ການເມືອງ 1

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທປິ ະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນະຖາວອນ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນາ້ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ວິທະຍາສາດການເມືອງ ສາຍ: ຄະນດິ ສາດ ລະບບົ 11+3+2 ຕ່ໍ ເນ່ໍ ືອງປົກກະຕິ ປະລນິ ຍາຕີ ຮຽບຮຽງ ແລະ ຈດັ ພມິ ໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊໍ່ ເຕີນ ສກົ ຮຽນ 2018 - 2019

ຄຳນຳ ປືມື້ ວທິ ະຍຳສຳດກຳນເມອື ງເຫລມັື້ ນື້ ໄດຮ້ື ບັ ກຳນຄນື້ ຄວ້ື ຳຮຽບຮຽງຂນື້ ເພ່ື ອື ປະກອບເຂຳື້ ໃນກຳນສອນ ຂອງຄູ - ອຳຈຳນ ແລະ ກຳນຄນ້ື ຄວ້ື ຳຮື່ ຳຮຽນຂອງນກັ ສກສຳ ສຳລບັ ສະເພຳະຢື່ ູ ວທິ ະຍຳໄລຄູ ຫລວງນຳ້ື ທຳ. ເພ່ື ອື ເປັນກຳນປບັ ປຸງຄນຸ ນະພຳບ ແລະ ປະສດິ ທພິ ຳບຂອງກຳນສຳື້ ງຄໃູ ຫສ້ື ູງ, ແນື່ ໃສ່ື ເພ່ື ມສະມດັ - ຖະພຳບຂອງຄູ ແລະ ພດັ ທະນຳອຳຊບຄໃູ ຫດື້ ຂນື້ ເທື່ ອື ລະກຳື້ ວນນັ້ື . ຈງິ ໄດພ້ື ດັ ທະນຳປມືື້ ແບບຮຽນນຂື້ ນ້ື ມຳ, ໂດຍໄດພ້ື ດັ ທະນຳຕຳມທດິ ທຳງກຳນສຳື້ ງຄແູ ບບໃໝື່ ທື່ ເນນັ້ື ກຳນປຸກອຸດມກຳນ, ຄຸນນະທຳ ແລະ ຈດິ ວນິ ຍຳນ ຂອງຄວຳມເປນັ ຄໃູ ຫແ້ື ກນ້ື ກັ ຮຽນຄ,ູ ເຮດັ ໃຫເື້ ຂຳື້ ເຈຳ້ື ມທກັ ສະວຊິ ຳອຳຊບຄທູ ື່ ໜກັ ແໜນື້ , ມຄວຳມຮູທື້ ່ື ວໄປ ແລະ ຄວຳມຮູວື້ ຊິ ຳສະເພຳະທື່ ແທດເໝຳະ. ເນອືື້ ໃນທ່ື ສຳຄນັ ປືມື້ ເຫລມັື້ ນ້ື ປະກອບດວ້ື ຍຄວຳມຮພູ ້ື ນືື້ ຖຳນຂອງປດັ ຊະຍຳຄື ຄວຳມຮເູ ື້ ບອືື້ ງຕນື້ ກື່ ຽວກບັ ປັດຊະຍຳ, ປັດຊະຍຳມຳກຊດິ , ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມ ສດັ ຈະວພິ ຳກ. ນອກນື້ ຍງັ ມພຳກເສດຖະສຳດ ຄື ກຳນຜະລດິ , ກຳນຄຳື້ , ກດເກນມນູ ຄ່ື ຳ, ພຳກສື່ ວນ, ໂຄງປະກອບເສດຖະກດິ ຂອງ ສປປລຳວ ແລະ ພຳກ ສງັ ຄມສຳດມຄື ລະບອບປະຊຳທປິ ະໄຕຂອງສງັ ຄມ, ນະໂຍບຳຍສງັ ຄມ, ວຽກງຳນປ້ືອງກນັ ຊຳດ ແລະ ອ່ື ນື ໆ. ປມືື້ ເຫລມັ້ື ນໄື້ ດຮື້ ບັ ກຳນຮຽບຮຽງ ແລະ ກວດແກຈ້ື ຳກພຳກສື່ ວນທື່ ກື່ ຽວຂອື້ ງ. ສະນນັ້ື , ເມ່ື ອື ບນັ ດຳຄູ - ອຳຈຳນ, ນກັ ວຊິ ຳກຳນ, ນກັ ຮຽນ - ນກັ ສກສຳ ແລະ ຜູນື້ ຳໃຊປ້ື ືມື້ ເຫຫມັ້ື ນຫື້ ຳກໄດພື້ ບເຫນັ ຂຂື້ ຳດຕກບກ ຜື່ ອງທຳງດຳື້ ນເນອືື້ ໃນ, ບ່ື ສອດຄື່ ອງ, ບ່ື ທນັ ສະພຳບ ແລະ ບນັ ຫຳອື່ ນື ໆ ຂໃຫທື້ ່ື ຳນປະກອບຄຳຄດິ ຄຳເຫນັ ຂອງ ຕນ ເພື່ ອື ຊ່ື ວຍປັບປຸງເຮດັ ໃຫປື້ ືມື້ ເຫລມັ້ື ນສ້ື ມບູນ ແລະ ມປະສດິ ທຜິ ນຍ່ື ງິ ຂນື້ ໃນອະນຳຄດ.

ເອກະສຳນອຳ້ື ງອງ 1. ປມື້ື ແບບຮຽນກຳນເມອື ງສຳລບັ ສຳຍສຳື້ ງຄປູ ະຖມ, ກະຊວງສກສຳທກິ ຳນ, ກມສຳ້ື ງຄ,ູ ສູນພດັ ທະນຳຄປູ 2009. 2. ປມືື້ ແບບຮຽນກຳນເມອື ງ1 ສຳລບັ ສຳື້ ງຄມູ ດັ ທະຍມ, ກະຊວງສກສຳທກິ ຳນ, ກມສຳ້ື ງຄ,ູ ສນູ ພດັ ທະນຳຄູ ປ 2009. 3. ປມືື້ ແບບຮຽນກຳນເມອື ງ 3 ສຳລບັ ສຳຍສຳ້ື ງຄມູ ດັ ທະຍມ, ກະຊວງສກສຳທກິ ຳນ, ກມສຳື້ ງຄພູ ດັ ທະນຳຄູ ປ 2009. 4. ປືມື້ ມຳດຕະຖຳນຄວຳມຮດູ ້ື ຳື້ ນທດິ ດ - ກຳນເມອື ງ ຊນັື້ ຕນື້ ປ 2003. 5. ປືມື້ ລດັ ທສິ ງັ ຄມນວິ ທິ ະຍຳສຳດ ສະຖຳບນັ ກຳນເມອື ງ ແລະ ກຳນປກຄອງແຫື່ ງຊຳດ ປ 2004. 6. ກດລະບຽບຂອງພກັ ປະຊຳຊນປະຕວິ ດັ ລຳວສະໄໝທ 10 ປ 2016. 7. ປືມື້ ກອງປະຊຸມໃຫຍື່ ຄງັື້ ທ IX ຂອງພກັ ປະຊຳຊນປະຕວິ ດັ ລຳວ 8. ປມືື້ ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ື ຄງັ້ື ທ X ຂອງພກັ ປະຊຳຊນປະຕວິ ດັ ລຳວ 9. ປມື້ື ກດໝຳຍກຳນສກສຳສະບບັ ປບັ ປຸງ ປ 2016. 10. ດຳລດັ ຂອງນຳຍກລກັ ຖະມນຕວ່ື ຳດວ້ື ຍລດັ ຖະກອນຄູ ເລກທ 177/ລບ ລງວນັ ທ 5 ເມສຳ 2012. 11. ດຳລດັ ເລກທ 82/ນຍ/2003 ວື່ ຳດວື້ ຍລະບຽບລດັ ຖະກອນຂອງ ສປປ ລຳວ. 12. ກດໝຳຍວ່ື ຳ ດວື້ ຍ ພະນກັ ງຳນ - ລດັ ຖະກອນ ປ 2016. 13. ວໄິ ສທດັ ຮອດປ 2030 ຍຸດທະສຳດຮອດປ 2025 ແລະ ແຜນພດັ ທະນຳຂະແໜງກຳນສກສຳ ແລະ ກລິ ຳ 5 ປ ຄງັ້ື ທ 8 (2016 – 2020) ປ 2015.

ສາລະບານ ບດົ ທີ1 ຄວາມຮພູ້ ນູ້ ຖານກ່ ຽວກບັ ປັດຊະຍາ 1. ຄວາມສານກຶ ກ່ ຽວກບັ ປດັ ຊະຍາ......................................................................................1 2. ເງ່ອນໄຂຂອງການກາເນດີ ປັດຊະ ....................................................................... ……………………...2 3. ບນັ ຫາພນູ້ ຖານຂອງປັດຊະຍາ.........................................................................................3 4. ປັດຊະຍາມາກຊດິ ສ.໌ ....................................................................................................5 5. ເງ່ ອນໄຂກາເນີດຂອງປັດຊະຍາມາກຊດິ - ເລນນິ ..................................................................10 ບດົ ທີ2 ຄວາມຮພູ້ ນູ້ ຖານກ່ ຽວກບັ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ 1. ວດັ ຖຸ ແລະ ການເຄ່ ອນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ…………….………………………………………....12 2. ຕນົູ້ ກາເນີດ ແລະ ທາດແທຂູ້ ອງສະຕິ ( ຈດິ ໃຈ )……………………………………………...15 3. ບນັ ດາຫກັ ມນພນູ້ ຖານຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ……………………………………….17 4. ບນັ ດາກດົ ເກນພນູ້ ຖານຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ……………………………………...25 5. ບນັ ດາຄ່ ມາດຕະເກນຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ……………………………………….25 6. ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ຄວາມຮຂູ້ ອງວດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ……………………………………..29 ບດົ ທີ3 ຄວາມຮພູ້ ນູ້ ຖານກ່ ຽວກບັ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ປະຫວດັ ວພິ າກ 1. ຊນົ ຊນັູ້ ແລະ ເງ່ອນໄຂການກາເນດີ ຊນົ ຊນັູ້ ………………………………………………….32 2. ການຕ່ ສຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ແລະ ບນັ ດາຮບການຕ່ ສຊູ້ ນົ ຊນັູ້ …………………………….………………34 ບດົ ທີ 4 ການຜະລດິ ສງັ ຄມົ ແລະ ບດົ ບາດໃນການພດັ ທະນາສງັ ຄມົ ມະນດຸ 1. ການຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ……………….…………………………………….…………..36 2. ແບບວທິ ກີ ານຜະລດິ …………………………………………………………………….37 3. ສນິ ຄາູ້ ແລະ ກດົ ເກນມນຄ່ າ………………………………………………………….…..39 4. ການເງນິ , ທະນາຄານ ແລະ ການຄາູ້ ……………………………………………….………43 5. ພາກສ່ ວນ ແລະ ໂຄງປະກອບເສດຖະກດິ ຂອງ ສປປ ລາວ…………………………………...46 6. ການຫນັ ພນູ້ ຖານເສດຖະກດິ ແຫ່ ງຊາດໄປສ່ ເສດຖະກດິ ຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ …………………………..47 7. ການປ່ ຽນແປງທາງດາູ້ ນເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຄມົ ອາຊຽນ…………………………………….47 ບດົ ທີ 5 ປະເທດລາວ ແລະ ມນເຊອູ້ ຂອງຄນົ ລາວ 1. ຊາດລາວ ແລະ ຊນົ ເຜ່ າົ ລາວ……………………………………………………………...49 2. ມນເຊອູ້ ຂອງຊາດລາວ ແລະ ຄນົ ລາວ……………………………………………………...51 3. ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄວາມສາມກັ ຄລີ ະຫວ່ າງເຜ່ າົ …………………………………………..….51 4. ທດິ ທາງລວມ ແລະ ມາດຕະການສາູ້ ງຄວາມສາມກັ ຄລີ ະຫວ່ າງເຜ່ າົ ……………………………..52 ບດົ ທີ 6 ຄວາມຮກູ້ ່ ຽວກບັ ພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ 1. ການກາເນດີ ແລະ ມນເຊອູ້ ຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ…………………………………...55 2. ລະບບົ ສາຍໃຍການຈດັ ຕງັູ້ ນາພາຂອງພກັ …………………………………………………….56 3. ບນັ ດາຫກັ ການ ແລະ ທດິ ນາພາຂອງພກັ ………………………………………………….…57

4. ທິດທາງ ແລະ ໜາູ້ ທ່ ຕີ ນົູ້ ຕຂອງພກັ ໃນໄລຍະໃໝ່ …………………………………………..….58 ບດົ ທີ 7 ການພວົ ພນັ ແລະ ການຮ່ ວມມສາກນົ ຂອງ ສປປ ລາວ 1. ລກັ ສະນະພນົູ້ ເດ່ ນັ ແລະ ທ່ າອ່ ຽງລວມແຫ່ ງການພວົ ພນັ ຮ່ ວມມສາກນົ …………………………..61 2. ສປປ ລາວໃນເວທີປະຊາຄມົ ໂລກ……………………………………………………....…62 3. ບນັ ດາຫກັ ການພນູ້ ຖານ ແລະ ທດິ ທາງການພວົ ພນັ ຮ່ ວມມສາກນົ …………………………....…63 ບດົ ທີ8 ລະບອບປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ ແລະ ເສນັູ້ ທາງກາູ້ ວຂນຶູ້ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຂອງປະເທດເຮາົ 1. ຄວາມສານກຶ ກ່ ຽວກບັ ປະຊາທປິ ະໄຕ………………………………………………………..66 2. ລະບອບປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ …………………………………………………………..66 3. ຈດຸ ໝາຍ, ທາດແທູ້ ແລະ ເນອູ້ ໃນຂອງລະບອບປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ …………………………69 4. ສາູ້ ງບນັ ດາປະຖມົ ປັດໄຈເພ່ ອກາູ້ ວຂນຶູ້ ສ່ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ເທ່ ອລະກາູ້ ວ…………………………….....72 ບດົ ທີ9 ລດັ ຖະທາມະນນແຫ່ ງ ສປປ ລາວ 1. ສານກຶ ກ່ ຽວລດັ ຖະທາມະນນ………………………………………………………..…….76 2. ບດົ ບາດ ແລະ ໜາູ້ ທ່ ີຂອງລດັ ຖະທາມະນນ…………………………………………...….….76 3. ຫັກການ ແລະ ເນອູ້ ໃນພນູ້ ຖານຂອງລດັ ຖະທາມະນນ…………………………………….….77 ບດົ ທີ 10 ລດັ ແລະ ກດົ ໝາຍ 1. ຄວາມຮກູ້ ່ ຽວກບັ ລດັ , ທາດແທູ້ ແລະ ອງົ ປະກອບຂອງລດັ ………………………………...…...81 2. ການກາເນດີ , ຄຸນປະໂຫຍດ ແລະ ໜາູ້ ທ່ ີຂອງກດົ ໝາຍ……………………………………......87 3. ລດັ ແລະ ກດົ ໝາຍແຫ່ ງສປປ ລາວ……………………………………………………...…88 ບດົ ທີ 11 ກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ກດົ ໝາຍແພ່ ງ 1. ກົດໝາຍອາຍາພາກລວມ, ຫລກັ ການ ແລະ ຂອບເຂດການນາໃຊກູ້ ດົ ໝາຍອາຍາ………………....92 2. ການກະທາຜດິ ແລະ ອງົ ປະກອບການກະທາຜດິ ທາງອາຍາ………………………….………..94 3. ສາເຫດ ແລະ ເງ່ອນໄຂທ່ ີພາໃຫພູ້ ນົູ້ ຈາກຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ……………………….….95 4. ໄລຍະການກະທາຜດິ , ການຮ່ ວມມກະທາຜດິ ແລະ ການກະທາຜດິ ຫລາຍສະຖານ………….…...97 5. ໂທດ ແລະ ການວາງໂທດ………………………………………………………………..99 6. ກົດໝາຍແພ່ ງ……………………………………………………………………….…103 ບດົ ທີ 12 ກົດໝາຍການສກຶ ສາ ແລະ ວໄິ ສທດັ , ຍຸ ດທະສາດ ແລະ ແຜນພດັ ທະນາການ ສກຶ ສາ 2016-2020 1. ກົດໝາຍການສກຶ ສາ……………………………………………………….…………....107 2. ວໄິ ສທດັ , ຍຸ ດທະສາດ ແລະ ແຜນພດັ ທະນາການສກຶ ສາ 2016-2020…….……………….….107 ບດົ ທີ 13 ກົດໝາຍວ່ າດວູ້ ຍ ພະນກັ ງານ - ລດັ ຖະກອນ ແລະ ດາລດັ ລດັ ຖະກອນຄ 177 1. ກດົ ໝາຍວ່ າດວູ້ ຍ ພະນກັ ງານ - ລດັ ຖະກອນ……………………………………….….……110 2. ດາລດັ ລດັ ຖະກອນຄ 177…………………………………………….………………….113

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ພາກທີI ປັດຊະຍາ ບດົ ທີ 1 ຄວາມຮພ້ ືນ້ ຖານກ່ ຽວກັບປັດຊະຍາ 1. ຄວາມສານກຶ ກ່ ຽວກບັ ປດັ ຊະຍາ 1.1. ນຍິ າມກ່ ຽວກບັ ປັດຊະຍາ ຄາວ່ າ “ປຣຊັ ຍາ” ເປັນຄາມາຈາກພາສາສນັ ສະກຣດິ 2 ຄາຄື “ ປັຣ” ກບັ “ຊຍາ”, “ປັຣ” ແປວ່ າ ປະເສີດ, ດີເລດີ , ວເິ ສດ. “ຊຍາ” ແປວ່ າ ຄວາມຮ.້ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເມ່ ອື ລວມ “ປຣັ” ແລະ “ຊຍາ” ( ປັຣ + ຊຍາ ) ເຂາົ້ ກນັ ຈ່ ງິ ເປັນ “ປັຣຊຍາ” ແປ ວ່ າ “ ຄວາມຮອ້ ນັ ປະເ ສດີ ” ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຮທ້ ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ຫງັ ຈາກທ່ ໄີ ດພ້ ຈິ າລະນາຢ່ າງທ່ ຖີ ວ້ ນແລວ້ .“ປັຣຊຍາ” ກົງ ກບັ ຄາເວາົ້ ໃນພາສາລາວຂອງພວກເຮາົ ທ່ ໃີ ຊໃ້ ນປະຈບຸ ນັ ແມ່ ນ “ປັດຊະຍາ” ບນັ ຫານວີ້ ດັ ຈະນານກຸ ມົ ພາສາລາວຂອງທ່ ານ ສລີ າ ວຣິ ະວງົ ຂຽນວ່ າ “ ປັຣຊຍາ ” ແປວ່ າ ວຊິ າ ວ່ າດວ້ ຍຫັກຄວາມຮ້ ແລະ ຄວາມຈງິ , ປດັ ຈບຸ ນັ ພວກເຮາົ ຂຽນວ່ າ “ ປັດຊະຍາ ”; ກງົ ກບັ ຄາວ່ າ “ ປນັ ຍາ ” ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຮຄ້ ວາມສະຫລາດ. ເຖງິ ຢ່ າງໃດກຕາມ, ປັດຊະຍາບ່ ໄດໝ້ າຍເຖງິ ສະເພາະເລ່ ອື ງຄວາມຮແ້ ຕ່ ພຽງຢ່ າງດ່ ຽວເທ່ າົ ນນັ້ , ແຕ່ ປັດຊະຍາມີຂອບເຂດ ກວ້ າງຂວາງທ່ ີສຸດ ແລະ ກວມເອາົ ເນອື້ ໃນຕ່ າງໆຢ່ າງຫລວງຫາຍຈນົ ມີບາງທດັ ສະນະໃຫຄ້ ວາມເຫນັ ວ່ າບ່ ອາດສາມາດໃຫ້ ຄວາມໝາຍ ຫື ນຍິ າມປັດຊະຍາດວ້ ຍເນອື້ ໃນຄາສບັ ສນັ້ ໆໄດ,້ ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກດເີ ມ່ ອື ຄວາມຈາເປັນທ່ ຈີ ະຕອ້ ງນຍິ າມ ຫື ໃຫຄ້ າຈາກດັ ຄວາມຂອງຄາວ່ າປດັ ຊະຍານນັ້ ບນັ ດານກັ ປດັ ຊະຍາແຕ່ ລະຄນົ ກໃຫຄ້ ານຍິ າມແຕກຕ່ າງກນັ ໄປຕາມແນວ ຄວາມຄດິ ທ່ ີເຊ່ ອື ຖຂື ອງຕນົ , ຕາມທດັ ສະນະ ແລະ ຊນົ ຊນັ້ ຂອງຕນົ ເຊ່ ນັ : – ທ່ ານ ໂຊກຣາດ ນກັ ປດັ ຊະຍາ ເກຣກັ ບຮານ ໃຫຄ້ ວາມໝາຍວ່ າ “ ປດັ ຊະຍາ ຄື ຄວາມຮກັ ໃນຄວາມຮ້ ” – ທ່ ານ ອາຣດິ ສະໂຕດ ນກັ ປັດຊະຍາ ເກຣກັ ບຮານ “ ປັດຊະຍາຄື ຫັກແຫ່ ງຄວາມຮທ້ ່ ີຄນົ້ ຄວ້ າເຖງິ ທາມະຊາດ ຂອງສ່ ງິ ທ່ ຢີ ່ ອອ້ ມຕວົ ແລະ ຄຸນລກັ ສະນະຕາມທາມະຊາດຂອງສ່ ງິ ຕ່ າງໆ”. – ທ່ ານ ຟກິ ແຕ ນກັ ປດັ ຊະຍາກະລາຊກິ ເຢຍລະມນັ “ ປັດຊະຍາຄື ວທິ ະຍາສາດແຫ່ ງຄວາມຮ”້ ນອກຈາກນີກ້ ຍງັ ທ່ ານ ອ່ ນື ໆອກີ . ສະນນັ້ , ຈາກບນັ ດາທັດສະນະເທງິ ນນັ້ ພວກເຮາົ ສາມາດສງັ ລວມຄວາມ ໝາຍໄດວ້ ່ າປັດຊະຍາແມ່ ນ ວຊິ າ ວທິ ະຍາສາດ ທ່ ີສກຶ ສາຄນົ້ ຄວ້ າສງັ ລວມກ່ ຽວກບັ ທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ, ແມ່ ນວຊິ າວ່ າດວ້ ຍຫກັ ແຫ່ ງ ຄວາມຮບັ ຮຄ້ ວາມເປັນຈງິ ຂອງໂລກພາວະວໄິ ສ,ແມ່ ນວຊິ າ ທ່ ສີ ະແດງເຖງິ ທັດສະນະ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງ ຈນິ ຕະນາການຂອງຄນົ ເຮາົ . ມາເຖງິ ສະຕະວດັ ທ່ ີ 19 ປັດຊະຍາມາກກາເນດີ ເກີດຂນຶ້ ຈ່ ງິ ໄດໃ້ ຫທ້ ດັ ສະນະ ແລະ ນຍິ າມ ຄາວ່ າ ປດັ ຊະຍາຢ່ າງ ມວີ ທິ ະຍາສາດ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງດ່ ງັ ນ:ີ້ 1 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ປັດຊະຍາ ແມ່ ນບນັ ດາລະບບົ ທດັ ສະນະ ແລະ ຄວາມສານກຶ ລວມທ່ ສີ ຸດຂອງຄນົ ເຮາົ ກ່ ຽວກກບັ ໂລກ ( ທາ ມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ )ແມ່ ນໂລກະທດັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ໃດໜ່ ງຶ ຫື ກາລງັ ຂອງສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ. 2. ເງ່ ອື ນໄຂຂອງການກາເນີດປັດຊະຍາ 2.1 ປັດຊະຍາກ່ ອນມາກ ບນັ ດາປັດຊະຍາກາເນດີ ຂນຶ້ ມາໃນທາ້ ຍຂອງລະບອບສງັ ຄມົ ຂາ້ ທາດ ກາ້ ວຂນຶ້ ສ່ ລະບອບສກັ ດນິ າ, ກ່ ອນໜາ້ ນີ້ 5000 ປີ ໄດກ້ າເນດີ ຢ່ ຫລາຍຂງົ ເຂດ ພເິ ສດແມ່ ນກາເນດີ ຢ່ ຂງົ ເຂດທ່ ີມະນຸດມຄີ ວາມສວີ ໄິ ລກ່ ອນໝ່ ຄື ບນັ ດາ ປະເທດຢຣບົ ຕາເວນັ ຕກົ ແລະ ບາງປະເທດຢ່ ຂງົ ເຂດຕາເວນັ ອອກ ການອະທບິ າຍທາງປັດຊະຍານແີ້ ມ່ ນໄດອ້ ງີ ໃສ່ ແຕ່ ລະ ຂງົ ເຂດ, ແຕ່ ລະຍຸກສະໄໝ ແຕ່ ໄດສ້ ະແດງທດັ ສະນະຕ່ າງກນັ ໄປຕາມຈດຸ ພເິ ສດຂອງແຕ່ ລະປະເທດ, ແຕ່ ລະສະໄໝ ແຕ່ ລະພກັ ຝ່ າຍແມ່ ນມີຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ , ໃນນນັ້ ມີປັດຊະຍາເກກັ ບຮານ, ປັດຊະຍາເອຣີ ບົ ຕາເວນັ ຕກົ ສະໄໝກາງບຮານ, ປດັ ຊະຍາສະໄໝກຮ່ າງສາ້ ງຕວົ ຂອງລະບອບທຶນນຍິ ມົ ຢ່ ເອຣີ ົບຕາເວນັ ຕກົ ຄື ປັດຊະຍາ ເກກັ , ໂຮງລງັ , ຝຣ່ ງັ , ກາຣາຊກິ ເຢຍລະມນັ ...ປດັ ຊະຍາຕາເວນັ ອອກມປີ ັດຊະຍາອນິ ເດຍບຮານ, ຈນີ ບຮານ... 2.2 ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງປັດຊະຍາ ຢ່ ໃນບນັ ດາປາກດົ ການຕ່ າງໆຂອງໂລກທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ມຫີ ລາຍບນັ ຫາທ່ ໄີ ດຕ້ ງັ້ ຂນຶ້ ເຊ່ ນັ : – ໂລກພາວະວໄິ ສເກດີ ຂນຶ້ ມາໄດແ້ ນວໃດ? ມກີ ານປະກອບສ່ ວນສາ້ ງຄແື ນວໃດ? ຄນົ ເຮາົ ດາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ໃນໂລກນີ້ ແນວໃດ? – ຍອ້ ນຫຍງັ ໃນສງັ ຄມົ ຈ່ ງິ ມີຜຸ ຮ້ ່ ງັ ມີ ແລະ ຜທ້ ກຸ ຍາກ? – ແມ່ ນອນັ ໃດຕດັ ສນິ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດ? – ບດົ ບາດຂອງຄນົ ຕ່ ກບັ ໂລກທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ມີຄແື ນວໃດ? ຈາກບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວ ມນັ ຮຽກຮອ້ ງໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ຕອ້ ງຊອກວທິ ີ ເພ່ ອື ອະທບິ າຍຕາມທດັ ສະນະແນວຄດິ ຢ່ ໃນສະພາບ ແວດລອ້ ມ ການເຊ່ ອື ຖຂື ອງຕນົ ໃນເສດຖະກດິ - ການເມອື ງ ແລະ ສງັ ຄມົ ຈາກນນັ້ ໜ່ ແໜງຂອງແນວຄດິ ປັດຊະຍາກໄດ້ ເກດີ ຂນຶ້ ມາຈາກ 2 ປດັ ໄຈພນື້ ຖານຄ:ື ກ. ເງ່ ອື ນໄຂແຫ່ ງຄວາມຮບັ ຮຂ້ ອງຄນົ ເຮາົ ໃນການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ໄດພ້ ວົ ພນັ ກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສ ( ໂລກທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ) ຢ່ າງສະໜດິ ແ ໜນ້ ທ່ ີສຸດ, ເພ່ ອື ມີຊວີ ດິ ຢ່ ຄນົ ເຮາົ ຕອ້ ງຕ່ ສກ້ ບັ ທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ໂດຍຜ່ ານຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ແລະ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຊີວດິ ຂອງສງັ ຄມົ ເພ່ ືອດດັ ສາ້ ງໂລກທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ຕາມຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການແຫ່ ງການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສງັ ຄມົ . ຜ່ ານພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ຢ່ ໃນການຜະລດິ , ການເຄ່ ອື ນໄຫວດາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ການຊອກຮທ້ າມະຊາດ ສງັ ຄມົ ຂອງຄນົ ເຮາົ ເປັນເວລາດນົ ນານນນັ້ , ຄນົ ເຮາົ ກສາມາດສະສມົ ໄດຄ້ ວາມຮກ້ ່ ຽວກບັ ທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ນບັ ມນື້ ບັ ຫາຍ ແລະ ອຸດມົ ສມົ ບນຂນຶ້ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ , ໂດຍສະເພາະແມ່ ນນບັ ແຕ່ ເວລາສງັ ຄມົ ມີການແບ່ ງງານ ແລະ ການແຍກການ ອອກແຮງງານດວ້ ຍມນັ ສະໝອງກບັ ການອອກແຮງງານດວ້ ຍຕນີ ມືອອກຈາກກນັ , ພາກສ່ ວນທ່ ີອອກແຮງງານດວ້ ຍມນັ ສະໝ ອງກຍ່ ງິ ເດີນເລກິ ເຂາົ້ ໃນການຄນົ້ ຄວ້ າໂລກ ແລະ ສະຫຸບສງັ ລວມບດົ ຮຽນຈາກພຶດຕກິ າ ເພ່ ືອຖອດຖອນ ເປັນຄວາມຮໃ້ ໝ່ ນບັ ມນື້ ບັ ຫາຍຂນຶ້ ເມ່ ອື ຂອບເຂດການອອກແຮງງານ ແລະ ການເຄ່ ອື ນໄຫວສງັ ຄມົ ຍ່ ງິ ກວ້ າງຂວາງອອກ 2 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ເທ່ າົ ໃດ ຄວາມຮບັ ຮໂ້ ລກ ແລະ ການອະທບິ າຍໂລກກຍ່ ງິ ອຸດມົ ສມົ ບນເລກິ ເຊ່ ງິ ແລະ ກວ້ າງຂວາງອອກກວ່ າເກ່ າົ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ປດັ ຊະຍາໃນ ຖານະເປນັ ລະບບົ ບນັ ດາທດັ ສະນະ ແລະ ຄວາມສານກຶ ລວມທ່ ີສຸດຂອງຄນົ ເຮາົ ກ່ ຽວກບັ ໂລກ ຈ່ ງິ ຄ່ ອຍໆ ກາເນດີ ຂນຶ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ . ຂ. ເງ່ ອື ນໄຂທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ . ເມ່ ອື ສງັ ຄມົ ແບ່ ງງານອອກເປັນຊນົ ຊນັ້ ແລະ ມີການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ , ການຕ່ ສນ້ ນັ້ ຮຽກຮອ້ ງໃຫມ້ ີການອະທບິ າຍກ່ ຽວ ກບັ ໂລກ ໂດຍສອດຄ່ ອງກບັ ສດິ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຊນົ ຊນັ້ ຕນົ , ແຕ່ ລະຊນົ ຊນັ້ ໄດຊ້ ອກຫາຊ່ ອງທາງເພ່ ອື ຄນົ້ ຄວ້ າ ແລະ ສງັ ລວມເອາົ ຄວາມຮບັ ຮຂ້ ອງສ່ ວນບຸ ກຄນົ ທ່ ີຍງັ ກະແຈກກະຈາຍຢ່ ນນັ້ ມາເປັນຄວາມຮລ້ ວມ, ເປັນລະບບົ ທດັ ສະນະ ແລະ ຄວາມສານກຶ ລວມຂອງຊນົ ຊນັ້ ຕນົ ກ່ ຽວກບັ ໂລກ ( ທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ). ໃນຂະບວນວວິ ດັ ທາງດາ້ ນປະຫວດັ ສາດຂອງປດັ ຊະຍາ ໄດມ້ ປີ ັດຊະຍາຫາຍຝ່ າຍທ່ ີແຕກຕ່ າງກັນ ແຕ່ ສງັ ລວມແລວ້ ກມີ ສອງຝ່ າຍທ່ ີເປັນພນື້ ຖານ ແລະ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ນນັ້ ແມ່ ນປັດຊະຍາຝ່ າຍວດັ ຖຸນຍິ ມົ ແລະ ປັດຊະຍາຝ່ າຍຈດິ ຕະນຍິ ມົ , ໃນນນັ້ ປັດຊະຍາວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ຕດິ ພນັ ກັບວທິ ະຍາສາດ ແລະ ອງີ ໃສ່ ຜົນສາເລດັ ຂອງວທິ ະຍາສາດ. ສ່ ວນລດັ ທິຈດິ ຕະ ນຍິ ມົ ຊາ້ ພດັ ຕດິ ພນັ ກບັ ສາສະໜາ ແລະ ເຊ່ ອື ມຈອດກບັ ສາສະໜາ, ໃນປະຫວດັ ສາດຂອງປດັ ຊະຍາແມ່ ນປະຫວດັ ສາດ ແຫ່ ງການຕ່ ສລ້ ະຫວ່ າງ ສອງ ຝ່ າຍນນັ້ ເອງ. 3. ບັນຫາພນື້ ຖານຂອງປດັ ຊະຍາ ບົນດາປະກດົ ການທງັ ໝດົ ທ່ ຄີ ົນເຮາົ ເຄຍີ ພບົ ໃນຊີວິດປະຈາວນັ ນນັ້ ລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນປາກດົ ການທາງດາ້ ນວດັ ຖຸ ( ການຄງົ ຕວົ ) ແລະ ບນັ ດາປາກດົ ການທາງດາ້ ນສະຕິ ( ຈດິ ໃຈ ) ຂອງຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນັນ້ . ວດັ ຖຸ ແລະ ສະຕິ ແມ່ ນສອງມາດຕະເກນຂອງປດັ ຊະຍາ ທ່ ກີ ວ້ າງຂວາງທ່ ສີ ຸດ ເຊ່ ງິ ໃຊເ້ ພ່ ອື ຊີບ້ ອກບນັ ດາປາກດົ ການ. ທງັ 2 ຢ່ າງ ທ່ ເີ ວົາ້ ມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ແລະ ເມ່ ືອພິຈາລະນາແລວ້ ບ່ ວ່ າປັດ ຊະຍາໃດກລວ້ ນແຕ່ ຕອ້ ງແກໄ້ ຂ ການພົວພັນລະຫວ່ າງວັດຖຸກບັ ສະຕເິ ທ່ າົ ນັນ້ . ທ່ ານ ອງັ ແກ່ ນ ຂຽນວ່ າ “ບນັ ຫາອນັ ພືນ້ ຖານອນັ ໃຫຍ່ ຫລວງຂອງປັດຊະຍາ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນປັດຊະຍາໃນຍຸກ ສະໄໝປດັ ຈບຸ ນັ ກແມ່ ນການພວົ ພນັ ລະຫ່ ວາງການຄງົ ຕວົ (ວດັ ຖຸ) ກບັ ຈນິ ຕະນາການ ( ສະຕິ ຫື ຈດິ ໃຈ )”. ບນັ ຫາພນື້ ຖານຂອງປັດຊະຍາມີ 2 ດາ້ ນຄ:ື – ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸກບັ ສະຕອິ ນັ ໃດມກີ ່ ອນ ແລະ ອນັ ໃດເປນັ ອນັ ຕດັ ສນິ ? – ຄນົ ເຮາົ ມີຄວາມສາມາດຮບັ ຮ້ ແລະ ດດັ ສາ້ ງໂລກໄດ້ ຫື ບ່ ? ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາພນື້ ຖານຂອງປດັ ຊະຍາທງັ ສອງດາ້ ນນນັ້ , ແຕ່ ລະຝ່ າຍປດັ ຊະຍາໄດມີທດັ ສະນະແຕກຕ່ າງກນັ ຄ:ື ກ. ທັດສະນະຂອງລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ຕ່ ກບັ ບນັ ຫາພນື້ ຖານຂອງປັດຊະຍາ • ດາ້ ນທີ 1 ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ຢັງ້ ຢືນວ່ າ ວດັ ຖຸແມ່ ນອນັ ທ່ ມີ ີກ່ ອນ, ວດັ ຖຸຕດັ ສນິ ສະຕ,ິ ໂລກນແີ້ ມ່ ນວດັ ຖຸທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງ ພາວະວໄິ ສບ່ ຂນຶ້ ກັບສະຕ,ິ ຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນພາກສ່ ວນໜ່ ງຶ ຂອງໂລກທາມະຊາດ, ສະຕຂິ ອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງ ວດັ ຖຸໜ່ ງຶ ທ່ ີມີການຈດັ ຕງັ້ ສງ ນນັ້ ແມ່ ນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ໂດຍອງີ ໃສ່ ຂມ້ ນເອກະສານທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ ເຊ່ ນັ : ວຊິ າ ພມສາດ, ປະຫວດັ ສາດ, ຊວີ ະສາດໄດຢ້ ງັ້ ຢນື ວ່ າ ໜ່ ວຍໂລກຂອງພວກເຮາົ ກາເນດີ ເກີດຂນຶ້ ກ່ ອນນປີ້ ະມານ 4 – 5 ຕປື້ ີ (4000 – 5000ລາ້ ນປີ ) ແຕ່ ຄນົ ເຮາົ ກາເນດີ ຂນຶ້ 3 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ມາພຽງແຕ່ ປະມານໜ່ ງຶ ລາ້ ນປີເທ່ າົ ນນັ້ , ເມ່ ອື ກາເນດີ ມຄີ ນົ ຈ່ ງິ ມປີ ະກດົ ການທາງດາ້ ນສະຕ.ິ ສະນນັ້ , ເປນັ ອນັ ຈະແຈງ້ ວ່ າ ວດັ ຖຸມກີ ່ ອນສະຕ.