т о с а т ы н . Т ь ф у с а й та м а л гы р , адамныц кешл1 де ж уйр ж -а у, ойга оралм айты н нэрсе ж ок... E neyi о й л а у ш ы ед1: к а р т а й г а н д а у я б а с к а н к е г е р и н н д е й Н1унк1лдес1п, 6ip-6ipiM i:«j.i ж ы л ы т ы п , к у н г е к ы з д ы р ы н ы п eciK алдында оты рам ы з деп. A p b i-6 e p i о т ке н ко р ш ш е р буларды K e p in : - Куйл1-куатты отырсыздар ма, картттары м, - деп амандасар. «Кудайга ш ую р», — деп отырамы з гой сонда деп. П е н си я л а р ы н а да ж а п -ж а к с ы к о с ы л ы п еда, не а й тар ы бар, ке р м е й с щ б е влда де калд ы ... -203-
E uiK iciH с а у ы п , HeMepecin та м а кта н д ы р ы п , оны у й ы кта тка н ш а кар ац гы т у с т K erri. Уй iprecine т е е б уккен З и н ка ш ар ш а ганы н сонда бклдп Б у гш п кун сон д ай л ы к у за к Kopiw ii, 6 ip a K ай та р л ы кта й e iii нэрсе де ты нды рм апты . Kepuiin in багы ж агы н а н сы рт-сы рт ж ан ган от ты н дыбысы ест1л;й, ш а р б а кта н а сы л ы п сы зд ы кта п TyTiHi де ж ете бастады, картон сабагы н ортен ж атса керек. Картобы н бул олдекашан казы п алган, кызылш асы жерде ж аты р. Колы с ы р кы р а п ко я б е р д к та гы yciK ж у р е р ш е Kopinin о ты р ма? BipaK алма ага ш ы н ы н ж ай кал уы н а , айды ц ж айлы туганы на К а ра ган д а, ж а н б ы р ж а у а т ы н ш ы га р , сон да OKinin ж у р м е й ш дел казб ай о ты р га и . Ж уге р'| сабагы н ш ауы п, уйД щ айнала iprecin ж а у ы п ш ы гу ке р е к едц ecKi ем ес п е, ж е л е т т кететш болы п ж ур. К ы ска карай калага кы зы да ш акы рады , оган барганда м ы сы кты , T o 6erri, с ш кп п ю м ге тастайды . Бул api ол арды цж етпш й кабаттагы коран уйлерш е ш ыдай да алмас. М у п д а , ел iiu i, к а р к е м ш тастаса да Kopuiijiepi аш ы п алары х а к . Е л im in eH KeTKici к е л м е й д ц т е к уйд1 ж о н д е п а л с а б о л а р сдй Гум ы р бой ы П р о ко п eKeyi ж ац а уй салуды ан сап ж урд к 6ipaK м ойы ндары ж а р берм е/и гой . С о н гы ж азд а П р окоп уйд1ц ж а н ы н а к а з ы к к а гы п , ж а ц а уйд щ iprecin ко те р у ге ниет к ы л ы п еда. О л y u lin 03 i 6 ip е м е с 6 ip n e m e р е т э т а п ту р ы п iiuKeni де б ар . П е н с и я га ш ы к к а л ы б а кш а га б ар ы п apbi-6epi ж ур1 п-ж ур!п кеп З ин ка га: - Э й , кем ш р, 6 i3 re о сы нш а у л кен уй неменем1зге керек? H eM ia сы йм а й бара ж а ты р ? Д у к е н ге бары п 6 ip ж а р ты алы п кел , казы кты ж ац а м е ж е ге кага м ы н , — дейт1н. А рада 6ip a3 кун о тке н со ц ога н бул ж об а да унам ай, e c irin б а кка кар ай ем ес, ко ш е ге карай ш ы га ру ке р е к ексн деп, казы гы н тагы ауы сты раты н. З инка кайта дукенге карай а я н д а п б а р а ж а т а т ы н . M iH e , о с ы л а й e M ip oT inTi го й . Комбайнер керип жумы стан кайтып келед, какпа аузы нд а м у н ы Kopin, т о к т а п , тем ек1 тутатты . - Н е ойлап оты рсы з, кария? - М ы на кызылш аны ертец казсам ба, казбасам ба деп ойлап отырмын. - 204-
— Ауа райы ж ы л ы болады дейд1 гой. — С е нщ сол ауа райы ц не айтары н а н ы к Q3i де б тм е й тш ш ыгар. Коктемдеб1ркудам ны нуйжетелевизоркоругебарганмы н. Тындасам, телевизорлары ертен, ж ы лы ж ац б ы р жауады деп ж аты р еке н, уйге келе сал ы п, кш петтер1м;н оты ргы за койдым емес не? Танертен, турсам , барлы гы y c in калы пты . Кудама барып, сайтан алгыр, сеш нтелевизоры на сенем деп, K ouieTTepiM Ai y c m n ал д ы м , ка й д а н т а п с а н д а о р н ы н а к е ш е т тауып бер деп кигы л ы к салдым. M i3 бакпайды , бзтш агар. Кал ага, кош ет у ш ж базарга баруга тура келдь M in e саган: ауа райы. К е м ж р щ ты н д а п , т е м е ю с ж т а р ты п б о л ы п , Kopuii у й ж е Kerri, а р т ы н ш а а п п а к ж е й д е к и г е н о н ы н б а л а с ы ш ы к т ы — кы д ы руга бара ж а тка н ы K o p in in тур. Ш а р б а к т а н асы л ы п , б у н ы ц г е о р ги н д е р ж к д л а й ж ы л д а м у з in а л га н ы н к е м гй р байкамайда калды. — А х, сайтан, 03i оты ргы зы п, 03i етргендей узуш караты ?! — З инка айтып аузын ж иганш а, ж М т зы м-зия карасын батырып улгердг Зинка уй кэрнезж ен кете ркпт, георгин! бар, баскасы б а р , та м а м гу л д е р ж е н 6ip к у ш а к к ы л ы п y 3 in а л ы п , т е м е н п с о к п а к п е н Kipnim з а в о д ы н а к а р а й ая н д а д ы . М е х а н и к т щ п э т е р ж щ uiaMbi с е н б е п т ь О л ж а й л а п т е р е з е ш к а к т ы , ш а м сэулесжен ш агы лы скан терезе эй не пж ц аргы жагы нан сакал корж дк — М ы н а у ci3re, к а гы н га н б а л а л а р 6 a p i6 ip у з т ты н ы м бермей ж аты р. Тек маган аш улана керм еш здп. K api кемгпр кейде ол ай -була й а'лте п сейлеп ж атса , кеилре салы ндар... — Т е ре зе а л д ы на гу д ш к о й ы п , т у н к а р а н гы л ы гы н а cinin Kerri. Уйге кайтып келе ж аты п, кайдагы -ж айдагы к у л к т , б о л м а ш ы н э р с е л е р д eciHe ал д ы : к ы з к е з ж д е ш а р б а к к а тыгылып ж уртты калай коркы ткандары , уй кож асы ньщ б ул ар д ы Kepin, к у а л а га н д а р ы , од а н к а ш а м ы з д е п к а з га н картоп орнына талай кулаганы , ауылдас агайдын: «Ш ай тан кор;вм , бакш ада ж у п р ж келе ж аты п , 6 ip кезде ж о к болы п - 205-
K erri», —деп кв п ке д е й ш а й т ы п ж у р ге ж ... В ударды уй кож асы KemKiciH ш ы га р м а у ш ы е д к eciKTi ж а у ы п к о я т ы н б о л д ы , с о н д а П р о к о п Ж1пттерд1 а л ы п к е л т , к а к л а н ы т о п с а с ы н а н ш ы гары п алы п, Х олодная тауы на суй ре п тастайты н... П р окоп е ке уш щ б а у-ба у бидайды та сы га ны , киядан тусе 6e pin калай ауд ары л ганы 03iiiin б ау ар асы на н: « M e n i те з ш ы га ры п ал, мен Зинкамы н ба, ж о к па, бул не?» - деп кулгеш . Карал оты рса, б ум л гум ы ры б1р-аккундей ете ш ы гы пты , еске ал аты н кы з гы л ы кты еш н эр с е д е б олм агандай... К е з1 н е у й к ы т ы г ы л ы п , к а л г ы п б а р а ж а т к а н д а д а eciHe П рокоп екеуш щ ауданнан ж аяу кайткандагы ж ы п-ж ы лы т у н , ш а л г ы н г а а у н а п 6 ip - 6 ip in e е р к е л е п ж а т к а н д а р ы Tycin, сам саган жулды здар елестедь.. Т э гп калгы п бара ж а тка н З ин ка кемгйр ж улды здарга карап сондагы сы ндай ж ы м ияды ... - 206-
Эне ЕРМ АКО В, эст он жазуш ы сы Мен он алты жастамын — Астра, сен кайда кегп д ? — Уйге. © з партамды жуды м. Едщ мен ютейтш ту к те калган жок- — Ал кабы рга, терезелер ше? — Онда мен1ц ш аруам ж о к. — Астра! Кыздар топтан ж ы ры лы п к е т т бара ж аткан Астраны н сонынан ад -тад болы п карап туры сты . M in e , сол уакы тта сы н ы п д а М а р в е KipAi. —Ол кайда Kerri? — Кайдасы нес!? К е тке н с од 6 a p i6 ip ем ес пе кайда кетсе де? — Кетсе кете 6e pcin, эр ю м е з ici уш ш ж ауа п 6epe;ii емес пе? О н сы зд а 6ipnepce к т е й т ш ш ы гарм ы з-ау. - О л терезе ж актауы на ш ы кты . Калгандары ani ез орындарынан ты рп еткен ж ок. — А л, несше турмы з? Урыста туры с ж окде ген... Кыздар epiKci3, eui6ip кулыксыз шуберекке умтылысты, ж у м ы с б а с т а л ы п Kerri. А с т р а 6ip к и к а р Mine3, а й т к а н ы н а н кай тпа йды . B ip aK кур б ы л а р ы о н ы д с ы р ты н а н пэлендей деп жазгы ры п та ж аткан ж ок.