ິ ການກາເນດີ ມີສະຕໄິ ດຮ້ ບັ ການຮບັ ຮອ້ ງດວ້ ຍວຊິ າ ຊວີ ະສາດ ໂດຍການທົດລອງຂອງ ທ່ ານ ປາບລບົ ( ນກັ ປາດ ຄນົ ລດັ ເຊຍ ) ຈດິ ໃຈແມ່ ນຜະລດິ ຕະພັນຂອງມນັ ສະໝອງ, ແມ່ ນການສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສເຂາົ້ ໃນມັນສະໝອງ ຂອງຄນົ ເຮາົ , ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນລະບບົ ປະສາດພເິ ສດ ເຊ່ ງິ ລວມມີ 15 ຕື້ ຈລຸ ງັ ປະສາດ, ມີແຕ່ ຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງິ ມແີ ນວຄດິ ຈດິ ໃຈ. ສ່ ວນພດຶ , ສດັ ບ່ ມແີ ນວຄດິ ຈດິ ໃຈ ( ສະຕິ ). • ດາ້ ນທີ 2 ລດັ ທວິ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ໄດຢ້ ັ້ງຢນື ວ່ າ ຄນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮໂ້ ລກໄດ້ ແລະ ບ່ ພຽງແຕ່ ຮບັ ຮໂ້ ລກຍງັ ສາມາດດດັ ສາ້ ງໂລກໄດ້ , ມີແຕ່ ປະກດົ ການໃດທ່ ີບ່ ທນັ ຄນົ້ ພບົ ເທ່ ົານນັ້ ຈ່ ງິ ບ່ ທນັ ຮ,້ ແຕ່ ຕ່ ໜ້າກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວທິ ະຍາສາດນນັ້ ຄນົ ເຮາົ ຈະມຄີ ວາມສາມາດຮບັ ຮໄ້ ດໃ້ ນອະນາຄດົ . ບນັ ດານກັ ປັດຊະຍາເກຣກັ ບຮານ ເຊ່ ນັ ທ່ ານ ເລຊິ ບີ , ທ່ ານ ເດໂມກຣດິ ( 460 – 370 ກ່ ອນ ຄສ ) ແລະ ທ່ ານ ເອປີກ ( 341 – 270 ກ່ ອນ ຄສ ) ໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າ ແລະ ສາ້ ງທດິ ສະດີປະລາມະນຂນຶ້ , ທກຸ ໆວດັ ຖຸ ລວ້ ນແຕ່ ປະກອບ ສາ້ ງດວ້ ຍປະລາມະນ ແລະ ປະລາມະນແມ່ ນຫວົ ໜ່ ວຍນອ້ ຍທ່ ີສຸ ດທ່ ບີ ່ ສາມາດແຍ່ ງອອກໄດອ້ ກີ . ທດິ ສະດປີ ະລາມະນ ດ່ ງັ ກ່ າວພຽງແຕ່ ແມ່ ນການຄາດຄະເນເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະວ່ າໃນສະໄໝນນັ້ ຄນົ ເຮາົ ບ່ ທນັ ຄນົ້ ພບົ ປະລາມະນເທ່ ອື , ຈນົ ມາເຖງິ ສະຕະວດັ ທີ 17 – 18 ວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດກໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ປະລາມະນ ແລະ ມາຮອດສະຕະວດັ ທີ 19 ຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ 20 ວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ວ່ າ ປະລາມະນກບ່ ແມ່ ນຫວົ ໜ່ ວຍນອ້ ຍທ່ ີສຸດອກີ ແລວ້ ເຊ່ ນັ : ການຄນົ້ ພບົ ລດັ ສະໝເີ ຣນິ ແກນໃນປີ 1895, ຄນົ້ ພບົ ເອເລກັ ຕງົ ( é ) ໃນປີ 1897 ແລະ ການຄນົ້ ພບົ ເມດັ ທາດອ່ ນື ໆ. ຂ. ທັດສະນະຂອງລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ຕ່ ບນັ ຫາພນື້ ຖານຂອງປັດຊະຍາ • ດາ້ ນທີ 1 ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ຢັງ້ ຢືນວ່ າ ສະຕແິ ມ່ ນສ່ ງິ ທມີ ກີ ່ ອນ, ສະຕຕິ ດັ ສນິ ວດັ ຖຸ ແລະ ເປນັ ພນື້ ຖານໃຫກ້ ານຄງົ ຕວົ ຂອງ ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ, ໃນນນັ້ ລດັ ທິຈດິ ຕະນຍິ ມົ ພາວະວໄິ ສ ໃຫທ້ ດັ ສະນະວ່ າ ມີສະຕເິ ດດັ ຖານ ຫື “ ສະຕສິ າ ບນ ” ມມີ າກ່ ອນໂລກທາມະຊາດ ແລະ ມະນຸດ, ຍອ້ ນສະຕສິ າບນນຄີ້ ງົ ຕວົ ຂະຫຍາຍ ຈ່ ງິ ສາ້ ງໂລກທາມະຊາດ ແລະ ສາ້ ງມະນຸດຂນຶ້ ຢ່ ເທງິ ບນົ ນະໂລກນ,ີ້ ສ່ ວນລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ອດັ ຕະວໄິ ສໃຫທ້ ດັ ສະນະວ່ າ ສະຕຂິ ອງຄນົ ເຮາົ ເປນັ ສ່ ງິ ມມີ າ ກ່ ອນ, ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸປະກດົ ການທ່ ເີ ຮາົ ຮ້ ແລະ ເຫນັ ໄດນ້ ນັ້ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນການສງັ ລວມບນັ ດາຄວາມຮສ້ ກຶ ດວ້ ຍອນິ ຊີ ຂອງຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັ້ . ຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ພາວະວໄິ ສ ແມ່ ນ ທ່ ານ ປລາຕງົ ( 427-347 ກ່ ອນ ຄສ ) ເຊ່ ງິ ແມ່ ນນກັ ປັດຊະຍາເກຣັ ກ, ທ່ ານ ເຮແກນ ( 1770-1831 ) ນກັ ປັດຊະຍາເຢຍລະມນັ , ສ່ ວນລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ອດັ ຕະວໄິ ສແມ່ ນ ທ່ ານ ແບກັ ເກລີ ີ (1684-1753 ), ທ່ ານ ຮອີ ມ ( 1711-1776 ) ນກັ ປັດຊະຍາອງັ ກດິ . • ດາ້ ນທີ 2 ໃນດາ້ ນທີສອງຂອງບນັ ຫາພນື້ ຖານປັດຊະຍານນັ້ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ແລະ ລດັ ທອິ ະວຊິ ານຍິ ມົ ໄດປ້ ະຕເິ ສດ ຄວາມສາມາດຮບັ ຮໂ້ ລກຂອງຄນົ ເຮາົ ດວ້ ຍທດິ ສະດໄີ ຮຕ້ ກັ ກະປນັ ຍານຍິ ມົ , ທດິ ສະດລີ ະແວງສງົ ໄສ ຫື ບາງກລະນເີ ຂາົ ກ ຮບັ ຮອ້ ງວ່ າ ຄນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮໂ້ ລກໄດແ້ ຕ່ ໂລກນນັ້ ພດັ ແມ່ ນໂລກທ່ ຄີ ງົ ຕວົ ຢ່ ໃນແນວຄດິ ຈດິ ສານກຶ ຂອງຄນົ . 4 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຄາຖາມຄນົ້ ຄວ້ າ 1. ປັດຊະຍາແມ່ ນຫຍງັ ? 2. ປັດຊະຍາເກດີ ມາຈາກຈກັ ປັດໄຈ ? 3. ບນັ ຫາພນື້ ຖານຂອງປັດຊະຍາມຈີ ກັ ດາ້ ນ? 4. ປັດຊະຍາມາກຊດິ ສ໌ 4.1 ປັດຊະຍາກ່ ອນສະໄໝມາກ ບນັ ດາປັດຊະຍາກາເນດີ ຂນຶ້ ມາໃນທາ້ ຍຂອງລະບອບສງັ ຄມົ ຂາ້ ທາດ ກາ້ ວຂນຶ້ ສ່ ລະບອບສກັ ດນິ າ, ກ່ ອນໜາ້ ນີ້ 5000 ປີ ໄດກ້ າເນດີ ຢ່ ຫລາຍຂງົ ເຂດ ພເິ ສດແມ່ ນກາເນດີ ຢ່ ຂງົ ເຂດທ່ ມີ ະນຸດມີຄວາມສວີ ໄິ ລກ່ ອນໝ່ ຄື ບນັ ດາ ປະເທດຢຣບົ ຕາເວນັ ຕກົ ແລະ ບາງປະເທດຢ່ ຂງົ ເຂດຕາເວນັ ອອກ ການອະທບິ າຍທາງປັດຊະຍານແີ້ ມ່ ນໄດອ້ ງີ ໃສ່ ແຕ່ ລະ ຂງົ ເຂດ, ແຕ່ ລະຍຸກສະໄໝ ແຕ່ ໄດສ້ ະແດງທັດສະນະຕ່ າງກນັ ໄປຕາມຈດຸ ພເິ ສດຂອງແຕ່ ລະປະເທດ, ແຕ່ ລະສະໄໝ ແຕ່ ລະພກັ ຝ່ າຍແມ່ ນມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ , ໃນນນັ້ ມປີ ັດຊະຍາເກກັ ບຮານ, ປັດຊະຍາເອຣີ ບົ ຕາເວນັ ຕກົ ສະໄໝກາງບຮານ, ປດັ ຊະຍາສະໄໝກຮ່ າງສາ້ ງຕວົ ຂອງລະບອບທຶນນຍິ ມົ ຢ່ ເອຣີ ບົ ຕາເວນັ ຕກົ ຄື ປັດຊະຍາ ເກກັ , ໂຮງລງັ , ຝຣ່ ງັ , ກາຣາຊກິ ເຢຍລະມນັ ...ປັດຊະຍາຕາເວນັ ອອກມີປັດຊະຍາອນິ ເດຍບຮານ, ຈນີ ບຮານ... 1. ທ່ ານ ກາກມາກ ( 1818 – 1883 ) ທ່ ານ ກາກມາກ ( 1818 – 1883 ) ທ່ ານ ກາກມາກ ເກດີ ໃນວນັ ທີ 5/5/1818 ທ່ ີລດັ ປະຣຸດຊີ ( ຝ່ ັງແມ່ ນາ້ ໄຮ ), ປະເທດເຢຍລະມນັ , ພ່ ເປນັ ທະນາຍຄວາມ ແລະ ແມ່ ນເຊອື້ ຊາດ ຢິວ ເຢຍລະມນັ . ທ່ ານ ກາກມາກ ຮຽນຈບົ ປະລນິ ຍາຕກີ ດົ ໝາຍ ຈາກມະຫາໄລ ແບກແລງ, ຈບົ ປະລນິ ຍາໂທ ແລະ ປະລນິ ຍາເອກ ຈາກມະຫາວທິ ະຍາໄລເຈນາ, ທ່ ານປອ້ ງກນັ ບດົ ນພິ ນົ ຈບົ ປະລນິ ຍາ ເອກໃນຫວົ ຂທ້ ່ ີວ່ າ: ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫ່ ວາງ “ ປັດຊະຍາລະຫ່ ວາງຂອງ ທ່ ານເດໂມກຣດິ ກບັ ປັດຊະຍາ ຂອງ ທ່ ານ ເອ ປີ ກ ” ໄດຮ້ ບັ ຄະແນນດເີ ລດີ . 5 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ທ່ ານ ກາກມາກ ມີຈດຸ ພເິ ສດຕ່ າງກບັ ນກັ ສກຶ ສາຄນົ ອ່ ນື ໆ ຢ່ ບ່ ອນວ່ າ ທ່ ານໄດເ້ ລອື ກເອາົ ອາຊບີ ຂອງທ່ ານແຕ່ ເວລາ ຍງັ ຮຽນວ່ າ: ຈະເລອື ກເອາົ ອາຊບີ ທ່ ີອຸທດິ ຊວີ ດິ ໃຫແ້ ກ່ ການຕ່ ສເ້ ພ່ ອື ຄວາມສຸກຂອງປະຊາຊນົ ຜອ້ ອກແຮງງານ ແລະ ເພ່ ອື ຄວາມຍຸຕທິ າ. ທ່ ານ ເວາົ້ ວ່ າ: “ ຈະເລອື ກເອາົ ອາຊີບທ່ ຮີ ບັ ໃຊມ້ ະນຸດຫາຍທ່ ສີ ຸດ ” ແນວຄດິ ດ່ ງັ ກ່ າວນໄີ້ ດກ້ າຍເປັນອຸ ດມົ ຄະຕຕິ ະຫລອດຊວີ ດິ ຂອງທ່ ານ ເມ່ ອື ຮຽນຈບົ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແລວ້ , ທ່ ານ ໄດເ້ ປັນນກັ ໜງັ ສພື ມີ ຢ່ ເມອື ງ ໂຄຕາໂລນ, ປະເທດເຢຍລະມນັ ໃນເດອື ນຕຸ ລາປີ 1842 ແລະ ໄດກ້ າຍເປນັ ບນັ ນາທກິ ານຫນງັ ສພື ມິ ໄຮ. ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດສ້ ວຍໃຊ້ ບດົ ຄວາມໃນໜງັ ສພື ມິ ດ່ ງັ ກ່ າວ ເພ່ ອື ກ່ າວປະນາມການກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ແລະ ຄວາມບ່ ຍຸດຕທິ າຂອງສງັ ຄມົ ທນຶ ນຍິ ມົ ພອ້ ມ ທງັ ປຸກລະດມົ ຊນົ ຊນັ້ ກາມະຊບີ ໃຫລ້ ຸກຕ່ ສຕ້ າ້ ນກບັ ພວກນາຍທນຶ ທ່ ີກດົ ຂ່ ຂີ ດຮີດ ແລະ ສງັ ຄມົ ທນຶ ນຍິ ມົ ທ່ ີບ່ ມີຄວາມ ຍຸດຕທິ າດ່ ງັ ກ່ າວ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ,ລດັ ຖະບານນາຍທນຶ ເຢຍລະມນັ ຈ່ ງຶ ປະກາດປິດໜງັ ສພື ມິ ຂອງທ່ ານຢ່ າງຖາວອນ 01/01/1843. ທາ້ ຍປີ 1843 ນນັ້ ເອງ ທ່ ານ ໄດເ້ ດນີ ທາງໄປຢ່ ປາຣີ, ປະເທດຝຣ່ ງັ ເສດ ແລະ ຢ່ ທ່ ີນນັ້ , ທ່ ານ ໄດຂ້ ຽນບດົ ຄວາມຕານວິ ຈິ ານການປະກອບອາວຸ ດຂອງລດັ ຖະບານເຢຍລະມນັ , ຕານວິ ຈິ ານປດັ ຊະຍາ ແລະ ທດັ ສະນະຕ່ າງໆ ຂອງ ທ່ ານ ເຮແກນ ຕ່ ບນັ ຫາການເມອື ງ - ສງັ ຄມົ . ຍອ້ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງທ່ ານ ກາກມາກໄດຕ້ າ້ ນກບັ ນາຍທນຶ ແລະ ລະບອບທນຶ ນຍິ ມົ ຄດື ່ ງັ ກ່ າວ, ທ່ ານ ຈ່ ງຶ ຖກື ເນລະເທດໄປຢ່ ຫາຍປະເທດ ເຊ່ ນັ : ຝຣ່ ງັ ເສດ, ອງັ ກດິ , ແບນຊກີິ ແລະ ປະເທດອ່ ນື ໆອກີ . ພອ້ ມດຽວກນັ ນນັ້ ກຖກື ພວກຝືນປະຕວິ ດັ ເຢຍລະມນັ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກດທີ ່ ານ ກາກມາກ ຍງັ ສບື ຕ່ ເຄ່ ອື ນ ໄຫວປະຕວິ ດັ ຕາມອຸດມົ ຄະຕຂິ ອງທ່ ານ ຢ່ ຕະຫລອດມາ. ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດພ້ ບົ ກບັ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຢ່ ປາຣີ, ປະເທດ ຝຣ່ ງັ ເສດ ເທ່ ອື ທາອດິ ໃນ ປີ 1844 ແລະ ໄດກ້ າຍ ເປັນເພ່ ອື ນມດິ ຮ່ ວມອຸດມົ ການດຽວກນັ ນບັ ແຕ່ ເວລານນັ້ ເປັນຕນົ້ ມາ. ທງັ ສອງທ່ ານ ນໄີ້ ດຮ້ ່ ວມມກື ນັ ຄນົ້ ຄວ້ າສາ້ ງທດິ ສະ ດວີ ທິ ະຍາສາດ, ນນັ້ ຄສື າ້ ງລດັ ທມິ າກຊດິ . ໃນປີ 1847 ທ່ ານ ກາກມາກ ແລະ ອງັ ແກນໄດເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມການເຄ່ ອື ນໄຫວໃນ “ ສະຫະພນັ ຄອມມນດິ ” ແລະ ໄດຂ້ ຽນປະກາດຖະແຫລງການຂອງພກັ ຄອມມນດິ . ວນັ ທີ 28/09/1864 ທ່ ານ ກາກ ມາກ ແລະ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດສ້ າ້ ງຕງັ້ ສາກນົ ທີ 1 ຢ່ ທີລອນດອນ, ປະເທດອງັ ກດິ ແລະ ໄດກ້ າຍເປນັ ຜນ້ າສາກນົ ຄອມມ ນດິ ດ່ ງັ ກ່ າວ. ພາຍຫງັ ກອມມນດິ ປາຣຖິ ກື ປະລາໄຊ, ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດໄ້ ຂກອງປະຊຸມສາກົນທີ 1 ສະໄຫມທີ 2 ເພ່ ອື ຖອດຖອນບດົ ຮຽນຈາກການປະລາໄຊຂອງກອມມນດິ ປາຣີດ່ ງັ ກ່ າວ.ມາຮອດໄລຍະນີ້ ສາກນົ ທີ 1 ໄດສ້ ນິ້ ສຸ ດລງົ ແລະ ທ່ ານ ກາກມາກ ກໄດເ້ ສຍຊວີ ດິ ໃນວນັ ທີ 17/03/1883. ຕະຫລອດຊີວດິ ຂອງ ທ່ ານ ກາກມາກ ເພ່ ນິ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ຢ່ າງຫລວງຫລາຍ. ທ່ ານ ໄດວ້ ເິ ຄາະ, ຕານວິ ຈິ ານ, ພສິ ດ ແລະ ສະຫບຸ ສງັ ລວມເອາົ ແນວຄດິ , ທດິ ສະດທີ ີກາ້ ວໜາ້ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນດຸ ທ່ ສີ ະ ສມົ ໄວຢ້ ່ າງມກີ ານເລອື ກເຟນັ້ , ໂດຍສະເພາະແມ່ ນມີການເລອື ກເຟນັ້ ຈາກປດັ ຊະຍາ ກາລາຊກິ ເຢຍລະມນັ , ເສດຖະສາດ ການເມອື ງຂອງອງັ ກດິ ແລະ ລດັ ທສິ ງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ໄຝ່ ຝັນ ຂອງຝຣ່ ງັ , ເພ່ ອື ມາສາ້ ງເປນັ ທດິ ສະດມີ າກ. ນອກຈາກນນັ້ ທ່ ານ ຍງັ ໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ບນັ ດາຫລກັ ມນ, ກດົ ເກນ, ມາດຕະການໃຫມ່ ຕ່ ມື ອກີ ຄ:ື ຄນົ້ ພບົ ທດິ ສະດວີ ່ າດວ້ ຍຮບຖານເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ , ມນຄ່ າສ່ ວນເກນີ , ພາລະກາປະຫວດັ ສາດຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ແລະ ອ່ ນື ໆ ທດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດຂອງທ່ ານ ໄດບ້ ນັ ຈໄຸ ວຢ້ ່ ໃນປືມ້ ວທິ ະຍານພິ ນົ ໃຫຍ່ , ນອ້ ຍ 50 ກ່ ວາເຫລມັ້ ແລະ ເປນັ ບດົ ຄວາມ, ບດົ ຖະແຫລງການ ແລະ ບດົ ສະຫຸບຕ່ າງໆຫລາຍສະບບັ . 6 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ທດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດ ຂອງທ່ ານ ກາກມາກ ມີຄວາມສາຄນັ ໃຫຍ່ ຫລວງທ່ ີສຸດ ໃນຂະບວນການຕ່ ສເ້ ພ່ ອື ປດົ ປ່ ອຍ ຕນົ ເອງຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ແລະ ປະຊາຊນົ ຜອ້ ອກແຮງງານໃນທ່ ວົ ໂລກ. ຕະຫລອດຊວີ ດິ ຂອງທ່ ານ ໄດອ້ ຸທດິ ໃຫ້ ແກ່ ການສາ້ ງລດັ ທມິ າກຊກິ ແລະ ເຂາົ້ ຮ່ ວມການເຄ່ ອື ນໄຫວຕ່ ສຂ້ ອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນສາກນົ ຢ່ າງບ່ ຮອ້ ດິ ບ່ ຮເ້ ມ່ ອື ຍ, ຍອມເສຍສະຫລະສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕວົ ເພ່ ອື ພາລະກດິ ລວມຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ, ຜອ້ ອກແຮງງານ ແລະ ມວນມະນຸດໃນໂລກ. 2. ທ່ ານ ຟະຣຣິ ກິ ອັງແກນ ( 1820 – 1895 ) ທ່ າ ນ ຟ. ອັງແກນ ( 1830 – 1895 ) ທ່ ານ ອງັ ແກນ ເກດີ ໃນວນັ ທີ 28/11/1820 ທ່ ີ ເມອື ງ ບາຣແມນ, ປະເທດ ເຢຍລະມນັ , ພ່ ຂອງເພ່ ນິ ເປນັ ເຈາົ້ ຂອງ ໂຮງງານ. ທ່ ານ ອງັ ແກນໄດຮ້ ຽນວຊິ າ ການຄາ້ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງພ່ , ແຕ່ ທ່ ານ ໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສ່ ຄນົ້ ຄວ້ າວທິ ະຍາສາດ ສງັ ຄມົ ຕ່ ມື ອກີ ເຊ່ ນັ : ວນັ ນະຄະດ,ີ ພາສາຕ່ າງປະເທດ, ປະຫວັ ດສາດ ແລະ ອ່ ນື ໆ. ທາ້ ຍປີ 1842 ທ່ ານ ອງັ ແກນໄດ້ ເດນີ ທາງໄປເມອື ງ ແມນແຊດສະເຕ,ີ ປະເທດ ອງັ ກດິ ເພ່ ອື ໄປຝືກງານກ່ ຽວກບັ ວຽກງານການຄາ້ ຢ່ ທ່ ີໂຮງຮຽນຕ່ າແຜນ ທ່ ີພ່ ຂອງເພ່ ນີ ມຫີ ຸນ້ ສ່ ວນຢ່ ນາ,ໃນໂອກາດນີ້ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າຊວີ ດິ ທາງການເມອື ງ, ເສດຖະສາດ ແລະ ສະພາບຊວີ ດິ ການເປນັ ຢ່ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ ທ່ ານ ໄດໄ້ ປຢຽມ້ ຢາມເຮອື ນພກັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ແລະ ພບົ ປະໂອລ້ ມົ ກບັ ກາມະກອນ. ໃນຄະນະທ່ ທີ ່ ານ ຝືກງານຢ່ ອງັ ກດິ ນນັ້ ທ່ ານ ໄດສ້ ່ ງົ ບດົ ຂຽນຈານວນໜ່ ງຶ ໃຫທ້ ່ ານ ກາກມາກ, ຊ່ ງຶ ໃນຈານວນນນັ້ ໄດຕ້ ານວິ ຈິ ານເສດຖະສາດການເມອື ງຂອງທຶນນຍິ ມົ . ທ່ ານ ໄດ້ ຂຽນປືມ້ ທມີ ີຊ່ ວື ່ າ: “ ສະພາບຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ໃນປະເທດອງັ ກດິ ” ທ່ ານ ເປນັ ຜທ້ າອດິ ທ່ ໄີ ດຊ້ ແີ້ ຈງວ່ າ: “ ຊາວກາມະຊບີ ບ່ ພຽງແຕ່ ເປັນຊນົ ຊນັ້ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຄວາມທລະມານເທ່ າົ ນນັ້ , ແຕ່ ສະພາບອນັ ໜກັ ໜ່ ວງທາງດາ້ ນເສດຖະກິດ ໄດບ້ ງັ ຄບັ ໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ຕອ້ ງ ຕ່ ສ້ ເພ່ ອື ປດົ ປ່ ອຍຕນົ ເອງດວ້ ຍການໂຄ່ ນລມົ້ ລະບອບທນຶ ນຍິ ມົ ” ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດພ້ ບົ ກບັ ທ່ ານ ກາກມາກ ຄງັ້ ທາອດິ ທ່ ີ ປາຣ,ິ ປະເທດຝຣ່ ງັ ເສດ ແລະ ໄດກ້ າຍເປັນເພ່ ອື ນ ຮ່ ວມອຸດມົ ການອນັ ດຽວຢ່ າງແທຈ້ ງິ ປີ 1847 ທ່ ານ ອງັ ແກນ ແລະ ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມການເຄ່ ອື ນໄຫວຢ່ ໃນ 7 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ສະຫະພນັ ກອມມນດິ ແລະ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮ່ ວມການຖະແຫລງການຂອງພກັ ກອມມນດິ ປີ 1864 ທ່ ານ ອງັ ແກນໄດຮ້ ່ ວມກບັ ທ່ ານ ກາກມາກ ສາ້ ງຕງັ້ ສາກນົ ທີ 1 ທ່ ີລອນດອນ, ປະເທດອງັ ກດິ ແລະ ວນັ ທີ 14 / 7 / 1889 ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດ້ ສາ້ ງຕງັ້ ສາກນົ ທີ 2 ນນັ້ ເອງ. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ສາກນົ ທີ 2 ຄງັ້ ທ່ ີ 1 ໄດຕ້ ກົ ລງົ ເອາົ ວນັ ທີ 01 / 05 / 1889 ເປັນວນັ ໄຊຊະນະຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ໃນການຕ່ ສເ້ ພ່ ອື ເຮດັ ວຽກມໜື້ ່ ງຶ 08 ຊ່ ວົ ໂມງ, ຮບັ ປະກນັ ເງ່ອື ນໄຂການອອກແຮງງານ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂການດາລງົ ຊີວດິ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ. ທ່ ານ ອງັ ແກນເສຍຊວີ ດິ ໃນວນັ ທີ 05 / 08 / 1895. ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດຮ້ ່ ວມກບັ ທ່ ານ ກາກມາກ ຂຽນບດົ ນພິ ນົ ໃຫຍ່ , ນອ້ ຍຫລາຍເຫລມັ້ ແລະ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ທ່ ານ ອງັ ແກນກໄດມ້ ີ ບດົ ນພິ ນົ , ບດົ ຄວາມ... ເວາົ້ ລວມແລວ້ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ແມ່ ນນກັ ປະຕວິ ດັ ທກິ າ້ ຫານ, ມີຄວາມຮທ້ າງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ຢ່ າງກ້ ວາງຂວາງ ແລະ ເລກິ ເຊ່ ງິ . ທ່ ານ ໄດເ້ ສຍສະລະສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕວົ ແລະ ອຸທດິ ຕະຫລອດຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ເພ່ ອື ສາ້ ງທດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດ ອນັ ເປັນຜນົ ປະໂຫຍດລວມຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກກອນ ແລະ ຜອ້ ອກແຮງງານໃນທ່ ວົ ໂລກ ຄຽງຄ່ ກບັ ທ່ ານ ກາກມາກ. ທ່ ານ ອງັ ແກນ ເປັນຜສ້ ບື ຕ່ ພາລະກດິ ຂອງ ທ່ ານ ກາກມາກທ່ ຈີ ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດີ ພາຍຫລງັ ທ່ ີ ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດເ້ ສຍວີ ດິ ແລວ້ . 3. ທ່ ານ ວາລາດເີ ມຍອລີ ດິ ເລນນິ ( 1870 – 1924 ) ທ່ າ ນ ເລ ນິນ ( 1870 – 1924 ) ທ່ ານ ເລນນິ ເກີດໃນວນັ ທີ 22 / 4 / 1870 ທ່ ີ ເມອື ງ “ ຊມີ ບຽກສະກີ ” ຊ່ ງື ປະຈບຸ ນັ ແມ່ ນ ເມອື ງ “ ອລອີ ານບົ ” ແຄມຝ່ ັງຊາ້ ຍຂອງແມ່ ນາ້ ໂວນກາ ແລະ ຕອນລ່ ມຂອງເມອື ງ “ ກາຊານ ” ທ່ ານ ເລນນິ ເປັນລກຜທ້ ່ ີ 3 ໃນຈານວນລກ 06 ຄນົ ແລະ ທຸກຄນົ ແມ່ ນນກັ ປະຕວິ ດັ ໝົດ. ທ່ ານ ເລນນິ ແມ່ ນຜ້ສບື ຕ່ ປກົ ປັກຮກັ ສາ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍລດັ ທມິ າກ ໃນເງ່ອື ນໄຂ ປະຫວດັ ສາດໃໝ່ , ເຮດັ ໃຫ້ພາກສ່ ວນສາຄນັ ຂອງລດັ ທມິ າກອຸດມົ ສມົ ບນຂນຶ້ .ທ່ ານ ເລນນິ ໄດເ້ ສຍຊວີ ດິ ໃນ ວນັ ທີ 21 / 01 / 1924 ປະເທດ ລດັ ເຊຍ. ພ່ ຂອງ ທ່ ານ ເລນນິ ເປນັ ນາຍຄ ແລະ ແມ່ ແມ່ ນລກສາວຂອງນາຍແພດຜມ້ ີຊ່ ສື ຽງ ໃນເວລານນັ້ . ທງັ ສອງລວ້ ນ ແຕ່ ແມ່ ນຄນົ ຮກັ ຊາດ ແລະ ລກຂອງພວກທ່ ານລວ້ ນແຕ່ ໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາທ່ ດີ .ີ 8 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ໃນປີ 1886 ທ່ ານ ເລນນິ ມີອາຍຸໄດ້ 16 ປີ ແລະ ກາລງັ ຮຽນມດັ ທະຍມົ ປີສຸ ດທາ້ ຍ, ໄດເ້ ກີດມີເຫດການນກັ ສກຶ ສາຢ່ ມະຫາວທິ ະຍາໄລຈານວນໜ່ ງຶ ຖກື ຈບັ ໃນຂຫ້ າລອບປງົ ພະຊນົ ພະເຈາົ້ ຊາ ອາເລກັ ຊານເດີ ທ່ ີ 03. ນກັ ສກຶ ສາທ່ ີກາ້ ວ ມານນັ້ ຖກື ປະຫານຊວີ ດິ ດວ້ ຍການແຂວນຄທງັ ໝົດ ແລະ ຢ່ ໃນນນັ້ ມອີ າ້ ຍກກົ ຂອງ ທ່ ານ ເລນນິ ຜໜ້ ່ ງຶ ຈາກປະກດົ ການ ດ່ ງັ ກາ້ ວນີ້ ໄດເ້ ປັນສ່ ງິ ຊຸກຍໃ້ ທ້ ທ່ ານ ເລນນິ ມແີ ນວຄດິ ຢາກເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ຕ່ ມາ 07 ເດອື ນ, ທ່ ານ ເລນນິ ກຖກື ຈບັ ເປັນເທ່ ອື ທາອດິ ໃນຖານເຂາົ້ ຮ່ ວມການເດນີ ຂະບວນຂອງນກັ ສກຶ ສາ. ປີ 1887 ທ່ ານ ເລນນິ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮຽນຢ່ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ “ ກາຊານ ” ໃນຂະແໜງກດົ ໝາຍ, ແຕ່ ບ່ ທນັ ຮຽນຈບົ ຖກື ໄລ່ ແລະ ເນລະເທດອອກຈາກໂຮງຮຽນກ່ ອນ, ໃນຂຫ້ າວ່ າ: ສມົ ຮຮ້ ່ ວມຄດິ ກບັ ໝ່ ນກັ ສກຶ ສາກການປະຕວິ ດັ , ຫລງັ ຈາກນນັ້ 1 ປີ ຈ່ ງຶ ໄດຮ້ ບັ ອະນຍຸ າດໃຫກ້ ບັ ມາ ເມອື ງກາຊານອກີ . ທ່ ານ ຂອະນຸຍາດໄປຕ່ າງປະເທດ ເພ່ ອື ສກຶ ສາຮ່ າຮຽນຕ່ ແຕ່ ທາງການບ່ ອະນຸຍາດ ສະພາບການດ່ ງັ ກ່ າວໄດບ້ ບີ ບງັ ຄບັ ທ່ ານ ເລນນິ ບ່ ໃຫມ້ ີເງ່ອື ນໄຂສກຶ ສາຮ່ າຮຽນຕ່ ຢ່ ໃນ ໂຮງຮຽນ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ທ່ ານ ເລນນິ ຈ່ ງິ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າຮ່ າຮຽນດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລະ ພຽງແຕ່ ປີເຄ່ ງິ ເທ່ າົ ນນັ້ ກຮຽນສາເລດັ ຫລກັ ສດ 4 ປີ. ປີ 1891 ທ່ ານ ເລນນິ ໄດເ້ ຂາົ້ ເສງັ ວຊິ າ ກດົ ໝາຍ ຢ່ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ປີເຕກບວກ, ທ່ ານໄດຮ້ ບັ ໃບປະກາດສະນຍິ ະ ບດັ ກຽດນຍິ ມົ ອນັ ດບັ ໜ່ ງຶ .ປີ 1892 ທ່ ານ ເລນນິ ໄດສ້ າ້ ງສະໂມສອນມາກຊດິ ແຫ່ ງທາອດິ ຢ່ ເມຊື າມາລາ, ຕ່ ມາໄດມ້ າ ເຄ່ ອື ນໄຫວປະຕວິ ດັ ຢ່ ເມອື ງ ເປເຕກບວກ ເຊ່ ງິ ເປັນນະຄອນຫລວງ ແລະ ເປັນສນກາງທາງດາ້ ນອຸດສາຫະກາ ເພ່ ອື ຈະມີ ໂອກາດພວົ ພນັ ກບັ ກາມະກອນຢ່ າງກວ້ າງຂວາງ. ຕນົ້ ປີ 1895 ທ່ ານ ເລນນິ ໄດເ້ ດນີ ທາງໄປຕ່ າງປະເທດ, ໂດຍໄດຮ້ ບັ ການມອບໝາຍ ຈາກຊາວມາກຊດິ ເປເຕກບວກໃຫໄ້ ປຕດິ ຕ່ ພົວພນັ ກບັ ກ່ ຸມ “ ປັດປ່ ອຍແຮງງານ ” ແລະ ໄປສກຶ ສາ ເບ່ ງິ ຂະບວນກາມະກອນ ຢ່ ເອລີ ບົ ຕາເວນັ ຕກົ . ເດອື ນ 9 ປີ 1895 ທ່ ານ ໄດກ້ ບັ ຄນື ມາ ເປເຕກບວກ ເພ່ ອື ສບື ຕ່ ເຄ່ ອື ນໄຫວ ປະຕວິ ດັ , ໃນລະດຮອ້ ນ ປີ 1896 “ ສະຫະພນັ ຕ່ ສ້ ” ໄດນ້ າພາກາມະກອນນດັ ຢຸ ດງານຄງັ້ ຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ຢ່ ເປເຕກບວກ, ເຊ່ ງິ ມກີ າມະກອນເຂາົ້ ຮ່ ວມເຖງິ 30. 000 ຄນົ . ມາເຖງິ ເດອື ນ 12 ປີ 1896 ເຈາົ້ ໜາ້ ທ່ ທີ າງການໄດປ້ າບປາມ ສະຫະພນັ ຕ່ ສ້ ຢ່ າງໜກັ ໜ່ ວງ ແລະ ໄດຈ້ ບັ ກຸມປະຕວິ ດັ ຫລາຍຄນົ , ໃນນນັ້ ກມີ ທ່ ານ ເລນນິ ຜໜ້ ່ ງຶ ທ່ ຖີ ກື ຈບັ ຂງັ ຄຸກຢ່ ເປເຕກບວກ 04 ເດອື ນ ແລວ້ ເນລະເທດໄປຢ່ ເຊບຣີ ີ ໃນ ວນັ ທີ 13 / 02 / 1897 ເປນັ ເວລາ 3 ປີ. ຕະຫລອດເວລາທ່ ີທ່ ານຖກື ເນລະເທດໃຫໄ້ ປຢ່ ຄຸກ ຊີບຣີ ີ ນນັ້ , ທ່ ານ ໄດພ້ ະຍາຍາມຕດິ ຕ່ , ພວົ ພນັ ແລະ ສ່ ງົ ເອກະສານໃຫຂ້ ະບວນກາມະກອນ ຢ່ ພາຍນອກ ກຄໝື ່ ເພ່ ອື ນພາຍໃນຄຸກ ທ່ ານ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າທດິ ສະດີ, ຂຽນເອກະສານ ແລະ ບດົ ນພິ ນົ ຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ : ວາງແຜນນະໂຍບາຍສະບບັ ທາອດິ ຂອງພກັ ມາກຊດິ ແລະ ວາງແຜນການຕ່ າງໆຂອງພກັ ດ່ ງັ ນີ້ ເປນັ ຕນົ້ . ວນັ ທີ 26 / 01 / 1900 ທ່ ານ ໄດພ້ ນົ້ ຈາກການເນລະເທດແລວ້ ກບັ ຄນື ໄປຢ່ ເປເຕກບວກ ເພ່ ອື ສບື ຕ່ ພາລະກດິ ປະຕວິ ດັ . ໃນວນັ ທີ 16 / 07 / 1900 ທ່ ານ ໄດໄ້ ປເຢຍລະມນັ ແລະ ອາໃສຢ່ ຕ່ າງປະເທດເປັນເວລາ 10 ປີ ເພ່ ອື ພມິ ໜງັ ສພື ມິ ທ່ ມີ ຊີ ່ ວື ່ າ: ອດິ ສະກຣາ, ໜງັ ສພື ມິ ດ່ ງັ ກ່ າວໄດເ້ ຜຍີ ແບບລດັ ທຈິ ກັ ກະພດັ ແລະ ສກັ ດນີ າ ພອ້ ມທງັ ຊກັ ຊວນໃຫເ້ ຮດັ ການປະຕວິ ດັ ໂຄ່ ນລມົ້ ລະບອບພະເຈາົ້ ຊາໃນລດັ ເຊຍ. ທ່ ານ ເລນນິ ໄດດ້ າລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ຕ່ າງປະເທດເປນັ ເວລາ 17 ປີ ໃນໄລຍະນນັ້ ທ່ ານ ເລນນິ ໄດເ້ ຄ່ ອື ນໄຫວເພ່ ອື ນາພາ ຂະບວນການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ຂອງກາມະກອນຢ່ ລດັ ເຊຍ ແລະ ຂະບວນການຕ່ ສຂ້ ອງກາມະກອນສາກນົ , ແມ່ ນການຕ່ ສ້ 9 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ແລະ ນາພາພກັ ສງັ ຄມົ ປະຊາທປິ ະໄຕກາມະກອນລດັ ເຊຍ ແມ່ ນໄລຍະກ່ ສາ້ ງພກັ ແບບໃໝ່ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ແມ່ ນ ໄລຍະແຫ່ ງການຕ່ ສ້ ແລະ ສາ້ ງເງ່ອື ນໄຂອນັ ຈາເປນັ ໃຫແ້ ກ່ ມະຫາປະຕວິ ດັ ເດອື ນ ຕຸລາ ປີ 1917 ຢ່ ລດັ ເຊຍ ແລະ ກແມ່ ນ ໄລຍະແຫ່ ງການຕ່ ສຂ້ ອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນໃນສາກນົ ທ່ ີ 02 ແລະ ການຕ່ ສຕ້ າ້ ນສງົ ຄາມໂລກຄງັ້ ທ່ ີ 01(ສງົ ຄາມ ໂລກ ຄງັ ້ທ່ ີ 01 ເກີດ ປີ 1914 ໂດຍແມ່ ນ ອງັ ກິດ, ຝຣ່ງັ ແລະ ລດັ ເຊຍ ຢ່ ຝ່ າຍໜ່ງຶ ແລະ ເຢຍລະມນັ , ອອດສຕ໌ ເ໌ ຣຍ ແລະ ຮຸງ ກາລີ ຢ່ ຝ່ າຍໜ່ງຶ ຊ່ງຶ ທ່ ານ ເລນນິ ຂດັ ຂວາງບ່ໃຫລ້ ດັ ເຊຍເຂາົ ້ຮ່ ວມສງົ ຄາມໂລກຄງັ ້ທ່ ໜີ ່ງຶ ) ທ່ ານ ເລນນິ ໄດສ້ າ້ ງຕງັ້ ສາກນົ ທີ 03 ຂນຶ້ ໃນວນັ ທີ 02 / 03 / 1919 ທ່ ມີ ຸດສະກ ເພ່ ອື ສບື ຕ່ ພາລະກດິ ປະຕວິ ດັ ສາກນົ ທີ 1, 2 ຢ່ ໃນເງ່ອື ນໄຂປະຫວດັ ສາດອນັ ໃໝ່ . ເວາົ້ ລວມແລວ້ ຕະຫລອດຊວີ ດິ ຂອງທ່ ານ ເລນນິ ໄດອ້ ຸທດິ ໃຫແ້ ກ່ ພາລະກດິ ແຫ່ ງການຕ່ ສເ້ ພ່ ອື ປົກປັກຮກັ ສາ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍລດັ ທມິ າກຊດິ ຢ່ ໃນເງ່ອື ນໄຂປະຫວດັ ສາດອນັ ໃໝ່ ແລະ ໝນໃຊລ້ ດັ ທມິ າກມາກຊດິ ຢ່ າງມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງ ເຂາົ້ ໃນການນາພາ ການປະຕວິ ດັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ, ຊາວນາຢ່ ໃນລດັ ເຊຍ ໂຄ່ ນລມົ້ ລະບອບພະເຈາົ້ ຊາ ແລະ ລະບອບປະຊາທປິ ະໄຕທນຶ ນຍິ ມົ ສາເລດັ ແລວ້ ໄດສ້ າ້ ງຕງັ້ ລດັ ທສິ ງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ລດັ ທາອດິ ຢ່ ໃນໂລກຢ່ າງສະຫງ່າ ຜ່ າເຜຍີ . ທ່ ານ ເລນນິ ໄດມ້ ຜີ ນົ ງານການຂຽນບດົ ນພິ ນົ ໃຫຍ່ , ນອ້ ຍຫລາຍກວ່ າ 50 ເຫລມັ້ ແລະ ຂຽນບດົ ສະຫບຸ , ບດົ ລາຍງານ, ບດົ ຖະແຫລງການ ແລະ ບດົ ຄວາມເຫນັ ຕ່ າງໆຢ່ າງຫລວງຫລາຍ, ອນັ ເຮດັ ໃຫຄ້ ງັ ຄວາມຮທ້ ່ ີເປນັ ມລະດກົ ຂອງທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ນບັ ມນື້ ບັ ອຸດມົ ສມົ ບນຂນຶ້ ກ່ ວາເກ່ າົ , ອນັ ເຮດັ ໃຫລ້ ດັ ທມີ າກຊດິ ໄດກ້ າຍເປັນລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ . ຊ່ ງິ ແມ່ ນທດິ ສະດປີ ະຕວິ ດັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ ແລະ ຊາວຜອ້ ອກແຮງງານໃນທ່ ົວໂລກ ເພ່ ອື ປດົ ປ່ ອຍຕນົ ເອງອອກຈາກການກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ . 5. ເງ່ ອື ນໄຂກາເນດີ ຂອງປດັ ຊະຍາມາກຊດິ - ເລນນິ ກ. ເງ່ອື ນໄຂທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ໄດກ້ າເນດີ ຂນຶ້ ກ່ ອນອ່ ນື ໝດົ ແມ່ ນຍອ້ ນບນັ ດາການປ່ ຽນແປງທ່ ເີ ລກິ ເຊ່ ງິ ກ່ ຽວກບັ ເສດຖະກດິ , ການເມອື ງ ທ່ ີເກີດຂນຶ້ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ທນຶ ນຍິ ມົ , ພເິ ສດແມ່ ນຍອ້ ນການຕ່ ສຂ້ ອງຊນົ ຊນັ້ ນາຍທນຶ . ໃນສະຕະວດັ ທ່ ີ 19 ລດັ ທທິ ນຶ ນຍິ ມົ ໄດສ້ ະແດງບນັ ດາຂຂ້ ດັ ແຍ່ ງຂອງມນັ ອອກຢ່ າງຈະແຈງ້ ເຊ່ ນັ ຢ່ ອງັ ກດິ , ຝຣ່ ງັ ແລະ ເຢຍລະມນັ . ຂຂ້ ດັ ແຍ່ ງລະຫວ່ າງກາລງັ ການຜະລດິ ທ່ ີມລີ ກັ ສະນະສງັ ຄມົ ກບັ ການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ທນຶ ນຍິ ມົ ນບັ ມເື້ ລກິ ເຊ່ ງິ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນມຄີ ວາມຮຽກຮອ້ ງໃຫມ້ ີທດິ ສະດີຂອງຕນົ ເພ່ ອື ຊທີ້ ດິ ເຍອື ງທາງ, ເພ່ ອື ອະທບິ າຍຖານະປະຫວດັ ສາດຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນ, ຢັງ້ ຢືນລກັ ສະນະຈາເປັນຕອ້ ງໄດໂ້ ຄນລມົ້ ລະບອບທນຶ ນຍິ ມົ , ວາງເສນັ້ ທາງການຕ່ ສເ້ ພ່ ອື ກາ້ ວໄປເຖງິ ສງັ ຄມົ ທກິ າ້ ວໜາ້ ວ່ າ. ທ່ ານ ກາກມາກ ແລະ ອງັ ແກນ ໄດຮ້ ່ ວມການເຄ່ ອື ນໄຫວໃນ ຂະບວນການດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ , ຈ່ ງິ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າທດິ ສະດກີ ່ ອນໜາ້ ນນັ້ ແລະ ໄດສ້ ງັ ເຂບບນັ ດາບດົ ຮຽນ ການຕ່ ສຂ້ ອງຂະບວນ ກາມະກອນ ຈາກນນັ້ ຈ່ ງິ ໄດປ້ ະດດິ ສາ້ ງທດິ ສະດຂີ ອງຕນົ ກ່ ຽວກບັ ລດັ ທກິ ອມມນດິ ວທິ ະຍາສາດ ໃນນນັ້ ປັດຊະຍາມາກ ແມ່ ນພນື້ ຖານທດິ ສະດລີ ວມກໄດກ້ າເນດີ ຂນຶ້ . ຂ. ເງ່ ອື ນໄຂທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ກາ້ ວເຖງິ ຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ 19 ວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ສ່ ລະດບັ ສງ ເຊ່ ນັ ການຄນົ້ ພບົ ທດິ ສະດີ ຂອງການປະກອບສາ້ ງຈລຸ ງັ ຂອງຮ່ າງກາຍ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂອງທ່ ານ ສະໄລແລນ ແລະ ທ່ ານ ອຊານ, ທດິ ສະດກີ ດົ ເກນການ 10 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຮກັ ສາ ແລະ ຫນັ ປ່ ຽນພະລງັ ງານ, ຂອງ ທ່ ານ ໂລໂມໂນຊບົ , ທດິ ສະດວີ ດັ ທະນາການ ແຫ່ ງການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມີຊວີ ດິ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມອອ້ ມຂາ້ ງຂອງທ່ ານ ດາວນິ . ຜນົ ສາເລດັ ຂອງວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດທງັ 3 ຢ່ າງນໄີ້ ດຕ້ ຕີ າ້ ນ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ແລະ ວທິ ເີ ມຕາຟີຊກີ ( ກນົ ຈກັ ) ໂດຍອງິ ໃສ່ ຜນົ ສາເລດັ ຂາ້ ງເທງິ ແລະ ຜນົ ສາເລດັ ວທິ ະຍາສາດທາ ມະຊາດອ່ ນື ໆນນັ້ . ທ່ ານ ກາກມາກ - ອງັ ແກນຈ່ ງິ ໄດສ້ ງັ ເຂບ ແລະ ເຫນັ ໄດສ້ າຍພວົ ພນັ ສດັ ຈະວພິ າກຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປາກດົ ການ, ໃນໂລກພາວະວໄິ ສຖອດໄດທ້ ດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດ ແລະ ເປັນບ່ ອນອງີ ອນັ ໜກັ ແໜນ້ ໃຫແ້ ກ່ ການກ່ ສາ້ ງ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວະພາກຂນຶ້ . ຄ. ເງ່ ອື ນໄຂທາງດາ້ ນທດິ ສະດີ ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ກາເນດີ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນເງ່ອື ນໄຂເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ໃນຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ 19 ຈາກນນັ້ ສງັ ເຂບບນັ ດາຜນົ ສາເລດັ ໃໝ່ ຂອງວທິ ະຍາສາດ ພອ້ ມນນັ້ ກໄດສ້ ບື ທອດຢ່ າງມກີ ານເລອື ກເຟນັ້ ມນມລະດກົ ທາງດາ້ ນທດິ ສະດຂີ ອງມະນຸດທ່ ຜີ ່ ານມາ, ພເິ ສດ ແມ່ ນພນື້ ຖານແນວຄດິ ປັດຊະຍາກະລາຊກິ ເຢຍລະມນັ ໃນສະຕະວດັ ທີ 19. ທ່ ານ ກາກມາກ ແລະ ອງັ ແກນ ໄດສ້ ບື ທອດຢ່ າງມີການເລອື ກເຟນັ້ ບນັ ດາແນວຄດິ ອນັ ປະເສດີ ຂອງປັດຊະຍາ ກະລາຊກິ ເຢຍລະມນັ 2 ທ່ ານ ເຊ່ ນັ ໄດສ້ ບື ທອດເອາົ ແນວຄດິ “ ສດັ ຈະວພິ າກ ” ຂອງທ່ ານ ເຮແກນ, ໂດຍເອາົ ແກ່ ນສານ ທ່ ີສອດຄ່ ອງໃນບນັ ດາແນວຄດິ ສດັ ຈະວພິ າກນນັ້ ແລະ ປະຖມິ້ ເປອື ກຫຸມ້ “ ຈດິ ຕະນຍິ ມົ ” ຂອງປັດຊະຍາ ເຮແກນ ແລະ ໄດສ້ ບື ທອດເອາົ “ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ” ຂອງທ່ ານ ເຟີແບກັ ໂດຍປະຖມິ້ “ຈດິ ຕະນຍິ ມົ ” ກຽ່ວກບັ ດາ້ ນ ສງັ ຄມົ ແລວ້ ຈ່ ງິ ດດັ ສາ້ ງເປັນ “ລດັ ທິວດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ” ແລະ “ລດັ ທວິ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ປະຫວດັ ວພິ າກ” ຂນຶ້ ໃນ ສະຕະວດັ ທີ 19 ຊຸມປີ 40 ເປນັ ຕນົ້ ມາ. ຄາຖາມຄນົ້ ຄວ້ າ 1. ປດັ ຊະຍາສະໄໝກ່ ອນມາກແມ່ ນມີປະເທດໃດ ? 2. ທ່ ານ ມາກ - ອງັ ແກນ - ເລນນິ ແມ່ ນນກັ ປັດຊະຍາສະຕະວດັ ທີເທ່ າົ ໃດ ? 3. ເງ່ອື ນໄຂການກາເນດີ ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ມຈີ ກັ ເງ່ອື ນໄຂຄເື ງ່ອື ນໄຂໃດແດ່ ? 4. ພວກເຮາົ ໄດນ້ າໃຊທ້ ດິ ສະດມີ າກ - ເລນນິ ເຂາົ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ຄແື ນວໃດ ? 11 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ບດົ ທ2ີ ຄວາມຮພ້ ືນ້ ຖານກ່ ຽວກບັ ລັດທິວດັ ຖຸນຍິ ົມສດັ ຈະວິພາກ 1. ວດັ ຖຸ ແລະ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ. 1.1 ວດັ ຖຸ ທ່ ານ ເລນນິ ໄດໃ້ ຫນ້ ຍິ າມວ່ າ: “ ວດັ ຖຸແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ຂອງປັດຊະຍາທ່ ີໃຊເ້ ພ່ ອື ຊບີ້ ອກບນັ ດາສ່ ງິ ທ່ ີຄງົ ຕວົ ພາວະວໄິ ສສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນຄີ້ ນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮໄ້ ດ້ ໂດຍການສາພດັ ທາງອນິ ຊີຂອງຄນົ ເຮາົ ໄດຈ້ ດົ ກ່ າຍຖ່ າຍທອດ ແລະ ສ່ ອງ ແສງຄນື , ສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນນັ້ ມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ ແລະ ເອກະລາດບ່ ຂນຶ້ ກບັ ຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ”. ຄານຍິ າມນມີ້ ີຄວາມໝາຍອນັ ໃຫຍ່ ຫລວງ ແລະ ມີວທິ ະຍາສາດທ່ ສີ ຸ ດ ເຊ່ ງິ ຊີບ້ ອກໃຫພ້ ວກເຮາົ ເຫນັ ວ່ າ ໂລກຢ່ ອອ້ ມຂາ້ ງພວກເຮາົ ມຫີ ລາຍຮບຫລາຍສີ ເຊ່ ງິ ມະນຸດພວກເຮາົ ບ່ ສາມາດພັດທະນານບັ ໄດຢ້ ່ າງຄບົ ຖ້ວນໃນຍາມໜ່ ງຶ ຍາມ ດຽວ. ພວກມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນພາວະທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ , ມີບາງອນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນພາວະທ່ ເີ ປນັ ທາດແຫວ, ເປັນທາດແຂງ, ເປັນ ທາດອາຍ, ມີບາງອນັ ນອ້ ຍທ່ ີສຸ ດ ແລະ ໃຫຍ່ ທ່ ສີ ຸ ດ, ມີບາງອນັ ມີຊວີ ດິ ແລະ ບ່ ມຊີ ີວດິ ແຕ່ ທັງໝດົ ນນັ້ ລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນ ວດັ ຖຸ. ຄານຍິ າມດ່ ງັ ກ່ າວເປັນກ ານຕອບຕາ້ ນທຸກ ທັກສະນະ ທ່ ີຝື ນວິທ ະຍາສາດ, ເປັ ນກ ານປຸ ກລະດມົ ບກັ ດາ ນກັ ວທິ ະຍາສາດໃຫເ້ ດີນເລກິ ເຂາົ້ ໃນການຄນົ້ ຄວ້ າໂລກວດັ ຖຸ, ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ບນັ ດາລກັ ສະນະ ແລະ ໂຄງປະກອບອນັ ແທຈ້ ງິ ຂອງວດັ ຖຸໃຫນ້ ບັ ມນື້ ບັ ຫລາຍຂນຶ້ ເລອື້ ຍໆ. ສະຫຸບແລວ້ ວດັ ຖຸ ແມ່ ນຄວາມເປັນຈງິ ພາວະວໄິ ສ, ຄງົ ຕວົ ຢ່ າງເອກະລາດຕ່ ສະຕິ ແລະ ສ່ ອງແສງເຂາົ້ ສະຕຂິ ອງ ຄນົ ເຮາົ . ວທິ ະຍາສາດ ໄໝໃໝ່ ໄດຮ້ ຈ້ ກັ ວດັ ຖຸມີ 2 ປະເພດຄ:ື ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ທ່ ງົ . ສ່ ງິ ວດັ ຖຸແມ່ ນລວມຍອດວດັ ຖຸທງັ ໝົດ ທ່ ີມີນາ້ ໜກັ , ສະຫງບົ ສາມາດວດັ ແທກໄດ້ ໃນເມ່ ອື ສ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວຢ່ ພາວະສະຫງບົ ; ທ່ ົງແມ່ ນການສ່ ງົ ລງັ ສປີ ະເພດຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ : ແສງສະຫວ່ າງ, ການສ່ ງົ ກະແສຄນື້ ວທິ ະຍຸ, ການສ່ ງົ ລງັ ສເີ ຣິນແກນ ທ່ ີລວບລວມດວ້ ຍຄວາມຮກ້ ່ ຽວກບັ “ ທ່ ົງ ໄຟຟ້າ, ແມ່ ເຫກັ ” ນອກນຍີ້ ງັ ມທີ ່ ງົ ແຫ່ ງຄວາມດງຶ ດດຂອງໂລກ, ທ່ ງົ ພະລງັ ງານນວິ ເຄຣຍ ແລະ ອ່ ນື ໆ. 1.2 ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ ກ. ການເຄ່ ອື ນເໜັງ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ເວາົ້ ວ່ າ ມີແຕ່ ສະຕິ ( ຈດິ ໃຈ ) ເຄ່ ອື ນເໜັງ. ສ່ ວນລດັ ທວິ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ກນົ ຈກັ ຖືວ່ າສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ບ່ ມີ ການເຄ່ ອື ນເໜັງປ່ ຽນແປງ, ຖາ້ ມກີ ານປ່ ຽນແປງກພຽງແຕ່ ຫນັ ປ່ ຽນດາ້ ນທ່ ຕີ ງັ້ ແບບກະທດັ ຮດັ ງ່າຍດາຍເທ່ າົ ນນັ້ , ສ່ ວນ ທາດແທຍ້ ງັ ຮກັ ສາໄວຄ້ ເື ກ່ າົ , ທດັ ສະນະເຫ່ າົ ນຍີ້ ງັ ບ່ ທນັ ຖກື ຕອ້ ງສອດຄ່ ອງກບັ ຄວາມຈງິ . ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກຢັງ້ ຢນື ວ່ າ ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການລວ້ ນແຕ່ ຢ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ຫນັ ປ່ ຽນຢ່ າງບ່ ຢຸດຢງັ້ . ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຢງັ້ ຢືນວ່ າ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນແບບວທິ ີການຄງົ ຕວົ ຂອງວດັ ຖຸ, ແມ່ ນລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ທ່ ີມີມາ ແຕ່ ເດມີ ຂອງວດັ ຖຸ, ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນ ລວມທງັ ໝດົ ບນັ ດາການປ່ ຽນແປງ ແລະ ທຸກຂະບວນວວິ ດັ ທ່ ີສະແດງອອກ 12 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ໃນຈກັ ກະວານ ນບັ ທງັ ການປ່ ຽນແປງດາ້ ນທ່ ຕີ ງັ້ ແບບງ່າຍດາຍຈນົ ເຖງິ ການປ່ ຽນແປງດາ້ ນຈນິ ຕະນາການ. ບນັ ດາຜນົ ສາເລດັ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ພດຶ ຕກິ າແຫ່ ງຊວີ ດິ ໄດພ້ ສິ ດໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າ: ບ່ ອາດມີວດັ ຖຸໃດໆທ່ ີປາສະ ຈາກການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ກບ່ ມກີ ານເຄ່ ອື ນເໜງັ ໃດໆ ທ່ ີຈະບ່ ແມ່ ນການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ , ວດັ ຖຸມີການຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ເທ່ າົ ນນັ້ . ສະນນັ້ , ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນແບບວທິ ີການຄງົ ຕວົ ຂອງວດັ ຖຸ, ແມ່ ນລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ທ່ ີບ່ ອາດຕດັ ແຍກອອກ ຈາກວດັ ຖຸ, ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຂຽນວ່ າ: “ ບ່ມີວດັ ຖຸ ໃດຈະບ່ມີການເຄ່ອື ນເໜງັ ກຄື ບ່ມີການເຄ່ອື ນ ເໜງັ ໃດໆ ຈະບ່ແມ່ ນການເຄ່ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ ”. ດ່ ງັ ນນັ້ , ວດັ ຖຸເວລາໃດກນອນຢ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການເຄ່ ອື ນເໜງັ ເລອື້ ຍໆ, ຍອ້ ນວ່ າ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດໆກລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນຄວາມເປນັ ເອກະພາບລະຫວ່ າງບນັ ດາດາ້ ນທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມ, ພວກມນັ ກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ຜນັ ປ່ ຽນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ຢ່ າງເນ່ ອື ງນດິ ລຽນຕດິ . ການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ການຜນັ ປ່ ຽນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກັນ ນນັ້ ແມ່ ນຕນົ້ ເຫດເຮດັ ໃຫວ້ ດັ ຖຸມີການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຫນັ ປ່ ຽນ. ດວ້ ຍເຫດນນັ້ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸເວລາໃດກແມ່ ນການ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ດວ້ ຍຕວົ ມນັ ເອງ. ເມ່ ອື ວທິ ະຍາສາດຂະຫຍາຍຕວົ ເທ່ າົ ໃດ ກຍ່ ງິ ເປັນການພສິ ດໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ບ່ ມີສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດໆ ທ່ ຈີ ະບ່ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ກເປັນພຽງແຕ່ ຜ່ ານການເຄ່ ອື ນເໜງັ ເທ່ າົ ນນັ້ . ບນັ ດາຮບຊງົ ຂອງວດັ ຖຸຈ່ ງິ ສະແດງຕວົ ອອກມາ, ສາເຫດຕວົ ຕທ່ ພີ າໃຫວ້ ດັ ຖຸມກີ ານເຄ່ ອື ນເໜງັ ນນັ້ ແມ່ ນຍອ້ ນການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ຂອງ ບນັ ດາທ່ ກີ ງົ ກນັ ຂາ້ ມຢ່ ໃນຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັ້ ເອງ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸແມ່ ນ ລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ທ່ ີມີຢ່ ຕະຫລອດການ ( ອະມະຕະ ) ບ່ ມໃີ ຜປະດດິ ສາ້ ງ ແລະ ບ່ ມໃີ ຜດບັ ສນມນັ ໃດ ຍອ້ ນວ່ າ ກະ ໂຕວດັ ຖຸ ນນັ້ ກບ່ ມໃີ ຜສາ້ ງຂນຶ້ , ມນັ ພຽງແຕ່ ປ່ ຽນຮບການນເີ້ ປັນຮບການອ່ ນື , ປ່ ຽນຈາກພະລງັ ງານນດີ້ ວ້ ຍພະລງັ ງານອ່ ນື ແລະ ປ່ ຽນຈາກຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ນີ້ ດວ້ ຍຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ອ່ ນື ເທ່ າົ ນນັ້ . ຂ. ບນັ ດາຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ ຢ່ ໃນໂລກພາວະວໄິ ສມີຫລາຍຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ ທ່ ີແຕກຕ່ າງກັນ ແຕ່ ໃນນນັ້ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດ້ ສງັ ລວມແລວ້ ແມ່ ນມີ 5 ຮບການທ່ ເີ ປນັ ພນື້ ຖານຄ:ື – ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແບບກນົ ຈກັ ( ການເຄ່ ອື ນຍາ້ ຍທ່ ີຕງັ້ ຂອງວດັ ຖຸ ) – ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແບບຟຊິ ກີ ( ການເຄ່ ອື ນທ່ ີຂອງຄວາມຮອ້ ນ, ໄຟຟາ້ ) – ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແບບເຄມສີ າດ ( ການສງັ ເຄາະ, ການປະສມົ ທາດ ) – ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແບບຊວີ ະສາດ ( ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ແລະ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງຮ່ າງກາຍ ) – ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແບບສງັ ຄມົ ( ຂະບວນວວິ ດັ ຂອງການພດັ ທະນາສງັ ຄມົ , ກາປ່ ຽນແທນຮບຖານເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ) ບນັ ດາຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ນນັ້ ມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນການພວົ ພນັ ນາກນັ , ບ່ ຕດັ ແຍກອອກຈາກກນັ ໄດ,້ ຮບການເຄ່ ອື ນເ ໜງັ ນໄີ້ ດຮ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ກຍອ້ ນມກີ ານກະທບົ ຂອງຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ອ່ ນື ໆ, ຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ນມີ້ ີຄວາມສາມາດໄປ ສ່ ຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ອ່ ນື ຢ່ ໃນເງ່ອື ນໄຂອນັ ແນ່ ນອນຂອງມນັ , ແຕ່ ລະຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ລວ້ ນແຕ່ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນທາດແທຂ້ ອງມນັ , ເຖງິ ວ່ າແຕ່ ລະສ່ ງິ ວດັ ຖຸຈະມຫີ ລາຍຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ຢ່ ໃນກະໂຕມນັ ເອງກ 13 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຕາມແຕ່ ໃນນນັ້ ກມີຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ໜ່ ງຶ ເປັນພນື້ ຖານອນັ ທ່ ເີ ປັນສນັ ຍາລກັ ພເິ ສດ. ຕວົ ຢ່ າງ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ມີການເຄ່ ອື ນເໜງັ ກນົ ລະສາດ, ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ເຄມສີ າດ, ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຊີວະສາດ ແລະ ການ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ສງັ ຄມົ ໃນຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ສງັ ຄມົ ເປັນພນື້ ຖານ ແລະ ເປັນສນັ ຍາລກັ . ບນັ ດານກັ ວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ກນົ ຈກັ ໃນສະຕະວດັ ທີ 17 – 18 ເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ທກຸ ໆຮບການເຄ່ ອື ນເໜງັ ກລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນຮບ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ກກນົ ລະສາດ (ກນົ ຈກັ ) ດວ້ ຍເຫດນນັ້ ເຂາົ້ ຈ່ ງິ ເວາົ້ ວ່ າ ຄນົ ແລະ ສດັ ລວ້ ນແຕ່ ມີການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແບບກນົ ຈກັ . ມາເຖງິ ສະຕະວດັ ທີ 19 ຜ້ຕດິ ຕາມທິດສະດີ ດາກວນິ ກເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ການເຄ່ ອື ນເໜັງຂອງສງັ ຄມົ ກແມ່ ນການ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ຊວີ ະສາດນນັ້ ເອງ, ເມ່ ອື ເປັນແນວນນັ້ ເຂາົ ຈ່ ງິ ຖວື ່ າ ຄນົ ແລະ ສດັ ລວ້ ນແຕ່ ນອນຢ່ ໃນການກະທບົ ຂອງກົນ ເກນຊວີ ະສາດ, ມີການຕ່ ສເ້ ພ່ ອື ໃຫກ້ າເນດີ , ຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ໝາຍຄວາມວ່ າໃຜມີກາລງັ ແຮງກ່ ວາແມ່ ນເອາົ ຊະນະ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໄດ,້ ສ່ ວນໃຜອ່ ອນເພຍ ກຈະຖກື ດບັ ສນຢ່ າງແນ່ ນອນທິດສະດີວວິ ດັ ທະນາການກາ້ ວໜາ້ ຂອງດາກວນິ ແມ່ ນວທິ ະຍາສາດແທ,້ ແຕ່ ທິດສະດດີ າກວນິ ທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ແມ່ ນຜິດພາດ, ແມ່ ນການເສກສນັ ປນັ້ ແຕ່ ງ ເພ່ ອື ຮບັ ໃຊໃ້ ຫ້ ແກ່ ການນະໂຍບາຍຄອບຄອງ ແລະ ກ່ ສງົ ຄາມຮຸກຮານຂອງຊນົ ຊນັ້ ຂດຮີດທງັ ນນັ້ . ຄ. ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ການຢຸ ດເໜງັ ທິດສະດວີ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກຢັງ້ ຢືນວ່ າ ທຸກໆສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການລວ້ ນແຕ່ ມີການເຄ່ ອື ນເໜັງ, ຫນັ ປ່ ຽນ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ , ແຕ່ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການລວ້ ນແຕ່ ບນັ ຈຸ ການຢຸ ດນງິ້ ແບບສາພັດ, ຖາ້ ບ່ ມີການຢຸ ດນງິ້ ເດດັ ຂາດຈະບ່ ມີວດັ ຖຸ ໃດຄງົ ຕວົ ໄດ,້ ການເຄ່ ອື ນເໜັງແບບສາບນ ( ຕະຫລອດການ ) ແລະ ການຢຸດນງິ້ ແມ່ ນສາພດັ ( ຊ່ ວົ ຄາວ ຫລື ທຽບຖານ ). ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນສາບນຍອ້ ນວ່ າການເຄ່ ອື ນເໜງັ ມນັ ຕດິ ພນັ ກັບວດັ ຖຸ , ບ່ ມວີ ດັ ຖຸໃດທ່ ີຈະບ່ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ບ່ ມີການເຄ່ ອື ນເໜງັ ໃດໆທ່ ປີ າສະຈາກວດັ ຖຸ, ວດັ ຖຸມີແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນການເຄ່ ອື ນເໜງັ . ການຢຸດນງິ້ ແມ່ ນສາພດັ ຍອ້ ນວ່ າປະກດົ ການຢຸດນງິ້ ພຽງແຕ່ ປະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ ຢ່ ໃນການພວົ ພນັ ອນັ ແນ່ ນອນໃດໜ່ ງຶ ເທ່ າົ ນນັ້ . ບ່ ແມ່ ນປະກດົ ຂນຶ້ ໃນທຸກການພວົ ພນັ ພອ້ ມກນັ ໃນເວລາດ່ ຽວກນັ . ຕວົ ຢ່ າງ ກາປ່ ັນລາໜ່ ງຶ ຈອດຢ່ ແຄມທ່ າເຮາົ ເວາົ້ ວ່ າ ກາປ່ ນັ ຢ່ ໃນພາວະຢຸດນງິ້ ເມ່ ອື ທຽບກາປ່ ັນນນັ້ ໃສ່ ທ່ າກາປ່ ນັ , ແຕ່ ຖາ້ ທຽບກາປ່ ັນລານນັ້ ໃສ່ ດວງຕາເວນັ , ດາວພະເຄາະອ່ ນື ໆ ແມ່ ນມນັ ກພອ້ ມຢ່ ໃນພາວະຢຸ ດນງິ້ ທາງດາ້ ນກນົ ລະສາດເທ່ າົ ນນັ້ , ແຕ່ ໃນເວລາດ່ ຽວກັນນນັ້ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ທາງດາ້ ນຟຊິ ກີ , ເຄມີ ພວມສະແດງອອກຢ່ ໃນກະໂຕມນັ ເອງ. ການຢຸ ດນງິ້ ພຽງ ແຕ່ ແມ່ ນການສະແດງອອກຂອງພາວະໃດໜ່ ງຶ ແຫ່ ງການເຄ່ ອື ນເໜງັ , ການຢຸ ດນງິ້ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນຊ່ ວົ ຄາວ ເພາະວະທກຸ ສ່ ງິ ທຸກຢ່ າງລວ້ ນແຕ່ ມກີ ານຜນັ ປ່ ຽນຢ່ າງບ່ ຢຸດຢງັ້ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຢຸດນງິ້ ຖກື ຜ່ າມາ້ ງເລອື້ ຍ. ທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກໄດປ້ ະຕເິ ສດທດັ ສະນະຂອງທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ກນົ ຈກັ ທ່ ີວ່ າ: ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ປະກດົ ການລວ້ ນແຕ່ ຢ່ ໃນພາວະຢຸດນງິ້ , ບ່ ມີການເຄ່ ອື ນເໜງັ , ບ່ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ຜນັ ປ່ ຽນແຕ່ ປະການໃດ. ງ. ວດັ ຖຸເຄ່ ອື ນເໜງັ ໃນກາລະ ແລະ ເທສະ 14 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກຢັງ້ ຢືນວ່ າ ວດັ ຖຸເຄ່ ອື ນເໜງັ ຢ່ ໃນກາລະ ແລະ ເທສະ. ເທສະ ແມ່ ນຄວາມສານກຶ ຂອງປັດຊະຍາທ່ ີໃຊ້ ເພ່ ອື ຊບີ້ ອກເຖງິ ຄນຸ ລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ທ່ ີແຜ່ ຫລາຍຂອງບນັ ດາ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸທ່ ມີ ຂີ ະໜາດ, ຂອບເຂດ ( ໃຫຍ່ , ນອ້ ຍ, ຍາວ, ສນັ້ , ຕ່ າ, ສງ ) ມີທ່ ຕີ ງັ້ ແລະ ບລມິ າດອນັ ແນ່ ນອນ. ກາລະ ແມ່ ນຄວາມສານກຶ ຂອງປັດຊະຍາທ່ ີໃຊ້ ເພ່ ືອຊີບ້ ອກລກັ ສະນະແຜ່ ຫລາຍຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ, ຂະບວນວວິ ດັ ທ່ ີຜນັ ແປໄວ ຫື ຊາ້ ສບື ຕ່ ໄປຕາມລາດບັ ອນັ ແນ່ ນອນ ໂດຍຜ່ ານບນັ ດາໄລຍະ, ບນັ ດາສະໄໝແຫ່ ງ ການຂະຫຍາຍຕວົ . ບ່ ວ່ າສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ຫື ປະກດົ ການໃດໆກລວ້ ນແຕ່ ຄງົ ຕວົ ແລະ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ຢ່ ໃນກາລະ, ເທສະ ແລະ ແມ່ ນລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ພາວະວໄິ ສຢ່ ພາຍໃນຂອງວດັ ຖຸ, ເມ່ ອື ເວາົ້ ເຖງິ ວດັ ຖຸ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຢ່ ໃນກາລະ ແລະ ເທສະອນັ ແນ່ ນອນ, ບ່ ມີວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດຈະເຄ່ ອື ນເໜງັ ຢ່ ນອກກາລະ ແລະ ເທສະ. ທ່ ານ ເລນນິ ຂຽນວ່ າ “ ຢ່ ໃນໂລກນບີ້ ່ ມອີ ນັ ໃດອ່ ນື ນອກຈາກວດັ ຖຸທ່ ພີ ວມເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ວດັ ຖຸທ່ ພີ ວມເຄ່ ອື ນເ ໜງັ ບ່ ອາດຈະເຄ່ ອື ນເໜງັ ບ່ ອາດຈະເຄ່ ອື ນເໜງັ ຢ່ ບ່ ອນໃດບ່ ອນອ່ ນື ນອກຈາກກາລະ ແລະ ເທສະ ”. ກາລະ ແລະ ເທສະມນັ ຕດິ ພນັ ກບັ ວດັ ຖຸ, ມັນມລີ ກັ ສະນະພາວະວໄິ ສຄກື ບັ ວດັ ຖຸ, ກາລະ ແລະ ເທສະ ແມ່ ນລກັ ສະນະ ປະຈາຕວົ ສອງຢ່ າງທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ແລະ ບ່ ຕດັ ແຍກອອກຈາກວດັ ຖຸ ເທສະມີຂະໜາດຄື ລວງຍາວ, ລວງກວ້ າງ, ລວງສງ ເຊ່ ນັ ສປປ ລາວ ມີເນອື້ ທ່ ີ 236,800 ກິໂລຕາແມດັ . ກາລະ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ອາດດິ , ປັດຈບຸ ນັ ແລະ ອະນາຄດົ ເຊ່ ນັ ສປປ ລາວ ສາ້ ງຕງັ້ ຂນຶ້ ໃນວນັ ທີ 2 ທນັ ວ່ າ ປີ 1975. ກາລະ ແລະ ເທສະຍງັ ມີຈດຸ ພເິ ສດອນັ ໜ່ ງຶ ທ່ ີສາຄນັ ທາງດາ້ ນຂອບ ເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງມນັ ແມ່ ນບ່ ມບີ ່ ອນສນິ້ ສຸ ດການຄງົ ຕວົ ຂອງວດັ ຖຸ ແມ່ ນບ່ ສນິ້ ສຸ ດ. ສະນນັ້ , ກາລະ ແລະ ເທສະ ກບ່ ສນິ້ ສຸ ດ. ລກັ ສະນະພາວະວໄິ ສຂອງກາລະ ແລະ ເທສະ, ກາລະແມ່ ນລກັ ສະນະຕະຫອດການ ແລະ ເທສະ ແມ່ ນ ລກັ ສະນະບ່ ມີຂອບເຂດທງັ ສອງລວ້ ນແຕ່ ຕດິ ພນັ ກບັ ວດັ ຖຸ ແລະ ແມ່ ນທາດແທຂ້ ອງວດັ ຖຸນນັ້ ເອງເປັນປດັ ໄຈຕດັ ສນິ . 