Э лбетте, дэл ж у ы к арада да еш ю м , еш нэрсе дей коймас, с о н д а с е н 6ipey/j,iц а к ы л с ы з д ы гы н а б о л а унем 1 кошл Kyftiiwi б у з а б е р е с щ б е ? К а л а й б о л га н д а д а , с ы н ы п б о л м е с 'ш э й т е у 1р б 1р е у л е р ж у у к е р е к , а л у л д а р д е г е 1п ц м у л д е м у н ы к у л а к т а р ы м а ta ric i келм ейдк С оны м ен не туры с? Ура! Адамды адам еткен ец б екж асасы н! ... М е н М у н а р а а л а д ы н а н ©Tinу й г е к а р а й а я н д а п к е л е м ш . С ы ны пта болган ж агдай туралы мулдем умыттым десем де болады, м е т баска ж айлар толгандырады. Дегеим ен, еш п о р е е о й л а п т а ж а р ы т п а д ы м . Bip га н а к о ш л г е т у й г е ш м .б у г а н д е т и д е K03iM ж е т к е ш , 03iiiHiu е ш н э р с е ге к а б ш е т а з д М щ ц ce3iнуден б а с к а а з ап б ар м а еке н ? 0 з а к ы л ы ц ж е т п е ге н со н ко й са ц ш ы ? А кы л сура р е/йм-ау, 6ip aK ш м нен сурарсы н? Э ке -ш е ш е м ш ауы зга алуга болмайды. П а р та л а с ко р и п м н е н бе? М а р в е — суйшмд1 кы з , 6ipaK ол еш нэрсе туралы бас каты ры п кормеген ш ыгар. О ны н б а р л ы к к о ш л Kyfti д е , е т к е ш д е , к е л е ш е п д е т е к т о р т с а га т ко л е м ! т о ш р е п н д е о л ш е н б е к. Э р ка ш а н кам сы з, унем1 ж а р к ы л д а п к у л т о т ы р а д ы , Mine3i т е н т е к . О с ы н ы ц б э р ! у п й н к о ш л Kyfti б о л м а ш ы д у р ы с б о л с а ж е т к и и к т к О г а н с о з ге саран, каталдау, суеты адамдармен 6 ip re отырудан азап ж о к ш ы гар. О ндай ж агдайда ол баскаларды ц кош лш котеруге ты ры сы п багады , не ай-ш ай ж о кту р ы п кетедс О н ы н м ен1 туй ы к, ж а с ы к, аздап ты м ы ры к леи ойлайты иы н б1лемш. Д егенм ен, амал бар ма? М ундай м ш е зш е о т ке н к о к т е м ге д е й т т о з т - а к ке л ге н м ш . А л , eiuu т о з п м к е л м е й д н K e f lin r i к е з д е KopiuiMe к а р а д а й з ы гы р д а н ы м ка й н а й ты н б о л ы п ж у р . Ш ы н ы м е н -а к, мен олардан ecin кеткен м ш бе? А л ез1ме дос санап келген Тийу м енен каш кактайды , иэ, м е нен д е , М а р ве д е н де. Б э р ш е н де . O cip ece коктем д еп о к и г а д а н к е й ж . B i3 е ш н э р с е ге к ш э л ! е м е с едак , б1ртш деп 6api калпы на к е л т реттелер, Тийу да буры нгы дай болар деп умггтенемш . Х енн туралы энпм е баска. М аган каш ан да ж аны ашып ж у р е д д , к о м е к т е с е а л м а с а д а , к о н м й ц ш KOTepin к о я д ы . О н ы н
колгабысынын acepi acipece жарыстарда KopiHin турады. Bi3 эб д е н достасып к е т п к , к у н д е р д щ кужнде о л Meni козгс [л м ей койса кайтемшдеп коркамын. С о н д а не icrcpiMAi бьлмеймж. М ен болсам, баска курбыларымнан еш арты кш ы лы гы м ж о к , п эл е н д с й с у л у да ем е с о к у 1н ы к ы з б ы н . К ы з д а р с а п к а турганда да орта белшдемш. 0 3 ip re еш кандай талантым а ш ы л га н ж о к — А л , X eH H in б олса , б а с ка кы зд ар га да ка тты унайты ны н мен бшемш. Дегенм ен, м е н т байкауымш а, Х е н н е н т у р а ш ы л ж а н ж о к - К а л а й б о л га н д а д а OTipiK мэймоцкелемейдь Х е н м е н а л га ш р е т ж а к ы н т а н ы с к а н ы м эл1 е а м д е . Б 1здер 6ip класта окы п ж урсек те улдар мен кыздар дурдараз е д к. М е к т е п б о й ы н ш а ж е ш л а т л е т и к а д а н ч е м п и о н а т OTin ж а т к а н . Ж е н г е н с ы н ы п к у б о к п е н м а р а п а т т а л а д ы , api т о р т пенсаяхаткаж олдам асы йлан ады .М уны нен керем етпоринс, т о р т к о й , 6 ip a K T e r in ж о л д а м а д а н KiM б а с т а р т с ы н . С о н ы м е н бую л сы ны п елендеуде. Узы нды кка сек iруден м енщ опала алмай койганы м . Сонда спортзалды н 6 ip буры ш ы на X e iiiiin Meni о н а ш а л а п ш а к ы р ы п а л ь т , к а л а й с е ю р у KepeKTirin уйрете бастаганы . Кенет мен оз бойымда сею руге деген к у ш т а р л ы к т ы , ceKipyre Ka6meTTmiKTi с е з ж г е ш м . 0 з к у п н м ;п сонгы рет байкап кергенде ф иналдан 6 ip -a K ш ы кканы м бар емес пе. B ecium i оры нга не болы ппы н. Д е н е ш ы н ы кты ру сабагымен гана шектел1п ж урген мен1н корсетк1ппм бул. Екеум1з де бутан эжептеу1р куаны сы п калдык, Хенн болса сеюруден алдына ж ан салмады, мектеп бойынша рекорд ж а с а д ы , ал 6i3Ainс ы н ы п 6ipiHini о р ы н алды . О сы куннен басталды 6opi. М е н сол уакы тта, жет1нш1 сы ны пкад ейш .улд ардакайы ры м ды бол аты ны нангарм аппы н гой. Бул ж агы нан Караганда Х енн in эл п эрекет1 мен уш ш ж ан а л ы ке д ь А лгаш ы нда кыздар б утан ypnH ice карады . Улдар мен кыздар арасы ндагы 6epiK ш екараны мен б узга н болы п т у р м ы н то й. T in T i, M a p e e n iH 0 3 i д е б ул ж а й д ы Tyciue а л м а й а д -т а н . К е л е -к е л е 6 i3 re е ш KiM н а з а р а у д а р м а й т ы н б о л д ы , ал оныншы сы ны пта м уны ц оз1та нсы кнэрсе болмай калды. 14-911 - 209-
KiJiT о р н ы н д а ж а т ы р . Б е л м е л е р д щ 6 a p i ж и н а у л ы , 6ip aK с а л кы н . Б у л , м ш е, м е н щ yftiM . Б ул уйд егпм ц 6a pi сэнда, эдем1, кейб1реулердщ кы зы гуы н а да тур а р л ы к, 6ip aK баска уйлердщ ауы згы белм еа будан элдекайда ж ы лы болатынын ешк1м бш е бермейдг М е и e ciM /ii б кл ге н н е н 6 e p i э р к а ш а н ж а л гы з б ы н , анда- санда эж ем м ен 6 ip re болаты нм ы н. М е т ц элдекашан кулды рап кету1ме болар едц дегенм ен ш ыдап келемш . А л 6 yrinflepi эж е м е т у п к ш к п к о ш in ал ды м . Э к е м M eHin ж ур н а л и ст. К е р е к десеш з, м е н т атымды Х еттель деп 03i к о й г а н . B ip a K о н ы к 03i д е , ж у р т т ы н 6a p i д е M eiii Х е т т д е йд ц ол б 1 зд т эстонды ктарды н. сезге yiiip е м е с п п н е н ш ы гар, acipece, а т а к т ы Kici а т та р ы н а ке л ге н д е . Ш еш ем — хирург. Бклетш дер мактайды. Ш ы ны нда да ж а к с ы д а р т е р ш ы га р . B ip aK м а га н дегенд е е ке у ж щ де уакы ттары ж од . Таусылмайтын командировка, тунп кезе кн ш п к, тагы толы п ж аткан мен тусш б ейтж ш аруалар, o tixe yip о л а р д ы ц б а р гу м ы р ы о с ы л а й к а р б а л а с OTin к е л е д г А лда-ж алда м аган 6ip na pce саты п эпе ру кер ек болса, еш кайсы сы бас тартпайды . Э ж ем сондайда: «М уны олар сага н д е гсн е н ж а р л ы кта р ы н б ур кем е л еу уий н an ep in ж а ты р гой», - дейтш . Кейде эке -ш е ш е м неге аж ы расы п кетпейд1 екен деп те о й л а й м ы н . Bip-6ipiH en с у ы н га н адам дар с и я к т ы го й . C ipa , а ж ы р а су д е ген еш napceHi е зге р тп е Д тж , сон ды гы на карай эуре-сарсапы коп ш аруа болса керек. Уй - олар у ш ж тек капа уйы ктауга келт-кете тД | жер. B ip га ж а б ы , муны н, барлы гы м е т пэлендей капаланды рмайды гой. М е н буган эбден уйр енге нм ж , оны н ececiH e ж е р б е т ш д е о т е ж а к с ы э ж е й б о л с а , о л — П я э с к ю л а кош есж деп ю ш кене уйде туратын м е н т эжем болуы керек. Ж а н е м е ш нТ ри йну атты суйю мд1 м ы сы гы м , Тролльдеген илм -2 1 0 -
тагы б а р . Kopiui уй д е А н н е а т т ы д о с ы м , н г н и у ш ж а с а р г а ж а п cyflKiMAi к ы з т у р а д ы . Е г е р д у н и е е к с у м 1 зд щ д о с т ы гы м ы з д а й достыктан турса, жаман болмас едг Тек кана кунде мектепке б а р уд ы KiM о й л а п т а п т ы е к е н . Б1зд1нсынып — егер оны осы лай дел айтуга келсе, — терт компаниядан, ею лагерьден турады . Y pcucy, есе к-а ян айту — то гы з ж ы л 6ip re окы п келе ж атка ны м ы зга карамай — ani кун тэрт1б1нен туске н ж о к . М ш е , мен осылай ж у р т жатамы н. Ш ы нды гы нда, осы мен eKi жузд1 ш ы га р м ы н , а й тп е с е б а с ка л а р т у р а л ы неге ж а м а н ойлаймын. Булай дел сыртка айткан емеспш . Ж алпы мен ез niK ipiM fli а ш ы к а й т у г а т ы р ы с п а й м ы н д а , о н ы н ка ж е т 1 б о л а кой м ас. © й т к е л к б ул м е ш н с ы рты м н а н oceKTi о р б т ю с е , озге еш нэрсе о зге ртпе а аны к. «А дам дар 6i3 ойлаганд ай ж а м а н да ем ес», — дейда Х ен н . М ум ю н, рас болуы. Ал ауруга мулде баска диагноз койы п, с о н ы к KecipiHeH н а у к а с о л с е , о н д а й д э р ш е р ж а к с ы ад ам б а? M in e , коктем д е осы ж агд ай д ы н Kyaci болд ы к. Т и йуд ы н п а р та л а с Kopiuici Э п п т щ ж у р е п а уы р аты н . О н ы 6i3 бьлетЫ е ;ик, б 1 р а ко тке н ко кте м д е о н ы н ка й ты с б о л га н ы н ecTireniMi3fle б ул 6 i3 ie ж а й о гы н д ай эсе р e r r i. Э лденеден eciMi3 кете ко р ку , б е л п ш у р е й , б ол м а ш ы yMiT к е з с к -к е з е к бойымызды билеп, барлы гы араласы п к е гп . Арамы здагы кы зба М а р вс ж ы лап ж 1бергенш е, коздер1м1з т у к корм ей, 6ip-6ipiMi3re м а гы н асы з ка р а й б ер дж . Э пптщ сы ркаты аса к у н т ем ес-тш , баскаш а айтканда, б1зге е ш каш ан сы р б1лд1рмейтш. 0 з ж акы ры нд ап ш ы ны кты ры п ж уре тш , б1здер опала бастаган екен дел ойлайты нбы з. И э , дум бш е з д э рж е р болм аганда 6opi солай едь Э л л Menin м ам ам ж у м ы с к т е й т ш ауруханада кай тты . М е н барлы к акнкаты на коз ж е тю зу yiu in бардым да. М а га н дэр1герд!ц ка те л е с кс н ш ж а с ы р м а й а й тка н м а м ам н ы ц 03i. © й тке ш , ол д эрм ер онын. ж а к ы н досы ед г BipaK мен бул турасында сыиылта ж ум ган аузымды ашладым. Э ш т ж ерледж, кундер оте бсрдг Е ш нэрсе озгерген ж о к, бэз баягы каллы жаманны п ж аксы га, ж аксы ньщ жаманга ауысканы - 211-
байкал м айды .С ы н ы птауры сты к,татул асты к, ж урекж ары ла к у а н д ы к , к а м ы к т ы к , 61з дй 1 б а р к в ц ц | к у й 1м !з э й т е у 1р е к ш к пен б е с п к л н арасына сы йы п ж ататы н. Тек менщ санамды 6ip -a K н э рсе - сод д э р ж е р ш ы н ы м е н к ы л м ы ске р м е де ген ой - каж а й б е р е тт... Терезеге коз салдым. Кузд щ к э д м п тунж ы р кун д ер М н 6ip i. У й ге 6e p ijjге н та п с ы р м а н ы с у р а у а я кта л д ы , ал ж а ц а м атериалга м енщ еш заукы м ж о к- Э й, осы , теорема дегендерд1ж а кты р м а й -а к койды м. Хенн1н б упн келетш куш . О ны н сабакка кеше келу1 керек ед г О сы сы ны п ж етекцнм1з П рууль окуш ы ны ц когам ж умы сы мен ж урге нш , элде, сабакка оз бетЫ ш е йатыспай ж у р ге н ш еш аж ы р ата алмайды . Э р ин е, б1здер оны куана пайдаланам ы з. Х е н н м е н 6ip re о т ы р а ты н б ала т е к у и п н и н с а б а кка у л г е р д к О л G3i м а г а н т у к т е у н а м а й д ы . О н ы н у н а м а й т ы н ы TopTi6iH in оте т е м е н д ж ш е н не м есе 6ip a e -6ip о кы ту ш ы оны ж акты рм айты нд ы гы нан емес. Д эл ондагы бар сы рткы TypiHe, керк1не Караганда э л п е ю ж а гд а й кай та, оны нкадорш а р т т ы р а T ycyi к е р е к еда. B ip a K , К л а с б о л са е з ш о т е п а н , м е н м е н устай д ы . Y cTi-б а с ы н а н унем1 те м е ю н щ Hici а н кы п тур а д ы , ал c e n 6i кун д е р ! im iM fliK Ke то й ы п алады . М ун д а й м е н б а с к а б а л а л а р д ы н д а а й н а л ы с а т ы н ы н с е з е м 1з , б 1р а к о л а р д ы н , еш кайсы сы мен уш ш дэл осындай ж е к к е р М и т емес. М ум к1н, бул оны н дос кыздары н ж ш -ж ж ауыстыратынынан ш ы га р . О н ы н эдем1 ка р а к е з ш е н , с ы н д ы м усн п м ен Tin-TiK иы гы нан кыздарды н eci кететш . М аган эркаш ан оны н дос кы здар ы аяны ш ты .вй тке ж ола рд ы н ка й-кай сы сы д а езд е рш о н ы н н а гы з д о с ы б о л ы п ка л а м ы зд е п о й л а й ты н . B ip aK кайдан олай б олсы н. Б уган кейб1реулер1 катты капаланатын. Э рине барлы гы емес. Тек К л а сты н тарапы нан гана болаты и, соны н гана к о л ы н а н к е л е т ш б е й б а с т ы к к а ж о л б е р ш п ж а т а т ы н : б 1рд е о л м енен баска (бул Х еннге деген сы йластыгы нан болар)ж эне 03iH in д о с ы б а р 6ip к ы з д а н б а с к а 6ip r e о к и т ы н к ы з д а р д ы н -2 2 2 -
б эрш кездесуге ш акы ры пты . К ы зы гы , 6apin 6ip ж ерге, 6ip уакы тка ш акы рган гой. Кал ай болды д е йа з гой, барлы гы да кел1пть О л а р д ы ц с о н а н с о н не icTereHin б м м е й м ш . К е й ж и е н барлык кыздар Класка байкот жариялады, оган ол кыцсы н ба, параллель сыныпта окиты н кыздарды айналдыра бастады. О лар, эрине, буган карсы болган ж о к. М угалима бормен тактаны такы лдата бастады, MeHin eciMe, та гы да Э п п TycTi. Т о гы з ж ы л к а т а р ж у р ш , касындагыны бглм еуж , ш ынында да, адам айтса нангы сы з. О н ы н б ь л е кте й ж у а н б ур ы м ы га н а н а за р га ш к к е н д е й ед1, ал 03i ю ш ке не , ко зге ко р а ш болаты н. С онды ктан б1здер оны у нем '| ел е м е й тш б 1 з. K y ui к е ш е га н а с и я к т ы ед1 - о н а л ты жастагы отыз кы з ж айдары ж айм а-ш уаккоктем де катар келе ж аткапы м ы з. Э р ад ам н ы н 03iiiiH ка/нрлеп, ке ш л тукш р ш д е м эпелеп, аялап ж ур е тш Hopceci бар гой . С онда, орман ш ж д е п зиратта мен калай болганда да будан кой ж б1здер 6ip-6ipiM i3re, айналам ы зга сел кос карай ал м айты ны м ы зга, 6ip-6ipiM i3re ж акы нд ай тусетийм1зге коз ж етю зген де й ед1м. Bi3fli о л с ж - э л с ж о с ы н д а й о к и г а л а р о з ер ю м н з д е н т ы с жакы ндастыры п, бауырластырмаса киы н гой. М ен осындай то кта м га келгендей е;мм. М ар ве саб акты н аякталуы на дей1н калга н секундтарды са н а п , к о зга л а кта й б астад ы . Ka.aip у л ке н у з Ы с , ж е1 пл -ж е лп1 там актаны н алуга болады, сол уш ш унем1 асы гам ы з. M e n iiiT in T i, козга л гы м келм ей;и, орны мда оты ра берд1м. M e n in артымда отыраты н Х енн дс ты рп етпед1. О ны н Б а л ь за к ты о к ы м о т ы р г а н ы н сезд1м. Ш ы д а м д ы л ы гы н а Kici танданарлы к: он ею томы н окы п тастады . 1стерге еш нэрсе таппаган Клас терезеге бет алды. О с ы eKeyiH н е ж а к ы н д а с т ы р а т ы н ы н у к п а й - а к ко й д ы м . Х е н и мен К л а с 6ipiHiiii сы н ы пта н 6epi 6 ip re оты р ы п келед1. M e iiin 6iayiM iue, булардан от ке н достар ж о к . А л , 6ipaK, екеу1нде о р т а к е ш н э р с е д е ж о к . К л а с т ы н к а н д а й CKenin ж у р т 6iae;ii. Ал Х енн болса мулде б аска, о н ы н б ар болм ы сы н 6ip- ак: «баскетбол» деген созге сы йды руга болады. О н ы н бул ой ы нга кум ары ym iHm i сы н ы пта н а уга н , каз1р ол тура лы -213-
бую л газет 6ip ауы здан « ж а ркы ра ган ж улды з» деп жазуда. B ip га ж а б ы , ол о га н сел т етпейд! го й . Э р и н е , ол ез багасын бьледь Бул ж а гы н а н баскам ы з да калы са койм айм ы з гой. А с тр а т а кт а мы c y p T in , те р е з е ш а ш ы п , eciKTi с а р т ж а у ы п ш ы гы п K e rri... ... Б ул о к и га осы да н е ю ж ы л б ур ы н , ceri3iiiiui сы ны пта OTTi. Е к е у и н з д ж а р а м ы з д а T yciniK ci3 ж а у л ы к ce3iM п ай да болды. А страны н, эр н эрсеге о з ж д ж козкар асы бар, оны ол еш озгертпейтш , еш ю м м ен санасы п ж атпайты н. Эдетте ж ас ocnipiM кы з д ар д ы ц ж а зы л м а га м о з за нд ар ы , о з принциптер1 б ар. T iiiT i, т е м е н п к а б а т ка Tycin т о гп -д э м ;и ал ы п келуге ж е ке бармайды - курбы сы окнелеп калуы м ум ю н гой. C e n iu iciu e о л а р д ы н ка л а й ка р а р ы н да е ш у а кы тта б т м е й с 'ж — каш ам оздер1 ай тп ай ы н ш а . О здерш е деген сэл эд ж е та зд ж 6ijm ip cen ж а с ociiipiM ;iep зам ы к а т а л -а к . К ы зд а р арасы нда ж азы лм аган та гы 6ip за н бар — айы пкерм ен у з а к уакы т еш ю м сойлеспей, ж ал гы з тастау. А л, Астрага еш кандай зан ж урм ейдн ей ткеш ол курбы лары на Караганда ерте есейж ке тке н . М е н yu iin де ж а гд а й б а ска ш а . Е ге р , 6ip норсе icTeyre тура кел се , ондайда б уга и М а р н е кал а й кар ар скен д еп, сон ы н тур гы сы н а н ойлауш ы е;им. А стра сия кты бую л сы ны нка ы кпал жасауга ты ры спаймын, ол ж эне мепж ко л ы м н а н да ке л м е й д ь О л б о л са , yueM i а кы л а й ту га , api т ы н д а ту га у й р е н ге н , а л м е н е н а кы л с у р а п ж а т к а н eiuKiM ж о к . B ip Kyui е ке ум |'зге э к с к у р с и я ке зш д е у з а к у а к ы т 6 ip re ж у р у ге тура келдь А стра сонда м е ж и оз1мен босекелес тусетппм;и сезсе ке р е к. 0 3 in м енм ен устады , ал о н ы ц 03ine-03i сенген т о к к о niл i зы гы рда ны м а тидь M in e , Ka3ip, б1здер к о п м а се л е ге ж а ц а ш а ка р а й м ы з, 6ip aK 6 ip -6 ip iM i3 ;u сол ж е к ко р ге н калиы кслепнз. М ум ю н , б а с к а л а р га б а й ка л м а й т ы н б о л а р , ал eKeyiviia м у н ы а н ы к сезеимз. Т а гы да коны рау согылды. A h , осы уз1лicTin кы скалы гы - ай! К л а с о з п п н cyfiiKTi з у е ш н ы с кы р ы п , о р н ы н а ка й ты п келдн дегенмен осы эдет езж е уйлеамдП Х енн езж щ сы нш ы л - 214 -
ре алисппн б е тж ж а уы п , тузел in отырды . E u a iri болаты н сабак — физика. Тийудан noTcpi о р т а л ы к ко ш е л е р д щ 6ipiHin б о й ы и д а гы улкен сур уйде. П одъезге ене 6e pin то кта п, ойланды м — бару ке р е к не, бармау кер ек пе? К утп еген жердем барганы м кола йсы зды к тугы зуы да мум к1н. B ip a K , калайд а б а р га н ы м ж о п . M e iiin Тийуды басын торлаган кы р сы к ойларды ц курсауы нан к у т к а р г ы м келед1 ж э н е б о л ы с а а л а т ы н ы м а ceniM iM м о л . Сондыктан келе жатырмын. Тийу уйде ж о к екен. Ш е ш е а оны н таяуда оралаты ны н айткан сон кут1п калды м . 0 з ойы ммен ж у м с а к креслога кемипп отыра кеткенмш , ж азу устелш деп аш ы к жаткан ю тапты , он ы н бетш деп 6ip ж ан ы р ак кагазды сонда байдадым. Ж азуы маган таны с сиякты , аны гы рак айтканда Т и й у м е н Э г ш т 1П. ж а з у л а р ы е к е ш с а й р а п т у р . Б у л 6 ip - 6 ip in e саб ак услад е ж азга нда ры . Е гер eip na pcen i дереу а й ту ке р е к болса, М арне екеум1з де остим1з, ойткен1 с аб ак устш де сойлескендер/и м у гал им а н ы н см н ы н та п куы п ш ы га ры а н и к . «Э пп: С аган 6ip нэрсе болды -аудейм ж ? Тийу: Ж ок,. Э п п : Э й тпссе, кеш е неге келм едщ ? М е н кутт1м. Т ийу: MyM KiiwiK болмады. Э п п: Алды цгы куги де ме? Тийу: T y c in c e n iu i, т у к те у акы ты м ж о к . Э п п: Т у с ш п м -а к кслед1, 6ipaK .--» К а га зд ы н C K iuuii ж а гы н ауд ар ы п ка р а д ы м . Б а кы л а у ж у м ы с ы ж а з ы л г а н п а р а к т ы н 6 ip uieTi е к е н , к у г п н е дей1н ж азулы . Сол уакы ттарда Тийу екеум1з кунде оцаш а 6ip ж ерлсрге кыдыратынбы з. С орлы Тийу! Баска 6 ip cy болса, б у г а н К01МЛ а у д а р м а с п а еда, ал Т и й у н э з ж ж а н д ы , б у г а и м о и бермей тура алмайды. Ж о к , мен оган комектесе алмайды екем . О н ы н Э п п л ж ал гы з калды рганы на м е нщ де к1нам ж о к е м с с . С о н ы енда б ш е т у р а Т и й у д ы ж у б а т у к о л ы м н а н келмейда. - 215-
П а л ьто м д ы а л ы п, ш ы гы п K e rriм . К е зд есуге 6 ip сагат калган, мен Х ары ом яэге бет алдым. Колы мды калтама салы п, аяндап келем ш . Хенн менен б ур ы н к е л т .к у т ш т у р га н ы н калайм ы н. О ны м ен кы ды ру деген гаж ап: e3i ке л б е гп , api узы н бойлы . Улдармен кол устасып кы ды руды бастаган сы ны пта ал гаш кы мен болармы н-ау. Б1рде 6 ip re о к и т ы н к ы з д а р Kopin к а л ы п , ка н ш а м а с е з болды д е с е ш з н п ... ©TipiK ж у п -ж у а с , м о н та н ы б о л ы п ж у р е м ш . А л, ш ы н д ы гы н д а ш е ... Б 'ф а к меьйн, ш ы н д ы гы н д а осы кандай е ке ш м д ! е ш ю м а й ты п б ер е ал м ас. K a 3 ip м енен кал ы саты н еш кайсы сы ж о к. Кейб1реулер1 озы п та кеткен болар. К е ж н п уакы ттар да Х енн екеум1з оцаш а си р е к кездесем1з. М е к т е п т е кер |'се м 1з-а у, 6 ip a K ол м е кт е п т е к о п те болм а йд ы го й ; 6 ip а п т а о к ы с а , eK inuii ап та ж о л а у ш ы л а п кете д н © 3 i бКппш, окы майты ны ж о к. Х е н н ка ты с ка н б а ске тб о л ой ы ны н корудд уна там ы н. О л оркаш ан б ар ы нты -ж !гер 1м е н б е р ш п ж а н ы н сал ы п ойнайды . Бойы ж у з то ксан сантим етр байсалды ж т г п н , сондай ж ы л д а м к и м ы л д а р ж а с а й т 1> т ы н а т а и к а л а м ы н . Баскетбол — ж алгы з адамнык мумкжиплйтмен олш енбейдк ол тупл бес адамнып да эрекетш ен еш нэрсе ш ы кп а й ты н ой ы н . Ко м анд а 6 ip -6 ip in e сакадай- сай ж т т т е р д е н турса, api сабы рмен ойпаса гана ж ецбек. Командадагы саб ы рлы лы кты , байсалды ойнауды тагы да Х ен н реттейдь О н ы н д о пп ен ж у п р ге н й н ц оз1нде ойланган эрекет жатады. Х е ш й ц ка с ы н д а м е н оз1м;и э р к а ш а н б а ты л , н ы к с е з ж е м ж . О л менен ne6api а л ты -а к ай улкен болса да, элдекайда ересек сиякты . Сэлден к е й ж б уры лы стан ол да кернцн-ау: ж алан бас, пальтосы ны н алды а ш ы к, мойы н орагы ш салмаган, караш аны н кара суы гы ны ц езжде осылай журедь Суы ктан е ш ко р ы кп а й д ы . B ip кол ы нд а унем1 та ста м ай ты н с п о р тты к ш а кп а кс у р е тт! сом ке , е кж и и с ж д е — доп салган тор. Б а р л ы к б а й с а л д ы л ы к т ы к у ы п т а с т а п , к у л 1м с 1р е у ге ты ры сам ын. - 236 -
— М еж м ен б упн канш а уакы т бола алар екенсж? — Тангы алты га д е ж н. Ж е те ме? — B ip ж о л га ж ё т е т ж ш ы гар. — А л н е icTeftMi3. — Кыдырамыз. Д о пты маган берш ь — Бала сиякты сы н. М э , ала гой. B i3 унс1з ж у р ш келем1з. B ip уа кы тта р д а мен: — Тийуге барды м . О н ы ц 03iH -e3i нитей ка ж а п , м у ж т ж у р ге н ж бьпген сон, кони и н с е р п те й ж десем, ежжузда керж етж секвдм1н. Сосьж еш нэрсе дёмедм. Ш ьжы мды а й тса м , а л ы ска , к о з Kepin к у л а к е с п м е й т ж ж а к к а кетк1м келе дк дал каз1р, - де;им. Хенн ani ynci3. А кы р ы ш ыдамады бкпем: — Сонымен юм боламын деп ш еш тж ? —деп сурады. М ен сасып калдым. Д эл осьждай ко ж л куй д ж сэтжде, мынандай дагдылы с у р а кко ю — орескел б1рдене гой. С олай болса дагы жауап беруге тура келдп — Д эржер болуды калайтьжымды сен ж аксы бкпесж гой. — Сенщ бул эр еке лкнен ту к ш ыкпайды . Алайда диплом алуыц мумк1н, ал одан кеш и бала кутумен, ыдыс- аякпен айналысып кетесж , егер уакы т калса куйеуж м ен урсы сасы д. Э р ин е, сен дэр1гер б ол ы п icTen те ж урес1н, 6 a p i6 ip б ул ой лаганы нд ай б олм айд ы . Ю тап о кы м а к ту п л кинога, театрга баруга да у а кы ты н калмайды , б асканы былай койганда. Е гер ара-арасында 6ip сэт кеш ю л iк босай калсан, акш аны ц ж етп ей тж ж е куню лдеп кафеде отырарсыц. Бар гумы ры цны н тиы н тебенге те л ж ге ж ш ындыгында сумды к- Элдеб1р ж урн а л и ст: « Б (зд!н зам аны м ы зда а к т а еш канд ай роль а ткарм айды », — деп ж азд ы ем ес пе, атасы ны н б асы ... Хеннге б упн 6ip нэрсе болган ш ыгар. М е н оны н осыншама ш иы рш ы кэнпм е айтканы н корген емен. О л кез1 уш кы н атып ani сейлеп келедк — С е т и онсыз да онбай турган кож л куш uni мулде куй ре туге за укы м ж о к , ога н ceuriH , 6ipaK ж агд ай осы л ай. C e n in ium i «м еж ц» сэл б осан сы сан -ак кундел ж т! куй ю - 217-
Tip^iKTin куйбсцш де ж о га л ы п KeTyi к э д к . Б ул - о з п |Д -е з щ ж огалтудеген соз. - Хенн, осы ны нбэрш ecu мен туралы айты п турсы нба? - И э , м у н ы н с а г а н д а к а т ы с ы б а р . 0M ip е з ге р г е н м е н эйелдердц ж агдайы осыдан ею ж уз ж ы л кандай болса, сол калпы нда. Бар айы рмаш ы лы гы , ол кезде бала тауып, к у й е у й ш щ ал д ы нд а з ы р ж у п р ш ж у р с е , е н д! к у н K op ic кам ы н коса ойлауы кер ек. Кате piне сала кете йш , егер де алда- жалда уйлене калсам, эрине колы ма ш уберек алын уй т а з а л а у г а з а у к ы м с о к п а с . С о л а й б о л у г а THic. Б 1 р т ш д е п б э р ш ойелдердноз1 аткарады , туптщ тубш д е соган ко н д ге д . - Ал егер олай болмаса ше? - А й га й -ш у коте реMiн. - Х ейн, 6epi ка р а ты , сенin пигы лы ц мундай емес ед гой. С онда ол сорлы эйелдерге калай кун кор у керек? - Бмшеддм. Х е н н ка ту л ы . B i3 6 ip m a M a у а к ы т у н а з ка л д ы к. с о з д мен б астад ы м : - Хенн, не болды, айтсацш ы? - Н е б о л у ш ы е ;й . О н ж ы л б о й ы Kopin к е л е ж а т к а н ы м осы . Э в а н ы , M eiiiii, а п а м д ы , с е н б1лущ к е р е к . О л х и м и к с д г о й , 03i м е н е н о н ж а с у л к е н . С о л о н ж ы л д ы к т ы 6iTipreiwe сы ны птагы ец ал гы р, ен аж арлы кы з болаты н. Э н салуга, т е н н и с о й н а у га ж а н ы к у м а р , o p i к и я л ш ы л ед1. А л га ко й га н о з 1 н д к м а к с а т ы б о л а т ы н . О н ы н а й т к а н д а р ы н , Ko6iciH TyciHe койм асам д а, бер1ле ты ндайты нм ы н. О н ы н б ойы нда заредей т о гы ш а р л ы кб о л с а ш ы .а л каз!р м е н !ц ж о гар ы д аа йтка н ы м д ай болтан да калган. Б э р п п ц неден б а с та л га н ы н , TiiiTi б и ш е й м т . Т урм ы ска ш ы кканн ан 6epi болар. У ни ве рси тегп ц сонгы курсында ж урге нд е , оз!м ен б ес ж ы л 6 ip re окы га н ж 1п тке барды. О л жам аи адам сиякты корш беген. С з л у н с !з д к т е н Keftin к а й т а с о й л е п к е т п ‘: - Х е т т , с е н д е с о н ы ц к е б !н к и е с щ б е д е п о й л а й м ы н . K a3 ip сен де аскакойл айты н кы зсы н, болаш ака куш тарсы ц. Ал мен с е т и к о з щ н е н е ш к а ш а н ж а б ы р к а у ш ы л ы кт ы , пациент1н;н - 218-
бейжай тындап, езщ турмы сты н ертенп ж а й -куй ж ойлап о т ы р га н ы н д ы KopriM к е л м е й д к С о л у а к ы т т а н б а с т а п сем езнцц ж о га л тка н ы н . Tycm e M iciH ?! Е н ж е кс у р ы н д ы л ы к - бейжайлы к, нем кура йлыл ык болса керек. М ен осы келгенде апамны ц уйж ен ш ыкты м, егер сен оны дэл ж аца кореец гой! — Х е н н , с о н д а н е icTeyiM i3 к ер е к? — Бимедам. B i3 та гы 6ip a3 ynci3 ж у р д ж , сосы н Х е н н м е ж э л е ктр - поезына дейж ш ыгары п салды. О ган ерте туру кер ею тгж б и ге н сон коп аялдамадык. Пяэсю ола станцнясы нан туске н соц б1рталай ж ая у ж уруге тура келетж . О сы арадан - ж еке уйлердщ ортасыиа Tycin а л ы н ж у п p in к е л е м ж . EciKTeii а л к ы н -ж у л к ы н Kipin, со л арада ка тты м да калдым: ас уйде эж ем оты р екен, eni злем -тапы ры к. М ен оны бул куйде 6 ip -a K рет, атам кай ты с болганда кор гем . Э ж ем маган у за к карап отырды да былай дедк — К о рппд е п A iiiie iiiH Liem eci ке л ж K erri, куйеу1мен а ж ы р а са ты н K opine;u. А р ы зд а р ы н да ап а р ы п б ер се к е р е к. — Аннеге киы н болады екен. — М ен де соны ойлап отырмын. Э ж е м балалар уйш де ж и ы р м а ж ы л icTeren адам. © з ге б и м е с с де аж ы р асуды ц не е ке н ш ол ж а к с ы 6UeTiH. Конке дежн уйы ктай алсамшы. Э пп, Тийу, Эва, Анне — барлыгы басымнан ш ы ксаш ы . 0з1м ш арш ап ж атканда, Y3iK-y3iK ой л а р 6ip iM en -6 ip i ал ш а р п ы с с ы п . О л а рд ы 6ip ж уйе ге салы п, аяктауга менде эл ж о к . К орни болмедег! с а га т т у н п eKiHi с о к т ы . О сы д ан к е й ш ко з!м iji in in к е т к е н е ке н , туе KopinniH, к1ш кене А н н е о т ы р га н одеMi гулд1 ки е м д |‘ eni кус ек! ж агы нан квтерш уш ы п келед! екен дейм !н. А нне 03i соган куаны ш ты , былды рлап к у л т , мэз. Bip уакы ттарда э л п eni к у с к1лем;п ко я 6e p in , еза р а т о б е л е с т кетед1 е ке н дейм1н. Ал А нне болса томен карай кулдилап бары п, ж ер ге кул айд ы . О я н ы п ке-rriM. Б е стс н ж а ц а а с ы п ты . Э л п канд ай к у с е ке н -2 1 9 -
деп ойлады м, дереу еам е Х еннщ б уп н ж атты гаты ны т у с т , оны к е р п м кед ген in сезнцим . С п ор т задда ж аны п турган е ю -а к ш ам. Баскетбол калканы доп сарт-сарт тиген сайы н ж ацгы ры га туседь Ал X en H in 03i елее тэрщ дь О сы ндай да ф анатизм болады екен. А птасы на алты рет ж атты гуга барады , эр с а б акты к алдында уш реттен допты лакты руга маш ы ктанады . О н ы ц кум арлы гы калайда ш ам адан асы п турады .О л соц гы рет кар гы п бары п, та н калган кейш пен 6epi беттедь — E niH iH 6 ip i! Н е сен осы - л у н а ти кс щ , не 6ipeyai c y fiin ка л га н сы к, — деп, д о пты ш ецбе рге лакты рды . Бул айткандары маган койы лган сурактэр1здн «C eni кор пм келгендж тен кел/им », - деп айта алмаймын гой мен. С о нды ктан кар сы сура к 6e p in жалтарды м . — С е н к п и ке н та й AimeHi б ш е с щ гой ? — А л , 61л д 1м д е л ж ... Х е н н ке ш ге н д е й т у р KopceTTi: — О сы гана ма? С ол y iu iii та н а тп а й келш турсы цба ? — Т е к сол y u iiH ган а е м ес, о н ы н э к е -ш е ш е а аж ы расаты н кор ш е дь Х енн иы гы н ки ка к етюздь — Б у л с о н г ы к е з д е ж а ц а л ы к б о л м а й к а л д ы г о й , — деда де допка карай жонелд1. М е н т1зе б у п п о т ы р д ы м , с ол арада eciM e ке ш е п К л а спе н 6 ip о к ы т у ш ы н ы н а р асы н д агы ж а н ж а л сап ет е т у с т г Д а у д ы н неден ш ы кка н ы н б1лмед1м, узине кезш де бастал ы пты , мен эрине ол кезде каш анда осы ндай окигалардан кур калатын эдет1м б о й ы н ш а , асханад а ед1м го й . М е н кел генд е Х енн е з ш щ KOpuiiciH к ы з у л а н а к о р г а п ж а т ы р е к е н , к ы з ы п к еткен 1 с о н ш а л ы к, а к ы р ая гы нд а 03i к1нэл1 б о л ы п ш ы га келдь M iH e, с о н д ы кт а н б о л а р о н ы н ке ш е к у ш б о й ы TyHepin журген1. — Х енн, айтш ы осы , сенен баягыдан 6epi сурайы н деп ж у р ед1м, неге с о н ш а л ы к Кл а сты ко р га й бересщ , оны н ш е к т е н ш ы г ы п кетет|'н1 eTipiK е м е с к о й . — А л, А нне нщ буга н кандай каты сы бар? - 220-
- Ешкандай. Х енн баскетбол ш едберш е ойлана карап турды да, 6ip- eni ре тд о п а тка н с о д ж ан ы м а оты ра Kerri. - Ж арайды , барлы к нэрседад басы н аш ы п, аш ы к эд пм е л е се йш ш 6 ip . Е ске р те тМ м , аузы ка ие бол. Клас — ж ол дан т у га н бала. Bunyuii ме едад? -Ж о к- - Э р ин е, ол туралы е д ш м де бдамейда. Ш е ш е с и д д соц ы нан epin ке л ге н . Б а ска т у п л , м угал !м дердад 03i, он ы 6ip уйдад б етш ен ка к п а й ocipren е р к е а деп ка т е л е а п ж у р . Класты н ездае, эрине ж ур тты н ол туралы осы лай ойлаганы унайды. Т е р т ж а с к а келгеданде uieujeci ту р м ы с ка ш ы гы п ты . 0 г е й DKeci м у н ы б а с ы н а н - а к ж е к к е р г е н . С о л а й б о л с а д а б кпдарм ей келген, ал удинди сы ны пта окы п ж ургенде керддлес кем ш р б астан-аяк айты п берген гой. О л сонда б ар лы к ан ы к- ка н ы гы н 61лrici к е л т сура м ай м а, сол у ш ж ал га ш р е т ащ ы таякжейда. Содан ке й ж -а ко н ы жда сабайты н болган. Э рине, урсу, балагаттау уйренд дкп ж ай болы п калган, со зд н суйе кте н е тетп пн бкпенш гой . А кы р сод ы нда ол уй1нен 6e3in ш ы кты . KyHi бойы к е д ш ауган ж акта журеда, кей уакы ттарда м аган келеда. Б а рл ы гы осы лай бастал ы п Kerri. Б1рде ол с а л кы н THin, ж у л ы н -ж у й к е та м ы р ы ка б ы н ы п ауы рды . Ж агд а йы ауыреда. Y iu ай ауруханада ж а ты п , арты нан тагы санаторийге K e rri гой. С ен б уны бьлетж ш ы гарсы д. А урул ы гы на кар ам а стан бул ке з е н о н ы н ем н рж д е п е н 6ip ж аркы н уакы т блды. Ш р твд еп ол сауы га бастайды. С ол кезде ол он тортте еда. Б у л 0 3 i е ш к а й с ы м ы з с э р ы у а й ы м г а с а л ы н б а й т ы н м а с а й р а га н , ш а т -ш а д ы м а н K e3iM i3 е м е с п е ? Б 1 р а к с о л к е з д е Клас вз тагды ры туралы ш ындап ойланды . Э й тсе де белгмд 6ip ш еддм ге келе алмайды. Тек, ой ла ны п-то лганга нна н еш нэрсе ш ы кп а й ты н ы н а , кай та о й сы з-са н а сы з болса , eM ip с у р у э л д е к а й д а ж е дал б о л а т ы н ы н а к е з ж етдазеда. А л , о н б е с ке то л га н куда э к е а он ы с б е й т е с аб ап уйден куы п ш ы гады . Bip кы з ы гы , ер есе к адамдар 6ipiH -6ipi с о кса, -221 -
он бес кун д ж ке камалады : ал К дасты ц огей э ке а сиякты « н а г ы з е р к е к т е р » e c c i3 е м е с , KiM K o p in r e n re с о к т ы к п а й д ы : уруга бала ы цгайлы , бала турганда б аска м м керек? Ж арайд ы , iiu iii кы зул ы кпен сокса, о н ы ц ж о ш баска, оны к е н й р у г е б о л а р , ал б у л ш а л im n e fifli г о й ж о н е 03i у й с а л ы п ж аты р. M in e , осы лай. С о л кун ! ке ш ке Кл а с ал гаш рет тойы п iiu in алады. О н ы н 6 ip оты ры п кал га н тэ те а бар, сол аздап карайласы п тураты н. Э р турлi пайдасына жарататы н караж атты сол тэтесш ен алатын. С одан ке й ш ол б и ке ш те р ш е эуе с болды — сол y u iin эр ж срлерге барып ж ур. В и д ол каты ры п билейдн озшде ке л б е т те б а р го й , он ы 0 3 iu ж а кс ы 6 u ie cin ... B ip Караганда ол 03 iniH ж а сы п а н е р е се к к е р ш е й , ол ю ш ке н е та ста п алса, адам таны м астай болы п кетедк Э лпндей ж агдайы на, аурулы гы на карамастан сы ны птан сы н ы пка K eiuin ке л е ж а тка н д ы гы н , оны б ы л ай кой ганд а, ж а згы сы нга калган кезп нц д е болмаганды гы н умы тпа. О н ы н мектепт1 тастап, ж ум ы ска орналасуы на да болар е д г B ip ж а гы н а н ж а гд а й ы ж е ш л д е р ед г 0 з ка р а ж а ты н бол ганга н е ж е та н : калай ж ум сагы н келсе, солай жум сайсы ц. О л болса ani окы п ж у р , бакы ты на карай ете зсрдел1 бала. B ip e y re ун а га н д ы ж а н ы ж а к с ы ко р е д к T ycin eM iciH , будан 03 iH in д эреж ес1 а р тка н д ай сез1нед1. Е ге р y fliiw e эл пнд ей б|'р н эр се б о л с а ,о л д е р е у б 1 р ж а к т а р га , ке ш т е р ге б а р ы п , к е п н кыздардан кайтараты н. О л, эрине, дурыс та емес ш ыгар, б 1 р а ккы з д а р о н ы !и ш к1 о й ы н сезбейт'ш . С е й п п к у н н е н -к у н ге бедел1 арта т у е п . Э й тсе де он ы н э л п кы здарга деген ынтасы колм а-кол суып калатын. С о л а й б о л с а д а 6ip к ы з о г а н к а т т ы у н а й т ы н . Б а с ы н д а ол Э п пке де баска кыздарга калай караса, солай карап келген, 6ipaK Э п п о з г е ш е к ы з б о л а т ы н . К л а с т ы н б у г а н д е й in ri т а н ы с т а р ы н ы н б 1 р д е 6ipine у к с а м а й т ы н . О т к е н к ы с т а ё р е к ш е оки га болды. Т унгы ш рет кы з алдында агы нан ж ары лы п, оз! т у р а л ы б а р ш ы н ы н а й т т ы . А к ы р ы н д а п 6ipTe-6ipTe е з ж щ ж а м а н м 1 незд ер 1не н д е а р ы л а б а с т а га н . TinTi, е з п п н Э п п т 1 н -2 2 2 -
кейб1р каси етте рш е ejiiK T e n, каб ы л д ай б а с та га н ы н д а с езб ей калды. Ко з алдымызда езгерш бара ж атты . Х е н н у н с !з ка л д ы . М е н щ т у л а б о й ы м д ы ез1ме TyciHiKci3 б у р ы н б а й к а л м а га н 6ip к у й биледа. — Э п г т ж е р л е уге ол келмеда. Келес|' айда с у м д ы к куты р ы ны п K e rri, уМ н д еп ж агд ай , болса да, б аягы сы нш а. Е ш ш м о н ы к ж а й - к у ж н т у е iHбеда, T y c m ru ie p i келмеда. K e fi6 ip мугал1мдердан б уга н дауы с к е т е р т , ай кайлаганы н е с п г е ж м д е , MCHi а ш у к е р н е п к е т е т н п с о н д ы к т а н . Х е н н б а р K yiuiM en к ы з ы л д о пты ед енге 6 ip урд ы . С о н а н с о н 6ip T in ae n са б ы р т а уы п , э н п м е а н ж а л га д ы . — Ж а зд ы гу ш зи р а тка б а р ы п журда. Ka.^ip afiT e yip тузел1п келе ж аткан сиякты . М ен он ы к сабырлылыгына тацмы н. Калайш а та н калм ассы н. Б а ска 6ip ey болса, баягыда ж ы н д а н ы п к е т е р еда. T ir r r i, с ы н ы п т а к у н д е к о р т ж у р г е н 03iMi3 де е ш нэрсед ен кум энд анб ай м ы з гой . — Бул турасында маган неге ертерек айтПадын? — А йтуды неш кажетт1л1п болмады. — Ал Класты цоз1 неге ж асы ры п ж ур. — Н егы лган гус1нбейт1н кы зсы н- « М е н ж олдан туган б а л а м ы н » — д е п , cyftiHmi с у р а с ы н б а ? Ж а н ы н а з а п т а п негы лсы н. О ны ол калам айды . Ка лам а ган да, б1реудан аяп MycipKereniH ж а к т ы р м а й д ы . К о з ж а с ы м д ы е ш ш м ко р м е с1 н д е п 03ine-e3i с е р т б е р ге н е к е н , к а н ш а м а к и ы н б о л с а д а , сезж де туры п келеда. М ен1 н eciMe т а гы А н н е туст1. — Хенн, сонда калай, адамдар ж аксы лы кка карай бет ту зе у д е , ж а к с ы л ы к к а ж а н ы к у м а р д е ге н с е з OTipiK б о л т а н ы ма? Барлы к зулы мды к сол каз-калпы нда кайталанганы ма? А д а м д а р бн'р еудщ к а й г ы с ы н а с о л б у р ы н г ы с ы н д а й немкурайды , дорек1 калпы . Н еге? — Бул турасында м енен еш теце сурама. Б1лмейм1н. ...Класаяктары нсал бы раты пж 1бер1п, терезе ж актауы нд а о ты р га н . Б а ск а эл1 е и ш м ке л е к о й м а п ты . М е н о р н ы м а к е л т о т ы р д ы м . Х е н н д е к е л у ге THic. EciKTi д а б ы р л а с а а ш ы п , -223-
сы ны пка катты кулген А стра мен Тийу юрщ. Т и й у щ ц м э з б о л ы п к у л г е ж , acipece, А стр а м е н 6 ip re ж у р г е ж Meni к а й ран калд ы рды . Т и й у да Э п н с еки ци 6ip T ora, монтаны гана кы з болаты н, А страга уш кайнаса сорпасы косы лм айты н... К ы зд а р п ор тф сл ь д е рж о р ы н -о р н ы н а ко й ы п , К л а с ка 6ip- 6 ip к е з KinipTin, к а й т а с ы р т к а ш ы г ы п KCTTi. С а б а кт ы н бастал уы на эл 1у ш м и н ут б ар. С ы н ы п im i тола бастады. М е н кене т ез1мнщ Класты кадагалап отырганы мды сезд1м. О л м аган мулде баскаш а корица. Д е ген м ен он ы ц ез ор ны на оты р уга бара ж а ты п сы ны п iu im e тэка ппар л ан а коз тастаганы н тагы ж акты рм ай калганы м анык- Х е н н эд еб ие т п э н ж щ мугал1м1мен 6 ip re ю р д ь О , бул тацгаж айы п перизатты ц, басканы былай койганда, сы рткы сы м б а ты н ы н , 03i-aK н а зар ы н д ы б а с ка ж а к к а ауд артпайды . С у н га к б ойлы , ж т -ж д н ш к е эйелдщ унем1 кие тпп - б ш к екш ел 1 туф ли. А л , д а усы — т е к п л е н ка га ж а зы п ал ы п, yueMi ты ндап отыраты н ун. М у га л и м а С е п п , б!зд1н. оз ара м ы зд а гы тьлм еи ай тканд а - Ж ерлес, барлы кзаттары н устелге койы п эн пм е сж бастап K e rri: — М унда келеек, кудды кы р ы кку н кы ргы н болга н ж ерге ке л ге н д е й с щ . © з д е р ж , е р т е к у л к е н OMipre ж ол д ам а алы п ш ы га й ы н д е ге н ж а с с ы п д а р , 6ipaK турл ер щ , э р е ке т т е р ж он ы н ш ы сы ны пты ц окуш ы сы н ае м ес.зооп а рктеж урге н д е рге Ko6ipeK у кс а й д ы . А л , д е п к о й ! K ip ic n e с е з о с ы м е н 6iTTi. О д а н а р гы м э се л е , осы к уп и ж аста рд ы к бузы лганды гы туралы ербидк бул с о н д а й у й р е н luiKTi, K ici ж а л ы га т ы н к ы з ы л с о з е к е ж е з ж е н -е з1 белгин, эн пм е такы ры бы н жуйел1 уйл еспр ж , ж езокш елер м ен ж а л гы з б асты ж е а р a tla л a p ra э ке п Д р ей д ь M e H in коз киы гы м Класта. О ны н жуз1нде еш кандай 03repic н ы ш а н ы ж о к . С о л б ая гы т з к а п п а р к а л п ы , ж у р тты ж е к корген козкараска толы ж анары тагы да ж ы ны м а тидк А л OHbiKececiHe, Х е н н ж а ш у л ы екещ ц п б а р л ы к т у р ж е н б е п - белш п. -224-
М уга л им а a /ii сойлеп тур . О л кезде йсо к таны са салган, 6 ip к о р г е н а д а м м е н , — 61з т а и 6 ip с о н д а й м е н ш у гы л д а н ы п ж ургендей-ак,- тосекке ж ата кетпеу ке р е кп п н айтты . О с ы д а н к е й 1Н, а л г а ш к ы м а х а б б а т т а й киел1 та за н э р с е ж о к еке ш не , сон ды кта н ал га ш кы cyfdicy;ti м е й л ж ш е к е ж н ге ш е ге ре т у р у к е р е к т т н е коз1м1зд1 ж е т ж з д ь М уны цбэрц непзш де, керекте, пайдалы да энлм е ш ыгар, 6 ip a K э л п н д е й с о зд е н к е й ж э р к а й с ы м ы з д ы н к е н ш м '1з д е п эд ем к мэпел1 таза сез1мдер1м1зге кар а куй е ж а кка н д а й эсер калды. М е н тагы 6ip рет а р тка к о з салды м . Х ен н К л а сты ц к о л ы н а н у с та м о т ы р е к е н . А й н а л а м а к а р а с а м : э р ю м е з iciMen э л е к - 6 ipe yi ж а н ы н с а л ы н м а т е м а т и к а н ы Kom ipyre KipicKen, 6ipeyaepi га зе т о к ы п оты р. М е н де ш арш ад ы м . T y u ri у й к ы 6 y rin 61лinin келед1... ... У йге кай ты п к е л е ж а ты р м ы н . Е ц щ г т л е п м — т а м а кн н е сам жата калу ед г Б улдуниеоз1жцбарлы ккайгы -кас1рет1м ен кезден гайып болсы нш ы . Уйге ж етке нш е асы кпы н. Кенет, 6ip ey мен! этап ш акы ргандай болды. Т усы нан мен ете б ергенде у ж н щ e c irin e ii кш ж е н та й А нне сыгалады. — Сен негып турсын? — М а м а м б а р г о й м е ж и eciK Ti оз1м а ш а а л а т ы н ы м д ы б1лмейдк О ры нды кка ш ы ксам , ж л тке колым ж етедк — EciKTiH ф ра нц уз к ул п ы н аш а ал а ты н д ы гы н а ез1 со н ш а л ы к куа ны п тур. С о сы н о р ы нд ы ктан T ycin , м уцайы п калды: — Ж ал гы з оты ргы м келмейди М ам ам а баргы м келедц кариымда аш ы птур. М ен шыдамадым: — Ж у р , 6i3iKiHe б ар асы ц ба? — Барам. — Ендеше, пальтонды киш ш ы к. Анне томпандай женелдь Д ом тердж 6ip б етж ж улы п ал ы п, кы з д ы к кайда б ол а ты н ы н ж а з ы п калд ы рды м да epTin KerriM. Т ролл ь к уй р ы гы н б ул анд аты п, р и за ш ы л ы кп е н кар сы ал ды . EciKTeH KipiciMeH, Т р и й н у м и я у л а п а я к к а о р ал д ы . Анне екеум1зтамактандык,тойган соцол балбырап уйкы га 15-911 -225-
K e rri. О л у йы ктасы м ен оз1м де кнсайды м. BipaK ойы м онга б е л ж т, мазам кете берщ. Уйкым уйкы бодмады. Хейн бупн тагы да ж а тты гу га ке тке н ш ы гар. Б у п н ге дей1н TipiuuiiriM кандай айкы н да карабайыр едк Хенн — тамаша, Клас па - одан етке н ж а м а н адам ж о к , Тий у- Tayip, А стра- сум. Ал каз1р барлы гы араласып K erri. Наш ар дегешм онды болып, онды дегешм нашар болып бара жаткан сиякты . Адамдар 6ipeyaiR K«3ine к а н т а ж аксы KepiHyre тырысканымен, табигатынан озбайды гой. Олардын ж а гы м д ы д е ге ш баска л ард ы н кез1мем Караганда ж ш р к е ш и т болуы эбден мумю н екен-ау! Ken нэрсеш ц мен ойлагандай meKTeyai eM ecTiriH сез1цщм. Э ж е м ке л е р карсацы нда ка ты п у й ы кт а п ка п п ы н , TinTi туе те KepMenniH . Э ж е м А н н е нщ б 1 зд ш уйде ж а тка н ы н а тангалса керек, 6ipaK м еж оятпаган. О я и га н кез1мде, А нне орнында ж о к болы п ш ы кты , ш еш еа ертш KeTinTi. Э ж е м ас уй ж а к та куйбе ндеп ж у р , уй iuiin одеттеri/ie й м ауж ы р а га н т ы н ы ш ты к ж а й л а га н . BipaK, TinTi эл! 03iMe де TyciniKci3, е з е к п ортеген 6 ip сез1м бойымды билеп апты , cipa, будан ж уы кта кутыла алмайтын шыгармын... — К лас, сейсенб! KyHi сабакта неге болмадын? — Басым ауырып калды. — А л сэрсенб1 KyHi с о н гы eKi са б а кта ш е? — T ic дэртерж е бардым. — Ж ум а кун п алдынгы ею сабакта ше? — Уйыктап каппын. — О н ы н ш ы с ы н ы п ты сен о й ы н ш ы к д еп ж у р е ж бе, элде ка л п а кп е н у р ы п алам ы н д е й а к бе? М ы н а турщ м ен 6iT ipe алмайсын, бала. М е н к у л т ж !б е р ш м : MiHe, с ы н ы п ж е т е ки п м !з д ж 6iaai б ь п е гш ж н с и кы . М а га н да кулетждей дэнене ж о к — менщде с ы н ы п ты н Kim е к е н ж бйпгеж ме ке п б о л га н ж о к - Клас орны на отыра Kerri. Бул басталган сынып сагаты бол а ты н . М у га л и м а т ы ны сы н к е н а л ы п , ку н TapTi6inaeri ке л е а м эселеге KomTi. - 226-
b ip e y jie p fli те м ею та рты п тур га н ж е р ш е н устап ал ган, е н д | 6ip eyiHiH б а к а н д а й б е с с а б а к т а н ж а гд а й ы к и ы н д а у , ад K aficbi6ipe yi о к ы т у ш ы ларды н, ка рада й ж у й Kecin ж у ка р т ы п т ы , та гы 6 ip i, m eu ie ci у ш ш к ун д е л ж ке 03i ко д ко й га н . К о й ш ы эйтеу!р, кы м -гуы т айгай. Кулакта т ы н ы ш ты кж о к. О дан api ты едауга шыдамым ж етпедь М ар ве сы ны п жетекинсже арнап кезект1 карикатурасы н садуда, уддар ж а гы с о з ж у м б а к ш еш уде. О д а н да 6i3fli та рат са го й . Б уд бос создщ еш ю мге ш ыбын ш аккандай да acepi бодсашы. TeMeKiHi т а р т к а н а д а м , a n i д е т а р т а б е р е д и im eT iii ад ам — iu ie б ер м ек. А д он ы н е ге ю т е й т ж ж е з ге т у п л G3i де а й ты п б ере алмас. М ум кж , сод аркыды озппц вскенд1пн дэлелдепа кедет1н ш ы га р . К о п бодса TapTi6inin б а га с ы н том енд етер, онда ту рга н не б ар? Б о л аш акта к е з ге Tycin калм аса, оны KOTepeTin д е т а гы ездер1. Т а гы 6 ip н э р с е т а п с а , азар б о д са м е к т е п т е н ш ы га р а р ! О н д а к е ш ю м е к т е п бар. А д , TiiiT i окы гы сы кедм есе ш е? О д эрк1мн1ц в з ш аруасы . Б1зде ж ум ы ссы зды к деген ж о к. Кудайга ш ук1р, кара ж ум ы сш ы ц ж о г а р ы 6 ijiiM i б а р м а т е м а т и к т е н Tayip а д ы п ж у р . Д |дкен1 кур ты п бары п, сы ны п сагаты да 6iiri-a y ! BipaK... ком со м ол д ы н коры ты нд ы ж и н а л ы с ы о т п е кп п еке н. М арвеш н, акы лы бойы нш а 6i3 будан туп-туге д каш ы п кет!п, с о д т о б ы м ы з б е н к е р м е г е б а р у г а KeJiicTiK. С ы н ы п т а б1здер ю м к о м с о м о л м у ш е а , KiM M yuieci емес деп айырма ж асап жатпайм ы з. Ад мектеп бойынш а айы рма ж асайды . Ком сом оддар айы на eKi реттен, м е кте пте б ы л ай гы д ар га Караганд а, у ш с а га т коб 1р ек б о л у га THic-Ti. О сы дан eKi ж ум ад ай б уры н: « С п о р т т ы н ко га м ж у м ы сы н а ж а н е о к у г а з и я н ы т и е м е ? » д е ге н т а к ы р ы п т а б1зде де 6 ip жинады сты ноткен1 бар. B ip кем е д гер м1нбеге ш ы гы п ап: « Б уд спортш ы лар, ездер1 с е з ге к у л а к а с п а й т ы н с о н д а й д о р е к 1 х а д ы к , — дед1. - А д д а -ж а л д а к а б ы р га газе т1н е к о д у ш ы н 6epin ж1беру1н oTiH ceK, а р г ы -б е р п н н е н OTKi3in с о ге д и TinTi м у н д а й жерде айтуга адамнынаузы уядады. Сосын ездеpi тайы п турады». Хейн шыдамады бьпем, орны нан атып турды: -227-
- Kem ipiHi3, е ге р м е н а п та сы н а ал ты р е т ж а т т ы гу га б аруга THic б о л с а м , с а б а к о к у г а т а гы м ж д е т п б о л с а м , к и н о K op riM ке л се , ж и н а л ы с т а р га да ка ты с с а м , сонда кай жерде ж урш газет ш ы гарам ы н?! Элде уйы ктам ауы м керек пе? А л, осы м ектепте еш нэрсем ен айналы спайты ндар да толып ж у р ге н ж о к па? А л сол ар д ы к с а б а к улгер1мдер1 де спортшылардан озы п турганы ш амалы. Х е н н co3iH а я к т а г а н д а о т ы р га н д а р к о л с о г ы п ж 1 б е р д ь С оны м ен кун тэрл б нпн, м эселеа 6 irri. Т ек ком со рг кана ж иналы сты н булай тез тужы ры мдалганына кипактап, кепке де йж ты ны ш таба алмады, ейткеш ж иналы ска болш ген уакы тэл1 б1тпеген. 0 3 i м ш беге ш ы гы п алы п: спортш ы ларды н, ш ы ны нладаеш ю м д1ты ндагы лары келм ейтш ж ,езбеттер1м ен ж уретилн, Х енж н ке зка ра сы н ы н дуры с е м есппн кызуланып о т ы р га н ж у р т к а T y ciitw p rici ке л ге н . BipaK одан е ш нэрсе шы клады. Б1здер ке р м е за л д а р ы н а р а л а п ж у р т - а к , Ka3ip м е кте п те не б о л ы п ж а т к а н ы н 6L nin келем1з. Эуел1 6 ip e yi ш ы гы п , aflTeyip с о й л е у к е р е к б о л га н с о н 6 ip ж а р ы м с а га тта й баяндама ж асайды . К е л е а сейлеуил ш ы гы п улгер1мш н неше пайыз е ке н ж , т э р т т ж агдайы н баяндайды. Т э р т т , мектеп бойы нш а, салы сты рм алы турде алганда ж ам ан емес. BipaK, пайы з ке р с е т ю и л б а р да, сап а д з р е ж е а б а р гой . Д э р е ж еа темен болса ше? Ж а л п ы алганда кер м е 6 i3 re унады . Э дебиет сабагы . Б1здер П ьер Безуховты ш агы п туры п талдаудамыз. Эдебиет — м еш ц с у й ж л пэж м . О л одан сайын м а г а н у н а й т у с е р е д н е г е р 61з д 1н о с ы т а л д а у ы м ы з д а н к е й т к е р сорлы ларды нам ан-есен ж ан ы калса. Э л б е тт е , 6i3 к е й т к е р д ! ал ам ы з, м ы сал ы , сол суйю м д н cyfiiKTi Н а т а ш а н ы д е л ж , эуел1 о н ы н с ы р т к ы п е р д е с ж сы пы рам ы з, сосы н ж ш к т е п ш ы га м ы з: рахы м ды лы гы н 6ip белек дегендей, ж агы м д ы сы н 6 ip б елек, ж агы м сы зы н 6ip белек белш ектейм 1з. О н а н с о н кор ы ты н д ы niK ip ж аза м ы з. Эйтеу1р, толы п ж атка н кагаз толтыру. - 228-
М ен айналама караймын. М ш е , Астра ею жума болды Т и й у м е н 6 ip п а р та д а о т ы р а д ы , ал Т и й у е ке ум 1 з 6ip-6ip iM i3W H к а с ы м ы зд а н eTin б а р а ж а т ы п т а с о л е м д е с п е й и т . @ з!м ш ц к а л а й ш е тте п к а л т а н ы м м а га н эл1 TyciHiKci3. K a3 ip Т и йу б у ш д е н е а м е н ж а р ты л а й м а ган б ур ы лы п отыр. Элдене туралы катты ойлануда. Эрине «С отые жэне б е й б т и ш к » туралы ойлап отырмаганы аян. О ны н нелйсген Астраны тандап алганы на ан-танмы н. С ы н ы п т а о д ан r e p i к о п 1лre p i к ы з д а р т о л ы п ж а т к а н ж о к н а ? К е н е т а р ка м н а н Х енн TypTin ж 1бердк — Бар, жауап бер! Орны мнан турдым, Хенн сиякты ж олдасты ц болтаны кандай ж аксы , жолда калмайсын. M e n iH ка тты та цы рка га ны м , с а б а к аяты на карай тв д е й катаз алдым: «К еш ке театрта барайыкш ы. М эн-ж айды толы гымен узш е те айтамын. Тийу». Б а сы м д у д а м а л та т о л ы п Kerri. О н ы н т а т у л а с к ы с ы келген1 ме? А л айд а, 6i3 уры с ы с ка н ж о к е ш к ко й . Калайда он да 6 ip о з т е р ю б а р , т е п н н е н - т е п н е м е с . Г а ж а п , aflTeyip, аш ы к эцпмелесетш болдык- М ум ю н б1здщ бы лайгы кары м - каты на сы м ы з дэл осы эн пм е д е н K eftiii б аскада й болар. А кы л уйретуш 1лер о н сы з да аздай, тэ ты 6 ip e yiH Kopin ш ы кты к. B ip куа ны ш ты сы , ж ы л д а н -ж ы л га мундай пьесалар азаюда. B ip уакы ттарда сахналардан мулде т у с т т е калар. Кайтарда кал а ны н 6ip ш ет1нен ею нш1 ш елне ж ая у 1а я н д а д ы к. Э р н э р с е т у р а л ы йщ тмелест к: м е кте п те г1 б а га же1йнде, жерлес1м1з тура сы н да, oflreyip то л ы п жаты р. BipaK басты нэрсеге екеум !з де тайсактап сокпады к. Арамыздагы досты кты н ж !ш ш ке р ге н ж1б1н y3in алудан ко р ы кты к. А йтар энпм е таусылгандай уназб1з. Арамы здагы кортасы ндай ауы р ты ны ш ты кты Тийу бузды: — Астра сатан неге унамайды? — Сен нел1ктен касы ца те ксо н ы отырты зып журс1ц? — Сонда мен ж ал гы з отыра 6epyiM ке р е к пе? Ж а л п ы алтанда, егер сатан 6ip ey унамайды екен деп меш онымен араласпатаным ж е н бе? Солай той ш амасы? -229- J_
- Ж о к, олай емес. М ага н, анш ейж , Астра ж аксы кыз емес сиякты. - Ж аксы кы з, ж аксы кы з, дэненеа ж о к, - Тийу кы зул аны п K e n i. - С ен оз1н ж а кты рм а йсы н , сонды ктап, од саган ж ам ан корж едг - О д да Meni полендей унаты п турган ж о к. Тийу иы гы н ки ка н е тш зд : - О д арасы на м е ж н каты сы м ш ам ады . Ж э н е , - деп тагы устемедете ж онелдг: А страмен 6opi мудде баскаш а, онымен кед е ж а тка н д а дунне ш н, 6o p in ум ы та сы н . С е н б ол са н 6apin о з ж м е н е л ш е г ж ке д еда, б у р т и ы п ж у р е с'|ц , к е ц ш н туске н д е гам а с о й л е й а н . О н ы н ycTine c e n in , Х е ш и , б а р , с о н д ы кт а п баскала рм е н мудде ш аруам аз. Ад осы М а р ве м е н c e iiin к а л а й т1л т а б ы с а т ы н ы н д а м е н у н п н ж у м б а к . M e n iM e n се н те к к е н ш щ п ц х о ш ш агы нда гана сойлесесщ . М ы н а мжездемеден мен сасып каддым. Буд - м енж e c T ire iw e p iM iiiii im iim e ri е н ауы р сипаттам а. Кудайы м -ау, соида мен ш ы н м о тнд е сондай болтаным ба? Сод басы ды цкы рап кады п, Тийу тагы жалгасты рды : - К е й кездерде мен оз1м де , осы ойы м кате ш ы гар, деп о й д а й м ы н . B ip aK к1мнен сура рсы ц? ! М а м а м каш анда: « Т у й м е д е й ;н т у й с д е й е т т ж у р е с 1 ц » , - дейд1. О д , TinTi, M e n iii о д д е к а н д а й у а й ы м ы м б а р д е п б 1л м е й д н М е н кайран каддым . С онда Тийу м е тм е н досты ктан 03i санады турде бас тарткан гой. М ен сонш алы кты нашар бодганы м ба??? ...Х е нн та гы ксл м ед г Тагы да уй ы кта п кад ы п , м ектепке 6 ip кун барм асам , еш нэрсе етпес д еген болар. М а р в е де ж о к . Ж а л гы з оз1м, ко1ид1м кулазы ды . Т и й у м ен ж а к к а TiriTi, ко з in де салм ады . М е н терезе аддында турм ы н, ш ы ны га дем урлеп, будандыры п, тодган с у р а к 6 e j ir i ji e p i и ж а з а б а с т а д ы м . М е н Т и й у д ы эл1 д е т о д ы к тусж е койгам ж о к. B ipey м е гпн и ы гы м н ан ка кты . К л а с?! М е н осы уа кы тка дей1н о н ы м е н 6 ip fle -6 ip с е й д е сп е ге н ш ы га р м ы н . MyMKin -230-
Х енн б1рдеме тапсы ры п ж 1берген гой. M e iiin a p i ко р кы н , api сасып калганы м сонш алы к, Клас езу тартты . Бул эдеттеп оган тэ н кескш д ! м ы рс ету ем сс, M efiipiM ai к ул ю едк — М ен сенен 6ip нэрсе сурагалы турмын. «С ок-сок. Эркаш ан осылай бастайсы нгой», — деп нитей туй'ш койды м . -- Ертен сети уакы ты н, бола ма? « О , T a iiip iM ! 0 з щ ж а р б о л а г е р . Ен,щ м е ш н к е з е п м келген еке н гой . Е гер 6 ip б е те л ке ж бел in iu jyre ш акы ры п турса ш е, бара 6epyiM ке р е к пе? К л а стан 6a pin кут уге блады. B ip aK м е ш н Х е н н сия кты ка м ко р ы м б ар го й » , — то л га н ойлар миымды торлады. М ен о н ы н ж узж е аныктап карадым: езушде еш кандай кулю табы , козш де кы л ж акты к керш бейдг B ip aK . ол м а га н у з а к о й л а н у га м ум ю н д ш бермедн — Е р т е н Э п г г п н т у г а н Kyui. С е н м е н1м ен e p in з и р а т к а барганы нды калаймы н. M in e , та гы да тастай « ка л а й м ы н » деген сез. Н е ге « е тш е м ш » ем ес. А х , ж у р т т ы н 03 iH in ай тка н ы и а н ш ы кп а й ты н ы н б1летп1 м е нм сн. Е ге р б ар м ай м ы н десем , о н ы ц б е л н 6 ip in m i кайтараты н адам мен ш ы гарм ы н. — Хенн 6ia e ме, муны ? — деп сурадым. — Бшед1, бул арада мен eTipiK ай тп а й м ы н . — Э р и н е го й , eTipiK а й т у д ы н к а н ш а ка ж е т1 б а р . — О л да бара ма? —Ж ок! М ен барудан бас тартайы н деп турган е;йм, А страны н б1зден к оза л м а й кадалы п кал га ны н б айкады м . Э р ин е, Х о н н ц пар тала с Kopiuicine со л б а я гы eKi у ш ты л а у ко зка р а с ... — Ж арайды. М ен барармын. Хенн келеа Kyui де сабакка катыспады. B i3 Э п и к е а к г у л а п а р д ы к . З и р а т б а с ы к е )и л с 1з . А г а ш т а р б а р к о р ю н е н ж у р д а й , с и д и ы п т у р . Э п п к е 6ipey x e a in KeTinTi. Г у л ш о гы н aKeviin к е т к е н е к е н , ол с о л а й ы н д е п к а н т ы . 9 p i салкын, api жабы рканкы . М ен Э нн туралы жэне бул ом !рд еп ете кеп кездесет1н кездейсокты ктар туралы ойлады м. О сы ндай кун саган да б1рде тууы м ум ю н гой , сога н -231-
де йш б1рдецелер ты нды р ы п ул гер сен кандай ж а кс ы , аз да бодса?! B i3 ж у м га н аузы м ы зды аш п ад ы к. А втоб ус аялдамасы на к а р а й а я н д а г а н ы м ы з д а , кэ д ц м гщ е й ы м ы р т у ж р г л г е н едц. А сп а н д а ж ул д ы зд а р да K op in e б а с та га н , ы з га р д а куш е й д ь М ага н коркы ны ш ю ре бастады, Класка ж акы ны рак ж у р у ге ты р ы с ты м . О л да Tycinren б о л у к е р е к , ко л ы н усы нды . К л а с та у зы н б ой л ы ж !г1ттерд1к 6ip i б ол а ты н. Х ен н ен не бары он сантиметр аласа. — С а га н сал кы н емес пе ? - де п сура п та койды .« П элендей ем ес», - дедам м ен. А кы р аягы нда б ар баты лды гы м ды ж и ы п , одан сурауга беюндом: — Клас, сен неге езгеш еац? О л кепке дейш ж ауап бермей койды. — Н е ге де сен, мен б аскалардай б олгы м келмейдн. T y c in e M ic iu ? М е н - 0 3 iH e -0 3 i к о Hiл i т о к , б а р ш а г а р а з ы , 6ip ж ерде кы р гы н болы п ж атса да б уй ре п б ул к етпейтш адам дарды ж а к т ы р м а й м ы н . Ж и р к е н ш т . Б1зд1н с ы п - с ы п а й ы с ы н ы п ж е т е к и н м !з д щ Q3i 6epiM i3Ai 6 ip т у л га с и я к т ы KOpin у р с а д ы е м е с п е , а л 03iniH т у р - с ы к п ы т ы жалдамалы ж ум ы сш ы дан бетер. О ны одан api ыза кыла ту с у yu iin м ен ор ай ы ке л се , к у л ш ж 1б ерем ш . О га н 6i3 нем ен ка ш а н н а н 6ep i, неге ай и ал ы сы п журм 1з — 6opi 6ip. О н ы м е н ж у м ы сы ж о к . Т е к 03ine со з кел м есе б олтаны . А л , ол сы н ы п ж е т е к п п а го й , б1здер тура лы не ге б1луге ты ры спайды ? А птасы на каш па сабактан каш ы п кетем1з, к а й п э н н е н а р т т а к а л а м ы з — 6iJieTini с о л га н а ! © й т к е т одан басканы еш ю м талап етпейд1. С ы ны птагы те н ж ар ы м ы м ы зд ы н экем1з не ш ешем1здин ж о к е ке н ж де б1лмейд1. Э р ка йсы м ы зд ы н оз ой -ер непм 1 з б ар екен1не ол сенбейда, б й л п а д е келмейд1. О л MeHi «03iH in кы р ы н а а л ы п » кадагал аган болады , api осы е з ш т б ос б ы л ш ы л co3inen MeHi адам б ол ы п к е т е д деп с ен ед ь Х а -х а -х а , M ine, м е н с ол у н й н о га н кул ем !н. М е н о н ы н се зш белм ед|'м . А й та р ы н айты п б ол га ны н тусш ге н сон гана бары п акы ры н: -232-
- Ал, сен асыра айтып турган ж о ксы н ба? - деп сурадым. - Ж о к , — деп Kecin тастады ол . — М е н о н ы сенен repi ж аксы ра к бш ем ж . - 5i3 тагы у н а з калды к. Кейш нен автобустыц ш лнде мынаны аны ктап алгым келдк - Н елж тен, меж гана ш акырдыц? - Келе алаты н те к сен гана едщ . О н ы к устш е, 63in бкпесщ ... Ж э , коя л ы кш ы ,... Ш ыганактанаскансонкеш ю Таллиннщ оттары самаладай ж ар кы р ад ы . Уйге оралган кезде сагат онга таяп калган едк М е т ц эйтсе де, Х енн ге баруга за укы м сок,ты . О л да ж атты гуда н жаца келш , ас уйде терге ш ы л кы га н iuiK i ж е й д е сж , су-су орамалын w in ж аты р екен. - Барды цба? — О н ы ц ал га ш кы сураганы осы болды.. - И э, — деп, басымды изешм, — дем ек оны ц бш геш рас екен. — А л, сен коры ккан ж оксы н ба? - Ж о к сезш айтпасацш ы! - Хенн каркылдап кулш ж1берд1. — М е ж ц бар ойлаганы м , сен оны ж а кы н ы р а к та ни TycciH д е ге ж м го й . М е ж ц д о ста р ы м а то м сы р а я кар а п ж урге ш ц болмайды гой. Токтай тур, мен ceni электричкага Minrain ж1берейнн. ... Ж ерлес1м1з кун э мен кун э га б атуды ц не е ке ж 'н пэлен рет туспуирген ш ы гар. С а б а ка я гы созы лы п K erri. М е н 03iM H in кун д е л ж дэптер1ме кар ал от ы р ы п, сы ны п болм есж откенде ж уы п-тазалаганнан 6epi 6 ip ай уа кы т б о л га н ы н ан ы кта д ы м . Б ул ай - м е ж ц O M ipiM jieri киы нды гы мен, ш ыргалацымен есте кал а рл ы к ай болды-ау деймж. Барлы к жагдайларды екш еп-салалай келеек, элем деген оцкей ю л ж ам ан адамдардан куралган екен. Оларды ц K eiiT iri сон ш а , кар сы кезде ске нде рж ш е т ж е н саб ай б ер се де болар. Алайда, олай емес ш ыгар. И з, олай емес екен! Элемде жаксы лы катаулы да оте кеп: М эселен, А ннеж цж аркы раган K03i, ж ы л д а ко кте м д е ж а ц а ту га н суп-суй ю м д 1 балалары н epTin ж у р е т ж Трийну, a p 6 ip ки ы н га ту с ке н ж е ж с т е н к е й ж п -233-
Х еннin куаны ш ы , Бетховенш н музы касы - тагы баска кунделiкт! нэрселер. Д е ген м ен де... Ал каз1р коцкпге демеу боларлы к еш теке таппаймын. Хенн1н u ie ujeci сы ркатта ны п ж аты р , бул да аландарлык жагы мсы з ж айт болып тур. С одгы саб ак болатын. Э ж ем болса ж ум ы ста, сондыктан уйге баруга заукы м сокпады . А л еге р эке-ш еш ем е барсам ш е, мумкш уйде ш ыгар. MiHe, к ы з ы к ! Э к е м у й д е , к э д м гщ е й у с те л б а с ы н д а ж у м ы с !степ оты р. М е н пальтомды у з а к ш е и т м . Э кем басын кетердп — A -а, бул ceH6icin. — «И э, бул елее емес, менмж». — Э женм ен туры п ж аты рсы н ба? М е н та гы басы мды изед1м. — С а ган м унан ro p i сонда турга н унайды ем ес пе? — Тагы да басымды изещм. — А кш а ке р е к пе саган? Тагы да басы мды изед1м. А кш а н ы н ке р е к ем ес куш бар ма? — М э, е зж а л а гой. — О л маган езш щ эм ияш н усынды. О сы ны н барж ж умы стан бас алмай отырып айтты. О наш а кездесу осы мен тамам. Портфел1мд1 то се кке атып уры п оты ра K erriM . Б удан к е й ж в зж а гд а й ы м тур а л ы экеммен акы лдасуга заукы м болмады. Басым мен-зен. Еш кандай ой ж у ы к манда келе койм ады . К ш ж е н е ж а ты п кисайды м да, кайтуга ж инала бастагам, ш еш ем к е л т ю рдк О , бул бупнп м е н у ш ж е к ш и л у л к е н о к и г а . B i3 т о р т K 03iM i3 т у ге л от ы р ы п TycKi ас iu rriK . B ip уакы ттар да мен1н о ты р ганы м eciHe TycTi бш ем, экемн1н: — О у, калай ece flin калгансы д! Н е ш ш и й сы ны птасы н? - деген1. — Оныншыдамын! — Ш ы н ба? — Иэ, шын. — М е к т е п 6 iT ipre H с о н не icTeM eKcin? -234-
- Бшмеймж. Эцпмем1зд|ц бар б олганы осы . Т уган экецмем сейлесетж с е з щ б о л м а г а н ы ка н д а й к и ы н еда. TinTi, ез эке -ш е ш е нне н каш ы п куты ла ал м айты ны н е ю ж н гп-а к. О й тке ж , ол — эке-ш еш е гой. Сенб1 бола ты н. С ы н ы п сага ты oTin ж а тка м . С о л баягы кур га к акы л айту. М е н элбетте о з ойы ммен оты ргам , 6ip у а к ы т т а ж у з т о к с а н с а н т и м е т р л '|к б о й ы н т у г е л KopceTin, сорайып Хенн орныман турды да дагдысынша сабырлы турде: - Бул адалетаздак кой бары п турган. Эрине ол бел гм i 6ip дарежеде K in ojii де ш ы га р б э л ю м , 6ip aK кар ал а уга болм айды г о й , - деда. С ы ны п iiui т ы п -т ы н ы ш б ола калд ы . С ы н ы п ж етекш 1м 1з- дан мундайды K ym ereH i с о н ш а л ы к, TiiiTi, ж у з н н н 6apiH элдекандай танбалар ж у ы п K erri, ал гаш ы нда аузы на соз де туспеда. А кы ры ш ыдай ал м ай айкай лап ж1берда: - С е н аузы нд ы ж а п . С е ж м е н енда о н а ш а сой л е се м . Эбден ш ектен ш ы гы п кеткенсщ ! М ан-ж айды М арведен сурауга асы кты м. Сойтсем К л а сты iuiin о т ы р га н ж е р ж д е Kepin ко й га н б а, сол у ш ж о н ы н TapTi6iHiH багасы н то р тте н у ш к е т у а р м е к . Сы ны п ж етекннм !з aai басыла алмай тур: - Сен ш ы гы п кет, сонда озж е де, маган да онды болады. С абакты нсоны нан сойлесем1з. Енда мен аты п турд ы м . - О л дурыс айты п турган ж о к па? Сы ны п буры нгы дан да ты ны ш тала тусть Х енн маган коз киы гы н 6 ip тастады да, ш ы гы п ж у р е берда. Сы ны п жетекипм1здан жуз1 одан сайы н ж алы ндап барады. - М е н сен ен д эл о сы н ы кут п е п едам. О с ы у а к ы т ка дей1н тэп -Tayip б ол ы п ж у р ш , енда кел1п б1реуд1 ко р га ш та й с ы н - Ж э н е юмда десенш 1?! К л а с Тоом ланы . О л копке д ейж 03iH e-63i келе алмады: - M eH in , TinTi амалы м курып тур. -235- 1
О ны менде байкап турмы н. О ны цбагы на карай, коцырау согы лы п, ж аксы болды: — Л е м м ин г, ж у р м е ж м ен, мугал1мдер болмесш е! - Б е л м е ж б асы на кв те р ш ш а н к е г п . М е н ep in ж ур е б ер д м . Х енн дэл1здн терезесшде оты р. О рны нан жайлап Tycin, м у га л и м а га т е с т е ка р а п т у р ы п ал д ы . М у га л и м а тура караудан ж ал тар ы п , мугал1мдер белм есж е карай бурылды. B i3 сон ы н а н е р д к . О к у icin iH м е н ге р ун л спн н б о л м е е ж е кел'ж то кта д ы к. О л б1зд неге суйреп ке л ге ж н а н ы к-ка н ы к бьпмесе де ж ор ам а л д а п то п е п Kerri: — Х е н н Л е этм а а , сен ж а кс ы спо ртш ы сы н , 6i3 оны б агал ам ай ж у р ге ж м 1 з ж о к - B ip aK т э р л б щ е р е н ж у ге тура ке п ту р . Б а р л ы к мугал1мдер наразы болы п, ш агы м айты п ж аты р. Х енн еш нэрсе болмагандай бейж ай караган калпы . М угал1м олi сойлеп тур. — Е ю ж у м а у а кы т берем ой л а н уга. О сы м ерз!м ш ж д е тузел м есец, та гы ке зге тусесщ , б1зден ж а кс ы л ы к кутпе . Бар, ж енел. С осы н маган кош те — Н е болы п калды? — М а га н 6 ip ке зж кы сы п Хенн ш ы гы п кеткен болаты н. Завуч асы гы п тур б те м , менщ жауабы мды тоспай-ак: — Э ке-ш еш ец муны бш се куана коймас деп ойлаймын, - дед. М е н кул ж ж1беруге т а к калдым. «Э ке -ш е ш е », - дейд. Х а-ха-ха . Завуч тагы уш минуттай осындай сездермен м е н т б а с ы м д ы э у р е л е д д е ж е 1п м е ж 1 б е р д . M iH e , б ул апта да 6 irri-a y . Х енн мен1н портфел1мд де алы п ул ге р тте Д егенмен, 6ip о к у л ы г ы м д ы к а л д ы р ы м к е т т т ь С о л ymiH с ы н ы п к а к а й т а баруга тура кел д . Х енн тосы п калды. Б о л м е eciri сэл а ш ы к т у р . Т и й у , А с т р а , т а гы б 1р н е ш е к ы з с ы н ы п т ы ж у у г а KipicKeH. Bipey с е й л е п ж а т ы р . Б у л - А с т р а болаты н. М е н тындай калдым: -236-
— Л е м м ин г осы e3i туралы не ойлайды екен, быгеандер ме? Х еннмен 6ip re эддекандай болы п ж у р е д . Ф и . Х енн щ де соган неменеге ж абы сы п калганы н. Е н д ею нин 6ipeyi айты п ж атты : — Хенн деген ю м? О л да ж у р ге н алдеб1реу, т е к езш керсетуд1 ган а б м е д . Р е с п уб л и ка н ы н ж а с e cn ip iM /iep курам асы вда болса, сол да керем ет не? Т апкан екен... YiuiHiiiici косылып Kerri: — А х, сэры ауыздар, сендер бул ж ацалы кты б тм ейанд ер гой? Э л п улгин Х еттдегендер1н каз1р Класпен ж уредь М е н о л а р д ы н б 'ф ге ж у р г е н д е р ж е з к е з 1м м е н к е р д м . С о д а н к е й ж о л а р с ы б ы р га Keuni, м е н е ш н э р с е е с ти алмадым. B ip у а кы тта сы н ы п iiniH ж а н гы р ы кты р ы п кул1ст! де Астра шыдай алмай: — Кластын, кандай екеш б е л гш емес пе?! — дед. Бул кэ д м п кунде айты лы н ж урген е с е ктж 6ip i болаты н, сонда да мен1н зыгырданымды кайнатты . Э рине, буган аш уланганы м ь щ га й с ы з -а к . EciKTi а я гы м м е н T e yin а ш ы п , е з п а р та м а бары п, окулы гы мды алы п, буры лы п карады м. О х, сондагы олардын урейл! жуздерж керсежз. — Астра, сен гой кы зганасы н- А л, сен,Тийу — оцбагансын. Сендер юмд1 болса да бы л гауга, каралауга келгенде алдарына ж ан салмайсындар! — Х е тт. — EciK ал ды нда Х е н н т у р е к е н . — Ж у р , к е т е л ж ! М е н c03iM niH ая гы н ж у т ы п , ш ы гы п ж у р е б е р д м . Д а ла да кы с ызгары ан ы к сезж е д. Х енн менен: — Н е ю темексж? — деп сурады. — Бьпмеймж. — Ш ы гары м салайын ба? М ен басымды ш айкадым. О ган кеп нэрсе айткы м келд . Е гер у заксей л е ге н кез1м болса, ол дэл осы ж ол ы ш ы гар: — Х енн, сен жаксы ж т т с щ . С енщ касында келе жаты п, м ен 03iM fli эл декайда н ы к с е зж е м . BipaK м ен б у п н он аш а к е т е й ж ш ь О л у ш ж KemipiM е т ж е м . Т ы н ы г ы п , е р т е н ге , бур агунге , одан аргы кунге куш ж инау керек. М уны сен бйгейц. -237-
Х енн , эрине, муны ж аксы бкпетш . M en ойлап келемш: « М е н он алты ж астам ы н. М ен осы уакы тка дейж ж а р к ы л д а н к у л т , е п л е ж ы л а п к у н Kemin к е л е м ш . 0 M ip б а я у, е л е у а з eT in ж а т к а н д а й . К у н д е р д щ к у п и т е , мейл1, у л к е н б о л с ы н , мсйл1 у с а к б о л с ы н — э л е м ш н т е к эдсм1 де эсем дуниеден турмайты ны н укты раты н окигага тап болсам кайтем. Солай болуы да мумю н гой. М ен соны н нелжтен ол ай болаты ны н б ш п м келедк М е н он алты ж астам ы н...» -238-
МА3 М¥ Н Ы Э й ел м уны . ЭцгЫелер М и з а м ш у а к .................................................................................................. 3 М а х а б б а тгы н к е р м е к д э м 1 ................................................................21 Ж у м а к ы зд ь щ к у б ы л ы с ы ...................................................................... 39 К д м сы зд а н д ы р у а г е н т ! ........................................................................ 54 К д р л ы га н ш с к е н ш а к ......................................................................... 68 З а г и п а ............................................................................................................78 Аудармалар Анар: TyciM e ж и ! KipMeuii(Ею бол'шд! драм а).................................. 119 Владимир ДРОЗД: Е н у з а к к у н ..............................................................................................186 Эне ЕРМ АКО В: Мен он алты ж а с там ы н ....................................... 207 -239-
2 9 & - 0О Ш эрбану Бейсенова МИЗАМШУАК, Эцг1мелер жинагы Редакторы 3 . Ижанов Техникалык, редакторы А . Муцышева Корректоры А . Бабицызы Мукабасын безенд1рген Р. Омаров Компьютерде беттеген С . Оязбекона Басуга кол койылган Kyui 11. 10.06. IlimiMi 84x108 '/ „ . Шартты баспа табагы 15. Есепке алынатын баспа табагы 15. Тапсырыс №911. Багасы ксл1с!мд1. \"0лкс\" басмасыныноз баспаханасыпла басылды. 050062, Алматы к-сы. Жубанов к-ci. 66ь. Тел.: 73-22-21.76-09-13
! Ш эрбану БЕЙСЕНОВА Хальщ аралы к Алаш эдеби сыйлыгыньщ лауреаты Шэрбану Бейсенова керкем проза саласында кэптен ечбектенш келе жатцан Чаламгерлер1м!зд1ц 6ip i. Оныц «Тойга келген кел1нш ек», «Сез1м тал ж у р ен * сек!лд1 жинактарын эдеби кауым кезшде жылы кабылдаган. Сондай-ач, «Топжарган чыздар», «Тагылымды тагдырлар» атты дерекй прозага арналган кггаптары да танымдык. гибратты ц цырларынын еркшел1тмен окырман журегше жол тапцаны кэшшлшке мэл!м. “ М изамш уак” автордыц кешнгч жылдардагы 1здешсшщ женись Мунда адам санасынын; мацызды тустары на ун 1л 1п , сез1мн1ч. мшездщ сан турде кубылу сэттер1 нанымды, шебер т1лмен айшьщты ер1лген.
Search
Read the Text Version
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
- 169
- 170
- 171
- 172
- 173
- 174
- 175
- 176
- 177
- 178
- 179
- 180
- 181
- 182
- 183
- 184
- 185
- 186
- 187
- 188
- 189
- 190
- 191
- 192
- 193
- 194
- 195
- 196
- 197
- 198
- 199
- 200
- 201
- 202
- 203
- 204
- 205
- 206
- 207
- 208
- 209
- 210
- 211
- 212
- 213
- 214
- 215
- 216
- 217
- 218
- 219
- 220
- 221
- 222
- 223
- 224
- 225
- 226
- 227
- 228
- 229
- 230
- 231
- 232
- 233
- 234
- 235
- 236
- 237
- 238
- 239
- 240
- 241
- 242
- 243