2. ຕນົ້ ກາເນດີ ແລະ ທາດແທຂ້ ອງສະຕິ ( ຈດິ ໃຈ ). 2.1 ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງສະຕິ ການສ່ ອງແສງຂອງຄນົ ເຮາົ ມີຮບແບບການສ່ ອງແສງສງັ ຄມົ , ມນັ ຕດິ ພນັ ຢ່ າງແໜນ້ ແຟນ້ ກກັ ານເຄ່ ອື ນໄຫວຕວົ ຈງິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ໃນການດດັ ສາ້ ງຄວາມເປັນຈງິ ພາວະວໄິ ສ, ການສ່ ອງແສງສງັ ຄມົ ເກີດຂນຶ້ ມາເລ່ ມີ ແຕ່ ການກາເນດີ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນດຸ . ໃນນນັ້ ປັດໄຈ ທາງດາ້ ນຊວີ ະສາດພຽງແຕ່ ໄດສ້ າ້ ງເງ່ ອື ນໄຂໃຫ້ສະຕກິ າເນດີ ມີຂນຶ້ ແລະ ກະໂຕຈດິ ໃຈສານກຶ ເກີດ ຂນຶ້ ມາພຽງແຕ່ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ , ໃນຈານວນປະຖົມປັດໄຈທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ທ່ ີພາໃຫເ້ ກີດສະຕນິ ນັ້ ແມ່ ນອອກແຮງງານ ແລະ ພາສາຄາເວາົ້ . ສະນນັ້ , ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກາເນດີ ຂອງສະຕບິ ່ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ຮບັ ເອາົ ແບບຕກົ ທ່ າຮບັ ແຕ່ ດາ້ ນດ່ ຽວ, ແຕ່ ໂດຍອາໄສການອອກແຮງງານຄນົ ເຮາົ ໄດກ້ ະທົບໃສ່ ບນັ ດາເປົາ້ ໝາຍຄວາມເປັນຈງິ ພາວະວໄິ ສ, ພາໃຫພ້ ວກມນັ ຕອ້ ງ ເຜີຍໃຫເ້ ຫນັ ບນັ ດາລກັ ສະນະພເິ ສດ, ບນັ ດາໂຄງປະກອບ, ບນັ ດາກນົ ເກນຂອງການເຄ່ ອື ນເໜັງຂອງມັນອອກມາ ແລະ ບນັ ດາກດົ ເກນການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ, ບນັ ດາໂຄງປະກອບ ແລະ ລກັ ສະນະພິເສດດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ໄດກ້ ະທົບຄນື ໃສ່ ມັນ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ຮບັ ຮ້ ແລະ ມສີ ະຕ.ິ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກາເນີດຂອງສະຕແິ ມ່ ນໝາກຜນົ ຂອງການເຄ່ ອື ນໄຫວຢ່ າງຕງັ້ ໜາ້ ແລະ ເປນັ ເຈາົ້ ການຂອງຄນົ ເຮາົ ໝາຍຄວາມວ່ າບ່ ແມ່ ນຄນົ ເຮາົ ມສີ ະຕຍິ ອ້ ນໂລກພາວະວໄິ ສກະທບົ ໄສ່ ຄນົ ເຮາົ ແຕ່ ພຽງດາ້ ນດ່ ຽວ, ແຕ່ 15 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ປດັ ໄຈຕນົ້ ຕແມ່ ນຍອ້ ນຄນົ ເຮາົ ກະທົບໃສ່ ໂລກພາວະວໄິ ສ ເພ່ ອື ຮບັ ຮ້ ແລະ ເພ່ ອື ດດັ ສາ້ ງໂລກພາວະວໄິ ສຮບັ ໃຊໃ້ ຫແ້ ກ່ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຄນົ ເຮາົ , ບນັ ຫານຊີ້ ໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະ ວພິ າກກບັ ທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ກນົ ຈກັ ແລະ ທດິ ສະດຈີ ດິ ຕະນຍິ ມົ ກ່ ຽວກບັ ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງສະຕ.ິ ຜ່ ານການອອກແຮງງານເພ່ ອື ດດັ ສາ້ ງໂລກພາວະວໄິ ສຄນົ ເຮາົ ຈ່ ມິ ີສະຕ,ິ ຖາ້ ບ່ ມີການອອກແຮງງານໂລກພາວະວໄິ ສກ ຍງັ ແມ່ ນບ່ ອນເລກິ ລບັ ອດັ ສະຈນັ , ເມ່ ອື ຂອບເຂດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງການອອກແຮງງານຂອງຄນົ ເຮາົ ຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ກວ້ າງຂວາງອອກເທ່ າົ ໃດແມ່ ນການສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສກຍງິ ກວ້ າງຂວາງ, ອຸດມົ ສມົ ບນ ແລະ ເລກິ ເຊ່ ງິ ເຂາົ້ ເທ່ າົ ນນັ້ , ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການອອກແຮງງານກແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກາເນດີ , ຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ບລບິ ນຂອງມນັ ສະໝອງ ແລະ ສະຕຂິ ອງຄນົ ເຮາົ ໄປພອ້ ມໆກບັ ການອອກແຮງງານຄນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມຕອ້ ງແລກປ່ ຽນ ບດົ ຮຽນນາກນັ ແລະ ການພວົ ພນັ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ພາສາກກາເນດີ ເກີດຂນຶ້ , ຍອ້ ນມພີ າສາ ( ກ່ ອນອ່ນື ໝດົ ແມ່ ນຄາ ເວາົ ້ , ຈາກນນັ ້ ແມ່ ນຕວົ ໜງັ ສື ) ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ ະຕຂິ ອງຄນົ ເຮາົ ຂະຫຍາຍຕວົ ບລບິ ນຂນຶ້ , ພາສາແມ່ ນເປອື ກວດັ ຖຸ ຂອງສະຕິ , ແມ່ ນເຄ່ ອື ງມສື ະແດງສະຕອິ ອກມາ. ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຂຽນວ່ າ “ ກ່ ອນອ່ ນື ໝດົ ແມ່ ນການອອກແຮງງານ, ຫງັ ຈາກການອອກແຮງງານ ແລະ ໄປພອ້ ມກບັ ການອອກແຮງງານແມ່ ນພາສາຄາເວາົ້ , ນນັ້ ແມ່ ນປດັ ໄຈຕນົ້ ຕສອງຢ່ າງທ່ ີສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນເຂາົ້ ໃສ່ ມນັ ສະໝອງຂອງທະນີ ຄນົ ເຮດັ ມນັ ສະໝອງຂອງທະນີຄນົ ຄ່ ອຍໆຫນັ ປ່ ຽນມາເປັນສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ” ສະນນັ້ , ໂລກພາວະວໄິ ສ (ໂລກທາ ມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ) ແມ່ ນຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງສະຕ,ິ ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ແມ່ ນວດັ ຖຸທ່ ີຜະລດິ ສະຕອິ ອກມາ, ບນັ ດາອນິ ຊີ ແມ່ ນຂວົ ຕ່ ລະຫວ່ າງມນັ ສະໝອງກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສ, ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກາເນດີ ມສີ ະຕ,ິ ການອອກແຮງງານ ແມ່ ນມກພາກຕນົ້ ຕ, ພາສາຄາເວາົ້ ແມ່ ນເປືອກວດັ ຖຸ ຂອງສະຕິ ແລະ ແມ່ ນມນພາກທ່ ເີ ຂາົ້ ຮ່ ວມມນັ ສະແດງອອກເຖງິ ທາດແທ,້ ການສ່ ອງແສງທ່ ີຕງັ້ ໜາ້ ປະດດິ ສາ້ ງຂອງສະຕ,ິ ຖາ້ ພວກເຮາົ ຫາກປະປັດໄຈໃດໜ່ ງຶ ກຈະບ່ ຊອກເຫນັ ຕນົ້ ກາເນດີ ແລະ ທາດແທຂ້ ອງສະຕ.ິ ລວມຄວາມວ່ າ ສະຕແິ ມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດາ້ ນຊວີ ະສາດ ແລະ ທາງດາ້ ນປະຫັວດສາດ - ສງັ ຄມົ ອນັ ຍາວນານ, ແມ່ ນລກັ ສະນະສະເພາະລະດບັ ສງຂອງມນັ ສະໝອງຄນົ ເຮາົ , ແມ່ ນການສອງແສງລບົ ໄປລບົ ມາ ຫລາຍເທ່ ອື ຂອງໂລກພາວະວໄິ ສ, ແມ່ ນເຄ່ ອື ງບນັ ຊາການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຄນົ ເຮາົ ສະຕ(ິ ຈນິ ຕະນະການ) ແລະ ພາສາມີ ການພວົ ພນັ ຢ່ າງສະໜດິ ແໜນ້ , ພາສາເກີດຂນຶ້ ມາແມ່ ນການສະແດງອອກເປັນວກັ ຖຸຂອງແນວຄດິ , ແມ່ ນຮບແບບຄງົ ຕວົ ຂອງມນັ , ທາມະຊາດເປັນວດັ ຖຸຂອງພາສານນັ້ ຢ່ ບ່ ອນວ່ າ ພາສາເວາົ້ ແມ່ ນການສ່ ນັ ສະເທອື ນຂອງອາກາດ ໝາຍຄວາມວ່ າ ແມ່ ນສໜງທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ເອາົ ດວ້ ຍຄວາມຮສ້ ກຶ ໄດ.້ ຈາກຂາ້ ງເທງິ ນນັ ້ ຈ່ງິ ສາມາດສງັ ລວມໄດ້ ສະຕເິ ກດີ ມາຈາກ 4 ປັດໄຈ ຄ:ື – ສະຕເິ ກີດມາຈາກມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ມນັ ສະໝອງແມ່ ນສນກາງບນັ ຊາທກຸ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຄນົ ເຮາົ . – ສະຕເິ ກີດມາຈາກໂລກພາວະວໄິ ສ. ໂລກພາວະວໄິ ສສ່ ອງແສງເຂາົ້ ເຖງິ ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ສະຕ.ິ – ສະຕເິ ກີດມາຈາກການອອກແຮງງານ. ຜ່ ານການອອກແຮງງານຂອງຄນົ ເຮາົ ເປັນເວລາດນົ ນານຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ ະຕິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ອຸດມົ ສມົ ບນຂນຶ້ . 16 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 – ສະຕເິ ກີດມາຈາກຄາເວາົ້ ພາສາຄາເວາົ້ ແມ່ ນເປືອກຂອງສະຕ.ິ ດ່ ງັ ນນັ້ , ທາດແທຂ້ ອງສະຕແິ ມ່ ນການສ່ ອງແສງຄວາມເປນັ ຈງິ ພາວະວໄິ ສ, ແຕ່ ແມ່ ນຮບການສ່ ອງແສງສງສຸດ ທ່ ີມີ ລກັ ສະນະສງັ ເຂບ ແລະ ຕ່ ນື ຕວົ , ມແີ ຕ່ ຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງິ ມສີ ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ າວ, ສ່ ວນສດັ ເສຍລະສານແມ່ ນບ່ ມ.ີ 2.2 ສະຕິ ສະຕແິ ມ່ ນລກັ ສະນະພເິ ສດຂອງຮບຊງົ ວດັ ຖຸໜ່ ງຶ ທ່ ີມີການຈດັ ຕງັ້ ສງ ນນັ້ ແມ່ ນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ທດິ ສະດີຈດິ ຕະນຍິ ມົ ຖວື ່ າ ສະຕແິ ມ່ ນອດັ ຖະພບົ ( ສ່ ງິ ທ່ ີຄງົ ຕວົ ແທ້ ) ໜ່ ງຶ ຂອງຈດິ ໃຈ, ທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງເອກະລາດ ແລະ ກາເນດີ ວດັ ຖຸອອກມາ, ຈດິ ໃຈນນັ້ ແມ່ ນເທວະຟາ້ ແຖນ, ຈດິ ສານກຶ ສາບນແມ່ ນວນິ ຍານຂອງຄນົ ເຮາົ ທ່ ແີ ຍກ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍໃນເມ່ ອື ຄນົ ເຮາົ ຕາຍໄປ. ທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ປະຖມົ ບຮານຖວື ່ າ ແມ່ ນຮບຮ່ າງທ່ ຄີ ງົ ຕວົ ອນັ ໜ່ ງຶ ຂອງວດັ ຖຸ, ເຂາົ ເຈາົ້ ເວາົ້ ວ່ າ ມັນສະໝອງບີບ ສະຕອິ ອກມາເໝືອນກບັ ຕບັ ບບີ ນາ້ ບອີ ອກມານນັ້ ເອງ. ຖ້າເຂາົ້ ໃຈແນວນນັ້ ແນ່ ນອນຈະບ່ ຈາແນກໄດລ້ ກັ ສະນະພິເສດ ຂອງບນັ ດາປະກດົ ການທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈ, ຈາກນນັ້ ຈະພາໄປເຖງິ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ວດັ ຖຸ ແລະ ຈດິ ໃຈ ( ສະຕິ ) ແມ່ ນອນັ ດ່ ຽວກນັ . ມີພວກໜ່ ງຶ ຖວື ່ າໂຄງປະກອບຂອງວດັ ຖຸໃດໆກລວ້ ນແຕ່ ກາເນດີ ສະຕທິ ງັ ນນັ້ , ຍອ້ ນແນວນນັ້ ເຂາົ ຖວື ່ າຕນົ້ ໄມ້ກ ຮຄ້ ດິ ຕ່ າງແຕ່ ມນັ ບ່ ຮເ້ ວາົ້ ອອກມາເທ່ າົ ນນັ້ . ທດິ ສະດີວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກຢັງ້ ຢນື ວ່ າ ສະຕແິ ມ່ ນທງັ ໝດົ ບນັ ດາການເຄ່ ອື ນໄຫວທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ ງິ ລວມມີ ເວດທະກາ, ມະໂນພາບ, ແນວຄດິ , ມານະຈດິ , ບນັ ດາທດິ ສະດີ ແລະ ທດັ ສະນະຕ່ າງໆທ່ ີອງີ ໃສ່ ການຄນົ້ ຄດິ ດວ້ ຍພາສາ ແລະ ຄວາມສານກຶ . ສະນນັ້ , ສະຕພິ ຽງແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັ້ , ການປະກດົ ຕວົ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສະຕຕິ ດິ ພນັ ກບັ ການກາເນດີ ຂອງຄນົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງມນັ ສະໝອງຄນົ ເຮາົ . ຂະແໜງຊວີ ະສາດ ແລະ ປະຫວດັ ສາດບຮານໄດຊ້ ໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກາເນດີ ຂອງຄນົ ເຮາົ ທ່ ມີ ີ ສະຕນິ ນັ້ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ອນັ ຍາວນານຂອງທາມະຊາດ, ແຕ່ ເດກິ ດາບນັ ໜາ້ ໂລກແມ່ ນອນັ ຫວ່ າງເປ່ ົາ, ໂດຍຜ່ ານ ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ຜນັ ປ່ ຽນພາຍໄຕ້ ເງ່ອື ນໄຂອນັ ແນ່ ນອນໃດໜ່ ງຶ ຂອງທາມະຊາດເຮດັ ໃຫບ້ ນັ ດາ ອະນງົ ຄະທາດຜນັ ປ່ ຽນເປັນບນັ ດາທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ທາດທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທາອດິ , ທາດທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນນັ້ ໄດສ້ ບື ຕ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ ແຕ່ ຕ່ າຫາສງ, ແຕ່ ງ່າຍດາຍຫາສບັ ສນົ , ແຕ່ ຮ່ າງກາຍທ່ ມີ ີຈລຸ ງັ ດ່ ຽວກາຍເປັນຮ່ າງກາຍທ່ ີມຫີ ລາຍ ຈລຸ ງັ , ແຕ່ ສດັ ຂນັ້ ຕ່ າຂນຶ້ ກາຍເປນັ ສດັ ຂນັ້ ສງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຈນົ ກະທງັ້ ຂະຫຍາຍຕວົ ມາເປັນຄນົ ທ່ ມີ ໂີ ຄງປະກອບ ມນັ ສະໝອງຢ່ າງສມົ ບນ, ຍອ້ ນມມີ ນັ ສະໝອງດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງິ ມສີ ະຕ,ິ ມຄີ ສາມສະຫລາດສະຫຽວ. ສະຕແິ ມ່ ນລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ຂອງວດັ ຖຸ ແຕ່ ບ່ ແມ່ ນທງັ ໝົດທກຸ ໆຮບວດັ ຖຸ, ມນັ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນລກັ ສະນະຈາເພາະ ຂອງວດັ ຖຸໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ີການຈດັ ຕງັ້ ສງນນັ້ ແມ່ ນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນລະບບົ ປະສາດພເິ ສດທ່ ມີ ີຈລຸ ງັ ປະສາດ 15 ຕກື້ ່ ວາ, ບນັ ດາຈຸລງັ ດ່ ງັ ກ່ າວມີການ ພວົ ພນັ ກບັ ການສາພດັ ອນິ ຊກີ າຍເປນັ ລະບບົ ການພວົ ພນັ ຮບັ ແລະ ສ່ ງົ ບນັ ຊາການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍກບັ ໂລກ ພາຍ ນອກໂດຍຜ່ ານການສະທອ້ ນທ່ ມີ ເີ ງ່ອື ນໄຂ ແລະ ການສະທອ້ ນທ່ ບີ ່ ມີເງ່ອື ນໄຂ. 3. ບນັ ດາຫກັ ມນພນື້ ຖານຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ 3.1. ຫັກມນການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ 17 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ກ. ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ວທິ ີເມຕາຟີຊກິ ຖວື ່ າ ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນໂລກນແີ້ ຍກອອກຈາກກນັ ໂດດດ່ ຽວຕ່ ກນັ , ອນັ ໃດຫາກ ສະເພາະອນັ ນນັ້ , ອນັ ນຄີ້ ຽງຂາ້ ງອນັ ນນັ້ , ໝດົ ສ່ ງິ ນກີ້ າ້ ວໄປຫາສ່ ງິ ອ່ ນື , ລະຫວ່ າງພວກມນັ ກບ່ ມກີ ານຜກມດັ ແລະ ຂນຶ້ ຕ່ ກນັ ຫື ຖາ້ ມີກມີການພວົ ພນັ ຜີວເຜນີ ພາຍນອກເຊ່ ງິ ບ່ ມີການພວົ ພນັ ພາຍໃນ, ວທິ ີນແີ້ ມ່ ນໄດປ້ ກົ ປອ້ ງປດັ ຊະຍາສະໄໝ ກ່ ອນ ທ່ ານ ກາກມາກ ເຊ່ ງິ ຢ່ ໃນລະຫວ່ າງສະຕະວດັ ທີ 17 – 18 ຍອ້ ນລະດບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວທິ ະຍາສາດທາ ມະຊາດໃນຄາວນນັ້ ຍງັ ຖກື ຈາກດັ . ຍອ້ ນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ຕງັ້ ແຕ່ ສະຕະວດັ ທ່ ີ 19 ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ ໄດແ້ ນບັ ມື້ ຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ພສິ ດວ່ າ ທດັ ສະນະເມຕາຟີຊກິ ສງັ ເກດພຈິ າລະນາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຢ່ ໃນພາວະໂດດດ່ ຽວ ຕ່ ກນັ ແມ່ ນບ່ ສ່ ອງແສງຖກື ຕອ້ ງກບັ ຮບພາບລວມຂອງໂລກວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກໄດເ້ ລ່ ມີ ຈາກຂມ້ ນທ່ ວີ ່ າ ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນໂລກນີ້ ເຖງິ ຈະມີຫາຍຮບຊງົ ສສີ ນັ ກຕາມແຕ່ ການຄງົ ຕວົ - ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ການ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງພວກມນັ ບ່ ອາດຕດັ ແຍກໂດດດ່ ຽວຈາກກນັ ໄດ,້ ພວກມນັ ລວ້ ນແຕ່ ມກີ ານກະທບົ ພວົ ພນັ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາ້ ນຕ່ າງໆ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການທ່ ກີ າ້ ວມານນັ້ ລວ້ ນແຕ່ ມີການຜກມດັ ກນັ ກະທບົ ໄປມາເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ຂນຶ້ ຕ່ ກນັ , ອນັ ນເີ້ ອາົ ອນັ ອ່ ນື ເປນັ ເງ່ອື ນໄຂ ເພ່ ອື ການຄງົ ຕວົ ຂອງຕນົ , ຖາ້ ອນັ ນມີ້ ີການປ່ ຽນແປງ ກຈະເຮດັ ໃຫອ້ ນັ ອ່ ນື ມີການປ່ ຽນແປງໄປນາ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງິ ສງັ ລວມໄດ້ ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ແບບກາຍອນິ ຊຂີ ອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດ ການຂອງບນັ ດາດາ້ ນຕ່ າງໆທ່ ີນອນຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດໜ່ ງຶ ຂອງໂລກວດັ ຖຸ. ການພວົ ພນັ ນມີ້ ນັ ໄດມ້ ີຢ່ ທ່ ວົ ທຸກບ່ ອນ. ມີຢ່ ນາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການທຸກຢ່ າງ ຢ່ ບ່ ອນໃດມີສ່ ງິ ວດັ ຖຸຢ່ ບ່ ອນນນັ້ ກຕອ້ ງມີການພວົ ພນັ ກນັ . ການ ພວົ ພນັ ດ່ ງັ ກ່ າວມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນໂລກວດັ ຖຸນບັ ແຕ່ ວດັ ຖຸອນັ ສຸ ດແສນນອ້ ຍໆ ຄື ລະຫວ່ າງບນັ ດາເມດັ ພນື້ ຖານ(ຈລຸ ະເມດັ ) ລະຫວ່ າງບນັ ດາປາລະມະນ, ໂມລະກຸນ ຈນົ ເຖງິ ໂລກສຸດແສນມະຫມຶ າ ຄື ລະຫວ່ າງໜ່ ວຍໂລກກບັ ບນັ ດາດາວພະເຄາະ ອ່ ນື ໆ. ຢ່ ເທງິ ໜາ້ ໂລກຂອງພວກເຮາົ ພວມດາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ນີ້ ໄດສ້ ະແດງການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຮ່ າງກາຍມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສະພາບ ແວດລອ້ ມ, ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ທາມະຊາດຢ່ າງອຸດມົ ສມົ ບນ. ຕວົ ຢ່ າງ ໜ່ ວຍໂລກຂອງພວກເຮາົ ແມ່ ນສ່ ງິ ວດັ ຖຸໜ່ ງຶ ທ່ ຄີ ງົ ຕວົ ເປັນເອກະພາບ ຢ່ ໃນລະບບົ ສຸລຍິ ະຈກັ ກະວານ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ໜ່ ວຍໂລກຂອງພວກເຮາົ ຈ່ ງິ ມີການພວົ ພນັ ກບັ ໝ່ ດວງດາວອ່ ນື ດວ້ ຍການດງຶ ດດ, ຍດ້ ນັ ກັນ ແລະ ກນັ ຖາ້ ວ່ າໜ່ ວຍໂລກ ຂອງພວກເຮາົ ຂາດຕາເວນັ ແລວ້ ໂລກນກີ້ ຈະສນຫາຍກາຍເປນັ ອນັ ອ່ ນື . ຢ່ ໃນຂງົ ເຂດສງັ ຄມົ ກເປນັ ຄແື ນວນນັ້ ມນັ ມີລກັ ສະນະສບັ ສນົ ຕ່ ເນ່ ອື ງກນັ ນານພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປ ໂດຍສະແດງອອກ ດວ້ ຍການພວົ ພັນລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ໃນການຜະລດິ , ລະຫວ່ າງຊນົ ຊນັ້ ນກີ້ ບັ ຊນົ ຊນັ້ ອ່ ນື ໂດຍຜ່ ານການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ລະຫວ່ າງເສດຖະກດິ ແລະ ການເມອື ງ, ລະຫວ່ າງການຜະລດິ ແລະ ການໃຊສ້ ອຍ ແລະ ອ່ ນື ໆື . ຕວົ ຢ່ າງ ກະສກິ າ ແລະ ອຸ ດສາຫະກາແມ່ ນສອງດາ້ ນທ່ ຄີ ງົ ຕວົ ຢ່ ໃນພນື້ ຖານເສດຖະກດິ ແຫ່ ງຊາດ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ກະສກິ າຈ່ ງຶ ມີ ການພວົ ພນັ ກບັ ອຸ ດສາຫະກາຢ່ າງສະໜດິ ແໜ້ນ, ຖາ້ ກະສກິ າບ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ກ່ ຈະກດົ ໜ່ ວງການຂະຫຍາຍອຸດສາຫະກາ, 18 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ອຸດສາຫະກາບ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ກຈະກາຍເປັນການກດົ ໜ່ ວງເຖງິ ການຂະຫຍາຍຕວົ ກະສກິ າ. ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປບ່ ພຽງແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນໂລກວດັ ຖຸ ( ໂລກທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ) ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນ ຈນິ ຕະນາການອກີ ດວ້ ຍ ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກໃນການກະທົບເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາຮບການຂອງຈນິ ຕະນາການ ລະຫວ່ າງແນວຄດິ ແລະ ເວດທະກາ, ລະຫວ່ າງອຸດມົ ຂະຕິ ແລະ ຄວາມມ່ ຸງຫວງັ ຂອງບຸກຄນົ . ຕວົ ຢ່ າງ ແນວຄດິ ຂອງບຸກຄນົ ກບັ ແນວຄດິ ຂອງສງັ ຄມົ ມີການພວົ ພນັ ກນັ ຢ່ າງສະໜດິ ແໜ້ນນາກນັ , ໃນເມ່ ອື ແນວຄດິ ທ່ ີກາ້ ວ ໜາ້ ຂອງແຕ່ ລະຄນົ ໄດລ້ ວມເຂາົ້ ກນັ ເປັນແນວຄດິ ກາ້ ວໜາ້ ໃນທ່ ວົ ສງັ ຄມົ . ແນວຄດິ ທ່ ີກາ້ ວໜາ້ ຂອງສງັ ຄມົ ພດັ ສ່ ອງແສງ ແລະ ສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນຄນື ເຮດັ ໃຫແ້ ນວຄດິ ຂອງບຸກຄນົ ຂະຫຍາຍຕວົ ກາ້ ວໜາ້ ຂນຶ້ ຢ່ າງບ່ ຢຸ ດຢັງ້ . ລກັ ສະນະແຜ່ ຫາຍຢ່ ທ່ ວົ ໄປຂອງການ ພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ບ່ ພຽງແຕ່ ສະແດງອອກ ໃນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຕ່ າງກນັ ເທ່ າົ ນນັ້ , ແຕ່ ຍງັ ສະແດງອອກໃນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງ ບນັ ດາດາ້ ນຕ່ າງໆ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການອນັ ດ່ ຽວກນັ ອກີ ດວ້ ຍ. ຂ. ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການມນັ ສະແດງອອກຢ່ ໃນ ກາລະ - ເທສະ ການພວົ ພນັ ທ່ ີສະແດງອອກຢ່ ໃນເທສະແມ່ ນການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຢ່ ໃນທ່ ຕີ ງັ້ ຕ່ າງກນັ , ບນັ ດາດາ້ ນທ່ ຕີ ່ າງກນັ ຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການອນັ ດຽວກນັ ໝາຍຄວາມວ່ າ ມນັ ຕງັ້ ຢ່ ຂາ້ ງກບັ ອນັ ໃດ, ມນັ ຢ່ ເທງິ ຫື ລ່ ມຸ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ຫື ນອ້ ຍ, ກວາ້ ງ ຫື ແຄບປານໃດ. ຕວົ ຢ່ າງ ບນັ ດາດວງກາວທ່ ຢີ ່ ກາງຫາວລວ້ ນແຕ່ ມີການດງຶ ດດ ແລະ ຊຸກດນັ ກນັ , ບນັ ດາຕວົ ເມອື ງ ແລະ ຊນົ ນະບດົ ມຈີ ດຸ ທ່ ີ ຕງັ້ ມນັ ຕ່ າງກນັ ແຕ່ ກມກີ ານພວົ ພນັ ກນັ ລະຫວ່ າງຂະແໜງການອຸດສາຫະກາ - ກະສກິ າ, ການຄາ້ ຢ່ ໃນພນື້ ຖານ ເສດຖະກດິ ແຫ່ ງຊາດ ມນັ ກມີການພວົ ພນັ ນາກນັ ຢ່ ໃນທ່ ີຕງັ້ ຕ່ າງກນັ . ການພວົ ພນັ ທ່ ີສະແດງອອກຢ່ ໃນກາລະ ແມ່ ນການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ຂນຶ້ ຕ່ ກນັ ຢ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ , ຢ່ ໃນ ບນັ ດາໄລຍະແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກັນຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຕ່ ເນ່ ອື ງຢ່ ໃນກາລະນນັ້ ການ ພວົ ພນັ ປະຫວດັ ສາດລະຫວ່ າງບນັ ດາໄລຍະ, ບນັ ດາຂະບວນວວິ ດັ ຕ່ າງກນັ ໃນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະ ກດົ ການທ່ ມີ ກີ ານພວົ ພນັ ນາກນັ . ຕວົ ຢ່ າງ ບນັ ດາຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການປະຕວິ ດັ ປະເທດເຮາົ ມີການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງໄລຍະການປະຕວິ ດັ ຊາດປະຊາທປິ ະໄຕ ກບັ ໄລຍະແຫ່ ງການປ່ ຽນແປງ ຄື ໄລຍະປບັ ປຸງບລະນະ ແລະ ການຂະຫຍາຍລະບອບ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ . ມີ ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງພນື້ ຖານການຜະລດິ ນອ້ ຍທ່ ີເຕມັ ໄປດວ້ ຍລກັ ສະນະທາມະຊາດ ກບັ ການຜະລດິ ເປັນສນິ ຄາ້ ຫນັ ເປນັ ອຸດສາຫະກາ ແລະ ຫນັ ເປັນທນັ ສະໄໝທ່ ມີ ີລກັ ສະນະສງັ ຄມົ ສງ. ເມ່ ອື ພວກເຮາົ ສງັ ເກດພຈິ າລະນາແລວ້ ບ່ ວ່ າສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດໆ ໃນເມ່ ອື ກາເນດີ ຂນຶ້ ແລວ້ ກລວ້ ນແຕ່ ມີ ການພວົ ພນັ ນາກນັ . ການພວົ ພນັ ຕອ້ ງພວົ ພນັ ຢ່ ໃນເງ່ອື ນໄຂ ກາລະ ແລະ ເທສະອນັ ແນ່ ນນອນ, ສອງດາ້ ນນບີ້ ່ ສາມາດຕດັ ແຍກອອກຈາກກນັ ໄດ.້ 19 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ການພວົ ພນັ ຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການຍງັ ມຫີ າຍລກັ ສະນະຮບຊງົ , ຫາຍສີສນັ ອຸດມົ ສມົ ບນທ່ ີສຸດ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ຄຸນປະໂຫຍດຂອງມນັ ກຕ່ າງກນັ ການພວົ ພນັ ນມີ້ ບີ ດົ ບາດຕດັ ສນິ ການຄງົ ຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ. ການພວົ ພນັ ອ່ ນື ພດັ ສາຄນັ ໜ້ອບກວ່ າ ຈາກນນັ້ ພວກເຮາົ ຈ່ ງິ ຈາແນກການພວົ ພັນທ່ ເີ ປນັ ພນື້ ຖານກັບບ່ ເປັນພນື້ ຖານ ແລະ ຕນົ້ ຕກບັ ສາຮອງ ໄດ.້ ຄ. ບນັ ດາການພວົ ພນັ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຂອງມນັ ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຢ່ ໃນໂລກມຫີ າຍຮບຊງົ ຫາຍສສີ ນັ ແຕກຕ່ າງກນັ ມີຄຸນປະໂຫຍດຕ່ າງກນັ ແລະ ກາເນດີ ຂນຶ້ ໃນເງ່ອື ນໄຂ ແລະ ສະພາບແວດລອ້ ມຕ່ າງກນັ . ສະນນັ້ , ບນັ ດາດາ້ ນ ແລະ ປດັ ໄຈທ່ ີປະກອບເປນັ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັ້ ຈ່ ງິ ມີການພວົ ພນັ ທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ຄ:ື - ການພວົ ພນັ ພາຍໃນ ແລະ ການພວົ ພນັ ພາຍນອກ. - ການພວົ ພນັ ທາງກງົ ແລະ ການພວົ ພນັ ທາງອອ້ ມ. - ການພວົ ພນັ ທາດແທ້ ແລະ ການພວົ ພນັ ບ່ ເປັນທາດແທ.້ - ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະ. ໃນບນັ ດາການພວົ ພນັ ທ່ ກີ າ້ ວມານນັ້ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ພາຍໃນທາງກງົ ແລະ ການພວົ ພນັ ທາດແທມ້ ີຄວາມ ສາຄນັ ກວ່ າໝ່ ເພາະວ່ າ ມນັ ຕດັ ສນິ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ສ່ ວນການພວົ ພນັ ອ່ ນື ກມີບດົ ບາດສາຄນັ ກະທບົ ຄນື ຢ່ າງຕງັ້ ໜາ້ ແຕ່ ບ່ ມີບດົ ບາດຕດັ ສນິ . ຕວົ ຢ່ າງ ການກ່ ສາ້ ງສງັ ຄມົ ໃໝ່ ຢ່ ລາວ ແມ່ ນມີຫາຍການພວົ ພນັ ເຊ່ ນັ ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງການກ່ ສາ້ ງ ແລະ ປັບປຸງບລະນະ ລະບອບ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວເຮາົ ກບັ ບນັ ດາປະເທດສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ , ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງການດດັ ສາ້ ງ ແລະ ກ່ ສາ້ ງ ລະຫວ່ າງອຸດສາຫະກາ ກບັ ກະສກິ າ, ລະຫວ່ າງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ ກບັ ລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ . ເຊ່ ງິ ໃນນນັ້ , ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງພກັ ແລະ ລດັ ກບັ ປະຊາຊນົ ບນັ ດາເຜ່ າົ ໃນລາວ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ພາຍໃນໂດຍກງົ , ທາດແທເ້ ປນັ ປັດໄຈອນັ ດບັ ໜ່ ງຶ ຕດັ ສນິ ຕ່ ໄຊຊະນະຂອງການປະຕວິ ດັ ລາວ ແລະ ມນັ ຕດັ ສນິ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ. ສ່ ວນການພວົ ພນັ ອ່ ນື ໆ ນນັ້ ກມີຄວາມສາຄນັ ແຕ່ ວ່ າມນັ ບ່ ມີຄຸນປະໂຫຍດຕດັ ສນິ ຕ່ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ຢງັ້ ຢືນວ່ າ ໂລກວດັ ຖຸແມ່ ນຮ່ າງປະກອບທ່ ເີ ປັນເອກະພາບຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການ ເຊ່ ງິ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການເຫ່ າົ ນນັ້ ມກີ ານພວົ ພນັ ສະໜດິ ແໜນ້ ສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ຂນຶ້ ຕ່ ກັນ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນເມ່ ອື ເຮາົ ສງັ ເກດພຈິ າລະນາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດໜ່ ງຶ ຈ່ ງິ ຕອ້ ງສງັ ເກດພຈິ າລະນາມນັ ຢ່ ໃນການ ພວົ ພນັ , ຖາ້ ຕດັ ແຍກອອກຈາກກນັ ພວກເຮາົ ຈະຕອ້ ງຕກົ ເຂາົ້ ໃນທດັ ສະນະວທິ ີເມຕາຟີຊກິ . ໂດຍອງີ ໃສ່ ບນັ ດາຜນົ ສາເລດັ ຂອງວທິ ະນາສາດທາມະຊາດ ແລະ ພດຶ ຕກິ າສງັ ຄມົ . ວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ໄດ້ ຢງັ້ ຢນື ຫກັ ມນກ່ ຽວກບັ ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປ ຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດເ້ ວາົ້ ວ່ າ “ວທິ ີ ສດັ ຈະວພິ າກ ແມ່ ນວທິ ະຍາສາດກ່ ຽວກບັ ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປ. 20 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຫກັ ມນກ່ ຽວກບັ ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປແມ່ ນມຄີ ວາມສາຄນັ ທ່ ີສຸດ ຕ່ ວທິ ີຄນົ້ ຄດິ ຂອງພວກເຮາົ . ຖາ້ ຍາກຮບັ ຮສ້ ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໄດຢ້ ່ າງຖກື ຕອ້ ງ ພວກເຮາົ ຕອ້ ງເອາົ ມນັ ເຂາົ້ ກບັ ການພວົ ພນັ ແລະ ມີລກັ ສະນະປະຫວດັ ສາດກບັ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຕ່ າງໆ ເອາົ ໃຈໃສ່ ສງັ ເກດພຈິ າລະນາຢ່ າງຮອບດາ້ ນ ແລະ ມີລກັ ສະນະປະຫວດັ ສາດຕວົ ຈງິ ມາໄຈ້ ແຍກສ່ ງິ ວດັ ຖຸແຕ່ ກບ່ ໝາຍຄວາມວ່ າ ອນັ ໃດກຍກົ ຂນຶ້ ມາແບບນາ້ ຖວ້ ມທ່ ງົ , ຕອ້ ງຕລີ າຄາຖກື ກບັ ທ່ ີຕງັ້ ບດົ ບາດຂອງແຕ່ ລະດາ້ ນ, ແຕ່ ລະການພວົ ພນັ ໃນແຕ່ ລະໄລຍະ, ຕອ້ ງຈາແນກອນັ ໃດແມ່ ນອນັ ແນ່ ນອນ, ແມ່ ນອນັ ພືນ້ ຖານ, ແມ່ ນອນັ ຕນົ້ ຕ... ມແີ ຕ່ ເຮດັ ແນວນນັ້ ຈ່ ງິ ກາໄດທ້ າດແທຂ້ ອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການທ່ ໄີ ດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າ. ກາແໜນ້ ຫກັ ມນກ່ ຽວກບັ ການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປ ຈະຊ່ ວຍໃຫພ້ ວກເຮາົ ເຝິກຝົນຫ່ ຫອມກ່ ສາ້ ງ ແລະ ປັບປຸງທດັ ສະນະ ພາວະວໄິ ສ, ທດັ ສະນະຮອບດາ້ ນ, ປະຫວດັ ສາດ, ລະອຽດຕວົ ຈງິ ມນັ ຈະຊ່ ວຍໃຫພ້ ວກເຮາົ ໃນການຄນົ້ ຄວ້ າ ແລະ ມີ ການກະທາເພ່ ອື ແກໄ້ ຂບນັ ຫາໃດໜ່ ງຶ ຢ່ າງຖກື ຕອ້ ງ, ຕອ້ ງຮຈ້ ກັ ການພວົ ພນັ ລວມກນັ ພວົ ພນັ ສະເພາະຂອງມນັ , ຮຈ້ ກັ ເງ່ອື ນໄຂອນັ ລະອຽດຕວົ ຈງິ ເພ່ ອື ຊອກຫາການພວົ ພນັ ໂດຍພນື້ ຖານ. ພວກເຮາົ ຕອ້ ງຕາ້ ນທດັ ສະນະເມຕາຟີຊກິ ຫື ກນົ ຈກັ ທ່ ີເບ່ ງິ ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການແຕ່ ດາ້ ນດຽວ, ແຍກ ອອກຈາກກນັ , ໂດດດ່ ຽວຕ່ ກັນ. ວທິ ີເມຕາຟີຊກິ ແມ່ ນກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ວທິ ະຍາສາດ ແຕ່ ປດັ ຈບຸ ນັ ບນັ ດານກັ ແນວຄດິ ຂອງ ຊນົ ຊນັ້ ນາຍຂອງພວກຈກັ ກະພດັ ປະຕກິ ານ ຍງັ ພະຍາຍາມໜ່ ວງໜຽວ່ ວທິ ເີ ມຕາຟີຊກິ ໄວ້ ເປັນຕນົ້ ແມ່ ນການສງັ ເກດ ພຈິ າລະນາ ແລະ ອະທບິ າຍສງັ ຄມົ , ຜທ້ ່ ເີ ດນີ ຕາມລດັ ທແິ ກ,້ ແຕ່ ກ່ ອນກຄປື ັດຈບຸ ນັ ໄດຫ້ ່ າງເຫີນຈາກວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກ ແລວ້ ມານາໃຊວ້ ທິ ເີ ມຕາຟີຊກິ ເພ່ ອື ໄຈແຍກທກຸ ບນັ ຫາຕາມແບບເຊ່ ອື ມຈອດກນັ ເບ່ ງິ ຮບນອກຄວື ່ າ ເອາົ ໃຈໃສ່ ເຖງິ ຫາຍ ດາ້ ນ, ຫາຍການພວົ ພນັ ຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ , ແຕ່ ເນອື້ ແທ້ຂອງມນັ ມແມ່ ນການປະສມົ ປະສານບນັ ດາດາ້ ນທ່ ີຕ່ າງກນັ , ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ແບບບ່ ມີຫກັ ການ, ປນົ ເປອນັ ທ່ ີເປນັ ທາດແທກ້ ບັ ອນັ ບ່ ເ້ ປນັ ທາດແທ.້ .. ດວ້ ຍການຮບັ ຮຫ້ ກັ ມນ ກ່ ຽວກບັ ການພວົ ພນັ ທ່ ົວໄປຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ຢ່ າງຖກື ຕອ້ ງ ພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ ໄດຍ້ ດຶ ໝນັ້ ຢ່ ໃນທດັ ສະນະຮອບດາ້ ນປະຫວດັ ສາດ ຕວົ ຈງິ ແລວ້ ວາງແນວທາງ, ແຜນນະໂຍບາຍແທດ ເໝາະກບັ ໄລຍະການປະຕວິ ດັ ປັດຈຸບນັ , ໂດຍສະເພາະແມ່ ນແນວທາງປ່ ຽນແປງໃໝ່ ຂອງພກັ ທ່ ກີ າລງັ ປະຕບິ ດັ ຢ່ ໃນ ປັດຈຸບນັ ນ.ີ້ ພກັ ເຮາົ ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຖກື ຕອ້ ງຕາມຄາສ່ ງັ ສອນຂອງ ທ່ ານ ເລນນິ ທ່ ວີ ່ າ “ ຢາກເຂາົ ້ໃຈສ່ງິ ວດັ ຖຸໄດຢ້ ່ າງແທຈ້ ່ງິ ຕອ້ ງເບ່ງິ ກວມລວມ ແລະ ຄນົ ້ ຄວ້ າໃນທກຸ ດາ້ ນການພວົ ພນັ ທຸກຢ່ າງ ແລະ ຂອດລະຫວ່ າງກາງຂອງສງັ ຄມົ ນນັ ້ . ພວກເຮາົ ບ່ ສາມາດເຮດັ ສ່ງິ ດ່ງັ ກ່ າວໄດຢ້ ່ າງຄບົ ຖວ້ ນບລບິ ນ ແຕ່ ຄວາມຕອ້ ງການທ່ ຕີ ອ້ ງພຈິ າລະນາທກຸ ດາ້ ນຈະປ້ອງກນັ ໃຫພ້ ວກເຮາົ ພນົ ້ ຈາກການຜດິ ພາດ ແລະ ແຂງກະດາ້ ງ”. 3.2. ຫກັ ມນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ກ. ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນການຜນັ ປ່ ຽນທ່ ເີ ຮດັ ໃຫວ້ ດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຈາກແຕ່ ຕາຫາສງ, ແຕ່ ງ່າຍ ຫາສບັ ສນົ , ແຕ່ ບ່ ທນັ ບລບິ ນໄປເຖງິ ບລບິ ນ. ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ມນັ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ , ການ ຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ທ່ າອ່ ຽງທ່ ແີ ນ່ ນອນຂອງການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຄກື ານເຄ່ ອື ນເໜງັ ກາ້ ວຂນຶ້ , ສ່ ວນການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນເວາົ້ ບນັ ດາການຜນັ ປ່ ຽນທ່ ເີ ວາົ້ ລວມເທ່ າົ ນນັ້ ຄື ກາ້ ວຂນຶ້ ຫື ຖອຍຫງັ ບ່ ໄປຕາມທ່ າອ່ ຽງທ່ ີແນ່ ນອນ. ວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກໄດຢ້ ັງ້ ຢືນ ທກຸ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນໂລກບ່ ມອີ ນັ ໃດຈະຢ່ ໃນທ່ າຢຸ ດນງິ້ ແລະ ບ່ ປ່ ຽນ 21 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ແປງ, ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການທຸກຢ່ າງລວ້ ນແຕ່ ມີການເຄ່ ອື ນເໜງັ , ປ່ ຽນແປງ ແລະ ຜນັ ປ່ ຽນຈາກພາວະນໄີ້ ປສ່ ພາວະ ອ່ ນື ຕາມທ່ າອ່ ຽງຂະຫຍາຍຕວົ ກາ້ ວຂນຶ້ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ ເຊ່ ນັ ບນັ ດາດວງດາວ, ພກຶ ສາສາດ, ສດັ ແລະ ສງັ ຄມົ ມະນຸດລວ້ ນ ແຕ່ ໄດຜ້ ່ ານຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການເຄ່ ອື ນເໜງັ ການຜນັ ປ່ ຽນຢ່ າງບ່ ຢຸດບ່ ເຊາົ . ສະນນັ້ , ຈ່ ງຶ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ປ່ ຽນແປງ, ເຊ່ ງິ ໝາກຜນົ ຂອງມນັ ແມ່ ນນາເອາົ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸຕງັ້ ແຕ່ ງ່າຍດາຍກາ້ ວໄປເຖງິ ສບັ ສນົ , ຕງັ້ ແຕ່ ຕາຫາສງແຕ່ ບ່ ທນັ ບລບິ ນໄປເຖງິ ບລບິ ນ. ການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນທ່ າອ່ ຽງລວມຂອງໂລກ ແຕ່ ລະສ່ງິ ວດັ ຖຸ ລວ້ ນແຕ່ ໄດຜ້ ່ ານໄລຍະກາເນດີ ເຕບີ ໃຫຍ່ ຂະຫຍາຍ ຕວົ ແລະ ດບັ ສນໄປນແີ ້ ມ່ ນຈດຸ ພເິ ສດລວມ ທ່ ີມີມາຂອງທາມະຊາດ- ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການນນັ ້ ເອງ. ແຕ່ ຕາມທ່ າ ອ່ ຽງລວມແມ່ ນໝດົ ໂລກລວ້ ນແຕ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ແຕ່ ຕາຫາສງ, ແຕ່ ງ່າຍດາຍຫາສບັ ສນົ , ອນັ ເກ່າົ ຖກື ປ່ ຽນແທນໂດຍອນັ ໃໝ່ , ອນັ ກາ້ ວໜາ້ ຊະນະອນັ ຫາ້ ຫງັ . ນນັ ້ ຄຂື ະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ອນັ ຈາເປັນ ເຊ່ງິ ບ່ພຽງແຕ່ ໂລກວດັ ຖຸ (ທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ) ເທ່ າົ ນນັ ້ ມນັ ຍງັ ນບັ ທງັ ຈນິ ຕະນາການອກີ ດວ້ ຍ. ຂ. ລກັ ສະນະຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ ການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນການເຄ່ ອື ນເໜງັ ມີທ່ າອ່ ຽງແນ່ ນອນ ຕາມເສນັ້ ທາງກາ້ ວຂນຶ້ ມີລກັ ສະນະສບື ທອດທ່ ີ ແນ່ ນອນ, ມີການກບັ ຄນື ມາຫາອນັ ເກ່ າົ ແຕ່ ບນົ ພນື້ ຖານສງກ່ ວາ ແລະ ມອີ ນັ ໃໝ່ ປະກດົ ຂນຶ້ . ຕວົ ຢ່ າງ ໜ່ ວຍໂລກຂອງພວກເຮາົ ໄດຜ້ ່ ານການປ່ ຽນແປງທ່ ີສບັ ສນົ ເປັນພນັ ລາ້ ນປີ ມາຮອດໄລຍະໃດໜ່ ງຶ ທ່ ີແນ່ ນອນ ສ່ ງິ ທ່ ີມີ ຊວີ ດິ ຈ່ ງິ ປະກດົ ຂນຶ້ ເທງິ ໜາ້ ໂລກ, ທງັ ໝດົ ຊີວະສາດທ່ ມີ ີຢ່ ຫາຍຮບຊງົ ຫາຍສສີ ນັ ນແີ້ ມ່ ນຜນົ ຜະລດິ ຂອງຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ແຕ່ ຕ່ າຫາສງ ແຕ່ ບ່ ອນບ່ ບລບິ ນໄປເຖງິ ບລບິ ນສງກວ່ າ. ຄນົ ເຮາົ ມແມ່ ນຮ່ າງປະກອບທ່ ີບລບິ ນສງ ກ່ ວາໝ່ ຂອງໂລກທາມະຊາດກໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ແຕ່ ລະດບັ ຕ່ າຫາລະດບັ ສງຄປື ັດຈບຸ ນັ ນີ້ ແລະ ກຍງັ ສບື ຕ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ສງກ່ ວາເກ່ າົ ເລອື້ ຍໆ. ສງັ ຄມົ ມະນດຸ ມກີ ານປ່ ຽນແປງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງບນັ ດາແບບວທິ ີການຜະລດິ ຕ່ າງໆ ທ່ ໄີ ດສ້ ບື ຕ່ ກັນມາໃນ ປະຫວດັ ສາດ. ຖາ້ ທຽບກບັ ສະໄໝບຮານກບັ ຍຸກສະໄໝປດັ ຈບຸ ນັ ວທິ ະຍາສາດໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ບນັ ລຸເຖງິ ລະດບັ ສງ ບນັ ດາປະເທດອຸ ດສາຫະກາຂະຫຍາຍຕວົ ໄດມ້ ຜີ ນົ ສາເລດັ ທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ - ເຕກັ ນກິ ໃນລະດບັ ທ່ ີບ່ ເຄຍີ ມມີ າ ກ່ ອນ ເຊ່ ນັ ເຕກັ ໂນໂລຢີ, ອນິ ເຕເີ ນດັ , ຂມ້ ນຂ່ າວສານທ່ ທີ ນັ ສະໄໝ. ການຂະຫຍາຍຕວົ ມລີ ກັ ສະນະພາວະວໄິ ສ ແລະ ກວມລວມທ່ ວົ ໄປຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ພອ້ ມນນັ້ ການ ຂະຫຍາຍຕວົ ຍງັ ແມ່ ນການປ່ ຽນແປງພເິ ສດ ເຊ່ ງິ ກວມທງັ ການປ່ ຽນແປງທາງດາ້ ນຄຸນນະພາບ ແລະ ໂຄງປະກອບຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ. ການສນຫາຍຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ການປະກດົ ການມີຂນຶ້ ມາຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການໃໝ່ ຕາມທດິ ທາງອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ບ່ ສາມາດຊາ້ ຄນື ອນັ ເກ່ າົ . ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ແມ່ ນຄວາມຂດັ ແຍ່ ງຂອງບນັ ດາດາ້ ນທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ທ່ ີມຢີ ່ ພາຍໃນຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການນນັ້ ເອງ, ຫາກບ່ ແມ່ ນຍອ້ ນກາລງັ ພາຍນອກກ່ ຂນຶ້ . ຕວົ ຢ່ າງ ໃນຮ່ າງກາຍມຊີ ວີ ດິ ຍາມໃດກປະກອບດວ້ ຍດາ້ ນກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ຄື ເກບັ ລະລາຍ ແລະ ປ່ ຽນລະລາຍ ສອງດາ້ ນນກີ້ ງົ 22 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ກນັ ຂາ້ ມແຕ່ ມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນຮ່ າງກາຍດຽວກນັ ແລະ ມກີ ານຜນັ ປ່ ຽນຊງຶ ກນັ ແລະ ກນັ ຢ່ ສະເໝ.ີ ຄ. ບນັ ດາທດັ ສະນະຕ່ າງໆກ່ ຽວກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ • ທັດສະນະເມຕາຟຊິ ກິ ພວກນສີ້ ງັ ເກດພຈິ າລະນາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຢ່ ໃນພາວະຢຸ ດນງິ້ ບ່ ມກີ ານປ່ ຽນແປງ ຫື ນກັ ທດິ ສະດເີ ມຕາຟິ ຊກີ ສະໄໝໃໝ່ ບ່ ປະຕເິ ສດການຂະຫຍາຍໂດຍກງົ ເຂາົ ກຍອມຮບັ ຮວ້ ່ າ ມກີ ານເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ແຕ່ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັ້ ພຽງແຕ່ ເປນັ ການຍາ້ ຍທ່ ີຕງັ້ ແບບງ່າຍດາຍ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ກເປັນພຽງແຕ່ ການປ່ ຽນແປງທາງດາ້ ນປະລມິ ານ ( ການເພ່ ີມ ຫື ຫຸດທາງດາ້ ນປະລມິ ານ ) ພວກເຂາົ ປະຕເິ ສດການ ປ່ ຽນແປງທາງດາ້ ນຄຸນນະພາບ, ພວກເຂາົ ບ່ ສາມາດຊອກເຫນັ ຕນົ້ ກາເນດີ ແລະ ກາລງັ ຊຸກດນັ ອນັ ແທຈ້ ງິ ຂອງການ ຂະຫຍາຍຕວົ , ພວກເຂາົ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງຜວີ ເຜີນເຊ່ ນັ ດ່ ຽວກນັ . ພວກເຂາົ ຖວື ່ າ ສາເຫດທ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ມີການປ່ ຽນແປງຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການນນັ້ ແມ່ ນການກະທບົ ຈາກພາຍນອກ. ສາລບັ ໂລກ ວດັ ຖຸທງັ ໝດົ ລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນກາລງັ ມະຫດັ ສະຈນັ ໃດໜ່ ງຶ (ເທບພະເຈາົ້ ) ເທ່ າົ ນນັ້ ເປັນຜກ້ ານດົ ຂນຶ້ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ທດັ ສະນະ ຂອງວທິ ເີ ມຕາຟີຊກິ (ກນົ ຈກັ ) ຈ່ ງິ ນາໄປເຖງິ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ . • ທັດສະນະຂອງລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ໄດສ້ າ້ ງໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ມວີ ທິ ີຮບັ ຮໂ້ ລກພາວະວໄິ ສຢ່ າງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ວທິ ະຍາສາດຢ່ ໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວເຮດັ ວຽກຕວົ ຈງິ , ທດັ ສະນະສດັ ຈະວພິ າກສງັ ເກດການຂະຫຍາຍຕວົ ເປນັ ຂະບວນວວິ ດັ ກາ້ ວຂນຶ້ ໂດຍຜ່ ານບນັ ດາບາດກາ້ ວກະໂດດຂນັ້ ບ່ໄປຕາມເສນັ້ ທາງຊ່ ື ແລະ ກບໄ່ ປຕາມເສນັ້ ທາງວງົ ມນົ ຈອດກັນແຕ່ ມນັ ໄປຕາມ ເສນັ້ າທາງ “ກຽ້ ວກນົ້ ຫອຍ” ຕງັ້ ຂນຶ້ ດວ້ ຍການຜນັ ປ່ ຽນແຕ່ ປະລມິ ານໄປສ່ ຄນຸ ນະພາບ, ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນການຜນັ ປ່ ຽນລະຫວ່ າງບນັ ດາດາ້ ນທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມຢ່ ພາຍໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັ້ ເອງ. ທ່ ານ ເລນນິ ໄດຂ້ ຽນກ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວໃນ “ສະໝຸດປັດຊະຍາ” ທ່ ານໄດຊ້ ແີ້ ຈງ້ ວ່ າ ທດິ ສະດີສດັ ຈະວພິ າກມີ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ມຄີ ນຸ ປະໂຫຍດ, ສ່ ວນທິດສະດເີ ມຕາຟີຊກິ ບ່ ມີຄນຸ ປະໂຫຍດ ແລະ ບ່ ມີຊວີ ດິ ຊວີ າ ດ່ ງັ ນນັ້ , ການ ຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນລກັ ສະນະສະເພາະອນັ ພນື້ ຖານ ແລະ ຕອ້ ງການເປັນໄປຂອງຄວາມເປນັ ຈງິ , ໃນວທິ ະຍາສາດ, ໃນ ສດັ ຈະວພິ າກມນັ ສະແດງຕວົ ອອກໃນຫກັ ການແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ . ຫກັ ມນນມີ້ ນັ ແມ່ ນໃຈກາງຂອງຈຸດເລ່ ມີ ຕນົ້ ຂອງ ສດັ ຈະວພິ າກເຊ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງນນັ້ ມນັ ໄດທ້ ອ້ ນໂຮມທຸກໆ ກດົ ເກນ ແລະ ມາດຕະເກນ, ສະແດງລກັ ສະນະພເິ ສດຕ່ າງໆ ຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ . ການຮຽນຮທ້ ດັ ສະນະສດັ ຈະວພິ າກ ກ່ ຽວກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນສະໜອງວທິ ຮີ ບັ ຮວ້ ທິ ະຍາສາດກ່ ຽວກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສໃຫແ້ ກ່ ພວກເຮາົ , ມນັ ໄດວ້ າງເສນັ້ ທາງແຫ່ ງການດດັ ສາ້ ງ ແລະ ກ່ ສາ້ ງໂລກທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ຢ່ າງ ຖກື ຕອ້ ງໃຫແ້ ກ່ ພວກເຮາົ , ເມ່ ອື ຮວ້ ່ າການຂະຫຍາຍຕວົ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການປ່ ຽນແປງໃໝ່ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ ແລວ້ ໜາ້ ທ່ ີຂອງວທິ ະຍາສາດຕອ້ ງໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າສງັ ເກດພຈິ າລະນາບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸທ່ ີພວມ ເຄ່ ອື ນເໜງັ ຕາມທດິ ທາງອນັ ແນ່ ນອນຄຜື ນັ ປ່ ຽນແຕ່ ຮບຊງົ ນໄີ້ ປສ່ ຮບຊງົ ອ່ ນື , ແຕ່ ຕ່ າຫາສງ, ແຕ່ ງ່າຍດາຍໄປເຖງິ ສບັ ສນົ ພວກເຮາົ ຕອ້ ງຢືນຢ່ ໃນທັດສະນະຂະຫຍາຍຕວົ ເພ່ ອື ສງັ ເກດພະຈາລະນາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຈ່ ງິ ຊອກເຫນັ ບນັ ດາ 23 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ປັດໄຈໃໝ່ . ກາລງັ ໃໝ່ ທ່ ເີ ກີດຂນຶ້ ຢ່ ເລອື້ ຍໆ ເພ່ ອື ຖະນບຸ າລຸງໃຫມ້ ນັ ຂະຫຍາຍຕວົ ນບັ ມນື້ ບັ ດຂີ ນຶ , ບ່ ຄວນຢຸດຢ່ ທ່ ີບນັ ດາ ການຄນົ້ ພບົ ອນັ ໃໝ່ ອ່ ຽມ ເຊ່ ງິ ວທິ ະຍາສາດຫາກໄດບ້ ນັ ລໄຸ ດ.້ ຍອ້ ນທດັ ສະນະຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ , ໃນພດຶ ຕກິ າແຫ່ ງການຊວີ ດິ ພວກເຮາົ ຈະຫີກເວນັ້ ໄດກ້ ານກະຕວງແບບຄບັ ແຄບໃນການຕລີ າຄາຄນົ ຫື ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ, ບ່ ທຖ້ ອຍໝດົ ຫວງັ ເມ່ ອື ພບົ ຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກ ຫື ປາລາໄຊຊ່ ວົ ຄາວ. ມີແຕ່ ຍາດເອາົ ຄວາມເປນັ ເຈາົ້ ການ, ຕ່ ນື ຕວົ ເພ່ ອື ກາ້ ວສ່ ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ກ່ ວາເກ່ າົ ຂນຶ້ ເລອື້ ຍໆ. ລກັ ສະນະແນ່ ນອນແຫ່ ງໄຊຊະນະຂອງອນັ ໃໝ່ ແມ່ ນສນັ ຍາລກັ ພເິ ສດຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ ປະຫວດັ ອນັ ໃໝ່ ໄວ ຫື ຊາ້ ກຈະຕອ້ ງຊະນະອນັ ເກ່ າົ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ພວກເຮາົ ຕອ້ ງຫນັ ໄປສ່ ອນັ ໃໝ່ , ບາລງຸ ອນັ ໃໝ່ ໃຫເ້ ຂມັ້ ແຂງຂນຶ້ ໄວ, ຕອ້ ງສະໜບັ ສະໜນອນັ ໃໝ່ ອນັ ທ່ ີກາ້ ວໜ້າໃນຂງົ ເຂດແຫ່ ງຊວີ ດິ ສງັ ຄມົ ໃຫ້ທນັ ເວລາ ເຮດັ ໃຫ້ແນວທາງການປັບປຸ ງບລະນະ ແລະ ຂະຫຍາຍລະບອບ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ໄດຮ້ ບັ ການປະຕບິ ດັ ສາເລດັ ຜນົ ເພ່ ອື ສາ້ ງປະຖມົ ປັດໄຈກ້າວຂນຶ້ ສ່ ການ ສາ້ ງສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ເທ່ ືອລະກາ້ ວ. ພວກເຮາົ ຍງັ ຍດຶ ໝັນ້ ໃນແນວທາງກາ້ ວຂນຶ້ ສ່ ສງັ ຄມົ ນໃິ ນອະນາຄດົ ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກໃນ ແນວທາງ ແລະ ແຜນນະໂບບາຍໃນແຕ່ ລະໄລຍະໂດຍສະເພາະ ແມ່ ນໄລຍະການປ່ ຽນແປງໃໝ່ , ພາລະກດິ ປະຕວິ ດັ ປະຊາຊນົ ເຮາົ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ ບນັ ດາປັດໄຈໃໝ່ , ບນັ ດາກາລງັ ໃໝ່ ທ່ ີມປີ ະໂຫຍດແກ່ ການດດັ ສາ້ ງ ແລະ ກ່ ສາ້ ງນບັ ມໄື້ ດປ້ ະກົດຫາຍຂນຶ້ ຢ່ ໃນທກຸ ຂງົ ເຂດການຜະລດິ , ການປອ້ ງກນັ ຊາດ ປ້ອງກນັ ຄວາມສະຫງບົ ຂງົ ເຂດການສກຶ ສາວດັ ທະນະທາ, ສາທາລະນະສຸ ກ, ການປະກດົ ຕວົ ຂອງກາລງັ ການຜະລດິ ແລະ ການອອກແຮງງານ, ການພດັ ທະນາ ຊບັ ພະຍາກອນມະນຸດ... ແມ່ ນກາລງັ ໄດຮ້ ບັ ການປບັ ປຸງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຄາດໝາຍປີ 2020 ໃຫປ້ ະເທດຊາດຫຸດ ພນົ້ ອອກຈາກປະເທດ ດວ້ ຍພດັ ທະນາສາ້ ງເງ່ອື ນໄຂເຮດັ ໃຫກ້ ານພດັ ທະນາກ່ ສາ້ ງປະເທດຊາດຂອງພວກເຮາົ ມີຄວາມ ຈະເລນີ ຮ່ ງເຮອື ງຂນຶ້ . ຫກັ ມນການພວົ ພນັ ທ່ ວົ ໄປ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການແມ່ ນຫກັ ມນລວມຂອງວທິ ີ ສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ , ມນັ ໄດເ້ ຊ່ ອື ມຊມື ເຂາົ້ ໃນບນັ ດາວທິ ີອນັ ລະອຽດຂອງບນັ ດາກດົ ເກນ, ຄ່ ມາດຕະເກນຂອງວທິ ີ ສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ . ສະນນັ້ , ພວກເຮາົ ຈ່ ງິ ຄວນກາແໜນ້ ສອງຫກັ ມນດ່ ງັ ກ່ າວ ເພ່ ອື ຄນົ້ ຄວ້ າບນັ ຫາຕ່ ໄປ, ຖາ້ ວ່ າບ່ ເຂາົ້ ໃຈແຈງ້ ບນັ ດາຫກັ ມນນີ້ ຫື ຖເື ບາົ ບນັ ດາຫກັ ມນດ່ ງັ ກ່ າວ ເພ່ ອື ກຈະຜດິ ພາດທາງດາ້ ນວທິ ກີ ານຈະມີການປົນເປກນັ ລະຫວ່ າງອນັ ລວມກບັ ອນັ ສະເພາະ. ການໝນໃຊຫ້ ກັ ມນຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກ ເຂາົ້ ໃນພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ນນັ້ ມຄີ ວາມ ຈາເປນັ ທ່ ສີ ດ. ສະນນັ້ , ມນັ ຈ່ ງິ ຊີບ້ ອກໃຫພ້ ະນກັ ງານ ແລະ ສະມາຊກິ ພກັ ທຸກຄນົ ຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສ່ ເຝິກຝົນຕນົ ເອງໃຫ້ ປກົ ກະຕ,ິ ບ່ ຫ່ າງເຫນີ ຈາກການຄນົ້ ຄວ້ າຮ່ າຮຽນ, ຮຽນຮວ້ ທິ ແີ ກໄ້ ຂບນັ ຫາໃຫສ້ ອດຄ່ ອງກບັ ສະພາບຕວົ ຈງິ , ຕາ້ ນແນວ ຄດິ ອດັ ຕະວໄິ ສໃນການແກບ້ ນັ ຫາຕ່ າງໆທ່ ີເກີດຂນຶ້ . ຄາຖາມຄນົ້ ຄວ້ າ 1. ວດັ ຖຸແມ່ ນຫຍງັ ? 2. ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແມ່ ນແນວໃດ? 3. ສະຕແິ ມ່ ນຫຍງັ ? 4. ວດັ ຖຸ ແລະ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ວດັ ຖຸມຄີ ວາມຕ່ າງກນັ ຄແື ນວໃດ? 24 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ບົດທີ2 (ຕ່ ) ຄວາມຮພ້ ືນ້ ຖານກ່ ຽວກບັ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ 4. ບັນດາກດົ ເກນພນື້ ຖານຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ 4.1. ກດົ ເກນ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ທາດແທ,້ ແນ່ ນອນແຜ່ ຫາຍ ແລະ ຊາ້ ໄປຊາ້ ມາຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ, ການພວົ ພນັ ດ່ ງັ ກ່ າວມີການປ່ ຽນແປງໄດຍ້ າກ. ຕວົ ຢ່ າງ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ີມີຊນົ ຊນັ້ ຕອ້ ງມກີ ານຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ , ສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ມກີ ານເກບັ ລະລາຍ ແລະ ປ່ ຽນລະລາຍ. ກດົ ເກນມີລກັ ສະນະພາວະວໄິ ສ, ໝາຍວ່ າກດົ ເກນຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ, ຄນົ ເຮາົ ບ່ ສາມາດສາ້ ງບນັ ດາກດົ ເກນ ແລະ ລບຶ ລາ້ ງບນັ ດາກດົ ເກນໄດ,້ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເວລາເຄ່ ອື ນໄຫວແມ່ ນບ່ ອາດຈະເຮດັ ຕາມໃຈມກັ ແບບອດັ ຕະວໄິ ສ ຫື ຕາມ ລາພງັ ໃຈໄດ,້ ໂດຍບ່ ຫົວຊາເຖງິ ກດົ ເກນ. ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຢາກເຄ່ ອື ນໄຫວໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ໝາກຜນົ ນນັ້ , ຄນົ ເຮາົ ຕອ້ ງຮບັ ຮ້ ກດົ ເກນໃຫໄ້ ດ,້ ອງີ ໃສ່ ກດົ ເກນ ແລະ ຊຸກຍດ້ າ້ ນຕ່ າງໆ ທ່ ຕີ ງັ້ ໜາ້ ຂອງກດົ ເກນ (ຮສ້ າ້ ງເງ່ອື ນໄຂໃຫໄ້ ປຕາມກດົ ເກນ) ຈາ ກດັ ດາ້ ນຫຍທ້ ຂ້ ອງມນັ . ການດົ ເກນໄດກ້ ໝາຍຄວາມວ່ າພວກເຮາົ ຈະມີອດິ ສະຫະພາບໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວຕາມ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງຕນົ ໄປສ່ ໄຊຊະນະໄດ.້ ນກັ ປະຕວິ ດັ ກາກດົ ເກນ ໄດຈ້ ງິ ສາມາດດດັ ສາ້ ງທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ໄດ.້ ກາ ກດົ ເກນໄດຈ້ ່ ງິ ຫກີ ເວນັ້ ການເຄ່ ອື ນໄຫວແບບງມົ ມດື , ຈ່ ງິ ມທີ ດັ ສະນະເອກະລາດ ແລະ ມີຫວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງ ໃນວຽກ ງານປະຕວິ ດັ ຂອງຕນົ . ກດົ ເກນມີຫາຍປະເພດຍອ້ ນລກັ ສະນະ ແລະ ຂອບເຂດເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງມນັ ຕ່ າງກນັ , ສະນນັ້ , ຈ່ ງິ ມບີ ນັ ດາກດົ ເກນ ທ່ ີເຄ່ ອື ນໄຫວໃນຂງົ ເຂດອນັ ແນ່ ນອນ, ເປນັ ກດົ ເກນສະເພາະຂອງຂງົ ເຂດນນັ້ . ຕວົ ຢ່ າງ ກດົ ເກນມນຄ່ າແມ່ ນກດົ ເກນຂອງຂງົ ເຂດເສດຖະກດິ , ກດົ ເກນສບື ເຊອື້ ແລະ ພນັ ແນວແມ່ ນກດົ ເກນຂອງຊວີ ະ ສາດ. ສ່ ວນກດົ ເກນຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ແມ່ ນບນັ ດາກດົ ເກນເຄ່ ອື ນໄຫວກວມລວມໃນທກຸ ຂງົ ເຂດທາມະ ຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ. 5. ບນັ ດາຄ່ ມາດຕະເກນຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖນຸ ຍິ ມົ 5.1 ມາດຕະເກນ ມາດຕະເກນຂອງປັດຊະຍາ ແມ່ ນບນັ ດາຄວາມສານກຶ ລວມທ່ ສີ ຸ ດ ເຊ່ ງິ ສ່ ອງແສງເຖງິ ບນັ ດາດາ້ ນ, ບນັ ດາລກັ ສະນະ ປະຈາຕວົ ທ່ ມີ ີມາແຕ່ ເດມີ , ບນັ ດາການພວົ ພນັ ພນື້ ຖານ ແລະ ແຜ່ ຫລາຍທ່ ວົ ໄປຂອງໂລກພາວະວໄິ ສ. ຕວົ ຢ່ າງ ຄາສບັ ທ່ ວີ ່ າ “ມນເຫດ” ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ຂອງປັດຊະຍາ, ມາດຕະເກນນມີ້ ນັ ສ່ ອງແສງເຖງິ ການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາ້ ນຕ່ າງໆ ທ່ ປີ ະກອບສາ້ ງເປນັ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ອນັ ໜ່ ງຶ ຫລື ລະຫວ່ າງສ່ ງິ ວດັ ຖຸນາກນັ , ການ ກະທບົ ນນັ້ ແມ່ ນເຮດັ ໃຫສ້ ່ ງິ ວດັ ຖຸມີການປ່ ຽນແປງ. ຄາສບັ ທາມະດາເຊ່ ນັ ໂຕະ, ຕ່ ງັ , ຕນົ້ ໄມ.້ ..ບ່ ແມ່ ນມາດຕະເກນ ເພາະ 25 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ມນັ ບ່ ໄດສ້ ່ ອງແສງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງດາ້ ນຕ່ າງໆທ່ ີປະກອບເປັນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ. ອງີ ໃສ່ ຂອບ ເຂດ ແລະ ເປົາ້ ໝາຍຄນົ້ ຄວາ້ ຕ່ າງກນັ ດ່ ງັ ນນັ້ , ມາດຕະເກນໃນປັດຊະຍາ ແລະ ມານຕະເກນໃນວທິ ະຍາສາດຈ່ ງິ ຕ່ າງກນັ . ມາດຕະເກນໃນປັດຊະຍາແມ່ ນສ່ ອງແສງເຖງິ ບນັ ຫາລວມຂອງທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ, ສ່ ວນ ມາດຕະເກນໃນວທິ ະຍາສາດພຽງແຕ່ ສ່ ອງແສງເຖງິ ບນັ ດາດາ້ ນ, ບນັ ດາການພວົ ພນັ ໃນຂອບເຂດເປົາ້ ໝາຍຄນົ້ ຄວາ້ ຕວົ ຈງິ ຂອງຂະແໜງວທິ ະຍາສາດເທ່ າົ ນນັ້ . ມາດຕະເກນສບື ພນັ ແລະ ປ່ ຽນແປງ...ຢ່ ໃນຊວີ ະວທິ ະຍາ ແລະ ມາດຕະເກນໃນ ຂະແໜງວທິ ະຍາສາດອ່ ນື ໆອກີ . ມາດຕະເກນກາເນດີ ມາຈາກພດື ຕກິ າຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ ງິ ໃນພດຶ ຕກິ ານນັ້ ຄນົ ເຮາົ ສາມາດສງັ ລວມຮບັ ຮກ້ ຽ້ ວກບັ ໂລກ ແລະ ການກະທບົ ໃສ່ ໂລກ; ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການສາ້ ງຄວາມຮບັ ຮກ້ ່ ຽວກບັ ໂລກນນັ້ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກ ສາ້ ງຄວາມສານກຶ ລວມ. ຄວາມສານກຶ ລວມນນັ້ ເອີນ້ ວ່ າມາດຕະເກນ. ມາດຕະເກນແມ່ ນໄລຍະຂອງຂະບວນການວວິ ດັ ແຫ່ ງຄວາມຮບັ ຮຂ້ ອງມະນດຸ ກ່ ຽວກບັ ໂລກ. 5.2 ຄ່ ມາດຕະເກນຕ່ າງໆຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ ກ. ອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະ ອນັ ສະເພາະ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ີໃຊເ້ ພ່ ອື ຊີບ້ ອກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ຫື ຂະບວນວວິ ດັ ໃດໜ່ ງຶ ຢ່ ໃນ ໂລກພາວະວໄິ ສ, ມນັ ສ່ ອງແສງເຖງິ ລກັ ສະເພາະພເິ ສດຂອງແຕ່ ລະສ່ ງີ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນຂະບວນວວິ ດັ ຕວົ ຢ່ າງ ສດັ ຕວົ ໜ່ ງຶ , ຄນົ ຜໜ້ ່ ງຶ , ໜ່ ວຍໂລກ, ການປະຕວິ ດັ ຊາດປະຊາທປິ ະໄຕໃດໜ່ ງຶ . ອນັ ລວມ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ີໃຊເ້ ພ່ ອື ຊີບ້ ອກບນັ ດາດາ້ ນ, ບນັ ດາລກັ ສະນະປະຈາຕວົ , ບນັ ດາການພວົ ພນັ ຊາ້ ໄປຊາ້ ມາຄາ້ ຍຄກື ນັ ຂອງຫາຍສ່ ງີ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນຂະບວນວວິ ດັ . ອນັ ລວມຂອງຄນົ , ສດັ ແລະ ພດຶ ແມ່ ນການແລກປ່ ຽນທາດ ລະຫວ່ າງຮ່ າງກາຍກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ສອງທດັ ສະນະນີ້ ລວ້ ນແຕ່ ຜດິ ພາດໃນການເບ່ ງິ ບນັ ຫາ, ພວກເຂາົ ບ່ ເຫນັ ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະ ມີແຕ່ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ໄີ ດອ້ ະທບິ າຍຢ່ າງມີວທິ ະຍາສາດກ່ ຽວກກບັ ການ ພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະ ຢ່ າງມີວທິ ະຍາສາດ, ວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກໄດຢ້ ງັ້ ຢນື ວ່ າ ອນັ ສະເພາະ ແລະ ອນັ ລວມລວ້ ນແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ, ເປນັ ເອກະພາບກນັ ຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການອນັ ດ່ ຽວກນັ , ສອງດາ້ ນນີ້ ມີການພວົ ພນັ ແບບກາຍອນິ ຊນີ າກນັ , ຖາ້ ບ່ ມີອນັ ສະເພາະແມ່ ນບ່ ອນັ ມອີ ນັ ລວມ ແລະ ບ່ ມອີ ນັ ລວມກບ່ ອາດມີອນັ ສະເພາະ. ທ່ ານ ເລນນິ ໄດຊ້ ໃີ້ ຫພ້ ວກເຮາົ ເຫນັ ການພວົ ພນັ ແບບສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງ ອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະເຊ່ ງິ ສະແດງດ່ ງັ ນ:ີ້ – ອນັ ສະເພາະມແີ ຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນການພວົ ພນັ ກບັ ອນັ ລວມ, ບ່ ວ່ າອນັ ສະເພາະໃດໆກລວ້ ນແຕ່ ມີອນັ ລວມ. – ອນັ ລວມພຽງແຕ່ ຄງົ ຕວົ ໃນສະເພາະ ແລະ ສະແດງອອກໂດຍຜ່ ານອນັ ສະເພາະ. – ອນັ ລວມແມ່ ນພາກສ່ ວນໜ່ ງຶ ຂອງອນັ ສະເພາະ, ອນັ ສະເພາະບ່ ໄດສ້ ງັ ລວມຢ່ ໃນອນັ ລວມຢ່ າງສມົ ບນ. ຂ. ເຫດ ແລະ ຜນົ 26 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ສາເຫດ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ີໃຊເ້ ພ່ ອື ຊບີ້ ອກການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກັນ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາ້ ນພາຍໃນ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ອນັ ໜ່ ງຶ ປະກດົ ການໜ່ ງຶ ຫລື ລະຫວ່ າງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນາກນັ ພາໃຫມ້ ີການປ່ ຽນແປງຢ່ າງ ແນ່ ນອນ. ຕວົ ຢ່ າງ – ໃນສງັ ຄມົ ທມີ ີຊນົ ຊນັ້ ມີຄວາມຂດັ ແຍ່ ງກນັ ຕ່ ສກ້ ັນລະຫວ່ າງບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີມຜີ ນົ ປະໂຫຍດພນື້ ຖານແຕກຕ່ າງ ກນັ ນແີ້ ມ່ ນສາເຫດໄປເຖງິ ໝາກຜນົ . – ໃນການກະສກິ າ (ຖາ້ ດນີ ຟາ້ ອາກາດດແີ ມ່ ນເງ່ອື ນໄຂ) ແນວປກດ,ີ ການບວົ ລະບດັ ດນີ ແີ້ ມ່ ນສາເຫດ. ໝາກຜນົ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ໃີ ຊເ້ ພ່ ອື ຊບີ້ ອກບນັ ດາການຫນັ ປ່ ຽນຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການທ່ ຫີ າກ ປະກດົ ຂນຶ້ ຍອ້ ນໜ່ ງຶ ຫລື ຫລາຍສາເຫດກ່ ຂນຶ້ . ຄ. ທາດແທ້ ແລະ ປະກດົ ການ ທາດແທ້ ແມ່ ນການລວບລວມບນັ ດາດາ້ ນບນັ ດາການພວົ ພນັ ທ່ ີຈາເປັນ, ທ່ ປີ ົກກະຕສິ າພດັ ຢ່ ເບອື້ ລໃນ ຂອງສ່ ງິ ແລະ ປະກດົ ການ. ມນັ ການດົ ການເຄ່ ອື ນເໜງັ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັ້ . ຕວົ ຢ່ າງ ໃນທາມະຊາດທກຸ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸທມີ ີຊວີ ດິ ລວ້ ນແຕ່ ມກີ ານປ່ ຽນທາດລະຫວ່ າງຮ່ າງກາຍກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ. ປະກດົ ການ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ີຊບີ້ ອກກບັ ບນັ ດາດາ້ ນ, ບນັ ດາການພວົ ພນັ ທ່ ສີ ະແດງອອກພາຍນອກບ່ ເປນັ ປົກກະຕຂິ ອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ, ຂະບວນວວິ ດັ ມນັ ແມ່ ນຮບການສະແດງອອກເບອື້ ງນອກຂອງທາດແທ,້ ທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ສາມາດ ຮບັ ຮໄ້ ດດ້ ວ້ ຍອນິ ຊ.ີ ຕວົ ຢ່ າງ – ສຽງຄ່ ອຍສຽງແຮງແມ່ ນປະກດົ ການຂອງສຽງ. – ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ມີ ີຊນົ ຊນັ້ ປະກດົ ມຜີ ທ້ ຸກຍາກ ແລະ ຮ່ ງັ ມນີ ນັ້ ແມ່ ນປະກດົ ການ. – ສ່ ງິ ທ່ ມີ ີຊວີ ດິ ລວ້ ນແຕ່ ມກີ ານແລກປ່ ຽນທາດ ລະຫວ່ າງຮ່ າງກາຍກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. ຈາກນນັ້ ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ ່ ງິ ທ່ ມີ ີຊວີ ດິ ເຕບີ ໃຫຍ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ນນັ້ ແມ່ ນປະກດົ ການ. ງ. ເນອື້ ໃນ ແລະ ຮບການ ເນອື້ ໃນ ແມ່ ນມາດຕະການໜ່ ງຶ ທ່ ີໃຊເ້ ພ່ ອື ຊບີ້ ອກບນັ ດາດາ້ ນ, ບນັ ດາບນັ ໄຈ, ບນັ ດາຂະບວນວວິ ດັ ທງັ ໝດົ ທ່ ປີ ະກອບເປັນພນື້ ຖານການຕງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ຕວົ ຢ່ າງ ເນອື້ ໃນຂອງຮບແບບວທິ ກີ ານຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງຶ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ກາລງັ ການຜະລດິ , ຢ່ ໃນກາລງັ ການ ຜະລດິ ປະກອບດວ້ ຍຄນົ ຜອ້ ອກແຮງງານຜະລດິ , ພາຫະນະການຜະລດິ ແລະ ເປາົ້ ໝາຍການອອກແຮງງານການຜະລດິ . ຮບການ ແມ່ ນແບບວທິ ີຄງົ ຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການແມ່ ນວທິ ີຈດັ ຕງັ້ , ແມ່ ນໂຄງປະກອບຂອງເນອື້ ທ.ີ 27 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຕວົ ຢ່ າງ ຮບການຂອງແບບວທິ ີການຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງຶ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນັ ແຫ່ ງການຜະລດິ , ຢ່ ໃນການ ພວົ ພນັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ຈະປະກອບດວ້ ຍຮບການກາມະສດິ ກ່ ຽວກັບພາຫະນະການຜະລດິ , ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ຢ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ຮບການແຈກຢາຍຜນົ ຜະລດິ . ຈ. ອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ບງັ ເອີນ ອນັ ແນ່ ນອນ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ໃີ ຊເ້ ພ່ ອື ຊບີ້ ອກ ທ່ ີເລ່ ມີ ອອກມາຈາກທາດແທຂ້ ອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ , ມາຈາກການ ພວົ ພນັ ພາຍໃນຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຢ່ ໃນເງ່ອື ນໄຂອນັ ແນ່ ນອນມນັ ຕອ້ ງເກດີ ຂນຶ້ ຄແື ນວນນັ້ ບ່ ອາດຕ່ າງນນັ້ ໄປ. ຕວົ ຢ່ າງ ເຮາົ ເອາົ ເມດັ ເຂາົ້ ປກທ່ ີແມ່ ນເມດັ ຕ່ ງື ດໄີ ປປກລງົ ດນິ ທ່ ີງອກງາມ, ມີອຸນນະພມເໝາະສມົ ແລະ ນາ້ ພຽງພຜ່ ານ ໄລຍະເວລາອນັ ແນ່ ນອນ, ເມດັ ເຂາົ້ ຈະແຕກອອກມາເປັນໜ່ ເຂາົ້ , ຈະບ່ ເກີດເປນັ ພດື ສະນດິ ອ່ ນື ນນັ້ ແມ່ ນເລ່ ອື ງທ່ ແີ ນ່ ນອນ. ອນັ ບງັ ເອນີ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ໃີ ຊເ້ ພ່ ອື ຊບີ້ ອກອນັ ທ່ ີເລ່ ມີ ຕນົ້ ອອກມາຈາກບນັ ດາການພວົ ພນັ ກບັ ພາຍ ນອກ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ມນັ ອາດຈະເກີດຂນຶ້ ຄແື ນວນີ້ ຫລື ເກີດຂນຶ້ ຄແື ນວອ່ ນື ຫລື ບ່ ເກີດຂນຶ້ ກເປນັ ໄດ.້ ຕວົ ຢ່ າງ ເຮາົ ເອາົ ແນວເຂາົ້ ປກທ່ ແີ ມ່ ນເມດັ ຕ່ ງື ດໄີ ປປກ, ແຕ່ ບງັ ເອນີ ເກີດໄພແຫງ້ ແລງ້ ເມດັ ເຂາົ້ ບ່ ເກດີ ໜ່ , ນແີ້ ມ່ ນເລ່ ອື ງ ບງັ ເອນີ . ສ. ຄວາມອາດສາມາດ ແລະ ຄວາມເປນັ ຈງິ ຄວາມອາດສາມາດ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ທ່ ຊີ ບີ້ ອກບນັ ດາເງ່ອື ນໄຂໃໝ່ , ບນັ ດາທ່ າອ່ ຽງແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ມນັ ແມ່ ນອນັ ທ່ ີເປນັ ໜ່ ແໜງຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ແລະ ຢ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ , ມນັ ຍງັ ບ່ ທນັ ປະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ ແລະ ກາຍເປັນຄວາມຈງິ ໃນເວລາມີເງ່ອື ນໄຂອນັ ເໝາະສມົ . ຕວົ ຢ່ າງ ປະເທດເຮາົ ມຄີ ວາມອາດສາມາດຈະພດັ ທະນາເຂ່ ອື ນໄຟຟາ້ ນາ້ ຕກົ ໄດຫ້ ລາຍແຫ່ ງ. ຄວາມເປນັ ຈງິ ແມ່ ນອນັ ທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງແທຈ້ ງິ ແມ່ ນອນັ ທ່ ພີ ວມໄປຮອດ ແລະ ອນັ ທ່ ີພວມປະກດົ ຕວົ ອອກ. ຕວົ ຢ່ າງ ປະເທດເຮາົ ມີແມ່ ນ່າ້ ລາເຊຫລາຍອນັ ນແີ້ ມ່ ນຄວາມເປນັ ຈງິ . ແມ່ ນາ້ ລາເຊເຫ່ າົ ນີ້ ມີຄວາມເໝາະສມົ ສາລບັ ການ ສາ້ ງເຂ່ ອື ນໄຟຟາ້ ພະລງັ ງານນາ້ ໄດຫ້ ລາຍແຫ່ ງ. ຄາຖາມຄນົ້ ຄວ້ າ 1. ມາດຕະເກນແມ່ ນຫຍງັ ? ແລະ ກາເນດີ ຂນຶ້ ໄດແ້ ນວໃດ? 2. ອນັ ສະເພາະ ແລະ ອນັ ລວມແມ່ ນຫຍງັ ?ທຽບກບັ ພດື ຕກິ າຕວົ ຈງິ ? 3. ຕາມຄວາມເຂາົ້ ໃຈແລວ້ ຢ່ ໃນ ຫກົ ຄ່ ມາດຕະເກນຮຽນຮຫ້ ຍງັ ແດ່ ? 28 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 6. ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ຄວາມຮຂ້ ອງວດັ ຖນຸ ຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ຄວາມຮບັ ຮຂ້ ອງລດັ ທິວດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກມີຂນຶ້ ໂດຍອງີ ໃສ່ ຜນົ ສາເລດັ ຂອງ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ເຊ່ ງິ ສງັ ຄມົ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສາເລດັ ມາແລວ້ ທ່ ານ ມາກ - ອງັ ແກນໄດສ້ າ້ ງທດິ ສະດນີ ີຂ້ ນຶ້ ແລະ ທ່ ານ ເລນນິ ເປນັ ຜປ້ ົກປກັ ຮກັ ສາ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍຕ່ ມື . ທດິ ສະດຄີ ວາມຮບັ ຮແ້ ມ່ ນເນອື້ ໃນໜ່ ງຶ ທ່ ີສາຄນັ ຂອງປດັ ຊະຍາ ແລະ ກແມ່ ນເນອື້ ໃນໜ່ ງຶ ທ່ ີມີການຕ່ ສກ້ ນັ ຢ່ າງ ດຸເດອື ດ ລະຫວ່ າງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກເມຕາຟີຊກີ (ກນົ ຈກັ ) ກບັ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ແລະ ກບັ ບນັ ດາ ທດັ ສະນະທ່ ກີ ງົ ກນັ ຂາ້ ມ. 6.1 ຄວາມຮບັ ຮ້ ຄວາມຮບັ ຮແ້ ມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ການສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສເຂາົ້ ໃສ່ ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ແລວ້ ເກີດມີຄວາມ ຮສ້ ກຶ (ຮບັ ຮ)້ . ມະນດຸ ເຮາົ ຕງັ້ ແຕ່ ມກື້ າເນດີ ຈາກທອ້ ງແມ່ ມາຈນົ ກາຍເປນັ ຜໃ້ ຫຍ່ ສາມາດຮບັ ຮໂ້ ລກ ຫລື ສ່ ງິ ຕ່ າງໆທ່ ຢີ ່ ອອ້ ມຕວົ ໂດຍຜ່ ານຂະບວນວວິ ດັ ອນັ ສະຫລບັ ຊບັ ຊອ້ ນ, ໂດຍເລ່ ມີ ຈາກການຮບັ ຮດ້ ວ້ ຍການສາພດັ , ຈາກການຄນົ້ ຄວ້ າ ຮ່ າຮຽນ, ຈາກການຄນົ້ ຄດິ - ຈນິ ຕະນາການ ແລະ ດວ້ ຍວທິ ອີ ່ ນື ໆ. 6.2 ທາດແທຂ້ ອງຄວາມຮບັ ຮ້ ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ການຮບັ ຮ້ ຂອງລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກບ່ໄດຖ້ ືວ່ າ ວວິ ດັ ຄວາມຮບັ ຮບ້ ່ ແມ່ ນວວິ ດັ ຂອງ ຄນົ ຢືນຢ່ ນອກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການເພ່ ອື ສ່ ອງແສງ, ມນັ ແມ່ ນວວິ ດັ ທ່ ີຄນົ ເຮາົ ເດນີ ເລກີ ເຂາົ້ ສ່ໂລກພາວະວໄິ ສ ໂດຍ ຜ່ ານການເຄ່ ອື ນໄຫວພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ເພ່ ອື ຮບັ ຮໂ້ ລກ ແລະ ດດັ ສາ້ ງໂລກ. ທ່ ານ ກາກມາກ ຂຽນວ່ າ “ ພວກນກັ ປດັ ຊະຍາໃນເມ່ ອື ກ່ ອນມີແຕ່ ອະທບິ າຍໂລກດວ້ ຍຫລາຍວທິ ່ ີຕ່ າງກນັ , ແຕ່ ບນັ ຫາຂອງມນັ ແມ່ ນຢ່ ບ່ ອນດດັ ສາ້ ງໂລກ ”. ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ຄວາມຮບັ ຮ້ ຂອງລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ຖເື ອາົ ພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ເປນັ ພນື້ ຖານ, ກາລງັ ຊຸກດນັ , ຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ້ ແລະ ເປນັ ມາດຖານເພ່ ອື ກວດກາຄວາມຖກື ຕອ້ ງຊດັ ເຊນຂອງຄວາມຮບັ ຮ.້ ທ່ ານ ເລນນິ ຂຽນວ່ າ “ ທດັ ສະນະກ່ ຽວກບັ ຊີວດິ ການເປັນຢ່ , ກ່ ຽວກບັ ພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ຕອ້ ງແມ່ ນທດັ ສະນະອນັ ດບັ ໜ່ ງຶ ແລະ ເປັນພນື້ ຖານທດິ ສະດຄີ ວາມຮບັ ຮ້ ”. ລວມຄວາມວ່ າ ທາດແທຂ້ ອງຄວາມຮບັ ຮ້ ແມ່ ນວວິ ດັ ການສ່ ອງແສງຄວາມເປນັ ຈງິ ພາວະວໄິ ສຢ່ າງສດັ ຈະວພິ າກ , ຕງັ້ ໜາ້ , ແຕ່ ປະກກົ ການເຖງິ ທາດແທ້ ຜ່ ານການເຄ່ ອື ນໄຫວພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ເພ່ ອື ຮບັ ຮ້ ແລະ ດດັ ສາ້ ງໂລກ. 6.3 ພດຶ ຕກິ າເປນັ ພນື້ ຖານ ແລະ ຈຸດປະສງົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ້ ກ. ພຶດຕກິ າ ແມ່ ນທງັ ໝດົ ການເຄ່ ອື ນໄຫວທາງດາ້ ນວດັ ຖຸທ່ ມີ ີລກັ ສະນະສງັ ຄມົ , ລກັ ສະນະປະຫວດັ ສາດຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ ງິ ແນ່ ໃສ່ ດດັ ສາ້ ງໂລກພາວະວໄິ ສ. ພດຶ ຕກິ າຂອງມະນຸດລວມທງັ ການເຄ່ ອື ນໄຫວອອກແຮງງານຜະລດິ ວດັ ຖຸ , ການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ໃນສງັ ຄມົ , ການ ສງັ ເກດ ແລະ ການຄນົ້ ຄວ້ າທດົ ລອງວທິ ະສາດ ແລະ ອ່ ນື ໆ, ໃນນນັ້ ການເຄ່ ອື ນໄຫວອອກແຮງງານຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ 29 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ເປນັ ພນື້ ຖານກວ່ າໝ່ , ເພາະວ່ າການເຄ່ ອື ນໄຫວນນັ້ ມນັ ຕດັ ສນິ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດໃນສະໄ ໝ່ ປະຫວດັ ສາດ ສ່ ວນການເຄ່ ອື ນໄຫວອ່ ນື ໆ ເມ່ ອື ເບງິ ເຖງິ ທ່ ສີ ຸດ ກລວ້ ນແລວ້ ແຕ່ ອອກຈາກການອອກແຮງງານຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ ແລະ ຮບັ ໃຊກ້ ານອອກແຮງງານຜະລດິ ທງັ ນນັ້ . ແຕ່ ຫາກແມ່ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວລວມຂອງຫລາຍຄນົ ໃນແຕ່ ລະໄລຍະອນັ ແນ່ ນອນ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ພດຶ ຕກິ າແມ່ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວທາງດາ້ ນວດັ ຖຸທ່ ມີ ີລກັ ສະນະສງັ ຄມົ - ປະຫວດັ ສາດຂອງ ຄນົ ເຮາົ . ພດຶ ຕກິ າຈ່ ງິ ມີບດົ ບາດ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດອນັ ໃຫຍ່ ຫລວງຕ່ ກບັ ມະນຸດ ແລະ ຕ່ ກບັ ຂະບວນການວວິ ດັ ແຫ່ ງ ຄວາມຮບັ ຮຂ້ ອງມະນຸດ. ຂ. ພຶດຕກິ າເປັນພນື້ ຖານຂອງຄວາມຮບັ ຮ້ ມະນຸດຢາກຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ໄດ້ ກ່ ອນອ່ ນື ໝດົ ແມ່ ນຕອ້ ງອອດແຮງງານຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ ເພ່ ອື ຮບັ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ການເປນັ ຢ່ ຂອງຕນົ ເຊ່ ນັ : ອາຫານການກນິ , ເຄ່ ອື ງນ່ ຸງຫ່ ມົ , ຢາປ່ ົວພະຍາດ ແລະ ອ່ ນື ໆ. ແຕ່ ສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນນັ້ ບ່ ໄດຢ້ ່ ໃນ ທາມະຊາດແບບສາເລດັ ຮບໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ເຮາົ , ມແີ ຕ່ ຜ່ ານຂະບວນການວວິ ດັ ແຫ່ ງການອອກແຮງງານ ຜະລດິ ເທ່ າົ ນນັ້ ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງິ ຈະມວີ ວິ ດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງຮບັ ໃຊໃ້ ຫແ້ ກ່ ຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ແລະ ສງັ ຄມົ . ໃນການອອກແຮງງານຜະລດິ ຄນົ ເຮາົ ໄດກ້ ະທບົ ໃສ່ ທາມະຊາດນບັ ມນື້ ບັ ອຸດມົ ສມົ ບນ ແລະ ເລກີ ເຊ່ ງິ ກວ່ າເກ່ າົ , ເມ່ ອື ຂອບເຂດຂອງການອອກແຮງງານກວາ້ ງອອກ ເທ່ າົ ໃດ, ຄວາມຮບັ ຮຂ້ ອງຄນົ ເຮາົ ກ່ ຽວກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສກນບັ ມນື້ ບັ ສງຂນຶ້ ແລະ ລະກບັ ໃນການບຸກເບກີ ແລະ ພຊິ ດິ ທາມະຊາດກສງຂນຶ້ ນາ. ທ່ ານ ກາກມາກ ຂຽນວ່ າ “ ຊວີ ດິ ສງັ ຄມົ ດາ້ ນທາດແທຂ້ ອງມນັ ແມ່ ນລກັ ສະນະພດຶ ຕກິ າ, ສ່ ງິ ເລກິ ລບັ ທງັ ໝົດ, ກາລງັ ຊຸກຍທ້ ດິ ສະດເີ ຂາົ້ ສ່ ເສນັ້ ທາງລດັ ທເິ ລກິ ລບັ ລວ້ ນແຕ່ ໄດແ້ ກໄ້ ຂຢ່ າງສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ໃນພດຶ ຕກິ າຂອງຄນົ ແລະ ຢ່ ໃນຄວາມເຂາົ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ພດຶ ຕກິ ານນັ້ ”. ຄ. ພຶດຕກິ າເປັນກາລງັ ດນັ ຂອງຄວາມຮ້ ໂດຍຜ່ ານພດຶ ຕກິ າຕວົ ຈງິ ນນັ້ , ພດຶ ຕກິ າໄດວ້ າງຄວາມຕອ້ ງການ ແລະ ໜາ້ ທ່ ີອອກໃຫຄ້ ວາມຮບັ ຮ,້ ຄວາມ ຕອ້ ງການຂອງການເຄ່ ອື ນໄຫວພດຶ ຕກິ າໃນແຕ່ ລະດາ້ ນ, ແຕ່ ລະຂະແໜງລວ້ ນແຕ່ ຮຽກຮອ້ ງໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມຮບັ ຮກ້ ່ ຽວ ກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສ.ຄວາມຕອ້ ງການໃນການດດັ ແປງການປກຝັງ, ລຽ້ ງສດັ ໄດຊ້ ຸກຍໃ້ ຫວ້ ທິ ິຍາສາດ ທາງດາ້ ນກະສກິ າ ຂະຫຍາຍຕວົ , ຄວາມຕອ້ ງການໃນການດດັ ແປງເຄ່ ອື ງມກື ານຜະລດິ ຈະຊຸ ກຍ້ ໃຫວ້ ທິ ະຍາສາດເຕກັ ນກິ ຂະຫຍາຍຕວົ ຖ້າ ສງັ ຄມົ ມີຄວາມຕອ້ ງການທາງດາ້ ນພະລງັ ງານ, ດາ້ ນວດັ ຖຸ ດບິ ແມ່ ນຈະຊຸກຍໃ້ ຫວ້ ທິ ະຍາສາດທາງດາ້ ນພະລງັ ງານເຄມີ ຂະຫຍາຍຕວົ . ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຂຽນວ່ າ “ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ີເກດີ ມີຄວາມຕອິ ງການກ່ ຽວກັບເຕກັ ນກິ , ຄວາມຕອ້ ງການນນັ້ ຈະຊຸກຍ້ ວທິ ະຍາສາດກາ້ ວຂນຶ້ ແຮງກ່ ວາເກ່ າົ ນບັ ເປັນສບິ ໆ ໂຮງຮຽນມະຫາວທິ ະຍາໄລ ” ງ. ພຶດຕກິ າແມ່ ນຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ້ ພດຶ ຕກິ າບ່ ພຽງແຕ່ ເປັນພນື້ ຖານ ແລະ ເປນັ ກາລງັ ຊຸກດນັ ຂອງຄວາມຮບັ ຮເ້ ທ່ າົ ນນັ້ , ແຕ່ ພດຶ ຕກິ າຍງັ ແມ່ ນຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ,້ ຍອ້ ນວ່ າໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຄວາມຮບັ ຮ້ ແມ່ ນຕອ້ ງກາໄດກ້ າລງັ ແຮງຂອງທາມະຊາດ, ກາໄດກ້ ດົ ເກນ ແຫ່ ງການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງທາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ເພ່ ອື ແນ່ ໃສດດັ ສາ້ ງໂລກທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການຂອງຄນົ ເຮາົ . ຄວາມຮບັ ຮເ້ ກີດມາຈາກພດຶ ຕກິ າ ແລະ ແນໃສ່ ຮບັ ໃຊພ້ ດຶ ຕກິ າ, ຄວາມຮບັ ຮ້ 30 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ແມ່ ນການຍກົ ລະດບັ ກາລງັ ຄວາມສາມາດເຂາົ້ ໃນການດດັ ສາ້ ງໂລກ. ລວມຄວາມວ່ າ ພດຶ ຕກິ າເປັນພນື້ ຖານອນັ ຕນົ້ ຕກວ່ າໝ່ ຂອງຄວາມຮບັ ຮເ້ ປັນກາລງັ ດນັ ແລະ ເປນັ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ,້ ຖາ້ ບ່ ເລ່ ມີ ຈາກພດຶ ຕກິ າ ແລະ ບ່ ອງີ ໃສ່ ພດຶ ຕກິ າແລວ້ ແມ່ ນບ່ ອາດມີຄວາມຮບັ ຮທ້ ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງ, ບ່ ອາດມີ ຄວາມຮບັ ຮວ້ ທິ ະຍາສາດໄດ,້ ບ່ ອາດຈະອະທບິ າຍວວິ ດັ ການກາເນດີ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮໄ້ ດ.້ ຄາຖາມຄນົ້ ຄວ້ າ 1. ພດຶ ຕກິ າແມ່ ນຫຍັ ງ? 2. ພດຶ ຕກິ າ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ມຄີ ວາມຕ່ າງກນັ ແນວໃດ? 31 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ບົດທ3ີ ຄວາມຮພ້ ືນ້ ຖານກ່ ຽວກັບລດັ ທວິ ດັ ຖຸນິຍມົ ປະຫວດັ ວິພາກ 1. ຊົນຊນັ້ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂການກາເນດີ ຊນົ ຊນັ້ • ຄວາມໝາຍຂອງຊນົ ຊນັ້ ຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນຫຍັ ງ? ຕ່ ກບັ ບນັ ຫານີ້ ກມີຫລາຍທດັ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ແລະ ໂຕຖ້ ຽງກນັ ໃນປະຫວດັ ສາດ. ບນັ ດານກັ ສງັ ຄມົ ສາດທຶນນຍິ ມົ ໄດພ້ ະຍາຍາມບດິ ເບອື ນທາດແທຂ້ ອງການແບ່ ງສງັ ຄມົ ເປັນຊນົ ຊນັ້ , ຕາມທດັ ສະນະຂອງ ເຂາົ ແລວ້ , ຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ ກ່ ຽວກບັ ຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ແມ່ ນບນັ ດາຄວາມແຕກຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນເຊ່ ອື ຊາດ, ດາ້ ນຄວາມເກ່ ງັ ກາ້ ສາມາດຂອງບຸກຄນົ , ດາ້ ນຄວາມຮວ້ ີຊາອາຊບີ , ດາ້ ນຄຸນສມົ ບດັ , ດາ້ ນຖານະອດິ ທພິ ນົ ທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ແລະ ອ່່ ນື ໆ ລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ ໄດຊ້ ແີ້ ຈງໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ການແບ່ ງສງັ ຄມົ ອອກເປັນຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນໝາກຜນົ ທຍິ ່ ອມເປັນໄປຂອງບນັ ດາ ລະບອບເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ອນັ ແນ່ ນອນ ໃນປະຫວດັ ສາດ. ການພວົ ພນັ ຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນການສະແດງອອກທາງດາ້ ນ ສງັ ຄມົ ຂອງບນັ ດາການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ເຊ່ ງິ ໃນນນັ້ ກ່ ຸມຄນົ ທ່ ມີ ີອານາດຂດຮດີ ແຮງງານຂອງກ່ ຸມຄນົ ອ່ ນື . ທ່ ານ ເລນນິ ໄດນ້ ຍິ າມຊນົ ຊນັ້ ຢ່ າງຮອບດາ້ ນວ່ າ “ ຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນກ່ ຸ ມຄນົ ຈານວນຫລວງຫລາຍທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນການເປັນຢ່ ໃນລະບອບການຜະລດິ ອນັ ແນ່ ນອນຂອງປະຫວດັ ສາດ, ຕ່ າງກນັ ກ່ ຽວກບັ ການພວົ ພນັ ຂອງເຂາົ ຕ່ ພາຫະນະການຜະລດິ ( ຕາມທາມະດາການພວົ ພນັ ນໄີ້ ດຮ້ ບັ ການການດົ ແລະ ຮບັ ຮອງຈາກກດົ ໝາຍ ) ຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນ ບດົ ບາດຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ຢ່ ໃນການຈດັ ຕງັ້ ອອກແຮງງານຂອງສງັ ຄມົ .ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງິ ແຕກຕ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນວທິ ີຮບັ ເອາົ ຊບັ ສນິ ສງັ ຄມົ ແລະ ອດັ ຕາສ່ ວນຂອງຊບັ ສນິ ດ່ ງັ ກ່ າວ ”. •ລກັ ສະນະພເິ ສດທ່ ີເປັນພືນ້ ຖານຂອງຊນົ ຊນັ້ ກ.ບດົ ບາດຊນົ ຊນັ້ ມີຖານະຕ່ າງກນັ ໃນລະບອບການຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ທ່ ີແນ່ ນອນ ບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ຍາມໃດກຕດິ ພນັ ກບັ ບນັ ດາໄລຍະຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງການຜະລດິ ສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ີແນ່ ນອນໃນ ປະຫວດັ ສາດຕດິ ພນັ ກບັ ບນັ ດາແບບວທິ ີການຜະລດິ ອນັ ແນ່ ນອນ. ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ມີ ີຊນົ ຊນັ້ ແຕ່ ລະແບບວທິ ກີ ານຜະລດິ ກມີ ໂຄງປະກອບຊນົ ຊນັ້ ໜ່ ງຶ ທ່ ີແນ່ ນອນໃນນນັ້ ລວມມີສອງຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີເປນັ ພນື້ ຖານ ເຊ່ ນັ ໃນແບບວທິ ີການຜະລດິ ຍດຶ ຈ່ ອງ ຂາ້ ທາດມີຊນົ ຊນັ້ ເຈາົ້ ທາດ ແລະ ຂາ້ ທາດ ( ລກທາດ ) ໃນແບບວທິ ີການຜະລດິ ສກັ ດນີ າມຊີ ນົ ຊນັ້ ເຈາົ້ ທ່ ດີ ນີ ແລະ ຊນົ ຊນັ້ ຊາວນາ ( ບ່ າວນາ ), ໃນແບບວທິ ີການຜະລດິ ທນຶ ນຍິ ມົ ມີຊນົ ຊນັ້ ນາຍທຶນ ແລະ ຊນົ ຊນົ້ ກາມະກອນ ( ກາມະຊບີ ) ໃນແບບວທິ ກີ ານຜະລດິ ດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ ບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນຢ່ ໃນຖານະທ່ ີກົງກນັ ຂາ້ ມ, ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນ ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຜປ້ ົກຄອງ ແລະ ຜຖ້ ກື ປົກຄອງລະຫວ່ າງຜຂ້ ດຮດີ ກບັ ຜຖ້ ກື ຂດຮດີ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນເມ່ ອື ຄນົ້ ຄວ້ າສງັ ຄມົ ໜ່ ງຶ ທ່ ີມີຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ບ່ ອາດຈະຄນົ້ ຄວ້ າເປນັ ແຕ່ ລະຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ໂດດດ່ ຽວ, ຕອ້ ງ ຄນົ້ ຄວາ້ ຢ່ ໃນການພວົ ພນັ ກບັ ຊນົ ຊນັ້ ອ່ ນື ທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມໃນລະບບົ ເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ໜ່ ງຶ ທ່ ີແນ່ ນອນ. ຂ. ບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ມີການພົວພນັ ຕ່ າງກັນກ່ ຽວກັບພາຫະນະການຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ 32 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ມີການພົວພນັ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ ສງັ ຄມົ ນີ້ ແມ່ ນລກັ ສະນະພເິ ສດຕນົ້ ຕ ແລະ ມີ ບດົ ບາດຕດັ ສນິ ບນັ ດາລກັ ສະນະພິເສດອ່ ນື ໆ ຂອງຊນົ ຊນັ້ , ມນັ ຕດັ ສນິ ຖານະ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຊນົ ຊນັ້ ໃນລະບບົ ການ ຜະລດິ ອນັ ແນ່ ນອນ. ຊນົ ຊນັ້ ໃດເປັນຜກ້ າພາຫະນະການຜະລດິ ເປັນສ່ ວນໃຫຍ່ ຫລື ພາຫະນະການຜະລດີ ເປນັ ຕນົ້ ຕໃນ ພນື ຖານການຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ແມ່ ນດາເນນີ ການຂດຮດິ ຊນົ ຊນັ້ ອ່ ນື . ສ່ ວນຊນົ ຊນັ້ ທ່ ບີ ່ ມີ ຫລື ບ່ ພຽງພກຂນຶ້ ກັບຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີກາພາຫະນະການຜະລດິ ແລະ ຍອມຮບັ ການກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ເພ່ ອື ລຽ້ ງຊບີ ຂອງຕນົ . ນນັ້ ແມ່ ນຊນົ ຊນັ້ ຖືກ ຂດຮດີ , ຖກື ປກົ ຄອງໃນສງັ ຄມົ . ຄ. ບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ມີແບບວທິ ີ ແລະ ຂະໜາດລາຍຮບັ ຕ່ າງກນັ ກ່ ຽວກັບວດັ ຖຸ ຊບັ ສນິ ຂອງສງັ ຄມົ ແບບວທິ ີ ແລະ ຂະໜາດລາຍຮບັ ການແຈກຢາຍການຊມົ ໃຊວ້ ດັ ຖຸ ສ່ ງິ ຂອງ ໃນສງັ ຄມົ ແມ່ ນຂນຶ້ ກບັ ລະບອບ ກາມະສດິ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ , ຊນົ ຊນັ້ ໃດກາພາຫະນະການຜະລດິ ຕນົ້ ຕຂອງສງັ ຄມົ ແມ່ ນຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ກເປັນ ເຈາົ້ ຄອບຄອງແບບວທິ ີ ແລະ ຂະໜ າດລາຍຮບັ , ທງັ ເປັນຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີຍດຶ ເອາົ ວດັ ຖຸ ຊບັ ສນິ ຂອງສງັ ຄມົ ເປນັ ສ່ ວນໃຫຍ່ . ກງົ ກັນຂາ້ ມຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີບ່ ມີກາມະສດິ ກ່ ຽວກັບພາຫະນະການຜະລດິ ແມ່ ນຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ທງັ ຖກື ຂດຮດີ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ສ່ ວນ ແບ່ ງເລກັ ໜອ້ ຍໃນຈານວນວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງເຊ່ ງິ ຕນົ ເອງເປນັ ຜຜ້ ະລດິ ອອກ ຫລື ໄດຮ້ ບັ ຄ່ າແຮງງານຕ່ າບ່ ສມົ ກບັ ມນຄ່ າຂອງ ກາລງັ ແຮງງານທ່ ຕີ ນົ ເອງໄດເ້ ສຍໄປ. • ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ໃນສງັ ຄມົ ມະນດຸ ບ່ ແມ່ ນວ່ າຍາມໃດບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ກຄງົ ຕວົ ຢ່ ສະເໝ,ີ ປະຫວດັ ສາດຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດໄດຜ້ ່ ານ ໄລຍະຕງັ້ ຫລາຍໝ່ ນື ປີ ໃຕລ້ ະບອບຂອງສງັ ຄມົ ກອມມນດິ ປະຖມົ ບຮານ ເຊ່ ງິ ບ່ ມວີ ດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງເປັນສ່ ວນຕວົ ບ່ ມີການ ແບ່ ງປັນຊນົ ຊນັ້ , ບ່ ມີຄນົ ຂດຮດີ ຄນົ . ຊນົ ຊນັ້ ພຽງແຕ່ ປະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ ໂດບຕດິ ພນັ ກບັ ການກາເນດີ ຂອງລະບອບກາມະສດິ ເອກະຊນົ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ . ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໃຫ້ທດັ ສະນະວ່ າ ຊນົ ຊນັ້ ໄດປ້ ະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ ໃນໄລຍະທ່ ີລະບອບປະຖົມບຮານຖືກແຕກແຍກ, ສງັ ຄມົ ທາອດິ ທ່ ີມີຊນົ ຊນັ້ ໄດປ້ ະກົດຕວົ ຂນຶ້ ຢ່ ເອຢິບ ແລະ ເມໂຊໂປຕາມີ ໃນສະໄໝ່ ທ້າຍສະຕະວດັ ທ່ ີ 4 ຫາຕນົ້ ສະຕະວດັ ທ່ ີ 3 ກ່ ອນ ຄສ ປະ ຖົມ ປັດໄຈລວມທ່ ີ ສຸ ດ ທ່ ີພ າໃຫ້ບນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ປະກົດຕວົ ຂນຶ້ ມານນັ້ ແ ມ່ ນກ ານ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງກາລງັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ທີໄດນ້ າໄປເຖງິ ການກາເນດີ ເກດີ ມຜີ ະລດິ ຕະພນັ ສ່ ວນເກນີ , ມີການແບ່ ງງານ, ມີການແລກປ່ ຽນ ແລະ ເກີດມກີ າມະສດິ ສ່ ວນຕວົ ຕ່ ພາຫະນະການຜະລດິ . ບດົ ບາດທ່ ີສາຄນັ ທ່ ີສຸດໃນການກາເນີດຊນົ ຊນັ້ ນນັ້ ໄດແ້ ກ່ ການແບ່ ງງານ. ໃນເບອື້ ງຕນົ້ ການລຽ້ ງສດັ ແລະ ການປກຝັ ງໄດແ້ ຍກອອກເປັນຂະແໜງການສະເພາະ, ຫລງັ ຈາກນນັ້ ການອອກແຮງງານຫດັ ຖະກາ ໄດແ້ ຍກອອກຈາກ ແຮງງານກະສກິ າ ແລະ ໃນທ່ ີສຸ ດການອອກແຮງງານ ດວ້ ຍຮ່ າງກາຍໄດແ້ ຍກອອກຈາກການອອກແຮງງານດວ້ ຍມນັ ສະໝອງ. ພ້ອມກບັ ການແບ່ ງງານໃນສງັ ຄມົ ແລະ ມີການ ປ່ ຽນແປງກາມະສດິ ສ່ ວນຕວົ ຕ່ ພາຫະນະການຜະລດິ ກໄດຮ້ ບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ໄດມ້ າແທນບ່ ອນກາມະສດິ ລວມ ແບບປະຖມົ ບຮານ. ຢ່ ປະເທດເຮາົ ສະໄໝນສີ້ ່ ວນຫລາຍແມ່ ນຊາວກະສກິ ອນເຊ່ ງິ ເຂາົ ເຈາົ້ ໄດໄ້ ກສ້ ດິ ຕດິ ແທດກບັ ການປະຕວິ ດັ , ກບັ ຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນໃນການຕ່ ສກ້ ັບຈກັ ກະພດັ . ຊນົ ຊນັ້ ກາມະກອນກາຍເປັນຊນົ ຊນັ້ ນາພາໃນພາລະກດິ ການຕ່ ສປ້ ະຕວິ ດັ , ຊນົ ຊນັ້ ຊາວກະສກິ ອນ ແລະ ຊນັ້ ຄນົ ປນັ ຍາຊນົ ແມ່ ນບນັ ດາພາກສ່ ວນພນື້ ຂອງໂຄງປະກອບຊນົ ຊນັ້ ຂອງສງັ ຄມົ ຄຽງຂາ້ ງ 33 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ນນັ້ ຍງັ ມີຊາວຄາ້ ຂາຍນອ້ ຍ, ຊ່ າງຫດັ ຖະກາ ເຊ່ ງິ ເປັນພາກສ່ ວນບ່ ເປນັ ພນື້ ຖານ. •ໂຄງປະກອບຂອງຊນົ ຊນັ້ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ີມີຊນົ ຊນັ້ ໃນບນັ ດາສງັ ຄມົ ທ່ ີມີຊນົ ຊນັ້ , ໃນແຕ່ ລະຮບ ຖານເສດຖະກິດຂອງສງັ ຄມົ ກມີໂຄງປະກອບຊນົ ຊນັ້ ສະເພາະ ສະເພາະຂອງມນັ ຢ່ ໃນແຕ່ ລະຮບຖານເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ທ່ ີມີລະບອບກາມະສດິ ເອກະຊນົ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການ ຜະລດິ ນນັ້ ລວ້ ນແຕ່ ມີສອງຊນົ ຊນັ້ ພນື້ ຖານ, ສອງຊນົ ຊນັ້ ນມີ້ ີຖາ້ ນະກລົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ໃນລະບບົ ການຜະລດິ ສງັ ຄມົ ແລະ ໂດຍແມ່ ນແບບວທິ ີການຜະລດິ ທ່ ີ ຮກັ ສາຖານະປົກຄອງໃນສງັ ຄມົ ນນັ້ ຕດັ ສນິ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ີຢຶດຈອງຂາ້ ທາດເປັນ ກາມະສດິ ນນັ້ ມີເຈາົ້ ທາດ ແລະ ຂາ້ ທາດ, ໃນສງັ ຄມົ ສກັ ດນີ າ ມີເຈາົ້ ທ່ ດີ ນິ ແລະ ຊາວນາ, ໃນສງັ ຄມົ ນາຍທນຶ ມນີ າຍທຶນ ແລະ ກາມະກອນ. ນອກຈາກສອງຊນົ ຊນັ້ ພນື້ ຖານນນັ້ , ໃນໂຄງປະກອບຊນົ ຊນັ້ ຂອງບນັ ດາສງັ ຄມົ ດ່ ງັ ກ່ າວຍງັ ມີບນັ ດາ ຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີບ່ ເປັນພນື້ ຖານ. ຕວົ ຢ່ າງ ໃນສງັ ຄມົ ນາຍທນຶ ນອກຈາກສອງຊນົ ຊນັ້ ພນື້ ຖານນນັ້ ຄນື າຍທນຶ ແລະ ກາມະກອນ ແລວ້ ຍງັ ມີຊນົ ຊນັ້ ທ່ ບີ ່ ເປນັ ພືນ້ ຖານຄຊື ນົ ຊນັ້ ນາຍທນຶ ນອ້ ຍ, ກະສກິ ອນນອ້ ຍ, ຫດັ ຖະການອ້ ຍ, ຊາວຄາ້ ຂາຍນອ້ ຍ ແລະ ອ່ ນື ໆ... ການທ່ ີເຮດັ ໃຫສ້ ງັ ຄມົ ມບີ ນັ ດາຊນົ ຊນັ້ ທ່ ີ ບ່ ເປັນພນື້ ຖານນນັ້ ກຍອ້ ນວ່ າຢ່ ຄຽງຂາ້ ງແບບວທິ ີການຜະລດິ ທ່ ີຢຶດ ຖານະປົກຄອງສງັ ຄມົ ແລວ້ ຍງັ ມບີ ນັ ດາຮ່ ອງຮອຍເສດເຫອື ຂອລະບອບວທິ ີການຜະລດິ ເກ່ າົ ແລະ ໜ່ ແໜງຂອງແບບວທິ ີ ການຜະລດິ ໃໝ່ ອກີ . 2. ການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ແລະ ບນັ ດາຮບການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ • ການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ກ. ຄວາມໝາຍຂອງການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ທ່ ານ ເລນນິ ໄດຂ້ ຽນວ່ າ “ ການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ແມ່ ນການຕ່ ສຂ້ ອງປະຊາຊນົ ພາກສ່ ວນນຕີ້ າ້ ນກບັ ພາກສ່ ວນອ່ ນື , ແມ່ ນການຕ່ ສຂ້ ອງມະຫາຊນົ ຊນັ້ ຜທ້ ່ ີທກຸ ຍາກທ່ ີຖກື ຂດຮດີ ແຮງງານ ຕາ້ ນກບັ ພວກອະພຊິ ີດພເິ ສດ, ພວກກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ແລະ ພວກເກາະຫອ້ ຍກນິ , ແມ່ ນການຕ່ ສຂ້ ອງກາມະກອນຮບັ ຈາ້ ງ ຫລື ຊາວກາມະຊບີ ຕາ້ ນກັບພວກເຈາົ້ ຊບັ ຫລື ຊນົ ຊນັ້ ນາຍທນຶ ”ນນັ້ ແມ່ ນການຕ່ ສລ້ ະຫວ່ າງສອງຊນົ ຊນັ້ ພນື້ ຖານ ທ່ ີມີຜນົ ປະໂຫຍດກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ , ບນັ ດາຜນົ ປະໂຫຍດ ຊນົ ຊນັ້ ທ່ ເີ ປນັ ປລະປກັ ກນັ ເຊ່ ງິ ບ່ ອາດກມົ ກ່ ຽວກນັ ໄດ,້ ມແີ ຕ່ ຈະພາໄປເຖງິ ການປະທະກັນ ອນັ ນບັ ມດື້ ເຸ ດອື ດ ແລະ ມີ ພຽງແຕ່ ແກ່ ໄຂດວ້ ຍການຕ່ ສເ້ ທ່ າົ ນນັ້ . ທ່ ານ ກາກມາກ ແລະ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຂຽນວ່ າ “ ປະຫວດັ ສາດທງັ ໝດົ ຂອງບນັ ດາສງັ ຄມົ ເຊ່ ງິ ຮອດປະຈບຸ ນັ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນປະຫວດັ ສາດແຫ່ ງການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ , ລະຫວ່ າງຊນົ ຊນັ້ ກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ແລະ ຊນົ ຊນັ້ ທ່ ຖີ ກື ກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ຍາມ ໃດກກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ , ໄດກ້ າເນດີ ການຕ່ ສຢ້ ່ າງບ່ ຢຸດຢັງ້ , ບາງເທ່ ອື ກເປີດເຜຍີ ບາງເທ່ ອື ກປິດລບັ , ການຕ່ ສຍ້ າມໃດກສນິ້ ສຸດດວ້ ຍການດດັ ສາ້ ງໃນທ່ ວົ ສງັ ຄມົ ”. ຂ. ການຕ່ ສຊ້ ນົ ຊນັ້ ຂອງກາມະກອນ ໃນລະບອບທຶນນຍິ ມົ ຂຂ້ ດັ ແຍ່ ງຊນົ ຊນັ້ ນບັ ມນື້ ບັ ເລກິ ເຊ່ ງິ ຮຸ ນແຮງຂນຶ້ . ນບັ ແຕ່ ຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ 19 ເປນັ ຕນົ້ ມາ ລດັ ທທິ ນຶ ນຍິ ມົ ນບັ ມຖື້ ກື ເປີດເຜີຍທາດແທແ້ ຫ່ ງຄວາມເປ່ ືອຍເຍ່ ອື ຍເກາະກນິ ແລະ ປະຕກິ ານກາຍເປັນສ່ ງິ ກີດຂວາງ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງກາລງັ ການຜະລດິ ແລະ ກາຍເປັນການປລະປັກທາງຊນົ ຊນັ້ ຢ່ າງເລກີ ເຊ່ ງິ ຂຽວ້ ຂາດ. ຍອ້ ນແນວ 34 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ນນັ້ ຂະບວນການຕ່ ສຂ້ ອງປະຊາຊນົ , ກາມະກອນ ໄດລ້ ະເບດີ ຂນີຶ້ ຢ່ າງເນອື້ ງນດິ ລຽນຕດິ . ຂະບວນການທ່ ຜີ ນົ ເດ່ ນັ ກວ່ າໝ່ ແມ່ ນຂະບວນການຕ່ ສຂ້ ອງກາມະກອນຢ່ ເມອື ງລອີ ງົ ປະເທດຝຣ່ ງັ ປີ 1831 – 1834. ຂະບວນຢ່ ປະເທດ ເຢຍລະມນັ , ອງັ ກດິ ແລະ ຂະບວນການຕ່ ສອ້ ່ ນື ໆ ທ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ໃນໄລຍະຕ່ ມາ. ຄາ ຖາມ 1. ການຕ່ ຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນຫຍງັ ? 2. ຄວາມໝາຍຂອງຊນົ ຊນັ້ ແມ່ ນຫຍງັ ? 3. ຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ມຄີ ແື ນວໃດ? 35 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ພາກທີ II ເສດຖະສາດ ບົດທີ 4 ການຜະລດິ ສັງຄົມ ແລະ ບດົ ບາດໃນການພັດທະນາສງັ ຄມົ ມະນຸດ 1. ການຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ ທກຸ ໆສງັ ຄມົ ລວ້ ນແຕ່ ຕອ້ ງທາການຜະລດິ ວດັ ຖຸ ສ່ ງິ ຂອງຮບັ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ການເປນັ ຢ່ ເພ່ ອື ຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ເຊ່ ນັ ຢາກເຄ່ ອື ນໄຫວການເມອື ງ, ຢາກຄນົ້ ຄວ້ າວທິ ະຍາສາດ, ຢາກເຄ່ ອື ນໄຫວສລິ ະປະວນັ ນະຄະດີ ແລະ ອ່ ນື ໆໄດ້ ກ່ ອນອ່ ນື ຄນົ ເຮາົ ຕອ້ ງມອີ າຫານການກິນ, ເຄ່ ອື ງນ່ ຸງຫ່ ມົ , ຢາປວົ ພະຍາດ, ເຮອື ນຢ່ ແລະ ອ່ ນື ໆ ທ່ ີຈາເປັນແກ່ ຊີວດິ ການເປນັ ຢ່ . ແຕ່ ສ່ ງິ ເຫ່ ົານນັ້ ຄນົ ເຮາົ ໄດມ້ າແມ່ ນມີແຕ່ ຕອ້ ງດາເນນີ ການຜະລດິ , ຖາ້ ວ່ າໃນສງັ ຄມົ ໜ່ ຶງໆ ຫາກຢຸດການຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ ແມ່ ນພນື້ ຖານແຫ່ ງການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງມະນດຸ . ໃນການຜະລດິ ວດັ ຖຸ ສ່ ງິ ຂອງ, ຄນົ ເຮາົ ຕອ້ ງເພ່ ງິ ພາອາໄສເຊ່ ງິ ກັນ ແລະ ກນັ , ເພ່ ອື ດາເນນີ ການຜະລດິ ແບບ ໂດດດ່ ຽວ, ດວ້ ຍເຫດນນັ້ ການຜະລດິ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ໃດກຕາມຈ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ າ ການຜະລດິ ສງັ ຄມົ , ສງັ ຄມົ ຍ່ ງິ ຂະຫຍາຍຕວົ ສງ ເທ່ າົ ໃດ, ການຜະລດິ ກຍ່ ງິ ມລີ ກັ ສະນະສງັ ຄມົ ສງຂນຶ້ ເທ່ າົ ນນັ້ . 1.1 ປັດໄຈຕ່ າງໆຂອງການອອກແຮງງານ ນບັ ແຕ່ ສະໄໝ່ ດກຶ ດາບນັ ມາເຖງິ ສະໄໝ່ ນ,ີ້ ເງ່ອື ນໄຂຂອງການອອກແຮງງານຜະລດິ ໄດມ້ ກີ ານປ່ ຽນແປງຢ່ າງ ຫລວງຫລາຍ. ມະນຸດໃນສະໄໝສະຫະຊີບປະຖມົ ບຮານມເີ ຄ່ ອື ງມແື ບບປະຖມົ ປະຖານທ່ ີສຸ ດເປັນຕນົ້ ແມ່ ນກອ້ ນຫນີ , ໄມຄ້ ອ້ ນ ເຊ່ ງິ ເຂາົ ເຈາົ້ ໃຊເ້ ກບັ , ເດດັ ໝາກໄມ,້ ຂຸດຮາກໄມ,້ ຫວົ ມນັ ເພ່ ອື ເປນັ ອາຫານ, ແຕ່ ໃນສະໄໝ່ ນີພ້ ດັ ມີເຄ່ ອື ງມອື ນັ ທນັ ສະໄໝ ເຊ່ ງິ ສາມາດຜະລດິ ເຄ່ ອື ງມືການຜະລດິ , ເຄ່ ອື ງໃຊສ້ ອຍໄດນ້ ບັ ເປັນພນັ ໆຊະນດິ ທ່ ີແຕກຕ່ າງກັນ ແລະ ດວ້ ຍ ຈານວນຫລວງຫລາຍ ແລະ ຄຸນະພາບດ.ີ ແຕ່ ການຜະລດິ ວດັ ຖຸ ສ່ ງິ ຂອງໃນແຕ່ ລະຍຸກສະໄໝເຖງິ ຈະແຕກຕ່ າງກນັ ແລະ ຫຸດໂຕນກນັ ດາ້ ນລະດບັ ເຕກັ ນກິ ກຕາມ, ການຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງປະກອບມີປດັ ໄຈພນື້ ຖານ ສາມ ປະການ ຄື ແຮງງານຄນົ , ພາຫະນະອອກແຮງງານ ແລະ ເປົາ້ ໝາຍອອກແຮງງານ. 1.2 ປັດໄຈຕ່ າງໆຂອງການອອກແຮງງານ ກ. ການອອກແຮງງານ ການອອກແຮງງານແມ່ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວທ່ ີມີຈດຸ ປະສງົ ມີສະຕຂິ ອງຄນົ ແນໃສ່ ເພ່ ອື ຜນັ ປ່ ຽນບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸໃນ ທາມະຊາດໃຫກ້ າຍເປັນຜະລດິ ຕະພນັ ຕ່ າງໆ ຕອບສະໜອງຕາມຄວາມຮຽກຕອ້ ງການຂອງຄນົ ເຮາົ . ການອອກແຮງງານຕ່ ການຜະລດິ ແມ່ ນເງ່ອື ນໄຂທ່ ີຂາດບ່ ໄດຂ້ ອງຊວີ ດິ ສງັ ຄມົ ແລະ ເງ່ອື ນໄຂພນື້ ຖານເພ່ ອື ຈາ ແນກຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ສດັ ເຊ່ ນັ ຄນົ ເຮາົ ຮປ້ ະດດິ ສາ້ ງ ແລະ ຮນ້ າໃຊເ້ ຄ່ ອື ງມອື ອກແຮງງານຢ່ າງມີຫວົ ຄດິ 36 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ປະດດິ ສາ້ ງ. ເຖງິ ຈະຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ໃດກຕາມຕອ້ ງຜ່ ານການອອກແຮງງານຈ່ ງິ ຈະເຮດັ ໃຫສ້ ງັ ຄມົ ນນັ້ ເຕຍີ ໃຫຍ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ໄດ.້ ໝາຍຄວາມວ່ າຄນົ ເຮາົ ຕອ້ ງໃຊແ້ ຮງງານກະທບົ ໃຊເ້ ປົາ້ ໝາຍການອອກແຮງງານຕ່ າງໆ ການອອກ ແຮງງານນນັ້ ຈ່ ງິ ຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງອອກມາໄດ.້ ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດກ້ ່ າວວ່ າ “ ແຮງງານແມ່ ນພ່ ແມ່ ນແມ່ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ” ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດກ້ ່ າວໄວວ້ ່ າ “ ແມ່ ນ ແຮງງານນນັ້ ເອງທ່ ສີ າ້ ງມະນຸດຂນຶ້ ມາ ”. ດວ້ ຍເຫດນນັ້ ການຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງໜ່ ງຶ ໆ ຄຽງຂາ້ ງກບັ ການອອກແຮງງານຂອງຄນົ ເຮາົ ຍງັ ຈະຕອ້ ງມີວດັ ຖຸ ທາມະຊາດທ່ ີພວກເຮາົ ເອາີ້ ວ່ າ ເປາົ້ ໝາຍຂອງການອອກແຮງງານ. ຂ. ເປົ້າໝາຍຂອງການອອກແຮງງານ ເປົາ້ ໝາຍຂອງການອອກແຮງງານແມ່ ນທຸກສ່ ງິ ທກຸ ຢ່ າງ ເຊ່ ງິ ການອອກແຮງງານຂອງຄນົ ໄດກ້ ະທບົ ໃສ່ ເມ່ ືອຜັນ ປ່ ຽນໃຫສ້ າມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ . ເປົາ້ ໝາຍຂອງການອອກແຮງງານແບ່ ງອອກເປນັ ສອງ ປະເພດ ຄ:ື • ປະເພດທີໜ່ ງຶ : ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ີມີມາໃນທາມະຊາດ ເຊ່ ນັ ແຮ່ ທາດຢ່ ໃນພືນ້ ດນິ , ພນື້ ນາ້ ... ຄນົ ເຮາົ ພຽງແຕ່ ແຍກ ອອກຈາກສາຍກຽ້ ວພນັ ໂດຍກງົ ຈາກທາມະຊາດມາປຸງແຕ່ ງແມ່ ນໃຊໄ້ ດ.້ • ປະເພດທີສອງ: ແມ່ ນວດັ ຖຸ ສ່ ງິ ທ່ ໄີ ດຜ້ ່ ານການກະທບົ ຈາກການອອກແຮງງານຂອງຄນົ ເຮາົ ແລວ້ ເຊ່ ນັ ເສນັ້ ຝ້າຍສາລບັ ຕ່ າຫກ, ໝາກຖ່ ວົ ດນິ ທ່ ກີ ່ ນັ ເອາົ ນາ້ ມນັ , ແພສາລບັ ຫຍບິ ເຄ່ ອື ງນ່ ຸງຖື ແລະ ອ່ ນື ໆ. ຄ. ພາຫະນະການອອກແຮງງານ ພາຫະນະການອອກແຮງງານແມ່ ນວດັ ຖຸທງັ ໝດົ ເຊ່ ງິ ຄນົ ໃຊເ້ ພ່ ືອກະທບົ ໃສ່ ເປົາ້ ໝາຍການອອກແຮງງານເພ່ ືອ ຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ. ພາຫະນະການອອກແຮງງານແບ່ ງອອກເປນັ ສອງ ຊະນດິ ຄ:ື • ຊະນດິ ທີໜ່ ງຶ ແມ່ ນເຄ່ ອື ງຈກັ , ພາ້ , ຊວ້ ນ ແລະ ເຄ່ ອື ງມອື ່ ນື ໆ • ຊະນດິ ທີສອງ ແມ່ ນພາຫະນະເກັບມ້ຽນ, ພາຫະນະທ່ ີຮກັ ສາເປົາ້ ໝ າຍຂອງການອອກ ແຮງງານ ເຊ່ ນັ ກວດແກວ້ , ກະຖງັ ແລະ ອ່ ນື ໆ ສະນນັ້ ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດຂ້ ຽນວ່ າ “ ບນັ ດາຍຸ ກສະໄໝເສດຖະກດິ ແຕກຕ່ າງກັນ, ບ່ ແມ່ ນຢ່ ບ່ ອນວ່ າມນັ ຜະລດິ ຫຍງັ ແຕ່ ຫາກແມ່ ນຢ່ ບ່ ອນວ່ າ ຜະລດິ ດວ້ ຍວທິ ີ ແລະ ພາຫະນະການອອກແຮງງານອນັ ໃດ ”. ເປົາ້ ໝາຍການອອກແຮງງານ ແລະ ພາຫະນະການອອກແຮງງານຈະບ່ ສາມາດສະແດງບດົ ບາດຂອງຕນົ ຢ່ ຂະບວນການຜະລດິ ໄດ້ ຖາ້ ບ່ ມີຄນົ ອອກແຮງງານ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ເປົ້າໝາຍການອອກແຮງງານ ແລະ ພາຫະນະການອອກແຮງງານ ສງັ ລວມທງັ ໝດົ ສອງດາ້ ນນເີ້ ອນີ້ ວ່ າ ພາຫະນະການຜະລດິ . 2. ແບບວທິ ກີ ານຜະລດິ ກ. ກາລງັ ການຜະລດິ 37 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ກາລງັ ການຜະລດິ ແມ່ ນການພວົ ພັນລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ທາມະຊາດ ກາລງັ ການຜະລດິ ສະແດງກາລງັ ແຮງທາງດາ້ ນ ວດັ ຖຸ ແລະ ເຕກັ ນກິ ຂອງຂະບວນວວິ ດັ ການຜະລດິ . ຄນົ ເຮາົ ໝນໃຊກ້ າລງັ ແຮງທາງດາ້ ນມັນສະໝອງ, ສະຕປິ ັນຍາ, ຄວາມຮຄ້ ວາມສາມາດ, ບດົ ຮຽນຄວາມຊານຊິ ານານໃນການອອກແຮງງານຂອງຕນົ ເພ່ ຶືອສາ້ ງໃຫມ້ ີ ແລະ ນາໃຊ້ ພາຫະນະການອອກແຮງງານກະທບົ ໃຊເ້ ປົ້າໝາຍການອອກແຮງງານ ເພ່ ອື ຜະລດິ ເປັນວດັ ຖຸ ສ່ ງິ ຂອງອ່ ນື ໆ ສະໜອງ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ . ສະນນັ້ , ກາລງັ ການຜະລດິ ປະກອບດວ້ ຍກາລງັ ແຮງງານ, ພາຫະນະການຜະລດິ , ໃນພາຫະນະການຜະລດິ ພດັ ມີພາຫະນະອອກແຮງງານ ແລະ ເປົ້າໝາຍອອກແຮງງານ ໃນປັດຈບຸ ນັ ກາລງັ ແຮງງານມີບດົ ບາດຕດັ ສນິ ເຊ່ ນັ ເຄ່ ອື ງຈກັ ທນັ ສະໄໝ ແລະ ໃຊລ້ ະບບົ ອດັ ຕະໂນມັດປານໃດກຕາມ, ແຕ່ ທ່ າບ່ ມີຄນົ ບງັ ຄບັ ບນັ ຊາ ແລະ ກະທບົ ໃສ່ ມນັ ກຈະເປັນ ພຽງແຕ່ ເຫກັ ເສດເທ່ າົ ນນັ້ . ທ່ ານ ເລນນິ ເວາົ້ ວ່ າ “ ກາລງັ ການຜະລດິ ອນັ ດບັ ໜ່ ງຶ ຂອງມະນດຸ ແມ່ ນກາມະກອນ, ແມ່ ນຊາວຜອ້ ອກແຮງງານ”. ແຕ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ , ນອກຈາກສາຍພົວພັນລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ທາມະຊາດແລວ້ ຍງັ ມກີ ານ ພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ດວ້ ຍກນັ ເຊ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ າ ການພວົ ພນັ ການຜະລດິ . ຂ. ການພົວພນັ ການຜະລດິ ການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ . ການພວົ ພັນ ລະຫວ່ າງ ຄນົ ກບັ ຄນົ ໃນການຜະລດິ ກແມ່ ນຄວາມຈາເປັນພາວະວໄິ ສ, ທງັ ນກີ້ ເພາະວ່ າຍອ້ ນມກີ ານພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ຈ່ ງິ ມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ທາມະຊາດ. ຈາກນນັ້ , ການຜະລດິ ຈ່ ງິ ເກີດຂນຶ້ . ທ່ ານ ກາກມາກ ເວາົ້ ວ່ າ “ ຄນົ ເຮາົ ທາການຜະລດິ ໄດກ້ ຕ່ ເມ່ ອື ມີການຮ່ ວມມກື ັນຕາມວທິ ີໃດໜ່ ງຶ ແລະ ແລກປ່ ຽນການເຄ່ ອື ນໄຫວນາກນັ ແລະ ພຽງແຕ່ ຢ່ ໃນຂອບເຂດບນັ ດາສາຍພວົ ພນັ ແລະ ພວົ ພນັ ສງັ ຄມົ ດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງິ ຄ່ ອຍ ມກີ ານກະທບົ ໃສ່ ທາມະຊາດ, ເພ່ ອື ທາການຜະລດິ ໄດ”້ . ການພວົ ພນັ ສງັ ຄມົ ຢ່ ໃນໄລຍະການຜະລດິ ມີ ສ່ ີ ຂອດຄ:ື ຜະລດິ , ແຈກຢາຍ, ແລກປ່ ຽນ ແລະ ໃຊສ້ ອຍ. ໃນສ່ ີ ຂອດນກີ້ ານຜະລດິ ມີບດົ ບາດການຕດັ ສນິ , ການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ປະກອບດວ້ ຍສາມດາ້ ນຕ່ ໄປນ:ີ້ • ກາມະສດິ ກ່ ຽວກັບພາຫະນະການຜະລດິ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ໃນການເປັນເຈາົ້ ກາມະສດິ ຕ່ ກບັ ເຄ່ ອື ງມ.ື ເປົ້າໝາຍການອອກແຮງງານ ແລະ ພາຫະນະຕ່ າງໆ ການພວົ ພນັ ນີ້ ອາດຈະເປັນການພວົ ພນັ ຮ່ ວມມຖື າ້ ວ່ າດນິ ດອນຕອ້ ນຫຍາ້ , ໂຮງຈກັ , ໂຮງງານ, ບ່ ແຮ່ ແມ່ ນາ້ ລາເຊເປັນຂອງສ່ ວນລວມ ແຕ່ ມນັ ກຈະເປັນການພວົ ພນັ ຂດຮດີ ຖາ້ ພາຫະນະການຜະລດິ ເປັນຂອງບຸ ກຄນົ ຫລື ຂອງເອກະຊນົ . ກາມະສດິ ຕ່ ກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ ນີ້ ມບີ ດົ ບາດຕດັ ສນິ ຕ່ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ການປ່ ຽນແປງຂອງການພວົ ພນັ ການຜະລດິ . • ຖານະໃນການຈດັ ຕງັ້ ແລະ ຄມຸ ້ ຄອງການຜະລດິ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກັບຄນົ ໃນການຈດັ ຕງັ້ ຄມຸ ້ ຄອງການຜະລດິ ສງັ ຄມົ ແລະ ແລກປ່ ຽນ ການເຄ່ ອື ນໄຫວນາກນັ . ມນັ ສະແດງອອກຢ່ ບ່ ອນວ່ າໃຜເປນັ ຜກ້ າມະສດິ ໃນໂຮງຈກັ , ໂຮງງານໃຜເປັນຜຕ້ ດັ ສນິ ການ 38 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ປະຕບິ ດັ ໂຄງການຕ່ າງໆ ຄວາມສະເໝີພາບລະຫວ່ າງຊນັ້ ຄນົ ຕ່ າງກນັ ຈະເປັນໄປບ່ ໄດ້ ຖາ້ ວ່ າໃນສງັ ຄມົ ຍງັ ມີກາມະສດິ ເອກະຊນົ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ ຄງົ ຕວົ ຢ້. ໝາຍຄວາມວ່ າອຸດສາຫະກາທນຶ ນຍິ ມົ ກຕອ້ ງແມ່ ນນາຍທນຶ ມສີ ດິ ອານາດໃນການບງັ ຄບັ ບນັ ຊາກາມະກອນ. • ການແບ່ ງປັນຜະລດິ ຕະພນັ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກັບຄນົ ໃນການແບ່ ງປັນຜນົ ຜະລດິ , ໝາຍຄວາມວ່ າຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງສງັ ຄມົ ແມ່ ນໃຜໄດຮ້ ບັ ຫລາຍ ແລະ ແມ່ ນໃຜໄກຮ້ ບັ ໜອ້ ຍ. ການຫຸດລ່ ນື ກັນກ່ ຽວກບັ ລາຍຮບັ ແມ່ ນເກດີ ມາຈາກກາ ມະສດິ ຕ່ ພາຫະນະການຜະລດິ ເປນັ ພນື້ ຖານ. ໃນປະຫວດັ ສາດແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນດຸ ມີ 5 ແບບການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ຄ:ື ສະຫະຊບີ ປະຖມົ ບຮານ, ຂາ້ ທາດ, ສກັ ດີນາ, ທນຶ ນຍິ ມົ ແລະ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ . ແຕ່ ເວາົ້ ລວມແລວ້ ອາດຈະແບ່ ງການພວົ ພນັ ເຫ່ າົ ນນັ້ ອອກເປັນສອງປະເພດ ຄື ການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ທ່ ີກ່ ສາ້ ງຂນຶ້ ບນົ ພນື້ ຖານລະບອບຍດຶ ຖພື າຫະນະການຜະລດິ ເປັນຂອງ ສ່ ວນຕວົ ອກີ ປະເພດໜ່ ງຶ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ທ່ ກີ ່ ຂນຶ້ ບນົ ພນື້ ຖານລະບອບຢຶດຖພື າຫະນະການຜະລດິ ຂອງ ສ່ ວນຕວົ ໄດແ້ ກ່ ລະບອບຂາ້ ທາດ, ສກັ ດນີ າ ແລະ ທນຶ ນຍິ ມົ . ສະນນັ້ , ລະບອບສງັ ຄມົ ດ່ ງັ ກ່ າວການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກັບຄນົ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ກົດຂ່ ີຂດຮີດໄຮຄ້ ວາມເປັນ ທາ ແລະ ເປນັ ການປລະປກັ ກນັ . ສງັ ຄມົ ທ່ ີກ່ ສາ້ ງຂນຶ້ ບນົ ພນື້ ຖານລະບອບຢດຶ ຖພື າຫະນະການຜະລດິ ເປັນຂອງ ສ່ ວນລວມ ໄດແ້ ກ່ ລະບອບສະຫະຊບີ ປະຖມົ ບຮານ ແລະ ລະບອບສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ . ໃນສງັ ຄມົ ນກີ້ ານພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ຮ່ ວມມສື ະເໝພີ າບ, ຊ່ ວຍຊຍໜ້ ນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ . ຈາກລກັ ສະນະຕ່ າງໆຂອງການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ແລະ ກາລງັ ການຜະລດິ ນນັ້ , ເຫນັ ວ່ າແຕ່ ລະສງັ ຄມົ ມີແບບ ວທິ ີການຜະລດິ ສະເພາະທ່ ີສອດຄ່ ອງກບັ ມນັ . ສະນນັ້ , ແບບວທິ ກີ ານຜະລດິ ແມ່ ນຄວາມເປັນເອກະພາບກນັ ລະຫວ່ າງການພວົ ພນັ ການຜະລດິ ແລະ ກາລງັ ການຜະລດິ . 3. ສນິ ຄາ້ ແລະ ກດົ ເກນມນຄ່ າ 3.1 ສນິ ຄາ້ ແລະ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ກ. ນຍິ າມສນິ ຄາ້ ສນິ ຄາ້ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການໃດໜ່ ງຶ ຂອງຄນົ ເຮາົ ແລະ ມນັ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ຜີ ະລດິ ອອກມາ ບ່ ແມ່ ນເພ່ ອື ໃຊສ້ ອຍ ແຕ່ ຫາກເພ່ ອື ຂາຍ ແລະ ແລກປ່ ຽນກນັ ໄດເ້ ປັນຕນົ້ ຕ. ຕວົ ຢ່ າງ ຈານວນເປດັ , ໄກ່ ຫລື ສດັ ຊະນດິ ຕ່ າງໆຂອງຊາວກະສກິ ອນກເອີນ້ ວ່ າ ຜະລດິ ຕະພນັ ໄດແ້ ຕ່ ມນັ ຈະເປັນສນິ ຄາ້ ກ ຕ່ ເມ່ ອື ເປດັ , ໄກ່ ແລະ ສດັ ເຫ່ າົ ນນັ້ ໄດນ້ າເອາົ ໄປຂາຍ ຖາ້ ລຽ້ ງແຕ່ ກຸມ້ ກນິ ເອີນ້ ວ່ າ ຜະລດິ ຕະພນັ ເພ່ ອື ເປັນອາຫານເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ບ່ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ສນິ ຄາ້ . ເປັດ, ໄກ່ ທ່ ຂີ າຍໄປມີບາງຄນົ ອາດຈະຊນື້ າໄປປຸງແຕ່ ງເປນັ ອາຫານ, ມບີ າງຄນົ ອາດຈະຊເື້ ອາົ ຕວົ ທ່ ີມສີ ຸຂະພາບສມົ ບນໄປ ລຽ້ ງ, ມບີ າງຄນົ ອາດຈະຊເື້ ອາົ ໄປຂາຍຕ່ ໃນລາຄາທ່ ສີ ງກວ່ າເກ່ າົ ແລະ ອ່ ນື ໆ ສຸດແລວ້ ແຕ່ ເປົາ້ ໝາຍນາໃຊ້ 39 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຂອງຜບ້ ລໂິ ພກ. – ສນິ ຄາ້ ( Goods) ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ສີ າມາດເບ່ ງິ ໄດດ້ ວ້ ຍຕາ ແລະ ຈບັ ບາຍ ຫລື ເປັນຕວົ ຕນົ ເຊ່ ນັ ຊນີ້ , ປາ, ປມື້ , ແຜ່ ນແພ ແລະ ອ່ ນື ໆ. – ບລກິ ານ ( Services ) ເປັນສ່ ງິ ທ່ ີບ່ ມຕີ ວົ ຕນົ , ການບລກິ ານເປັນສ່ ງິ ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫລ້ ກຄາ້ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມພໃຈ ເຊ່ ນັ ທ່ ານ ໝໃຫກ້ ານບລກິ ານກວດກາສຸຂະພາບ, ອາຈານໃຫກ້ ານສດິ ສອນແກ່ ລກສດິ , ນກັ ບນັ ຊໃີ ຫຜ້ ້ ຈດັ ການ ແລະ ອ່ ນື ໆ. ນອກນນັ້ ສນິ ຄາ້ ທຸກໆຊະນດິ ແລວ້ ຍງັ ໄດແ້ ບ່ ງເປັນສນິ ຄາ້ ອຸ ປະໂພກ. ບລໂິ ພກ ແລະ ສນິ ຄາ້ ເພ່ ມີ ມນຄ່ າ. ສນິ ຄາ້ ອຸປະໂພກ ( Consumer Goods) ແມ່ ນສນິ ຄາ້ ທ່ ີຂາຍໃຫຜ້ ອ້ ຸປະໂພກຂນັ້ ສຸດທາ້ ຍ ເຊ່ ນັ ໄປຊສື້ ນິ ຄາ້ ຢ່ ຕະ ຫລາດ ເພ່ ອື ມາໃຊສ້ ອຍສາລບັ ຄອບຄວົ ຫລື ຊສື້ ງົ້ ເສອື້ ໄປນ່ ຸງຫ່ ມົ . ສນິ ຄາ້ ບລໂິ ພກ ແມ່ ນສນິ ຄາ້ ທ່ ຂີ າຍໃຫຜ້ ບ້ ລໂິ ພກເພ່ ອື ນາໄປປຸງແຕ່ ງເປັນອາຫານສາລບັ ຄອບຄວົ , ຮາ້ ນອາຫານ ເຊ່ ນັ ຊນີ້ , ປາ, ເຂາົ້ , ເຄ່ ອື ງດ່ ມື ແລະ ອ່ ນື ໆ. ສນິ ຄາ້ ເພ່ ມີ ມນຄ່ າ Valued Added (Goods ) ແມ່ ນສນິ ຄາ້ ທ່ ຜີ ຊ້ ເື້ ອາົ ໄປ ເພ່ ອື ສບື ຕ່ ຜະລດິ ເປນັ ສນິ ຄາ້ ເຊ່ ນັ ບກິ , ເຈຍ້ , ສດາ ແລະ ອ່ ນື ໆ ສາລບັ ນກັ ຮຽນແລວ້ ແມ່ ນຊໄື້ ປໃຊແ້ ຕ່ ວ່ າພ່ ຄາ້ ແມ່ ຄາ້ ແມ່ ນຊຈື້ ານວນຫລວງຫລາຍເພ່ ອື ເອາົ ໄປຂາຍຕ່ ຫລື ຊາວກະສກິ ອນໃຊສ້ າລມີ າເຮດັ ເປັນແປ້ງເຂາົ້ ໜມົ ຂາຍ. ຂ. ນຍິ າມການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແມ່ ນການຜະລດິ ເພ່ ອື ແລກປ່ ຽນ, ເພ່ ອື ຂາຍ. ການຜະລດິ ເພ່ ອື ໃຊສ້ ອຍຕນົ ເອງ, ເສຍພາສ,ີ ເສຍຄ່ າເຊ່ າົ ບ່ ແມ່ ນການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ທ່ ານ ເລນນິ ໄດຊ້ ແີ້ ຈງວ່ າ “ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແມ່ ນການຈດັ ຕງັ້ ເສດຖະກດິ ອນັ ໜ່ ງຶ ຂອງສງັ ຄມົ ເຊ່ ງິ ໃນນນັ້ ຖືວ່ າບນັ ດາຜຜ້ ະລດິ ຫາກຜະລດິ , ຜະລດິ ຕະພນັ ພໃຜພລາວແລວ້ ເມ່ ອື ນນັ້ ຜຜ້ ະລດິ ແຕ່ ລະຄນົ ກຈະຕອ້ ງຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ປະເພດດຽວ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເພ່ ອື ຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ ຕອ້ ງມກີ ານຊື້ ຂາຍຜະລດິ ຕະພນັ ເຊ່ ງິ ເປນັ ສນິ ຄາ້ ຢ່ ຕາມທອ້ ງຕະຫລາດ ”. ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແມ່ ນບາດກາ້ ວການຂະຫຍາຍຕວົ ແຫ່ ງການຜະລດິ ສງັ ຄມົ ຖາ້ ວ່ າທຽບໃສ່ ການຜະລດິ ກຸມ້ ຕນົ ເອງໃນພນື້ ຖານເສດຖະກດິ ທາມະຊາດ ເພາະວ່ າມນັ ຊຸກຍໃ້ ຫກ້ າລງັ ການຜະລດິ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງໄວວາ. ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ໄດກ້ າເນດີ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນຕອນທາ້ ຍຂອງສງັ ຄມົ ປະຖມົ ບຮານ ເພາະວ່ າເວລານນັ້ ໄດມ້ ກີ ານແບ່ ງງານ ສງັ ຄມົ ຄງັ້ ທາອດິ ຄື ການແຍກການປກຝັງ ແລະ ການລຽ້ ງສດັ ອອກຈາກກນັ ເພ່ ອື ຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງ ສງັ ຄມົ ຈ່ ງິ ເກດີ ມີການປ່ ຽນແປງຜະລດິ ຕະພນັ ສ່ ວນເກີນນາກນັ ລະຫວ່ າງສອງຂະແໜງການນ.ີ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ປະຖມົ ບຮານ, ຂາ້ ທາດ ແລະ ສກັ ດນິ ານນັ້ ແມ່ ນການກະສກິ າທາມະຊາດ. ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແມ່ ນມາດຕະເກນປະຫວດັ ສາດອນັ ໜ່ ງຶ ມນັ ໄດກ້ າເນດີ ເກດີ ຂນຶ້ ແລະ ດາລງົ ຄງົ ຕວົ ໃນເງ່ອື ນໄຂ ປະຫວດັ ສາດອນັ ແນ່ ນອນ. ຄ. ເງ່ ອື ນໄຂກາເນດີ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ຕາມການວໄິ ຈຂອງທ່ ານ ກາກມາກ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ກາເນດີ ຂນຶ້ ກເມ່ ອື ມີ ສອງ ເງ່ອື ນໄຂຄ:ື – ເງ່ອື ນໄຂທີໜ່ ງຶ : ແມ່ ນມກີ ານແບ່ ງງານສງັ ຄມົ ໝາຍຄວາມວ່ າຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ມີການຫນັ ການຜະລດິ ເປັນ 40 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ວຊິ າສະເພາະ, ຄນົ ຈານວນໜ່ ງຶ ພຽງແຕ່ ຜະລດິ ວດັ ຖຸຊະນດິ ໃດຊະນດິ ໜ່ ງຶ ເທ່ ົານນັ້ , ແຕ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ພດັ ຕອ້ ງການຫລາຍຢ່ າງ, ຈາກນນັ້ ຈ່ ງິ ຈາເປັນມີການແລກປ່ ຽນນາກນັ . – ເງ່ອື ນໄຂທີສອງ: ແມ່ ນຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ກາເນດີ ມລີ ະບອບກາມະສດິ ກ່ ຽວກັບພາຫະນະການຜະລດິ ເປັນສ່ ວນ ຕວົ , ຜນົ ການຜະລດິ ໄດຂ້ ນຶ້ ກບັ ຜ້ເປນັ ເຈາົ້ ຂອງພາຫະນະການຜະລດິ , ເຂາົ ເຈາົ້ ມີສດິ ແລກປ່ ຽນຜະລດິ ຕະ ພນັ ນາກນັ ໄດ.້ ລວມຄວາມວ່ າ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ກາເນີດຂນຶ້ ຍອ້ ນ ສອງ ເງ່ອື ນໄຂດ່ ງັ ກ່ າວ ຫາກຂາດໜ່ ຶງໃນສອງເງ່ອື ນໄຂນນັ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ຈະບ່ ເກີດຂນຶ້ . ງ. ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ໝາຍເຖງິ ການສາ້ ງ ຫລື ການກະທາໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ຜະລດິ (P r o d u c t s) ໃນຮບສນິ ຄາ້ ຫລື ບລກິ ານ ( Goods orServ ices ) ເຊ່ ງິ ສາມາດນາໄປສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ດວ້ ຍການຂາຍ ຫລື ແລກປ່ ຽນ ສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນນັ້ ສາມາດເຮດັ ໃຫຜ້ ຊ້ ມື້ ີຄວາມເພ່ ງິ ພໃຈ ຫລື ອດັ ຖະປະໂຫຍດ(Utility)ໃນລກັ ສະນະຕ່ າງໆ. ຈ. ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ສາມນັ ຂະບວນການອອກແຮງງານຜະລດິ ຜນົ ຂອງຊາວກະສກິ ອນ ມີບາງປີກໄດຮ້ ບັ ຜນົ ດຈີ ນົ ເຫອື ກນິ ແລະ ຂາຍ. ການຜະລດິ ແລະ ຂາຍແບບທາມະຊາດໄດພ້ າໃຫເ້ ກີດມສີ ນິ ຄາ້ ສາມນັ . ສນີ ຄາ້ ສາມັນແມ່ ນສນິ ຄາ້ ຂອງຜ້ຜະລດິ ນອ້ ຍ. ສະນນັ້ , ການ ຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ສາມນັ ແມ່ ນການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ເຊ່ ງິ ຜຜ້ ະລດິ ແມ່ ນຊາວໄຮ່ ນາ, ຊາວຫດັ ຖະກາທ່ ີມີທນຶ ໜ້ອຍ. ພວກເຂາົ ຈດັ ຕງັ້ ການຜະລດິ ດວ້ ຍແຮງງານຂອງຕນົ ເອງ ກລະນີການຜະລດິ ບ່ ຕອ້ ງການແຮງງານຫລາຍ ແລະ ບ່ໄດຈ້ າ້ ງແຮງງານ ຂອງຄນົ ອ່ ນື ແລະ ຜນົ ຜະລດິ ທ່ ໄີ ດມ້ າກຂາຍເອງ. ຊາວຜຜ້ ະລດິ ສນິ ຄາ້ ສາມນັ ກມີກາມະສດິ ສ່ ວນຕວົ ເອກະຊນົ ຕ່ ພາຫະນະການຜະລດິ ແລະ ດາເນນີ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ເພ່ ອື ຕອບສະໜອງໃຫ້ຕະຫລາດ ເຊ່ ນັ ຊາວກະສກິ ອນປກຜກັ , ປຸກພດຶ ໃຫໝ້ າກ, ປກພດຶ ໃຫຫ້ ວົ ແລະ ອ່ ນື ໆ ເພ່ ອື ຕອບສະໜອງຜກັ ສດົ , ໝາກໄມສ້ ດົ ໃຫຕ້ ະຫລາດ ຫລື ນາຍຊ່ າງຕເີ ຫລກັ , ຕ່ າຫກ, ປັນ້ , ຄວັ ດ, ແກະສະຫລກັ ແລະ ອ່ ນື ໆ ສ. ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ທນຶ ນຍິ ມົ ຈາກການດາເນນີ ທຸລະກດິ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ເຊ່ ນັ ຕ່ າຫກ, ປກຝັງ, ລຽ້ ງສດັ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລະ ອ່ ນື ໆ ແລວ້ ຈດັ ການ ຂາຍດວ້ ຍຕນົ ເອງທຸລະກດິ ຂອງເຂາົ ຂະຫຍາຍຂນຶ້ ເລອື້ ຍໆ ຕະຫລາດຈາໜ່ າຍກວ້ າງອອກ ອນັ ສາ້ ງເງ່ອື ນໄຂໃຫເ້ ຂາົ ຂະຫຍາຍການຜະລດິ ອອກ, ເວລານກີ້ ານຜະລດິ ຂອງເຂາົ ບ່ ແມ່ ນເຮດັ ດວ້ ຍຕນົ ເອງອກີ ແລວ້ . ເຂາົ ໄດຈ້ າ້ ງແຮງງານຂອງ ກາມະກອນກະສກິ າ, ກາມະກອນຫດັ ຖະກາ ຫລື ກາມະກອນອຸດສາຫະກາດາເນນີ ການຜະລດິ ພາຍໃຕຮ້ ບການຈດັ ງານ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ທ່ ີບ່ ໄດອ້ ງີ ໃສ່ ແຮງງານສ່ ວນຕວົ ຂອງເຈາົ້ ກາມະສດິ ຕ່ ພາຫະນະການຜະລດິ ແຕ່ ຫາກອງີ ໃສ່ ການຈາ້ ງ ແຮງງານຂອງກາມະກອນເປັນຕນົ້ ຕເອນີ້ ວ່ າ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ທນຶ ນຍິ ມົ . ຜຜ້ ະລດິ ສນິ ຄາ້ ທນຶ ນຍິ ມົ . 3.2 ລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ຂອງສນິ ຄາ້ ຈາກຄວາມໝາຍຂອງການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແລະ ນຍິ ມົ ສນິ ຄາ້ ເຮາົ ເຫນັ ວ່ າສນິ ຄາ້ ມີລກັ ສະນະປະຈາຕວົ ສອງ ຢ່ າງ ຄ:ື ມນຄ່ າໃຊສ້ ອຍ ແລະ ມນຄ່ າແລກປ່ ຽນ. 41 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ກ. ມນຄ່ າໃຊສ້ ອຍ ແມ່ ນຄຸນປະໂຫຍດຂອງສນິ ຄາ້ ເຊ່ ງິ ສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການໃດໜ່ ງຶ ຂອງຄນົ ເຮາົ ອາດຈະແມ່ ນ ຄວາມຕອ້ ງການທາງດາ້ ນວດັ ຖຸຊມົ ໃຊ້ ເຊ່ ນັ ສງົ້ , ເສອື້ , ເກີບ ແລະ ອ່ ນື ໆ ອກີ ອນັ ໜ່ ຶງແມ່ ນຄວາມຕອ້ ງການທາງດາ້ ນ ຈດິ ໃຈ ເຊ່ ນັ ໜງັ ສພື ມິ , ຂ່ າວສານ, ຮບພາບສລິ ະປະ ແລະ ອ່ ນື ໆ ໝາຍຄວາມວ່ າ ຄຸນປະໂຫຍດດ່ ງັ ກ່ າວນບັ ມນື ບັ ຫລາຍຂນຶ້ ຕາມການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວທິ ະຍາສາດເຕກັ ນກິ ແລະ ກາລງັ ການຜະລດິ . ສະນນັ້ , ໃນພນື້ ຖານການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ມນຄ່ າໃຊສ້ ອຍແມ່ ນບນັ ດາວດັ ຖຸ ພັນທ່ ມີ ີຄຸນຄ່ າ ແລກປ່ ຽນ. ຂ. ມນຄ່ າແລກປ່ ຽນ ກ່ ອນອ່ ນື ໝດົ ມນັ ສະແດງເປັນສາຍພວົ ພນັ ທາງດາ້ ນປະລມິ ານ, ໂດຍການສນິ້ ເປືອງແຮງງານເທ່ າົ ໃດ, ວດັ ຖຸ ດບິ ເທ່ າົ ໃດ, ໃຊຈ້ ່ າຍເງນິ ເຂາົ້ ໃນການຜະລດິ ເທ່ າົ ໃດ, ແມ່ ນອດັ ຕະສ່ ວນແລກປ່ ຽນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາ ປະເພດມນຄ່ າໃຊສ້ ອຍທ່ ີແຕກຕ່ າງ. ສມົ ມຸດວ່ າ ຂວານ 1 ດວງແລກເຂາົ້ ເປືອກ 1 0 K g ຂວານ ແລະ ເຂາົ້ ເປືອກ ແມ່ ນສອງປະເພດມນຄ່ າໃຊສ້ ອຍຕ່ າງກນັ ແຕ່ ສາມາດແລກປ່ ຽນກນັ ໄດ.້ 3.3 ມນຄ່ າ ແລະ ປະລມິ ານມນຄ່ າສນິ ຄາ້ ກ. ຄວາມໝາຍ ມນຄ່ າສນິ ຄາ້ ແມ່ ນແຮງງານນາມມະທາຂອງຜຜ້ ະລດິ ສນິ ຄາ້ ທ່ ໄີ ດບ້ ນັ ຈຢຸ ່ ໃນສນິ ຄາ້ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ປະລມິ ານມນຄ່ າ ສນິ ຄາ້ ກແມ່ ນປະລມິ ານກາລງັ ແຮງງານຂອງຜຜ້ ະລດິ ສນິ ຄາ້ ທ່ ໄີ ດສ້ ນິ ເປືອງໄປໃນການອອກແຮງງານຜະລດິ ສນິ ຄາ້ . ຂ.ລກັ ສະນະສອງດາ້ ນຂອງການອອກແຮງງານຜະລດິ ສນິ ຄາ້ • ແຮງງານຮບປະທາ ແມ່ ນການອອກແຮງງານຕວົ ຈງິ ຂອງຜອ້ ອກແຮງງານທ່ ນີ າໃຊເ້ ຄ່ ອື ງມກື ານອອກແຮງງານ, ກະທບົ ໃສ່ ເປາົ້ ໝາຍ ການອອກແຮງງານດວ້ ຍຮບແບບ, ວທິ ີ ແລະ ເຄ່ ອື ງມສື ະເພາະຂອງໃຜລາວ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫເ້ ປາົ້ ໝາຍການອອກແຮງງານ ປ່ ຽນແປງກາຍມາເປັນຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ີສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ . • ແຮງງານນາມມະທາ ແມ່ ນການສນເສຍກາລງັ ເຫ່ ອື ແຮງຂອງຜຜ້ ະລດິ ສນິ ຄາ້ ເຊ່ ງີ ເປນັ ຜຜ້ ະລດິ ສນິ ຄາ້ ໃດໆກສນິ ເປືອງໃນເມ່ ືອອອກແຮງ ງານຜະລດີ ເຊ່ ນັ ກາລງັ ມນັ ສະໝອງ, ກາລງັ ເສນັ້ ປະສາດ ແລະ ກາລງັ ກາ້ ມຊນິ້ . ເວາົ້ ລວມແລວ້ ແຮງງານນາມມະທາ ແມ່ ນເວາົ້ ເຖິງສຸຂະພາບຮ່ າງກາຍຂອງຜອ້ ອກແຮງງານໄດມ້ ີຄວາມອດິ ເມ່ ອື ຍ, ອ່ ອນເພຍ, ຈ່ ອຍຜອມເນອື້ ງຈາກສນເສຍ ພະລງັ ງານຂອງຮ່ າງກາຍໃນການອອກແຮງງານຜະລດິ . 3.4 ກດົ ເກນມນຄ່ າ ກ. ຄວາມໝາຍ ກດົ ເກນມນຄ່ າແມ່ ນກດົ ເກນເສດຖະກດິ ຂອງການຜະລດິ ແລະ ການຈລະຈອນສນິ ຄາ້ ມນັ ຄອບງາການຜະລດິ ແລະ ການແລກປ່ ຽນສນິ ຄາ້ . ຂ. ເນອື້ ໃນຂອງກດົ ເກນມນຄ່ າ 42 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ກດົ ເກນມນຄ່ າມັນຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການໃຫກ້ ານຜະລດິ ແລະ ການແລກປ່ ຽນສນີ ຄາ້ ຕອ້ ງດາເນນີ ໄປບນົ ພນື້ ຖານ ການສນິ້ ເປືອງແຮງງານຈາເປນັ ຂອງສງັ ຄມົ , ໝາຍຄວາມວ່ າການແລກປ່ ຽນສນິ ຄາ້ ຕອ້ ງອງີ ໃສ່ ມນຄ່ າຂອງມັນ, ມນຄ່ າ ສະເພາະຂອງແຕ່ ລະສນິ ຄ້າຕອ້ ງສອດຄ່ ອງກັບມນຄ່ າສງັ ຄມົ ຂອງມັນ, ຜ້ຜະລດິ ແລະ ຜແ້ ລກປ່ ຽນສີນຄາ້ ຈະຮ້ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງກດົ ເກນມນຄ່ າໄດກ້ ຕ່ ເມ່ ອື ການເພ່ ີມຂນຶ້ ຫລື ຫຸດລງົ ຂອງລາຄາສນິ ຄາ້ ໄດມ້ ີການຂນຶ້ ລງົ ຢ່ ເລອື້ ຍໆ ນນັ້ ແມ່ ນການກະທບົ ຂອງກດົ ເກນມນຄ່ າ, ກດົ ເກນລາຄາ, ການສະໜອງກບັ ຄວາມຕອ້ ງການ ແລະ ອ່ ນື ໆ. ຄ. ສ່ ທິ ່ ີຄວນເອາົໃຈໃສ່ ໃນການນາໃຊກ້ ດົ ເກນມນຄ່ າ ຕອ້ ງຮປ້ ະສານສມົ ທບົ ຄຸນປະໂຫຍດ ການກະທບົ ດາ້ ນຕງັ້ ໜາ້ ຂອງກດົ ເກນມນຄ່ າກບັ ລະບຽບ ກດົ ໝາຍຕ່ າງໆ ຂອງລດັ ເພ່ ອື ດດັ ສມົ ແລະ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາຕ່ າງໆ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ໃນແຕລະໄລຍະໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ ແລະ ເໝາະສມົ , ທງັ ມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງບນົ ພນື້ ຖານສະພາບຕວົ ຈງິ ຂອງປະເທດ. 4. ການເງນິ , ທະນາຄານ ແລະ ການຄາ້ 4.1 ການເງນິ ກ. ຄວາມໝາຍ ການເງນິ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຶ ຂອງພນື້ ຖານ ເສດຖະກດິ ສນິ ຄາ້ ບ່ ວ່ າຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ໃດໆ ໃນເມ່ ອື ມກີ ານຜະລດິ . ຂ. ຄວາມຈາເປນັ ຕອ້ ງມກີ ານເງນິ ການເງນິ ກາເນດີ ເກດີ ຂນຶ້ ຕດິ ພນັ ກັບການກາເນດີ ຂນຶ້ ຂອງລດັ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແລະ ມກີ ານຈລະຈອນເງນິ ຕາ, ລດັ ກາເນດີ ຂນຶ້ ມີຄວາມຈາເປນັ ຕອ້ ງມີການໃຊຈ້ ່ າຍເງນິ ເຂາົ້ ໃນກງົ ຈກັ ບລຫິ ານລດັ . ການຄງົ ຕວົ ຊອງຫລາຍພາກສ່ ວນ ເສດຖະກດິ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ແລະ ການຈລະຈອນເງນິ ຕາແມ່ ນຄວາມຈາເປັນຕອ້ ງມກີ ານເງນິ . ຄ. ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງການເງນິ ການເງນິ ມີ ສອງ ໜາ້ ທຕີ ນົ້ ຕດ່ ງັ ນ:ີ້ • ໜາ້ ທ່ ີແຈກຢາຍຍອດປະລມິ ານຜະລດິ ຕະພນັ ສງັ ຄມົ ແລະ ລາຍໄດແ້ ຫ່ ງຊາດ ພາຍໄຕຮບການເງນິ ຕາ. •ໜາ້ ທ່ ຄີ ຸມ້ ຄອງ ແລະ ກວດກາການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງບນັ ດາຫວົ ໜ່ ວຍເສດຖະກິດຮາກຖານ. ງ. ລະບບົ ການເງນິ ເປັນລະບບົ ທີເອອື້ ອານວຍໃຫແ້ ກ່ ໜ່ ວຍເກນີ ດນ ແລະ ໜ່ ວຍຂາດດນ, ຕດິ ຕ່ ກນັ ໃນການແລກປ່ ຽນທາງດາ້ ນ ການເງນິ ລະຫວ່ າງເອກະສານສນັ ຍາ ຫລື ເຄ່ ອື ງມທື າງການເງນິ ກບັ ເງນິ , ອງົ ປະກອບທ່ ີສາຄນັ ຂອງລະບບົ ການເງນິ ປະກອບດວ້ ຍໜ່ ວຍເກີນດນ ແລະ ໜ່ ວຍຂາດດນ ແລະ ໜ່ ວຍຂາດດນຕະຫລາດການເງນິ , ສະຖາບນັ ການເງນິ ແລະ ເຄ່ ອື ງມທື າງການເງນິ . ລະບບົ ການເງນິ ປະກອບດວ້ ຍ 4 ພາກສ່ ວນຄ:ື ການເງນິ ຂອງບນັ ດາຫວົ ໜ່ ວຍເສດຖະກິດຮາກຖານ, ງບົ ປະມານແຫ່ ງລດັ , ບນັ ດາຄງັ ສນິ ເຊ່ ອື ແລະ ບນັ ດາຄງັ ປະດນັ ໄພ. 4.2 ທະນາຄານ 43 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ທະ ນ າ ຄ າ ນ ກາ ນ ຄ າ້ ຕ່ າ ງປ ະ ເທດ ກ. ຄວາມໝາຍ ທະນາຄານແມ່ ນສະຖາບນັ ທາງການເງນິ ໜ່ ງຶ ຂອງແຕ່ ລະປະເພດ, ແມ່ ນບ່ ອນເກບັ ມຽ້ ນເງນິ ແລະ ເຮດັ ການຄາ້ ເງນິ ເຊ່ ງິ ມໜີ າ້ ທ່ ີເບ່ ງິ ແຍງ ແລະ ຮບັ ປະກນັ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງບບົ ການເງນິ ເປັນລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍ ແລະ ເໝາະສມົ . ຂ. ໂຄງປະກອບທະນາຄານກາງ ລະບບົ ທະນະຄານໃນປດັ ຈບຸ ນັ ມີ ສອງ ພາກສ່ ວນຄື ທະນາຄານກາງ ແລະ ທຸລະກດິ . • ທະນາຄານກາງ ແມ່ ນສະຖາບນັ ການເງນິ ສງສຸດເປັນແກນກາງໃນລະບບົ ການເງນິ ຂອງ ສປປ ລາວ ເບອື້ ງຕນົ້ ເອນີ້ ທະນາຄານກາງ ວ່ າທະນາຄານແຫ່ ງລດັ ແລະ ປັດຈບຸ ນັ ເອນີ້ ວ່ າ ທະນາຄານແຫ່ ງ ສປປ ລາວ ທະນາຄານມີໜາ້ ທ່ ີດ່ ງັ ນ:ີ້ – ການຮກັ ສາເງນິ ສາຮອງທາງການ ແລະ ການພມິ ທະນາບດັ . – ເຄ່ ອື ນໄຫວວຽກງານໃນຖານະເປັນຜແ້ ທນການຄງັ ແຫ່ ງຊາດ. – ເຄ່ ອື ນໄຫວໃນການເປນັ ຕວົ ແທນ ແລະ ການພວົ ພນັ ກບັ ຕ່ າງປະເທດ. – ເຄ່ ອື ນໄຫວສ່ ງົ ເສມີ ການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດ. • ທະນາຄານທຸລະກດິ ທະນາຄານທລຸ ະກດິ ແບ່ ງອອກເປັນ ສາມ ລະບບັ ຄ:ື – ລະບບົ ທະນາຄານດ່ ຽວແມ່ ນທະນາຄານທລຸ ະກິດທ່ ີເຄ່ ອື ນໄຫວເປັນເອກະລາດ ບ່ ຢ່ ພາຍໃຕກ້ ານຄວບຄມຸ ຂອງທະນາຄານອ່ ນື , ມສີ ານກັ ງານແຫ່ ງດ່ ຽວມທີ ນຶ ແລະ ພະນກັ ງານເປນັ ຂອງຕນົ ເອງ. – ລະບບົ ທະນາຄານສາຂາເປນັ ລະບບົ ທະນາຄານທ່ ມີ ີສາຂາຕງັ້ ແຕ່ 1 ສາຂາຂນຶ້ ໄປທ່ ີຕງັ້ ຢ່ ແລະ ເຄ່ ອື ນໄຫວ ທຸລະກດິ ຕາມແຫ່ ງຕ່ າງໆທງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດ. – ລະບບົ ທະນາຄານກ່ ຸມ ແມ່ ນລະບບົ ທະນາຄານທ່ ີບນັ ດາທະນາຄານດ່ ຽວລວມຕວົ ເຂາົ້ ກນັ ເພ່ ອື ເຄ່ ອື ນໄຫວ ກດິ ຈະການຮ່ ວມກນັ . 44 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ

ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ລະບບົ 11+3+2 ຄ. ພາລະບດົ ບາດຂອງທະນາຄານ ໃນປະຈບຸ ນັ ສ່ ວນໃຫຍ່ ລດັ ຖະບານດາເນນີ ການຜ່ ານທະນາຄານລດັ ຢ່ ສປປ ລາວ ແມ່ ນທະນາຄານກາງ ແລະ ທະນາຄານທຸລະກິດ, ເຊ່ ງິ ທະນາຄານທຸລະກດິ ເປນັ ສະຖາບນັ ການເງນິ ທ່ ີລະດມົ ການຝາກເງນິ ຈາກປະຊາຊນົ ແລະ ໃຫ້ ບລກິ ານໜ່ ວຍທລຸ ະກດິ ກຢ້ ມື . ດ່ ງັ ນນັ້ , ທະນາຄານຈ່ ງິ ບດົ ບາດດ່ ງັ ນ:ີ້ – ຈາໜ່ າຍເງນິ ຕາ – ບລກິ ານສນິ ເຊ່ ອື – ສາລະສະສາງຢ່ ພາຍໃນປະເທດ – ຄມຸ ້ ຄອງຄງັ ເງນິ ຂອງງບົ ປະມານແຫ່ ງລດັ ແລະ ການເງນິ ຂອງທະນາຄານທລຸ ະກດິ – ສາລະສະສາງສາກນົ , ຄຸມ້ ຄອງເງນິ ຕາຕ່ າງປະເທດ, ຄຸມ້ ຄອງໂລຫະທາດ...ທ່ ມີ ຄີ ່ າ – ຈດັ ຕງັ້ ລະບບົ ຄງັ ປະຫຍດັ ແລະ ລະະດມົ ຝາກເງນິ ປະຢດັ ຂອງປະຊາຊນົ – ສ່ ງົ ເສມີ ການພດັ ທະນາວດັ ທະນາທາສງັ ຄມົ ຄາຖາມຄນົ້ ຄວ້ າ 1. ທະນາຄານທລຸ ະກດິ ແບ່ ງອອກເປັນຈກັ ປະເພດຄປື ະເພດໃດແດ່ ? 2. ລະບບົ ທະນະຄານໃນປັດຈບຸ ນັ ມີ ຈກັ ພາກສ່ ວນຄື ພາກສ່ ວນໃດແດ່ ? 45 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນິ