ທິດສະດີການເມືອງ2

ນນ້ິັ ເອງ ຢາ່ ງໃດກຕາມ ຄວາມສາພັນໃນລັກສະນະນິີ້ລະຫວ່າງລັດຖະບານກັບນັກທລຸ ະກິດບ່ືຈາເປັນຈະຕ້ອງດາເນີນ ໄປຢ່າງລາບລື່ນສະເໝໄີ ປ ໃນຫາຍກລະນີໄດ້ເກີດການຂັດແຍ້ງກັນຂິ້ຶນລະຫວ່າງລັດຖະບານກັບທຸລະກິດເອກະຊົນ ແຕ່ກເປັນຄວາມຂັດແຍ້ງທ່ືຢີ ູ່ພາຍໃນຂອບເຂດບື່ໄດ້ມຸ້ງທາລາຍລ້າງຊ່ືຶງກັນ ແລະ ກນັ ເພາະຕາ່ ງກຮູ້ເຖງິ ຄວາມຈາເປັນ ທ່ືີຕ້ອງທາງານຮ່ວມກັນ ແລະ ຕ່າງກສະແດງບົດບາດຂອງຜູ້ນາໃນສັງຄົມຄຽງບ່າຄຽງໄຫື່ກັນຢູ່ (Lindblom, 1977:179). ສາລັບອະພິສິດທື່ີນັກທຸລະກິດໄດ້ຮັບຈາກລັດນັິ້ນ LindBlom (1977-180-188) ໄດ້ແຈກແຈ້ງໃຫ້ ເຫັນວ່າ ນກັ ທຸລະກດິ ໃຫຍ່ໃນສັງຄົມທຶນນິຍົມປະຊາທິປະໄຕມີອະພິສິດທາງການເມືອງຫາຍປະການແຕ່ທ່ືີສາຄັນກ ຄື ການທື່ີເຈາ້ົິ ຫນ້າທື່ີຂອງລດັ ແລະ ລັດຖະບານມັກຈະປັບນະໂຍບາຍຂອງລັດໃຫ້ເຂົິາ້ ກບັ ຄວາມຕ້ອງການຂອງທຸລະ ກິດເອກະຊົນ ແລະ ການທື່ີລັດຖະບານມັກຈະມອບອານາດຫນ້າທ່ີືຂອງລັດບາງຢ່າງໃຫ້ແກ່ນັກທຸລະກິດ (ເບື່ິງ Lindblom, 1977:180-185) ໃນແງ່ທາອິດຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງວ່າລັດຖະບານ ແລະ ເຈົ້ິາຫນ້າທືີ່ຂອງລັດໃນ ປະເທດທນ້ ນຍິ ມົ ໂດຍທົ່ືວໄປຍນິ ດີ ແລະ ພ້ອມທື່ີຈະແກ້ໄຂປຽ່ ນແປງແນວນະໂຍບາຍ ແລະ ລະບຽບປະຕິບັດຂອງ ລັດໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດຕື່ທຸລະກິດເອກະຊົນ ຫື ຜ່ອນຜັນແລະຢົກເວັ້ິນກົດເກນບາງຢ່າງໃຫ້ແກ່ນັກທຸລະກິດໃຫຍ່ ເຊັື່ນ ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາສານເຄີຍ້ ປະຕິເສດທ່ືີຈະຕັດສິນໃຫ້ບລິສັດຜະລິດຢາທ່ືີຢື່ນລາຍງານເທັດຕ່ືອ້ງກອນ ອາຫານ ແລະ ຢາຈ່າຍຄ່າເສຍຫາຍໂດຍໃຫ້ເຫດຜ້ນວ່າຈະເປັນການທາລາຍທຸລະກິດທື່ີເຄີ້ຍສ້າງປະໂຫຍດມາດົນ ຍິື່ງໃນກລະນີຂອງຍື່ີປຸ່ນຄວາມສາພັນໃນລັກສະນະນິີ້ລະຫວ່າງນັກທຸລະກດິ , ຂ້າລາດຊະການ ແລະ ສະມາຊິກລັດ ສະພາຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງຈົນຮຽກໄດ້ວ່າເໝືອນກັບສິ່ືງມີຊີວິດທ່ືີດາລົງຊີບຢູ່ໂດຍການອາໄສຊຶ່ືງກັນ ແລະ ກັນ (Symbiosis) ທ່ືີດຽວແຕ່ທັງນັ້ິນກບ່ືໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ນັກທຸລະກິດຈະໄດ້ຮັບທຸກສິ່ືງທຸກຢ່າງທື່ີຕົນຮຽກຮ້ອງ ຕ້ອງການຈາກລັດສະເໝີໄປໂດຍທົື່ວໄປລັດຖະບານຈະຕອບສະຫນອງຕ່ືຂິ້ຮຽກຮ້ອງຂອງທຸລະກິດເອກະຊົນໃນ ລັກສະນະທ່ືີເຫນັ ວາ່ ພທ່ືີຈະຈູງໃຈໃຫ້ນັກທລຸ ະກິຈດຈະດາເນີນກິດຈະການໄປໄດ້ຢາ່ ງດບີ ່ືແມນ່ ຍິນດຈີ ະທາທຸກສືິ່ງທ່ືີ ຄົນເຫື່າົ ນິັ້ນປາດຖະຫນາ ໃນແງທ່ ່ືສີ ອງນິັ້ນໃນຫາຍປະເທດຈະພບວາ່ ລັດຖະບານໄດ້ແຕ່ງຕິ້ງັ ໃຫ້ນັກທຸລະກິດມີຕາ ແໜ່ງຢ່ໃູ ນຫນວ່ ຍງານບາງຢາ່ ງຂອງລັດທງັ ຢາ່ ງເປັນທາງການ ແລະ ບື່ເປນັ ທາງການໃນກລະນີຂອງະສະຫະລັດອາເມ ລິກາ ບດົ ບາດຂອງນກັ ທຸລະກິດໃນລັກສະນະນີ້ິຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງກວາ່ ທ່ືີອ່ືນໃດ ເຊືັ່ນ ແຕງ່ ຕງ້ິັ ນັກທຸລະກິດເປັນທ່ືີປກ້ ສາຂອງຫນ່ວຍງານຂອງລັດໃນເລື່ອງນະໂຍບາຍທົວື່ ໆໄປ ແລະ ບາງກລະນີກມອບອານາດໃຫ້ມຖີ ານະເປັນເໝືອນ ເຈົ້ິາຫນ້າທ່ີືຂອງລັດທື່ີບື່ໄດ້ຮັບເງິນເດືອນຈາກ ລັດຖະບານໃນກລະນີຂອງຝຣັ່ືງເສດກເປັນໄປໃນທານອງດຽວກັນ ຄະນະກາມະການທຸລະກິດເອກຊົນມີບ້ດບາດຮ່ວມກັບກະຊວງຕາ່ ງໆໃນການການດ ແລະ ດາເນີນນະໂຍບາຍດ້ານ ອຸດສາຫະກາສະພາບການຢ່າງນ້ີິຍັງອາດຈະພົບໄດ້ໃນປະເທດຕາເວັນຕົກອ່ືນໆ ເຊັື່ນ: ອັງກ້ິດ, ເຢຍລະມັນຕາເວັນ ຕົກ ແລະ ອື່ນໆ ອີກດ້ວຍບົດບາດຂອງນັກທຸລະກິດໃນແງ່ນິີ້ມັກຈະເປັນອະພິສິດທ່ືີລັດມອບໃຫ້ແກ່ນັກທຸລະກິດ ໂດຍສະເພາະເທາົ່ື ນິນັ້ ຜູ້ນາເອກະຊົນອນື່ ໆມັກຈະບ່ືໄດ້ຮບັ ສິດທິນ້ີິບ່ືວ່າຈະເປັນຜູ້ນາກາກອນ ຊາວນາ ຫື ອາຊີບອື່ນໆ ທ່ານ້ລິນບລອມ້(Lindblom) (1977:187) ໄດ້ຢ້ິາເຖິງອະພິສິດ ແລະ ອານາດຕ່ືຮອງຂອງນັກທຸລະກິດໄວ້ວ່າ ນກັ ທຸລະກິດບື່ໄດ້ທກຸ ສືິ່ງທກຸ ຢ່າງທື່ີຕ້ອງການກຈິງ ແຕກ່ ານພວກນີິ້ໄດ້ຮັບສ່ວຍຫລວງຫລາຍ ແລະ ເມື່ອໃດທ່ືີພວກ ທາ່ ນບື່ໄດ້ຫລາຍພ ກຈະເຮັດໃຫເ້ ກດີ ພາວະຖດົ ຖອຍ ແລະ ການຢ້ດສະງັກດ້ານເສດຖະກດິ ເປນັ ຜົນຕິດຕາມມາ. ອານາດຕື່ລອງ ແລະ ຖານະອະພິສິດຂອງນັກທຸລະກິດໃຫຍ່ດັ່ືງກ່າວໄດ້ສ້າງຜົນກະທົບ ແລະ ບັນຫາປະ ການ ໜຶງື່ ໃຫແ້ ກ່ສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕກາ່ ວຄື ສັງຄົມບ່ືສາມາດຄວບຄມຸ ນັກທຸລະກິດໄດ້ຢາ່ ງຈິງຈງັ ໃນລະບອບປະ ຊາທປິ ະໄຕນ້ິັນປະຊາຊົນຄວບຄມຸ ໄດ້ສະເພາະລດັ ຖະບານ ແລະ ເຈົ້ິາຫນາ້ ທື່ີຂອງລັດໂດຍອາໄສຂະບວນການປະຊາ ທປິ ະໄຕເຊນືັ່ : ການເລືອກຕ້ິງັ , ການລົງປະຊາມະຕິ ແລະ ອືນ່ ໆ ແຕ່ນັກທຸລະກດິ ຢູ່ນອກເໜືອການຄວບຄຸມຂອງກົນ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 95 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ໄກທາງການເມອື ງດື່ງັ ກ່າວ (Lindblom, 1977: 189) ຝາ່ ຍລັດຖະບານເອງກຕ້ອງພືຶ່ງພາ ແລະ ເກງໃຈນັກທຸລະ ກດິ ຕົນບື່ຢູ່ໃນສະພາບທື່ີຈະຄວບຄຸມພຶດຕິກາຂອງຄົນກົ່ມ້ ນ້ິີໄດ້ຢາ່ ງແທ້ຈງິ ນັກທລຸ ະກິດໃຫຍ່ທງັ ຫາຍຈຶື່ງສາມາດທ້າ ທາຍອານາດຕາມຂະບວນການປະຊາທິປະໄຕໄດ້ ທັງຍັງສາມາດຂັດຂວາງ ການປົກຄອງແບບນິີ້ໄດ້ຢ່າງບື່ຍາກລາ ບາກນັກຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ນະໂຍບາຍຂອງລັດຫາຍດາ້ ນທ່ືີອອກມາຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການຂອງຄົນສ່ວນໃຫຍ່ ຕາມຂະບວນການປະຊາທປິ ະໄຕແຕ່ຂັດກັບຜົນປະໂຫຍດຂອງທຸລະກິດຂະໜາດໃຫຍ່ມັກຈະບື່ມຜີ ົນບັງຄັບໃຊ້ຢ່າງ ຈິງຈັງ ເຊັ່ືນ ກົດຫມາຍຄວບຄຸມມົນລະພິດທື່ີເກີດຈາກອຸດສາຫະກາກົດຫມາຍປ້ອງກັນການຄ້າກາໄລເກີນຄວນ ແລະ ກົດຫມາຍກາຈັດການຜູກຂາດເປັນຕົ້ິນ ທັງນີິ້ເພາະເກີດຈາກການບື່ຍອມຮ່ວມມື ແລະ ປະຕິບັດຕາມຂອງ ບນັ ດານກັ ທລຸ ະກິດທງັ ຫາຍນນ້ິັ ເອງ ໃນກລະນີເຊ່ັືນນິີ້ ຂະບວນການປະຊາທປິ ະໄຕບື່ອາດຈະໃຊ້ປະຕິບັດໄດ້ຜົນໃນ ດາ້ ນທື່ີນກັ ທຸລະກິດທ່ົືວໄປຄວບຄມຸ ຢູ່ ແລະ ບ່ືຕ້ອງການໃຫ້ຂະບວນການທາງການເມືອງຢ່ືນມືເຂາ້ົິ ມາກ່ຽວຂ້ອງແຕ່ ທງັ ນີ້ກິ ບ່ືໄດ້ໝາຍຄວາມວາ່ ນກັ ທລຸ ະກິດຈະຕື່ຕາ້ ນອານາດຕາມລະບອບປະຊາທິປະໄຕຢາ່ ງຈະແຈ້ງ ໃນຫາຍກລະນີ ຄົນເຫົື່ານ້ິີອາດຈະໃຊ້ວທິ ີຜັກດນັ ໃຫ້ຂະບວນການປະຊາທິບປະໄຕປັບຕົວໃຫ້ເຂົາິ້ ກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຕນົ ອັນ ເປນັ ການທາໃຫຕ້ ນົ ສາມາດຄວບຄມຸ ຫື ມອີ ດິ ທພິ ົນເໜອື ກຂະບວນການແບບປະຊາທປິ ະໄຕ. ນອກເໜືອໄປຈາກການໃຊ້ອະພິສິດທື່ີມີຢູ່ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດໃນການຜັກດັນນະໂຍບາຍຂອງລັດແລ້ວ Lindblom (1977:193) ຍັງຊ້ິີໃຫເ້ ຫັນຕື່ໄປອີກວ່າ ນັກທລຸ ະກິດທງັ ຫາຍຍັງສາມາດເຂ້າິົ ໄປຄວບຄຸມນະໂຍບາຍ ຂອງລັດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຜົນປະໂຫຍດໄດ້ໂດຍວິທີການເຂົິາ້ ໄປມີສ່ວນຮ່ວມທາງການເມືອງອີກດ້ວຍ ທັງນີິ້ກໂດຍ ອາໄສວິທີຕ່າງໆທື່ີຮູ້ກັນຢູ່ ເຊັື່ນ ການບລິຈາກເງິນອຸດໜຸນພັກການເມືອງ ແລະ ອື່ນໆ ອັນເປັນການເຂົ້ິາໄປມີສ່ວນ ຮວ່ ມໃນຖານະກມຸ່ ຜົນປະໂຫຍດຢ່າງໜງຶື່ ແຕ່ກມຸ່ ນັກທຸລະກດິ ຈະແຕກຕ່າງໄປ ຈາກກ່ມຸ ຜນົ ປະໂຫຍດທວ່ືົ ໆໄປເມື່ອ ເບິື່ງໃນແງ່ຄວາມສາປະສິດຜົນຂອງການເຂົິ້າໄປມີສ່ວນຮ່ວມທາງການເມືອງນັກທຸລະກິດຈະທາງານໄດ້ຜົນຫລາຍ ກວ່າທຸກກຸ່ມໃນດ້ານການຜັກດັນ ແລະ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານ ແລະ ເຈົ້ິາຫນ້າທີື່ຂອງລັດຕອບສະຫນອງຜົນ ປະໂຫຍດຂອງຕົນ ທງັ ນິີ້ເປນັ ເພາະນກັ ທຸລະກິດມີຂິ້ໄດ້ປຽບເໜືອກຸມ່ື ອື່ນໆ ຢູ່ 3 ປະການ ຄື: 1) ມແີ ຫ່ງື ເງິນທຶນຈາ ນວນມະຫາສານ 2) ມີການຈັດອົງການໃນການທາງານຢູແລ້ວ ແລະ 3) ສາມາດເຂົ້ິາເຖິງຕົວລັດຖະບານໄດ້ເປັນ ກລະນີພເິ ສດ (ເບືິງ່ Lindblom, 1977:194, 195-198) ໃນປະການທາອິດ ຈະເຫັນໄດ້ວ່ານກັ ທຸລະກິດ ແລະ ບລິສດັ ໃຫຍ່ໆ ທງັ ຫາຍມີເງນິ ທຶນຫລວງຫລາຍສາລັບໃຊ້ໃນການໂຄສະນາຫາສຽງທາງການເມືອງໃນທກຸ ຮູບແບບບ່ື ວ່າຈະເປັນການອຸດໜຸນພັກການເມືອງ ຫື ໂຄສະນາຊວນເຊື່ອໃນສື່ມວນຊົນ ຫື ຈັດລ້ຽງນັກການເມືອງ ແລະ ເຈ້ົິາ ຫນ້າທືີ່ຂອງລັດໃນວາລະຕ່າງ ໆ ຂະນະທື່ີກຸ່ມອື່ນໆບື່ມີເງິນທຸນຫລາຍພທື່ີຈະແຂ່ງຂັນກັບນັກທຸລະກິດໄດ້ ໃນແງ່ ຂອງການບລິຈາກເງິນສະໜບັ ສະໜູນພັກການເມືອງ ໃນກລະນີຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ໃນປີ 1964 ນັກທຸລະ ກິດບລິຈາກເງິນໃຫ້ແກ່ພັກການເມືອງເຖິງ 13.5 ລ້ານດອນລາ ຂະນະທື່ີສະຫະພາບແຮງງານບລິຈາກໃຫ້ບື່ເຖິງ 4 ລາ້ ນດອນລາ ທງັ ທື່ີຈານວນສະມາຊກິ ຫລາຍກວ່າຈານວນນກັ ທລຸ ະກິດຫາຍເທາ່ືົ ຕົວຂ້ິໄດ້ປຽບຂອງນກັ ທລຸ ະກດິ ໃນ ປະການທີສອງ ຢູ່ທ່ືີການຈດັ ອົງການໃນການລງົ ຫາສຽງທາງການເມືອງຂອງນກັ ທລຸ ະກິດດີກວ່າກຸ່ມຜນົ ປະໂຫຍດອ່ືນ ໃນການຮຽກຮອ້ ງແລະແຍງ້ ຊງິ ຜົນປະໂຫຍດທາງການເມືອງການທາງານໃນຮູບຂອງອົງກອນຈະທາໃຫ້ປະສົບຜົນສາ ເລັດໄດ້ງ່າຍກວ່າການທາງານພຽງຄົນດຽວປະຊາຊົນທວື່ົ ໆໄປອາດຈະມີການລວມກຸ່ມເປັນອົງກອນຂ້ິຶນມາເພ່ືອຮຽກ ຮ້ອງຕື່ລັດຖະບານໂດຍຜູ້ເຂົິ້າຮ່ວມຈະຕ້ອງສະລະເງິນທອງ, ເວລາ ແລະ ແຮງກາຍໃນການຫາສຽງດັື່ງກາ່ ວ ແຕ່ສາ ລບັ ນກັ ທຸລະກິດນ້ັິນບ່ືຈາເປນັ ຕ້ອງເສຍເວລາທາຢ່າງນັິ້ນເພາະບລິສັດທື່ີມີຢູ່ເປັນອົງກອນຢແູ່ ລ້ວມີທງັ ເຄື່ອງມື ແລະ ຕວົ ບຸກຄົນທສີື່ າມາດລະດມົ ມາໃຊ້ປະໂຫຍດໃນທາງການເມືອງໄດ້ທັນທີໃນປະການສຸດທ້າຍ ນັກທຸລະກິດໄດ້ປຽບ ກຸ່ມຜົນປະໂຫຍດອ່ືນໆ ເຊື່ນັ : ກຸມ່ ກາມະກອນ, ກຸມ່ ກະເສດຕະກອນ ແລະ ກຸ່ມວິຊາຊບີ ທງັ ຫາຍໃນແງ່ທ່ືີຄົນພວກ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 96 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວົງ

ນີິ້ສາມາດເຂົາ້ິ ເຖິງຕວົ ເຈົິາ້ ຫນ້າທີ່ືຂອງລັດ ແລະ ນັກການເມືອງໄດ້ງ່າຍກວ່າກນກຸ່ມອື່ນໆ ທັງນ້ີິເພາະຖານະອະພສິ ດິ ຊົນຂອງນກັ ທຸລະກິດດັ່ືງໄດ້ກາ່ ວມາແລ້ວນັກທຸລະກດິ ໃຫຍ່ໆມກັ ຈະຮູ້ຈັກມກັ ຄຸ້ນກບັ ເຈົ້ິາຫນາ້ ທີື່ຂອງລັດ ແລະ ນັກ ການເມືອງໃນລະດັບສູງຢູ່ແລ້ວ ແລະ ເຈົ້ິາຫນ້າທ່ືີຂອງລັດເອງກພ້ອມທື່ີຈະຮັບຟັງຂິ້ຮຽກຮ້ອງຂອງນັກທຸລະກິດຢູ່ ສະເໝີ ໂດຍມັກຈະເປີດໂອກາດໃຫ້ນັກທຸລະກິດເຂົ້ິາພົບປະເຈນຈາໄດ້ຢ່າງງ່າຍດາຍ ຂິ້ໄດ້ປຽບທັງສາມປະການທ່ືີ ນັກທຸລະກິດມີຢູ່ນ້ີິທາໃຫ້ນັກທລຸ ະກິດປະສົບຜົນສາເລັດໃນການຜັກດັນ ແລະ ໃຊ້ອິດທິພົນເໜືອນະໂຍບາຍຂອງ ລັດຫລາຍກວ່າກຸ່ມຜົນປະໂຫຍດອື່ນໆຢ່າງຫລາຍນັກທຸລະກດິ ຈຶ່ືງສາມາດເຂົິ້າໄປຄວບຄຸມນະໂຍບາຍຂອງລັດໃຫ້ ເປນັ ປະໂຫຍດແກ່ຕນົ ໄດ້ໂດຍບື່ຍາກລາບາກແຕ່ຢາ່ ງໃດ. ນັກທຸລະກິດໃຫຍໆ່ ບື່ພຽງແຕຈ່ ະຫາທາງຄວບຄຸມ ແລະ ໃຊ້ອດິ ທິພົນຕື່ນະໂຍບາຍຂອງລັດໃນທາງກົງໂດຍ ອາໄສຖານະອະພິສິດ ແລະ ການເຂົ້ິາໄປມສີ ່ວນຮວ່ ມທາງການເມືອງເທົ່ືານັ້ິນ ແຕ່ຍັງໃຊ້ວິທີການໃນທາງອ້ອມໂດຍ ການຄອບງາປຸກຝງັ ຄວາມຄິດແກ່ປະຊາຊົນໃຫ້ຕອ້ ງການໃນສ່ິືງທື່ີນັກທຸລະກດິ ຕ້ອງການ ເມື່ອຄວາມຕ້ອງການຂອງ ປະຊາຊນົ ກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງນກັ ທຸລະກິດກົງກັນການຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດການົດນະໂຍບາຍຕອບສະຫນອງຕ່ືຜົນ ປະໂຫຍດຂອງນັກທຸລະກິດຈຶື່ງທາໄດ້ງ່າຍໂດຍອາໄສສ່ືມວນຊົນ ແລະ ວິທີການອື່ນໆນັກທຸລະກິດສາມາດໃຊ້ວິທີ ການໂຄສະນາຈູງໃຈໃຫປ້ ະຊາຊົນຍອມຮັບວ່າຄວາມຄິດ ແລະ ການກະທາຂອງທລຸ ະກດິ ເອກຊນົ ໃນລະບົບຕະຫາດ ເ ປ ັ ນ ສ ິ ື່ ງ ທື່ີ ຖ ື ກ ຕ ້ ອ ງ ຊ ຶ ື່ ງ ເ ປ ັ ນ ຜ ົ ນ ໃ ຫ້ ນ ັ ກ ທ ຸ ລ ະ ກ ິ ດ ສ າ ມ າ ດ ຄ ວ ບ ຄ ຸ ມ ເ ຈ ດ ຈ າ ນ ົ ງ ຂ ອ ງ ປ ະ ຊ າ ຊ ົ ນ ສ ່ ວ ນ ໃ ຫ ຍ່ ໄ ດ້ (Lindblom, 1971:112) ການຫ່ືຫອມເຈດຈານົງຂອງປະຊາຊົນໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ນັກທຸລະກິດຈະປະສົບ ຜນົ ສາເລດັ ຫລາຍໃນ 2 ເລອື່ ງຄື ການທາໃຫປ້ ະຊາຊົນຍອມຮັບວາ່ ຖານະອະພິສິດຂອງທຸລະກິດເອກຊົນເປັນສິື່ງທື່ີ ຖືກຕ້ອງຊອບທາ ແລະ ການກາຈັດປະເດັນຫັກ (grand issues) ທ່ືີກະທົບຕື່ຜົນປະໂຫຍດຂອງນັກທຸລະກິດ ອອກຈາກການຕັດສິນໃຈທາງການເມືອງ (ເບິ່ືງ Lindblom, 1971:203-206) ໃນກລະນີທາອິດ ນັກທຸລະກິດ ທງັ ຫາຍຈະພະຍາຍາມໂຄສະນາຊວນເຊ່ືອເພ່ືອຈູງໃຈໃຫ້ປະຊາຊົນຍອມຮບັ ຫມື ອງຂາ້ ມຖານະອັນມີອິດທິພົນຂອງ ທຸລະກິດເອກະຊົນໃນສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕທັງນີິ້ອາດຈະໃຊ້ວິທີການເຊື່ອມໂຍງໃຫ້ປະຊາຊົນເຊື່ອວ່າທຸລະກິດ ເອກະຊົນກັບປະຊາທິປະໄຕນັ້ິນເປັນສິ່ືງທື່ີແຍກຈາກກັນບ່ືໄດ້ ຫື ເຊື່ອມໂຍງລະຫວ່າງການເຕີບໂຕຂອງທຸລະກິດ ເອກະຊນົ ເຂ້າິົ ກັບຄວາມຢູ່ດກີ ນິ ດຂີ ອງຄົນໃນສັງຄມົ ນອກຈາກນັິ້ນ ອາດຈະໃຊ້ວທິ ກີ ານອືນ່ ໆເພື່ອສ້າງພາບທຸລະກິດ ເອກະຊົນ ແລະ ນກັ ທຸລະກດິ ໃນດ້ານທື່ີດງີ າມເຊ່ືນັ ການບລິຈາກເງິນຊ່ວຍເຫືອກິດຈະການສາທາລະນະ ການໃຫ້ທຶນ ການສກຶ ສາແກ່ນກັ ຮຽນ ແລະ ອນື່ ໆ ຜນົ ທື່ີຕາມມາກຄື ຜນົ ປະໂຫຍດ ແລະ ການກະທາຂອງນັກທຸລະກດິ ກາຍເປັນ ສິ່ືງທີື່ຍອມຮັບວ່າຖືກຕ້ອງຊອບທາ ແລະ ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດຂອງສ່ວນລວມ ໃນກລະນີທື່ີສອງ ນັກທຸລະກິດ ໃຫຍທ່ ງັ ຫາຍຈະໃຊ້ອິດທິພົນທື່ີຕນົ ມີຢູ່ສາ້ ງມະຕມິ ະຫາຊນົ ຂິຶ້ນມາໃຫ້ບ່ືຍອມຮັບການນາເອົາປະເດັນທື່ີກະທົບຕື່ຜົນ ປະໂຫຍດຂອງທຸລະກິດເອກະຊົນມາເປັນເລື່ອງຖົກຖຽງກັນໃນທາງການເມືອງໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງເລື່ອງທີື່ກ່ຽວ ຂ້ອງກັບການຈັດລະບຽບທາງເສດຖະກິດການເມືອງ ເຊັ່ືນປະເດັນກ່ຽວກັບວິສາຫະກິດເອກະຊົນ ຄວາມເປັນ ອິດສະຫລະຂອງບລິສັດໃນການດາເນີນງານເສລີພາບໃນການປະກອບການບັນຫາການກະຈາຍລາຍໄດ້ ແລະ ຄວາມຫມິັ້ນຄັືງ່ ແລະບນັ ຫາກາມະສດິ ໃນຊັບສິນຂອງເອກຊົນ ເປນັ ຕົິ້ນ ກ່າວອີກຢາ່ ງໜຶ່ງື ກຄື ທລຸ ະກດິ ເອກະຊົນຈະ ໃຊ້ວທິ ກີ ານຕາ່ ງໆເກືອບຈງູ ໃຫ້ຄົນສວ່ ນໃຫຍ່ຍອມຮບັ ວ່າການຈັດລະບຽບທາງເສດຖະກິດ. ການເມືອງທື່ີເປັນຢູ່ໃນລະບົບຕະຫາດນັິ້ນດີຢູ່ແລ້ວບ່ືຄວນຈະຕັ້ິງຂ້ິສົງໄສ ຫື ຫາທາງປ່ຽນແປງເມື່ອ ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ຍອມຮັບໃນສະຖານະພາບເດີມຢ່າງນີິ້ ການຈະນາປະເດັນບັນຫາຢ່າງນ້ີິເຂົ້ິາມາພິຈາລະນາໃນ ທາງການເມອື ງຄວນຈະເກີດຂຶິ້ນໄດ້ຍາກຊຶ່ືງເທົ່ືາກັບວາ່ ນກັ ທຸລະກດິ ສາມາດກາຈັດປະເດັນເຫົືາ່ ນ້ິີອອກໄປຈາກການ ພິຈາລະນາໃນທາງການເມືອງໄດ້ນັນິ້ ເອງດ້ວຍວິທີການດ່ືັງກ່າວມານີິ້ ນັກທຸລະກດິ ແລະບັນສັດໃຫຍ່ໆສາມາດຄວບ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 97 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວົງ

ຄມຸ ເຈດຈານົງຂອງປະຊາຊນົ ສ່ວນໃຫຍ່ ອນັ ເປັນຜນົ ໃຫ້ສາມາດຄວບຄຸມນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານໃນສັງຄົມປະ ຊາທປິ ະໄຕໄດ້ຕາມລາດັບ. ຈາກທດັ ສະນະຂອງ ທາ່ ນ ລນິ ບລອມ (Lindblom) ທື່ໄີ ດ້ກາ່ ວມາແລ້ວທັງໝົດຈະເຫັນໄດ້ວ່າລັດປະຊາ ທປິ ະໄຕທ່ືມີ ີ ເສດຖະກດິ ແບບລະບົບຕະຫາດ ຫື ທນຶ ນຍິ ມົ ນ້ນັິ ຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ອານາດຄອບງາຂອງນັກທຸລະກິດ ແລະ ບລິສັດທັງຫາຍຢ່າງດິ້ນບື່ຫຼຸດທັງນີ້ິສະພາບດັື່ງກ່າວເກດີ ຈາກຄວາມຈາເປັນຂອງລັດເອງທ່ືີຕ້ອງເພິື່ງນັກທຸລະກິດໃນ ການສ້າງຜົນງານ ແລະ ແກ້ບັນຫາດ້ານເສດຖະກິດລວມທັງຈາກອານາດທາງເສດຖະກິດຂອງທລຸ ະກິດເອກະຊນົ ທື່ີ ຖກື ນາມາໃຊ້ຄອບງານະໂຍບາຍຂອງລັດ ແລະ ປະຊາຊນົ ຢ່າງໄດ້ຜົນຢ່າງໃດກດີສະພາບເຊັື່ນນອິ້ີ າດຈະບ່ືເກີດຂິ້ຶນໄດ້ ງ່າຍດາຍນັກຖ້າຫາກກະບວນການເຮັດວຽກຂອງນັກທຸລະກິດ ແລະ ບລິສັດຕ່າງໆ ໃນລະບົບຕະຫາດຢູ່ພາຍໃຕ້ ການຄວບຄມຸ ຂອງຂະບວນການປະຊາທິປະໄຕຊຶງ່ື ປະຊາຊົນສາມາດສອດສ່ອງເບ່ງືິ ແຍງ ແລະ ປ່ຽນແປງບກຸ ຄົນຜູ້ດາ ລົງຕາແໜ່ງສາຄັນໄດ້ເປັນໄລຍະໆ ດັ່ືງນັິ້ນ ການທ່ືີລະບົບຕະຫາດຢູ່ນອກເໜືອການຄວບຄຸມເບືິ່ງແຍ່ງຂອງຂະບວນ ການປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ບ່ືຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕື່ປະຊາຊົນໂດຍກົງ ຈຶື່ງເຮັດໃຫ້ນັກທຸລະກິດ ແລະ ບລິສັດທັງຫາຍ ສາມາດຂະຫຍາຍອານາດຂອງຕົນອອກໄປຈນົ ຄອບງາສັງຄມົ ໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍ່ງິື ສັງຄມົ ຕາເວນັ ຕົກໄດ້ຢ່າງບ່ືຍາກລ າບາກ. 3. ລັດສະຫວັດດີການກັບທຶນນິຍົມແບບບລິສັດ:ທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ໂຄນອລລ(ີ Connolly) ໃນບົດຂຽນຊື່ The Politicized Economy ຊຶື່ງທ່ານ ເບສ ( Best) ແລະ ທ່ານ ໂຄນອລລີ (Connolly )ຂຽນຮ່ວມກັນນກັ ວິຊາການທງັ ສອງໄດ້ພຈິ າລະນາລັດໃນລັກສະນະທແ່ືີ ຕກຕາ່ ງຈາກລັດຖະບານໂດຍ ຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າ ລັດນັິ້ນມີຂອບເຂດອານາດທ່ືີກວ້າງຂວາງໄປກວ່າລັດຖະບານ ຕົວລັດນັິ້ນຄວບຄຸມບ່ືພຽງແຕ່ ລັດຖະບານເທື່ົານັິ້ນແຕ່ຍັງລວມໄປເຖິງສະຖາບນັ ແລະ ວິຖີປະຕິບັດທັງຫາຍທ່ືີກຽ່ ວຂ້ອງກັບວິຖີຊວີ ິດຂອງມະຫາ ຊົນອີກດ້ວຍ ເຊນັື່ ໃນບາງປະເທດສະຖາບັນທາງສາສະຫນາ ຫື ສະຖາບນັ ທາງເສດຖະກິດເປັນສ່ວນຫນ່ືຶງຂອງລັດ ດ້ວຍເຫດທ່ືີເຄື່ອຂາ່ ຍກດິ ຈະກາຂອງລັດນັິ້ນເປັນເລື່ອງກຽ່ ວກັບອານາດຂອງສ່ວນລວມ ດັງື່ ນນັ້ິ , ລັດທັງຫາຍຈຶ່ືງມີຂ້ິ ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມລັກສະນະອານາດຄວບຄຸມວ່າມີຫລາຍນ້ອຍເທື່ົາໃດ ແລະ ອາໄສວິທີການຢ່າງໃດ ໃນແງ່ບົດ ບາດຂອງລັດໃນການຄວບຄຸມດ້ານເສດຖະກິດຂອງທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ໂຄນອລລີ( Connolly ) (1982:200) ໄດ້ແບ່ງລັດອອກເປັນ 3 ປະເພດ ຄື ລັດທ່ືີປ່ອຍໃຫ້ປະກອບການໂດຍເສລີ (laissez-faire state), ລັດສະຫວັດດີິການ (Welfare state) ແລະລັດສັງຄົມນິຍົມ (socialist state) ສາລັບ ລັດທື່ີປ່ອຍ ໃຫ້ປະກອບການໂດຍເສລີນ້ນິັ ລັດຈະເຂ້ິົາໄປມບີ ້ດບາດກ່ຽວຂ້ອງກັບກດິ ຈະກາທາງເສດຖະກິດນອ້ ຍທີ່ືສຸດເທ່ືົາທື່ີຈະ ເຮັດໄດ້ໂດຍປ່ອຍໃຫ້ກິດຈະກາດ້ານນິ້ີເປັນງານຂອງເອກະຊົນໄປໃຫ້ຫລາຍເທາົ່ື ທ່ືີຈະຫລາຍໄດ້ ທັງນີິ້ລັດຈະມີຫນ້າ ທ່ືີສະເພາະບັງຄັບໃຊ້ກົດຫມາຍຈັບກຸົ່້ມ ແລະ ລົງໂທດອາດຊະຍາກອນຄວບຄຸມການໃຊ້ກາລັງທາງທະຫານ ແລະ ຕາຫຼວດລວມທງັ ຄິ້າປະກັນ ແລະ ຄຸ້ມຄອງເສລພີ າບຂອງພົນລະເຮອື ນບາງຢາ່ ງເທ່ືົານິ້ັນ ສວ່ ນລັດສະຫວັດດີກ້ ານລັດ ຈະເຂ້ິົາໄປມີບົດບາດດ້ານເສດຖະກິດຫລາຍຂຶ້ິນໂດຍເຂິົ້າໄປຮັບຜິດຊອບໃນການສົ່ືງເສມີ ໃຫ້ດາເນີນການເພື່ອບັນລຸ ເປົ້າິ ໝາຍກວາ້ ງໆໃນດ້ານເສດຖະກິດ ເຊ່ັນື : ການຈາ້ ງງານເຕມັ ທ່ືີ ແລະ ເງິນເຟີໃິ້ ນອດັ ຕາຕ່ືາໃນການສະໜັບສະໜູນ ການຜະລດິ ຂອງນາຍທຶນໂດຍການໃຊ້ຈ່າຍເງິນຂອງລັດໃນດ້ານຖະໜນົ ຫົນທາງ, ການທະຫານ, ສະໜາມບນິ , ການ ວິໄຈ ແລະ ການໃຫກ້ ານສຶກສາແກ່ຊ່າງເທກັ ນິກ ເປນັ ຕ້ິນົ ໃນການພະຍາຍາມທ່ືີຈະຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການ ຂອງສັງຄົມທ່ືລີ ະບບົ ການຜະລດິ ໂດຍເອກຊົນບື່ຕອບສະຫນອງໃຫ້ ໂດຍດາເນນີ ການຜ່ານໂຄງການຕ່າງໆ ເຊັ່ນື ການ ປະກັນສຸກຂະພາບ, ການເຄຫະສົງເຄາະ, ການຝກຶ ອາຊີບ, ການປະກັນສັງຄມົ , ການຊ່ວຍເຫືອຜ້ວູ ່າງງານ ແລະ ການ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 98 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ຈາ່ ຍເງິນຊ່ວຍເຫືອບັນເທົາທຸກ ແລະ ໃນບາງກລະນີລັດຈະເຂົາ້ິ ໄປດາເນີນກິດຈະການທາງດາ້ ນເສດຖະກິດບາງຢ່າງ ເປັນຕົ້ິນ ວ່າການລົດໄຟ ຫື ສາທານນຸປະໂພກ ຊຶ່ືງເປັນສິ່ືງຈາເປັນຕ່ືລະບົບເສດຖະກິດແຕ່ເອກະຊົນບື່ຢາກຈະທ າເພາະບື່ເຫນັ ຜົນກາໄລ ແຕ່ຢາ່ ງໃດກຕາມ ໃນລດັ ສະຫວດັ ດີການນນ້ິັ ເອກະຊົນກຍັງມີກາມະສິດເໜອື ຫນ່ວຍຜະລິດ ຫື ວິສາຫະກິດທັງຫາຍຢູ່ເຊັ່ືນເດີມ ໃນກລະນີຂອງລັດສັງຄົມນິຍົມລັດຈະເປັນເຈ້ິົາຂອງຫນ່ວຍຜະລິດທ່ືີສາຄັນທງັ ຫາຍເອງ ແລະ ລັດຈະເນັ້ິນໜັກການຫຼຸດຄວາມບື່ສະເໝີພາກທາງເສດຖະກິດໃນໝູ່ປະຊາຊົນລວມທັງຈະສົື່ງເສີມ ການຜະລິດ ແລະ ບລິການເພືອ່ ສ່ວນລວມ ເຊັື່ນ: ລະບົບຂົນສົື່ງມວນຊົນການຈັດການສຶກສາໂດຍລັດ ແລະ ການ ສາທາລະນະສກຸ ເປນັ ຕົິ້ນຫລາຍກວາ່ ການຜະລິດເພືອ່ ສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງປດັ ເຈກຊົນ . ຢ່າງໃດກດີ ການສຶກສາວເິ ຄາະຂອງ ທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ໂຄນອລລີ( Connolly )ໃນວຽກ ງານນີິ້ ທ້ມຸ ເທ່ຄວາມສົນໃຈຕເ່ື ລື່ອງຂອງລັດສະຫວັດດິີການ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງກລະນີຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ຫລາຍກວ່າທື່ີຈະພິຈາລະນາບົດບາດຂອງລັດໃນສັງຄມົ ທຸນນິຍົມໂດຍທົ່ືວໄປເຖີງປານນັ້ນິ ກຕາມວຽກນ້ິີກສະທ້ອນ ໃຫເ້ ຫັນບັນຫາຂອງລັດທຶນນິຍມົ ໃນຕາເວນັ ຕກົ ໄດ້ບື່ນ້ອຍທີດຽວທງັ ນ້ິເີ ພາະລັດເຫາ່ືົ ນັິ້ນໄດ້ສະແດງບົດບາດດ້ານລັດ ສະຫວດັ ດີການຢູ່ບ່ືຫລາຍກນ້ອຍນ້ິັນເອງ. ໃນທັດສະນະຂອງນັກວິຊາການທັງສອງການທື່ີຈະເຂົ້ິາໃຈເຖິງບັນຫາຂອງລັດສະຫວັດດິີການໄດ້ນັ້ິນຕ້ອງ ພິຈາລະນາໃນສະພາບທ່ືີເປັນຢູ່ຂອງລະບົບທຶນນິຍົມແບບບລິສັດ (corporate capitalism) ດ້ວຍທັງນ້ິີເປັນ ເພາະ ບນັ ຫາທ່ືີເກດີ ຂນື້ິ ແກ່ລດັ ສະຫວັດດກີ ານເປັນບນັ ຫາທ່ືີລະບົບທນຶ ນຍິ ມົ ແບບບລິສັດສ້າງຂິ້ຶນມາແຕ່ຄົນທືົ່ວໄປຕີ ຄວາມຢ່າງຜິດໆວ່າເກີດຈາກຂິ້ບົກຜ່ອງຂອງລັດສະຫວັດດິການເອງ ດັ່ືງນັ້ິນ, ຈຶ່ືງເປັນການເບິື່ງບັນຫາຢ່າງບ່ືກົງຈຸດ ເຮດັ ໃຫບ້ ່ືອາດຈະເຂ້ິາົ ໃຈສາເຫດທແ່ືີ ທ້ຈງິ ໄດ້ບັນຫາທງັ ຫາຍບ່ືວ່າຈະເປັນບນັ ຫາເສດຖະກິດອາດບັນຫາເງິນເຟີິ້ບັນຫາ ການວ່າງງານ ຫື ບັນຫາສັງຄມົ ເຊືັນ່ ບນັ ຫາຄວາມເສ່ືອມໂຊມຂອງເມືອງ, ບນັ ຫາອາດຊະຍາກອນ, ບັນຫາສະພາບ ແວດລ້ອມ ແລະ ອື່ນໆ ມັກຈະຖືກເບິ່ືງວ່າມີສາເຫດມາຈາກຄວາມຜິດພາດ ແລະ ຄວາມລົ້ິມເລວຂອງນະໂຍບາຍ ລັດສະຫວັດດີການທ່ືີລັດເຂົ້ິາໄປມີບົດບາດສົື່ງເສີມ ແລະ ສະໜັບສະໜູນກິດຈະກາທີ່ືກະທົບຕື່ເສດຖະກິດໂດຍ ສວ່ ນລວມລວມທັງການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫືອດາ້ ນສະຫວັດດິີການແກ່ປະຊາຊົນໃນຮູບໂຄງການຕາ່ ງໆ ບັນຫາເຫືົ່ານີິ້ ນາໄປສູ່ຄວາມບ່ືພໃຈຕ່ືລັດ ແລະ ການຕັິ້ງຂ້ິສົງໄສກ່ຽວກັບຄວາມຖືກຕ້ອງຊອບທາຂອງນະໂຍບາຍລັດສະຫວັດດີ ການຂຶ້ິນມາໃນໝູ່ປະຊາຊົນທັງນ້ິີກເນື່ອງຈາກລັດມີຫນ້າທື່ີຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕື່ສະພາບເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມທື່ີ ກະທົບຕື່ສ່ວນລວມໃນຂະນະທ່ືີລັດເອງນິ້ັນມຊີ ັບພະຍາກອນທ່ືີຈະໃຊ້ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆຢູ່ຢ່າງຈາກັດຢາ່ ງ ຫລາຍລດັ ຈ່ຶງື ບື່ຢູ່ໃນຖານະທ່ືີຈະແກ້ໄຂວິກິດການທື່ເີ ກີດຂືິ້ນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທພິ າບ ແຕ່ໃນເວລາດຽວກນັ ພວກເຈິົ້າ ຂອງບລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ທັງຫາຍ ຊຶ່ືງດາເນີນການດ້ານຕ່າງໆທີື່ກື່ໃຫ້ເກີດບັນຫາທື່ີມີຜົນກະທົບຕື່ຊີວິດຄົນສ່ວນ ໃຫຍນ່ ິ້ນັ ກັບບ່ືຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕື່ບັນຫາທາງເສດຖະກດິ ແລະສັງຄມົ ທ່ືີເກີດຂິ້ືນແຕ່ຢ່າງໃດທງັ ໆທື່ີວກິ ິດການເຫ່ົືານິ້ັນ ມທີ ່ືມີ າຈາກບນັ ຫາຂອງລະບບົ ທນຶ ນິຍົມແບບບລິສັດກຕາມ (Best and Connolly, 1982 : 201). ໃນລະບົບທນຶ ນິຍົມໂດຍທົ່ືວໄປການຜະລິດ ແລະ ການເກັບກຽ່ ວຜນົ ກາໄລຊຸກຍູ້ຕວົ ຢ່ໃູ ນມຂື ອງເອກະຊົນ ໃນຂະນະທ່ືີຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ການແກ້ໄຂບນັ ຫາຂອງສ່ວນລວມຕົກເປັນຫນາ້ ທີື່ຂອງລັດ ຊືງ່ຶ ສາມາດແກ້ໄຂ ບັນຫາໄດ້ພາຍໃນຂອງເຂດທ່ືີຈາກັດໃນຊ່ວງທ່ືີເສດຖະກິດດີລັດຈະຫາທາງຫຼຸດແຮງບີບຄັິ້ນຈາກບັນຫາສ່ວນລວມ ທັງຫາຍດ້ວຍວິທີການສະເໜີໂຄງການຕ່າງໆທືີ່ເພີື່ມແຮງຈູງໃຈໃຫ້ມີການລົງທຶນສູງຂຶິ້ນ ແລະ ໃນເວລາດຽວກັນກ ໃຫ້ສະຫວັດດກີ ານບາງຢ່າງ ເຊັນ່ື ການປະກັນສັງຄົມຫືການຊວ່ ຍເຫືອຜູ້ວາ່ ງງານແກກ່ ນຈົນທື່ີບື່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຈາກ ເສດຖະກິດທ່ືີກາລັງຂະຫຍາຍຕົວແຕ່ໃນຊ່ວງທື່ີເສດຖະກິດຕກຕື່າລັດກຈະແກ້ບັນຫາໂດຍອາໄສ ການປາບປາມ ປະຊາຊນົ ຜປູ້ ະສົບບນັ ຫາເຊ່ືິງນາໄປສກູ່ ານເພີື່ມການໃຊ້ຈ່າຍເງິນຂອງລັດໃນດ້ານຕາຫວດ, ທະຫານ ແລະ ການຄຸມ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 99 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວົງ

ຂງັ ນກັ ໂທດ ນອກຈາກນັິນ້ ລດັ ຈາເປັນຕອ້ ງຕດັ ທອນ ຫື ບື່ຂະຫຍາຍໂຄງການສະຫວັດດີການສັງຄມົ ເພື່ອແກ້ບັນຫາ ດາ້ ນການເງິນວິທກີ ານທື່ີເປັນທາງອອກຂອງລັດທງັ ສອງນໂີ້ິ ດຍຕົວມັນເອງຈະທາໃຫກ້ ານໃຊ້ຈາ່ ຍເງິນຂອງລດັ ໃນທາງ ທື່ີບເ່ື ກີດປະໂຫຍດເພມື່ີ ສງູ ຂິ້ຶນທງັ ຍັງຈະປິດທາງອອກຂອງລັດໃນອະນາຄດົ ຫາກມີບັນຫາບີບຄນ້ັິ ເກີດຂຶິ້ນມາອີກ ດືັ່ງ ນັິ້ນ, ລັດສະຫວັດດີການໃນລັກສະນະນີ້ິຈຶື່ງນາໄປສູ່ການສູຍເສຍຄວາມຊອບທາຂອງລັດເອງ (ເບິ່ືງ Best and Connolly, 1982:202). ສະພາບຂອງລະບົບທຶນນິຍົມແບບບລິສັດນັ້ິນໄດ້ກື່ໃຫ້ເກີດບັນຫາທ່ືີເປັນແຮງບີບຄັິ້ນດ້ານໂຄງສ້າງ (structural constraints) ຂິຶນ້ ແກ່ລະບບົ ເສດຖະກິດ ແລະ ໃນບາງກລະນີບນັ ຫານ້ີິອາດຈະຮນຸ ແຮງຈົນເຖິງຂ້ິັນ ທີ່ື ນາໄປສູ່ຄວາມຂັດແຍ້ງດ້ານໂຄງສ້າງ ບັນຫາທັງສອງລະດັບນິ້ີຢູ່ນອກເໜືອການຄວບຄຸມຂອງປະຊາຊົນແຕ່ເປັນ ພັນທະນາການທ່ືີຄນົ ສວ່ ນໃຫຍ່ຈະພະຍາຍາມຫາທາງອອກຊງຶື່ ໂດຍທວ່ືົ ໄປກມກັ ຈະລົງເອີຍດ້ວຍການຫັນມາຕັ້ິງຂິ້ສົງ ໄສຕ່ືຜົນງານ ແລະ ຄວາມມັກທາຂອງລັດສະຫວັດດີການທຸກບ່ອນເພາະສະນັິ້ນບັນຫາເຫົ່ືານີິ້ຈຶື່ງເປັນຕົວທ່ືີທາໃຫ້ ເກີດວິກິດການແກ່ລັດສະຫວັດດີການ ໃນກລະນີຂອງສັງຄົມອາເມລິກັນນັ້ິນ ທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ໂຄນອລລີ (Connolly) (1982 203-207) ໄດ້ຊ້ິີໃຫ້ເຫັນວ່າມີບັນຫາທື່ີເປັນແຮງບີບຄັິ້ນດ້ານໂຄງສ້າງຂອງ ລະບົບທນຶ ນິຍົມໂດຍບລິສັດຢູ່ ຫາຍປະການ ເຊັນື່ : ບນັ ຫາວັດທະຈກັ ທຸລະກິດ (Business cycle) ຊຶື່ງແຕ່ເດີມ ຈະກື່ໃຫ້ເກີດເງິນເຟິີ້ ຫື ການວາ່ ງງານສງູ ຢ່າງໃດຢາ່ ງໜງືຶ່ ໄດ້ພັດທະນາໄປສູ່ການເກດີ ທງັ ເງິນເຟີ້ິ ແລະ ການວ່າງງານສູງ ຂຶິ້ນໃນເວລາດຽວກັນ. ບັນຫາກ່ຽວກັບການຂົນສືົ່ງຂອງເອກະຊົນ ຊຶ່ືງກ່ຽວຂ້ອງກບັ ການຜະລິດຂອງບລິສັດໃນດ້ານລົດ, ນ້ິາມັນ, ການສາ້ ງຖະໜນົ ຫນົ ທາງອຸດສາຫະກາເຫັກ, ຢາງ ແລະ ແກ້ວ ໃນຊ່ວງຫງັ ໄດ້ເກດີ ບັນຫາຕາມມາໃນແງ່ຂອງຕະຫາດ ລັດຍົນບນັ ຫາການໃຊ້ພະລັງງານຢາ່ ງບື່ປະຢດັ , ບັນຫາອາກາດເປນັ ມົນລະຜິດແຕ່ ອດຸ ສາຫະກາເຫື່າົ ນິີ້ຕ້ອງລົງທຶນສູງ ຈ່ືຶງບື່ອາດຈະປ່ຽນຮູບໄປຜະລິດດາ້ ນອື່ນໄດ້ ບນັ ຫາຄວາມບ່ືສະເໝພີ າກດາ້ ນເສດຖະກິດທື່ີລະບົບທຶນນິຍົມໂດຍບລິ ສັດສ້າງຂຶ້ິນມາເພາະລະບົບນິ້ີຈາເປັນຕ້ອງມີຄົນລວຍເພື່ອຫາເງິນອອກມາໃຊ້ໃນການສະສົມທຶນຂະນະດຽວກັນ ລະບົບທນຶ ນິຍົມກຈາເປັນຕ້ອງມີພາວະວາ່ ງງານເພື່ອບີບໃຫກ້ າມະກອນຍອມເຮັດວຽກລະດັບຕື່າແລກຄ່າຈ້າງຖືກໆ ແລະ ຕ້ອງຕັິ້ງເງິນເດືອນສູງໆໃຫ້ແກ່ຜູ້ທື່ີທາງານຮັບຜິດຊອບລະດັບສູງເພື່ອເປັນແຮງຈູງໃຈ ດັ່ືງນັ້ິນ, ໃນລະບົບນີ້ິ ບັນຫາຄວາມບື່ສະເໝພີ າກທາງເສດຖະກດິ ຈຶື່ງເປນັ ສ່ືງິ ທີ່ແື ກ້ໄຂບື່ໄດ້ໂດຍສ້ິນເຊີງໃນສງັ ຄົມອາເມລິກນັ ເອງບັນຫາຊືຶ່ງ ເປັນແຮງບີບຄັ້ິນດ້ານໂຄງສ້າງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມແບບບລິສັດທື່ີກ່າວມານີິ້ເປັນບັນຫາທ່ືີກະທົບຕ່ືສ່ວນລວມທັງ ສງັ ຄມົ ຊຶືງ່ ປະຊາຊົນຄາດຫວັງວ່າ ລດັ ຕອ້ ງຮັບຜິດຊອບເມອື່ ລັດບ່ືອາດຈະກາຈັດບັນຫາດັື່ງກ່າວໄດ້ທັນທ່ວງທ່ືີກເປັນ ຜນົ ໃຫ້ນະໂຍບາຍດາ້ ນລດັ ສະຫວັດດກີ ານສູນເສຍຄວາມຊອບທາໃນສາຍຕາຂອງປະຊາຊົນໄປ. ເຖິງແມ່ນວ່າຕົວລັດສະຫວັດດີການເອງຈະມີຂິ້ຈາກັດໃນການແກ້ບັນຫາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ ແລະ ສາມາດແກ້ໄຂບັນຫາເຫົ່ືານັິ້ນກຍັງມີຄວາມລາອຽງຢູ່ໃນທີື່ແທນທື່ີລັດສະຫວັດດີການຈະເນັິ້ນເປົິ້າໝາຍການຍົກ ລະດບັ ສະຫວັດດກີ ານຂອງກາກອນ ແລະ ຄນົ ຊ້ນັິ ຕື່າໂດຍການຂະຈາຍລາຍໄດ້ຈາກຄນົ ລວຍສູ່ຄນົ ຈົນ ລັດກັບເຮັດ ໃນສິື່ງກົງກນັ ຂາ້ ມຊຶງື່ ຈະເຫນັ ໄດ້ຈາກການຈັດລາດັບຄວາມສາຄນັ ຂອງລດັ ສະຫວັດດີການດືງັ່ ນ້ິີ: 1) ການສະໜັບສະໜນູ ການຜະລິດຂອງບລສິ ັດໂດຍການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫືອຢາ່ ງເຕມັ ທ່ືີໃນດ້ານການລົງ ທນຶ ແລະ ການໃຫເ້ ງິນອດຸ ໜນຸ ດາ້ ນຕາ່ ງໆ. 2) ການເຂິາ້ົ ໄປແກ້ບນັ ຫາຜົນກະທບົ ຂາ້ ງຄຽງ (side effects) ຈາກການຜະລດິ ຂອງບລສິ ດັ ທງັ ຫາຍ. 3) ການໃຫເ້ ງນິ ອດຸ ໜູນ ແລະ ປົກປອ້ ງບລິສັດໃນພາກການຜະລິດແບບຕະຫາດທີື່ເສຍປຽບ ແລະ ບ່ອື າດ ຈະແຂ່ງຂນັ ກບັ ບລິສັດໃນພາກການຜະລິດແບບບນັ ສດັ ໄດ້. ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 100 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

4) ການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫືອແກ່ກາມະກອນ ໃນພາກການຜະລິດແບບບລິສັດລູກຈ້າງໃນພາກການ ຜະລິດແບບຕະຫາດ ແລະ ຄົນຊັ້ິນຕ່ືາອື່ນທື່ີປະສົບບັນຫາທາງເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ (ເບິື່ງ Best and Connolly 1982:208) ຈາກການຈັດລາດັບຄວາມສາຄັນຂອງນະໂຍບາຍລັດສະຫວັດດີການດັື່ງກ່າວຄວນຈະ ເຫນັ ໄດ້ຊດັ ເຈນວ່າລດັ ໃຫ້ຄວາມ ສາຄັນແກ່ຜົນປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມຢູ່ຫອດແກບ່ ລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນລາດັບ ທາອິດຮອງລົງມາຄືຄວາມຢູ່ຫອດຂອງບລິສັດຂະໜາດນ້ອຍໃນລະບົບເສດຖະກິດແບບຕະຫາດ ແລະ ລາດັບສຸດ ທາ້ ຍໄດ້ແກ່ສະຫວດັ ດກີ ານຂອງກາກອນແລະຄນົ ຍາກຈນົ ໃນສັງຄົມ. ຈາກຂິ້ຈາກັດໃນດ້ານຊັບພະຍາກອນເຄື່ອຂ່າຍບັນຫາທ່ືີໃຫຍ່ໂຕເກີນຄວາມສາມາດ ແລະ ຄວາມລາອຽງ ໃນການດາເນນີ ນະໂຍບາຍທາໃຫ້ລດັ ສະຫວັດດກີ ານໃນສງັ ຄົມຕາເວນັ ຕົກປັດຈຸບັນໄດ້ຕົກເປັນເປົ້າິ ໝາຍຂອງການຕື່ ຕ້ານແລະ ຄວາມບື່ພໃຈຂອງຄົນທຸກລະດັບໃນແງ່ການດາເນີນງານທ່ືີໃຫຍ່ໂຕເກີນຈາເປັນຂາດປະສິດທິພາບ ແລະ ຟຸ່ມເຟືອຍປະກົດການນນີິ້ເປັນເລ່ືອງທາມະດາສາລັບສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕແບບທຶນນິຍົມຊືຶ່ງລັດຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕື່ ສວ່ ນລວມໂດຍຜ່ານຂະບວນການເລືອກຕັິ້ງ ຂະນະທ່ືບີ ລິສັດທັງຫາຍບ່ືຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕື່ບັນຫາສ່ວນລວມ ແລະ ມີຫນ້າທືີ່ສະແຫວງຫາກາໄລພຽງຢ່າງດຽວ ໃນສະພາບທື່ີສະຫວັດດີການປະຕິບັດ ງານຢູ່ພາຍໃຕ້ແຮງບີບຄັິ້ນດ້ານ ໂຄງສ້າງທ່ືເີ ກີດຈາກລະບົບທຶນນິຍມົ ແບບບລິສັດເຊນືັ່ ນິ້ີ ລັດບ່ືອາດຈະຫກີ ພິົ້ນບັນຫາວກິ ິດການດ້ານຜົນງານ ແລະ ຕາ້ ນຄວາມຊອບທາຂອງຕົນໄດ້. 4.ລດັ ກບັ ລະບບົ ທນຶ ນຍິ ມົ : ທັດສະນະຂອງ ທາ່ ນ ຮອດສນັ (Hodgson) ໃນບດົ ຂຽນຂອງທາ່ ນທື່ີຕພີ ມິ ໃນປ1ີ 984 ຄື The Democratic Economy ໃນບາງສ່ວນ Hodgson ໄດ້ສະເໜີແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກັບການພິຈາລະນາລດັ ໃນສັງຄົມທນຶ ນິຍົມໄວ້ຢ່າງໜາ້ ສົນໃຈ ໃນທັດສະນະດ່ັືງກ່າວ ມີປະເດັນກ່ຽວກັບລັດທື່ີສາຄັນຢູ່ 2 ປະເດັນ ປະເດັນທາອິດກື່ຄື: ຫັກການໃນການອະທິບາຍບົດບາດຂອງລັດໃນ ລະບບົ ເສດຖະກດິ ແບບທຶນນຍິ ມົ ສ່ວນປະເດັນທ່ືີສອງໄດ້ແກ່ຄວາມສາຄັນຂອງລັດທ່ືມີ ີຕກ່ື ານພດັ ທະນາຂອງລະບົບ ທນຶ ນິຍົມ. ສາລັບປະເດັນກ່ຽວກັບຫັກການໃນການອະທິບາຍບົດບາດຂອງລັດໃນລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍມົ ນັ້ິນ Hodgson (1984:220.222) ເລີ່ືມຕົ້ິນດ້ວຍການວິພາກວິຈານລັດແນວມາກຊິດ ເຊັື່ນ ແນວຄວາມຄິດ ແບບເລນິນທື່ີອະທິບາຍລັດໃນແງ່ຂອງຊົນຊັິ້ນ ແລະ ແນວການອະທິບາຍລັດໃນແງ່ຂອງທຶນ ທ່ານເຫັນວ່າ ການ ອະທິບາຍແບບນ້ິີເປັນລັກສະນະຂອງການພິຈາລະນາຢ່າງຄັບແຄບ ແລະ ມີຂ້ິຈາກັດທັງນິີ້ເພາະໄປໃຫ້ຄວາມສາຄນັ ແກ່ຕົວແປໃດຕວົ ແປໜງື່ຶ ຫລາຍເກີນໄປ ບ່ືວາ່ ຈະເປັນການອະທິບາຍໃນແງ່ການຕື່ສູ້ທາງຊົນຊັນິ້ ຫື ໃນແງຂ່ ອງຄວາມ ຈາເປນັ ໃນການສະສົມທຶນກຕາມແທນທ່ືີຈະພິຈາລະນາເຖິງປັດໄຈຕ່າງໆທື່ີມີອິດທິພົນຕ່ືບົດບາດຂອງລັດໃນລະບົບ ທຶນນິຍົມຢ່າງອ້ອມດ້ານ Fodgson (ເບິື່ງ 1984:224) ແລະ 85, 104-105) ເຫັນວ່າ ໃນການພິຈາລະນາ \"ເຖິງຄວາມສາພນັ ລະຫວ່າງໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມກັບລັກສະນະແລະບົດບາດຂອງລັດ ຫື ກົນໄກ ຂອງລັດນນ້ິັ ຈະຕ້ອງຄານງຶ ເຖິງຫກັ ສາຄັນ 2 ປະການກ່າວຄ:ື 1). ຫັກທື່ີວ່າບ່ືມີສັງຄົມໃດທ່ືີຖກື ການົດໂດຍໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກດິ ແບບໃດແບບໜຶ່ືງແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວໂດຍສນ້ິ ເຊງີ (principle of impurity). 2). ຫັກທື່ີວ່າໃນທຸກສັງຄົມຈະມີໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດແບບໃດແບບໜຶືງ່ ມີອິດທິພົນຄອບງາຢູ່ (principle of dominance). ຫັກການທາອິດນັ້ິນມຸ້ງຊ້ິີໃຫ້ເຫັນວ່າລັກສະນະ ແລະ ບົດບາດຂອງລັດບື່ໄດ້ຖືກການົດໂດຍໂຄງສ້າງທາງ ເສດຖະກດິ ແບບທນຶ ນຍິ ມົ ແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວຫາກແຕ່ຍັງຖກື ກາໜດົ ໂດຍປດັ ໄຈອ່ືນໆລວມທັງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 101 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ໂຄງສ້າງທຶນນິຍົມກັບໂຄງສ້າງທາງສັງຄົມທັງຫາຍ ອີກດ້ວຍນັ້ິນກຄື ປັດໄຈດ້ານໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດແບບທນຶ ນິຍົມ ອາດຈະຈາເປັນໃນການອະທິບາຍແຕ່ບື່ພຽງພທື່ີຈະອະທິບາຍບົດບາດຂອງລັດໄດ້ຢ່າງດີ ສາລັບຫັກການທ່ືີ ສອງເນອ່ື ງຈາກຕາມຫກັ ການນີ້ິໃນທກຸ ສັງຄມົ ຈະມີໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດບາງຢ່າງຄອບງາຢູໃ່ ນກລະນີຂອງສັງຄົມ ທຶນນິຍົມນັິ້ນ ມີໂຄງສ້າງແບບທຶນນິຍົມມີອານາດຄອບງາເໜືອສັງຄົມ ດັ່ືງນັ້ິນ, ຈຶ່ືງເປັນໄປໄດ້ທ່ືີໂຄງສ້າງທາງ ເສດຖະກິດແບບທນຶ ນຍິ ມົ ຈະມບີ ົດບາດຄອບງາ ແລະ ມອີ ດິ ທພິ ນົ ເໜືອລກັ ສະນະບາງຢ່າງຂອງລັດຢູແ່ ຕ່ທງັ ນີ້ິກບື່ຈາ ເປັນຕ້ອງເປັນຢ່າງນັ້ິນສະເໝີໄປການທຈື່ີ ະອະທິບາຍລັກສະນະ ແລະ ບົດບາດຂອງລັດໃນສັງຄົມທຶນນິຍົມໄດ້ຢ່າງ ສົມເຫດສມົ ຜນົ ນນິ້ັ ຈະຕ້ອງພິຈາລະນາໂດຍຢຶດຫກັ ການທງັ 2 ປະການ. ໃນທັດນະຂອງ Hodgson (1984:227) ລັກສະນະຂອງລັດຈະຖືກການົດໂດຍລະບົບເສດຖະກິດ ສັງຄົມ (Socio-economic System) ທັງລະບົບນັິ້ນຄືຖືກການົດໂດຍໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດທ່ືີຄອບງາຢູ່ ໂດຍປັດໄຈອື່ນທ່ືີປະປນົ ຢູ່ເປັນບາງສ່ວນ ແລະ ໂດຍຄວາມສາພັນຕ່າງໆທ່ືີລັດນັິ້ນມີຕ່ືລດັ ອືນ່ ໆໃນແງອ່ ິດທິພົນຂອງ ໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດທື່ີມີອານາດຄອບງາລັດນັ້ິນເຖິງແມ່ນວ່າໃນບາງສ່ວນ ລັດຈະຖືກຄອບງາໂດຍໂຄງສ້າງດືັ່ງ ກາ່ ວ ແລະ ກ່ມຸ ຜນົ ປະໂຫຍດທື່ມີ ີອານາດກຕາມແຕ່ກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າການຄອບງາຈະເປັນໄປໄດ້ເຕັມທ່ືີໃນທຸກ ກລະນີ ຫື ຈະຄອບງາໄດ້ຕະຫລອດໄປ ໃນຫາຍກລະນີຄວາມຂັດແຍ້ງພາຍໃນລັດກດີ ແລະ ການທື່ີລັດເຂາົິ້ ໄປມີອາ ນາດແທນທ່ືີຜົນປະໂຫຍດຂອງຊົນຊັ້ນິ ໄດ້ເປັນບາງສ່ວນໄດ້ທາໃຫ້ອານາດຂອງໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດທ່ືີມີຢູ່ເໜືອ ລັດສັ່ືນຄອນໄປໄດ້ຄືກັນ ດັ່ືງນັິ້ນ,ລັດຈຶື່ງບ່ືຈາເປັນຕ້ອງຮັບໃຊ້ຜົນປະໂຫຍດຂອງໂຄງສ້າງເສດຖະກິດທື່ມີ ີອິດທິພນົ ຄອບງາຢູ່ສະເໝີໄປແທ້ທ່ືີຈິງແລ້ວລັດມີທັງຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງ ແລະ ອິດສະຫລະໃນຕົວເອງບ່ືໄດ້ຖືກຄອບງາ ໂດຍໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດໂດຍສິ້ນເຊີງແຕ່ຢ່າງໃດ ເພາະສະນັິ້ນການຖືວ່າລັດໃນສັງຄົມທຶນນິຍົມເປັນລັດທຶນ ນຍິ ມົ ຈື່ຶງເປັນຂ້ິສະຫລຸບທື່ີອັນຕະລາຍ (ເບງ່ິື Hodgson, 194:225) ສາລບັ ກລະນີຂອງປດັ ໄຈອື່ນທື່ີປະປົນມາມີ ອິດທິພົນຕື່ລັກສະນະ ແລະ ບົດບາດຂອງລັດນັິ້ນ Hodgson ຊິ້ີໃຫ້ເຫັນວ່າໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດ-ສັງຄົມໃນ ປະເທດ (domestic structure) ອນັ ເປນັ ລັກສະນະຂອງແຕ່ລະສງັ ຄມົ ມີສ່ວນໃນການການົດບດົ ບາດຂອງລັດຄື ກນັ ແລະ ໃນບາງກລະນີກຂັດແຍ້ງກັບຜົນປະໂຫຍດຂອງໂຄງສາ້ ງແບບທຶນນິຍົມທື່ີຄອບງາລັດຢູ່ໂດຍສະເພາະຢ່າງ ຍິ່ືງໃນກລະນີຂອງນະໂຍບາຍລັດສະຫວັດດີການຊຶ່ືງຂັດກັບຫັກການຂອງທຶນນິຍົມຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ (1978:223) ສວ່ ນອດິ ທິພົນຂອງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງລັດຕ່າງໆທ່ືີມີຕື່ຕົວລັດນິ້ັນ Hodgson (1978-224) ມຄີ ວາມເຫັນວ່າ ທິດສະດີລັດໂດຍທົື່ວໄປມັກຈະລະເລີຍອິດທິພົນດ້ານນິ້ີໄປທັງທ່ືີໃນຄວາມເປັນຈິງພັດທະນາການ ແລະ ຄວາມ ຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງລັດເປັນຜົນມາຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ືເກີດຂືິ້ນ ແລະ ທື່ີອາດຈະເກີດຂຶິ້ນໄດ້ລະຫວ່າງລັດຂ້ອນ ຂ້າງຫລາຍທີດຽວນນ້ິັ ຄກື ານປຽ່ ນແປງໃນດາ້ ນຄວາມສາພນັ ດ້ານຕ່າງໆລະຫວ່າງລັດ ເປນັ ຕົວແປສາຄັນຢ່າງໜ່ຶືງທື່ີທາ ໃຫ້ລັດຕ້ອງປ່ຽນແປງລັກສະນະ ແລະ ບົດບາດຂອງຕົນໄປປັດໄຈດ້ານນ້ິີອັນທື່ີຈິງກມີອິດທພິ ົນບື່ນ້ອຍກວ່າປັດໄຈ ດ້ານໂຄງສາ້ ງທາງເສດຖະກດິ ດ້ວຍເຫດທື່ີ Hodgson ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ປັດໄຈອື່ນໆນອກເໜອື ໄປຈາກໂຄງສ້າງ ທາງເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມ ໃນແງ່ທ່ືີເປັນຕົວການົດລັກສະນະ ແລະ ບົດບາດຂອງລັດລັດໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານຈຶື່ງມີຄວາມເປັນອິດສະຫລະໃນຕົວເອງ (autonomy) ຈາກອານາດຄອບງາຂອງໂຄງສ້າງທຶນນິຍົມຫລາຍພ ສມົ ຄວນ ດືງັ່ ນັິ້ນ, ລດັ ຈງືຶ່ ມີຖານະທື່ີຢູ່ເຫນອື ານາດຂອງຊົນຊັິ້ນທາງສັງຄົມ ແຕ່ທງັ ນ້ີິກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າລັດແຢກ ຕົວອອກມາຈາກຊົນຊັ້ິນຕ່າງໆອັນທື່ີຈິງລັດເຂົິ້າໄປກຽ່ ວຂ້ອງກັບຜູ້ຄົນໃນສັງຄົມ ແລະ ຜູ້ຄົນໃນສັງຄົມທ່ືີກ່ຽວຂ້ອງ ກບັ ລັດຢ່າງໃກ້ຊດິ ລດັ ນນິັ້ ເປນັ ທງັ ລັກສະນະຄວາມສາພັນທາງສັງຄົມແບບໜງືຶ່ ແລະ ສງືິ່ ທື່ີສະທອ້ ນເຖິງຄວາມແຕກ ຕາ່ ງ ແລະ ຄວາມຂັດແຍ້ງທື່ີຊັບຊ້ອນໃນສງັ ຄມົ ແຕ່ລດັ ບື່ແມ່ນ “ສງ່ິື ຂອງ” ທື່ີຊົນຊນ້ິັ ໃດຊົນຊິ້ັນໜືຶ່ງ ຫື ຄົນກຸ່ມໜ່ຶືງ ນາມາໃຊ້ໃຫເ້ ປັນປະໂຫຍດແກ່ຕົນໂດຍສະພາບຂອງມນັ ລັດບື່ໄດ້ວາງຕົວເປັນກາງລັດອາດຈະຍອມຮັບການ ຄອບງາ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 102 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ຫື ສະແດງອານາດຄອບງາເອງກໄດ້ລວມທັງອາດຈະເອນອ່ຽງໄປທາງໂຄງສ້າງເສດຖະກິດແບບໜ່ືຶງຫລາຍກວ່າອີກ ແບບໜຶ່ືງ (Hodgson, 1984:226) ສະພາບຂອງລັດທື່ີຢູ່ເໜືອຊົນຊັິນ້ ໃນແງ່ນີິ້ເກີດຈາກການທື່ີລດັ ບື່ໄດ້ຕົກເປນັ ເຄື່ອງມືຂອງຊົນຊັິ້ນໃນທາງກົງກັນຂ້າມລັດກັບມີຫນ້າທ່ືີເປັນໂຄງສ້າງລະດັບສຸດຍອດ (super structure) ທື່ີ ຄອຍຖາ້ ຄວບຄຸມໂຄງສາ້ ງທາງເສດຖະກິດລວມທັງເຊ່ືອມໂຍງ ແລະ ສາ້ ງຄວາມເປັນອັນໜື່ຶງ ອນັ ດຽວກັນລະຫວ່າງ ໂຄງສາ້ ງທາງເສດຖະກິດກບັ ສ່ວນອນ່ື ໃນສງັ ຄມົ (ເບງືິ່ Hodgson 1984:222-223, 226-227). ໃນປະເດັນກ່ຽວກັບຄວາມສາຄັນຂອງລັດທື່ີມີຕື່ການພັດທະນາຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ Hodgson (1984:81) ຊິ້ີໃຫເ້ ຫັນວາ່ ການແຊກແຊງຂອງລັດນັ້ິນເປັນສິ່ງື ຈາເປັນຕື່ການພັດທະນາຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໃນທຸກ ຂິ້ນັ ຕອນ ແມ່ນກະທງັ ໃນຂິັ້ນຕອນທາອິດທເື່ີ ອ້ນີິ ວາ່ ທນຶ ນິຍົມແບບປ່ອຍໃຫດ້ າເນນີ ການໂດຍເສລີ (laissez-faire capitalism) ຫນ່ວຍທຸລະກິດແບບທຶນນິຍົມກບ່ືໄດ້ປົດລອກຈາກການແຊກແຊງຂອງລັດດ່ືັງທ່ືີທິດສະດີເສດຖະ ສາດກະແສຫັກວາດພາບໄວ້ ອັນທ່ືີຈິງອາດຈະກ່າວໄດ້ດ້ວຍຊ້ິາວ່າລະບົບການປ່ອຍໃຫ້ດາເນີນການໂດຍເສລີ (laissez faire) ເປັນສິ່ືງທື່ີລັດເອງສ້າງຂຶ້ິນມາ (1984:77) ພັດທະນາການຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໃນປະເທດ ພດັ ທະນາແລວ້ ບື່ວາ່ ຈະເປັນອັງກິດ ສະຫະລັດ ຫື ເຢຍລະມນັ ລດັ ເຂົາ້ິ ໄປກ່ຽວຂອ້ ງທັງສິ້ນ ຍິື່ງໃນກລະນີຂອງຢີື່ປຸ່ນ ແລະ ຝຣງ່ືັ ເສດແລວ້ ບົດບາດຂອງລັດໃນການຜກັ ດັນ ແລະ ຊ່ວຍເຫືອໃນການພັດທະນາລະບົບອຸດສາຫະກາແບບ ທຶນນິຍົມຈະເຫັນໄດ້ຊັດເຈນຫລາຍ ແມ່ນໃນຍຸກທຶນນິຍົມທ່ືີປ່ອຍໃຫ້ດາເນີນການໂດຍເສລີລະບົບທຶນນິຍົມເອງ ຕ້ອງການໃຫມ້ ກີ ານສະຖາປະນາສິດທິໃນຊັບສິນຂອງເອກະຊົນ ແລະ ລະບົບກດົ ຫມາຍກຽ່ ວກັບສັນຍາຂ້ິຶນມານິັ້ນ ກໝາຍຄວາມວ່າລະບບົ ດັ່ືງກ່າວຕ້ອງການມກີ ົນໄກດາ້ ນກົດຫມາຍສາລັບອອກກົດຫມາຍດ່ືັງກ່າວ ລວມທັງຈາເປັນ ຕ້ອງມີຂະບວນການນິຕບິ ັນຍັດທ່ືີດາເນີນການຢ່າງຕື່ເນື່ອງເພື່ອຊ່ວຍບັນເທົາບັນຫາຜິດປົກກະຕິບາງຢ່າງ ແລະ ເພື່ອ ຊ່ວຍໃຫ້ລະບົບທຶນນິຍົມສາມາດປັບຕົວໃຫ້ທັນກັບຄວາມເປັນຈິງທາງສັງຄົມ ແລະ ເສດຖະກິດທ່ືີປ່ຽນແປງຢູ່ ເລ້ື່ິອຍໆກ່າວອີກຢ່າງໜຶື່ງລະບົບທຶນນິຍົມເອງກຕ້ອງການລັດນັິ້ນເອງ ຕົວຢ່າງທ່ືີດີໃນກລະນີຢ່າງນີ້ິເຫັນຈະໄດ້ແກ່ ກລະນີຂອງລະບົບການເງິນຂອງອັງກິດ ກອ່ ນປີ 1844 ລະບບົ ການເງນິ ຂອງອງັ ກິດເປັນແບບຕະຫາດເສລີຈິງໆ ລດັ ແທບຈະບ່ືມີສ່ວນຢຸ່ງກ່ຽວເລີຍລະບົບການເງິນໃນ ຊ່ວງນັິ້ນຂາດສະຖຽນລະພາບຢ່າງຫລາຍຊຶ່ືງເຮັດໃຫ້ເກີດວິກິດ ການດ້ານການຄ້າ ແລະ ຄວາມຕົກຕື່າທາງເສດຖະກິດ ພາຍຫັງລັດຕອ້ ງຢື່ນມືເຂິ້ົາມາກ່ຽວຂອ້ ງໂດຍອອກພະລາຊະ ບັນຍດັ ການນາຄານໃນປີ 1844 ເພື່ອຄວບຄມຸ ສິນເຊ່ືອ ແລະ ມອບອານາດການອອກທະນະບັດໃຫ້ແກ່ດນາຄານ ແຫ່ງປະເທດອັງກິດ ຜົນຂອງການແຊກແຊງຂອງລັດທາໃຫ້ລະບົບການເງິນມີສະຖຽນລະພາບ ແລະ ລະບົບທຶນ ນິຍົມພັດທະນາໄປຢ່າງລາບລື່ນຂຶນິ້ ນອກຈາກນ້ິີລດັ ຂອງອັງກິດໃນຍຸກນັິ້ນ ຍັງໃຊ້ອານາດທາງການທະຫານຂອງຕົນ ຈັດລະບຽບການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດຕື່ນາຍທຶນໃນປະເທດອີກດ້ວຍ (ເບິື່ງ Hodgson, 1984:79) ສາເຫດສາຄັນທ່ືີລັດຕ້ອງຢື່ນມື ເຂົິ້າໄປແຊກແຊງລະບົບທຶນນິຍົມ ກຄື ລະບົບເສດຖະກິດແບບນີ້ິບື່ ສາມາດແກ້ໄຂບັນຫາຂອງຕົນເອງໄດ້ ແລະ ນາຍທຶນແຕ່ລະຄົນກບ່ືຮູ້ວ່າຫຍັງຄືຜນົ ປະໂຫຍດຮ່ວມຂອງລະບົບທນຶ ນິຍົມ ດັື່ງນັ້ິນ, ນາຍທຶນຈຶ່ືງບື່ສາມາດຈະປະຕິຮູບລະບົບເສດຖະກິດຂອງຕນົ ແລະບ່ືຮູ້ວ່າຈະສົື່ງເສີມຜນົ ປະໂຫຍດ ຂອງທນຶ ໄດ້ຢາ່ ງໃດລັດຈ່ຶືງຈາເປັນຕ້ອງຢື່ນມືເຂ້ິາົ ມາກຽ່ ວຂ້ອງ (Hodgson, 1984:83) ດງືັ່ ນນ້ັິ , ການເຂາິ້ົ ມາແຊກ ແຊງຂອງລດັ ຈ່ງຶື ຈາເປນັ ຢ່າງຍ່ືິງຕື່ລະບບົ ທຶນນິຍມົ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ືິງໃນຊ່ວງວກິ ິດຍື່ິງໃນປັດຈຸບັນຊຶື່ງບັນຫາຂອງ ລະບົບທນຶ ນຍິ ມົ ມີຄວາມຊັບຊ້ອນຫລາຍຂິຶ້ນມີຂອບເຂດກວາ້ ງຂວາງຂິຶ້ນ ແລະ ຜົນກະທບົ ຮນຸ ແຮງຍ່ິືງຂິ້ຶນການແຊກ ແຊງຂອງລດັ ເພອ່ື ຊວ່ ຍເຫືອໃນການປະຕິຮູບລະບົບເສດຖະກດິ ກຍິ່ືງຈາເປນັ ຫລາຍຂິຶ້ນເປັນເງາົ ຕາມຕວົ ໄປດ້ວຍ. ຈາກຕົວຢ່າງທິດສະດີລັດແນວສະຖາບັນທ່ືີກ່າວໄປແລ້ວທັງໝົດຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ທັດສະນະ ແລະ ຄາ ອະທບິ າຍ ກ່ຽວກບັ ລດັ ຂອງນັກວິຊາການແນວນີມິ້ ີຄວາມແຕກຕາ່ ງກັນໃນຫາຍປະເດັນແຕ່ໃນຂະນະດຽວກັນກມີຂິ້ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 103 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ຄາ້ ຍຄືກັນໃນບາງປະເດັນສາລັບຄວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ນັນ້ິ ຈະເຫນັ ໄດ້ແຈ້ງໃນປະເດນັ ກຽ່ ວກັບແນວທາງໃນການສຶກສາ ລັດ ທ່ານ ຄາລເບດ(Galbraith) ການສກຶ ສາລັດໂດຍເນັິ້ນເຖິງອິດທພິ ົນ ແລະ ຄວາມສາພັນຂອງບັນສັດຂະໜາດ ໃຫຍ່ ທ່ີືມີຕື່ລັດ ສ່ວນ Lindblom ນັິ້ນມຸ້ງປະເດັນໄປສູ່ເລື່ອງບົດບາດ ແລະ ອານາດຂອງນັກທຸລະກິດໃນສັງຄົມ ທນຶ ນຍິ ມົ ປະຊາທິປະໄຕໂດຍຊ້ີິໃຫເ້ ຫັນເຖງິ ອິດທິພົນຂອງນກັ ທລຸ ະກິດທມ່ືີ ຕີ ່ືນະໂຍບາຍ ແລະ ການດາເນນີ ງານຂອງ ລັດຂະນະທື່ີ ທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ໂຄນອລລີ (Conolly )ໃຫຄ້ ວາມສາຄັນແກ່ການວິເຄາະບັນຫາຂອງ ລດັ ສະຫວັດດກີ ານຊ່ືຶງມີຮາກເຫງິາົ້ ມາຈາຂະບົບທຶນນິຍມົ ແບບບລິສັດຝ່າຍ Hodgson ນັິນ້ ມຸງ້ ພຈິ າລະນາສະເພາະ ແນວທາງໃນການອະທບິ າຍລດັ ກບັ ບົດບາດຂອງລັດທື່ີມີຕ່ືການພດັ ທະນາລະບົບທຶນນິຍົມສື່ິງທື່ີໜາ້ ສງັ ເກດກຄື ການ ສກຶ ສາລັດຂອງ ທ່ານ ຄາລເບດ (Galbraith) ແລະ ທ່ານ ລນິ ບລອມ (Lindblom) ນັ້ນິ ມຸ້ງອະທບິ າຍເຖິງປັດໄຈ ທ່ືີມີອິດທິພົນຕ່ືລັດຫລາຍກວ່າບົດບາດຂອງລັດເອງ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມງານຂອງທ່ານ ເບສ( Best) ແລະ ທ່ານ ຄອລນອລລີ (Connolly) ກັບງານຂອງທ່ານ ຮອດສັນ (Hodgson) ເນັິ້ນການອະທິບາຍບົດບາດຂອງລັດໂດຍ ກົງ ເຖິງວ່າຈະນາເອົາປັດໄຈທ່ືີມີອິດທິພນົ ຕື່ລັດເຂົິ້າມາຮ່ວມພິຈາລະນາດ້ວຍກຕາມປະເດັນທື່ີເປັນຂິ້ແຕກຕ່າງ ປະ ການຕ່ືມາກຄືທັດສະນະກ່ຽວກັບຄວາມເປັນອິດສະຫລະໃນຕົວເອງຂອງລັດ ລັດໃນກລະນີຂອງທ່ານ ຄາລເບດ (Galbraith) ເບ່ິງື ເໝືອນວາ່ ຈະມີອິດສະຫລະຈາກອານາດຂອງບລິສດັ ຂະໜາດໃຫຍ່ຫລາຍພຄວນເຖງິ ແມ່ນວ່າ ບລິສດັ ເຫົ່ືານ້ິີຈະມີອດິ ທພິ ົນຕື່ການການົດນະໂຍບາຍຂອງລັດຢ່າງຫລາຍແຕ່ອດິ ທິພົນດ່ືັງກ່າວເກີດຈາກຄວາມສາພັນ ໃນລກັ ສະນະຖ້ອຍທີື່ຖ້ອຍອາໄສຕື່ກັນ ແລະ ການມເີ ປົິາ້ ໝາຍຮ່ວມກັນຫລາຍກວ່າທ່ືີຈະເປັນການໃຊ້ອິດທິພົນບີບ ຄ້ັນິ ລດັ ໂດຍກົງລດັ ໃນທັດສະນະຂອງທາ່ ນ ຄາລເບດ (Galbraith) ຈຶງ່ື ມີອິດສະຫລະໃນຕົວເອງຂ້ອນຂາ້ ງສູງ ແຕ່ ໃນກລະນີຂອງລັດຕາມທັດສະນະຂອງທ່ານ ລິນບລອມ (Lindblom)ກັບ ທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ຄອລນອລລີ (Connolly) ນັ້ິນລັດມີອິດສະຫລະໃນຕົວເອງຂ້ອນຂ້າງຕ່ືາເພາະຖືກບີບຄັ້ິນຈາກພະລັງຜັກດັນທາງ ເສດຖະກິດຊຶ່ືງໄດ້ແກອ່ ິດທພິ ົນຂອງນກັ ທລຸ ະກິດໃນກລະນີຂອງ ທ່ານ ລິນບລອມ(Lindblom) ແລະ ແຮງບີບຄັິ້ນ ດ້ານໂຄງສ້າງຈາກລະບົບທຶນນິຍົມແບບບລິສັດໃນກລະນີຂອງ ທ່ານ ເບສ (Best) ແລະ ທ່ານ ຄອລນອລລີ (Connolly) ລັດໃນທດັ ສະນະນິ້ີຈື່ຶງຂ້ອນຂ້າງຈະມີຂ້ິຈາກັດໃນການການົດນະໂຍບາຍຂອງຕົນ ສາລັບກລະນີຂອງ ທ່ານ ຮອດສັນ(Hodgson) ລັດໃນທັດສະນະຂອງທ່ານລັດມີອິດສະຫລະໃນຕົວເອງຂ້ອນຂ້າງສູງໂດຍສະເພາະ ຢ່າງຍິື່ງອິດສະຫລະຈາກອານາດຂອງລະບົບເສດຖະກິດທື່ີຄອບງາສັງຄົມຢູ່ເຖງິ ແມ່ນວ່າບົດບາດຂອງລັດຈະຖືກກາ ໜົດໂດຍໂຄງສ້າງຂອງລະບົບເສດຖະກິດດື່ັງກ່າວຢູ່ຫລາຍທີ່ືດຽວທັງນີິ້ເປັນເພາະວ່າລັດມີສະພາບເປັນໂຄງສ້າງລະ ດັບສຸດຍອດທື່ີຄອຍຖ້າຄວບຄຸມໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດຢູ່ ຫື ກ່າວອີກຢ່າງໜຶື່ງກຄືລັດມີຖານະຢູ່ເຫນືອ ອານາດ ຂອງຊົນຊນ້ິັ ນ້ັິນເອງ. ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 104 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ບົດທີ 6 ທດິ ສະດີຈັກກະພັດນິຍມົ (imperialism) ຈັກກະພັດນິຍົມ (imperialism) ເປັນກອບທິດສະດີ ຫື ແນວຄວາມຄິດຢ່າງໜຶື່ງທື່ີຖືກນາມາໃຊ້ຢ່າງ ກວ້າງຂວາງໃນການພັນລະນາ ແລະ ອະທິບາຍລັກສະນະຄວາມສາພັນທາງດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວ່າງ ປະເທດທຶນນິຍົມທ່ືີພດັ ທະນາແລ້ວ ກັບປະເທດດອ້ ຍພດັ ທະນາລວມທັງບັນຫາຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາຂອງປະເທດ ໃນໂລກທີສາມທງັ ຫາຍໃນທານອງດຽວກບັ ແນວຄວາມຄິດທາງສັງຄົມອືນ່ ໆຈກັ ກະພັດນິຍມົ ເປັນປະເດນັ ທື່ີມີຄວາມ ຂັດແຍງ້ ດ້ານຄວາມຄດິ ແລະ ຄວາມບລື່ ົງລອຍໃນການຕຄີ ວາມປະກົດການດືັ່ງກາ່ ວໃນໝູ່ນກັ ວິຊາການ ແລະ ຜູ້ສົນ ໃຈດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງທັງຫາຍຢບູ່ ື່ນ້ອຍ ດງ່ືັ ນ້ັນິ , ຂ້ິຂຽນກ່ຽວກບັ ປະເດັນນີິ້ຈ່ງຶື ປະກົດໃຫເ້ ຫັນຫລວງຫລາຍ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍືິ່ງນັບແຕ່ຕ້ິົນສັດຕະວັດທ່ືີ 20 ເປນັ ຕນ້ົິ ມາການພິຈາລະນາກ່ຽວກັບທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມໃນ ບົດນີ້ິມຸ້ງຈະສາຫວດ ແລະ ຊ້ີິໃຫ້ເຫັນແນວຄວາມຄິດ ແລະ ພັດທະນາການຂອງທິດສະດີນິ້ີຢ່າງກວ້າງໆເປັນຫັກ ຫລາຍກວ່າທ່ືີຈະສຶກສາຄວາມຄິດ ແລະ ແນວການອະທິບາຍຂອງນັກທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມແຕ່ລະຄົນໂດຍ ລະອຽດທັງນ້ິີຈະແບ່ງເນືິ້ອຫາເລື່ອງ ໃນຂອງບົດນິ້ີອອກເປັນ 4 ສ່ວນ ໃນສ່ວນທາອິດຈະເປັນການພິຈາລະນາເຖິງ ຄວາມຫມາຍຂອງຄາວາ່ ຈກັ ກະພັດນິຍມົ ທກຸ ແງ່ທກຸ ມມຸ ຕ່າງໆລວມທງັ ການແກ້ໄຂຂະຫຍາຍຕົວຂອງຄວາມຫມາຍ ຂອງຄາໆນິ້ີຈາກອະດດີ ຈົນເຖິງປັດຈຸບນັ ສວ່ ນທື່ີສອງຈະເປນັ ການສາຫວດແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບຈັກກະພັດນິຍົມ ໃນຍຸກທາອິດທື່ີຮຽກກັນວ່າທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຍຸກຄາສຊິກ ໃນໝູ່ນັກທິດສະດີກຸ່ມຕ່າງໆ ໃນສ່ວນຕື່ມາຈະ ເປັນການພຈິ າລະນາແນວຄວາມຄດິ ກຽ່ ວກັບຈັກກະພັດນິຍມົ ໃນຊ່ວງປັດຈຸບັນໂດຍນັບຕັິ້ງແຕ່ຫັງສົງຄາມໂລກເທື່ອ ທື່ີ 2 ເປັນຕນ້ິົ ມາ ແລະ ສ່ວນສດຸ ທາ້ ຍຈະເປນັ ການສະຫລຸບ ແລະ ຊີ້ິບນັ ຫາຂອງທິດສະດີຈກັ ກະພັດນິຍົມໃນຖານະ ທື່ີເປນັ ທດິ ສະດີທາງເສດຖະກດິ ການເມືອງທສື່ີ າຄັນທດິ ສະດີໜຶ່ືງ. 1. ຄວາມຫມາຍຂອງຈກັ ກະພັດນຍິ ມົ ຄາວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມເລ່ີືມຖືກນາມາໃຊ້ໂດຍທື່ວົ ໄປໃນປະເທດອັງກິດຕັ້ິງແຕ່ກາງປີ ຄ.ສ 1870 ໃນສັບ ເດີມຄາວ່າຈັກກະວັດນິຍົມມັກຈະໃຊ້ຮຽກນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດຂອງລັດ ຫື ການກະທາຂອງ ລັດທື່ີມຸ້ງຈະແຜ່ ຂະຫຍາຍອານາດ ແລະ ດິນແດນ ຫື ມຸ້ງແຜ່ອິດທິພົນອອກໄປເໜືອດິນແດນອື່ນໃນລັກສະນະທ່ືີເປັນການສ້າງ ຈກັ ກະພັດ (empire) ຂຶິ້ນມາຕົວຢ່າງເຊັື່ນ ນະໂຍບາຍຂອງນະໂປລຽນ ໃນປີ ຄ.ສ 1850 ແລະ 1860 ໃນກລະນີ ຂອງອງັ ກິດນະໂຍບາຍຈກັ ກະພັດນິຍົມໄດ້ຖກື ນາມາໃຊ້ໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ 1880 ໂດຍການສະເໜີຂອງ ທາ່ ນ ໂຈເຊບ ແຊມເບີລຽນ (Joseph Chamberlain) ນະໂຍບາຍດັື່ງກ່າວເນິັ້ນການແຜຂ່ ະຫຍາຍອານາດຂອງຈັກກະວດັ ອງັ ກິດອອກໄປເພືອ່ ແຂງ່ ຂັນ ແລະ ຕອບໂຕຕ້ ່ືການຂະຫຍາຍອິດທພິ ົນຂອງຝຣ່ືັງເສດ ແລະ ເຢຍລະມັນ (Griffin and Gurley, 1985 1091; Scruton, 1983 : 215) ດັ່ືງນັິ້ນ, ໃນໄລຍະຕື່ມາຄາວ່າຈັກກະພັດນິຍົມຈຶື່ງມີຄວາມ ຫມາຍໄປໃນແງຂ່ ອງ ການແຂງ່ ຂັນກນັ ລະຫວາ່ ງປະເທດມຫາອານາດໃນເອີລົບຊືຶ່ງມ້ງຸ ສະແຫວງຫາອານານິຄົມ ແລະ ເຂດອິດທພິ ນົ ໃນທະວີບອາຟຣກິ ກາ ແລະ ດນິ ແດນອນື່ ໆ ໃນຊວ່ ງເວລາລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ 1880 ຈນົ ເຖງິ ປີ 1914 ທງັ ນປິີ້ ະເທດຈັກກະພັດນຍິ ົມດືງ່ັ ກາ່ ວອາ້ ງເຫດຜນົ ອະທິບາຍການກະທາຂອງຕົນວາ່ ເປນັ ການແຜຂ່ ະຫຍາຍອາລິຍະ ທາຂອງຄົນຜິວຂາວ ຊຶ່ືງມີລັກສະນະທ່ືີເໜືອກວ່າຄົນຜວິ ອື່ນໃນດາ້ ນຊາດພັນ, ດ້ານວັດຖຸ ແລະ ດ້ານວັດທະນະທາ ໄປຍັງປະຊາຊົນຊຶື່ງຕື່າຕ້ອຍກວ່າໃນດິນແດນທື່ີລ້າຫັງທັງຫາຍ (Andreski and Bullock, 1977:302) ໃນ ຊ່ວງນີ້ິຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມນັ້ິນມີຄວາມຫມາຍໃນແງ່ທື່ີເປັນສ່ວນຂະຫຍາຍຂອງຄາວ່າຈັກກະພັດ ແລະ ມຸ້ງສະແດງເຖິງນະໂຍບາຍ ແລະ ການກະທາທ່ືີມີວັດຖຸປະສົງໃນການຂະຫຍາຍອານາດເໜືອດິນແດນ ຫື ຈັກກະພັດອອກໄປໂດຍເຂົິ້າໄປຄອບຄອງ ຫື ຄອບງາສັງຄົມອື່ນ ຢ່າງໃດກດີ ໃນຊັິ້ນຫັງໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິື່ງຫັງ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 105 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ສົງຄາມໂລກເທື່ອທ່ືີສອງຊຶ່ືງປະເທດໂລກທີສາມສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ຮັບເອກກະລາດຈາກເຈົ້ິາອານານິຄົມໃນອະດີດ ຄວາມຫມາຍຂອງຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ຂອງການເຂິົ້າໄປຄອບຄອງດິນແດນ ຫື ການຢຶດດິນແດນອື່ນເປນັ ອານານິ ຄົມໄດ້ຫາຍໄປແຕ່ຄວາມຫມາຍໃນແງ່ຂອງການໃຊ້ອານາດ ຫື ອິດທິພົນຄອບງາສັງຄົມອື່ນຍັງຄົງໃຊ້ ຕື່ມາຈົນເຖງິ ປັດຈບຸ ນັ . ໃນປດັ ຈຸບັນຫາກຈະກ່າວຢາ່ ງກວ້າງໆຄາວ່າ ຈກັ ກະພັດນຍິ ມົ ນິ້ັນໝາຍເຖິງ ການທ່ືີປະເທດໜຶງື່ ຫື ກຸ່ມຄົນ ກຸ່ມໜຶື່ງເຂົິ້າໄປໃຊ້ອານາດຄອບງາປະເທດອື່ນ ຫື ຄົນກຸ່ມອື່ນໂດຍວິທີການທື່ີປະເທດ ຫື ຄົນກຸ່ມທາອິດໄດ້ຮັບ ປະໂຫຍດແຕ່ປະເທດ ຫື ຄົນກຸ່ມຫ ັງເສຍປະໂຫຍດ (Griffin and Gurley, 1985:1091; ແລະ ເບື່ິງ Schweinitz, 1981:676) ແລະໃນບນັ ດາການຄອບງາໃນລກັ ສະນະທື່ີຮຽກວາ່ ຈັກກະພັດນິຍົມນ້ນິັ ການຄອບງາ ດ້ານເສດຖະກດິ ຫືຈັກກະພດັ ນຍິ ມົ ດ້ານເສດຖະກດິ (economic imperialism) ເປນັ ປະເດັນທື່ີມີການສກຶ ສາ ແລະ ວິພາກວິຈານກັນຫລາຍທີ່ືສຸດໃນໝູ່ຂອງຜູ້ສົນໃຈກ່ຽວກັບບັນຫາຄວາມດອ້ ຍພັດທະນາຂອງປະເທດໂລກທ່ືີ ສາມ ແລະ ບນັ ຫາຄວາມສາພັນດາ້ ນເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວາ່ ງປະເທດການເບື່ິງຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ນິີ້ເປັນ ແນວຄວາມຄິດທ່ືແີ ຜ່ຫາຍຂອ້ ນຂາ້ ງຫລາຍກວາ່ ການພັດທະນາໃນແງ່ອ່ືນທິດສະດີທ່ືີສະທ້ອນແນວຄິດແບບນ້ິີມັກຈະ ເປັນທິດສະດີທ່ືີພດັ ທະນາຂຶ້ິນມາໂດຍນກັ ວິຊາການທື່ີຕື່ຕາ້ ນຄວາມຄິດກະແສຫັກ ແລະ ນກັ ທດິ ສະດີມາກຊິດ ຫື ນີ ໂອມາກຊິດ ເປັນສວ່ ນໃຫຍ່ ໃນຂະນະທ່ືີການອະທິບາຍຈັກກະພັດນິຍມົ ໃນແງ່ອ່ນື ມັກຈະບ່ືຄ່ອຍໄດ້ຮັບຄວາມສົນ ໃຈເທ່າືົ ໃດ ແລະ ມກັ ຈະເປັນປະຕິກລິ ຍິ າຕອບໂຕ້ຂອງນັກວິຊາການກະແສຫກັ ທ່ືີມີຕ່ືຄາອະທິບາຍໃນແງ່ທາອິດເສຍ ຫລາຍກວ່າ ດືັ່ງນັນິ້ , ຄວາມຫມາຍຂອງຄາວ່າ ຈັກກະພັດນຍິ ົມທື່ມີ ກັ ຈະພົບເຫັນກັນໂດຍທວື່ົ ໄປຈື່ຶງສື່ໄປໃນແງ່ຂອງ ການຄອບງາທາງເສດຖະກິດ ຕົວຢ່າງ ເຊນືັ່ : ບດົ ຂຽນຂອງທາ່ ນ ບາລັດ ບາວ (Barat Brown) (1978:22) ຊື່ຶງ ຖືວ່າຈັກກະພັດນິຍົມເປັນເລື່ອງທ່ືີກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄົນບາງກຸ່ມ ຫື ໂດຍທົື່ວໄປກຄືຄວາມ ພະຍາຍາມຂອງລັດບາງລັດທື່ີຈະສ້າງອານາຈັກຂຶິ້ນທັງໃນຮູບຂອງການມີອານານິຄົມສິດທິພິເສດໃນດ້ານການຄ້າ ແຫ່ືງວັດຖດຸ ບິ ທດື່ີ ງວນໄວ້ໂດຍສະເພາະແລະໂອກາດທີ່ືຈະໄດ້ແຮງງານລາຄາຖກື ແນວຄວາມຄດິ ແບບນິ້ີ ທາ່ ນ ບາລດັ ບາວ (Barat Brown) ເຫັນວ່າເປັນເລື່ອງທ່ືີແຍກບ່ືອອກຈາກຄວາມສາພັນດ້ານເສດຖະກິດທື່ີບ່ືເທົື່າທຽມກັນ ລະຫວ່າງລັດບື່ພຽງແຕ່ຈະເປັນຄວາມບື່ເທົ່ືາທຽມກນັ ຂອງ ປະເທດຄູ່ຄ້າລະຫວ່າງໃຫຍ່ກັບນ້ອຍ, ຄົນລວຍກັບຄົນ ຈົນເທົ່ືານັ້ິນ ແຕ່ຍັງເປັນຄວາມບ່ືເທົື່າທຽມກັນໃນແງ່ທ່ືີຝ່າຍຫັງຕ້ອງຂຶິ້ນຢູ່ກັບຝ່າຍທາອິດໃນດ້ານການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກດິ ອີກດວ້ ຍ ທດັ ສະນະແບບນີ້ິນັບໄດ້ວາ່ ເປັນທັດສະນະທີື່ ຊົງອິດທພິ ົນ ແລະ ໄດຮ້ ັບການຍອມຮັບຫລາຍ ທືີສ່ ດຸ ໃນໝຜູ່ ສູ້ ກຶ ສາກ່ຽວກບັ ຈັກກະພັດນຍິ ົມທງັ ໃນຍຸກເບິ້ອື ງຕົິ້ນ ແລະ ຍຸກຫງັ . 2.ທດິ ສະດີຈກັ ກະພັດນິຍມົ ຍຸກຄາສຊກິ ທດິ ສະດີຈກັ ກະພັດນິຍມົ ຍກຸ ເລີື່ມທາອິດ ຫື ຍຸກຄາສຊິກໃນທ່ືີນີ້ິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຄິດກ່ຽວກັບຈັກກະພັດ ນຍິ ົມໃນແງມ່ ມຸ ຕາ່ ງໆທີ່ືພັດທະນາຂນິ້ຶ ມາໃນຊ່ວງລະຫວ່າງຕ້ົິນສັດຕະວັດທື່ີ 20 ຈນົ ເຖງິ ກອ່ ນສົງຄາມໂລກ ເທື່ອທ່ືີ 2 ແຕ່ຢ່າງໃດກດີ ໃນສ່ວນນີິ້ຈະນາເອົາສະເພາະແນວຄວາມຄິດທື່ີເຫັນວ່າສາຄັນມາພິຈາລະນາໂດຍຈະເລີ່ືມຈາກ ແນວຄວາມຄິດລຸ້ນບຸກເບີກຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ລາດັບຕ່ືມາຈະເປັນການພິຈາລະນາຄວາມຄິດຂອງ ກຸ່ມນັກທດິ ສະດີມາກຊິດ ແລະ ໃນຊ່ວງສຸດທ້າຍຈະຊ້ີິໃຫ້ເຫັນເຖິງປະຕິກິລິຍາຕອບໂຕ້ຂອງນັກຄິດເສລີນິຍົມອນັ ຈະເຫັນໄດ້ແຈງ້ ຈາກທດັ ສະນະຂອງ ສະຄາປເີ ຕີ (Schumpeter). ທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຂອງທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ເປັນທ່ືີຮູ້ກັນໂດຍທົ່ືວໄປວ່າ ງານຂຽນອັນທາ ອິດທື່ີສຶກສາ ຈັກກະພັດນິຍົມໃນເຊີງເສດຖະກິດການເມືອງຢ່າງມີລະບຽບແບບແຜນກຄື: Imperialism : A Study ຂອງ J.A. Hobson ຊ່ືຶງຕີພມິ ເທ່ືອທາອິດໃນປີ 1902 ທງັ ເນິ້ອື ຫາ ແລະ ວທິ ກີ ານສກຶ ສາວເິ ຄາະຂອງງານ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 106 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ຂຽນເນືິ້ອນີິ້ກ່າວໄດ້ວ່າມີອິດທິພົນຢ່າງຫລາຍຕ່ືການສຶກສາວິເຄາະຈັກກະພັດນິຍົມໃນໄລຍະເວລາຕ່ືມາ ໂດຍ ສະເພາະຢ່າງຍິື່ງອິດທິພົນທ່ືີມີຕ່ືງານໃນແນວມາກຊິດຂອງທ່ານເລນິນ (Lenin, Hilferding, Kautsky, Luxemburg ແລະ Bukharin ຊຶື່ງພັດທະນາຂນິ້ຶ ໃນຊວ່ ງຫງັ . ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ຊຶື່ງມີຊີວິດຢູ່ລະຫວ່າງ ໃນປີ ຄ.ສ. 1858 ເຖິງ ຄ.ສ. 1940 ເປັນນັກເສດ ຖະສາດຊາວອັງກິດທື່ີໄດ້ຮັບການສຶກສາຈາກມະຫາວິທະຍາໄລອອກເຟີດແນວຄວາມຄິດຫກັ ຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ໃນການວິເຄາະບນັ ຫາເສດຖະກິດການເມືອງກຄື ທດິ ສະດີການອອມຫລາຍເກີນໄປ (over saving theory) ແລະ ການບລິໂພກນ້ອຍກວ່າທ່ືີຄວນຈະເປັນ (underconsumption) ແນວຄວາມຄິດດັື່ງກ່າວນິີ້ ທ່ານໄດ້ນາມາໃຊ້ອະທິບາຍພຶດຕກິ າ ແລະ ນະໂຍບາຍຈັກກະວັດນິຍມົ ຂອງອັງກິດໃນຊ່ວງສັດຕະວັດທີ 19 ແລະ ຕົິ້ນສັດຕະວັດທີ່ື 20 ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ເຫັນວ່າຄວາມຕກຕ່ືາດ້ານເສດຖະກິດ (Slump) ແລະ ການ ຈ້າງງານນ້ອຍກວ່າຄວນ (underemployment) ໃນລະບົບເສດຖະກິດຂອງທນຶ ນິຍມົ ທ່ືພີ ັດທະນານິ້ັນເກີດຈາກ ການບລິໂພກໄລ່ຕາມການຜະລິດບທ່ື ັນການກະຈາຍຄວາມມື່ງັ ຄື່ັງຢ່າງບື່ເທືາົ່ ທຽມກັນໃນລະບົບທຶນນິຍົມທາໃຫ້ຄົນ ສ່ວນໃຫຍ່ບ່ືມອີ ານາດຊິື້ຫລາຍເທືາ່ົ ທື່ີຄວນ. ການບລໂິ ພກຈງ່ຶື ຢູ່ໃນລະດັບທ່ືີຂ້ອນຂາ້ ງຕື່າ ໃນຂະນະທ່ືກີ ານຜະລິດເພ່ືີມສູງຂ້ິຶນຢາ່ ງວ່ອງໄວດ້ວຍຜົນຈາກ ຄວາມກ້າວໜ້າດ້ານເທັກໂນໂລຢີຄວາມຄິດຫັກອັນນິ້ີນິີ້ເອງທີື່ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ໃຊ້ອະທິບາຍການ ຂະຫຍາຍອານາດທາງເສດຖະກິດການເມືອງ ຫື ຈັກກະພັດນິຍມົ ຂອງບັນດາມະຫາອານາດເອີລົບໂດຍສະເພາະຢ່າງ ຍິື່ງອັງກິດ ໂດຍທ່ານເຫັນວ່າແນວໂນ້ມໃນແງ່ການບລິໂພກສິນຄ້ານ້ອຍກວ່າທື່ີຄວນຈະເປັນໃນລະບົບເສດຖະກດິ ແບບທຶນນິຍົມ ແລະ ການຍ້າຍຖ່າຍເທທາງການເມອື ງຂອງກຸ່ມຜົນປະໂຫຍດດ້ານເສດຖະກິດຫາຍກຸ່ມນັິ້ນເອງ ຄື ສາເຫດຫັກທື່ີນາໄປສູ່ການດາເນີນນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍົມຂອງບັນດາມະຫາອານາດຕາເວັນຕົກ (ເບື່ິງ Hobson, 1972 : 1). ທ່ານ ຮອບສນັ (Hobson ,1965:19) ເຫນັ ວາ່ ປະເທດມະຫາອານາດເອີລບົ ໃນຂະນະນັນິ້ ເຊນ່ັື : ອັງກດິ , ຝຣັື່ງເສດ ແລະ ເຢຍລະມັນ ໄດ້ເລີື່ມດາເນີນນະໂຍບາຍຈກັ ກະພດັ ນິຍົມຢາ່ ງຈົື່ງໃຈໃນປີຄ.ສ 1870 ນະໂຍບາຍນີິ້ ໄດ້ພັດທະນາມາຈົນເຖິງຈຸດສຸດຍອດໃນກາງປີ ຄ.ສ 1880 ທັງນ້ິີສັງເກດເຫັນໄດ້ຈາກການເພີມື່ ອານາເຂດພາຍໃຕ້ ການຄອບຄອງຂອງປະເທດເຫົ່ືານິ້ີຢ່າງວ່ອງໄວໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງການແບ່ງສັນປັນສ່ວນດິນແດນໃນທະວີບ ອາຟຣິກກາກັນ ເປັນຄົນໃຫຍ່ຊຶ່ືງເລີື່ມມາຕັິ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1884 ໃນກລະນີຂອງຈັກກະພັດອັງກິດໄດ້ມີການແຜ່ ຂະຫຍາຍດິນແດນອອກໄປລາວ 3 ລ້ານຕາລາງໄມ ໃນຊ່ວງເວລາພຽງ 15 ປີ ໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson ,1965:27) ການແຜ່ອານາດໃນລັກສະນະຈັກກະວັດນິຍົມແບບນີ້ິ ມີລັກສະນະທ່ືີແຕກຕ່າງໄປຈາກ ການສະແຫວງຫາອານານິຄົມ (colonization) ໃນອະດີດຢາ່ ງເຫັນໄດ້ແຈ້ງຢູ່ 2 ປະການ: ປະການທາອດິ ການແຜ່ ຂະຫຍາຍດິນແດນແບບຈກັ ກະພັດນິຍມົ ນັ້ິນ ສວ່ ນໃຫຍ່ເປນັ ການເຂົ້າິ ຄອບຄອງດ້ານການເມືອງເໜືອດິນແດນເຂດ ຮ້ອນ ຫື ເຄິ່ືງເຂດຮ້ອນ (tropical or subtropical lands) ໂດຍທື່ີຄົນຜິວຂາວເອງບື່ຕ້ອງການຕັ້ິງຖິ່ືນຖານຫື ອົບຢົບຄອບຄົວມາຢູ່ ໃນດິນແດນເຫົ່ືານີ້ິໃນປະການທື່ີສອງດິນແດນເຫົື່ານີິ້ເກືອບລວມມີປະຊາຊົນທື່ີພວກຕາເວັນ ຕົກຖືວ່າເປັນຊົນຊາດຊັ້ິນຕື່າ (lower races) ອາໄສຢູ່ຢ່າງຫນາແຫນ້ນ ດັ່ືງນັິ້ນ, ການຂະຫຍາຍດິນແດນໃນ ລັກສະນະຈັກກະພັດນິຍົມຢ່າງນີ້ິຈຶື່ງແຕກຕ່າງໄປຈາກການສະແຫວງຫາເມືອງຂຶ້ິນໃນຊ່ວງກ່ອນໜ້ານັ້ິນທັງນີິ້ເພາະ ການສະແຫວງຫາເມືອງຂຶິ້ນເປັນການເຂົ້ິາຄອບຄອງດິນແດນທ່ືີຂ້ອນຂ້າງປອດຜູ້ຄົນໃນເຂດທື່ີມີອາກາດອົບອຸ່ນພ ເໝາະໂດຍຜສູ້ ະແຫວງຫາເມືອງຂ້ິຶນໄດ້ນາເອົາວິທີການປກົ ຄອງສິນລະປະດາ້ ນອຸດສາຫະກາ ແລະ ອະລິຍະທາຈາກ ເມືອງເຖິງມາໃຊ້ໃນດິນແດນນັ້ນິ ທັງນິີ້ຄົນຜິວຂາວໄດ້ເຂ້ິົາໄປລົງຫັກປັກຖານ ແລະ ດາເນີນກິດຈະກາຕ່າງໆທັງທາງ ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 107 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ເສດຖະກິດ ແລະ ການເມືອງເໜືອດິນແດນນັິ້ນຢ່າງເຕັມທີ່ື ກລະນີເຊັື່ນນ້ິີໄດ້ແກ່ການສະແຫວງຫາເມືອງຂຶິ້ນໃນ ທະວບີ ອາເມລິກາເໜອື , ອດົ ສະຕາລີ ແລະ ນິວຊີແລນນນິ້ັ ເອງ. ເຖິງແມ່ນຈັກກະພດັ ນິຍົມຈະເປັນກິດຈະກາທື່ີດາເນີນໄປໃນນາມຂອງປະເທດກຕາມແຕ່ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson, 1965:47, 49, 59-61) ເຫັນວາ່ ຜົນປະໂຫຍດຈາກການກະທາດື່ັງກ່າວຫາໄດ້ຕກົ ແຕ່ປະເທດໂດຍ ສ່ວນລວມແຕ່ຢາ່ ງໃດຫາກກບັ ໄປຕົກຢູ່ກບັ ຄົນບາງຊົນຊິັ້ນ ແລະ ພຄື່ ້ານກັ ທຸລະກິດບາງຄົນເທົ່ືານິັນ້ ອັນທື່ີຈິງປະເທດ ຕົກຢູ່ໃນສະພາບເສຍປະໂຫຍດເສຍດ້ວຍຊ້ິາທັງນ້ີິເພາະປະເທດຈາເປັນຈະຕ້ອງເພີື່ມການໃຊ້ຈ່າຍເງິນໃນດ້ານການ ທະຫານ ແລະດາ້ ນພນົ ລະເຮອື ນເພື່ອແຍ່ງປົກປ້ອງ ແລະ ປກົ ຄອງດນິ ແດນໃນອານາດຂອງຕົນ ແຕ່ການໃຊ້ຈ່າຍເງິນ ຂອງລັດດງ່ືັ ກາ່ ວ ໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍ່ງືິ ໃນດ້ານການທະຫານນັິ້ນ ເຊ່ັືນການໃຊ້ຈ່າຍກ່ຽວກບັ ເຮອື ຮບົ , ປືນ, ອປຸ ະກອນ ທາງທະຫານ ແລະ ອ່ນື ໆລວ້ ນແລ້ວແຕ່ຈະສ້າງກາໄລຈານວນມະຫາສານໃຫ້ແກ່ພ່ືຄ້ານກັ ອຸດສາຫະກາ ແລະ ກຸ່ມວິ ຊາຊີບບາງກຸ່ມໂດຍສະເພາະຜູ້ທ່ືີກ່ຽວຂ້ອງກັບອຸດສາຫະກາການຕື່ເຮືອ, ການຜະລິດອາວຸດປືນ ແລະ ການຜະລິດ ລູກປນື ຄນົ ພວກນີ້ິຈງຶ່ື ລວມຫົວກນັ ຜັກດັນໃຫ້ລັດດາເນີນນະໂຍບາຍຈັກກະພດັ ນິຍົມ ໂດຍເຫດທຄ່ືີ ນົ ພວກນິ້ີມີເງິນ ທຶນຫລວງຫລາຍ ພວກທ່ານຈຶື່ງສາມາດໃຊ້ອານາດເງິນຜລັກດັນໃຫ້ລັດດາເນີນນະໂຍບາຍດັ່ືງທ່ືີຕ້ອງ ການໄດ້ຢ່າງ ງ່າຍດາຍ. ຢ່າງໃດກດີ ໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson, 1965:72-73, 76-77, 80-85) ຮາກ ເຫງິ້ົາຂອງຈັກກະພັດນິຍມົ ຄື ສາເຫດດ້ານເສດຖະກິດປະເທດມະຫາອານາດຈາເປັນຕ້ອງດາເນີນນະໂຍບາຍແບບນິີ້ ເພື່ອແສວງຫາຕະຫາດຕ່າງປະເທດສາລັບການລະບາຍສິນຄ້າອຸດສາຫະກາ ແລະ ການລົງທຶນເຖິງແມ້ຕະຫາດໃນ ສັງຄົມດ້ອຍພັດທະນາຈະບື່ໃຫຍ່ໂຕນັກກຕາມແຕ່ກສາມາດໃຊ້ເປັນທາງອອກໃຫ້ແກ່ອຸດສາຫະກ າ ແລະ ອຸດສາຫະກາດ້ານໂລຫະໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ດັື່ງນັ້ິນ, ຈັກກະພັດນິຍົມຈຶື່ງເກີດຈາກຄວາມຈາເປັນຂອງປະເທດທນຶ ນິຍົມ ນິ້ນັ ເອງ ຄວາມຈາເປນັ ທື່ຈີ ະຕ້ອງສະແຫວງຫາຕຫາດດືັ່ງກາ່ ວເກດີ ຈາກການພດັ ທະນາຂອງລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ເອງ ການ ພັດທະນາດ້ານ ການຜະລດິ ຢ່າງວອ່ ງໄວ ແລະ ການແຂງ່ ຂນັ ກນັ ຢາ່ ງເອົາເປັນເອາົ ຕາຍລະຫວ່າງນາຍທຶນເຮັດໃຫ້ເກີດ ການຜະລິດຫລາຍເກີນໄປ (overproduction) ແລະ ທນຶ ສ່ວນເກີນ (Surplus capital) ຊຸກຕົວຢູ່ໃນມືຂອງ ອຸດສາຫະກາໃຫຍໆ່ ແລະນາຍທຶນຈານວນນ້ອຍປະກອບກັບຕະຫາດພາຍໃນປະເທດບື່ອາດຈະດູດຊັບຜົນຜະລດິ ແລະ ເງິນທຶນສ່ວນເກີນນ້ິີໄດ້ອັນເປັນຜົນມາຈາກການກະຈາຍລາຍໄດ້ທື່ີບ່ືເທົ່ືາທຽມກັນຢ່າງຫລາຍໃນລະບົບ ເສດຖະກດິ ແບບນິ້ີ ແລະ ການກດົ ຄາ່ ຈ້າງຂອງກາກອນຊຶື່ງທາໃຫ້ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ບ່ືມີອານາດຊນິ້ື ້ິີຄສື າເຫດຫກັ ທື່ີ ທ່ານ ຮອບສນັ (Hobson ,1965:80) ເຫນັ ວາ່ ເປນັ ຕວົ ບບີ ບັງຄັບໃຫ້ອັງກດິ , ເຢຍລະມນັ , ຮອນແລນ ແລະ ຝຣັື່ງເສດ ຕອ້ ງໃຊ້ນະໂຍບາຍແຜ່ຂະຫຍາຍອານາດທາງການເມອື ງເພອ່ື ຢຶດຄອງດິນແດນທງັ ຫາຍ. ທ່ານ ຮອບສັນ(Hobson,1965:88-89) ເຫນັ ວ່າ ນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍົມເກີດຈາກຄວາມຜິດພາດ ໃນການກະຈາຍຄວາມມັ່ືງຄັື່ງ ແລະ ການຈະແກ້ບັນຫາດັ່ືງກ່າວໄດ້ຈາເປັນຕ້ອງໃຊ້ວິທີການປະຕິຮູບດ້ານສັງຄົມ (Social reform) ນະໂຍບາຍດືັ່ງກ່າວນ້ິີໄດ້ແກ່ການຍົກລະດັບການບລໂິ ພກຂອງເອກຊົນ ແລະ ພາກລັດຖະບານ ໃຫສ້ ູງຂຶນິ້ ທັດທຽມກັບການຜະລິດຈ່ຶືງຈະທາໃຫ້ລັດບ່ືຈາເປັນຕ້ອງສະແຫວງຫາຕະຫາດຕາ່ ງປະເທດສາລັບລະບາຍ ສິນຄ້າ ແລະ ທນຶ ທງັ ນີ້ິຈະກະທາໄດ້ດ້ວຍການກະຈາຍລາຍໄດ້ຢາ່ ງເໝາະສົມ ໂດຍທ່ືີລັດຈະຕອ້ ງເພີມ່ື ຄ່າຈາ້ ງໃຫ້ແກ່ ກາກອນ ຫື ເພີ່ືມການເກັບພາສີ ແລະ ການໃຊ້ຈ່າຍເງິນນັິ້ນເອງ ວິທີການດັ່ືງກາ່ ວຈະທາໃຫ້ລາຍໄດ້ກະຈາຍໄປສມູ່ ື ຄນົ ສວ່ ນໃຫຍ່ຫລາຍຂຶິ້ນ ແລະ ເປນັ ຜນົ ໃຫກ້ ານບລິໂພກສນິ ຄາ້ ເພ່ືີມສງູ ຂິຶນ້ ຕາມລາດັບການປະຕິຮູບດັ່ງື ກ່າວຈະເປັນ ໄປໄດ້ກຕ່ືເມ່ືອປະຊາຊນົ ໄດ້ກາຈັດລັດຖະບານເດມີ ອອກໄປ ແລະ ເລອື ກລັດຖະບານທື່ີເປັນປະຊາທິປະໄຕຢ່າງແທ້ ຈິງເຂົິ້າມາແທນທ່ືີ. ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 108 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມແນວມາກຊິດບົດວິເຄາະຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ Hobson ຊຶື່ງມີເນື້ິອຫາ ແລະ ແນວວິເຄາະຂ້ອນຂ້າງຈະສອດຄ່ອງກັບແນວຄິດແບບມາກຊິດມີຜົນຜັກດັນໃຫ້ນັກທິດສະດີມາກ ຊິສ ຈານວນບ່ື ນ້ອຍຫັນມາສົນໃຈປະເດັນກ່ຽວກັຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ທື່ີເປັນຄວາມເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ພັດທະນາການຢ່າງໜຶື່ງ ຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ທັງນິີ້ໂດຍການນາເອົາກອບຄວາມຄິດເຊີງມາກຊິດ ໃນແງມ່ ຸມຕ່າງໆມາໃຊ້ວເິ ຄາະເພາະສະນິັ້ນ ໃນຊ່ວງຕົ້ິນສັດຕະວັດທີ 20 ຈຶ່ືງປະກົດງານວິເຄາະຈັກກະພັດນິຍົມແນວມາກຊິດອອກມາຢ່າງຂ້ອນຂ້າງຕ່ືເນື່ອງ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງງານຂອງນັກທິດສະດີຄນສາຄັນເຊັື່ນ:ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ(Hilferding), ທ່ານ ເລນິນ(Lenin), ທາ່ ນ ລເູ ຊມັ ເບກີ (Luxemburg) ແລະ ທ່ານ ບັກຮາຣນິ (Bukharin). ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ (Hilferding ) ນັບເປັນນັກທິດສະດີມາກຊິດປະການທາອິດສຶກສາວິເຄາະຈັກກະພັດ ນຍິ ົມຢ່າງເປນັ ລະບຽບແບບແຜນ ໃນງານຊ່ື Finance Capital ຊງ່ຶື ຕີພິມເທອ່ື ທາອດິ ໃນປີ 1910 ນ້ິນັ ທ່ານ ຮິລ ເຟີດິງ (Hilferding) ຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມເປັນສ່ວນສາຄັນສ່ວນຫນຶ່ືງໃນຂັິ້ນຕອນລ່າສຸດຂອງການ ພດັ ທະນາຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ໃນຂັ້ນິ ນ້ຈີິ ະເກີດທຶນການເງນິ (financial capital) ຂນ້ິຶ ມາອັນເປນັ ຜົນຈາກການ ທງັ ລວມຕວົ ເຂາ້ິົ ນາກັນລະຫວ່າງທຶນອຸດສາຫະກາກບັ ທນຶ ທະນາຄານທຶນການເງິນດັ່ືງກ່າວເປັນທນຶ ທ່ືີທະນາຄານກາງ ທາງການເງິນ (financial inter mediaries) ຈັດຫາໃຫ້ແກ່ນາຍທຶນຜູກຂາດດ້ານອຸດສາຫະກາໂດຍຄົນກາງ ພວກນີິ້ຈະມີບົດບາດຄວບຄຸມ ແລະ ຄອບງາສູງຫລາຍ ດັ່ືງນັ້ິນ, ເງິນທຶນໃນລະບົບທຶນນິຍົມຂັິ້ນນິ້ີຈຶ່ືງມີລັກສະນະ ເປັນທນຶ ທາງອອ້ ມ (Indirect finance) ແທນທ່ືຈີ ະເປນັ ທນຶ ທາງກົງທ່ືີໄດຈ້ າກຫນຸ້ ແລະ ທະນາບັດຢ່າງໃນອະດີດ (Griffin and Gurley, 1985:1096) ພັດທະນາການຂອງລະບົບທຶນນິຍົມກ່ືໃຫ້ເກີດການຜູກຂາດ ແລະ ການລວມຕົວກນັ ເປນັ ຄາ້ ເທລ ນາຍທນຶ ຜກູ ຂາດ ແລະ ຄ້າເທລທງັ ຫາຍຈະສະໜັບສະໜູນ ແລະ ຈງູ ໃຈໃຫ້ລັດຕັິ້ງກ າແພງພາສກີ ດີ ກັນສິນຄາ້ ຈາກຕາ່ ງປະເທດເພື່ອຝາ່ ຍຕົນຈະມກີ າໄລຫລາຍຂິຶ້ນ ແຕຂ່ ະນະດຽວກັນການຜກູ ຂາດກະ ທາໃຫ້ຜົນຜະລິດບ່ືເພີື່ມຂຶິ້ນ ແລະ ການຜະລິດຂະໜາດໃຫຍ່ທ່ືີມີຕົິ້ນທຶນຕ່ືາເກີດຂຶນິ້ ໄດ້ຍາກເພ່ືອແກ້ບັນຫານີ້ິນາຍ ທຶນຜູກຂາດຈຶ່ງື ພະຍາຍາມສົ່ງື ອອກສິນຄ້າ ແລະ ບລິການລວມທັງສົ່ືງອອກທຶນໄປຍັງດິນແດນດອ້ ຍພັດທະນາເພ່ອື ຂະຫຍາຍຕະຫາດອອກໄປ ແລະ ຫດຼຸ ຕິົນ້ ທນຶ ໃນການຜະລດິ ອັນເປັນຜົນໃຫກ້ ານຜະລິດຂະຫຍາຍຕົວອອກໄປຢ່າງ ວອ່ ງໄວ ແລະໄດຮ້ ັບກາໄລສູງທັງນີ້ິເພາະດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາມີແຮງງານລາຄາຖກື ຄາ່ ເຊາື່ົ ທ່ືີດິນຕື່າ ແລະ ໃຫ້ອະ ພິສິດຫລວງຫລາຍແກ່ຜູ້ລົງທຶນ ນອກຈາກນີິ້ການສ່ືົງທຶນໄປຍັງດິນແດນເຫົື່ານີິ້ຍັງທາໃຫ້ປະເທດທ່ືີສ່ົືງທຶນອອກໝັ້ິນ ໃຈໄດ້ວ່າດນິ ແດນດືັ່ງກາ່ ວຈະເປັນຕະຫາດຮອງຮັບສິນຄາ້ ອຸດສາຫະກາຂອງຕົນໄດ້ກ່າວຢ່າງສ້ັິນໆຈັກກະພັດນິຍົມຈື່ຶງ ເປັນວິທີການທ່ືີທຶນຜູກຂາດໃຊ້ສາລັບຫຼຸດຕົິ້ນທຶນການຜະລິດຕື່ຫນ່ວຍ ແລະ ຍົກລະດັບກາໄລນັ້ິນເອງ (Griffin and Guley, 1985:1096). ການຜູກຂາດພາຍໃນປະເທດ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວອອກສູ່ຕ່າງປະເທດຂອງທຶນດັ່ືງກ່າວມາແລ້ວນິ້ັນ ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ (Hilferding) ເຫັນວ່າ ນາຍທຶນຜູກຂາດໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງ ແລະ ສົື່ງເສີມຈາກລັດໂດຍກົງໃນ ຮູບແບບຕ່າງໆຢາ່ ງໃກ້ຊິດອັນເປັນຜນົ ໃຫທ້ ຶນຜກູ ຂາດດາ້ ນອດຸ ສາຫະກາ ແລະ ດ້ານການເງນິ ເຕີບໂຕພາຍໃນປະເທດ ຢາ່ ງວອ່ ງໄວ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວໃນລັກສະນະຈກັ ກະພັດນິຍມົ ໃນດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາດາເນີນໄປໄດ້ດ້ວຍ ດີ(Barratt-Brown, 1978:64; Wilczynski, 1984:229) Hilferding ຖືວ່າການຂະຫຍາຍຕົວອອກໄປ ໃນລັກສະນະຈັກກະພັດນຍິ ົມດັື່ງກາ່ ວຂອງປະເທດທຶນນຍິ ົມພັດທະນາແລ້ວນ້ັິນ ເກີດຈາກຄວາມຈາເປນັ ຂອງນາຍ ທນຶ ຜກູ ຂາດທ່ີືຕ້ອງມີດິນແດນໃໝ່ໆມາຢູ່ໃຕ້ອານາດຂອງລັດ ເພືອ່ ແສວງຫາວັດຖຸດິບ ເພ່ືອໃຫເ້ ກີດຄວາມຫມັິ້ນໃຈ ໃນການ ລົງທນຶ ແລະ ເພອື່ ຄິ້າປະກນັ ເລື່ອງຕະຫາດສາລັບຜະລິດຕະຜົນຂອງນາຍທຶນຜູກຂາດທັງຫາຍ (Barratt- Brown, 1972:27) ຢາ່ ງໃດກຕາມການດາເນນີ ນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນຍິ ົມແບບນ້ີິໄດ້ທາໃຫເ້ ກີດການຂັດແຍ້ງ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 109 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ລະຫວ່າງລດັ ທນຶ ນິຍມົ ພດັ ທະນາແລວ້ ຢ່າງຮຸນແຮງ ເປນັ ຜົນຕາມມາໃນເວລາດຽວກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າບທວິເຄາະຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ Hilferding ຊິ້ນນີ້ິ ເປັນຜົນຈາກການສຶກສາກລະນີຂອງ ເຢຍລະມັນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມຣິກາໂດຍພິຈາລະນາເຖິງບົດບາດຂອງທນາຄານໃນການເຂົ້ິາໄປຄອບງາ ແລະ ຄວບຄຸມເໜືອທຶນອຸດສາຫະກາ (industrial capital) ຈົນເກີດການລວມຕົວເຂົິ້ານາກັນລະຫວ່າງທຶນການເງິນ ກັບທຶນອຸດສາຫະກາ Hilferding ເຫັນວ່າລັກສະນະເຊັື່ນນີ້ິຈະປະກົດຂຶິ້ນໃນປະເທດທຶນນິຍົມທຸກປະເທດບ່ື ສະເພາະແຕ່ເຢຍລະມັນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາເທົ່ືານັ້ິນ ເພາະມັນເປັນພັດທະນາການຂັິ້ນຕອນໜຶື່ງໃນລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ . ທ່ານ ເລນິນ (Lenin)ໄດ້ຮັບເອົາແນວຄວາມຄິດທັງຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ແລະ ທ່ານ ຮິລ ເຟີດິງ(Hilferding) ມາຂະຫຍາຍຄວາມ ແລະ ຕີຄວາມພາຍໃນກອບຄວາມຄິດແບບມາກຊິດຕ ່ືໄປ ໃນ Imperialism, the Highest Stage of Capitalism ຊຶ່ືງຕີພິມເທືອ່ ທາອິດ ໃນປີຄ.ສ 1917 ນັິ້ນ ທ່ານ ເລ ນິນ (Lenin ,1975:1) ຍອມຮັບວ່າຕົນໄດ້ອາໄສງານຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ເປັນຫັກໃນການຂຽນ ຫນັງສືເຫລັິ້ມນີິ້ ໃນກລະນີຂອງງານຂອງ ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ (Hilferding) ເຖິງແມ່ນ ທ່ານ ເລນິນ (Lenin)ຈະວິ ຈານວາ່ ວຽກນ້ິີມີທ່ືີຜິດພາດຢູ່ດ້ວຍໃນສ່ວນກ່ຽວກັບທິດສະດີການເງິນ ແລະ ຂ້ອນຂາ້ ງຈະປະນີປະນອມຄວາມຄິດ ມາກຊິດກັບຄວາມຄິດແບບນັກສວຍໂອກາດ (Apportunism) ກຕາມແຕ່ ທ່ານ ເລນິນ(Lenin) ເອງກເຫັນ ດວ້ ຍກັບຊອງ ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ (Hilferding) ໃນການວິເຄາະຈັກກະພດັ ນິຍມົ ໃນແງທ່ ື່ີເປນັ ຂ້ິັນຕອນລາ່ ສຸດໃນການ ພັດທະນາຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ (Lenin, 1975:11) ການເບິ່ືງຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ທ່ືີເປັນຂັ້ິນຕອນການ ພັດທະນາຂອງລະບທນຶ ນຍິ ມົ ລວມທງັ ການວິເຄາະເຖິງບດົ ບາດຂອງທນຶ ການເງິນໃນຂ້ັິນຕອນດື່ັງກ່າວເປນັ ສ່ືິງທ່ືີອາດ ຈະກາ່ ວໄດ້ວ່າ ທ່ານ ເລນນິ (Lenin)ໄດຮ້ ບັ ອດິ ທິພົນມາຈາກທ່ານ ຮິລເຟດີ ິງ (Hilferding) ຢ່າງເຫັນໄດ້ແຈງ້ . ທ່ານ ເລນິນ (Lenin, 1975:14) ເຫນັ ວາ່ ຈກັ ກະພັດນິຍົມນນ້ັິ ປະກດົ ຂຶນ້ິ ໃນຖານະທື່ເີ ປັນພດັ ທະນາການ ແລະ ການດາລົງຢູ່ຂອງລັກສະນະພິ້ືນຖານຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ໂດຍທ່ືົວໄປນັ້ິນຄື ລະບົບທນຶ ນິຍົມໂດຍທ່ືົວໄປນ້ິັນ ເມື່ອມີການພັດທະນາຕົນເອງ ແລະ ດາລົງຢູ່ມາຈົນເຖິງລະດັບໜຶ່ືງກຈະກາຍເປັນຈັກກະພັດນິຍົມຂຶິ້ນມາແຕ່ທຶນ ນິຍົມ ຈະກາຍເປັນຈັກກະພັດທຶນນິຍົມ (capitalist imperialism) ກຕື່ເມື່ອມັນພັດທະນາໄປເຖິງຂັິ້ນສູງສຸດ ໃນຂນິ້ັ ນິ້ີ ລັກສະນະພື້ິນຖານບາງຢ່າງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໄດ້ປ່ຽນແປງໄປໃນທດິ ທາງກົງກັນຂ້າມການປ່ຽນແປງທື່ີ ສາຄນັ ທາງດາ້ ນເສດຖະກິດຂອງລະບົບທນຶ ນິຍົມກຄື ການເກີດການຜູກຂາດຊງຶ່ື ເຂິາ້ົ ມາແທນທ່ືີການ ແຂ່ງຂັນໂດຍເສ ລີ ອັນເປັນລັກສະນະພືນິ້ ຖານດ້ັິງເດມີ ຂອງລະບົບທຶນນຍິ ົມລັກສະນະການຜູກຂາດແບບທຶນນິຍົມ ດັື່ງກ່າວນີິ້ ເປັນ ຜົນໂດຍກງົ ຈາກພດັ ທະນາການຂອງລະບົບການຜະລດິ ແບບທຶນນິຍົມເອງການພັດທະນາດ້ານອຸດສາຫະກາເຮັດໃຫ້ ອຸດສາຫະກາຂະ ໜາດໃຫຍ່ຈານວນບ່ືຈັກລາຍເຂົິ້າມາແທນທື່ີອຸດສາຫະກາຂະໜາດນ້ອຍຈານວນຫລາຍລາຍ ແລະ ເຂົ້ິາມາຜູກຂາດໃນການຜະລິດ ໃນຂັິ້ນນີິ້ຈະເກີດການກະຕຸກຕົວທັງໃນດ້ານການຜະລິດ ແລະ ດ້ານທຶນມີ ການລວມຕົວກັນເພື່ອຜູກຂາດໃນຮູບແບບຕ່າງ ໆ ເຊັື່ນ: ຄາເທລ, ຊິນດິເຄດ ແລະ ທະລັດ ເປັນຕົິ້ນ (Lenin, 1975:104-105). ໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ເລນິນ (Lenin) ນັ້ິນ ການຜູກຂາດຖືໄດ້ວ່າເປັນລັກສະນະສາຄັນທີື່ສຸດຂອງ ຈັກກະພັດນິຍົມ ທ່ານເຫັນວ່າຖ້າຈະໃຫ້ຄາຈາກັດຄວາມຈັກກະພັດນິຍົມຢ່າງສັງເຂບທີ່ືສຸດກອາດຈະກ່າວໄດ້ວ່າ ຈັກກະພັດນິຍມົ ກຄື ຂນິ້ັ ຕອນຜູກຂາດຂອງທນຶ ນິຍມົ ນ້ັິນເອງ (Lenin, 1975:105) ການຜູກຂາດໃນຂິ້ນັ ນີິ້ຈະມີຢູ່ 4 ປະເພດ ຄື: 1) ການຜູກຂາດທ່ືເີ ກີດຈາກການກະຕກຸ ຕວົ ໃນການຜະລິດ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 110 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

2) ການຜກູ ຂາດແຫງື່ ວັດຖດຸ ບິ ສາຄນັ ທື່ີໃຊ້ ໃນການຜະລິດ 3) ການຜກູ ຂາດທ່ືີເກດີ ຂືິ້ນຈາກທນາຄານຈົນກາຍເປັນອະນາທິປະໄຕດາ້ ນການເງິນຂິ້ຶນຈາກການລວມຕວົ ລະຫວ່າງທນຶ ທນາຄານກບັ ທນຶ ອດຸ ສາຫະກາ. 4) ການຜູກຂາດທື່ເີ ກດີ ຂືິນ້ ຈາກນະໂຍບາຍອານານຄິ ົມ ທ່ີືຜກູ ຂາດການຄອບຄອງດິນແດນເພອື່ ຫວງັ ຜົນ ປະໂຫຍດທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ແລະ ການເມອື ງ (Lenin, 1975:148-150) ຢ່າງໃດກດີ ທ່ານ ເລນິນ(Lenin) ເຫັນວ່າຄາຈາກັດຄວາມຂອງຈັກກະພັດນິຍົມດັ່ືງກ່າວນັິ້ນ ອາດຈະບື່ຄວບ ຄຸມ ເຖງິ ລກັ ສະນະສາຄັນຂອງຈັກກະພັດນິຍົມໄດ້ຄົບຖ້ວນພຽງພລກັ ສະນະສາຄັນຂອງຈັກກະພັດນິຍົມຕາມ ທັດ ສະນະຂອງ ທ່ານ ເລນິນ Lenin ນ້ນັິ ມຢີ ູ່ 5 ປະການ (Lenin, 1975:106) ກາ່ ວຄື: 1) ມີການກະຕກຸ ຕົວຂອງການຜະລດິ ແລະ ທນຶ ໃນລະດັບສູງຈົນເຖິງຂະໜາດທ່ືີຜຜູ້ ູກຂາດທັງຫາຍໄດ້ມບີ ົດ ບາດເດດັ ຂາດໃນການການົດຄວາມເປັນໄປຂອງເສດຖະກິດ 2) ມີການລວມທນຶ ທະນາຄານເຂ້າິົ ກັບທນຶ ອດຸ ສາຫະກາເປນັ ທນຶ ການເງນິ ຂ້ິຶນມາ ແລະ ເປັນຜົນໃຫ້ເກດີ ອະນາ ທິປະໄຕດາ້ ນການເງນິ (financial oligarchy) ຂນ້ຶິ 3) ການສົ່ືງອອກຂອງທນຶ ຊງ່ືຶ ຕາ່ ງໄປຈາກການ ສ່ງືົ ອອກສິນຄ້າ ກາຍເປັນສວ່ ນສາຄນັ ຢາ່ ງຍ່ງິື 4) ເກີດການກ່ືຕົວໃນລັກສະນະການລວມກຸມ່ ນາຍທນຶ ຜູກຂາດຊ່ືຶງຕາ່ ງກມີສວ່ ນໄດ້ຮັບການແບ່ງປັນຜົນ ປະໂຫຍດໃນລະດບັ ໂລກຢູ່ແລວ້ 5) ມກີ ານແບ່ງປນັ ດນິ ແດນສວ່ ນຕ່າງໆຂອງໂລກໃນໝມູ່ ຫາອານາດທຶນນຍິ ົມຂະໜາດໃຫຍ່ສາເລດັ ຮຽບຮອ້ ຍ ກ່າວອີກຢາ່ ງໜື່ງຶ ກຄື ຈັກກະພດັ ນິຍມົ ໄດ້ແກ່ທຶນນິຍົມທ່ືີພັດທະນາໄປຈນົ ເຖິງຂ້ິັນທືກ່ີ ານເຂົິ້າຄອບງາຂອງຜູ້ຜູກຂາດ ແລະ ຂອງທນຶ ການເງິນໄດ້ປູກຮາກລົງໄປຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ການສ່ງົື ອອກຂອງທຶນຖືວ່າເປັນລກັ ສະນະສາຄັນທື່ີຍອົມ ຮັບກນັ ການແບງ່ ໂລກກັນໃນໝທູ່ ະລັດລະຫວ່າງປະເທດໄດ້ເລມ່ືີ ຕົ້ິນໄປແລ້ວ ແລະ ການແບ່ງດນິ ແດນທງັ ໝົດເທົື່າທື່ີ ມີຢູ່ ໃນໂລກລະຫວ່າງມຫາອານາດທນຶ ນິຍົມຂະໜາດໃຫຍ່ນ້ິັນໄດ້ ສາເລດັ ລລຸ ວ່ ງໄປແລວ້ ເຊື່ນັ ດຽວກັນ. ທ່ານ ເລນິນ (Lenin) ໄດ້ຊ້ິີໃຫ້ເຫັນວ່າທຶນນິຍົມໃນຂັິ້ນຈັກກະພັດນິຍົມນີ້ິມີລັກສະນະກາຝາກ (pasasitism) ຊຶ່ືງຈະນາໄປສູ່ຄວາມເສືອ່ ມໂຊມ ແລະ ການທາລາຍຕົວເອງໃນກລະນີຂອງການຜກູ ຂາດອັນເປັນ ຮາກຖານທາງເສດຖະກດິ ຂອງຈັກກະພັດນິຍມົ ນິັ້ນຈະເຫັນໄດ້ວາ່ ມີສ່ວນສາຄັນທື່ີກື່ໃຫເ້ ກີດແນວໂນມ້ ຂອງການຊະ ງັກ ແລະ ຄວາມ ເສ່ືອມໂຊມດ້ານເສດຖະກິດທັງນິີ້ເພາະການຜູກຂາດໄດ້ທາລາຍແຮງຈງູ ໃຈໃນການພັດທະນາດ້ານ ເທັກນິກໃນການຜະລິດ ແລະ ດ້ານອື່ນໆ ໃນກລະນີຂອງການສົື່ງອອກຂອງທຶນການກລະທາດັ່ືງກ່າວເປັນຜົນໃຫ້ ປະເທດທີື່ສົື່ງທຶນອອກຫື ລັດນາຍທຶນເງິນກູ້ (rentier state) ມຸ້ງສະແຫວງຫາລາຍໄດ້ຈາກການລົງທຶນຫລາຍ ກວ່າທ່ືີຈະດາເນີນການຜະລິດເສຍເອງ ຊຶື່ງຈະກື່ໃຫ້ເກີດຜົນເສຍຕ່ືປະເທດນັິ້ນໃນບັ້ິນປາຍເພາະຕ້ອງພຶື່ງພິງລາຍໄດ້ ຈາກນອກປະເທດເປັນຫັກນອກຈາກນີິ້ການລົງທຶນໃນປະເທດດອ້ ຍພັດທະນາຍັງນາໄປສູ່ການປົດປ່ອຍຂອງປະເທດ ເຫາົ່ື ນນ້ິັ ໃນທາງເສດຖະກິດ ແລະການເມືອງໃນພາຍຫງັ ອກີ ດວ້ ຍ. ຢ່າງໃດກຕາມ ເຖິງແມ່ນນັກທິດສະດີມາກຊິດຄົນສາຄັນຢ່າງເຊັື່ນ Hilferding ແລະ Lenin ຈະເບ່ືິງ ຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ທື່ີເປັນຂັິ້ນຕອນໜຶື່ງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ແລະ ໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ບົດບາດຂອງທຶນການ ເງິນທ່ືີນາໄປສູ່ການເກີດຈັກກະພັດນິຍົມຂຶິ້ນມາ ແຕ່ກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່ານັກທິດສະດີມາກຊິດອື່ນໆຈະເຫັນພອ້ ງ ກັບຄາອະທິບາຍຂອງບຸກຄົນທັງສອງໄປທັງໝົດແຕ່ຢ່າງໃດ ຜູ້ນາມາກຊິດຄົນບາງຄົນ ເຊັ່ືນ Kautsky ພັດເບື່ິງ ຈັກກະພັດນຍິ ມົ ໄປໃນອກີ ແງ່ມຸມໜື່ງຶ ໃນງານຊື່ Die Neue Zeit ຊງຶື່ ຕີພມິ ປະມານປີ ຄ.ສ 1914 ທ່ານລະບຸວ່າ ຈັກກະພັດນິຍມົ ນັິ້ນເປັນພຽງຮູບແບບນະໂຍບາຍຢ່າງໜື່ຶງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມປັດຈຸບັນເທົ່ືານິັ້ນ ໂດຍສະເພາະຢ່າງ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 111 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ຍິ່ືງນະໂຍບາຍທ່ືີລັດທຶນນິຍົມມັກຫລາຍກວ່ານະໂຍບາຍອື່ນໆ ເທົ່ືານັິ້ນ (Dougherty and Pfaltzgraff, 1971:178; Lenin, 1975:111) ແຕ່ຈັກກະພັດນິຍົມບ່ືແມ່ນສະພາບຂອງທຶນນິຍົມຍຸກປັດຈຸບັນ Kautsky ເອງຂ້ອນຂາ້ ງເນັນ້ິ ລັກສະນະທາງການເມອື ງຂອງຈັກກະພດັ ນິຍມົ ຫລາຍກວ່າທ່ືີຈະສົນໃຈຮາກເຫງ້ົິາດາ້ ນເສດຖະກິດ ຂອງມນັ ທາ່ ນເຫນັ ວາ່ ຈັກກະພັດນຍິ ມົ ເປນັ ຜົນຜະລິດຂອງລະບົບທຶນນິຍົມທ່ືີພັດທະນາຢ່າງສງູ ຊງືຶ່ ສະແດງອອກໃນ ຮູບຂອງຄວາມພະຍາຍາມຂອງບັນດາປະເທດທຶນນິຍົມທ່ືີຈະເຂົ້ິາໄປຄອບຄອງ ຫື ພາກດິນແດນຂອງສັງຄົມກະສິ ກາມາເປນັ ຂອງຕນົ ຫລາຍຂ້ນຶິ ເລິອ້ື ຍໆ (Lenin, 175:108) ລັກສະນະການມອງຈກັ ກະພັດນຍິ ມົ ໃນແງກ່ ານເມືອງ ດ້ານດຽວດັື່ງກ່າວນີິ້ໄດ້ຮບັ ການວິພາກວິຈານຈາກ Lenin ຢ່າງຮຸນແຮງວ່າເປັນການເບິ່ືງທື່ີຜິດພາດ ແລະ ບື່ເປັນໄປ ຕາມວິທີການຂອງມາກຊິດ. ທ່ານ ລູເຊັມເບີກ (Luxemburg)ກເປັນນັກທິດສະດີມາກຊິດອີກຜູ້ໜຶ່ືງຊຶ່ືງສະເໜີແນວການອະທິບາຍ ຈກັ ກະພັດນຍິ ມົ ໃນ ລກັ ສະນະທື່ີແຕກຕ່າງອອກໄປ ນາງພຈິ າລະນາບັນຫາກ່ຽວກັບຈກັ ກະພັດນິຍມົ ໃນງານຂຽນ 2 ບົດ ບົດຂຽນອັນທາອິດກຄື The Accumulation of Capital ຊ່ືຶງຕີພມິ ເທ່ືອທາອດິ ໃນປີຄ.ສ 1913 ບົດຂຽນ ນ້ີິໄດ້ກື່ໃຫ້ເກີດການວິພາກວິຈານຢ່າງຮຸນແຮງ ແລະ ກວ້າງຂວາງໃນໝູ່ມາກຊິດໃນຂະນະນັ້ິນ Luxemburg ຈືຶ່ງ ສະເໜີງານບົດຂຽນທື່ີສອງຄື The Accumulation of Capital-An Anti-critique ໃນປີ 1915 ເມື່ອຕອບ ໂຕຕ້ ່ືການວພິ າກວິຈານດັ່ືງກ່າວ. ການວິເຄາະຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ Luxemburg ເລີື່ມຈາກການວິພາກອ້ອມໃນການສຶກສາລະບົບທຶນ ນິຍົມຂອງ ທ່ານ ກາກມາກ (Marx) ໃນ Capital Luxemburg ພະຍາຍາມພິສູດໃຫ້ເຫັນວ່າໃນລະບົບທຶນ ນິຍົມແບບປິດ ອັນເປັນຕົວແບບທີື່ ທ່ານ ກາກມາກ (Marx) ສະເໜີໄວ້ນັ້ິນ ການສະສົມທຶນຄວນບື່ອາດຈະເກີດ ຂຶ້ິນໄດ້ ເພາະເຖິງແມ່ນການລົງທຶນຈະເພີື່ມຂຶ້ິນແຕ່ການບລິໂພກບື່ໄດ້ເພີ່ືມຂຶ້ິນໄປດ້ວຍ (Barratt Brown, 1972:29) ທງັ ນີິ້ດ້ວຍເຫດຜນົ ທ່ືີວ່າການສະສມົ ທຶນຈະເກີດຂຶິ້ນໄດ້ກຕ່ືເມື່ອນາຍທນຶ ສາມາດຂາຍສນິ ຄາ້ ຂອງຕົນໃນ ຕະຫາດໄດ້ ແລະ ນາກາໄລສ່ວນຫນ່ງືຶ ມາສະສົມໄວ້ເປັນທຶນຕ່ໄື ປແຕ່ກາກອນບມື່ ີອານາດຊືິ້ເນ່ືອງຈາກຖກື ກົດຄ່າຈ້າງ ໃຫ້ຕື່າເທົື່າທື່ີຈາເປັນສາລັບການດາລົງຊີວດິ ເທືົ່ານິ້ັນ ດັື່ງນັິ້ນ, ສິນຄ້າທ່ືີຜະລິດອອກມາຫລວງຫລາຍຄວນຈະຂາຍບ່ື ອອກ ການສະສົມທຶນພາຍໃນ ລະບົບປິດຄວນຈະເປັນໄປບື່ໄດ້ ເຖິງວ່າອາດຈະມີການແລກປ່ຽນຊືິ້ຂາຍລະຫວ່າງ ນາຍທນຶ ກຕາມ ແຕ່ກບ່ືໄດ້ທາໃຫກ້ ານສະສມົ ທນຶ ຂອງຊົນຊັນິ້ ນາຍທນຶ ໂດຍສ່ວນລວມເພືີ່ມຂນິ້ຶ ເພາະການທ່ືີນາຍທຶນ ຄນົ ໜຶ່ືງໄດ້ກາໄລກໝາຍເຖງິ ອກີ ຄົນໜງຶ່ື ຂາດທຶນ ແລະ ການທ່ືນີ າຍທນຶ ແຕລ່ ະຄນົ ບລິໂພກຫລາຍຂິ້ຶນຄວນໝາຍເຖິງ ກາໄລທ່ືີເຫອື ໄວ້ສາລບັ ການສະສົມທນຶ ໄດ້ລດຸ ນອ້ ຍລົງໄປ (ເບື່ງິ Luxemburg, 1972:49-55) ດງັ່ື ນັິນ້ , ການສະ ສົມທຶນໃນລະບົບທຶນນິຍົມຈຶື່ງບື່ອາດຈະພືຶ່ງພາການບລິໂພກຂອງກາກອນ ແລະ ນາຍທຶນໃນລະບົບທຶນນິຍົມ ຫື ກ່າວອີກ ຢ່າງໜຶ່ືງກຄືບື່ອາດຈະເພ່ິືງພາຕະຫາດດັ່ືງກ່າວໄດ້ ການສະສົມທຶນຈະເກີດຂຶິ້ນມາໄດ້ກຕື່ເມື່ອນາຍທຶນ ສາມາດຫາຜູ້ຊິ້ືຊຶື່ງບື່ໄດ້ມີລາຍໄດ້ມາຈາກນາຍທຶນກ່າວຄືມີລາຍໄດ້ຈາກແຫື່ງອື່ນນອກລະບົບການຜະລິດແບບທຶນ ນິຍົມ ຜູ້ຊ້ືິເຫາ່ືົ ນີິ້ໄດ້ແກ່ບຸກຄົນທ່ືີຢູ່ນອກພາກການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມ ເຊັນື່ : ພວກຊ່າງຝີມ,ື ຊາວນາຊາວໄຮ່, ອັນ ເປັນກ່ມຸ ທື່ີ Marx ບ່ືໄດ້ກ່າວເຖງິ ໄວ້ Luxemburg ເຫັນວ່າ ໃນຄວາມເປັນຈິງນ້ິນັ ການແລກປຽ່ ນຊ້ິືຂາຍລະຫວ່າງ ລະບບົ ການຜະລດິ ແບບທຶນນິຍມົ ກັບພາກການຜະລິດທ່ືີບ່ືແມນ່ ທຶນນິຍມົ ໄດ້ມມີ າຕະຫລອດຕງັິ້ ແຕ່ຕນ້ິົ ອັນເປັນເຫດ ໃຫກ້ ານຂາຍສນິ ຄ້າ ແລະ ການສະແຫວງຫາກາໄລເພ່ືອການສະສມົ ທຶນໃນລະບົບທຶນນິຍມົ ເກີດຂ້ຶິນໄດ້ ແລະ ເພື່ອ ບັງຄັບໃຫ້ພາກການຜະລິດທື່ີບ່ືແມ່ນທຶນນິຍມົ ຍອມຮັບວິທີການຊ້ິືຂາຍແລກປ່ຽນດ້ວຍເງິນຕລາແບບທຶນນິຍົມແທນ ທ່ືີຈະເປັນວິທີການແລກສິນຄ້າ (barter system) ຢ່າງທື່ີເຄຍເປັນມາຝ່າຍນາຍທຶນໄດ້ໃຊ້ວິທີການຮຸນແຮງທາງ ການເມືອງບີບບັງຄບັ ເພື່ອເປີດປະຕູດລາດການຄ້າໃນສງັ ຄົມກະເສດຕະກາໂດຍສະເພາະໃນ ປະເທດທື່ີບ່ືແມ່ນທນຶ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈຸບັນ 112 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ນິຍົມທັງຫ າຍນ້ິີຄືສາເຫດທື່ີນາໄປສູ່ບຣືຕິການແບບຈັກກະພັດນິຍົມຂອງປະເທດທຶນນິຍົມທັງຫ າ ຍ (Luxemburg, 1972:56-60) ການແຂ່ງຂັນກັນສະແຫວງຫາອານານິຄົມ ແລະ ເຂດອິດທິພົນການສະແຫວງ ຫາຊອ່ ງທາງໃນການລງົ ທຶນການເກດີ ລັດທທິ ະຫານ (militarism) ການສະແດງບົດບາດທື່ີມີອິດທິພົນສູງ ຂອງທຶນ ການເງິນ ແລະ ອື່ນໆມີທ່ືີມາຈາກເຫດຜົນດື່ັງກາ່ ວທັງສິນ້ ດັ່ືງນັິ້ນ, ທ່ານ ລູເຊັມເບກີ ( Luxemburg ,1972.61) ຈຶງື່ ລງົ ຄວາມເຫນັ ວາ່ ຈກັ ກະວດັ ນິຍມົ ນິັ້ນບື່ແມນ່ ສື່ງິ ອື່ນໃດ ມັນເປນັ ພຽງວທິ ກີ ານສະສົມທນຶ ວທິ ໜີ ຶືງ່ ເທົື່ານນ້ິັ ເອງ ການວິພາກວິຈານທ່ານ ກາກມາກ Marx ວ່າບື່ໄດ້ຄານຶງເຖິງບັນຫາການຂາຍສິນຄ້າເພື່ອນາເອົາກາໄລທື່ີ ເປນັ ມູນຄາ່ ສ່ວນເກີນມາໃຊ້ໃນການສະສມົ ທນຶ ແລະ ການພິຈາລະນາສະເພາະຄວາມສາພັນລະຫວ່າງນາຍທຶນກັບ ກາກອນ ໂດຍບ່ືຄານຶງເຖິງບົດບາດຂອງລະບົບການຜະລິດທື່ີບື່ແມ່ນທຶນນິຍົມນ້ິັນ ເຮດັ ໃຫ້ Luxemburg ຖືກມາ ກຊິດ ທັງຫາຍໃນຂະນະນັ້ິນໂຈມຕີຢ່າງຮຸນແຮງຄົນເຫົື່ານີິ້ເຫັນວ່າກອບທິດສະດີຂອງ Marx ນິັ້ນຖືກຕ້ອງຢູ່ແລ້ວ Luxemburg ຜິດເອງທື່ີໄປສົມມຸດວ່າ ການບລິໂພກໃນລະບົບທຶນນິຍົມບື່ເພີື່ມຂຶິ້ນ ນອກຈາກນິີ້ແລ້ວລະບົບ ເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມບ່ືໄດ້ຢູ່ໃນດຸນຍະພາບດັ່ືງທີ່ື Luxemburg ຄິດເພາະໃນລະບົບນີ້ິການລົງທຶນກັບການ ຜະລດິ ບື່ໄດ້ເປັນໄປຢ່າງໄດ້ສັດສ່ວນຕື່ກນັ ແລະລັກສະນະເຊ່ັນື ນີິ້ເອງທ່ືີທາໃຫ້ລະບົບທນຶ ນຍິ ມົ ມີແນວໂນມ້ ຈະເກີດວິ ກິດການນາຢູ່ສະເໝີ (Barratt Brown, 1972:29) ນອກຈາກນິີ້ແລວ້ ທດິ ສະດີໂດຍທວ່ືົ ໄປຄວນຈະ ພິຈາລະນາ ສະເພາະຕົວແປຫັກ ແລະ ບ່ືອາດຈະນາເອົາປັດໄຈລວມມາຮ່ວມພິຈາລະນາໃນເວລາດຽວໄດ້ ນີິ້ຄືສ່ວນຫນຶື່ງຂອງ ປະຕກິ ິລິຍາຂອງນກັ ທດິ ສະດີມາກຊດິ ທມື່ີ ີຕື່ງານຂອງ Luxemburg ແລະ ເປັນຜນົ ໃຫງ້ ານ ຂອງນາງບ່ືເປັນທ່ືີຮູ້ຈັກ ກວາ້ ງຂວາງເໝອື ນກບັ ງານຂຽນດາ້ ນນິ້ີຂອງ Lenin ທ່ືີປະກົດຂຶິ້ນ. ໃນໝູ່ມາກຊິດໃນຍຸກນັ້ິນການອະທິບາຍຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ບົດບາດສາຄັນ ຂອງທນຶ ການເງິນເປັນຄາອະທິບາຍທື່ີໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໂດຍທ່ົືວໄປທັງນິີ້ເພາະມັນສອດຄ່ອງກັບຂ້ິເທັດຈິງທ່ືີເກີດ ຂນ້ິື ໃນຮູບຂອງບົດບາດສາຄັນຂອງທະນາຄານໃຫຍ່ ແລະການສ່ືົງອອກຂອງທຶນຈາກປະເທດທຶນນິຍມົ ໄປສູ່ປະເທດ ດ້ອຍພດັ ທະນາ ດງ່ືັ ນິ້ັນ ຈງ່ືຶ ບື່ໜ້າຈະປະຫາດແຕ່ຢາ່ ງໃດທ່ືີຄວາມຄດິ ຂອງ Hilferding ແລະ Lenin ໃນປະເດັນດື່ັງ ກ່າວໄດ້ເປັນຄວາມຄິດທື່ີຊົງອິດທິພົນຢ່າງຫລາຍ ດັື່ງຈະເຫັນໄດ້ຈາກກລະນີງານຂອງ Bukharin ອັນນັບວ່າຢູ່ໃນ ກະແສຄວາມຄິດແບບນີ້ິ Bukharin (1975:33) ເຫັນວ່າຈັກກະພັດນິຍົມເປັນນະໂຍບາຍຂອງທຶນການເງິນ (finance capital) ຊຶື່ງສະແດງອອກໃນແງ່ການຂະຫຍາຍອານາເຂດດ້ານເສດຖະກິດດ້ານການເປີດດິນແດນໃນ ສັງຄົມກສິກາໃຫ້ຄາເທລລະດັບຊາດເຂົິ້າສະແຫວງຫາປະໂຫຍດຜົນທຕື່ີ າມມາກຄື ດິນແດນເຫົື່ານັິ້ນກາຍເປນັ ແຫ່ງື ວັດຖຸດິບຕະຫາດສິນຄ້າ ແລະ ແຫື່ງການລົງທຶນ ແຕ່ລະປະເທດຈະອາໄສນະໂຍບາຍພາສີຂາເຂົິ້າກາຈັດຄູ່ແຂງ່ ຕາ່ ງ ຊາດເພືອ່ ໃຫໄ້ ດ້ມາຊືງ່ຶ ກາໄລສ່ວນເກນີ ແລະເພອ່ື ເປັນເຄ່ືອງມໃື ນການທມຸ່ ຕະຫາດເປັນຕິ້ົນ ລະບົບການກະທາເຊ່ືັນນິ້ີ ທງັ ໝດົ ມຸງ້ ພຽງເພື່ອເປີດໂອກາດໃຫ້ອົງການຜູກຂາດທັງຫາຍມກີ າໄລເພມື່ີ ໄດ້ງ່າຍຂິຶ້ນນັ້ິນເອງ ທ່ານເຫັນວ່າວິທີການ ແລະ ນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍົມແບບນີ້ິເປັນຜົນກະທົບທ່ືີເກີດຈາກແນວໂນ້ມສາຄັນ 2 ປະການຂອງລະບົບທຶນ ນິຍົມ ຄື ຄວາມສາພັນດ້ານເສດຖະກດິ ກາຍເປັນ ກິດຈະກາລະຫວ່າງຊາດ (internationalization) ຫລາຍຂິຶ້ນ ແລະໃນຂະນະດຽວກັນຜົນປະໂຫຍດຈາກລະບົບ ທຶນນິຍົມໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າເປັນຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດ ກາ່ ວຄື ລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ໄດ້ກາຍເປັນລະບົບເສດຖະກິດໂລກຮູບແບບຄວາມສາພັນດ້ານການຜະລິດ ແລະ ການຄ້າ ເປນັ ໄປຕາມກົນໄກຂອງລະບົບຕະຫາດ ແລະ ກມຸ່ ທນຶ ຜກູ ຂາດຈາກປະເທດມຫາອານາດທຶນນິຍມົ ໄດ້ຂະຫຍາຍບົດ ບາດດ້ານຕ່າງໆໄປທົື່ວທຸກມຸມໂລກໃນອີກດ້ານໜຶ່ືງການລວມສູນຂອງທຶນທາໃຫ້ເກີດກຸ່ມທຶນການເງິນຊຶື່ງມີອິດທິ ພົນສູງໃນສັງຄົມກຸ່ມເຫົື່ານີ້ິຈະເຂົິ້າລວມຕົວເປັນພວກດຽວກັບກົນໄກຂອງລັດ ແລະ ທາໃຫ້ລັດຍອມຮັບວ່າຜົນ ປະໂຫຍດຂອງນາຍທນຶ ກມຸ່ ນິີ້ ຄືຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດ ດງ່ັື ນັິ້ນ, ນະໂຍບາຍຂອງລັດຈງ່ຶື ຕອບສະຫນອງຕື່ຄວາມຕ້ອງ ທດິ ສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 113 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ການຂອງຝາ່ ຍທນຶ ການເງນິ ຢ່າງເຕມັ ທ່ີື ( Bukharin, 1975:23-33) ນ້ີິຄທື ່ືີມາຂອງພຶດຕິກາແລະນະໂຍບາຍແບບ ຈັກກະວດັ ນຍິ ົມຂອງປະເທດມຫາອານາດທຶນນິຍມົ ໃນທດັ ສະນະຂອງທ່ານແບັກຮາຣິນ (Bukharin)ຈັກກະພັດ ນິຍົມໃນທັດສະນະຂອງເສດຖະສາດກະແສຫັກ: ປະຕິກິລິຍາຂອງນັກເສລີນິຍົມທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ ທາ່ ນ ຮອບສນັ (Hobson) ບື່ພຽງແຕ່ຈະເປນັ ຕວົ ກະຕຸ້ນໃຫເ້ ກີດການພັດທະນາທິດສະດີຈັກກະວດັ ນິຍົມແນວມາ ກຊິດຂິຶນ້ ເທ່ົາື ນນ້ິັ ຫາກຍັງກ່ືໃຫ້ເກດີ ປະຕກິ ລິ ິຍາໃນໝູ່ນັກເສດຖະສາດກະແສຫກັ ຢາ່ ງກວາ້ ງຂວາງອີກດ້ວຍແນ່ນອນ ທື່ີດຽວຕາມແນວຄວາມຄິດເສລີນິຍົມທາງເສດຖະກິດ (economic liberalism) ຂອງນັກເສດຖະສາດເຫົື່ານິ້ີ ລະບບົ ທນຶ ນຍິ ມົ ຊຶ່ືງໂດຍທາມະຊາດມກີ ານແຂ່ງຂັນກັນຢາ່ ງເສລີໃນຕະຫາດຄວນຈະບ່ືນາໄປສູ່ການເກີດນະໂຍບາຍ ຫື ພຶດຕິກາແບບຈັກກະພັດນິຍມົ ຂອງປະເທດມຫາອານາດໄດ້ເລີຍທັງນິ້ີເພາະກດິ ຈະກາການຄ້າ ແລະ ການຜະລິດ ຢາ່ ງເສລີໃນລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ໃນໄລຍະຍາວຄວນຈະເຮັດໃຫ້ທກຸ ຝາ່ ຍໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຢ່າງທື່ົວໜາ້ ກັນ ແລະ ກ່ືໃຫ້ ເກີດຄວາມສະຫງົບສຸກຂ້ິຶນ ດັື່ງນັິ້ນ, ເມື່ອພຈິ າລະນາຕາມທັດສະນະແບບນ້ີິຈັກກະພັດນິຍົມຈຶື່ງບ່ືໄດ້ເກີດຈາກການ ສະແຫວງຫາຜົນປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດຂອງພ່ືຄາ້ ແລະ ນາຍທນຶ ໂດຍໃຊ້ລັດເປັນເຄອ່ື ງມຫື າກແຕ່ເກີດຈາກປັດ ໄຈອນ່ື ໆໂດຍສະເພາະປັດໄຈດ້ານການເມອື ງເສຍຫລາຍກວາ່ ເພາະສະນນັິ້ ຕາມແນວຄວາມຄິດຂອງເສດຖະສາດກະ ແສຫັກເຮາົ ຈື່ຶງບ່ືອາດຈະອະທິບາຍຈັກກະພັດນິຍມົ ໃນແງ່ເສດຖະກດິ ຫື ເບືິງ່ ໃນແງ່ຈກັ ກະພັດນິຍມົ ທາງເສດຖະກິດ ໄດ້ເພາະໃນທດັ ສະນະແບບເສລີນິຍມົ ນິັ້ນຈັກກະພັດນິຍມົ ເປນັ ເລ່ືອງການເມືອງໂດຍກົງ ການສຶກສາໃນປະເດັນນິີ້ຈືຶ່ງ ຄວນເປັນການພິຈາລະນາໃນແງ່ຈັກກະພັດນິຍົມທາງການເມອື ງເທົືາ່ ນັນ້ິ ບຸກຄົນທື່ີເປນັ ຕົວແທນລຸ້ນທາອິດຂອງທດັ ສະນະດງ່ືັ ກາ່ ວຊ່ືງຶ ຈະນາມາພິຈາລະນາໃນທື່ີນີິ້ໄດ້ແກ່ Schumpeter ແລະ Robbins ສອງນັກເສດຖະສາດທ່ືີມີຊື່ ສຽງລະດັບໂລກໃນບົດຂຽນຊື່Imperialism and Social Classes ຊຶ່ືງຂຽນຂຶ້ິນໃນປະມານປີ19 19 Schumpeter ໄດ້ສະເໜີທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມອອກມາຕອບໂຕ້ທິດສະດີຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ Hobson ແລະ ຂອງກຸ່ມມາກຊິດ ທ່ານເຫັນວ່າຈັກກະພັດນິຍົມນັິ້ນເກີດຈາກຄວາມໂນ້ມອຽງຢ່າງຂາດຈຸດໝາຍຂອງລັດໃນ ອັນທື່ີຈະແຜ່ຂະຫຍາຍອານາດອອກໄປໂດຍບ່ືມີຂອບເຂຕຈາກັດ (Schumpeter, 1972:37) ໃນທັດນະຂອງ Schumpeter ລັກສະນະການແຜ່ຂະຫຍາຍອານາດລັດອອກໄປຢ່າງຂາດຈຸດໝາຍດັື່ງກ່າວຫາກວິເຄາະຈາກຫັກ ຖານທາງປະຫວັດສາດໃນແງ່ທາອດິ ຄວນເກີດຈາກຄວາມເອນອຽງຕາມສນັ ຊາດຕະຍານຂອງມະນຸດສະຊາດ ທືີ່ມງຸ້ ກື່ ສງົ ຄາມ ແລະ ສະແຫວງຫາໄຊຊະນະຢ່າງຂາດເຫດຜົນ ແລະ ຂັດກັບຫກັ ເຫດຜນົ ການກລະທາຢາ່ ງນິີ້ມບີ ທບາທສາ ຄັນຍິ່ືງໃນປະຫວັດສາດຂອງມະນຸດ ໃນແງ່ທື່ີສອງແຮງຜັກດັນໃຫ້ສະແດງພຶດຕິກາທື່ີມຸ້ງຂະຫຍາຍອານາດດັື່ງກ່າວ ເກດີ ຈາກຄວາມຈາເປນັ ທາງສະຖານນະການທື່ຜີ ັກໄສໃຫມ້ ວນຊົນ ແລະ ຊນົ ຊິັນ້ ຕາ່ ງໆໃຝ່ສົງຄາມເພອ່ື ຄວາມຢູ່ລອດ ຂອງກຸ່ມຕົນ ແລະ ຄວາມໂນ້ມອຽງດ້ານຈິດໃຈຂອງຄົນກັບໂຄງສ້າງຂອງສັງຄົມທເື່ີ ກດີ ຂືິ້ນໃນສະຖານນະການຢາ່ ງ ນິ້ັນໃນອະດີດ ເມືອ່ ເກດີ ຂນ້ິຶ ມາແລ້ວກຄວນຈະດາລົງຢູ່ ແລະ ມີຜນົ ກະທບົ ຕ່ືພຶດຕກິ າຂອງມະນຸດຕ່ືໄປເຖິງແມ່ນວ່າ ຄວາມຈາເປັນດ້ານສະຖານນະການທ່ືີຕ້ອງການທາເພືອ່ ຄວາມຢູ່ລອດໄດ້ໝົດສິ້ນໄປດົນແລ້ວກຕາມ ໃນແງ່ທື່ີສາມ Schumpeter ເຫັນວາ່ ມີແຮງຜັກດັນຈາກຄົນ 2 ກ່ມຸ ທື່ີຊວ່ ຍໃຫຄ້ ວາມໂນມ້ ອຽງດາ້ ນຈິດໃຈ ແລະ ໂຄງສ້າງຂອງ ສງັ ຄມົ ດ່ືັງກາ່ ວດາລງົ ຢູ່ໄດ້ເລ້ອືິ ຍໆກມຸ່ ທາອດິ ກຄື ຊົນຊັ້ນິ ທື່ມີ ອີ ານາດ (ruling class) ທສື່ີ ່ືງົ ເສີມໃຫເ້ ກີດແນວໂນມ້ ໃນການກື່ສົງຄາມເພື່ອສະແຫວງຫາຜົນປະໂຫຍດໃນປະເທດ ກຸ່ມທື່ີສອງໄດ້ແກ່ບຸກຄົນທ່ືີໄດ້ຮັບປະໂຫຍດທາງ ເສດຖະກິດ ແລະ ທາງສັງຄົມເປັນການສ່ວນຕົວຈາກນະໂຍບາຍກ່ືສົງຄາມບື່ວ່າຈັກກະພັດນິຍົມຈະມີຄວາມແຕກ ຕ່າງກັນຫລາຍເທົ່ືາໃດຈັກກະພັດນິຍົມທຸກກລະນີຈະມີລັກສະນະຮ່ວມເຫົ່ືານ້ີິປະກົດຢູ່ສະເໝີ (Schumpeter, 1972:38-39) ເມອ່ື ພິຈາລະນາຈາກທັດສະນະຂອງ Schumpeter ຈັກກະພັດນຍິ ມົ ຈຶ່ືງມີລກັ ສະນະ ເປັນພຶດຕິ ກາທື່ີລ້າສະໄໝ ແລະ ຢ້ອນຮອຍຖອຍຫັງ (atavism) ເປັນສິື່ງທ່ືີເກີດຈາກສະພາບການດາລົງຊີບຂອງມະນຸດໃນ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈຸບັນ 114 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ອະດີດຈັກກະພັດນິຍົມເປັນພຶດຕິກາຢ້ອນຮອຍຖອຍຫັງທ່ືີຍັງແຝງຢູ່ໃນໂຄງສ້າງສັງຄົມ ໃນລັກສະນະນິໄສຊຶ່ືງ ສະແດງອອກດ້ານອາລົມ, ດ້ານຈິດໃຈຂອງບຸກຄົນ ໃນແງ່ໂຄງສ້າງສັງຄົມດ້ວຍເຫດທີ່ືໂຄງສ້າງຊຶື່ງກື່ໃຫ້ເກີດ ລັກສະນະແບບນິ້ີຂຶິ້ນມາໄດ້ເສ່ືອມສະລາຍໄປລັກສະນະລ້າຫງັ ຂອງຈກັ ກະພັດນຍິ ມົ ກໜາ້ ຈະສູນຫາຍໄປດ້ວຍຕາມ ກະແສການພດັ ທະນາຂອງສັງຄົມເພາະບື່ມໂີ ຄງສາ້ ງສັງຄົມດິ້ັງເດີມຄອຍຖ້າ ຄິ້າຈນຸ ພຶດຕິກາແບບນິີ້ອີກແລ້ວໃນແງ່ທ່ືີ ເປັນລັກສະນະນິໄສຂອງຄົນລັກສະນະຄວາມຄິດແບບຈັກກະພັດນິຍົມກໜ້າຈະໝົດສິ້ນໄປໄດ້ແລ້ວທັງນີິ້ເພາະ ມະນຸດມີການດາລົງຊວີ ດິ ແລະ ມຈີ ດິ ໃຈທື່ີເປັນໄປຕາມຫກັ ເຫດຜນົ ຫລາຍຂຶິນ້ ທາ່ ນ ສະກາປເີ ຕີ (Schumpeter) ຈຶື່ງເຫັນວ່າຈັກກະວັດນິຍົມມີແນວໂນ້ມຈະຫຼຸດລົງເລື້ິອຍໆເມື່ອສັງຄົມພັດທະນາໄປຂ້າງໜ້າ (Schumpeter, 1972:32) ກ່າວໂດຍສະຫລຸບ ທ່ານ ສະກາປີເຕີ (Schumpeter) ຖືວ່າຈັກກະພັດນິຍົມເກີດຈາກວິທີຄິດດ້ິັງ ເດີມອັນລ້າສະໄໝທື່ີຍັງຫົງເຫືອຢູ່ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນຄວາມຄິດດັ່ືງກ່າວນິ້ີມາຈາກຮູບແບບຂອງວິຖີຊີວິດທາງສັງຄມົ ກ ່ ອນ ຍຸ ກ ທ ຶ ນນິ ຍົ ມ ເ ມ ື ່ ອ ໃ ດ ຄ ວາ ມ ຄິ ດ ແ ບ ບນ້ິີ ຖ ື ກ ຮິ້ື ຟ ື ິ້ ນ ຂຶ ິ້ ນ ມ າ ອີ ກ ຈັ ກ ກ ະ ພັ ດ ນິ ຍົ ມ ກ ເ ກ ີ ດ ຂ ຶ ິ້ ນ ໄ ດ້ ອີ ກ ( ເ ບ່ືິ ງ Lichtheim, 1977.122) ເຖງິ ແມ່ນວ່າຈັກກະພັດນິຍົມມັກຈະເກີດໃນສັງຄົມທື່ມີ ີລັກສະນະອັດຕາທິປະໄຕຢ່າງ ເຕັມທີ່ື(absolute autocracy) ຊຶ່ືງເປັນພາວະທ່ືີເຕີບໂຕໃນຊ່ວງກ່ອນການປະຕິວັດອຸດສາຫະກາກຕາມດ້ວຍ ເຫດທື່ີຈກັ ກະພັດນິຍມົ ເປັນສາກເດັນຄວາມຄິດທື່ີລ້າສະໄໝມນັ ຈືຶ່ງເຂິົ້າກັບລະບົບທຶນນິຍມົ ອັນເປັນວິຖີການຜະລິດ ທ່ືີກ້າວໜ້າບື່ໄດ້ ທ່ານ ສະກາປີເຕີ (Schumpeter) ຈຶື່ງເຫັນວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມເປນັ ສິື່ງທື່ີບື່ຈາເປັນຕ່ືລະບົບທນຶ ນິຍົມກ່າວອີກຢາ່ ງໜຶືງ່ ກຄື ລະບົບທຶນນິຍົມສາມາດພັດທະນາໄປໄດ້ໂດຍຕົວຂອງມນັ ເອງໂດຍບ່ືຈາເປນັ ຕ້ອງອາໄສ ວິທີການແບບຈັກກະພັດນິຍົມແຕ່ຢ່າງໃດທ່ານເຫນັ ວ່າແທ້ທ່ືີຈິງແລ້ວລະບົບທຶນນິຍົມມີແນວໂນ້ມທ່ືີຕ່ືຕາ້ ນຈັກກະ ວັດນິຍົມຢູ່ໃນຕົວຂອງມັນເອງ ຕາມທັດສະນະຂອງທ່ານ ສະກາປີເຕີ (Schumpeter ,1972-43-46) ແນວ ໂນມ້ ດ່ັືງກ່າວເກດີ ຈາກປັດໄຈຫາຍປະການກາ່ ວຄື ປະການທາອດິ ໂລກທນຶ ນິຍົມໂດຍທວື່ົ ໄປໂດຍສະເພາະໃນສ່ວນທື່ີ ເປັນວິຖີຊີວິດທາງສັງຄົມສະໄໝໃໝ່ຊຶ່ືງເກີດຈາກລະບົບທຶນນິຍົມເອງນັ້ິນມັກມີລັກສະນະຕ່ືຕ້ານການທາສົງຄາມ ການຂະຫຍາຍອານາດການສະສົມອາວຸດລວມທັງການທື່ີກອງທັບເຂົິ້າມາແຊກແຊງສັງຄົມລັກສະນະການຕື່ຕ້ານ ແບບນິ້ີມີຈຸດກາເນດີ ມາຈາກປະເທດທາອິດທື່ີພັດທະນາໄປສູ່ທຶນນຍິ ມົ ນ້ັນິ ຄອື ງັ ກດິ ໃນກລະນີຂອງຝຣືງ່ັ ເສດກເຊ່ືັນ ດຽວກັນຜູ້ທ່ືີຕື່ຕ້ານສົງຄາມມັກຈະເປັນຜູ້ທ່ືີຢູ່ໃນແວດວົງວິສາຫະກິດແບບທຶນນິຍົມຈິງຢູ່ຄວາມຄິດທ່ືີສະໜັບສະ ໜນູ ສນັ ຕິພາບ (Pacifism) ມີມາດົນແລວ້ ແຕ່ແນວຄວາມຄດິ ທື່ີໃຝ່ຫາສັນຕພິ າບ ໃນຍກຸ ໃໝນ່ ິັ້ນເປັນປະກົດການ ທ່ືີເກີດຈາກໂລກທຶນນິຍົມຢ່າງບື່ມີຂິ້ສົງໄສ ປະການທີສອງ ເມື່ອໃດກຕາມທ່ືີລະບົບທຶນນິຍົມເຂົິ້າໄປມີບົດບາດ ຫລາຍຂຶິ້ນສົງຄາມຈະເກດີ ຂຶ້ິນໄດ້ສະເພາະໃນກລະນີທ່ືີຈາເປັນຕ້ອງປ້ອງກັນຕົນເອງ ຫື ອ້າງວ່າປ້ອງກັນຕົນເອງເທົາື່ ນນ້ັິ ນ້ິນັ ຄືສົງຄາມໃນຮູບແບບເກ່າົື ໆທ່ີືມຸ້ງຂະຫຍາຍອານາດຢ່າງຂາດເຫດຜົນຈະເກີດຂ້ຶິນໄດ້ຍາກໃນສັງຄົມທຶນນິຍົມ ເພາະຈະບື່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບການທາສົງຄາມ ແຕ່ລະເທື່ອໃນປັດຈຸບັນຊົນຊັິ້ນຜູ້ມີອານາດຈຶ່ືງຈາເປັນຕ້ອງຫາ ເຫດຜົນທື່ີມີນ້ິາໜັກມາເປັນຂ້ິອ້າງພຶດຕິກາໃນເຊີງຈັກກະວັດນິຍົມເຖິງແມ່ນຈະມີຢູ່ດ້ວຍກຕ້ອງປົກປິດຢ່າງຫລາຍ ເພາະຄາວ່າຈັກກະພັດນິຍົມໄດ້ກາຍໄປເປັນຖ້ອຍຄາໃນລັກສະນະເບິ່ືງຖກື ຫຢຽດຫຢາມໄປແລ້ວ ດັື່ງນັິ້ນ, ທ່ືີໃດກ ຕາມມກີ ານພັດທະນາລະບບົ ທນຶ ນິຍົມໄປຫລາຍການກະທາໃນລກັ ສະນະຈັກກະພັດນິຍົມຄວນຈະເກີດໄດ້ຍາກ ປະ ການທື່ີສາມ ບັນດາກາກອນ ໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກາອັນເປັນຜົນຜະລິດຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ກມັກຈະຕ່ືຕ້ານ ຈັກກະວັດນິຍົມຢ່າງເອົາຈິງເອົາຈັງ ແລະ ປະການທື່ີສີື່ ໃນຍຸກທຶນນິຍົມວິທີການປ້ອງກັນບື່ໃຫ້ເກີດສົງຄາມໄດ້ຮັບ ການພັດທະນາໄປຢ່າງຫລາຍທັງນີິ້ເພື່ອແກ້ໄຂຂ້ິຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງລັດຕ່າງໆ ທ່ານ ສະກາປີເຕີ (Schumpeter) ເຫນັ ວາ່ ການພດັ ທະນາວທິ ກີ ານປອ້ ງກັນສົງຄາມ ດງັື່ ກ່າວ ເປັນຜນົ ຈາກການທື່ີແນວຄດິ ແລະສະພາບຈິດໃຈແບບທຶນ ນິຍົມໄດ້ກາຍເປັນວິຖີຊີວິດຂອງຄົນສ່ວນໃຫຍ່ໄປແລ້ວນັິ້ນເອງ ປະການສຸດທ້າຍ ປະເທດທື່ີມີລະບົບເສດຖະກິດ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈຸບັນ 115 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ແບບທຶນນິຍົມ ແລະ ບ່ືຄ່ອຍມີຮາກເຫງົາິ້ ຂອງສັງຄົມແບບກ່ອນທຶນນິຍົມປະກດົ ຢູ່ຢ່າງເຊ່ືັນກລະນີຂອງສະຫະລດັ ອາເມລິກາ ແນວໂນມ້ ໄປໃນທາງຈກັ ກະພັດດິນິຍມົ ຈະເກດີ ຂນຶ້ິ ໄດ້ຍາກຫລາຍຊ່ງຶື ຕາ່ ງໄປຈາກສງັ ຄົມທື່ີໂຄງສາ້ ງ ແລະ ແນວຄິດແບບດ້ງິັ ເດມີ ຍັງຄງົ ຫົງເຫືອ ແລະ ຊົງອິດທິພົນຢູ່ປັດໄຈທັງ 5 ປະການທ່ືີກາ່ ວໄປແລວ້ ນ້ິີຄື ເຫດຜນົ ສາຄັນທ່ີື ທາ່ ນ ສະກາປີເຕີ (Schumpeter) ໃຊ້ສາລບັ ເປັນຂ້ິອາ້ ງວ່າຈັກກະພັດນິຍົມບື່ໄດ້ເກີດຈາກບັນຫາ ແລະ ສະພາບ ຂອງລະບົບທນຶ ນຍິ ົມ ດ່ັືງທື່ີ Hobson ໄດ້ເວົາິ້ ເຖງິ ແລະ ນັກທດິ ສະດີມາກຊິດໄດ້ຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປ. ສາຫລັບ Robins ນັກເສດຖະສາດຜູ້ມີຊື່ສຽງຊາວອັງກິດ ທ່ານໄດ້ສະແດງທັດສະນະຄັດຄ້ານແນວການ ອະທບິ າຍຈັກກະພັດນຍິ ົມຂອງ ທາ່ ນ ຮອບສນັ (Hobson) ແລະ ຂອງນກັ ທດິ ສະດີມາກຊິດໄວ້ໃນງານຂຽນຊ່ືຶງຕີ ພິມເທື່ອທາອິດໃນປີ 1939 ໃນລັກສະນະຄ້າຍກັບ Schumpeter ທ່ານເຫັນວ່ານະໂຍບາຍຫືພຶດຕິກາແບບ ຈັກກະພັດນິຍົມຂອງລັດຕາເວັນຕົກ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງອັງກິດນັິ້ນຫາໄດ້ເກີດຈາກອິດທິພົນຂອງຊົນຊັິ້ນຕາມ ແນວຄວາມຄິດຂອງນັກທິດສະດີ ມາກຊິດ ຫື ຈາກບັນຫາການບລິໂພກພາຍໃນປະເທດນອ້ ຍກວາ່ ທື່ີຄວນຈະເປນັ ດງ່ືັ ທ່ືີ ທາ່ ນ ຮອບສນັ (Hobson) ອາ້ ງໄວ້ແຕຢ່ າ່ ງໃດບື່ Robbins (1973:31-312) ໂຕ້ແຍງ້ ວາ່ ນະໂຍບາຍ ຫື ພຶດຕິກາແບບຈັກກະວັດນິຍົມຂອງລັດນັ້ິນແທ້ທ່ືີຈິງແລ້ວເກດີ ຈາກຄວາມພະຍາຍາມຂອງລັດໃນອັນທ່ືີຈະປົກປ້ອງ ຜນົ ປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດຂອງຊາດເອົາໄວຈ້ ກັ ກະພັດນິຍົມໃນດາ້ ນເສດຖະກິດເປັນປະຕກິ ລິ ິຍາຕອບໂຕ້ໃນເຊີງ ປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນໃນດ້ານການຄ້າ ແລະ ເສດຖະກິດລະຫວ່າງປະເທດ ຈາກການກະທາຂອງລັດອ່ືນ ເພາະຖ້າຫາກປ່ອຍໃຫ້ລັດອື່ນດາເນີນນະໂຍບາຍແບບຈັກກະພັດນິຍົມໄດ້ເມື່ອໃດຄວນໝາຍເຖິງວ່າ ລັດອື່ນຈະ ສາມາດໃຊ້ອານາດທ່ືີແຜ່ອອກໄປເໜືອດິນແດນອືນ່ ໆນິ້ັນມາຈາກັດ ແລະ ເກບັ ຮກັ ສາຜົນປະໂຫຍດດ້ານເສດຖະກິດ ຂອງຕົນໄດ້ເມື່ອນັິ້ນຕົວຢ່າງທື່ີເຫນັ ໄດ້ແຈ້ງກຄື ການສູນສຽດລາດສາລັບລະບາຍສິນຄ້າໄປໃຫ້ແກ່ລັດອືນ່ ທື່ີເຂົ້ິາໄປ ປົກຄອງດິນແດນເຫົື່ານັ້ິນໂດຍກົງ ດັື່ງນັິ້ນ, ລັດຕາເວັນຕົກແຕ່ລະລັດຈຶ່ືງຈາເປັນຕ້ອງດາເນີນນະໂຍບາຍແບບ ຈກັ ກະພັດນິຍົມເພື່ອປອ້ ງກັນຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົວເອງໄວ້ Robbins ເຫັນວາ່ ຜົນປະໂຫຍດທ່ືີລັດຈະໄດ້ໂດຍກົງ ຈາກການດາເນີນນະໂຍບາຍແບບຈັກກະພັດນິຍົມນັິ້ນອັນທື່ີຈງິ ກຫາໄດ້ມຫີ ລວງຫລາຍແຕ່ຢ່າງໃດແຕ່ຜົນປະໂຫຍດ ທ່ືີຈະສູນເສຍໄປຫາກປລ່ອຍໃຫ້ຊາດອື່ນໆໃຊ້ນະໂຍບາຍຈັກກະວັດນິຍົມຄອບຄອງດິນແດນຕ່າງໆ ແລະ ອອກ ນະໂຍບາຍມາຈາກດັ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງລດັ ນັິ້ນເໜືອດນິ ແດນດ່ັືງກ່າວນັ້ິນຫລາຍມະຫາສານນັກ ໃນກລະນີຂອງອັງ ກິດກເຊັື່ນດຽວກນັ ຈາເປັນຕ້ອງດາເນນີ ນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍມົ ເພື່ອປົກປ້ອງຕະຫາດການຄ້າທື່ີມຢີ ູ່ບ່ືໃຫ້ຕົກຢູ່ ໃນເງອ້ິື ມມືຂອງລດັ ອ່ືນການຂະຫຍາຍອານາດດ່ືັງກ່າວຂອງອັງກດິ ກເປັນໄປເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດນ້ັິນເອງ. ທ່ານ ຮອບບິນ (Robbins) ເຫນັ ວາ່ ຜົນປະໂຫຍດທ່ືີກ່າວມາແລ້ວນັິ້ນເປັນຜົນປະໂຫຍດທື່ີຕົກແກ່ຄົນທັງ ຊາດຢ່າງແທ້ຈິງຫາໄດ້ເປັນຜົນປະໂຫຍດທີື່ດກຢູ່ແກ່ກນຊົນຊັິ້ນເຈົ້ິາສົມບັດ (propertied Class) ແຕ່ພຽງຝ່າຍ ດຽວ ຫາກຜົນປະໂຫຍດດັື່ງກ່າວຕ້ອງສູນເສຍໄປທັງກາກອນ ແລະ ນາຍທຶນຕ່າງກຈະປະສົບກັບຄວາມສູນເສຍ ເໝືອນໆກນັ (Robbins, 1973:313) ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຊາດທື່ີລັດຈາເປັນຕ້ອງປົກປອ້ ງເອົາໄວ້ນີ້ິເອງຄືເຫດຈູງ ໃຈ (motive) ໃຫປ້ ະເທດມະຫາອານາດເອີລບົ ເຊື່ັນ: ອັງກດິ , ຝຣືັ່ງເສດ ແລະ ເຢຍລະມັນຕອ້ ງດາເນີນນະໂຍບາຍ ແຜ່ອານາດອອກໄປທົື່ວໂລກຢ່າງໃດກດີບັນຫາທື່ີໜ້າພິຈາລະນາຕາມມາກຄືວ່າມີສາເຫດທາງການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກິດຫຍັງບ້າງທ່ືີກ່ືໃຫ້ເກີດເຫດຈູງໃຈດັ່ືງກ່າວ ທ່ານ ຮອບບິນ Robbins (1973-315) ສະແດງ ປະຕິກິລິຍາຕອບໂຕ້ຕື່ຄວາມຄິດຂອງ Lenin ຜູ້ເນັິ້ນເຖິງອິດທິພນົ ຂອງນາຍທຶນທື່ີມຸງ້ ປົກປ້ອງ ແລະ ສົ່ືງເສີມການ ລົງທຶນໃນຕ່າງປະເທດຊຶື່ງມຕີ ື່ນະໂຍບາຍຈັກກະວດັ ນິຍົມຂອງລັດໂດຍທ່ານໄດ້ຊິີ້ໃຫ້ເຫັນໃນກລະນີຂອງອັງກິດວ່າ ແຮງຜັກດນັ ຂອງນກັ ລົງທຶນໃນຕ່າງປະເທດທມ່ືີ ີຕ່ືນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍມົ ຂອງລັດນິັ້ນເຫັນໄດ້ບື່ແຈ້ງ ຖ້າຈະມີຢູ່ ດວ້ ຍກເປນັ ຂ້ິຍົກເວິ້ນັ ເສຍຫລາຍກວາ່ ແລະ ໂດຍປກົ ກະຕິຖາ້ ກດົ ຫມາຍ ແລະ ກົດເກນຕ່າງໆຂອງປະເທດທື່ີຄົນອັງ ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 116 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ກິດໄປລົງທຶນມີມາດຕະຖານພສົມຄວນລັດກຈະບ່ືເຂົ້ິາໄປແຊກແຊງແຕ່ຢ່າງໃດ ຖ້າຫາກຈະພິຈາລະນາຈັກະພັດ ນິຍົມໃນແງ່ທ່ືີເກີດຈາກແຮງຜັກດັນຂອງກຸ່ມຜົນປະໂຫຍດບາງກຸ່ມດັື່ງທີື່ ທ່ານ ຮອບບິນ (Hobson) ອ້າງ Robbins (1973:317) ໂຕ້ແຍ້ງວ່າພຽງຜົນປະໂຫຍດຂອງຄົນບາງກຸ່ມ ບື່ອາດຈະມີນິ້າໜັກພທ່ືີຈະຜັກດັນໃຫ້ ລັດດາເນີນນະໂຍບາຍແບບຈັກກະພັດນິຍົມຊຶ່ືງນາໄປສູ່ການຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງປະເທດໄດ້ ທ່ານເຊື່ອວ່າຄວາມຂັດ ແຍງ້ ລະຫວາ່ ງປະເທດຈັກກະວັດນິຍມົ ທມື່ີ ີຢູ່ໃນສົດວັດທ່ືີ 19 ແລະ ຕົິ້ນສດັ ຕະວັດທື່ີ 20 ນັ້ິນມີສາເຫດຊັດເຈນມາ ຈາກຄວາມຕ້ອງການຂອງລັດທື່ີຈະຖືຮັກສາ ຫື ຂະຫຍາຍອານາດຂອງຕົນໃນຮູບຂອງຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດນັິ້ນ ເອງເປົິ້າໝາຍຂອງລັດກຄື ການປົກປ້ອງໂອກາດດ້ານເສດຖະກິດຂອງປະຊາຊົນຂອງຕົນເອົາໄວ້ ແລະ ຫາກຈະມີ ເລືອ່ ງຂອງກຸ່ມຜົນປະໂຫຍດເຂົິ້າມາກຽ່ ວຂອ້ ງຢູ່ດ້ວຍກຈະເປັນປະເດນັ ນິ້ີນີ້ິເອງ ແຕ່ອິດທພິ ນົ ຂອງກຸ່ມຜນົ ປະໂຫຍດ ໂດຍທົື່ວໄປຈະເປັນໄປໂດຍອ້ອມຫລາຍກວ່າທື່ີຈະເປັນລັກສະນະກົງໄປກົງມານັ້ິນຄື ກຸ່ມຜົນປະໂຫຍດຕ່າງໆຈະ ພະຍາຍາມຜລກັ ດັນນະໂຍບາຍຂອງລດັ ແຕ່ບື່ມີກຸມ່ ໃດເຂົິາ້ ມາກາໜົດໂດຍກົງ ແລະ ຜົນທື່ີຕາມມາກບອກບ່ືໄດ້ວ່າ ເກີດຈາກການກລະທາຂອງໃຜໂດຍກົງ ນອກຈາກນິີ້ Robbins (1973:318)ຍງັ ໄດ້ໂຕແ້ ຍງ້ ຄວາມຄິດຂອງມາກຊິ ດກຽ່ ວກບັ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຊົນຊນ້ັິ ໄວ້ວາ່ ອນັ ທ່ືີຈິງຜນົ ປະໂຫຍດຂອງກມຸ່ ຕ່າງໆທືີ່ມີຢູ່ນ້ັິນຫາໄດ້ເປັນຜົນປະໂຫຍດ ຂອງຊົນຊັິ້ນແຕ່ເປັນຜົນປະໂຫຍດຂອງແຕ່ລະຝ່າຍ (sectional interest) ເສຍຫລາຍກວ່າການປ່ຽນແປງດ້ານ ການຄ້າແຕ່ລະຢ່າງຄວນທາໃຫ້ຄົນໃນຊົນຊັ້ິນດຽວກັນໄດ້ເສຍຜົນປະໂຫຍດຕາ່ ງກັນບາງຄົນອາດຈະໄດ້ບາງຄົນອາດ ຈະເສຍບ່ືມີຫັກຖານໃດທ່ືີຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າຜົນປະໂຫຍດຂອງຊົນຊັິ້ນມີຄວາມເປັນອັນໜຶ່ືງອັນດຽວກັນແຕ່ໃນທາງກງົ ກັນຂ້າມຄົນໃນແຕ່ລະຝ່າຍມີແນວໂນ້ມຈະໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຮ່ວມກັນ ຈາກການປ່ຽນແປງຂິ້ຈາກັດດ້ານການຄ້າ ລະຫວ່າງປະເທດທ່ີືເກດີ ຂື້ນິ ຈາກການດາເນນີ ນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນຍິ ົມຂອງລັດ. ກ່າວໂດຍສະຫລຸບ ໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ຮອບບິນ (Robbins) ນັ້ິນ ຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງ ປະເທດໃນຮບູ ຂອງສົງຄາມ ອນັ ເກີດມາຈາກການດາເນນີ ນະໂຍບາຍຈກັ ກະວັດນິຍມົ ຂອງມຫາອານາດຕາເວັນຕົກມີ ທ່ືີມາຈາກການພະຍາຍາມປົກປ້ອງ ແລະ ຮັກສາອານາດໃນຮູບຂອງຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດທາງດ້ານການຄ້າເພື່ອບ່ື ໃຫ້ເສຍປຽບຊາດອື່ນ ຄວາມຢ້ານທ່ືີຈະສູນເສຍຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດດັື່ງກ່າວຈຶ່ືງເປນັ ສາເຫດຫັກຂອງຈັກກະພດັ ນິຍມົ ພາວະການເຊືັ່ນນີ້ິບື່ໄດ້ເປັນຜົນມາຈາກລະບົບທຶນນິຍມົ ຫາກແຕ່ການຈັດລະບຽບທາງການເມືອງຂອງໂລກທ່ີື ມີລັກສະນະແບບອະນາທິປະໄຕນັນິ້ ເອງທ່ີືເປັນຮາກເຫງົາ້ິ ຂອງສະພາບດັ່ືງກ່າວນ້ິັນຄື ສະພາວະທ່ືີໃຜມີພະລັງອານາດ ຫລາຍກສະແຫວງຫາ ແລະປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງໄດ້ຫລາຍນິັ້ນເອງຈະເຫັນໄດ້ວາ່ ທິດສະດີຈັກກະພັດ ນິຍົມໃນຍຸກຄາສຊິກທ່ືີກ່າວມາແລ້ວ ເມື່ອພິຈາລະນາໃນແງ່ທ່ືີມາຂອງພຶດຕິກາ ແລະ ນະໂນບາຍແບບຈັກກະພັດ ນຍິ ມົ ຂອງມະຫາອານາດຕາເວັນຕກົ ອາດຈະແບ່ງອອກຢາ່ ງກວ້າງໆເປັນ 2 ກະແສຄ:ື ກະແສຄວາມຄິດທາອິດເປັນ ທິດສະດີຂອງ ທາ່ ນ ຮອບສັນ (Hobson) ແລະ ນກັ ທິດສະດີມາກຊິດ ຊ່ືງຶ ເຫນັ ວ່າ ຈັກກະພັດນິຍມົ ເປນັ ຜົນທ່ືີເກີດ ຈາກບນັ ຫາ ແລະ ຄວາມເປນັ ໄປໃນລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນນຍິ ົມເອງບັນຫາ ດ່ືັງກາ່ ວ ຜັກດນັ ໃຫ້ກຸ່ມພ່ືຄ້ານາຍ ທນຶ ອັນເປັນກຸ່ມທ່ືີມີອານາດໃນສັງຄມົ ໃຊ້ອິດທິພົນຜລັກດັນໃຫ້ລັດດາເນີນນະໂຍບາຍແບບຈັກກະວັດນິຍົມເພື່ອຖື ຮັກສາ ແລະ ຂະຫຍາຍຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນໃນດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາສວ່ ນກະແສຄວາມຄິດຫັງ ເປັນທິດສະດີ ຂອງນັກເສດຖະສາດເສລີນິຍົມເຊັ່ືນ ທ່ານ ສະກາປີເຕີ(Schumpeter) ແລະ ທ່ານ ຮອບບິນ (Robbins) ຊ່ືຶງ ປະຕິເສດ ແລະ ຕອບໂຕຄ້ ວາມຄິດກະແສທາອິດ ດືັ່ງນິັນ້ , ທື່ີມາຂອງຈັກກະພດັ ນຍິ ົມໃນກະແສຄວາມຄດິ ນ້ິີຈ່ຶືງບ່ືໃຊ່ ສະພາບຂອງລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມຫາກແຕ່ເປັນບັນຫາທາງດ້ານການເມືອງບ່ືວ່າຈະເປັນບັນຫາທີ່ືເກີດ ພາຍໃນປະເທດໃນຮູບກະແສຄວາມຄິດເກົື່າຢ່າງກລະນີທິດສະດີຂອງທ່ານ ສະກາປີເຕີ (Schumpeter) ຫື ບັນຫາການປກົ ປອ້ ງຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດໃນວົງການເມອື ງລະຫວາ່ ງປະເທດຢາ່ ງກລະນີທິດສະດີຂອງ ທ່ານ ຮອບ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 117 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ບິນ (Robbins) ກຕາມ ຄວາມຄິດພື້ິນຖານໃນການອະທິບາຍຈັກກະພັດນິຍົມຂຶິ້ນ 2 ກະແສນີ້ິມີອິດທິພົນໂດຍ ກົງຕແື່ ນວຄວາມຄດິ ກຽ່ ວກບັ ຈກັ ກະວັດນຍິ ົມທເ່ືີ ກີດຂິືນ້ ພາຍຫງັ ສົງຄາມໂລກ ເທື່ອທື່ີ 2. 3. ທິດສະດີຈກັ ກະພັດນິຍົມຍຸກປັດຈບຸ ນັ ຫງັ ສົງຄາມໂລກເທືອ່ ທື່ີ 2 ສະພາບທາງເສດຖະກິດການເມືອງຂອງໂລກໄດ້ປຽ່ ນແປງໄປຢາ່ ງຫລາຍໃນຫາຍ ດາ້ ນທສີື່ າຄນັ ກຄື ໃນດາ້ ນການເມືອງລະຫວາ່ ງປະເທດດິນແດນທ່ືີຕົກເປັນອານານິຄມົ ຂອງມະຫາອານາດຕາເວັນຕົກ ສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍໃຫ້ເປນັ ເອກກະລາດບົດບາດຂອງປະເທດເກີດໃໝເ່ ຫົາື່ ນິີ້ໃນດ້ານເສດຖະກິດການ ເມືອງຂອງໂລກກເພີ່ືມທະວີຄວາມສາຄັນຫລາຍຂຶ້ິນເປັນລາດັບປະເດັນໃນການສຶກສາດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງ ລະຫວາ່ ງປະເທດ ແລະ ເສດຖະກດິ ການເມືອງກ່ຽວກັບການພັດທະນາຈື່ຶງຂະຫຍາຍກວ້າງອອກໄປແທນທື່ີຈະເນັິ້ນ ສະເພາະບົດບາດ ແລະ ບັນຫາຂອງປະເທດພັດທະນາແລ້ວຢ່າງໃນອະດີດດ້ວຍເຫດນີິ້ເອງຈຶ່ືງມີຜູ້ສົນໃຈສຶກສາ ບນັ ຫາເສດຖະກິດການເມືອງຈາກຈຸດຂອງປະເທດໂລກທື່ີສາມຫລາຍຂ້ຶິນ ນອກຈາກນີິ້ແລ້ວຫັງສົງຄາມໂລກເທື່ອນິ້ີ ຍັງມີການປ່ຽນແປງສນູ ອານາດທາງເສດຖະກິດການເມືອງຂອງໂລກອີກດ້ວຍໂດຍທ່ືີສະຫະລັດໄດ້ເຂົິາ້ ມາເປນັ ຜນູ້ າ ຂອງປະເທດມະຫາອານາດທຶນນິຍົມແທນອັງກິດ ແລະ ເອີລົບ ໃນດ້ານເສດຖະກິດຂອງໂລກນອກຈາກການ ຜະເຊນີ ກັບບັນຫາຄວາມຊົບເຊົາດ້ານເສດຖະກິດໃນຊ່ວງສົງຄາມສິີ້ນສຸດໃໝໆ່ ແລະ ການເຕບີ ໂຕທາງເສດຖະກິດ ຢ່າງວ່ອງໄວໃນໄລຍະຕື່ມາແລ້ວປະກົດການໃໝ່ທື່ີເກີດຂື້ິນໃນຊ່ວງຫັງສົງຄາມກຄືການເກີດບັນສັດຂ້າມຊາດຂະ ໜາດໃຫຍ່ ທ່ີືມີບົດບາດຄອບງາເສດຖະກິດໂລກຢ່າງກວ້າງຂວາງສະພາບແວດລ້ອມທາງເສດຖະກິດການເມືອງທີື່ ປຽ່ ນແປງໄປຢ່າງນມ້ີິ ີຜນົ ກະທບົ ຕທ່ື ິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມໂດຍສະເພາະຢ່າງຍື່ິງທິດສະດີແນວມາກຊິດຕຢູ່ບື່ນ້ອຍທ່ືີ ດຽວຢ່າງນ້ອຍທີ່ືສຸດຈະເຫັນໄດ້ວາ່ ໄດ້ມກີ ານປບັ ແນວການອະທິບາຍຂອງທິດສະດີໃຫ້ເຂົິ້າກັບສະພາບການໃໝ່ຊືຶງ່ ໃນຫາຍປະເດັນມີຂິ້ແຕກຕ່າງໄປຈາກແນວການອະທິບາຍແບບດັ້ິງເດີມຢ່າງຫລາຍຢ່າງໃດກດີກອບຂອງທິດສະດີ ແລະ ຂິ້ສົມມຸດຖານຕ່າງໆກຍງັ ເປັນໄປຕາມແນວເດມີ ໃນກລະນີທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍມົ ແນວມາກຊິດເຮົາຈະເຫັນ ແນວການປັບທິດສະດີໃຫ້ເຂົ້ິາກັບສະພາບທາງເສດຖະກິດການເມອື ງທື່ີປ່ຽນໄປ ແຕ່ຂະນະດຽວກັນຍັງຢຶດຖືກອບ ຄວາມຄິດເດີມໄດ້ຈາກງານຂອງນັກທິດສະດີນີໂອມາກຊິດ ເຊັື່ນ ທ່ານ ບາລານ (Baran), ທ່ານ ສະວິສສີ (Sweezy) ແລະ ທ່ານ ແມກດອບ(Magdoff) ເປນັ ຕິ້ນົ ນອກຈາກນຍ້ີິ ງັ ປະກົດບົດຂຽນຂອງທິດສະດີນີໂອມາກ ຊິດ ອີກຈານວນບື່ນ້ອຍທ່ືີພະຍາຍາມເຊ່ືອມໂຍງທິດສະດີຈກັ ກະພັດນິຍມົ ເຂົິ້າກັບກອບໃນການເບ່ິືງແບບໃໝ່ ເຊັື່ນ: ການເບິ່ືງໃນແງ່ການພຶງ່ື ພາ ແລະ ການພິຈາລະນາໃນແງ່ລະບົບໂລກອັນເປັນການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງໂລກ ຈາກຈຸດທື່ີແຕກຕ່າງໄປຈາກເດີມງານປະເພດນີິ້ຈະເຫັນໄດ້ຈາກຂິ້ຂຽນຂອງນັກທິດສະດີນີໂອມາກຊິດ ເຊັື່ນ Bodenheimer ແລະ Walerstein ຫື ນກັ ວິຊາການນອກກມຸ່ ມາກຊດິ ເຊນັື່ Galturg ເປັນຕິ້ົນ. ຢ່າງໃດກຕາມສິື່ງທື່ີຍັງບ່ືປ່ຽນແປງໃນການສຶກສາເສດຖະກດິ ການເມືອງໂລກໃນກອບຄວາມຄິດກ່ຽວກບັ ຈັກກະວັດນຍິ ມົ ກຄື ການຖກົ ຖຽງ ແລະ ການຂດັ ແຍ້ງດາ້ ນຄວາມຄິດໃນການອະທິບາຍປະກົດການທາງເສດຖະກິດ ການເມືອງລະດັບລະຫວ່າງປະເທດລະຫວ່າງກະແສຄວາມຄິດແບບມາກຊິດ ແລະ ກຸ່ມທ່ືີຕື່ຕ້ານຄວາມຄິດກະແສ ຫກັ ກບັ ກະແສຄວາມຄດິ ຂອງກຸ່ມນກັ ເສດຖະສາດເສລີນິຍມົ ການຖກົ ຖຽງ ໃນລັກສະນະນີິ້ຍງັ ດາລງົ ຢູ່ເຊັື່ນເດີມເຮົາ ຈະເຫັນແນວການອະທິບາຍຈັກກະພັດນິຍົມຂອງກຸ່ມເສລີນິຍົມຊຶື່ງໃຊ້ຄວາມຄິດທາງເສດຖະສາດ ແລະ ສັງຄົມ ສາດກະແສຫັກ ຄັດຄ້ານ ແລະ ຕອບໂຕ້ຄວາມຄິດຂອງກຸ່ມນີໂອມາກຊິດໄດ້ຈາກງານຂອງບຸກຄົນ ເຊັື່ນ Blaug ແລະ Cohen. ທິດສະດີຈັກກະພັດນຍິ ມົ ແນວນີໂອມາກຊດິ ໃນໝນູ່ ັກທິດສະດີນີໂອມາກຊິດໄລະຍະຫງັ ສົງຄາມ ໂລກເທື່ອທີ 2 ບົດຂຽນດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ເສດຖະກິດການເມືອງກ່ຽວກັບການ ພັດທະນາຂອງ ທ່ານ ບາລານ (Baran) ແລະ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy) ນັບວ່າເປັນງານທື່ີຊົງອິດທິພົນຢ່າງ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 118 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຫລາຍ ແລະ ໄດ້ຮບັ ການຍອມຮັບກັນຢາ່ ງກວາ້ ງຂວາງໃນສ່ວນທື່ີກ່ຽວກັບທິດສະດີຈັກກະວັດນິຍົມ ທ່ານ ບາລານ Baran ແລະ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy) ສະເໜີຄວາມຄິດຮວ່ ມກນັ ໃນບົດຄວາມຊ່ື “Notes on the theory of Imperialism” ຊຶ່ືງຕີພິມເທື່ອທາອິດໃນປີ ຄ.ສ 1966 ໃນບົດຂຽນນີ້ິ ທ່ານ ບາລານ( Baran ) ແລະ ທ່ານ ສະວສິ ຊີ (Sweezy, 1972-156-157) ໄດ້ຊ້ິີໃຫເ້ ຫັນ ແລະ ຍອມຮັບເຖິງຄວາມສາຄນັ ຂອງທດິ ສະດີຈກັ ກະພັດ ນິຍົມແນວມາກຊິດຍຸກຄາສຊິກ ຊຶື່ງພັດທະນາຂຶິ້ນໂດຍນັກທິດສະດີເຊັ່ືນ ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ (Hilferding),ທ່ານ ລູ ເຊັມເບີກ( Luxemburg) ແລະ ທ່ານ ເລນິນ (Lenin) ໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍິ່ືງໃນການສະເໜີແນວການອະທິບາຍ ກຽ່ ວກບັ ແນວໂນມ້ ແລະ ຄວາມໂນ້ມອຽງດາ້ ນ ເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດທຶນນຍິ ົມກ້າວໜ້າໃນຂະນະນ້ິັນ ທາ່ ນ ບາ ລານ (Baran) ແລະ ທາ່ ນ ສະວິສຊີ (Sweezy) ເຫນັ ວາ່ ໃນສ່ວນດງັ່ື ກ່າວຂອງ ທດິ ສະດີມປີ ະເດນັ ທື່ເີ ບິືງ່ ຈະເນ້ັິນ ໜັກຢູ່ສະເໝີ 1 ປະເດັນ ປະເດັນທາອິດຄື ຄວາມສາພັນທ່ືີບ່ືເທົື່າທຽມກັນລະຫວ່າງປະເທດພັດທະນາແລ້ວກັບ ປະເທດດອ້ ຍພັດທະນາເປັນຜນົ ໃຫເ້ ກີດອດັ ຕາການຄ້າ (terms of trade) ຊຶື່ງເຮດັ ໃຫຝ້ ່າຍທາອດິ ໄດ້ປຽບ ແລະ ຝາ່ ຍຫງັ ເສຍປຽບ ປະເດັນທື່ສີ ອງ ຈກັ ກະພັດນຍິ ົມຖກື ນັ ວ່າເປນັ ທາງລະບາຍທຶນສວ່ ນເກີນທື່ີສາຄນັ ທາງໜຶື່ງຂອງປະ ເທດລາລວຍກ່າວຄືເປັນຊ່ອງທາງສາລັບການສົື່ງອອກຂອງທຶນໄປສູ່ດິນແດນອື່ນນັິ້ນເອງຢ່າງໃດກດີ ໃນທັດສະນະ ຂອງບຸກຄົນທັງສອງທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຍຸກຄາດຊິກສ່ວນນີ້ິຄວນຈະໄດ້ຮັບການປັບ ຫື ຕີຄວາມໃໝ່ໃຫ້ເຂິາົ້ ກບັ ສະພາວະການທື່ເີ ກດີ ຂິນື້ ໃນປດັ ຈບຸ ັນ. ທ່ານ ບາລານ (Baran) ແລະທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy ,1972:158-159) ຊິ້ີໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນທັດສະ ນະຂອງທິດສະດີມາກຊິດ ດງັ້ິ ເດມີ ນັນິ້ ຊນົ ຊິ້ັນທື່ີຄອງອານາດຝ່າຍຈກັ ກະພັດນິຍົມ (imperialist ruling class) ປະກອບຂຶ້ິນດ້ວຍກຸ່ມບຸກຄົນ 2 ກຸ່ມຄື: ນັກອຸດສາຫະກາ ແລະ ນາຍທະນາຄານ ແລະ ວິວັດທະນາການທ່ືີມີ ລັກສະນະສະເພາະບາງຢ່າງໄດ້ເກດີ ຂິຶ້ນໃນຄວາມສາພັນລະຫວ່າງກຸມ່ ທງັ ສອງວິວັດທະນາການຂ້ັິນທາອິດດາເນີນມາ ເຖງິ ທ້າຍສດັ ຕະວັດທີ 19 ໃນຊ່ວງນິນ້ີ ກັ ອຸດສາຫະກາສະແດງບົດບາດນາຄົນເຫົ່ືານິີ້ສົນໃຈປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຢູ່ 2 ແງຄ່ ື: ແງທ່ າອິດໃນຖານະແຫືງ່ ອາຫານ ແລະ ວດັ ຖດຸ ບິ ລາຄາຖກື ອັນຈະທາໃຫ້ນາຍທຶນເຫົື່ານີິ້ໄດ້ຮັບສ່ວນເກີນໃນ ການຜະລດິ ໃນອັດຕາສງູ ຂຶ້ິນ ແລະ ໄດຫ້ ຼດຸ ຕນິ້ົ ທນຶ ບາງສ່ວນລົງຜົນທ່ືີຕາມມາກຄື ນາຍທນຶ ເຫົື່ານີ້ິຈະໄດ້ຮັບກາໄລສູງ ຂຶ້ິນເປັນທະວີຄູນ ແງ່ທີ່ືສອງໃນຖານະຕະຫາດສາລັບສິນຄ້າອຸດສາຫະກາຊຶງື່ ຊ່ວຍແກ້ບັນຫາການຈາໜ່າຍສິນຄ້າທ່ືີ ຜະລິດອອກມາເກີນຄວາມຕ້ອງການວິວັດທະນາການຂັິ້ນທື່ີສອງເລ່ີືມຈາກປີ ຄ.ສ 1880 ຊ່ວງນ້ີິຝ່າຍທຶນການເງິນ ຫື ກ່າວອີກຢ່າງໜຶ່ືງກຄື ນາຍທະນາຄານເປັນຝ່າຍມີບົດບາດຄອບງາ ໃນໄລຍະນ້ິີໄດ້ເກີດການກະຈຸກຕົວ ແລະ ການລວມສູນຂອງທຶນຢ່າງສູງບັນດານາຍທະນາຄານທັງຫາຍໄດ້ສົ່ືງເສີມໃຫ້ເກີດການລວມຕົວຂອງບລິສັດ ແລະ ການຜູກຂາດໂດຍຝາ່ ຍຕົນຄອບງາຢູ່ ດ້ວຍເຫດທື່ີນາຍທະນາຄານສົນໃຈເລື່ອງຂອງທຶນຫລາຍກວ່າສິນຄ້າຄວາມສົນ ໃຈຂອງຄນົ ກຸ່ມນິ້ີທ່ືມີ ຕີ ື່ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຈຶງ່ື ເປັນດາ້ ນການສ່ງົື ອອກທນຶ ໄປສູ່ປະເທດເຫາົ່ື ນ້ັິນເພື່ອສະແຫວງຫາ ກາໄລສູງສຸດນີ້ິຄື ວິວັດທະນາການຂອງຈັກກະວັດນິຍົມທື່ີຜ່ານມາແລ້ວ 2 ຂັ້ິນຕອນຊຶ່ືງທິດສະດີມາກຊິດ ຍຸກຄາສ ຊກິ ໄດ້ກາ່ ວໄວເ້ ຖງິ . ສາລັບຍຸກປັດຈຸບັນ ທ່ານ ບາຣານ (Baran) ແລະ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy, 1972:159) ເຫັນວ່າ ເປັນຍຸກຂອງບລິສັດຜູກຂາດຂະໜາດໃຫຍ່ຊຶ່ືງມີກາໄລມະຫາສານ ແລະ ບື່ຕ້ອງພຶື່ງພາດນາຄານໃນດ້ານເງິນທຶນທງັ ໃນຫາຍກລະນີຍັງເຂົ້ິາໄປຄວບຄຸມທະນາຄານ ແລະ ສະຖາບັນທາງການເງິນເສຍເອງ ດັ່ືງນັ້ິນ, ໃນຍຸກນີ້ິບລິສັດຂະ ໜາດຄົນຍັກຈຶື່ງມີບົດບາດນາໃນຊົນຊັິ້ນນາຍທຶນແທນນັກອຸດສາຫະກາ ແລະ ນາຍທະນາຄານການວິເຄາະເລື່ອງ ຂອງທນຶ ນຍິ ົມຜກູ ຂາດອນັ ເປັນປດັ ໄຈຜັກດັນໃຫເ້ ກດີ ຈກັ ກະພັດນິຍົມຈງຶື່ ຈາເປັນຕ້ອງເນັິ້ນສກຶ ສາບລິສັດຂະໜາດຄົນ ຍັກດັື່ງກ່າວໂດຍການວິເຄາະບລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ເຫົື່ານີ້ິ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງມັນເຮົາກຈະສາມາດເຂົິ້າໃຈ ການທາງານຂອງຈກັ ກະພດັ ນິຍມົ ຍຸກປດັ ຈບຸ ັນໄດ້. ບລິສັດຂ້າມຊາດຂະໜາດຄົນຍັກທັງຫາຍມີຂະໜາດຂອງບລິສັດໃນແງ່ຂອງສິນຊັບລາຍໄດ້ ແລະ ສາຂາ ໃຫຍ່ໂຕຫລາຍມີໂຄງສ້າງທື່ີຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີຜົນປະໂຫຍດຫາກຫາຍຊຶື່ງສະພາບດັື່ງກ່າວແຕກຕ່າງໄປຈາກນັກ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 119 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ອຸດສາຫະກາຫື ນາຍທະນາຄານໃນອະດີດຢ່າງເຫນັ ໄດ້ແຈ້ງ ດັງື່ ນນິ້ັ , ຮູບແບບການກະທາຂອງບລິສັດເຫົື່ານິ້ີຄວນຈະ ຜດິ ແຜນໄປຈາກພດຶ ຕກິ າຂອງນກັ ອດຸ ສາຫະກາ ແລະ ນາຍທະນາຄານໃນຂນັິ້ ຕອນທ່ືີແລວ້ ມາ. ໃນທດັ ສະນະຂອງ ທ່ານ ບາຣານ (Baran) ແລະ ທາ່ ນ ສະວສິ ສີ (Swezy, 1972:165-166) ບລິສັດ ຂ້າມຊາດຂະໜາດຄົນຍັກບື່ໄດ້ສນົ ໃຈເລ່ືອງການສົ່ືງອອກສິນຄ້າ ດັື່ງທ່ືີນັກອດຸ ສາຫະກາທາຢ່ໃູ ນສັດຕະວັດທ່ືີ 19 ຫື ເລື່ອງການສື່ງົ ອອກທຶນຢ່າງເຊື່ັນ ນາຍທະນາຄານໃນຕ້ົິນສັດຕະວັດທື່ີ 20 ເປັນຫກັ ແຕ່ພຽງຢາ່ ງດຽວຫາກແຕ່ຈະສົນ ໃຈ ແລະ ມີສ່ວນໃນຜົນປະໂຫຍດທື່ີຊັບຊ້ອນຫາຍດາ້ ນຊືຶ່ງກ່ືໃຫ້ເກີດຜລກາໄລສູງສຸດໃນໄລຍະຍາວໃຫ້ແກ່ບລິສັດ ບລິສັດເຫືາົ່ ນີ້ິ ອາດຈະລົງທຶນຜະລິດສິນຄາ້ ໃນປະເທດອ່ືນແທນການສ່ົືງອອກ ຫື ອາດຈະສ່ືົງອອກສິນຄ້າດ້ວຍກໄດ້ ຂະນະດຽວກນັ ກອາດຈະສ່ົືງອອກທຶນໄປຍັງດິນແດນທື່ີມີບັນຍາກາດໃນການລົງທຶນເໝາະສມົ ດ້ວຍກໄດ້ກ່າວງ່າຍໆ ກຄື ກິດຈະການອັນໃດທ່ືີກື່ໃຫ້ເກີດຜົນກາໄລສູງສຸດ ບລິສັດຂ້າມຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ກຈະດາເນີນການນັ້ິນໃນທຸກ ຮບູ ແບບໂດຍບ່ືຈາກດັ ຕົວຢູ່ສະເພາະກິດຈະກາທາງເສດຖະກິດຢ່າງໃດຢ່າງໜ່ຶືງເປນັ ຫກັ ໂດຍສະເພາະບລິສັດຍິນດີທື່ີ ຈະສູນເສຍຜົນປະໂຫຍດລະຍະສັິ້ນນ້ອຍໆນ້ອຍໆເພ່ືອແລກກບັ ກາໄລມະຫາສານທ່ືີຈະໄດ້ມາ ໃນພາຍຫງັ ການກລະ ທາຂອງບລິສັດຂ້າມຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ທັງຫາຍບື່ພຽງແຕ່ຈະສະແຫວງຫາຜົນປະໂຫຍດ ຈາກປະເທດດ້ອຍ ພດັ ທະນາເທາືົ່ ນິັ້ນຫາກຍງັ ບື່ຄານຶງເຖິງຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດເທົື່າໃດອີກດ້ວຍການກະທາຂອງບລິສັດຂ້າມຊາດນິ້ັນ ມງຸ້ ສງ່ົື ເສມີ ຜົນປະໂຫຍດຂອງບລສິ ັດຂອງຕົນເປນັ ເກນສາຄັນ. ສະພາບຂອງບລິສັດຂ້າມຊາດດັື່ງກ່າວເບິື່ງຄືວ່າ ແຕ່ລະບັນສັດຈະບື່ມີຜົນປະໂຫຍດຮ່ວມກັນເລິຍ ແລະ ບລິສັດຂະໜາດຄົນຍັກເຫົື່ານີ້ິຈະບ່ືໄດ້ຄາດຫວັງ ຫື ຜັກດັນໃຫ້ລັດຖະບານຂອງລັດຈັກກະພັດນິຍົມດາເນີນ ນະໂຍບາຍໃດໆ ໃນກລະນີນີິ້ ທ່ານ ບາຣານ (Baran) ແລະ ທ່ານ ສະວິສສີ (Sweezy, 1972:169-170) ຊິີ້ ໃຫເ້ ຫັນວາ່ ບື່ໄດ້ເປັນໄປຢ່າງນິັ້ນອັນທ່ືີຈງິ ແລວ້ ບລິສັດຂ້າມຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ທງັ ຫາຍແມ່ນຈະຂັດຜົນປະໂຫຍດກັນ ໃນຫາຍດ້ານແຕ່ກມີ ຜົນປະໂຫຍດຮ່ວມກນັ ຢູ່ 2 ປະການ ກ່າວຄື: ປະການທາອິດ ບລສິ ດັ ເຫືົາ່ ນິ້ີຕ້ອງການໃຫ້ຊາດ ຕາ່ ງໆ ໃນໂລກເປີດປະເທດໃຫ້ພວກຕນົ ໄດ້ດາເນີນການສະແຫວງປະໂຫຍດໄດ້ຫລາຍທ່ືີສຸດ ປະການທື່ີສອງບລິສັດ ທັງຫາຍຕ້ອງການໃຫ້ກົດຫມາຍ ແລະ ສະຖາບັນຕ່າງໆ ໃນໂລກມີສະພາບເອືິ້ອອານວຍຕ່ືການພັດທະນາວິສາຫະ ກດິ ທນຶ ນິຍມົ ຂອງເອກະຊົນໂດຍບື່ມີສິືງ່ ກດີ ກັນແນ່ນອນທີດຽວຖ້າເງື່ອນໄຂທັງສອງເປັນຈິງໄດ້ບລິສັດຂ້າມຊາດທັງ ຫາຍກຄວນມີໂອກາດແສວງຫາກາໄລສູງສຸດໄດ້ເໝືອນໆກນັ ເພາະສະນນິັ້ ຈ່ຶືງເປັນສງືິ່ ທ່ືີບ່ືໜາ້ ແປກໃຈທີ່ືບລິສັດເຫື່ົານີ້ິ ໃນຫາຍກລະນີມີບທບາທສາຄັນໃນການຕ່ືຕ້ານ ແລະ ບ່ອນທາລາຍລັດຖະບານ ຫື ນະໂຍບາຍສັງຄົມນິຍົມຂອງ ປະເທດອ່ືນຢາ່ ງແຂງຂັນເປົ້າິ ໝາຍໃນລກັ ສະນະດຽວກັນຈະເຫັນໄດ້ຈາກນະໂຍບາຍຂອງລັດທື່ີບລິສັດຂ້າມຊາດຂະ ໜາດໃຫຍ່ທັງຫາຍຜັກດັນຢູ່ ບລິສັດເຫົື່ານ້ີິຕ້ອງການໃຫ້ລັດດາເນີນນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດໄປໃນທາງທ່ືີເຮັດໃຫ້ ໂລກປອດໄພສາລບັ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນ ນນັ້ິ ຄື ໃຫ້ດາເນີນການປກົ ປອ້ ງໂລກທນຶ ນຍິ ມົ ເສລີ ແລະ ຂະຫຍາຍຂອບ ເຂດອອກໄປໃນທກຸ ທ່ືີ ແລະ ທກຸ ເວລາເທົື່າທ່ືີຢໃູ່ ນວໄິ ສຈະກະ ທາໄດ້. ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy) ໄດ້ຂະຫຍາຍຄວາມເລື່ອງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງບລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ກັບ ລັດໃນສ່ວນທື່ີກ່ຽວກັບຈັກກະພັດນິຍົມອອກໄປໃນບົດຄວາມຂອງທ່ານທື່ີຕີພິມໃນປີ 1978 ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy, 1978-2-3) ເຫັນວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມຄື ຂະບວນການທ່ືີບລິສັດທັງຫາຍກັບລັດຮ່ວມທີມກັນ ຂະຫຍາຍກິດຈະກາຜົນປະໂຫຍດ ແລະ ອານາດຂອງຕົນອອກນອກເຂດຊາຍແດນຂອງຕົນເອງຄວາມສາພັນ ລະຫວ່າງບລິສັດກັບລັດຈະເປັນໄປໃນລັກສະນະທ່ືີບລິສັດຈະດາລົງຢູ່ໄດ້ກຕ້ອງພຶ່ືງລັດໂດຍສິ້ນເຊີງ ບລິສັດບ່ືອາດ ຈະຢູ່ນອກເໜືອອານາເຂດຂອງລັດໄດ້ ຂະນະດຽວກັນລັດກຕ້ອງອາໄສສ່ວນເກີນທ່ືີບລິສັດໄດ້ມາຈາກຄົນງານຊຶ່ືງ ເຫັນໄດ້ໃນຮູບຂອງພາສີອາກອນຕ່າງໆດັ່ືງນັິ້ນ,ໃນລັກສະນະເຊັ່ືນນີ້ິລັດ ແລະ ບລິສັດຈຶ່ືງຢູ່ຮ່ວມກັນໃນສະພາບ ເໝອື ນກັບສິງື່ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ືີອາໄສພ່ືຶງພິງກັນ (Symbiosis) ນ້ິນັ ເອງຄວາມສາພນັ ທ່ືເີ ປັນຢູ່ໃນລັກສະນະດືັ່ງກ່າວມັກຈະ ກື່ໃຫ້ເກີດກະບວນການຂະຫຍາຍຕົວຊຶ່ືງທງັ ສອງຝ່າຍຕ່າງກສະໜັບສະໜູນກັນ ແລະ ກັນການຂະຫຍາຍຕົວທ່ືີສາ ທດິ ສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 120 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຄັນກຄື ການຂະຫຍາຍທຶນຂອງບລິສັດລັດຈາເປັນຕ້ອງສົື່ງເສີມການສະສົມທຶນຂອງບລິສັດເພາະຄວາມສັື່ນຄອນ ຂອງບລິສັດທັງຫາຍຈະກື່ໃຫ້ເກດີ ພາວະວິກິດຕື່ສັງຄມົ ລວມທັງຕົວລັດເອງ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy,1978:5) ຈຶື່ງລງົ ຄວາມເຫນັ ວາ່ ລັດຕ້ອງໃຫຄ້ ວາມສົນໃຈກຽ່ ວກັບການລງົ ມືດາເນີນນະໂຍບາຍເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປິົາ້ ໝາຍດ່ືັງກ່າວ ໂດຍຄານງຶ ເຖິງເວລາ ແລະ ສະຖານະການທເ່ືີ ໝາະສົມ. ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງບລິສັດໂດຍທ່ືົວໄປຈະເປັນໄປໃນຮູບຂອງການລວມບລິສດັ ປະເພດຕ່າງໆເຂົ້ິາເປັນ ບລສິ ດັ ຂະໜາດໃຫຍ່ (conglomeration) ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວຂ້າມຊາດ (multi nationalization) ໃນ ການ ຂະຫຍາຍຕົວປະເພດຫັງນເ້ິີ ອງ ລດັ ຈະມບີ ົດບາດກຽ່ ວຂ້ອງຢ່າງຫລາຍ ທາ່ ນ ສະວິສຊີ (Sweezy,1978-7) ຈາແນກການຂະຫຍາຍຕວົ ຂາ້ ມຊາດຂອງບລິສັດອອກເປັນ 2 ປະເພດ: ປະເພດທາອດິ ເປນັ ການຂະຫຍາຍຕົວອອກ ໄປສູ່ສູນກາງລະບົບນະໂຍບາຍໃດໆໃນກລະນີນິີ້ທ່ານ ບາຣານ (Baran) ແລະ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy, 1972:169-170) ຊິ້ີໃຫເ້ ຫນັ ວາ່ ບໄື່ ດ້ເປັນໄປຢາ່ ງນັິ້ນ ອັນທື່ຈີ ິງແລ້ວ ບລິສດັ ຂ້າມຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ທັງຫາຍແມ່ນ ຈະຂດັ ຜນົ ປະໂຫຍດກັນໃນຫາຍດາ້ ນແຕ່ກມຜີ ົນປະໂຫຍດຮວ່ ມກັນຢູ່ 2 ປະການ ກ່າວຄື: ປະການທາອິດ ບລິສັດ ເຫົາື່ ນ້ີິຕ້ອງການໃຫຊ້ າດຕາ່ ງໆ ໃນໂລກເປດີ ປະເທດໃຫພ້ ວກຕນົ ໄດ້ດາເນີນການສະແຫວງປະໂຫຍດໄດ້ຫລາຍທີ່ືສຸດ ປະການທ່ືີສອງບລິສັດທັງຫາຍຕ້ອງການໃຫ້ກົດຫມາຍແລະສຖາບັນຕ່າງໆ ໃນໂລກມີສະພາບເອືິ້ອອານວຍຕ່ືການ ພດັ ທະນາວິສາຫະກິດທຶນນິຍມົ ຂອງເອກະຊົນໂດຍບື່ມີສ່ືິງກີດກັນແນ່ນອນທີດຽວຖາ້ ເງ່ືອນໄຂທງັ ສອງເປັນຈິງໄດ້ບ ລິສັດຂ້າມຊາດທັງຫາຍກຄວນມໂີ ອກາດແສວງຫາກາໄລສູງສຸດໄດ້ເໝືອນໆກັນເພາະສະນິ້ັນຈ່ຶືງເປັນສື່ິງທ່ືີບື່ໜ້າແປກ ໃຈທີ່ືບລິສັດເຫົາ່ື ນິີ້ ໃນຫາຍກລະນີມີບົດບາດສາຄັນໃນການຕ່ືຕາ້ ນ ແລະ ບ່ອນທາລາຍລັດຖະບານ ຫື ນະໂຍບາຍ ສັງຄມົ ນຍິ ມົ ຂອງປະເທດອ່ືນຢາ່ ງແຂງຂັນເປິົ້າໝາຍໃນລກັ ສະນະດຽວກນັ ຈະເຫນັ ໄດ້ຈາກນະໂຍບາຍຂອງ ລັດທື່ີບລິ ສັດຂ້າມຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ທັງຫາຍຜັກດັນຢູ່ບລິສັດເຫົ່ືານີິ້ຕ້ອງການໃຫ້ລັດດາເນີນນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດໄປໃນ ທາງທ່ືີທາໃຫ້ໂລກປອດໄພສາລັບຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນນັິ້ນຄືໃຫ້ດາເນີນການປົກປ້ອງໂລກທຶນນິຍົມເສລີ ແລະ ຂະຫຍາຍຂອບເຂດອອກໄປໃນທກຸ ທື່ີ ແລະ ທກຸ ເວລາເທາົື່ ທ່ືີຢ່ໃູ ນວໄິ ສຈະກະທາໄດ.້ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy) ໄດ້ຂະຫຍາຍຄວາມເລື່ອງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງບລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ກັບ ລັດໃນສ່ວນທື່ີກ່ຽວກັບຈັກກະວັດນິຍົມອອກໄປໃນບົດຄວາມຂອງທ່ານທ່ືີຕີພິມໃນປີ 1978 ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy,1978-2-3) ເຫັນວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມຄື ຂະບວນການທື່ີບລິສັດທັງຫາຍກັບລັດຮ່ວມທີມກັນ ຂະຫຍາຍກິດຈະກາຜົນປະໂຫຍດ ແລະ ອານາດຂອງຕົນອອກນອກເຂດຊາຍແດນຂອງຕົນເອງຄວາມສາພັນ ລະຫວາ່ ງບລິສັດກັບລດັ ຈະເປັນໄປໃນລັກສະນະທື່ີບລສິ ັດຈະດາລົງຢູ່ໄດ້ກຕອ້ ງພຶື່ງລັດໂດຍສິນ້ ເຊງີ ບລິສັດບ່ືອາດຈະ ຢູ່ນອກເໜືອອານາເຂດຂອງລັດໄດ້ ຂະນະດຽວກັນລັດກຕ້ອງອາໄສສ່ວນເກີນທ່ືີບັນສັດໄດ້ມາຈາກຄົນງານຊຶື່ງເຫັນ ໄດ້ໃນຮູບຂອງພາສີອາກຣຕ່າງໆ ດັື່ງນັ້ິນ, ໃນລັກສະນະເຊັ່ືນນີິ້ ລັດ ແລະ ບລິສັດຈຶ່ືງຢູ່ຮ່ວມກັນໃນສະພາບເໝືອນ ກັບສິ່ືງມີຊີວິດທື່ີອາໄສເພືິ່ງກັນ (Symbiosis) ນັ້ິນເອງຄວາມສາພັນທື່ີເປັນຢູ່ໃນລັກສະນະດັື່ງກ່າວມັກຈະກ່ືໃຫ້ ເກດີ ກະບວນການຂະຫຍາຍຕົວຊ່ືຶງທງັ ສອງຝ່າຍຕ່າງກສະໜບັ ສະໜູນກນັ ແລະ ກັນ ການຂະຫຍາຍຕົວທ່ືີສາຄັນກຄື ການຂະຫຍາຍທຶນຂອງບລິສັດ ລັດຈາເປັນຕ້ອງສົ່ືງເສີມການສະສົມທຶນຂອງບລິສັດເພາະຄວາມສັື່ນຄອນຂອງບລິ ສັດທັງຫາຍຈະກ່ືໃຫ້ເກີດພາວະວິກິດຕ່ືສັງຄົມລວມທັງຕົວລັດເອງ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy,1978:5) ຈຶື່ງລົງ ຄວາມເຫັນວາ່ ລັດຕອ້ ງໃຫຄ້ ວາມສົນໃຈກຽ່ ວກັບການລົງມືດາເນີນນະໂຍບາຍເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປາິົ້ ໝາຍດັື່ງກ່າວໂດຍຄ ານງຶ ເຖິງເວລາ ແລະ ສະຖານນະການທື່ີເໝາະສມົ . ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງບັນສັດໂດຍທົື່ວໄປຈະເປັນໄປໃນຮູບຂອງການລວມບລິສັດປະເພດຕ່າງໆເຂິົ້າເປັນ ບລສິ ດັ ຂະໜາດໃຫຍ່ (conglomeration) ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂ້າມຊາດ (multi nationalization) ໃນ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈບຸ ັນ 121 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ການ ຂະຫຍາຍຕວົ ປະເພດຫັງນເີ້ິ ອງ ລັດຈະມີບົດບາດກ່ຽວຂອ້ ງຢ່າງຫລາຍ ທ່ານ ສະວສິ ຊີ (Sweezy,1978-7) ຈາແນກການຂະຫຍາຍຕົວ ຂ້າມຊາດຂອງບລິສັດອອກເປັນ 2 ປະເພດ: ປະເພດທາອິດ ເປັນການຂະຫຍາຍຕົວ ອອກໄປສູ່ສນູ ກາງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກທ່ືີພັດທະນາແລ້ວນາກັນ ເຊ່ືັນ ການທບື່ີ ນັ ສັດຂະໜາດໃຫຍ່ຂອງສຫລັດໄປ ລງົ ທນຶ ໃນຢຸໂຣບ ປະເພດທີສອງ ເປັນການຂະຫຍາຍຕົວຈາກປະເທດສູນກາງທ່ືີພດັ ທະນາແລ້ວໄປສູ່ດິນແດນອ້ອມ ນອກທ່ືດີ ອ້ ຍພັດທະນາການຂະຫຍາຍຕົວໃນລກັ ສະນະທາອິດໂດຍປກົ ກະຕິມັກຈະບກື່ ື່ໃຫ້ເກີດບັນຫາກັບລັດເພາະ ປະເທດເຫາົື່ ນ້ິີຕ່າງກເປັນປະເທດທຶນນິຍມົ ນາກນັ ຄວາມຈາເປັນທື່ລີ ັດຈະຕ້ອງເຂາົິ້ ໄປຊ່ວຍເຫືອຈືຶ່ງບື່ຄ່ອຍປະກົດໃຫ້ ເຫັນເທົື່າໃດ ແຕ່ ສາລັບການຂະຫຍາຍຕົວໄປສູ່ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາໃນລະດັບທ່ືີບລິສັດຕ້ອງການມັກຈະມີ ບັນຫາເກດີ ຂຶ້ິນສະເໝີ ໃນສະພາບຢ່າງນ້ິີລັດຈະໃຊ້ອານາດຂອງຕນົ ທື່ີມີເຂົ້າິ ຊວ່ ຍເຫືອບລິສັດທັງຫາຍທັງເພືອ່ ກື່ໃຫ້ ເກີດ ແລະ ດາລົງໄວ້ຊຶງ່ື ສະພາບທາງສະຖາບັນ ແລະ ສືິງ່ ທ່ືຮີ ຽກວາ່ “ບັນຍາກາດການລົງທນຶ ” ທື່ເີ ປັນປະໂຫຍດ ຕ່ືກາ ນທາງານຂອງວສິ າຫະກດິ ເອກະຊົນທ່ືມີ ້ງຸ ຜນົ ກາໄລ ທ່ານ ສະວສິ ຊີ (Sweezy,1978:8) ການໃຊ້ອານາດຂອງລັດ ອາດຈະເປັນການໃຊ້ກາລັງເຂົ້ິາແຊກແຊງປະເທດເຫົ່ືານັິ້ນໂດຍກົງ ຫື ໂດຍອ້ອມໃນຮູບການໃຫ້ອາວຸດເງິນອຸດໜຸນ ແກ່ຝາ່ ຍກງົ ກັນຂາ້ ມຂອງລັດຖະບານປະເທດນ້ິັນ ຫື ສະໜບັ ສະໜູນທາງການເມືອງແກ່ລັດຖະບານໃນໂລກທື່ີສາມ ທ່ືີເປນັ ຝາ່ ຍດຽວກບັ ຕົນສູນກາງຂອງການໃຊ້ກົນໄກອານາດລັດເພ່ືອປກົ ປ້ອງລະບົບທນຶ ນິຍົມເສລີຈະຢູ່ທ່ືີສະຫະລັດ ໂດຍມີປະເທດທຶນນິຍົມພັດທະນາແລ້ວອື່ນໆໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນຢູ່ໃນຖານະຫຸ້ນສ່ວນລະດັບຮອງລົງໄປ ແນ່ນອນທີດຽວວັດຖຸປະສົງຂອງການໃຊ້ອານາດລັດທັງຫາຍກຄື ການທາໃຫ້ໂລກປອດໄພສາລັບລະບົບທຶນນຍິ ມົ ນນ້ັິ ເອງ. ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນໄດ້ວ່າ ທ່ານ ບາຣານ (Baran) ແລະ ທ່ານ ສະວິສຊີ (Sweezy) ນັ້ິນຍັງເບ່ິືງ ຈກັ ກະພັດນິຍມົ ໃນແງທ່ ່ືີເປັນຂ້ິນັ ຕອນໃນການ ພັດທະນາຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ໃນລັກສະນະດຽວກບັ ທ່ານ ເລນິນ (Lenin) ແລະ ທ່ານ ຮິລເຟີກິງ (Hilferding) ຢູ່ທັງນ້ິີໂດຍພະຍາຍາມຊ້ີິໃຫ້ເຫັນຮູບແບບໃໝ່ຂອງຈັກກະພັດ ນິຍມົ ຍກຸ ປດັ ຈຸບັນວາ່ ເປັນຜົນມາຈາກການປຽ່ ນແປງພາຍໃນຕວົ ລະບົບທຶນນຍິ ົມຊືຶ່ງທາໃຫ້ຈກັ ກະພັດນິຍົມໃນຍຸກ ນ້ີິມີບດົ ບາດບາງຢາ່ ງແຕກຕ່າງໄປຈາກຍຸກເດີມຄວາມຄິດໃນລັກສະນະຄ້າຍໆກັນນ້ິເີ ຮາົ ຈະເຫັນໄດ້ຈາກກລະນີຂອງ ທ່ານ ແມກດອບ(Magdoff ) ໃນບົດຄວາມຂອງທ່ານ ເລື່ອງ “Imperialism : A Historical Survey” Magdoff (1982) ແບ່ງວິວັດນການຂອງຈັກກະພັດນິຍົມຕັິ້ງແຕ່ຊ່ວງສີິ້ນສຸດສັດຕະວັດທີ່ື 15 ຈົນເຖິງຊ່ວງຫັງ ສງົ ຄາມໂລກເທື່ອທີສອງອອກເປັນ 6 ຂ້ັນິ ຕອນ: ຍກຸ ທາອິດເປນັ ຍກຸ ຂອງການຂະຫຍາຍຕົວທາງການຄ້າຂອງເອີລົບ ອອກໄປທົື່ວໂລກ ໄລຍະນິີ້ເປັນຊ່ວງລະຫວ່າງຕອນທາ້ ຍສັດຕະວັດທີ 15 ຈົນເຖິງກາງສັດຕະວັດທີ 17 ມະຫາອາ ນາດເອີລົບໃນຊ່ວງນີິ້ຈະແຍ່ງຊິງກັນຄຸມເສັ້ິນທາງເດີນເຮືອເພື່ອຄ້າຂາຍກັບດິນແດນທາງຕາເວັນອອກໂດຍມີວັດຖຸ ປະສົງທື່ີຈະຫາກາໄລຈາກການນາສິນຄ້າຫາຍາກຈາກດິນແດນເຫ່ົືານິ້ັນມາຂາຍໃນເອີລົບນອກຈາກນັ້ິນຍັງໄດ້ເຂິົ້າຢຶດ ຄອງດິນແດນ ເຊັື່ນ: ອາເມລິກາໃຕ້ ແລະຂົນເອົາແຮ່ທາດປະເພດທອງ ແລະ ເງິນກັບປະເທດ (1982 : 13-15) ຍຸກທ່ືີສອງຄືຊ່ວງທ່ືີທຶນດ້ານການຄ້າ (commercial capital) ມີບົດບາດຄອບງາຢູໃ່ ນໄລຍະເວລາລະຫວ່າງກາງ ສັດຕະວດັ ທີ 17 ຈນົ ເຖງິ ທ້າຍສດັ ຕະວັດທີ 18 ໃນຍຸກນ້ິີອັງກິດເລມືີ່ ມີບົດບາດນາແທນສະເປນ ແລະ ຂະຫຍາຍອາ ນາດທາງເຮືອອອກໄປທົ່ືວໂລກລວມທງັ ເຂາິົ້ ຄວບຄຸມການຂົນສ່ືົງທາງເຮືອແທນອັງກິດຈ່ືຶງມີບົດບາດນາໃນດ້ານການ ສ້າງຈັກກະພັດດ້ານການເງິນ ແລະ ການຄ້າ ນອກຈາກນີ້ິ ການປະຕິວັດດ້ານອຸດສາຫະກາກເລີ່ືມຂຶ້ິນໃນຊ່ວງນ້ີິອີກ ດວ້ ຍນະໂຍບາຍລາ່ ອານານິຄມົ ໃນຍຸກນິ້ນັ ມ້ງຸ ທ່ືີຈະສາ້ ງຈັກກະພັດທ່ືີລ້ຽງຕົວເອງໄດຜ້ ະລິດວດັ ຖຸດບິ ແລະ ອາຫານ ເພື່ອນາໄປລ້ຽງປະເທດເມືອງແມ່ໃຫ້ຫລາຍທີື່ສຸດ ແລະ ຈັດຫາດລາດສາລັບສິນຄ້າອຸດສາຫະກາຂອງຕົນ (ເບ່ືິງ Magdoff, 1982:15-17) ຍຸກທ່ືີສາມຄື ຊ່ວງທື່ີທຶນດ້ານອຸດສາຫະກາ (Industrial capital) ຂຶ້ິນມາມີບົດ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 122 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ບາດນາຊຶ່ືງເປັນໄລຍະລະຫວ່າງ ປາຍສັດຕະວັດທີ 18 ຈົນເຖິງປີ ຄ.ສ 1870 ໃນຍຸກນີ້ິການຕ່ືສູ້ແຍ່ງຊິງອານາດ ລະຫວ່າງອັງກິດກັບຝຣັື່ງເສດ ໄດ້ລົງເອີຍດ້ວຍການທື່ີອັງກິດເປັນຝ່າຍຊະນະ ແລະ ມີບົດບາດຄອບງາເສດຖະກິດ ການເມອື ງໂລກຢ່າງເຕມັ ທ່ືີອງັ ກິດໄດເ້ ຂ້ິາົ ໄປຢຶດຄອງຕະຫາດໃນດິນແດນໂພ້ນທະເລ ເຊ່ນືັ :ອາເມລິກາໃຕ້, ອາຟຣິກາ , ອາຊີ ຈາກປລະປກັ ໄດ້ທັງໝົດເຮັດໃຫ້ອັງກິດສາມາດຂະຫຍາຍຂອບຂາ່ ຍການຄ້າ ແລະ ການທະນາຄານອອກໄປ ໄດ້ທວື່ົ ໂລກການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງການຜະລິດແບບອດຸ ສາຫະກາ ແລະ ການຂຶ້ິນມາມອີ ານາດຂອງທນຶ ອຸດສາຫະກາ ເຮັດໃຫ້ນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍົມໃນຊ່ວງນ້ິີຈະເນັິ້ນການສະກັດເອົາວັດຖຸດິບເພື່ອໃຊ້ໃນອຸດສາຫະກາ ແລະ ນາ ເອົາຜະລິດຜົນຈາພວກອາຫານເພື່ອລ້ຽງປະຊາກອນໃນເມືອງຂອງຕົນໄປຈາກດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາຫລາຍ ຂຶ້ິນລວມທັງ ພະຍາຍາມເປີດຕະຫາດຮອງຮັບສິນຄ້າອຸດສາຫະກາຂອງຕົນໃຫ້ຫລາຍທີື່ສຸດ ໂດຍການທາລາຍ ເສດຖະກິດແບບລ້ຽງຕົວເອງຂອງດິນແດນເຫົ່ືານັ້ິນ (Magdoff, 1982:18) ຈະເຫັນໄດ້ວ່າຈັກກະວັດນິຍົມໃນ ຊ່ວງນີິ້ສະແດງອອກມາໃນຮູບຂອງການຢັດຢຽດວິທີການຜະລດິ ແບບທນຶ ນິຍມົ ເຂິ້ົາໄປໃນດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາ ໂດຍການໃຊ້ກາລງັ ບີບບັງຄັບ ແລະ ຂົ່ືມຂູ່ເພື່ອເປດີ ໂອກາດໃຫ້ນາຍທຶນເຂິ້ົາສະແຫວງປະໂຫຍດເໜືອດນິ ແດນເຫ່ົາື ນັິນ້ ໂດຍສະດວກ. ໃນຍຸກທ່ືີສີຊຶ່ືງເປັນຊວ່ ງເວລາລະຫວ່າງ ປີ ຄ.ສ 1880 ຈົນເຖິງສົງຄາມໂລກເທື່ອທ່ືີໜຶ່ງື ເປັນຍຸກຂອງທຶນ ຜູກຂາດ (monopoly capital) ໃນແງ່ຈັກກະພັດນິຍົມ ຊ່ວງນີິ້ມີລັກສະນະການຂະຫຍາຍຕົວທື່ີເດັ່ືນແຈ້ງຢູ່ 2 ປະການ ປະການທາອິດການຢຶດຄອງ ແລະ ການພາກດນິ ແດນຕາ່ ງຊາດໄດ້ເພ່ືມີ ຂ້ິຶນຢ່າງວ່ອງໄວຈົນສັງເກດເຫັນໄດ້ ປະການທື່ີສອງ ຈານວນຂອງປະເທດນກັ ລ່າເມືອງຂິ້ຶນເພມ່ືີ ຫລາຍຂຶິ້ນອັດຕາການຢຶດຄອງດິນແດນລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ 1878 ເຖງິ ປີ 1914 ສງູ ເປນັ ສາມເທືົາ່ ຂອງຊ່ວງໄລຍະ 75 ປີ ກອ່ ນໜາ້ ນ້ິນັ (Magdoff, 1982:19) ຍຸກນ້ີິເອງຄື ຍຸກທື່ີ ທາ່ ນ ເລນນິ ( Lenin) ເຫນັ ວ່າທນຶ ນິຍົມພດັ ທະນາມາເຖິງຂ້ັິນທື່ີເປນັ ຈັກກະວດັ ນິຍມົ ທງັ ນີ້ິເພາະໂຄງສ້າງຂອງ ລະບົບເສດຖະກິດໄດ້ປ່ຽນຈາກທຶນນິຍົມທ່ືີມີການແຂ່ງຂັນມາເປັນທຶນນິຍົມຜູກຂາດ ແລະ ປະເທດທຶນນິຍົມ ອຸດສາຫະກ າອື່ນໆເລີ່ືມທ້າທາຍອານາດຂອງຈັກກະພັດອັງກິດ ແລະ ພະຍາຍາມແຍ່ງຊິງຜົນປະໂຫຍດທາງ ເສດຖະກດິ ການເມອື ງຈາກອັງກິດໄປ ຍຸກທຫ່ືີ າ້ ເປນັ ຊ່ວງເວລາລະຫວ່າງສງົ ຄາມໂລກເທອ່ື ທີໜ່ງຶື ແລະ ສງົ ຄາມໂລກ ເທ່ືອທສີ ອງ ໄລຍະນີິ້ຈັກກະພັດຢູ່ໃນໄລຍະເລ່ມືີ ຫດົ ຕວົ ລງົ ດນິ ແດນທື່ີເຄີຍເປັນອານານິຄມົ ເລມື່ີ ໄດ້ຮັບການປົດປ່ອຍ ໃຫ້ເປັນເອກກະລາດການປະຕິວັດໃນລັດເຊຍໃນປີ ຄ.ສ 1917 ກມີສ່ວນສາຄັນທ່ືີທາໃຫ້ການຕື່ຕ້ານຈັກກະພັດ ນິຍົມເພີື່ມສງູ ຂິຶ້ນຄວາມຮູ້ສກຶ ຊາດນິຍົມຂອງປະຊາຊົນໃນດິນແດນອານານິຄົມທງັ ຫາຍ ທະວຄີ ວາມຮນຸ ແຮງຈົນເຖິງ ຂນິັ້ ກື່ການກະບົດຕ່ືປະເທດເຈົ້ິາອານານິຄມົ ແລະ ໃນຍກຸ ນີິ້ເອງສະຫະລດັ ເລື່ມີ ເຂ້ິົາມາມີບົດບາດນາໃນໂລກທຶນນິຍົມ ແທນອງັ ກິດ (ເບິ່ືງ Magdoff 1982:22-23) ແລະ ການຄາ້ ນອກຈາກນີິ້ ການປະຕິວັດດາ້ ນອຸດສາຫະກາກເລ່ີືມ ຂ້ຶນິ ໃນຊ່ວງນີ້ິອກີ ດ້ວຍນະໂຍບາຍລາ່ ອານານິຄົມ ໃນຍກຸ ນິັນ້ ມງຸ້ ທື່ີຈະສ້າງຈັກກະພັດທື່ີລຽ້ ງຕົວເອງໄດ້ ຜະລິດວັດຖຸ ດບິ ແລະ ອາຫານເພື່ອນາໄປລ້ຽງປະເທດເມອື ງໃຫ້ຫລາຍທສ່ືີ ຸດ ແລະຈັດຫາຕະຫາດສາລັບສິນຄ້າອຸດສາຫະກາຂອງ ຕນົ (ເບືິ່ງ Magdoff, 1982 : 15-17) ຍຸກທສື່ີ າມຄື ຊ່ວງທ່ືທີ ນຶ ດາ້ ນອຸດສາຫະກາ (Industrial capital) ຂຶິ້ນ ມາມບີ ົດບາດນາ ຊືງ່ຶ ເປນັ ໄລຍະລະຫວາ່ ງ ປາຍສດັ ຕະວັດທີ 18 ຈນົ ເຖິງປີ ຄ.ສ 1870 ໃນຍຸກນີ້ິການຕ່ືສູ້ແຍ່ງຊິງ ອານາດລະຫວ່າງອັງກິດກັບຝຣັ່ືງເສດໄດ້ລົງເອີຍດ້ວຍການທ່ືີອັງກິດເປັນຝ່າຍຊະນະ ແລະ ມີບົດບາດຄອບງາ ເສດຖະກິດການເມືອງໂລກຢາ່ ງເຕມັ ທີືອ່ ັງກິດໄດ້ເຂິົ້າໄປຢຶດຄອງຕະຫາດໃນດນິ ແດນໂພ້ນທະເລ ເຊັື່ນ: ອາເມລິກາ ໃຕ້, ອາຟຣກິ າ, ອາຊີ ເຮັດໃຫ້ອງັ ກິດສາມາດຂະຫຍາຍຂອບຂ່າຍການຄ້າ ແລະ ການໂສສະນາອອກໄປໄດ້ທືົ່ວໂລກ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງການຜະລິດແບບອຸດສາຫະກາ ແລະ ການຂຶ້ິນມາມີອານາດຂອງທຶນອຸດສາຫະກາເຮັດໃຫ້ ນະໂຍບາຍຈກັ ກະພັດນິຍມົ ໃນຊ່ວງນິີ້ຈະເນັິ້ນການສະກັດເອາົ ວັດຖດຸ ິບເພອ່ື ໃຊ້ໃນອດຸ ສາຫະກາ ແລະ ນາເອາົ ຜະລິດ ທດິ ສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 123 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ຜົນຈາພວກອາຫານເພື່ອລ້ຽງປະຊາກອນໃນເມືອງຂອງຕົນໄປຈາກດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາຫລາຍຂຶ້ິນລວມທັງ ພະຍາຍາມເປດີ ຕະຫາດຮອງຮັບສິນຄາ້ ອຸດສາຫະກາຂອງຕົນໃຫຫ້ ລາຍທີ່ືສຸດໂດຍການທາລາຍເສດຖະກິດແບບລ້ຽງ ຕົວເອງຂອງດິນແດນເຫົືາ່ ນິັ້ນ (Magdoff, 1982:18) ຈະເຫັນໄດ້ວ່າຈກັ ກະວັດນິຍົມໃນຊ່ວງນີິ້ສະແດງອອກມາ ໃນຮູບຂອງການຢັດຢຽດວິທີການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມເຂົິ້າໄປໃນດິນແດນດ້ອຍພດັ ທະນາໂດຍການໃຊ້ກາລງັ ບີບ ບງັ ຄັບ ແລະ ຂື່ມົ ຂູ່ເພ່ືອເປດີ ໂອກາດໃຫນ້ າຍທນຶ ເຂົາ້ິ ສະແຫວງປະໂຫຍດເໜືອດນິ ແດນເຫົາ່ື ນິັ້ນໂດຍສະດວກ. ຍຸກປັດຈຸບັນ ອັນເປັນຊ່ວງຫັງສົງຄາມໂລກເທື່ອທື່ສີ ອງເປັນຕົ້ນິ ມາ ຄືຊ່ວງທື່ີມີການເລີກອານານິຄົມ ແລະ ບລສິ ດັ ຂາ້ ມຊາດເຂ້າິົ ມາມີບດົ ບາດຄອບງາລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ. ການເປັນເອກະລາດທາງການເມືອງຂອງບັນດາອະດີດອານານິຄົມໃນຊ່ວງນີ້ິ ນັບເປັນການທ້າທາຍຕ່ືບົດ ບາດຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ຂອງປະເທດມະຫາອານາດຢາ່ ງດຸດັນ ທງັ ນີ້ິເພາະສະພາບຈກັ ກະພດັ ນິຍມົ ຂອງປະເທດເຫົື່ານີິ້ຍັງ ບື່ປຽ່ ນແປງ ແລະ ຄວາມຈາເປນັ ທ່ືີຈະຕ້ອງຂະຫຍາຍຕົວຂອງທຶນຜກູ ຂາດກຍັງດາລົງຢູ່ບັນຫາສາຄັນສາລັບປະເທດ ຈັກກະພັດນິຍົມເຫ່າົື ນ້ີິກຄຈື ະທາຢາ່ ງໃດຈຶື່ງຈະຖືຮັກສາອະດດີ ອານານິຄມົ ເອົາໄວ້ໃນລກັ ສະນະອານານິຄມົ ຢ່າງບື່ເປັນ ທາງການໃຫ້ຫລາຍທີືສ່ ຸດເທົື່າທ່ືີຈະທາໄດ້ຊຶື່ງຈະທາໃຫ້ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາເຫົ່ືານີິ້ເປີດປະເທດໃຫ້ປະເທດຈາກ ສູນກາງທຶນນຍິ ົມໄດ້ສະແຫວງປະໂຫຍດຈາກຊັບພະຍາກອນທາມະຊາດ ລວມທັງມີໂອກາດຄ້າຂາຍ ແລະ ລົງທຶນ ໄດ້ຢ່າງເຕັມທີບື່ ນັ ຫານິີ້ສ່ວນຫນື່ຶງແກ້ໄດ້ງາ່ ຍເພາະການເພ່ືິງພາທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ການເງນິ ຂອງປະເທດເກີດ ໃໝ່ຕ່ືປະເທດສູນກາງທຶນນິຍົມໂລກຍັງບ່ືຖືກທາລາຍລົງໄປແຕ່ຢ່າງໃດ ນອກຈາກນ້ີິປະເທດໃນສູນກາງທຶນນິຍົມ ໂລກກຍງັ ອາດຈະຄວບຄມຸ ແລະໃຊ້ອດິ ທິພົນເໜືອປະເທດເຫາ່ືົ ນ້ິັນໂດຍອາໄສການຊ່ວຍເຫືອທາງເສດຖະກິດການ ໃຫກ້ ູ້ເງນິ ໂດຍຜາ່ ນທນາຄານໂລກ ຫື ກອງທນຶ ການເງິນລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ໂດຍການເຂົ້ິາໄປແຊກແຊງໂດຍກົງ ຊຶງ່ື ຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງໃນກລະນີຂອງສະຫະລດັ ອາເມຣິກາ (Magdoff, 1982:25). ການເຂົ້ິາໄປແຊກຊຶມທາງດ້ານເສດຖະກິດຂອງປະເທດທຶນນິຍົມພັດທະນາໃນປະເທດໂລກທ່ືີສາມ ອັນທື່ີ ຈິງໄດ້ເພີື່ມຂຶນ້ິ ຢ່າງຫລາຍນັບແຕ່ຫັງສົງຄາມໂລກເທື່ອທື່ີສອງເປັນຕົິ້ນມາອົງກອນສາຄັນໃນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງ ຈັກກະພັດນິຍົມຍຸກໃໝ່ນີິ້ກຄືບລິສັດຂ້າມຊາດ ແລະ ທະນາຄານຂ້າມຊາດທັງຫາຍນັິ້ນເອງໃນກລະນີຂອງສະຫະ ລັດ ອາເມຣິກາ ທ່ານ ແມກດອບ (Magdoff) ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດໃນງານຂຽນອີກຊ້ິນໜຶື່ງຄື The Age of Imperialism (1959) ໃນຕົວມັນເອງບລິສັດຂ້າມຊາດທັງຫາຍມີຖານະເປັນແຫື່ງທ່ືີມາຂອງເງິນທຶນ ແລະ ເທັກໂນໂລຢີຊ່ຶືງປະເທດຕ່າງໆຕ້ອງພຶື່ງພາຢ່າງຫລາຍບລິສັດເຫືາ່ົ ນ້ິີຈ່ືງຶ ສາມາດເລອື ກລົງທນຶ ໃນດາ້ ນທີ່ືໃຫກ້ າໄລແກ່ຕົນ ຫລາຍທີ່ືສຸດ ນອກຈາກນິີ້ບລິສັດຂ້າມຊາດຍັງມີບົດບາດສາຄັນທື່ີເຮັດໃຫ້ຄວາມຜູກພັນທາງດ້ານເສດຖະກິດທື່ີ ບັນດາອະດີດອານານິຄົມມີຕື່ປະເທດໃນສູນກາງທຶນນິຍົມໂລກນັິ້ນມັນຍິ່ືງຂຶິ້ນອີກດ້ວຍການຂະຫຍາຍຂອບຂ່າຍ ກິດຈະກາຂອງບລິສັດ ແລະ ທະນາຄານຂ້າມຊາດຜາ່ ນສາຂາຂອງຕົນໃນປະເທດຕ່າງໆ ແລະ ຜ່ານຊ່ອງທາງອ່ືນໃນ ຮູບຂອງການລົງທຶນການຄ້າ ແລະ ອື່ນໆກຍິ່ືງທາໃຫ້ປະເທດຕ່າງໆຜູກຕິດກັບປະເທດໃນສູນກາງທຶນນິຍົມຫລາຍ ຂ້ຶິນທກຸ ເທື່ອ. ເຖິງແມ້ສະຫະລັດອາເມຣກິ າ ຈະມີບົດບາດນາໃນສູນກາງທນຶ ນິຍົມໂລກນບັ ແຕ່ສົງຄາມໂລກເທືອ່ ທີ 2 ສີ້ນິ ສຸດລົງແຕ່ທ່ານ ແມກດອບ (Magdoff,1982:26-27) ເຫັນວ່າ ຕັ້ິງທ້າຍປີ 1960 ເລີ່ືມເກີດການປ່ຽນແປງໃນ ໂຄງສ້າງ ອານາດຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກສະຫະລັດອາເມຣກິ າເລີ່ມື ສະແດງທ່າທີວ່າບ່ືອາດແບກຮັບພາລະຕ່າງໆ ໄດ້ອີກຕ່ືໄປ ບ່ືວ່າຈະເປັນດ້ານການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫືອທາງການທະຫານ ແລະ ທາງເສດຖະກິດ ຫື ການຄົງຖານ ທບັ ໄວ້. ຍກຸ ປດັ ຈບຸ ນັ ອນັ ເປນັ ຊ່ວງຫັງສົງຄາມໂລກເທ່ືອທື່ີສອງເປັນຕົິ້ນມາຄື ຊວ່ ງທມື່ີ ີການເລກີ ອານານິຄມົ ແລະ ບລິສັດຂ້າມຊາດເຂົ້ິາມາມີບາດບາດຄອບງາລະບົບທຶນນິຍົມໂລກສະແຫວງຫາອານານິຄົມວ່າເປັນຜົນມາຈາກການ ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 124 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເກີດການຜູກຂາດນິັ້ນບ່ືອາດຈະໃຊ້ອະທິບາຍປະກດົ ການການປົດປ່ອຍອານານິຄົມ (decolonization) ໃນຊ່ວງ ຫງັ ສງົ ຄາມໂລກເທືອ່ ທີ 2 ໄດ້ ເພາະຂະນະທນ່ືີ ະໂຍບາຍແສວງຫາອານານິຄມົ ໄດ້ຫາຍໄປແລ້ວການຜູກຂາດຍັງຄົງມີ ຢູ່ປະການທື່ີສອງແນວຄວາມຄິດແບບ Hobson-Lenin ມີຈຸດອ່ອນທ່ືີບື່ອາຈນາມາໃຊ້ວິເຄາະບົດບາດທາງ ເສດຖະກິດການເມືອງຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ປະເທດສັງຄົມນິຍົມອື່ນໆ ໃນເສດຖະກິດໂລກປັດຈຸບັນໄດ້ ປະການທ່ືີສາມໃນແນວການ ອະທິບາຍແບບນັ້ິນມີຂ້ິໜາ້ ສງົ ໄສຢູ່ວາ່ ການສ່ືົງອອກຂອງທນຶ ໃນສັດຕະວດັ ທື່ີ 20 ຈາກ ປະເທດຈກັ ກະພັດນຍິ ມົ ໄປຍັງອານານຄິ ມົ ຫື ປະເທດອອ້ ມນອກນັິ້ນມີຫລາຍເທົືາ່ ໃດເມ່ອື ທຽບກບັ ຊ່ວງອ່ືນໆ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein ,1980:19) ໄດ້ຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ແລະ ທ່ານ ເລນິນ (Lenin) ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາຫົງທາງເພາະໄປແຍກລະບົບທຶນນິຍົມ ແລະ ຈັກກະພັດນິຍົມອອກເປັນປະກົດການທື່ີ ແຍກຈາກກັນໄດ້ 2 ປະກົດການ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ເຂ້ົາິ ໃຈວ່າຈກັ ກະພັດນິຍົມເປັນຂ້ັິນຕອນໜຶ່ືງຂອງການພັດທະນາຂອງ ລະບົບທນຶ ນິຍົມ ແລະ ເປນັ ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດຂອງລັດບາງລັດ ໃນຊ່ວງເວລາໃດເວລາໜງ່ຶື ເທືົ່ານິນັ້ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein,1980:20) ໄດ້ສະເໜີແນວຄວາມຄິດຈັກກະພັດນິຍົມກັບການ ພັດທະນາ ຫື ຈັກກະວັດນິຍົມກັບລະບົບທຶນນິຍົມໂດຍອະທິບາຍວ່າຜູ້ຜະລິດທື່ີເປັນນາຍທຶນນັິ້ນມຸ້ງຜະລິດເພື່ອ ຫວັງຜົນກາໄລອັນຈະນາສູ່ການຂະຫຍາຍທຶນຕ່ືໄປອກີ ທັງນ້ີິນາຍທຶນຈະຜະລິດເພື່ອຂາຍໃນຕລາດໂລກໃນການສະ ແ ຫ ວ ງ ຫ າ ຜ ົ ນ ປ ະ ໂ ຫ ຍ ດ ທ າ ງ ເ ສ ດ ຖ ະ ກ ິ ດ ດ ັ ່ື ງ ກ ່ າ ວ ນ າ ຍ ທ ຶ ນ ຈ ະ ເ ຂ ົ ິ້ າ ໄ ປ ກ ່ ຽ ວ ຂ ້ ອ ງ ກ ັ ບ ສ ະ ພ າ ບ ແ ວ ດ ລ ້ ອ ມ ທ າ ງ ວດັ ທະນະທາ ແລະ ການເມອື ງໃນ 2 ລກັ ສະນະກ່າວຄ:ື ຖາ້ ຫາກສະພາບແວດລ້ອມເຊັື່ນວ່ານິີ້ຈາກັດການສະແຫວງ ຫາກາໄລສູງສຸດຂອງຕນົ ນາຍທຶນຈະຫາທາງກາຈັດມັນອອກໄປ ຖ້າຫາກສະພາບແວດລ້ອມດັ່ືງກ່າວເອືອ້ິ ອານວຍຕື່ ການສະແຫວງຫາກາໄລສູງສຸດຂອງຕົນບ່ືວ່າຈະໂດຍກົງຫືໂດຍການກີດກັນຄູ່ແຂ່ງນາຍທຶນກຈະໃຊ້ສະພາບແວດ ລ້ອມນິັ້ນໃຫເ້ ປັນປະໂຫຍດ ແລະ ດາລົງມນັ ໄວ້ຕາມກົດຫມາຍຫນ່ວຍງານຂອງນາຍທຶນຈະຕັິ້ງຢູ່ໃນລັດໃດລັດໜື່ຶງ ແຕ່ໃນວົງຈົນຂອງທຶນຂອງອົງກອນທຶນນິຍົມບື່ວ່າໃນດ້ານການຈັດຫາປັດໄຈໃນການຜະລິດການແປງຮູບວັດດໃຸ ຫ້ ເປັນສນິ ຄາ້ ການຈາໜ່າຍຈາ່ ຍແຈກສິນຄ້າ ຫື ການລົງທຶນຈະມກີ ານດາເນນີ ການໃຫ້ບັນລຸເປາ້ົິ ໝາຍໃນສ່ວນໃດສ່ວນ ຫນຶ່ືງຂອງລະບົບເສດຖະກິດໂລກກໄດ້ ຖ້າເຫັນວ່າຈະທາໃຫ້ໄດ້ກາໄລສູງສຸດທັງນ້ິີໂດຍຄານຶງເຖິງສະພາບທາງ ເສດຖະກິດການເມືອງທື່ີເປັນຢູ່ ແລະ ໂດຍປົກກະຕິກິດຈະກາທາງເສດຖະກິດຂອງນາຍທຶນມັກຈະດາເນີນໄປໃນ ລັກສະນະຂ້າມອານາເຂດຂອງລັດຢູ່ສະເໝີຈະຫລາຍ ຫື ນ້ອຍກຂຶິ້ນຢູ່ກັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງກິດຈະກາທາງ ເສດຖະກິດເອງ. ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein,1980:20-21) ເຫັນວ່າລັດຈະເຂົ້ິາໄປກ່ຽວຂ້ອງຊ່ວຍເຫືອນາຍ ທນຶ ໃນທກຸ ຊວ່ ງຂອງວົງຈົນໝູນວຽນຂອງທຶນ (circuit of capital) ໃນລະບົບເສດຖະກິດໂລກການກະທາຂອງ ລດັ ແຕລ່ ະຊວ່ ງອາດຈະສະແດງອອກເຖິງນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍມົ ຂອງລັດໃນດ້ານໃດດາ້ ນໜງຶ່ື ໃນລະດບັ ການຈັດ ຫາປັດໄຈໃນການຜະລິດລັດຈະເຂາ້ິົ ໄປກຽ່ ວຂ້ອງໃນເລືອ່ ງຕິົ້ນທຶນຂອງປັດໄຈດ່ືັງກ່າວບື່ວ່າຈະເປັນຊັບຍາກອນດ້ານ ວດັ ຖຸ ຫື ແຮງງານຈກັ ກະພດັ ນິຍມົ ຂອງລດັ ໃນລະດັບນິ້ີອາດຈະເປັນການຢດຶ ຄອງດິນແດນທັງໝດົ ຫື ບາງສວ່ ນເພື່ອ ກວາດຕ້ອນວັດຖຸດິບ ຫື ຜູ້ຄົນທືີ່ເປັນປັດໄຈໃນການຜະລິດໃນລະດັບການຜະລິດ ຫື ການແປງຮູບວັດຖຸດິບໃຫ້ ເປັນສິນຄ້າລັດຈະເຂາິ້ົ ໄປແຊກແຊງໂດຍກົງໃນດ້ານລະດບັ ຄ່າຈາ້ ງລວມທງັ ດາ້ ນການໃຫເ້ ງິນສະໜັບສະໜູນ ລດັ ອາດ ຈະຊ່ວຍເຫືອນາຍທນຶ ໃນລະດັບການຈາໜາ່ ຍຜົນຜະລິດໃນເລືອ່ ງການການົດຂິ້ກີດກັນດາ້ ນການຄາ້ ຈກັ ກະພັດນິຍົມ ໃນລະດບັ ນີິ້ ອາດຈະສະແດງອອກໃນຮູບຂອງການໃຊ້ກາລັງບີບບັງຄັບໃຫ້ລັດອ່ືນຍກົ ເລີກກາແພງການຄ້າທ່ືີບື່ສອດ ຄ່ອງກັບຜົນປະໂຫຍດຂອງນາຍທຶນໃນລັດຂອງຕົນ ແລະ ອາດຈະສ້າງກາແພງການຄ້າທື່ີເປັນປະໂຫຍດຕ່ືຝ່າຍຕົນ ໃນລະດັບສຸດທ້າຍລັດອາດຈະເຂົ້ິາໄປກ່ຽວຂ້ອງກັບການລົງທຶນໂດຍການຄ້ິາປະກັນ ຫື ບ່ືກໂດຍການປ້ອງກັນການ ສົ່ືງເງິນກັບປະເທດຂອງນາຍທຶນແລ້ວແຕ່ກລະນີ ແລະ ອາດຈະເປີດຊາຍແດນໃຫ້ ທຶນໄຫເຂົິ້າມາຢ່າງເສລີກໄດ້ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 125 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ລັກສະນະຈັກກະວັດນິຍົມໃນລະດັບນ້ີິຈະສະແດງອອກໃນຮູບຂອງການສົ່ືງອອກທຶນ ຫື ການລົງທຶນເພື່ອໃຊ້ ປະໂຫຍດຈາກແຮງງານລາຄາຖກື ຫື ການບີບບັງຄັບໃຫລ້ ັດອື່ນເປີດໂອກາດໃຫ້ຕາ່ ງຊາດເຂົ້າິ ມາລງົ ທຶນເປັນຕົ້ນິ . ໃນທດັ ສະນະຂອງ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein, 1980:21) ຈກັ ກະພດັ ນຍິ ົມບື່ແມ່ນຂັິ້ນຕອນ ໜຶື່ງຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ຫາກແຕ່ເປັນສິື່ງທ່ືີສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງກິດຈະກາທງັ ຫາຍຂອງລັດທື່ເີ ຂັິ້ມແຂງທ່ືມີ ີຕື່ລັດທ່ືີ ອອ່ ນແອ ອັນເປນັ ຜົນທ່ືີມາຈາກ ລກັ ສະນະທຂ່ືີ ັດແຍ້ງໃນຕົວໂດຍພນືິ້ ຖານຢາ່ ງໜງ່ຶື ຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ນິ້ັນຄື ການ ມກີ ານແບງ່ ວຽກກັນເຮັດໃນ ທາງເສດຖະກດິ ທື່ີມີຂອບເຂດກວ້າງຂວາງກວ່າຂອບເຂດໂຄງສ້າງຂອງລັດນ້ິັນເອງ ສິື່ງ ທື່ທີ າ່ ນ ຮອບສນັ (Hobson) ແລະ ທ່ານ ເລນນິ ສງັ ເກດເຫັນນິ້ັນບື່ແມນ່ ຂິ້ັນຕອນໃໝໃ່ ນຂະບວນການຂອງລະບົບ ທນຶ ນຍິ ມົ ແຕ່ຢ່າງໃດຫາກແຕ່ເປັນພຽງປະກົດການທ່ືເີ ກີດຂື້ນິ ເປນັ ວັດທະຈກັ (cyclical phenomenon) ຢ່າງໜຶື່ງ ເທົື່ານັ້ິນເຫດການທີ່ືເກີດຂື້ິນໃນແຕ່ລະຊ່ວງເວລານັິ້ນເປັນພຽງປະຕິກິລິຍາຕອບໂຕ້ລະຫວ່າງລັດທື່ີຄອງຄວາມເປັນ ໃຫຍ່ (hegemony) ກັບລັດທີື່ທ້າທາຍອານາດເຊັື່ນ ໃນປີ 1870 ລັດທ່ືີທ້າທາຍອານາດຈັກກະພັດອັງກິດ ພະຍາຍາມຕັ້ິງເຂດປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດດ້ານການຄ້າຂຶ້ິນເພື່ອກີດກັນອັງກິດ ອັງກິດກ່ືດາເນີນການຕອບໂຕ້ ກດິ ຈະກາດ່ືງັ ກ່າວກື່ໃຫ້ ເກີດການແບງ່ ອານານິຄົມກນັ ຄອບຄອງຂຶນ້ິ ທ່ົືວໂລກ ແຕ່ດ້ວຍເຫດທ່ືມີ ນັ ເປັນພຽງປາກົດກາ ນທເ່ືີ ກດີ ຂິືນ້ ເປນັ ວັດທະຈກັ ເຫດການຢາ່ ງນີິ້ຈື່ງຶ ບ່ືດາລົງຢູ່ຖາວອນ ແລະ ປະກົດການແບບຈກັ ກະພັດນຍິ ົມນ້ີິຈະປ່ຽນ ຮບູ ແບບໄປເລືິ້ອຍໆຕາມວັດທະຈັກທເ່ືີ ກີດຂນ້ິື . ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein, 1980:22) ເຫັນວ່າ ການຈະເຂົິ້າໃຈຈັກກະວັດນິຍົມໄດ້ນັ້ິນຈາ ເປນັ ຕອ້ ງນາເອາົ ສືິ່ງທື່ີຮຽກວາ່ ຕວົ ຄົງທື່ີຊຶງື່ ເກີດຂິຶ້ນເປັນວັດທະຈກັ (cyclical constant) ທງັ ຫາຍມາພິຈາລະນາ ຮ່ວມກັບຕົວແປທົື່ວໄປ (secular variable) ຕ່າງໆຄວາມພະຍາຍາມທື່ີຈະສ້າງການຜູກຂາດຂຶິ້ນມາແລະການ ພະຍາຍາມທາລາຍການຜກູ ຂາດການຜັກດັນໃຫ້ລ່າ ຫື ເລີກອານານິຄມົ ແລະ ການເກດີ ຫື ການລມິົ້ ຂອງການຄອງ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ເປັນຕວົ ຢາ່ ງຂອງຕົວຄງົ ທື່ີຊ່ືຶງເກດີ ຂ້ຶິນເປັນວດັ ທະຈກັ ຕ້ິງັ ຄງົ ທ່ືີເຫາື່ົ ນິ້ີເກີດມາຈາກຂິ້ຂັດແຍ້ງທັງຫາຍ ຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ອັນເປັນຕົວແປທົ່ືວໄປຕົວແປດັື່ງກ່າວໄດ້ແກ່ (1) ການທາໃຫ້ປັດໄຈຜະລິດກາຍເປັນສິນຄ້າ ໄປໂດຍການປຽ່ ນຮູບຄວາມສາພັນທາງການຜະລິດທີ່ືມີລັກສະນະຫາກຫາຍໃຫ້ເປັນແຮງງານຜະລດິ ສ່ວນເກີນຕາມ ອຸດົມຄະຕິຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ (2) ການໃຊ້ເຄື່ອງຈັກກົນໃນປັດໄຈໃນການຜະລິດຫລາຍຂຶ້ິນເລື້ິອຍໆອັນເປັນ ການເພືີ່ມສັດສວ່ ນຂອງທຶນຄງົ ທ່ືີ (fixed capital) (3) ການເພີື່ມສູງຂິ້ຶນເລ່ືອງໆຂອງອງົ ກອນທາງການເມືອງທີ່ືມຸ້ງ ຕື່ຕ້ານລະບົບໃນໝຄູ່ ນົ ຊິ້ນັ ຕ່ືາ (4) ການແບງ່ ສດັ ສ່ວນມູນຄາ່ ສ່ວນເກີນໃໝຈ່ າກຊົນຊິັ້ນທື່ຄີ ອງອານາດໄປສູ່ຕົວແທນ ຂອງລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ຢູ່ຢາ່ ງຕ່ືເນື່ອງຕົວແປເຫ່າົື ນ້ີິຄືສາເຫດຫກັ ທ່ືນີ າໄປສູ່ການເກີດປະກດົ ການຈກັ ກະພັດນຍິ ົມໃນແຕ່ ລະຊວ່ ງເວລາທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein,1980:23) ຢິ້າວາ່ ຈັກກະພັດນິຍມົ ເປັນພຽງຕວົ ຄົງທ່ືີຢ່າງໜຶື່ງ ທືເ່ີ ກີດຂືິ້ນບື່ແມນ່ ຕວົ ແປຫກັ ຢາ່ ງໃດຢ່າງໜ່ງຶື ໃນລະບບົ ເສດຖະກດິ ໂລກແບບທຶນນິຍົມຮູບແບບຂອງມັນຈະປ່ຽນໄປ ເລ້ືິອຍໆທັງນ້ິີເພາະມນັ ເປັນພຽງສ່ວນຫນ່ືຶງຂອງລະບົບການຂູດຮີດມະນຸດອັນກວ້າງຂວາງທ່ືີຮຽກວາ່ ລະບົບທຶນນິຍົມ ເທົືາ່ ນນ້ັິ . ຈະເຫນັ ໄດ້ແຈ້ງວາ່ ທາ່ ນ ວອລເລີສະຕນິ (Wallerstein) ພະຍາຍາມປັບເລອື່ ງຂອງຈັກກະພັດນິຍົມໃຫ້ ເຂົ້ິາກັບແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບລະບົບທຶນນິຍົມໂລກໂດຍພະຍາຍາມຊ້ີິໃຫ້ເຫັນວ່າຈັກກະພັດນິຍົມນັິ້ນເປັນພຽງ ປາກົດການທ່ີື ເກດີ ຂິຶ້ນເປນັ ຄັິ້ງຄາວ ຫື ເປນັ ວັດທະຈັກຕາມສະພາບຂ້ິຂັດແຍ້ງຫກັ ຫື ຕວົ ແປທວື່ົ ໄປຂອງລະບົບທຶນ ນຍິ ມົ ມນັ ຈື່ງຶ ເປັນພຽງຜນົ ສະທອ້ ນຂອງບນັ ຫາທີືເ່ ກດີ ຂືິ້ນໃນລະບບົ ທຶນນິຍົມ. ການອະທິບາຍຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນ: ທິດສະດີຂອງ ທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung) ການວິເຄາະຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ຂອງຄວາມສາພັນເຊີງພ່ືຶງພາລະຫວ່າງປະເທດສູນກາງ (Center) ກັບປະເທດ ອ້ອມນອກ (periphery) ດ່ງັື ທ່ືີກາ່ ວໄປດວ້ ຍແລ້ວນນິັ້ ໃຊ່ວ່າຈະມີຢູ່ແຕ່ສະເພາະໃນງານຂຽນແນວມາກຊິດເທົື່ານ້ັິນ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 126 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ຫາກແຕ່ຍັງປະກົດຢູ່ໃນງານຂຽນນອກກຸ່ມມາກຊິດຄືກັນໃນບັນດາຂິ້ຂຽນໃນລັກສະນະນ້ິີບົດຄວາມເລື່ອງ “A Structural Theory of Imperialism” ຂອງ Johan Galtung ເບື່ິງຈະໂດດເດັນື່ ທືີສ່ ດຸ . ທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung,1971:81) ເບິື່ງຈັກກະພັດນິຍົມໃນແງ່ທ່ືີເປັນຄວາມສາພັນໃນລັກສະນະການ ໃຊ້ ອານາດຄອບງາລະຫວ່າງກ່ມຸ ຄົນໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງລະຫວ່າງປະເທດ ໃນທດັ ສະນະຂອງທາ່ ນລະບົບການໃຊ້ ອານາດ ຄອບງາຜອູ້ ່ືນມີຫາຍຮູບແບບໃນບັນດາຮູບແບບເຫືາົ່ ນັິ້ນຈກັ ກະພັດນິຍມົ ນັບເປັນຮູບແບບການຄອບງາທືີ່ລົງ ເລິກຮູບແບບໜຶື່ງໂດຍສະຫລຸບທ່ານເຫນັ ວ່າຈັກກະພັດນິຍົມເປັນລະບົບຢ່າງໜຶື່ງທື່ີທາໃຫ້ຊຸມຊົນຕ່າງໆແຕກແຍກ ອອກຈາກກັນແລ້ວກເຊື່ອມໂຍງບາງສ່ວນເຂົິ້ານາກັນໃນລັກສະນະຄວາມສາພັນທື່ີມີຜົນປະໂຫຍດສອດຄື່ອງກັນ ແລະ ເຊອ່ື ມໂຍງສວ່ ນອື່ນເຂິົ້ານາກັນໃນລັກສະນະຄວາມສາພັນທື່ີມີຜົນປະໂຫຍດປ່ີືນກຽວກນັ ຫື ມຄີ ວາມຂັດແຍ້ງ ກນັ ດາ້ ນຜນົ ປະໂຫຍດຄວາມຂັດແຍ້ງດ່ງັື ກາ່ ວຈະພິຈາລະນາກນັ ໃນແງ່ທເື່ີ ປັນສະຖານນະການທຫີ່ື າຍຝາ່ ຍກາລັງເສາະ ຫາເປາ້ົິ ໝາຍທ່ືເີ ຂົາິ້ ກັນບື່ໄດ້ເປ້ິົາໝາຍທ່ືີຜິດແຜກກນັ ກຄືຜົນປະໂຫຍດທື່ີຕາ່ ງກນັ ນັ້ິນເອງ. ຈາກຄວາມຄິດພື້ິນຖານດັື່ງກ່າວທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung,1971:83) ໄດ້ພັດທະນາຄວາມຄິດກ່ຽວກັບ ຈັກກະວດັ ນຍິ ົມຂຶນ້ິ ມາໂດຍໃຫ້ຄາຈາກດັ ຄວາມຈັກກະວັດນິຍົມວ່າຖາ້ ຫາກໂລກມີພຽງ 2 ປະເທດຈກັ ກະພັດນິຍົມ ກຄືວທິ ກີ ານຢາ່ ງໜື່ຶງທ່ືີປະເທດສູນກາງສະແດງອານາດເໜືອປະເທດອ້ອມນອກຊືຶ່ງກ່ືໃຫເ້ ກີດພາວະຄວາມບື່ລົງລອຍ ກັນໃນດ້ານຜົນປະໂຫຍດລະຫວ່າງສອງຝ່າຍຂຶິ້ນມາ ທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung,1971:98) ໄດ້ສະເໜີທິດສະດີ ຈັກກະພັດນິຍົມຂອງທ່ານໂດຍພິຈາລະນາໃນແງ່ເກນສາຄັນຂອງຈັກກະພັດນິຍົມ 3 ປະການ: ກົນໄກຂອງ ຈກັ ກະພັດນິຍມົ 2 ປະການຮູບແບບຂອງຈັກກະພັດນິຍົມ 5 ປະການ ແລະ ຂນ້ັິ ຕອນຂອງຈັກກະວດັ ນິຍມົ 3 ປະ ການ. ໃນດ້ານເກນສາຄັນຂອງຈັກກະພັດນິຍົມ Galtung (1971:83)ຊ້ິີໃຫ້ເຫັນວ່າຈັກກະພັດນິຍົມ ເປັນຄວາມສາພັນລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກທືີ່ມລີ ັກສະນະສາຄັນ3ປະການຄື: (1) ມີຄວາມສອດຄື່ອງດ້ານ ຜົນປະໂຫຍດລະຫວ່າງສູນກາງໃນປະເທດສູນກາງກບັ ສູນກາງໃນປະເທດອ້ອມນອກ (2) ມີການປືີ່ນກຽວກນັ ໃນ ດ້ານຜົນປະໂຫຍດພາຍໃນປະເທດອ້ອມນອກຫລາຍກວ່າພາຍໃນປະເທດສູນກາງ (3) ມີການປີນກລຽວກັນໃນ ດາ້ ນຜນົ ປະໂຫຍດລະຫວາ່ ງອ້ອມນອກໃນປະເທດສູນກາງກັບອ້ອມນອກໃນປະເທດອ້ອມນອກໃນແງ່ນ້ີິຈະເຫັນໄດ້ ວາ່ ທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung) ແບ່ງໂລກອອກເປນັ 2 ສ່ວນຄ:ື ສ່ວນທ່ືີເປັນປະເທດສູນກາງກບັ ສ່ວນທ່ືີເປັນປະເທດ ອ້ອມນອກໂດຍພິຈາລະນາຈາກລະດັບຂອງການພັດທະນາ ແລະ ໃນທງັ ປະເທດສນູ ກາງ ແລະ ປະເທດອ້ອມນອກ ຍັງແບ່ງອອກເປັນສູນກາງ ແລະ ອ້ອມນອກອີກດ້ວຍສ່ວນທີື່ເປັນສູນກາງຈະຈະເລີນກວ່າສ່ວນທ່ືີເປັນອ້ອມນອກ ສະເໝໂີ ດຍປົກກະຕໃິ ນລະຫວາ່ ງສູນກາງທງັ ຫາຍນາກນັ ມັກຈະມຜີ ນົ ປະໂຫຍດຮ່ວມກນັ ບື່ຄອ່ ຍຂັດແຍງ້ ກນັ ສາລັບ ຄວາມຂັດແຍ້ງພາຍໃນແຕ່ລະປະເທດລະຫວ່າງເຂດອ້ອມນອກກັບສູນກາງຄວາມຂັດແຍ້ງເຊັື່ນນິີ້ຈະເກີດກັບ ປະເທດອ້ອມນອກຫລາຍກວ່າປະເທດສູນກາງເພາະມີຄວາມບ່ືເທົ່ືາທຽມກັນໃນສະພາບຊີວິດສູງກວ່າສ່ວນຄວາມ ສາພັນລະຫວ່າງອ້ອມນອກຂອງ ປະເທດສູນກາງກບັ ອ້ອມນອກຂອງປະເທດອ້ອມນອກມັກຈະມີຜົນປະໂຫຍດທ່ືີ ຂັດແຍ້ງກັນ ເຊັ່ືນ ແຍ່ງຕະຫາດສາລັບຜະລິດຕະຜົນດ້ານການກະເສດກັນເປັນຕົິ້ນທັງນີິ້ບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າໃນ ລະຫວ່າງສ່ວນອື່ນຈະບ່ືມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ ຄວາມຂັດແຍ້ງເຫົື່ານັ້ິນອາດຈະມີແຕ່ບ່ືແມ່ນຄວາມຂັດແຍ້ງຫັກຂອງ ຈກັ ກະວດັ ນິຍົມ ສາລັບກນົ ໄກຂອງຈກັ ກະພັດນິຍມົ ນັ້ິນ ທາ່ ນ ກລັ ຕັງ (Galtung ,1971:85) ຈາແນກອອກເປັນ 2 ກົນ ໄກ ກົນໄກທາອິດ ເປັນສ່ວນທື່ີກ່ຽວກັບຄວາມສາພັນຕື່ກັນ ແລະ ກັນ (interaction relation) ກົນໄກທື່ີສອງ ກ່ຽວຂ້ອງກບັ ວິທີຈັດຮູບຄວາມສາພັນໃນກົນໄກທາອິດໃຫ້ກາຍເປັນໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງກັນຂ້ຶິນມາໂຄງ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈບຸ ັນ 127 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ສ້າງໜຶ່ືງການພິຈາລະນາກ່ຽວກັບກົນໄກທາອິດນັິ້ນຈະພິຈາລະນາຕາມຫັກແຫ່ງຄວາມສາພັນຕື່ກັນ ແລະ ກັນໃນ ແນວດືງ່ິ (principle of vertical interaction relation) ສ່ວນການພິຈາລະນາກນົ ໄກທື່ສີ ອງ ຈະເປັນໄປຕາມ ຫັກແຫ່ງໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນຕື່ກັນແບບພິວດັນ (principle of feudal interaction structure)ຄວາມ ສາພັນຕ່ືກັນແລະກັນລະຫວ່າງຜູ້ຄົນຫລື ະຫວ່າງຊາດຈະສະແດງອອກໃນຮູບຂອງການແລກປ່ຽນສື່ິງຕ່າງໆລະຫວ່າງ ກັນໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງການຄ້າລະຫວ່າງກັນຄວາມສາພັນດັື່ງກ່າວອາດຈະດາເນີນໄປຢ່າງເທົ່ືາທຽມກັນ ຫື ບ່ືເທົ່ືາ ທຽມກັນກໄດ້ຢ່າງໃດກດີຄວາມສາພັນຕອບໂຕ້ລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກທນື່ີ າໄປສູ່ຈັກກະພັດນິຍົມນິັ້ນຈະ ເປັນຄວາມສາພັນທື່ີບື່ສະເໝີພາກ ຫື ການແລກປ່ຽນທ່ືີບື່ເທົ່ືາທຽມກັນບື່ວ່າຈະເປັນຄວາມສາພັນດ້ານເສດຖະກດິ ການເມືອງ ແລະ ດ້ານອື່ນໆກຕາມ ດັື່ງນັ້ິນການຕອບໂຕ້ໃນແນວດິື່ງລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກຈຶື່ງເປັນທ່ືີມາ ຂອງຄວາມບື່ສະເໝພີ າກໃນໂລກ. ໃນກລະນີຂອງໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນຕື່ກັນແບບຟິວດັນນັ້ິນ ຕົວມັນເອງເປັນປັດໄຈທື່ີຄອຍຖ້າດາລົງຖື ຮກັ ສາ ແລະ ຕອກຢ້ິາຄວາມບສື່ ະເໝີພາກທ່ືີເກດີ ຈາກກົນໄກທາອດິ ທງັ ນີິ້ດ້ວຍການພະຍາຍາມປກົ ປ້ອງຄຸມ້ ຄອງຮູບ ແບບຄວາມສາພັນດືັ່ງກາ່ ວເອາົ ໄວ້ໂຄງສາ້ ງຂອງຄວາມສາພັນຕ່ືກັນລະຫວາ່ ງສູນກາງກັບອ້ອມ ນອກຈະເປັນໄປຕາມ ກດົ 4 ປະການຄື: (1) ຄວາມສາພັນຕື່ກັນລະຫວາ່ ງສູນກາງກັບອອ້ ມນອກຈະເປນັ ໄປໃນແນວດ່ືິງ (2) ຄວາມສາພັນຕ່ືກັນລະຫວ່າງອອ້ ມນອກກັບອ້ອມນອກຈະບມ່ື ີ (3) ຄວາມສາພນັ ຕື່ກນັ ແບບຫາຍຝາ່ ຍທື່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບທງັ ສາມຝ່າຍຈະບ່ືປະກດົ (4) ຄວາມສາພັນຕື່ກັນກັບໂລກພາຍນອກ ຈະຖືກຜູກຂາດໂດຍສູນກາງ ໂດຍຈະສ່ືໃຫ້ເຫັນໃນສອງ ລກັ ສະນະຄື (ກ) ຄວາມສາພັນຕື່ກັນລະຫວ່າງອອ້ ມນອກກັບປະເທດສູນກາງອືນ່ ໆຈະບື່ປາກົດ (ຂ) ຄວາມສາພນັ ຕື່ ກນັ ລະຫວ່າງທງັ ສູນກາງ ແລະ ອອ້ ມນອກກບັ ປະເທດອ້ອມນອກທງັ ຫາຍທ່ືີຜກູ ຕິດກັບປະເທດສູນກາງອ່ືນຈະຫາຍ ໄປ (Galtung, 1971:89). ໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນຕ່ືກັນລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກແບບນີ້ິຈະມີສະພາບເໝືອນກັບການຈັດໂຄງ ສາ້ ງທາງການເມອື ງຂອງລະບົບຟິວດັນໃນເອີລົບສະໄໝກາງ ສະພາບຄວາມສາພນັ ຕກື່ ັນແບບນິຈີ້ ະມີໂຄງສ້າງດງ່ືັ ນ້ີິ ລັກສະນະຄວາມສາພັນຕ່ືກັນລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກແບບນ້ິີຈະທາໃຫ້ອ້ອມນອກຕ້ອງຕົກຢູ່ໃນ ສະພາບພຶ່ືງພາສູນກາງຢູ່ສະເໝີໂດຍສູນກາງຈະໃຊ້ວິທີການແບ່ງແຍກແລ້ວປົກຄອງ (divide et imperial) ທາ ໃຫ້ອ້ອມນອກບື່ມີຄວາມສາພັນຕ່ືກັນ ແລະ ກັນ ແລະ ຈາເປັນຕ້ອງຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄອບງາຂອງສູນກາງໄປ ເລ້ິອື ຍໆ. ທ່ານ ກລັ ຕງັ (Galtung,1971:90) ເຫນັ ວ່າ ໃນໂຄງສາ້ ງຄວາມສາພັນແບບຈກັ ກະວັດນິຍົມນິ້ັນກົນໄກ ທື່ີກ່າວ ມາແລ້ວທັງສອງຈະຖືກນາມາໃຊ້ໃນທັງດ້ານຄວາມສາພັນລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ດ້ານຄວາມສາພັນຕື່ກັນ ພາຍໃນປະເທດ ແຕ່ຈະໃຊ້ໃນປະເທດສູນກາງນ້ອຍກວ່າໃນປະເທດອ້ອມນອກກົນໄກທັງສອງຈະຮ່ວມກັນທາໃຫ້ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 128 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ດິນແດນອ້ອມນອກໃນປະເທດອ້ອມນອກ ລວມທັງປະເທດອ້ອມນອກປະສົບກັບບັນຫາຄວາມຍາກຈົນ ແລະ ອປຸ ະສັກໃນການຫາທາງຫຼຸດພົ້ິນສະພາບການຄອບງາທ່ືເີ ປັນຢູ່ (ເບງ່ືິ Galtung, 1971:91)ທາງດາ້ ນຮບູ ແບບຂອງ ຈັກກະພັດນຍິ ົມ ທາ່ ນ ກລັ ຕັງ (Galtung, 1971:91) ໄດ້ແບງ່ ຈັກກະພັດນິຍມົ ຕາມປະເພດຂອງການຕິດຕ່ືແລກ ປຽ່ ນກນັ ລະຫວ່າງປະເທດສນູ ກາງກບັ ປະເທດອ້ອມນອກອອກເປນັ 5 ປະເພດ ຄື ຈກັ ກະພດັ ນິຍມົ ທາງເສດຖະກິດ ຈັກກະພັດນິຍົມທາງການເມືອງ ຈັກກະພັດນິຍົມທາງການທະຫານຈັກກະພັດນິຍົມທາງການສື່ສານຕິດຕ່ື ແລະ ຈກັ ກະພັດນຍິ ົມທາງວັດທະນະທາລກັ ສະນະຄວາມສາພັນໃນເຊີງການຕິດຕ່ືແລກປຽ່ ນກັນລະຫວາ່ ງປະເທດສູນກາງ ກັບປະເທດອ້ອມນອກໃນຈັກກະພັດນິຍົມທຸກຮູບແບບຈະເປັນຄວາມສາພັນໃນແນວດິ່ືງດັື່ງທ່ືີກ່າວມາແລ້ວໂດຍ ຝ່າຍປະເທດສູນກາງຈະຄອບງາ ແລະ ໄດ້ປຽບປະເທດອ້ອມນອກຕະຫລອດເວລາໃນດ້ານເສດຖະກິດຈັກກະພດັ ນິຍົມຈະສະແດງອອກໃນຮບູ ທ່ີຝື າ່ ຍປະເທດສູນກາງຈະເປັນຜູ້ດາເນີນການ ແລະ ຄວບຄມຸ ການແປຮູບສິນຄ້າ ແລະ ປດັ ໄຈໃນການຜະລິດ ສ່ວນປະເທດອ້ອມນອກທາຫນາ້ ທ່ືີຈດັ ຫາວັດຖຸດບິ ແລະ ເປັນຕະຫາດຂະຫຍາຍສິນຄ້າຂອງ ປະເທດສູນກາງ ໃນດ້ານການເມືອງ ປະເທດສູນກາງຈະມີບທບາດໃນການຕັດສິນໃຈໃນປະເດນັ ບັນຫາການເມືອງ ລະຫວາ່ ງ ປະເທດ ແລະ ການດົ ຮບູ ແບບຕ່າງໆ ໃນທາງການເມືອງສ່ວນປະເທດອ້ອມນອກມີຖານະເປນັ ຜູ້ຄອຍຖ້າ ປະຕິບັດຕາມ ແລະ ລຽນແບບໃນທາງການທະຫານປະເທດສູນກາງຈະທາຫນ້າທື່ີຜະລິດອາວຸດແລະໃຫ້ການຄຸ້ມ ຄອງ ແກ່ປະເທດອອ້ ມນອກທເື່ີ ປັນບລິວານ ໃນຂະນະທື່ປີ ະເທດອອ້ ມນອກຈະສະແດງບດົ ບາທລູກຄ້າ ແລະ ຜູ້ຮັບ ການຊວ່ ຍເຫືອທື່ີວ່ານອົນສອນງ່າຍ ໃນດ້ານການສື່ສານຕິດຕື່ປະເທດສນູ ກາງຈະເປັນຜຄູ້ ວບຄຸມ ແລະ ໃຫ້ບລິການ ດ້ານຂ່າວສານ ແລະ ເຄື່ອງມືໃນການສ່ືສານຕິດຕ່ືໂດຍມີປະເທດອ້ອມນອກເປັນລູກຄ້າ ແລະ ສາລັບທາງດ້ານ ວັດທະນະທາກເຊັື່ນດຽວກັນຝ່າຍປະເທດສູນກາງຈະມີບົດບາດເປັນຜູ້ປູກຝັງຄວາມຮູ້ ແລະ ວັດທະນະທາດ້ານ ຕ່າງໆຂອງຕົນໃຫ້ແກ່ປະເທດອ້ອມນອກ ສ່ວນປະເທດອ້ອມນອກກຈະທາຕົນເປັນນັກຮຽນທ່ືີດີໂດຍການຮັບເອົາ ທຸກສິ່ືງທຸກຢ່າງທ່ືີໄດ້ຮັບການປູກຝັງມາໂດຍດຸດນີ ລັກສະນະຄວາມສາພັນຕິດຕ່ືກັນແບບຈັກກະພັດນິຍົມທຸກຮູບ ແບບທື່ີກ່າວມານີ້ິຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງວ່າມີການແບ່ງງານກັນທາຢ່າງຊັດເຈນໂດຍຝ່າຍປະເທດອ້ອມນອກທາໜ້າທື່ີດາ ເນນີ ການ ແລະ ຄວບຄຸມໃນຖານະຂອງເຈົິ້ານາຍ ແລະ ຝາ່ ຍປະເທດອອ້ ມນອກຄອຍຖາ້ ປະຕິບັດຕາມໃນຖານະລູກ ນອ້ ງ. ໃນແງຂ່ ອງຂ້ິັນຕອນໃນວິວັດທະນາການຂອງຈກັ ກະພັດນິຍມົ ນ້ັິນ ທາ່ ນ ກັລຕງັ (Galtung, 1971.94) ໄດ້ຊ້ິີໃຫ້ເຫນັ ວ່າ ເມືອ່ ພິຈາລະນາຈາກປະຫວັດສາດ ແລະ ແນວໂນ້ມໃນອະນາຄົດ ຈັກກະພັດນິຍມົ ຈະມີຢູ່ 3 ຂ້ິັນ ຕອນ ຂັິ້ນຕອນ ທາອິດເປັນຈັກກະພັດນິຍົມຊຶື່ງເກດີ ຂຶ້ິນໃນອດີດທ່ືີຮຽກວ່າ ລັດທິລ່າອານານິຄົມ (colonialism) ໃນຂັ້ິນນ້ິີຈັກກະພັດນິຍົມຈະສະແດງອອກໃນຮູບຂອງການເຂົິ້າໄປຢຶດຄອງດິນແດນອ້ອມນອກແລ້ວສົື່ງຄົນເຂົ້ິາໄປ ປກົ ຄອງໃນຂິ້ັນ ຕອນທ່ືສີ ອງຊຶ່ືງເປນັ ຍກຸ ປັດຈຸບັນຈັກກະພັດນິຍົມຈະເປນັ ລກັ ສະນະທື່ີຮຽກວ່າລັດທິລ່າອານານິຄົມ ແຜນໃໝ່ (Neo-colonialism) ໃນຂັິ້ນນ້ິີຝ່າຍປະເທດສູນກາງຈະບ່ືເຂ້ົິາມາຄວບຄຸມປະເທດອ້ອມນອກໂດຍກົງ ແຕ່ອາໄສການຄວບຄຸມ ແລະ ຄອບງາຜ່ານອງົ ການລະຫວາ່ ງປະເທດຕ່າງໆ ຫື ຫນວ່ ຍງານຂ້າມຊາດທງັ ຫາຍບ່ືວ່າຈະ ເປັນຫນ່ວຍງານທື່ເີ ປັນຕົວແທນຂອງລັດຫືຂອງເອກະຊົນລວມທັງຜ່ານການຜູກຂາດເໜືອເຄ່ືອງມືດ້ານຕ່າງໆ ເຊັື່ນ: ການສື່ສານຕດິ ຕືກ່ ານທະຫານ ຫື ແມນ່ ກະທງ່ືັ ຜ່ານການຄອບງາດາ້ ນວັດນະທາໃນຂັ້ິນຕອນທື່ີສາມອັນເປັນສື່ິງທື່ີຈະ ເ ກ ີ ດ ຂ ຶ ້ິ ນ ໃ ນ ອ ະ ນ າ ຄ ົ ດ ຈ ັ ກ ກ ະ ພັ ດ ນ ິ ຍ ົ ມ ຈ ະ ເ ປ ັ ນ ແ ບ ບ ລ ັ ດ ທິ ລ ່ າ ອ າ ນ າ ນິ ຄ ົ ມ ແ ຜ ນ ໃ ໝ່ ແ ບ ບ ໃ ໝ ່ ( neo-neo- colonialism) ການຄອບງາຈະກະທາໂດຍຜ່ານກະບວນການສ່ືສານຕິດຕື່ລະຫວ່າງປະເທດເປັນຫັກທັງນ້ີິເພາະ ປະເທດສູນກາງເປັນຜູ້ຄວບຄຸມເທັກໂນໂລຢີດ້ານຂ່າວສານ ແລະ ການສື່ສານຕິດຕ່ືລະຫວ່າງປະເທດເອົາໄວ້ບື່ວ່າ ເທັກນກິ ດາ້ ນຄອມພິວເຕດີ າວທຽມສສື່ ານລວມທັງຂ່າວສານຕາ່ ງໆ. ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 129 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung,1971:98-10) ໄດ້ຢິ້າວ່າ ຈັກກະພັດນິຍົມທຸກຮູບແບບບື່ວ່າຈະເປັນດ້ານ ເສດຖະກດິ ດາ້ ນການເມືອງ ຫື ດ້ານອ່ນື ໆໃນແຕ່ລະຮູບແບບຈະສາມາດປຽ່ ນໃຫເ້ ປັນຮູບແບບອນ່ື ໆໄດ້ສະເໝີ ເຊ່ັືນ ການໃຊ້ຈັກກະພັດນິຍົມດ້ານການທະຫານທື່ີມີຢູ່ຂະຫຍາຍອອກມາເປັນການຄອບງາດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ດ້ານ ການເມືອງ ຫື ຈາກການຄອບງາດ້ານວັດທະນະທາກບຸາຄືບໜ້າໄປທາງດ້ານເສດຖະກິດດ້ວຍ ເປັນຕົິ້ນທັງນີ້ິໂດຍ ການໃຊ້ປະໂຫຍດຮູບແບບການຄອບງາທື່ີມີຢູ່ເດີມ ດ້ວຍເຫດນີ້ິ ທ່ານ ກັລຕັງ (Galtung) ຈຶື່ງເຫັນວ່າອັນທື່ີຈິງ ຈັກກະພັດນິຍົມບື່ມີຮູບແບບໃດທ່ືີເປັນຮູບແບບພື້ິນຖານ ແຕ່ລະຮູບແບບຈະເປັນສ່ວນເສີມຄອຍຖ້າຕອກຢິ້ າລັກສະນະຈັກກະພັດນິຍົມຢູ່ຮ່ວມກັນ ດັື່ງນັິ້ນ, ເຮົາຈຶື່ງບ່ືອາດຈະເວົ້ິາໄດ້ວ່າຈັກກະພັດນິຍົມດ້ານເສດຖະກິດ ຫື ຈັກກະພັດນິຍົມທາງການເມືອງເປັນຮາກເຫງົິ້າຂອງຈັກກະພັດນິຍົມລວມຢ່າງໃດກດີການພິຈາລະນາກ່ຽວກັບ ຈັກກະພັດນິຍົມນັ້ິນຈະຕ້ອງພິຈາລະນາໃນແງ່ຂອງລະດັບຕາມຫລາຍນ້ອຍ (degree) ຂອງຄວາມສາພັນເຊີງ ຈັກກະພັດນຍິ ມົ ດວ້ ຍ ເມື່ອໃດທກ່ືີ ານຄອບງາແບບຈກັ ກະພດັ ນິຍມົ ເປັນໄປຢາ່ ງສມົ ບນູ ແບບຄວາມຈາເປັນຕ້ອງໃຊ້ກ າລັງເຂົິ້າຄວບຄຸມໂດຍກົງຈະບື່ມີແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມຫາກການຄອບງາແບບນີ້ິຢູ່ໃນລະດັບຕື່າໂອກາດທ່ືີຈະເກີດ ການໃຊ້ກາລງັ ທາງທະຫານຈະເພ່ມືີ ສູງຂ້ຶິນປະຕກິ ິລິຍາຂອງນັກເສລີນິຍມົ ຍຸກປັດຈຸບັນລກັ ສະນະຄວາມຄິດຂອງນັກ ວິຊາການເສລີນິຍົມໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ືິງນັກເສດຖະສາດກະແສຫັກຍຸກຫັງສົງຄາມໂລກເທື່ອທື່ີ 2 ຕ່ືຄາອະທິບາຍ ຈກັ ກະພັດນິຍົມ. ໃນແງທ່ ່ືີເກດີ ຈາກປັດໄຈທາງເສດຖະກດິ ຍັງຄົງມີຮູບແບບເຊັື່ນດຽວກບັ ຍກຸ ກອ່ ນກ່າວຄື ນກັ ວິຊາການເສລີ ນິຍົມຍັງຄົງເນັິ້ນການວິພາກວິຈານທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ Hobson ແລະ Lenin ໂດຍພະຍາຍາມຊີ້ິໃຫ້ ເຫັນວ່າຈັກກະພັດນິຍມົ ໂດຍທ່ືົວໄປບື່ໄດ້ມີທື່ີມາຈາກປດັ ໄຈທາງເສດຖະກິດ ຫື ລະບົບທນຶ ນິຍົມເປັນຫັກຫາກແຕ່ ເປນັ ຜນົ ຂອງປັດໄຈອ່ືນໆ ໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍ່ງືິ ປັດໄຈທາງການເມືອງເສຍຫລາຍກວ່າຄວາມຄິດໃນ ລັກສະນະເຊືັ່ນ ນີິ້ຈະເຫນັ ໄດ້ຈາກຂິ້ຂຽນຂອງນກັ ເສດຖະສາດກະແສຫກັ 2 ຄົນຄື ທ່ານ ກາກ ບລອກ(Mark Blaug) ກບັ ທ່ານ ເບຈາມິນ ໂຄເຮັນ (Benjamin Cohen). ໃນບດົ ຄວາມເລືອ່ ງ “Economic Imperialism Revisited” ຊງ່ືຶ ຕີພິມເທື່ອທາອດິ ໃນປີ ຄ.ສ 1961 Blaug ໄດ້ວິພາກວິຈານທິດສະດີດີຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson) ແລະ ທ່ານ ເລນິນ (Lenin) ຢ່າງກວ້າງຂວາງໂດຍອ້າງຫັກຖານຕ່າງໆເພື່ອຊິີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າລະບົບທຶນນິຍົມບື່ໄດ້ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບ ຈັກກະວັດນິຍົມ ແລະ ບື່ຈາເປັນຕ້ອງອາໄສຈັກກະພັດນິຍົມເປັນວິທີແກ້ບັນຫາທາງເສດຖະກິດ Blaug (1972.146-148) ຊ້ີິໃຫ້ເຫັນວ່າການລົງທນຶ ໃນປະເທດພັດທະນາແລ້ວຈະກ່ືໃຫ້ເກີດຜົນຕອບແທນສູງກວາ່ ໃນ ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ ທັງນ້ິີເພາະການລງົ ທຶນໃນປະເທດພັດທະນາເປັນການລງົ ທຶນເພິມື່ ເຕມິ ໃນອດຸ ສາຫະກາທື່ີມີ ຢູ່ແລວ້ ສວ່ ນການລງົ ທນຶ ໃນດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາຊືຶ່ງຂາດໂຄງສ້າງພ້ິນື ຖານ ເຊັື່ນ ຖະໜົນຫນົ ທາງ, ທາ່ ເຮືອ, ລົດ ໄຟ ແລະ ອື່ນໆ ຄວນບ່ືອາດຈະກື່ໃຫ້ເກີດຜົນກາໄລສູງຂຶິ້ນມາໄດ້ ນອກຈາກນິ້ີການລົງທຶນໃນປະເທດເຫົື່ານີ້ິຍັງມີ ຄວາມສ່ຽງສູງອີກດວ້ ຍ ໃນທດັ ສະສະນະຂອງ ທ່ານ ບລອກ (Blaug,1972:148) ປະເທດພັດທະນາບ່ືໄດ້ມຸ້ງໃຊ້ ອານານຄິ ມົ ເປນັ ແຫງ່ື ສາລັບລະບາຍທນຶ ແຕ່ຢ່າງໃດ ທ່ານລະບຸວາ່ ໃນຊວ່ ງຫາຍປີກ່ອນປີ ຄ.ສ 1914 ສນິ ຊັບຂອງອັງ ກິດກວ່າຄຣ່ືຶງຢູ່ໃນປະເທດອື່ນໆ ນອກຈັກກະພັດອັງກິດ ແລະ ແມນ່ ແຕ່ໃນຈກັ ກະພັດອັງກິດເອງ ອັງກິດໄດ້ລົງທຶນ ໃນອົດສະຕາລີ ແລະ ນິວຊີແລນຫລາຍກວາ່ ໃນອນິ ເດຍ ແລະ ໃນອາຟຣກິ າທງັ ທະວີບອກີ ສ່ວນນອກຈັກກະພັດອັງ ກິດລົງທຶນ ໃນສະຫະລັດ ແລະ ອາກຊັງຕີນເປນັ ສ່ວນໃຫຍ່ ໃນກລະນີຂອງການໃຊ້ອານານິຄົມເປັນແຫື່ງວັດຖດຸ ິບ ເພື່ອປ້ອນໂຮງງານອຸດສາຫະກາໃນເມືອງແມ່ນັນ້ິ ກໜ້າຈະມີບົດບາດນ້ອຍຫລາຍເພາະການລົງທຶນໃນຕ່າງປະເທດ ກ່ຽວກັບວັດຖຸດບິ ເຊັນ່ື ດ້ານການກະເສດເໝືອງແຮ່ແລະ ອຸດສາຫະກາໃນກລະນີອງັ ກິດໃນຊ່ວງນັ້ິນມພີ ຽງຮ້ອຍລະ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈບຸ ັນ 130 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

25 ເທົ່ືານັ້ິນ ເງິນທຶນຮ້ອຍລະ 75 ຖືກກູ້ຢືມໂດຍລັດຖະບານຕ່າງປະເທດ ແລະ ຖືກໃຊ້ໃນການກ່ືສ້າງດ້ານຕ່າງໆ ເປັນຫັກນອກຈາກນິ້ີ(Blaug,1972:1949-1950) ຍັງປະຕິເສທຄາກ່າວຫາຂອງມາກຊິດທ່ືີວ່າ ມາດຕະຖານ ຄວາມເປັນຢູ່ຂອງກາກອນໃນປະເທດພັດທະນາແລວ້ ດີຂນຶ້ິ ເພາະຂດູ ຮີດຈາກມວນຊົນໃນດິນແດນອານານິຄົມທ່ານ ຢນື ຢັນວ່າບ່ືມຫີ ກັ ຖານໃດທ່ືີຊິີ້ໃຫເ້ ຫັນເຊນ່ືັ ນິ້ນັ ເລຍ. ທ່ານ ບລອກ (Blaug,1972.195-1951) ລງົ ຄວາມເຫນັ ວ່າຄາອະທິບາຍຂອງທິດສະດີຈກັ ກະພັດນິຍົມ ແບບມາກຊິດ ທ່ືີເນັິ້ນເຖິງການໃຊ້ອານານິຄົມເປັນແຫງ່ື ລະບາຍທຶນນັ້ນິ ບ່ືພຽງແຕ່ບ່ືອາດຈະອະທິບາຍກລະນີອັງກິດ ໄດ້ ເທົ່ືານັິ້ນ ກລະນີຂອງສະຫະລັດກຍິ່ືງອະທິບາຍບື່ໄດ້ເລີຍເພາະສະຫະລັດບື່ໄດ້ສົນໃຈລົງທຶນໃນອານານິຄົມໃນ ແຖບແປຊຟິ ກິ ນອກເໜືອໄປຈາກນກິີ້ ານພັດທະນາຂອງປະເທດທຶນນິຍມົ ກບ່ືຈາເປັນຕ້ອງອາໄສອານານຄິ ົມປະເທດ ທື່ີຂາດອານານິຄົມ ເຊັ່ືນ: ສະວີເດນ ແລະ ເຢຍລະມັນ ສາມາດພັດທະນາເສດຖະກິດຂອງຕົນໄດ້ໂດຍບ່ືມີອານານິ ຄົມ ປະເທດທື່ີພຶ່ືງພາທຶນຈາກພາຍນອກໃນອດີດ ເຊັື່ນ: ສະຫະລັດ, ການາດາ, ອົດສະຕາລີ ແລະ ອາຟຣິກາໃຕ້ ກ ສາມາດພັດທະນາຕົນເອງຈນົ ກາຍເປັນປະເທດສງື່ົ ອອກທຶນໃນປັດຈຸບັນ ໃນທາງກົງກນັ ຂາ້ ມປະເທດທືມ່ີ ີການລົງທຶນ ຈາກຕ່າງປະເທດນ້ອຍ ເຊ່ນືັ ຈນີ ແລະ ອນິ ເດຍຍັງຕກົ ຢ່ໃູ ນສະພາບດ້ອຍພັດທະນາຢູ່ເຊັ່ືນເດີມ. ໃນທດັ ສະນະຂອງ Blaug (1972-153) ຈກັ ກະພດັ ນິຍົມໜ້າຈະເກີດຈາກປັດໄຈທາງການເມືອງຫລາຍ ກວ່າ ປັດໄຈທາງເສດຖະກດິ ພດຶ ຕກິ າຂອງມະຫາອານາດໃນການແຂກແຊງປະເທດອ່ືນທງັ ໃນອະດີດ ແລະ ປດັ ຈຸບັນ ສ່ືໄປໃນລັກສະນະນັ້ິນ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມບົດບາດຂອງປັດໄຈທາງເສດຖະກິດໃນການດາເນີນນະໂຍບາຍ ຂອງ ປະເທດ ມະຫາອານາດກັບບື່ມີລັກສະນະຄົງເສັິ້ນຄົງວາແຕ່ຢ່າງໃດ ອີກຢ່າງໜຶ່ືງກລະນີຂອງການແຊກແຊງຂອງ ສະຫະພາບໂຊວຽດໃນປະເທດ ເຊັ່ືນ: ຮົງກາລີ ແລະ ເຊໂກສະໂລວະເກຍ ກຍິື່ງຢິ້າໃຫ້ເຫັນວ່າສະພາບຂອງລະບົບ ທນຶ ນຍິ ົມ ຫື ປັດໄຈທາງເສດຖະກິດບ່ືໄດ້ກຽ່ ວຂອ້ ງກັບພດຶ ຕິກາໃນລກັ ສະນະຈັກກະວັດນິຍົມເລີຍ. ສາລັບ ທ່ານ ໂກເຮັນ (Cohen) ທ່ານເຫັນວ່າຮາກເຫງົິ້າຂອງຈັກກະພັດນິຍົມນັ້ິນເປັນປະເດັນດ້ານເກມ ການເມືອງ ທື່ີກຽ່ ວກັບອານາດເທ່ົາື ນິນ້ັ ບື່ແມ່ນປະເດັນທາງເສດຖະກດິ ຕາມການອະທິບາຍແນວມາກຊິດ ແຕ່ຢ່າງໃດ (Cohen, 1976:198-199) ການເມອື ງກ່ຽວກັບອານາດດັ່ືງກາ່ ວເປັນຜົນມາຈາກສະພາບຂອງລະບບົ ຂອງລັດໃນ ລະດັບລະຫວາ່ ງປະເທດທື່ີຢູ່ໃນສະພາພນາທປິ ະໄຕກ່າວຄືບ່ືມີກດ ຫື ລະບຽບໃດທສ່ືີ າມາດນາມາບງັ ຄັບໃຊ້ໃນສ່ວນ ທ່ືີເປັນຄວາມສາພັນລະຫວ່າງປະເທດໄດ້ເຖິງແມ່ນວ່າລັດທັງຫາຍຈະພຶື່ງພາກັນ ແລະ ກັນຢູ່ກຕາມສະພາບການ ເມືອງລະຫວ່າງປະເທດເຊືັ່ນນ້ິີ ທ່ານ ໂກເຮັນ (Cohen,1976.200) ເຫັນວ່າຈະທາໃຫ້ບ່ືມີຄວາມຫມັນ້ິ ຄົງປອດ ໄພທື່ີແນ່ນອນທຸກປະເທດຈຶື່ງໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ຄວາມຫມັ້ິນຄົງປອດໄພຂອງຕົນ ແລະ ຕ້ອງລະມັດລະວັງຢູ່ ຕະຫລອດເວລາໃນແງ່ປະຕິບັດລັດແຕ່ລະລັດຈະພະຍາຍາມການົດກົນລະຍຸດໃນການດາເນີນນະໂຍບາຍຕ່າງ ປະເທດ ໃຫ້ສອດຄ່ືອງກັບເປົິ້າ ໝາຍດ້ານຄວາມຫມັິ້ນຄົງຂອງລັດ ໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ໂກເຮັນ (Cohen,1976:21) ພຶດຕິກາໃນ ການການດົ ນະໂຍບາຍຕາ່ ງປະເທດຂອງລັດມີລັກສະນະຄ້າຍຄກື ັບການຕັດສິນ ໃຈຂອງຫນ່ວຍທຸລະກິດ ໃນແງທ່ ່ືີການຕດັ ສິນໃຈຈະເປັນໄປຕາມຫກັ ເຫດຜົນໃນສະຖານນະການທ່ືີມີການແຂ່ງຂັນ ກັນສູງມີການພຶງ່ື ພາຕື່ກັນ ແລະ ກັນ ແລະ ມີຄວາມບ່ືແນ່ນອນນັິ້ນ ຄວາມຢູ່ລອດຂອງລັດ ຫື ຫນ່ວຍທຸລະກິດຈະ ຂຶິ້ນຢູ່ກັບຂອບເຂດຂອງ ກົນລະຍຸດອັນເປັນທາງເລືອກທື່ີມີຢູ່ ຖ້າຫາກມີທາງເລືອກດຽວ ລັດ ຫື ຫນ່ວຍທຸລະກິດ ຈະຮູ້ສຶກວ່າຂາດຄວາມຫມັິ້ນຄົງປອດໄພຈິງໆເພາະຫາກທາງເລືອກນັິ້ນລົິ້ມເລວ ກໝາຍເຖິງການລົິ້ມສະລາຍຂອງ ລັດ ຫື ຫນ່ວຍທຸລະກິດນັິ້ນ ດັື່ງນັິ້ນ, ໃນການແກ້ບັນຫາກ່ຽວກັບຄວາມຫມັ້ິນຄົງຢ່າງມີເຫດຜົນທັງລັດ ແລະ ຫນ່ວຍທຸລະກິດຈຶື່ງພະຍາຍາມຂະຫຍາຍຂອບເຂດທາງເລືອກໃຫກ້ ວ້າງຂວາງ ໂດຍການຂະຫຍາຍອານາດອອກໄປ ໃຫ້ຫລາຍທ່ືີສຸດ (maximize its power) ເພາະອານາດຈະເປັນຕົວກາໜົດຂອບເຂດໃນການເລືອກກົນລະຍດຸ ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈຸບັນ 131 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ຫາກມີອານາດຫລາຍທາງເລືອກກຫລາຍເປັນເງົາຕາມຕວົ ໄປດ້ວຍດ້ວຍເຫດນິ້ີເອງທຸກລັດຈຶ່ືງພະຍາຍາມສະສົມອາ ນາດເພອື່ ໃຫມ້ ີພະລງັ ໃນການຕື່ຮອງໃນວງົ ການລະຫວາ່ ງປະເທດສູງ. ທ່ານ ໂກເຮັນ (Cohen,1976:202) ໄດ້ອະທິບາຍຕ່ືໄປວ່າ ຫາກລັດຈະເພີ່ືມຄວາມຫມັິ້ນຄົງປອດ ໄພລດັ ຈະຕ້ອງພະຍາຍາມໃຊ້ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດລຸດການພືຶ່ງພາປະເທດອ່ືນໃຫ້ຫລາຍທ່ືີສຸດເທືົາ່ ທ່ືີຈະຫລາຍໄດ້ ຂະນະດຽວກັນລັດກຈະຕ້ອງຂະຫຍາຍເຄື່ອຂ່າຍອານາດຂອງຕົນອອກໄປໂດຍການເພື່ີມອິດທິພົນເໜືອລັດອື່ນໃຫ້ ຫລາຍຂຶ້ິນ ກ່າວອີກຢ່າງໜຶື່ງກຄື ລັດຈະຕ້ອງພະຍາຍາມຄອບງາລັດອື່ນໆ ໃນແງ່ນ້ີິໝາຍຄວາມວ່າລັດຈະສະແດງ ພຶດຕິກາແບບຈັກກະພັດນິຍົມອອກມາ ດັ່ືງນັ້ິນ, ພຶດຕິກາໃນລັກສະນະຈັກກະພັດນິຍົມດັືງ່ ກ່າວຈຶງື່ ເປັນກົນລະຍດຸ ຂອງນະໂຍບາຍຕາ່ ງປະເທດທ່ືີມີເຫດຜົນສົມບູນທີ່ືສຸດ ການກະທາເຊງີ ຈັກກະພັດນິຍົມເປັນປະຕກິ ິລິຍາຕອບໂຕ້ອັນ ມັກທາ ແລະ ເປັນໄປຕາມຫກັ ເຫດຜົນທ່ືີມຕີ ື່ສະພາບຄວາມບື່ແນ່ນອນອັນກະທົບຕ່ືຄວາມຢູ່ລອດຂອງຊາດນັິ້ນເອງ ແຕ່ການກະທາໃນລັກສະນະນີິ້ຂອງລັດຈະຖກື ຈາກດັ ໂດຍຊັບພະຍາກອນທ່ືີມີຢູ່ ຫື ທໜື່ີ າ້ ຈະຫາໄດ້ນິ້ນັ ກຄື ພດຶ ຕກິ າ ເຊີງຈັກກະພັດນິຍົມຈະສະແດງອອກມາໄດ້ຫລາຍນ້ອຍເທົື່າໃດຂຶ້ິນຢູ່ກັບຄວາມຫລາຍນ້ອຍຂອງຊັບພະຍາກແນ ດ້ານຕ່າງໆ ທື່ີລັດມີຢູ່ ຫືອາດຈະນາມາໃຊ້ໄດ້ເລື່ອງຂອງຊັບພະຍາກອນຈຶື່ງເປັນຕົິ້ນທຶນ (cost) ທ່ືີລັດຈະຕ້ອງ ພິຈາລະນາໃນການດາເນີນນະໂຍບາຍຈັກກະພັດນິຍົມເພື່ອສະແຫວງຫາອານາດອັນ ເປັນເຫມືອນຜົນປະໂຫຍດ (benefit) ຖ້າຫາກຕົິ້ນທຶນບ່ືສູງເມື່ອປຽບທຽບກັບປະໂຫຍດທ່ືີຈະໄດ້ຮັບລັດຈະພະຍາຍາມດາເນີນການຄອບງາ ປະເທດອື່ນໆ ໃນລັກສະນະຈັກກະພັດນິຍົມດ້ວຍການເຂົິ້າໄປບົງການໃຊ້ອິດທິພົນຂົື່ມຂູ່ ແລະ ຄວບຄຸມຊາດອື່ນ ເພື່ອໃຫ້ຕົນເອງມີອານາດຕ່ືຮອງສູງມີທາງເລືອກຫລາຍ ແລະ ມີຄວາມຫມັິ້ນຄົງປອດໄພສູງຈາກສະພາບດືັ່ງກ່າວນ້ິີ ທ່ານ ໂກເຮັນ (Cohen, 1976:203) ຈຶື່ງລົງຄວາມເຫັນວ່າ ຮາກເຫງົິ້າອັນແທ້ຈິງ ຂອງຈັກກະພັດນິຍົມກຄື ສະພາບຂອງລະບົບລະຫວ່າງປະເທດຂອງລັດທງັ ຫາຍທ່ືີບື່ມີລະບຽບແບບແຜນນັ້ິນເອງ. ເປັນທ່ືີໜ້າສັງເກດວ່າ ທ່ານ ໂກເຮັນ (Cohen) ໄດ້ນາເອົາແນວຄວາມຄິດຂອງເສດຖະສາດກະແສຫັກ ກ່ຽວກັບການຕດັ ສິນໃຈເລອື ກຢ່າງມເີ ຫດຜົນການວິເຄາະໃນແງ່ຕົ້ິນທຶນກາໄລສະພາບການແຂ່ງຂນັ ຢ່າງເສລີ ແລະ ການສະແຫວງຫາອັດຖະປະໂຫຍດສູງສຸດມາໃຊ້ວິເຄາະເລື່ອງຂອງຈັກກະພັດນິຍົມໂດຍພະຍາຍາມທຽບຄຽງລັດ ກັບຫນ່ວຍທຸລະກິດວາ່ ມລີ ັກສະນະຄ້າຍຄືກັນ ແລະ ການຕັດສິນໃຈເລອື ກຈະເປັນໄປຕາມຫກັ ເຫດຜົນຄືກນັ . 4.ສະຫລຸບ ຈາກແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບຈັກກະພັດນິຍົມທື່ີກ່າວມາແລ້ວລວມຕັິ້ງແຕ່ຍຸກຄາສຊິກຈົນເຖິງຊ່ວງຫັງ ສົງຄາມໂລກເທອ່ື ທ່ືີ 2 ຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ແນວຄວາມຄິດເຫ່ົາື ນີິ້ ມີຄວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປບ່ືຫລາຍກນ້ອຍແມ່ນກະທ່ືັງ ໃນໝູ່ຂອງນັກທິດສະດີທື່ີຖືວ່າໄດ້ຢູ່ໃນສານັກດຽວກັນຢ່າງໃດກຕາມເຮົາກພຈະເບິ່ືງເຫັນລັກສະນະຮ່ວມຂອງທດິ ສະດີດັື່ງກ່າວໄດ້ໃນລະດັບໜຶື່ງຫາກຈະພິຈາລະນາຢ່າງກວ້າງໆເຮົາອາດຈະຈາແນກແນວການອະທິບາຍຈັກກະພດັ ນິຍົມທ່ືີສາຫວດມາແລ້ວໄດ້ເປນັ 3 ກຸ່ມກ່າວຄື: ກຸ່ມທາອດິ ເປັນກຸ່ມທື່ີເຫັນວາ່ ຈັກກະພັດນິຍົມເປັນຜົນທື່ເີ ກດີ ຈາກ ສາເຫດດ້ານເສດຖະກິດເປັນຫັກການອະທິບາຍໃນລັກສະນະນີ້ິໄດ້ແກ່ແນວຄວາມຄິດຂອງ ທ່ານ ຮອບສັນ (Hobson), ທ່ານ ຮິລເຟີດິງ (Hilferding), ທ່ານ ລູເຊັມເບີກ(Luxemburg), ທ່ານ ເລນິນ(Lenin) ແລະ ນັກທິດສະດີນິ້ີໂອມາກຊິດ ເຊັ່ືນ: ທ່ານ ບາຣານ (Baran), ທ່ານ ສະວິສສີ(Sweezy), ທ່ານ ແມກດອບ (Magdoff) ແລະ ທ່ານ ໂບເດັນເຮັມເມີ (Bodenheimer) ກຸ່ມທື່ີສອງເປັນກຸ່ມທ່ືີສະແດງຄວາມເຫນັ ຄັດຄ້ານ ແນວການອະທິບາຍຂອງກຸ່ມທາອິດກຸ່ມນີ້ິເຫັນວ່າຈັກກະພັດນິຍົມມີທ່ືີມາຈາກປັດໄຈທາງການເມືອງເປັນສາຄັນ ຄວາມຄິດແບບນ້ີິຈະເຫັນໄດ້ຈາກທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ສະກ າປີເຕີ (Schumpeter), ທ່ານ ຮອບບິນ (Robbins), ທ່ານ ບລອກ(Blaug) ແລະ ທ່ານ ໂຄເຮັນ (Cohen)ສາລັບກຸ່ມສຸດທ້າຍເປັນກຸ່ມທີື່ເຫັນວ່າ ທດິ ສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 132 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ຈກັ ກະພັດນິຍມົ ນິ້ັນອາດຈະມີສາເຫດມາຈາກທັງປັດໄຈທາງເສດຖະກດິ ແລະ ການເມືອງທງັ ຍັງອາດຈະມີຫາຍຮູບ ແບບ ຫື ອາດຈະມີຮູບແບບທື່ີປ່ຽນແປງໄປເລື້ອິ ຍໆກໄດ້ ລັກສະນະການອະທິບາຍເຊັື່ນນີ້ິພຈະເຫັນໄດ້ຈາກຄວາມ ຄິດຂອງ ທາ່ ນ ກັລຕງັ ( Galtung) ແລະ ທ່ານ ວເລສີ ະຕິນ(Walerstein). ຢາ່ ງໃດກດີ ເປັນທຍ່ືີ ອມຮບັ ກນັ ວາ່ ທດິ ສະດີຈັກກະວັດນິຍົມຂອງມາກຊິດ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິື່ງຄວາມຄິດ ຂອງ Lenin ຊຶ່ືງໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກ Hobson ແລະມາກຊິດຮ່ວມສະໄໝນັິ້ນມີບົດບາດຄອບງາແນວການ ອະທິບາຍປະກດົ ການທ່ືີຮຽກວ່າຈກັ ກະພັດນິຍມົ ມາໂດຍຕະຫລອດ ເຖິງແມນ່ ຈະໄດ້ຮັບການວິພາກວິຈານຈາກທັງ ນັກທິດສະດີມາກຊິດເອງ ແລະ ນັກວິຊາການນອກສານັກນິີ້ກຕາມ ແຕ່ດ້ວຍເຫດທື່ີທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍມົ ແນວ ມາກຊດິ ເນັິ້ນໜັກການອະທບິ າຍການປ່ຽນແປງ ແລະ ຄວາມເຄອື່ ນໄຫວຂອງລະບບົ ທຶນນິຍມົ ໃນປະເທດພັດທະນາ ແລ້ວ ໃນແງ່ທື່ີເປັນທ່ືີມາຂອງຈັກກະພັດນິຍົມເປັນຫັກ ແລະ ຂ້ອນຂ້າງຈະລະເລຍການສຶກສາຜົນກະທົບຂອງ ຈັກກະພັດນິຍມົ ທ່ືມີ ີຕື່ດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາຢ່າງຈງິ ຈັງທັງນິ້ີມັກຈະລົງຄວາມເຫັນກັນຢ່າງງາ່ ຍໆວ່າສັງຄົມເຫົື່ານັິ້ນ ຄົງຈະມີສະພາບບື່ຕາ່ ງກັບສືິ່ງທເ່ືີ ຄຍເກີດຂ້ຶິນກັບສັງຄມົ ຕາເວັນຕກົ ໃນອດີດ ແລະ ເຫັນວາ່ ສັງຄມົ ເຫົ່ືານ້ີິຄົງມີສະພາບ ທົື່ວໆໄປຄ້າຍຄືກັນລັກສະນະດັື່ງກ່າວນ້ິີບື່ຄ່ອຍຈະສອດຄ່ອງກັບຄວາມເປັນຈິງຂອງປະເທດໂລກທື່ີສາມເທົື່າໃດ ແລະ ໃນຫາຍກລະນີກບ່ືອາດຈະຕອບບັນຫາກຽ່ ວກັບພັດທະນາການທເ່ືີ ກີດຂ້ິນື ໃນສັງຄມົ ເຫ່ືົານ້ີິໄດ້ຢ່າງໜ້າພໃຈ ດື່ັງ ນັ້ິນ, ໃນຊ່ວງຫັງສົງຄາມໂລກເທື່ອທີ 2 ຊຶື່ງມີຜູ້ສົນໃຈສຶກສາບັນຫາຂອງປະເທດໂລກທື່ີສາມຫລາຍຂ້ຶິນ ທິດສະດີ ຈັ ກ ກ ະ ພັ ດນິ ຍົ ມ ຈຶ ່ືງ ມີ ບົ ດ ບາດ ໃນກາ ນອະທິ ບາ ຍ ຄວາມສ າພ ັ ນ ທາ ງ ເສດຖ ະກິດ ກ ານ ເມື ອງ ລະຫ ວ່າ ງ ປະເທດ ພດັ ທະນາແລ້ວກັບປະເທດດ້ອຍພັດທະນານ້ອຍລົງໃນຂະນະດຽວກັນທິດສະດີອື່ນໆໂດຍສະເພາະຢ່າງຍ່ືິງການສຶກ ສາໃນແງ່ການພືຶງ່ ພາ ແລະ ລະບົບໂລກຊ່ງຶື ໃຫ້ຄວາມສາຄນັ ກບັ ການອະທິບາຍບັນຫາຂອງໂລກທື່ສີ າມຫລາຍຂຶ້ິນເລ່ືີມ ໄດຮ້ ັບຄວາມສົນໃຈຫລາຍຂນຶ້ິ ຈົນແທບຈະບດົ ບັງທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມໄປເສຍທດີ ຽວ ດັງື່ ນັ້ນິ , ຈຶືງ່ ບ່ືແມ່ນເລ່ືອງ ແປກທື່ີເຮົາຈະພົບວ່າທິດສະດີຈກັ ກະພດັ ນຍິ ົມແນວມາກຊິດຈະບື່ໄດຮ້ ັບການກາ່ ວເຖງິ ເທ່າົື ໃດໃນປັດຈຸບັນ. ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 133 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ບດົ ທີ 7 ທິດສະດີການເພໍິ່ງພາ ການພັດທະນາປະເທດຕາມແນວທາງທຶນນຍິ ົມຂອງປະເທດໂລກທີສາມໃນຊວ່ ງຫັງສົງຄາມໂລກ ເທື່ອທີ 2 ເທົື່າທື່ີປະກົດໂດຍທົື່ວໄປນອກຈາກຈະບ່ືນາໄປສູ່ຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດດັ່ືງທື່ີຄາດຫວັງຍັງກື່ໃຫ້ ເກີດຜົນເສຍນານັບການໃນດ້ານເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ ແລະ ການເມືອງທາງໂດຍກົງ ແລະໂດຍອ້ອມທັງນິ້ີບື່ວາ່ ຈະ ເປນັ ບັນຫາການຂາດດຸນການຄ້າ ແລະ ດນຸ ການຊາລະເງິນ ບັນຫາການກະຈາຍລາຍໄດ້ບັນຫາການເຕີບໂຕຢ່າງຂາດ ລະບຽບແບບແຜນຂອງເມືອງ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຊຸມຊົນແອອັດ ບັນຫາສິ່ືງແວດລ້ອມ ຫື ແມ່ນກະທືັ່ງ ບັນຫາສດິ ທມິ ະນຸດຊົນ ແລະ ບັນຫາເສລີພາບທາງການເມືອງເບ່ືິງເໝືອນຈະໄດ້ຮັບຜົນກະທົບບື່ຫລາຍກນ້ອຍຈາກ ແນວທາງການພັດທະນາດັື່ງກ່າວແທບທັງສິ້ນສະພາບເຊັື່ນນ້ີິຊຶ່ືງມັກຈະຮຽກລວມກັນວ່າບັນຫາຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາໄດ້ຜັກດັນໃຫ້ນັກວິຊາການ ແລະ ປັນຍາຊົນໃນໂລກທື່ີສາມຫັນມາປະເມີນຄ່າທິດສະດີກ່ຽວກັບການ ພດັ ທະນາທ່ືີມອີ ດິ ທພິ ົນຕ່ືກາການົດນະໂຍບາຍຂອງລັດ ແລະ ຕື່ການສກຶ ສາໃນດ້ານນິໂ້ີ ດຍສະເພາະຢາ່ ງຍິ່ືງທິດສະດີ ການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ ແລະ ທດິ ສະດີການເຮດັ ໃຫທ້ ນັ ສະໄໝ ນັກວຊິ າການຈານວນບ່ືນອ້ ຍເຫັນວ່າທດິ ສະດີທື່ີ ມີຢູ່ບ່ືໄດ້ຊີິ້ໃຫ້ເຫັນບັນຫາທ່ືີເກີດຂື້ິນ ແລະ ບື່ອາດຈະແກ້ບັນຫາດັ່ືງກ່າວໄດ້ ດັື່ງນັ້ິນ, ນັກວິຊາການເຫົ່ືານ້ິີຈຶື່ງ ພະຍາຍາມຄົ້ິນຫາແນວຄິດໃໝ່ທໃື່ີ ຫ້ຄາອະທບິ າຍ ຫື ສະເໜີແນວທາງໃນການແກ້ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາທື່ີ ດີກວ່າທິດສະດີເດີມຢ່າງໃດກດີແນວຄິດອື່ນໆ ເຊັ່ືນ: ທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມແນວມາກຊິດກບ່ືໄດ້ໃຫ້ຄາຕອບທ່ືີ ໜາ້ ພໃຈ ແລະ ຄົບປະເດັນເພາະທິດສະດີດື່ັງກ່າວມຸ້ງວິເຄາະເຖິງຜົນປະໂຫຍດທ່ືີປະເທດພັດທະນາແລວ້ ໄດ້ຮັບຈາກ ປະເທດດ້ອຍພດັ ທະນາຫລາຍກວ່າທ່ືີຈະອະທິບາຍເຖງິ ບັນຫາຂອງປະເທດດ້ອຍພັດທະນາດ້ວຍເຫດນ້ິີນັກວິຊາການ ແລະ ປນັ ຍາຊນົ ໃນໂລກທື່ສີ າມຈືງຶ່ ພະຍາຍາມພັດທະນາແນວຄິດໃນການອະທິບາຍ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາຂິຶນ້ ມາເອງຈາກປະສົບການ ແລະ ຄວາມຮູ້ທ່ືີມີຢໃູ່ ນທາ່ ມກາງການສະແຫວງຫາດັື່ງກາ່ ວ ປັນຍາຊົນ ແລະ ນັກວິຊາການຊາວລາຕິນອາເມລິກາຈານວນໜຶ່ືງໄດ້ສະເໜີແນວການອະທິບາຍບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາທ່ືີມັກ ຈະຮຽກກັນໂດຍທົ່ືວໄປວ່າ ທິດສະດີການພຶ່ືງພາ (dependency) ອອກມາແນວຄິດຂັ້ິນຕົ້ິນຂອງທິດສະດີການ ເພງ່ິື ພາມີທື່ມີ າຈາກຄວາມຄິດຂອງບັນດານກັ ເສດຖະສາດໃນຄະນະກາມາທກິ ານເສດຖະກິດສາລັບອເມລິກາລາຕິນ ຂອງສະຫະປະຊາຊາດ (The UN Economic Commission for Latin America, ECLA) ໂດຍມີ Rual Prebisch ເປັນຜນູ້ າ Prebisch ຈາແນກປະເທດຕາ່ ງໆ ຕາມລະດັບການພັດທະນາອອກເປນັ 2 ປະເພດ: ປະເພດທາອິດຄື ປະເທດສູນກາງ (Center) ທື່ີພັດທະນາແລ້ວ ສ່ວນປະເພດທີສອງຄື ປະເທດອ້ອມນອກ (Periphery) ຊືຶ່ງດອ້ ຍພັດທະນາຄວາມສາພັນດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດທັງສອງປະເພດນ້ີິ ຈະເປັນໄປໃນລັກສະນະທື່ີປະເທດສູນກາງໄດ້ປຽບ ແລະ ປະເທດອ້ອມນອກເສຍປຽບຢູ່ສະເໝີທັງນິ້ີເປັນຜົນມາ ຈາກ “ອັດຕາດ້ານການຄ້າທື່ີເສືອ່ ມໂຊມລົງເລອ້ິື ຍໆ (deteriorating terms of trade)” ນນັ້ິ ເອງ ດັ່ງື ທື່ີຈະເຫັນ ໄດ້ວ່າລາຄາສິນຄ້າປະເພດວັດຖຸດບິ ທ່ືີຜະລິດໂດຍປະເທດອ້ອມນອກມີແນວໂນ້ມຈະຕກຕ່ືາລົງເມື່ອປຽບທຽບກບັ ລາຄາສິນຄ້າອຸດສາຫະກາຈາກປະເທດສູນກາງ ໃນທັດສະນະຂອງ Prebisch ແລະ ພວກພ້ອງ ນັກເສດຖະສາດ ແຫ່ງ ECLA ສະພາບຄວາມສາພັນທືີ່ບື່ສະເໝີພາກໃນດ້ານການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດສູນກາງກັບປະເທດອ້ອມ ນອກດັື່ງກ່າວເປັນສາເຫດ ຫັກຂອງຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນອາເມລິກາລາຕິນ ທັງນີ້ິເປັນເພາະສະພາບການຄ້າ ລະຫວ່າງປະເທດເຊນັື່ ນັ້ິນກື່ໃຫ້ເກດີ ຄວາມຜິດປກົ ກະຕິໃນລະບົບຕລາດໂລກຂຶ້ິນ 2 ປະການ ປະການທາອິດທາໃຫ້ ເກດີ ການແບງ່ ງານກັນທາລະຫວ່າງປະເທດໃນລັກສະນະທື່ີປະເທດອ້ອມນອກທາຫນ້າທ່ີືຜະລິດ ແລະ ສືົ່ງອອກສິນ ຄ້າປະເພດອາຫານ ແລະ ວັດຖຸດິບຂະນະທ່ືີປະເທດສູນກາງຜະລິດ ແລະ ຂາຍສິນຄ້າອຸດສາຫະກາປະການທີສອງ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 134 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ເກີດການຜູກຂາດ ໃນຕະຫາດປັດໄຈການຜະລິດ ແລະ ຕະຫາດສິນຄ້າພາຍໃນດິນແດນສູນກາງຫລາຍຂຶ້ິນຄວາມ ຜິດປົກກະຕິທັງສອງຈະທາໃຫ້ປະເທດສູນກາງມີອານາດຕື່ຮອງສູງກວ່າປະເທດອ້ອມນອກຢ່າງຫລາຍສິນຄ້າ ອດຸ ສາຫະກາຈາກປະເທດສູນກາງຖກື ໂກງ່ ລາຄາໃຫ້ສູງຂຶ້ິນ ແຕ່ສິນຄ້າຂນ້ິັ ປະຖມົ ຈາກປະເທດອ້ອມນອກຖກື ກົດໃຫ້ ລາຄາຕື່າລົງຜົນປະໂຫຍດຈາກການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດຈຶື່ງຕົກຢູ່ກັບປະເທດສູນກາງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ສະພາບດືັ່ງ ກ່າວນີ້ິສົ່ືງຜົນໃຫ້ປະເທດອ້ອມນອກບື່ອາດຈະພັດທະນາຕົນເອງໄປໄດ້ເທົາ່ື ທື່ີຄວນ ແລະ ຍັງຕ້ອງຕົກຢູ່ໃນສະພາບ ພຶືງ່ ພາປະເທດອອ້ ມນອກຢາ່ ງບ່ືມທີ ື່ີສິນີ້ ສຸດ Prebisch ແລະ ພວກພ້ອງເຫັນວ່າການແກ້ບັນຫານີິ້ຈະຕ້ອງອາໄສຍຸດ ທະວິທິ 3 ປະການຄື ປະການທາອິດຄື ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາໂດຍການທົດແທນການນາເຂົິ້າ (import substitution) ປະການທີສອງໄດ້ແກ່ ການສົື່ງອອກສິນຄ້າອຸດສາຫະກາ ແລະ ປະການສຸດທ້າຍກຄື ການຫາທາງ ປຽ່ ນແປງໂຄງສ້າງສະຖາບັນເສດຖະກິດລະຫວ່າງປະເທດໃຫເ້ ປັນປະໂຫຍດແກ່ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຫລາຍຂ້ິຶນ ຍຸດທະວິທິດັ່ືງກ່າວໂດຍສະເພາະຢ່າງຍື່ິງ 2 ປະການທາອິດໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຢ່າງກວ້າງຂວາງ ແລະ ມີອິດທິພົນ ໂດຍກົງຕ່ືການການົດນະໂຍບາຍການພັດທະນາເສດຖະກິດໃນອາເມລິກາລາຕິນ ແຕ່ກບ່ືປະສົບຄວາມສາເລັດໃນ ການແກ້ບນັ ຫາເທ່ືົາທື່ຄີ ວນ (Munoz, 1982:2;Hoogvell, 1983: 167-168). ຢາ່ ງໃດກຕາມ ແມ່ນຍດຸ ທະວິທຊີ ່ງຶື Prebisch ແລະ ພວກພ້ອງທ່ືີ ECLA ສະເໜີອອກມາຈະປະສບົ ກັບ ຄວາມລິ້ົມເລວ ແຕ່ແນວຄວາມຄິດພືິ້ນຖານກຽ່ ວກັບການພຶ່ືງພາຂອງພວກທາ່ ນກັບປະສົບຄວາມສາເລັດຢ່າງຫລາຍ ນກັ ສງັ ຄມົ ສາດຊາວອເມລິກາລາຕິນໄດ້ນາເອາົ ແນວຄວາມຄິດນ້ິີມາພດັ ທະນາແລະຕີຄວາມອອກໄປຢາ່ ງກວ້າງຂວາງ ດ້ວຍເຫດນິ້ີໃນຊ່ວງປີ ຄ.ສ 1960 ຈຶື່ງມີຂິ້ຂຽນໃນດ້ານທິດສະດີການພຶື່ງພາອອກມາເປັນຈານວນຫລາຍຂ້ິຂຽນ ສ່ວນໃຫຍ່ຈະເນັ້ິນໜັກເຖິງລັກສະນະເຊື່ອມໂຍງລະຫວ່າງປັດໄຈພາຍໃນປະເທດກັບປັດໄຈພາຍນອກໂດຍມີ ລະບົບທນຶ ນຍິ ມົ ຂ້າມຊາດເປັນຕົວແປສາຄັນທັງນິີ້ໂດຍທົື່ວໄປຂິ້ຂຽນເຫາ່ືົ ນ້ິີຈະເປັນການສກຶ ສາໃນລກັ ສະນະຂ້າມສາ ຂາວິຊາຊຶື່ງອາໄສວິທີການທາງປະຫວັດສາດການສຶກສາໃນແນວການພືຶ່ງພາມີອິດທິພນົ ຢ່າງຫລາຍຈົນປົດກດົ ວ່າໃນ ລາວກາງຈົນເຖງິ ປາຍປີ ຄ.ສ1960 ການສກຶ ສາການພດັ ທະນາແບບນີ້ິໄດ້ກລາຍເປນັ ແນວການສກຶ ສາຫກັ ໃນວົງການ ປັນຍາຊົນອາເມລິກາລາຕນິ (Valenzuela and Valenzuela, 1982 : 16). ເຖິງແມ່ນວ່າບັນດານັກວິຊາການອາເມລິກາລາຕິນຈານວນຫລາຍຈະເຫັນພ້ອງກັນວ່າບັນຫາຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາຂອງພູມິພາກນ້ີິມີທ່ືີມາຈາກພາວະການພຶ່ືງພາກຕາມ ແຕ່ກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຄົນເຫົ່ືານິ້ີຈະອະທິບາຍ ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການພຶື່ງພາກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໄປໃນທິດທາງດຽວກັນໂດຍອາໄສກອບທິດສະດີຢ່າງ ດຽວກັນແທ້ທື່ີຈງິ ແລວ້ ນັກວິຊາການແຕ່ລະກມຸ່ ຈະມີຄວາມຄິດແຕກຕາ່ ງກັນໄປບຫື່ ລາຍກນ້ອຍຄວາມຫາກຫາຍໃນ ແນວການອະທິບາຍບັນຫາຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາຈາກທັດນະການພຶ່ງື ພານ້ິີໄດ້ທາໃຫ້ການສຶກສາວິເຄາະໃນແງ່ການ ພຶື່ງພາມີລັກສະນະເປັນແນວການສຶກສາ ຫື ວິທີເບິ່ືງບັນຫາ (approach) ຢ່າງໜຶື່ງເທົື່ານັິ້ນຫາໃຊ້ທິດສະດີທ່ືີມີ ຄວາມເປັນອັນໜຶື່ງອນັ ດຽວກັນໃນແນວຄວາມຄິດແຕ່ຢ່າງໃດບ່ື ຢ່າງໃດກດີກລຸ່ມທ່ືີສາຄັນທື່ີມແີ ນວການອະທິບາຍ ແຕກຕ່າງກັນເດື່ັນແຈ້ງມຢີ ູ່ບື່ຈກັ ກຸມ່ ນັກວິຊາການບາງຄົນ ເຊັ່ືນ: ທ່ານ ໂອບຽນ (O'Brien) ແລະ ທ່ານ ພອລມາ (Palma) ຈງ່ືຶ ພະຍາຍາມຈາແນກແນວການອະທິບາຍຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການພຶ່ືງພາກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາ ອອກມາເປັນ ແນວທາງຫັກພຽງບ່ືຈັກແນວທາງທັງນິ້ີເພື່ອໃຫ້ງ່າຍຕ່ືການທາຄວາມເຂົ້ິາໃຈ ໃນກລະນີຂອງ ທ່ານ ໂອບຽນ (O'Brien ,1982:11) ທ່ານໄດ້ຈາແນກການອະທິບາຍອອກເປັນ 3 ແນວທາງກ່າວຄື (1) ແນວການ ອະທິບາຍທ່ືີໄດ້ຮັບອິດທິພົນດ້ານຄວາມຄິດຈາກກຸ່ມນັກເສດຖະສາດແຫ່ງ ECLA ທື່ີເນັ້ິນພິຈາລະນາໃນເຊີງໂຄງ ສ້າງນັກວິຊາການຄົນສາຄັນທື່ີພະຍາຍາມພັດທະນາແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບການພຶື່ງພາໄປໃນທິດທາງນ້ິີໄດ້ແກ່ Sunkel ແລະ Furtado (2) ແນວການອະທິບາຍທື່ີໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຄວາມຄິດແນວມາກຊິດ ນັກວິຊາການ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈບຸ ັນ 135 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ທື່ີຈັດວ່າຢູ່ໃນກຸ່ມນີິ້ ໄດ້ແກ່ Marini, Dos Santos ແລະ Frank (3) ແນວການອະທິບາຍທື່ນີ າເອົາຄວາມຄິດ ທງັ ສອງແນວທາງທື່ີກາ່ ວໄປແລ້ວມາໃຊ້ເປັນປະໂຫຍດໃນການສກຶ ສາວເິ ຄາະຮ່ວມກັນ ນັກວຊິ າການໃນກຸ່ມນິ້ີສ່ວນ ໃຫຍ່ຈະເປັນນັກສັງຄົມວິທະຍາ ເຊັ່ືນ:Quijano, Cardoso, Lanni ແລະ Fernandez ເປັນຕົ້ິນ ສາລັບ Palma (1978-898) ທ່ານກແບ່ງແນວການອະທິບາຍໃນທັດນະແບບການພຶ່ືງພາອອກເປັນ 3 ແນວທາງເຊ່ັືນ ດຽວກນັ ແນວທາງທາອິດເປັນແນວການອະທບິ າຍທ່ືີ Frank ເລມ່ີື ຕົນ້ິ ວາງຮາກຖານໄວ້ ແລະ ນັກວຊິ າການແຫ່ງສາ ນັກ CESO (Centro de Estudios Sociales) ຂອງມະຫາວທິ ະຍາເລື່ີມແຫ່ງຊິລີໄດ້ພັດທະນາສືບຕ່ືກັນມາ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງນັກວິຊາການຢ່າງເຊັ່ືນ Dos Santos, Marini, Caputo ແລະ Pizzaro ແນວການ ອ ະ ທ ິ ບ າ ຍ ແ ບ ບ ນ້ິີ ມ ຸ ້ ງ ສ ້ າ ງ ທ ິ ດ ສ ະ ດີ ກ ່ ຽ ວ ກ ັ ບ ຄ ວ າ ມ ດ ້ ອ ຍ ພ ັ ດ ທ ະ ນ າ ໃ ນ ອ າ ເ ມ ລິ ກ າ ລ າ ຕ ິ ນ ໂ ດ ຍ ເ ນ ັ ້ິ ນ ລ ັ ກ ສ ະ ນະ ເສດຖະກິດທື່ພີ ື່ງຶ ພາພາຍນອກເປັນສາເຫຕຸສາຄັນແນວທາງທື່ີສອງເປັນແນວການອະທບິ າຍທື່ີເນັິນ້ ການສຶກສາ ແລະ ວິພາກວິຈານອຸປະສັກໃນການພັດທະນາປະເທດໂດຍອາໄສກອບຄວາມຄິດທື່ີພັດທະນາມາຈາກແນວການສຶກສວິ ເຄາະຂອງນັກວຊິ າການແຫ່ງ ECLA. ຄວາມຄິດແນວນິ້ີຈະເຫັນໄດ້ຈາກງານຂຽນຂອງ ທ່ານ ເຟີຕາໂດ(Furtado) ແລະ ທ່ານ ສັງເກລ (Sunkel) ແລະ ແນວທາງສຸດທ້າຍເປນັ ແນວການອະທິບາຍທ່ືີມຸ້ງວິເຄາະສະຖານນະການການພືຶ່ງພາຢ່າງເປນັ ຮູບ ທາເປັນກລະນີ ໆ ໄປ ໂດຍບ່ືມີເປົິ້າໝາຍ ທື່ີຈະສ້າງທິດສະດີທື່ີມີແບບແຜນແນ່ນອນຂຶ້ິນມາແຕ່ຢ່າງໃດ ລັກສະນະ ຄວາມຄິດເຊື່ນັ ນີິ້ຈະພົບໃນງານຂອງ Cardoso ແລະ Faletto. ຈະເຫັນໄດ້ວ່າລັກສະນະການຈາແນກແນວການອະທິບາຍກ່ຽວກັບການພຶື່ງພາທັງຂອງ ທ່ານ ໂອບຽນ (O'Brien) ແລະ ຂອງ ທ່ານ ພອລມາ (Palma) ຄາ້ ຍຄືກນັ ຫລາຍການພິຈາລະນາກ່ຽວກບັ ແນວການອະທິບາຍ ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່າງການພງ່ຶື ພາກບັ ຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາໃນທື່ີນິ້ີຈະອາໄສວທິ ກີ ານຈາແນກກມຸ່ ຄວາມຄິດຂອງນັກ ວິຊາການທັງສອງເປັນເກນ ດັ່ືງນັ້ິນ, ໃນທ່ືີນ້ິີຈຶ່ືງແບ່ງກຸ່ມຄວາມຄິດໃນການອະທິບາຍພາວະການພຶ່ືງພາອອກເປັນ 3 ກ່ມຸ ຄື ກມຸ່ ທື່ີອະທບິ າຍໃນເຊີງມາກຊິດ ກຸມ່ ທ່ືີອະທິບາຍໃນເຊີງໂຄງສ້າງ ແລະ ກຸ່ມທ່ືີສກຶ ສາວິເຄາະສະຖານນະການ ພຶ່ືງພາເປນັ ກລະນໆີ ສາລັບການຊິີ້ໃຫເ້ ຫນັ ເຖິງສາລະສາຄັນໃນແນວຄວາມຄິດຂອງແຕ່ລະກມຸ່ ຈະໃຊ້ວທິ ພີ ິຈາລະນາ ຈາກ ຕົວຢ່າງຄວາມຄິດຂອງນັກວິຊາການບາງຄົນໃນແຕ່ລະກຸ່ມເປັນຫັກໂດຍຄາດວ່າຄວາມຄິດຂອງນັກວິຊາການ ເຫົ່ືານິັ້ນຈະເປນັ ຕົວແທນຄວາມຄິດຂອງກມຸ່ ໄດ້ເປນັ ສ່ວນໃຫຍ່. ການອະທິບາຍໃນແບບມາກຊິດ : ທ່ານ ແຟງ (Frank) ແລະ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ (Dos Santos)ນັກວິຊາການກຸ່ມນ້ິີໂດຍສະເພາະ Frank ໄດ້ຮັບອິດທິພົນດ້ານຄວາມຄິດໃນການວິເຄາະບັນຫາຄວາມ ດ້ອຍພັດທະນາອອກມາຈາກ Baran ຊຶື່ງນັບເປັນ ນັກທິດສະດີນີໂອມາກຊິດຄົນທາອິດທື່ີລະບຸວ່າການພັດທະນາ ກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາເປັນປະກົດການດຽວກັນຈະແຍກອອກມາພິຈາລະນາເທື່ອລະດ້ານບ່ືໄດ້ທັງນ້ິີເພາະ ປະເທດທຶນນິຍົມຊັ້ິນນາທັງຫາຍພັດທະນາຕົນເອງຂຶິ້ນມາໄດ້ກດ້ວຍການສວຍສ່ວນເກີນທາງເສດຖະກິດຈາກ ດິນແດນໂພ້ນທະເລທັງຫາຍ ການຂູດຮີດເອົາສ່ວນເກີນດັື່ງກ່າວໃນຂັິ້ນທາອິດຈະອາໄສວິທີການທາງການຄ້າເປັນ ເຄືອ່ ງມື ແລະ ໃນໄລຍະຕ່ືມາກຈະເຂົາ້ິ ໄປສວຍໂອກາດຜນົ ປະໂຫຍດໂດຍກງົ ດ້ວຍການຍຶດດິນແດນເຫາົ່ື ນ້ິັນເປັນອາ ນານິຄົມດິນແດນໂພ້ນທະເລ ຈຶ່ືງສູນເສຍສ່ວນເກນີ ທື່ີສາມາດສະສົມເປັນທນຶ ໃນການພດັ ທະນາຕົນເອງໄປເລືອ້ິ ຍໆ ດືງັ່ ນັ້ິນ, ຂະບວນການສວຍງາມເກີນເຊ່ນັື ວ່ານີ້ິບື່ພຽງແຕ່ຈະກ່ືໃຫເ້ ກີດການພັດທະນາໃນປະເທດທນຶ ນິຍມົ ເທ່ົືານ້ັິນຍັງ ເປັນທ່ືີມາຂອງຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນດິນແດນໂພ້ນທະເລໃນເວລາດຽວກັນ (Hoogvelt, 1983:166) Frank ໄດ້ນາເອົາແນວຄວາມຄິດດັງ່ື ກ່າວນິ້ີມາຂະຫຍາຍຄວາມ ແລະ ປັບໃຫ້ເຂົິ້າກັບແນວຄວາມຄິດດ້ານການພ່ືຶງ ພາໂດຍອາໄສກອບ ທິດສະດີມາກຊິດເປັນແນວທາງໃນການວິເຄາະແນວການອະທິບາຍຄວາມສາພັນລະຫວ່າງ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 136 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ

ການເພງິ່ື ພາກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງທ່ານມີອິດທິພົນຢ່າງສູງຕ່ືບັນດານັກວິຊາການແຫ່ງ CESO ຂອງມະຫາ ວິທະຍາໄລເລີື່ມແຫ່ງຊິລີຊຶື່ງ Frank ເຄີຍສອນຢູ່ໄລຍະໜຶ່ືງ ນັກວິຊາການເຫົື່ານີິ້ມີສ່ວນສາຄັນໃນການພັດທະນາ ແນວການອະທິບາຍໃນລັກສະນະນ້ີິອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງຂ້ິຂຽນຂອງນັກວິຊາການກຸ່ມນີິ້ທື່ີຮູ້ຈັກກັນຢ່າງ ກວາ້ ງຂວາງພາຍນອກອເມລິກາລາຕນິ ເຫັນຈະໄດ້ແກ່ງານຂອງ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ(Dos Santos). ໃນກລະນີຂອງ Frank ທ່ານເຫັນວ່າການພຶ່ືງພາ ຫື ຄວາມສາພັນໃນເຊີງເພ່ືິງພາທັງໃນອດີດ ແລະ ປັດຈຸບັນທື່ີປະເທດດ້ອຍພັດທະນາມີຢູ່ກັບປະເທດທື່ີພັດທະນາແລ້ວເປັນສາເຫດສາຄັນທ່ືີນາໄປສູ່ຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາກ່າວຄື ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາທ່ືີປະກົດຢູ່ໃນປັດຈຸບັນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຜົນທາງປະຫວັດສາດຈາກຄວາມ ສາພັນຢ່າງຕ່ືເນື່ອງໃນດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ດ້ານອື່ນໆ ລະຫວ່າງປະເທດດ້ອຍພັດທະນາທື່ີຕົກເປັນບລິວານ (satellite) ກັບປະເທດພັດທະນາແລ້ວໃນສ່ວນກາງ (metropolitan) ໂຄງສ້າງ ແລະ ການພັດທະນາຂອງ ລະບົບທຶນນິຍົມລະດັບໂລກຕ້ອງອາໄສຄວາມສາພັນດັ່ືງກ່າວເປັນຮາກຖານສາຄັນ (Frank, 1972-a:3) ດ້ວຍ ເຫດນ້ີິ Frank ຈ່ືຶງຖືວ່າຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດບລິວານນັິ້ນບື່ໄດ້ເກີດຂນ້ຶິ ເອງ ຫື ມີມາແຕ່ດ້ັິງເດີມຫາກ ແຕ່ເກີດຈາກການກລະທາຂອງປະເທດໃນສ່ວນກາງ ໃນອະດີດປະເທດໃນສ່ວນກາງອາດຈະບ່ືພັດທະນາແຕ່ ປະເທດເຫົື່ານີ້ິກບ່ືເຄຍຕົກຢູ່ໃນສະພາບດ້ອຍພັດທະນາເພາະບື່ມີປະເທດໃດມາເຮັດໃຫ້ປະເທດໃນສ່ວນກາງດ້ອຍ ພັດທະນາລັກສະນະຄວາມສາພັນເຊີງຂູດຮີດລະຫວ່າງສ່ວນກາງກັບສ່ວນບລິວານເຊັ່ືນວ່ານິ້ີຈະມີຢູ່ໃນທັງລະດັບ ລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ລະດບັ ສງັ ຄົມເພາະສະນ້ິັນໃນປະເທດບລວິ ານເອງຈ່ືຶງມທີ ັງສ່ວນກາງ ແລະ ສ່ວນບລິວານຢູ່ ໃນຕົວຂອງມັນເອງຄວາມສາພັນແບບນີ້ິບື່ວ່າຈະຢູ່ໃນລະດັບໃດຈະມີອິດທິພົນຄອບງາ ແລະ ຫື່ຫອມສະພາບ ເສດຖະກິດສັງຄົມ ແລະ ການເມືອງຂອງປະເທດບລິວານຢ່າງເລິກລຶກສະພາບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນປະເທດ ບລິວານໃນທຸກດ້ານຈຶ່ືງເປັນຜົນມາຈາກຄວາມສາພັນດັື່ງກ່າວ ໃນແງ່ກົນໄກທ່ືີນາໄປສູ່ສະພາບດ້ອຍພັດທະນານິ້ັນ Frank (1972-a:6) ຊິ້ີໃຫ້ເຫັນວ່າບລິວານແຕ່ລະສ່ວນຈະທາຫນ້າທ່ືີເປັນເຄື່ອງມືດູດເອົາທຶນຫືສ່ວນເກີນທາງ ເສດຖະກິດອອກຈາກສັງຄົມ ແລ້ວສົ່ືງຕື່ກນັ ໄປເປັນທ້ອນໆໄປຍັງປະເທດ ສ່ວນກາງອັນເປັນສ່ວນກາງລະດັບໂລກ ນອກເໜອື ຈາກນັ້ິນສ່ວນກາງໃນທກຸ ລະດັບຈະຄອຍຖາ້ ຖຮື ັກສາ ແລະ ຕອກຢ້ິາໂຄງສາ້ ງອານາດຂອງສ່ວນກາງ ແລະ ຮູບແບບຄວາມສາພັນທື່ີເປັນຢູ່ເອົາໄວ້ ຕະຫາດໃດທື່ີມັນຍັງສ້າງປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ສ່ວນກາງທັງໃນດ້ານການ ພດັ ທະນາຂອງສວ່ ນກາງ ແລະ ດາ້ ນການສາ້ ງຄວາມມັື່ງຄັ່ືງໃຫ້ແກ່ຊົນຊ້ິັນຜູ້ຄອງອານາດໃນລະບບົ ທນຶ ນິຍົມເຮົາອາດ ຈະເຂົ້ິາໃຈແນວຄວາມຄິດຂອງ Frank ໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນຈາກສົມມຸດຖານ(assumption) ແລະ ຂິ້ ສົມມຸດຖານ (hypotheses) ຂອງທ່ານກ່ຽວກັບຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການພຶື່ງພາກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາ ໃນແງ່ຖານຄຕິ ໃນເລື່ອງນີິ້ Frank (1972-a:9) ລະບຸວ່າພາຍໃນໂຄງສ້າງການພຶື່ງພາລະຫວ່າງສ່ວນກາງກັບບລິວານທື່ີຄອບຄຸມ ທັງໂລກເຊັື່ນນີິ້ ສ່ວນກາງມີແນວໂນ້ມຈະພັດທະນາໄປເລືິອ້ ຍໆ ແລະ ສ່ວນບລິວານກຕ້ອຍ ພັດທະນາໄປເລື້ິອຍໆ ຈາກຖານຄຕິດັື່ງກ່າວ Frank (1972-a:9-15) ໄດ້ພັດທະນາຂຶິ້ນມາເປັນຂິ້ສົມມຸດຖານ 5 ປະການ ຊຶື່ງທ່ານໃຊ້ ໃນການຄນ້ິົ ຄວ້າວິໄຈຂອງທາ່ ນ ກ່າວຄື ປະການທາອດິ ການຕົກຢູ່ໃນຖານະບລິວານ ທາໃຫ້ການພັດທະນາໃນສ່ວນ ກາງຂອງປະເທດບລິວານບື່ວ່າຈະເປນັ ລະດັບຊາດ ຫື ລະດບັ ຮອງລົງໄປເປັນໄປຢ່າງຈາກັດ ໃນທາງກົງກນັ ຂ້າມການ ພັດທະນາໃນສ່ວນກາງຂອງໂລກຈະກລະທາໄດ້ຢ່າງເຕັມທື່ີເພາະ ບື່ຕ້ອງຕົກເປັນບລິວານຂອງໃຜ ໃນສົມມຸດຖານ ແຮກນີິ້ຈະເຫນັ ໄດ້ແຈ້ງວ່າ Frank ຢິ້າເຖິງສາເຫດຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາທື່ີເກດີ ຈາກການພືຶ່ງພາໃນຖານະບລິວານ ໂດຍທ່ານຊິີ້ໃຫເ້ ຫນັ ວາ່ ຂະໜາດເມືອງໃຫຍ່ໆ ອນັ ເປັນສູນກາງຂອງປະເທດບລິວານຍັງບື່ອາດພັດທະນາໄດ້ຕາມຕ້ອງ ການ ຕລາບໃດທ່ືີຍງັ ຕກົ ເປັນບລິວານຢູ່ສົມມຸດຖານ ປະການທີສອງ ດນິ ແດນບລິວານທັງຫາຍຈະປະສົບຄວາມສາ ເລັດໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍງ່ືິ ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາແບບທຶນນິຍົມໄດ້ຫລາຍທີື່ສຸດ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 137 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ກຕ່ືເມື່ອສາຍສາພັນທື່ີມີຢູ່ກັບສ່ວນກາງເກີດຫຢ່ອນຕົວລົງ ໃນປະເດັນນີິ້ Frank ໄດ້ຢົກຕົວຢ່າງວິກິດການສາຄັນ ເຊັື່ນ ຊ່ວງເສດຖະກິດຕກຕື່າທື່ົວໂລກ ປີ 1930 ແລະ ຊ່ວງສົງຄາມໂລກທງັ ສອງເທື່ອຊຶງ່ື ເຮັດໃຫ້ອາເມລິກາລາຕິນ ຖກື ຕດັ ຂາດອອກຈາກເອລີ ບົ ແລະ ຊີິ້ໃຫເ້ ຫນັ ວາ່ ໃນຊວ່ ງດງັື່ ກ່າວປະເທດໃນລາຕິນອເມລິກາພັດທະນາອຸດສາຫະກາ ໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງເພາະສ່ວນເກີນທາງເສດຖະກິດບ່ືຖືກສ່ືົງໄປຍັງສ່ວນກາງຂອງໂລກ ແຕ່ເມື່ອໃດທື່ີປະເທດໃນ ສ່ວນກາງຟື້ິນຕົວຈາກວິກິດການ ແລະ ຮິື້ຟື້ິນການຄ້າ ແລະ ການລົງທຶນແບບເດີມຂຶິ້ນມາອີກ ການພັດທະນາໃນ ດິນແດນບລິວານກຈະກັບໄປສູ່ພາວະຍຸດຊະງັກອີກເຊັ່ືນເດີມ ປະການທື່ີສາມ ພູມິພາກທື່ີດ້ອຍພັດທະນາແລະມີ ສະພາບສັງຄມົ ລ້າຫັງທ່ີສື ຸດໃນປັດຈຸບັນຈະເປັນພູມິພາກທື່ີໃນອດີດເຄີຍຜູກພັນໃກ້ຊິດສ່ວນກາງຂອງໂລກຫລາຍທື່ີ ສດຸ ພູມິພາກ ເຊັື່ນວ່ານ້ິີມັກຈະເປັນແຫ່ືງສງົື່ ອອກສິນຄ້າຂິ້ັນປຖມົ ລາຍໃຫຍ່ ແລະເປນັ ແຫື່ງທຶນສາຄັນສາຫຣັບສ່ວນ ກາງຕື່ມາເມື່ອປະໂຫຍດທື່ີໄດ້ຮັບນ້ອຍລົງສ່ວນກາງກໄດ້ທອດຖິ້ມພູມິພາກນັິ້ນໄປ ໃນສົມມຸດຖານທື່ີສີື່ ແລະ ສົມມຸດຖານທື່ີຫ້າ Frank ໄດ້ນາເອົາການສັນນິຖານຂ້າງຕົິ້ນມາປັບໃຊ້ກັບກລະນີຂອງການເກີດຂຶ້ິນ ແລະ ຄວາມ ເສອື່ ມໂສມຂອງຟາມຂະໜາດໃຫຍທ່ ່ືີຮຽກວ່າ latifundium ສົມມດຸ ຖານທສື່ີ ີລະບຸວາ່ latifundium ເກດີ ຂນ້ຶິ ໃນ ຖານະຫນ່ວຍທຶນກິດຈະການຄ້າທມ່ືີ ງຸ້ ຕອບສະຫນອງອຸປະສົງໃນຕລາດໂລກ ຫື ຕະຫາດລະດັບຊາດທື່ີເພືີ່ມສູງຂຶ້ິນ ທງັ ນໂີິ້ ດຍການຂະຫຍາຍຕົວໃນດາ້ ນທ່ືີດິນທຶນ ແລະ ແຮງງານເພ່ອື ເປັນການເພມ່ີື ອຸບທານໃນຜະລິດຕະຜົນຂອງຕົນ ສ່ວນຂ້ິສົມມຸດຖານປະການທີຫ້າ latifundium ທ່ືີຢູ່ຢ່າງໂດດດ່ຽວມີລັກສະນະການຜະລິດແບບຍັງຊີບ ແລະ ມີ ສະພາບລ້າຫ ັງໃນປັດຈຸບັນເປັນຜົນມາຈາກອຸປະສົງຜະລິດຕະຜົນ ຫື ຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດຂອງ latifundium ນັ້ິນຕົກຕື່າລົງໄປສັນນິຖານ ແລະ ຂິ້ສົມມຸດຖານທື່ີກ່າວເຖິງໄປແລ້ວໄດ້ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນຢ່າງຊັດ ເຈນເຖິງແນວຄວາມຄິດຂອງ Frank ທ່ືີວ່າຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດໃນອເມລິກາລາຕິນເກີດຈາກການ ເພ່ືິງພາຕ່ືພາຍນອກໃນຖານະປະເທດບລິເວນການປ່ຽນແປງໃດໆໃນປະເທດບລິວານຈະຖືກການົດ ຫື ໄດ້ຮັບຜົນ ກະທບົ ມາຈາກປະເທດໃນສ່ວນກາງຂອງໂລກທັງສ້ິນຢາ່ ງໃດກດີທງັ ນ້ິີກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວາ່ Frank ລະເລີຍບັນດາ ປັດໄຈພາຍໃນທື່ີມີຜົນກະທົບຕ່ືຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໄປທັງໝົດອັນທື່ີຈິງ Frank (1972-b:19-20) ມີຄວາມ 1 ເຫນັ ວາ່ ການພ່ືງຶ ພາທື່ີເກດີ ຂນ້ືິ ກັບອາເມລິກາລາຕິນ ແລະ ນາໄປສູ່ຄວາມດອ້ ຍພດັ ທະນາໃນດິນແດນແຖບນ້ີິ ນອກ ຈາກຈະມີທື່ີມາຈາກພັດທະນາການທາງປະຫວັດສາດ ແລະ ໂຄງສ້າງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກປັດຈຸບັນແລ້ວຍັງ ເປັນຜົນມາຈາກນະໂຍບາຍດາ້ ນເສດຖະກິດການເມືອງສງັ ຄມົ ແລະ ວດັ ທະນະທາພາຍໃນດິນແດນເຫື່ົານີິ້ອີກດ້ວຍ ນະໂຍບາຍເຫ່າົື ນ້ິີເກດີ ຂຶິ້ນມາເພອ່ື ຕອບສະຫນອງຕື່ຜົນປະໂຫຍດຂອງຊົນຊິັ້ນທກຸ ຍາກທ່ືີຄອບງາດິນແດນດ່ັືງກ່າວນັິ້ນ ເອງແຕ່ເຖງິ ປັດໄຈພາຍໃນດ່ືງັ ກາ່ ວຈະມບີ ທບາດໃນການກ່ືໃຫເ້ ກດີ ພາວະການພງ່ືຶ ພາຢູ່ດວ້ ຍກຕາມ. ໃນຂັ້ິນສຸດທ້າຍປັດໄຈພາຍນອກຈະເປັນສາເຫດທ່ືີສາຄັນທີ່ືສຸດທັງນິ້ີເພາະ Frank ເຫັນວ່າການຄອບ ງາຂອງສ່ວນກາງຂອງໂລກຕັ້ິງແຕ່ຢຸກອານານິຄົມເປນັ ຕົ້ິນມາເປັນຕົວການົດໂຄງສ້າງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ຊົນຊິັ້ນ ຂອງປະເທດບລິວານ ແລະ ໂຄງສາ້ ງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ຊນົ ຊັ້ນິ ຈະໄປການດົ ນະໂຍບາຍພາຍໃນປະເທດໃນດ້ານ ຕ່າງໆອີກທອດໜຶ່ືງເພາະສະນັິ້ນການຄອບງາຈາກພາຍນອກຈຶ່ືງເປັນສາເຫດຫັກທ່ືີເຮັດໃຫ້ເກີດການພຶ່ືງພາອັນເປັນ ຮາ ກ ເ ຫ ງົ ້ິ າ ຂອງຄວາ ມ ດ້ ອຍ ພ ັ ດທ ະນາ ທ ັ ງ ນີິ້ ບ່ື ວ່ າ ຈະເ ປັ ນ ກ າ ນຄອບງ າ ໂ ດຍກ ົ ງຜ ່ າ ນ ກ ົ ນ ໄ ກ ຄວາ ມ ສ າ ພ ັນ ດ້ ານ ເສດຖະກິດລະຫວ່າງປະເທດ ຫື ການຄອບງາໂດຍອ້ອມຜ່ານໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດແລະຊົນຊັິ້ນ ແລະ ຜ່ານ ນະໂຍບາຍຂອງລັດໃນດາ້ ນຕ່າງໆອກີ ທໜີ ງ່ືຶ ກຕາມ. ສາລັບ ທ່ານ ໂດສ ສນັ ໂຕສ (Dos Santos,1976: 276) ນ້ນິັ ທ່ານເຫັນວ່າຄວາມດອ້ ຍພດັ ທະນາເປັນ ຜົນທ່ືີຕາມມາ ແລະ ເປັນຮູບແບບຢ່າງໜຶ່ືງຂອງການພັດທະນາແບບທຶນນິຍົມທ່ືີຮຽກວ່າທຶນນິຍົມພຶ່ືງພາ (dependent capitalism) ການຈະເຂົ້ິາໃຈບັນຫາກ່ຽວກັບການພັດທະນາ ຫື ຄວາມດ້ອຍພັດທະນານັິ້ນຈະ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 138 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຕອ້ ງພຈິ າລະນາບັນຫານິີ້ໃນແງ່ທ່ືເີ ປນັ ປະກດົ ການທາງປະຫວັດສາດລະດັບໂລກເພາະມັນເປັນຜົນທ່ືເີ ກີດຈາກການກື່ ຕົວການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະການເສີມສ້າງຄວາມແຂງແກງຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ໃນປະເດັນນ້ີິຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ(Dos Santos) ມຸ້ງຊ້ິີໃຫ້ເຫັນວ່າພັດທະນາການແບບທຶນນິຍົມໃນປະເທດໂລກທ່ືີສາມນັິ້ນກື່ໃຫ້ ເກີດສະພາບການພຶ່ືງພາ ຫືທຶນນິຍົມແບບພຶື່ງພາຂຶ້ິນ ແລະ ສະພາບເຊັ່ືນນິ້ີທາໃຫ້ເກີດຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນ ປະເທດເຫ່ືົານັນ້ິ ດັ່ືງນັ້ິນ, ໂດຍທົື່ວໄປຄວາມຄິດຂອງທ່ານ ຈຶື່ງຄ້າຍຄືກັບ Frank ຢ່າງໃດກດີ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ (Dos Santos) ຄ່ອນຂ້າງຈະລະມັດລະວັງໃນການວິເຄາະເຖິງອິດທິພນົ ຈາກພາຍນອກທື່ມີ ີຕື່ສະພາບການພືຶ່ງພາ ທັງນີ້ິ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ(Dos Santos ,1976.72, 78) ເຫັນວ່າໃນການມອງບັນຫາການພຶ່ືງພາ ຫື ທຶນ ນຍິ ມົ ເພິ່ືງພາເຮາົ ບື່ຄວນຈະສະຫລຸບຢ່າງງ່າຍໆວ່າບັນຫານ້ີິເປັນເລື່ອງທ່ືີປັດໄຈພາຍນອກການົດສະພາບໂຄງສ້າງພາຍ ໃນຂອງປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຢ່າງກົງໄປກົງມາແທ້ທື່ີຈິງສະພາບຂອງສະຖານນະການລະຫວ່າງປະເທດເປນັ ພຽງ ສະພາວະເງື່ອນໄຂທົື່ວໆໄປທ່ືີມີອິດທິພົນຕ່ືຄວາມເປັນໄປພາຍໃນປະເທດເທົ່ືານັິ້ນ ສ່ວນປະກອບຕ່າງໆພາຍໃນ ປະເທດຕ່າງຫາກທື່ີເປັນຕວົ ກາໜົດທແ່ືີ ທ້ຈິງວາ່ ຜົນກະທົບຂອງສະຖານນະການລະຫວ່າງປະເທດທື່ີມຕີ ື່ຄວາມເປນັ ໄປພາຍໃນປະເທດຈະເປັນຢາ່ ງໃດໃນຈຸດນີ້ິ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ(Dos Santos) ແຕກຕ່າງໄປຈາກ Frank ກົງ ທ່ືີທ່ານໃຫ້ຄວາມສາຄນັ ກັບປັດໄຈພາຍໃນຫລາຍກວ່າປັດໄຈພາຍນອກໃນການກ່ືໃຫເ້ ກີດສະພາບການພຶື່ງພາ ແລະ ບັນຫາຄວາມດອ້ ຍພັດທະນາເພາະປັດໄຈພາຍນອກເປັນພຽງຕົວການົດເງື່ອນໄຂທ່ີືນາໄປສູ່ການເພ່ືິງພາ ແລະ ຄວາມ ດ້ອຍພັດທະນາແຕ່ເງື່ອນໄຂເຫົື່ານັ້ິນຈະເປັນໄປໄດ້ແຄ່ໃດຂຶິ້ນຢູ່ກັບວ່າປດັ ໄຈພາຍໃນຈະເອິື້ອອານວຍ ຫື ຍອມຮັບ ເງ່ືອນໄຂນັ້ິນ ຫື ບ່ືອກີ ທ່ືີໜງຶື່ ຊ່ືຶງ ທາ່ ນ ໂດສ ສັນໂຕສ (Dos Santos) ເຫນັ ວ່າປັດໄຈພາຍໃນນີິ້ເອງເປັນຕົວການົດ ຄວາມເປນັ ໄປຂອງການພຶືງ່ ພາ ແລະ ຄວາມດອ້ ຍພດັ ທະນາທື່ີແທ້ຈິງ. ຢ່າງໃດກຕາມ ໃນບົດຄວາມຊື່ “The Structure of Dependence” ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ(Dos Santos) ກັບເນັິ້ນໜັກເຖິງບົດບາດຂອງປັດໄຈພາຍນອກທ່ືີມີຕ່ືການເພງືິ່ ພາ ແລະ ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາ ໃນງານ ຂຽນຊິ້ນນິີ້ ທາ່ ນ ໂດສ ສນັ ໂຕສ(Dos Santos,1973.109) ໄດ້ໃຫ້ຄາຈາກັດຄວາມການເພື່ິງພາວ່າເປັນສະຖານ ນະການທ່ືີເສດຖະກິດຂອງບາງປະເທດຕ້ອງຂ້ຶິນຢູ່ກັບການພັດທະນາແລະການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງເສດຖະກິດອື່ນຊ່ຶືງ ຕົນຕົກຢູ່ໃຕ້ອານາດ ໃນທັດສະນະຂອງທ່ານປະເທດທ່ີືຕົກຢູ່ໃນສະພາບພຶື່ງພານັ້ິນບ່ືອາດຈະພັດທະນາຕົນເອງໄດ້ ໂດຍອດິ ສະຫລະການປຽ່ ນແປງໃນດາ້ ນຕ່າງໆໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍິື່ງດາ້ ນເສດຖະກດິ ຈະດາເນີນໄປໃນທິດທາງໃດຂິ້ຶນ ຢູ່ກບັ ເງອື່ ນໄຂທ່ືີກາໜົດຂິນຶ້ ຫື ເກີດຂນິ້ຶ ໃນສງັ ຄົມອ່ນື ທື່ີສງັ ຄົມນິ້ນັ ເພິ່ືງພາຢູ່ນອກຈາກການພິຈາລະນາເຖງິ ລັກສະນະ ແລະຄວາມຫມາຍຂອງການເພື່ິງພາແລ້ວ ທາ່ ນ ໂດສ ສນັ ໂຕສ(Dos Santos, 1973: 109-110) ຍັງຊິີ້ໃຫ້ເຫັນ ເຖິງສະຖານນະການຂອງການເພິ່ືງພາໃນລະດັບໂລກ ແລະ ຜົນກະທົບຕື່ການພັດທະນາຂອງປະເທດທ່ືີ ຕົກຢູ່ໃນ ສະພາບເພິື່ງພາ ທ່ານເຫັນວ່າໂດຍທື່ົວໄປເສດຖະກິດໂລກຈະເອົາເສດຖະກິດລະດັບຊາດເຂົິ້າໄປຢູ່ໃນຕະຫາດໂລກ ສະເໝີບື່ວ່າຈະເປັນຕະຫາດສິນຄ້າຕະລາດທຶນ ຫື ແມ່ນແຕ່ຕະຫາດແຮງງານຄວາມສາພັນທື່ີເກີດຂື້ິນໃນຕະຫາດ ໂລກມີລັກສະນະທ່ືີບ່ືເທົື່າທຽມກັນ ສ່ວນຫນຶື່ງໄດ້ປຽບອີກສ່ວນຫນຶື່ງເສຍປຽບຝ່າຍໜ່ືຶງພັດທະນາອີກຝາ່ ຍໜຶ່ງື ຈະ ດ້ອຍພັດທະນາໃນແງ່ຄວາມສາພັນດ້ານ ການຄ້າ ຕລາດການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດນັ້ິນຖືກຄວບຄຸມຜູກຂາດໂດຍ ປະເທດທ່ືີພັດທະນາແລ້ວ ດື່ັງນ້ິັນ, ການຄາ້ ລະຫວາ່ ງປະເທດທ່ືເີ ປັນຢູ່ຈື່ຶງນາໄປສູ່ການໂຍກຍ້າຍເອົາສ່ວນເກີນຈາກ ປະເທດທື່ີເພງືິ່ ພາໄປສູ່ປະເທດທມ່ືີ ີອານາດຄອບງາ ໃນທານອງດຽວກັນຄວາມສາພັນດ້ານການເງິນລະຫວາ່ ງປະເທດ ຕ້ອງສູນເສຍສ່ວນເກີນໃຫ້ແກ່ປະເທດທື່ີພັດທະນາແລ້ວໃນຮູບຂອງປະເທດທື່ີເພິື່ງພາດ້ານເງິນກູ້ ແລະ ທຶນຕ່າງ ປະເທດຕ້ອງສູນເສຍສ່ວນເກີນໃຫ້ແກ່ປະເທດທື່ີພດັ ທະນາແລ້ວໃນຮູບຂອງດອກເບ້ຍ ແລະ ກາໄລສະພາບເຊັ່ືນນິ້ີ ທາໃຫ້ປະເທດທ່ືີຕົກຢູ່ໃນສະພາບເພິື່ງພາຕ້ອງຜະລິດສ່ວນເກີນໃຫ້ຫລາຍຂຶິ້ນຕ້ອງຂູດຮີດແຮງງານກາກອນຫລາຍ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 139 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ຂຶິ້ນສິ່ືງເຫລົ່ືານິີ້ຈະບັ່ືນທອນການພັດນາຕະຫາດພາຍໃນປະເທດຄວາມສາມາດດ້ານເທັກນິກ ແລະ ວັດທະນະທາ ຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ສຸກຂະພາບທາງກາຍ ແລະ ສນິ ລະທາຂອງປະຊາຊນົ . ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ (Dos Santos, 1973:11A114) ໄດ້ຈາແນກຮູບແບບການເພິ່ືງພາເທົ່າື ທ່ືີເຄີຍມີ ມາໃນປະຫວັດສາດຈາກ ອະດີດຈົນເຖິງປັດຈຸບັນອອກເປັນ 3 ຮູບແບບຄື: (1) ການເພິ່ືງພາໃນຍຸກອານານິຄົມ (colonial dependence) ການເພງືິ່ ພາໃນຊ່ວງນິ້ີມສີ ະພາບເປນັ ການພງຶື່ ພາໃນດາ້ ນການສື່ງົ ສິນຄ້າອອກໂດຍນາຍ ທຶນດ້ານການຄ້າແລະ ດ້ານການເງິນຈະຮ່ວມມືກັບລັດເຈົ້ິາອານານິຄົມຜູກຂາດການຄ້າລະຫວ່າງເອີລົບກັບອານານິ ຄມົ ທງັ ຫາຍພ້ອມກນັ ນີ້ິຍງັ ມີການຜກູ ຂາດທ່ືີດິນເໝືອງແຮ່ ແລະ ກາລງັ ຄົນໃນອານານິຄມົ ອກີ ດ້ວຍ (2) ການເພື່ິງພາ ດ້ານການເງນິ ແລະ ອຸດສາຫະກາ (financial-industrial dependence) ການເພງ່ືິ ພາແບບນ້ີິເກດີ ຂຶິ້ນໃນລາວ ທ້າຍສັດຕະວັດທີ 19 ອຸດສາຫະກາການຜະລິດວັດຖຸດິບ ແລະ ຜະລິດຕະພັນທາງການກະເສດເພື່ອການສົື່ງອອກ ໃນໄລຍະນິ້ີຈະຖືກຄອບງາໂດຍທນຶ ແລະ ການລົງທນຶ ຈາກປະເທດສນູ ກາງ ແລະ ໂຄງສາ້ ງການຜະລິດໂດຍທວ່ືົ ໄປກ ມຸງ້ ຕອບສະໜອງການບລິໂພກໃນປະເທດສນູ ກາງເປນັ ສາຄັນ (3) ການເພງ່ິື ພາດາ້ ນເທກໂນໂລຢີແລະອຸດສາຫະກາ (technological-industrial dependence) ການເພ່ິືງພາແບບນ້ີິເກີດຂຶ້ິນຕັ້ິງແຕ່ຫັງສົງຄາມໂລກເປັນຕົິ້ນມາ ປະເທດດອ້ ຍພດັ ທະນາຈະເພື່ິງພາບລິສດັ ຂາ້ ມຊາດໃນດ້ານເທກໂນໂລຢີ ແລະ ການລົງທນຶ ດາ້ ນອດຸ ສາຫະກາຊຶື່ງເນິັ້ນ ໜກັ ການຜະລດິ ເພອື່ ຕະຫາດພາຍໃນປະເທດ. ໃນກລະນີຂອງການເພິ່ືງພາຮູບແບບທາອິດ ແລະ ຮູບແບບທີສອງດ້ວຍເຫດທື່ີການຜະລິດມຸ້ງສູ່ການສື່ົງ ອອກ ເປັນຫັກຮບູ ແບບການຜະລດິ ຈືງ່ຶ ຖກື ການດົ ໂດຍອຸປະສົງຈາກປະເທດສູນກາງໂດຍທ່ົືວໄປໂຄງສ້າງການຜະລິດ ມີລັກສະນະເປັນການແບ່ງງານຕາມຄວາມຊ່ຽວຊານຢ່າງເຂ້ມງວດ ໃນກລະນີການຜະລິດທາງການກະເສດຈະເປັນ ການເນ້ິນັ ໜັກການປຸກພດື ຊະນິດດຽວກັນທວື່ົ ທັງພມູ ພິ າກ ໃນສະພາບການຜະລິດແບບນິີ້ຕະຫາດພາຍໃນປະເທດບື່ ສາມາດຈະເລີນເຕບີ ໂຕໄດ້ເພາະການບລິໂພກພາຍໃນປະເທດຖກື ຈາກັດຕົວໂດຍສາເຫດ 4 ປະການ ກ່າວຄື: (1) ລາຍໄດ້ຂອງປະເທດທື່ມີ າຈາກການສື່ົງອອກເປັນສວ່ ນໃຫຍ່ຖກື ນາໄປຊ້ືິປັດໄຈ ໃນການຜະລິດເພອ່ື ການສງ່ົື ອອກ ຫື ຊ້ືິສິນຄ້າຟຸ່ມເຟືອຍຈາກຕາ່ ງປະເທສສາລັບຄົນຊັິ້ນສູງ (2) ກາກອນມີລາຍໄດ້ສາລັບການບລິໂພກຢ່າງຈາກດັ ເພາະໄດ້ ຮບັ ການຂູດຮີດແຮງງານຢາ່ ງໜັກ (3) ການບລິໂພກຂອງຄົນງານໃນບາງສ່ວນອາໄສລະບົບການຜະລິດແບບຍັງຊີບ ເປັນສວ່ ນເສີມສາລັບລາຍໄດ້ທື່ີມີຢູ່ຢາ່ ງຈາກັດ ແລະ ເປນັ ທາງອອກໃນຊ່ວງເສດຖະກິດຕົກຕ່ືາ (4) ສວ່ ນເກີນທ່ືີສະ ສມົ ໄວ້ຖກື ສ່ືົງອອກນອກປະເທດໃນຮູບຂອງກາໄລເສຍເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ດືັ່ງນ້ນິັ , ຄວນຈະເຫນັ ໄດ້ແຈ້ງວາ່ ໃນສະພາບ ເຊນືັ່ ນີ້ິການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຕະຫາດພາຍໃນ ອນັ ຈະນາໄປສູ່ການພັດທະນາໃນດາ້ ນຕາ່ ງໆບື່ອາດຈະເກີດຂິຶ້ນໄດ້. ສາລັບການເພິື່ງພາໃນຮູບແບບທີສາມອັນເປັນຮູບແບບທ່ືີມີຢູ່ໃນປັດຈຸບັນໃນຮູບແບບນີິ້ການພັດທະນາ ອຸດສາຫະກາຂອງປະເທດໂລກທີສາມມັກຈະປະສົບບັນຫາດ້ານເງິນທຶນຢ່າງຫລາຍເພາະການພັດທະນາ ໃນ ລັກສະນະນ້ີິຕ້ອງອາໄສເງິນຕະຫາດຕ່າງປະເທດເພື່ອຊິື້ເທກັ ໂນໂລຢີໃນການຜະລິດທັງເຄື່ອງຈັກ ແລະ ວັດຖຸດິບແປ ຮູບທື່ຜີ ະລິດເອງບ່ືໄດ້ ການຊືິ້ເທັກໂນໂລຢີດືັງ່ ກ່າວຜະເຊນີ ກັບອຸປະສກັ 2 ປະການຄື: ຂ້ິຈາກດັ ດາ້ ນລາຍໄດ້ຊຶື່ງສ່ວນ ໃຫຍມ່ າຈາກການສງົ່ື ອອກກັບຂິ້ຈາກັດຈາກການຜກູ ຂາດສິດທິບັດຂອງບລິສັດຜູກຂາດທັງຫາຍສະພາບການເພິ່ືງພາ ໃນດ້ານທຶນ ແລະ ດ້ານເທັກໂນໂລຢີນີິ້ມີຜົນກະທົບຕ່ືການພັດທະນາໃນຫາຍດ້ານທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ Dos Santos (1973:112-114) ໄດຊ້ ິ້ີໃຫ້ເຫັນວາ່ ສະພາບດືັ່ງກ່າວມລີ ກັ ສະນະສາຄນັ 3 ປະການຄ:ື 1) ການພັດທະນາອດຸ ສາຫະກາຕອ້ ງເພງິື່ ພາພາກການສື່ົງອອກໃນດາ້ ນເງິນຕະຫາດຕາ່ ງປະເທດເພືອ່ ໃຊ້ຊ້ປືິ ັດ ໄຈໃນການຜະລິດທ່ືີຕອ້ ງໃຊ້ໃນພາກອຸດສາຫະກາ ຜນົ ທີ່ເື ກີດຂ້ນິື ກຄກື ານເພິື່ງພາແບບນ້ິີທາໃຫ້ພາກການສົ່ືງອອກທ່ືີ ເກົືາ່ ແກ່ດາລງົ ຢູ່ໄດ້ ທງັ ທ່ືີພາກການສ່ືງົ ອອກດ່ັງື ກ່າວເປັນອປຸ ະສກັ ຕ່ືການພັດນາຕະຫາດພາຍໃນ. ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 140 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

2) ການພດັ ທະນາອດຸ ສາຫະກາຖກື ວາງເງອື່ ນໄຂໃຫເ້ ປັນໄປຕາມສະພາບຂ້ິຶນໆລົງໆດາ້ ນດຸນການຊາລະເງິນ ຊຶ່ືງໂດຍທື່ົວໄປມັກຈະປະສົບກັບບັນຫາການຂາດດນຸ ການຂາດດຸນການຊາລະເງິນດງັື່ ກາ່ ວມທີ ື່ມີ າຈາກຄວາມສາພັນ ເຊີງການເພິື່ງພາໃນ 3 ລັກສະນະຄື: ລັກສະນະທາອິດຄວາມສາພັນດ້ານການຄ້າຊຶື່ງເກີດຂຶິ້ນໃນຕະຫາດໂລກທ່ືີມີ ການຜູກຂາດຢ່າງສູງ ມັກຈະເຮັດໃຫ້ລາຄາສິນຄ້າອອກຈາພວກວດັ ຖຸດິບຕົກຕື່າ ແລະ ລາຄາສິນຄ້າອຸດສາຫະກາທ່ືີ ເປັນປັດໄຈການຜະລິດເພີ່ືມສູງຂ້ິຶນ ນອກຈາກນ້ິີວັດຖຸດິບທື່ີສັງເຄາະຂິ້ຶນໂດຍເທກັ ໂນໂລຢີ ສະໄໝໃໝ່ມີແນວໂນ້ມ ຈະເຂົ້ິາມາແທນທ່ືີວັດຖຸດບິ ທື່ີສ່ືົງອອກໂດຍປະເທດດ້ອຍພັດທະນາສະພາບຢາ່ ງນ້ີິມັກຈະນາໄປສູ່ການຂາດດຸນການ ຄ້າ ແລະ ດຸນການຊາລະເງນິ ໃນປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ ລກັ ສະນະທີສອງທນຶ ຕາ່ ງຊາດຊ່ຶືງຄວບຄຸມພາກເສດຖະກິດ ທື່ີມີບົດບາດສາຄັນທີື່ສຸດ ແລະ ສົື່ງກາໄລຈານວນຫລາຍກັບຄືນປະເທດຂອງຕົນ ມັກຈະທາໃຫ້ເກີດການຂາດດຸນ ເງິນທຶນຂຶ້ິນທັງນ້ິີເພາະເງິນທຶນທື່ີໄຫອອກນອກປະເທດຈະຫລາຍກວ່າເງິນທຶນທ່ືີໄຫເຂົ້ິາລັກສະນະທື່ີສາມຄວາມຈາ ເປັນທ່ືີຕ້ອງອາໄສທຶນຈາກຕ່າງປະເທດເພື່ອແກ້ບັນຫາການຂາດດຸນ ຫື ເພື່ອສະໜັບສະໜູນການພັດທະນາທາໃຫ້ ຕ້ອງກູ້ເງິນຈາກຕ່າງປະເທດສາລັບກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການລົງທຶນ ແລະ ນາເຂົ້ິາມາໃຊ້ແທນສ່ວນເກີນພາຍໃນປະເທດ ບາງສ່ວນທ່ືີຖກື ສືງົ່ ອອກໃນຮູບຜນົ ກາໄລ. ການພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາຖກື ການົດໃຫ້ເປັນໄປຕາມເງື່ອນໄຂຂອງສູນກາງຊຶ່ືງຜກູ ຂາດດ້ານເທັກໂນໂລຢ່ືີ ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຕ້ອງສັ່ືງສິນຄ້າພວກເຄື່ອງຈັກ ແລະ ວັດຖຸດິບຈາກດິນແດນສູນກາງເຂົ້ິາມາໃຊ້ໃນການ ພັດທະນາອດຸ ສາຫະກາບລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ໃນດິນແດນສູນກາງຊຶ່ງື ຜກູ ຂາດຄວາມຮູ້ທາງ ດາ້ ນເທັກນຂິ ະດັບສູງມັກ ຈະການົດເງື່ອນໄຂຕ່າງໆນານາໃຫ້ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາປະຕິບັດຕາມຫາກປະສົງຈະໃຊ້ເຄື່ອງຈັກ, ວັດຖຸດິບ ແລະ ເທັກນິກດັ່ືງກາ່ ວທັງນ້ີິເງືອ່ ນໄຂເຊັນື່ ວ່ານັ້ິນອາດຈະເປັນການເສຍຄ່າທານຽມຫື ຄ່າສິດທິບັດ ຫື ການຂລົງທນຶ ຮ່ວມໂດຍໃຫຖ້ ືວ່າຄວາມຮູ້ທາງເທັກນກິ ແລະ ເຄ່ອື ງຈກັ ຂອງບລິສັດເປັນທນຶ ຢ່າງໜຶ່ືງການເພິື່ງພາດາ້ ນເທັກໂນໂລຢີ ເຊືນັ່ ນີ້ິເປດີ ໂອກາດໃຫປ້ ະເທດສູນກາງໄດ້ຮັບຜນົ ປະໂຫຍດຫລວງຫລາຍຈາກປະເທດດ້ອຍພັດທະນາໃນທັດສະນະ ຂອງ ທ່ານ ໂດສ ສັນໂຕສ Dos Santos (1973:115-116) ໂຄງສ້າງຂອງການເພິ່ືງພາດັື່ງກ່າວມາແລ້ວມີຜົນ ກະທົບໃນທາງລົບຕື່ລະບບົ ການຜະລິດ ແລະ ກື່ໃຫ້ເກີດສະພາບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂຶ້ິນໃນປະເທດໂລກທີສາມ ໃນຫາຍປະການ ກ່າວຄື ປະການທາອິດທື່ີດຽວການເພິ່ືງພາທາໃຫ້ປະເທດດ້ອຍພັດນາຈາເປັນຕ້ອງຄົງໄວ້ ຊຶ່ືງໂຄງ ສ້າງການສງ່ົື ອອກທາງດ້ານແຮ່ທາດ ແລະ ຜະລິດຕະຜົນທາງການກະເສດ ໂດຍທວື່ົ ໄປການສົື່ງອອກດ່ືັງກາ່ ວ ທາໃຫ້ ສູນກາງເສດຖະກິດໃນປະເທດສາມາດສະກດັ ເອາົ ມູນຄາ່ ສວ່ ນເກີນຈາກພາກການຜະລິດທາງການກະເສດແລະ ອຸດ ສາຫະກາເໝືອງແຮ່ ຊຶື່ງຈະເປັນຜົນໃຫ້ຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງສ່ວນກາງກັບສ່ວນອ້ອມນອກພາຍໃນປະເທດດ້ອຍ ພັດທະນາຂະຫຍາຍອອກໄປຫລາຍຂຶິ້ນ ໃນປະການທີສອງໂຄງສ້າງດ້ານອຸດສາຫະກາ ແລະ ເທັກໂນໂລຢີໃນ ປະເທດດ້ອຍພັດທະນາຈະຕອບສະຫນອງຕ່ືຜົນປະໂຫຍດຂອງບັນດາບລິສັດຂ້າມຊາດທັງຫາຍຫລາຍກວ່າຕອບ ສະຫນອງຕ່ືຄວາມຈາເປັນດາ້ ນການພັດທະນາພາຍໃນປະເທດ ປະການສດຸ ທ້າຍ ການຍກົ ຍາ້ ຍພາກເສດຖະກິດທື່ີມີ ການຊກຸ ດັນຕວົ ດາ້ ນເທັກໂນໂລຢີ ແລະ ດ້ານການເງິນຈາກປະເທດສນູ ກາງເຂາິ້ົ ມາໄວໃ້ ນປະເທດດ້ອຍພັດທະນາທື່ີມີ ສະພາບເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄມົ ແຕກຕ່າງອອກໄປໂດຍບື່ໄດ້ມກີ ານປັບໃຫ້ເຂິົ້າກບັ ສະພາບດ່ັືງກ່າວໄດ້ກ່ືໃຫ້ເກີດຂ້ິ ເສຍດ້ານຕ່າງໆ ເຊັື່ນ: ການເກີດໂຄງສ້າງການຜະລິດທີ່ືມີຄວາມບ່ືສະເໝີພາກສູງ ການຊຸກຕົວດ້ານລາຍໄດ້ເພີ່ືມສງູ ຂິຶ້ນຢາ່ ງຫລາຍຄວາມສາມາດດາ້ ນຕາ່ ງໆທີ່ືມີຢູ່ໃນປະເທດບື່ຖກື ນາມາໃຊ້ເທື່ົາທ່ືີຄວນ ແລະ ການຂູດຮດີ ຢ່າງຮຸນແຮງ ຂອງລະບບົ ຕະຫາດຊ່ືຶງມັກຈະຊກຸ ຕົວຢູ່ຕາມເມືອງໃຫຍ່ໆ ເປນັ ຕນິົ້ ໂຄງສາ້ ງການຜະລິດອັນເກີດຈາກການພັດທະນາ ອຸດສາຫະກາແບບເພິ່ືງພາດັ່ືງກ່າວລວມທັງຜົນກະທົບທື່ີເກີດຂືິ້ນໄດ້ສົ່ືງຜົນໃຫ້ເກີດຄວາມດ້ອຍພັດທະນາທາງດ້ານ ຕະຫາດພາຍໃນປະເທດ ເພາະໂຄງສ້າງການຜະລິດແບບນ້ີິນາໄປສູ່ການຂູດຮີດແຮງງານກາກອນຢ່າງຫລາຍຊຶງ່ື ເຮັດ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 141 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ໃຫ້ກາກອນມອີ ານາດຊືິ້ທ່ືີຈາກັດການຮັບເທັກໂນໂລຢີທ່ືເີ ນ້ິັນການໃຊ້ທຶນ (capital-intensive) ເຂົິ້າມາກບ່ືໄດ້ກື່ ໃຫ້ເກີດການຈ້າງງານຫລາຍເທົ່ືາທື່ີຄວນນັິ້ນຄືບື່ໄດ້ເພີື່ມແຫ່ງື ລາຍໄດ້ໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນສ່ວນໃຫຍ່ຜົນທີ່ືຕາມມາກຄື ຕະຫາດສິນຄາ້ ສາລັບຜູ້ບລິໂພກບ່ືສາມາດເຕີບໂຕໄດ້ ນອກຈາກນີິ້ການຜະລິດແບບເພື່ິງພາຍງັ ເຮັດໃຫ້ສ່ວນເກີນທາງ ເສດຖະກິດຖກື ສືງົ່ ອອກໄປນອກປະເທດແທນທື່ີຈະນາມາພດັ ທະນາອຸດສາຫະກາພນ້ິື ຖານພາຍໃນປະເທດອັນຈະກ່ື ໃຫເ້ ກີດຕລາດສາລັບສນິ ຄາ້ ທນຶ ຂິ້ນຶ ມາ. ການອະທິບາຍໃນແບບໂຄງສ້າງ : ທ່ານ ເຟີຕາໂດ (Furtado) ແນວຄວາມຄິດຂອງ Prebisch ແລະນັກວິຊາການແຫ່ງ ECLA ກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກ (Center - periphery structure) ອັນເປັນທ່ືີມາຂອງຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງບັນດາປະເທດໃນແຖບລາຕິນອາເມລກິ າ ລາຕນິ ໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາ ແລະ ຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປຢ່າງກວາ້ ງຂວາງໂດຍໝນູ່ ກັ ສງັ ຄມົ ສາດທື່ີຮູ້ຈັກກັນໃນ ນາມວ່າ ສານັກໂຄງສ້າງນິຍົມແຫ່ງອາເມລິກາລາຕິນ (Latin American Structureralist school) ນັກວິຊາ ການໃນກຸ່ມນີ້ິທ່ືີມຜີ ນົ ງານເປັນ ທ່ີືຮູ້ຈັກກັນໂດຍທົ່ວື ໄປໃນວົງວິຊາການຕາເວັນຕົກ ແລະ ແນວຄວາມຄິດຂອງທາ່ ນ ຈະຖກື ນາມາພິຈາລະນາໃນທື່ີນກີ້ິ ຄື ທ່ານ ເຟຕີ າໂດ (Furtado). ສາລັບ ທາ່ ນ ເຟຕີ າໂດ (Furtado)ໃນຂິ້ຂຽນຂອງທ່ານຊງື່ຶ ຕີພິມເທ່ອື ທາອິດ ໃນປີ 1964 ທາ່ ນພະຍາຍາມ ຊີິ້ໃຫເ້ ຫັນເຖງິ ລັກສະນະໂຄງສ້າງທື່ີດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດໃນໂລກທ່ືີສາມອັນເກດີ ຈາກການຜູກຕິດເປັນສ່ວນ ຫນຶ່ືງຂອງ ລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ທາ່ ນ ເຟີຕາໂດ (Furtado,1976:41-42, 34-37) ເຫນັ ວາ່ ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາບື່ ແມ່ນຂັິ້ນຕອນທ່ືີຈາເປັນຈະຕ້ອງມີຢູ່ໃນຂະບວນການກື່ຕົວຂອງເສດຖະກິດທຶນນິຍົມສະໄໝໃໝ່ ແຕ່ມັນເປັນຂະ ບວນການພິເສດທ່ືີເກີດຈາກ ການແຊກຕວົ ຂອງວິສາຫະກິດທຶນນິຍົມສະໄໝໃໝ່ເຂົິາ້ ໄປໃນໂຄງສາ້ ງທື່ີລ້າສະ ໄໝ ຂອງສັງຄົມກ່ອນທຶນນິຍົມ ໃນອາຊີ, ອເມລິກາລາຕິນ ແລະ ອາຟຣິກາ ຜົນກະທົບຈາກການຂະຫຍາຍຕົວຂອງ ລະບົ ບທ ຶ ນນິ ຍົ ມ ຈາ ກ ເ ອີ ລົ ບເ ຂົ ິ້ າ ໄປໃນສັ ງຄົ ມ ເ ຫ ົ ່ື າ ນິີ້ ອາ ດຈະ ແ ຕກ ຕ່ າ ງກ ັ ນໄປຕາ ມ ສະພາ ບກ າ ນຂອງແ ຕ່ ລ ະ ສັງຄົມລວມທັງລະດັບ ແລະ ຮູບແບບ ໃນການແຊກຕົວເຂົິ້າມາຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໃນສັງຄົມນັິ້ນແຕ່ເມ່ືອ ພຈິ າລະນາໂດຍທວ່ືົ ໄປການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງ ລະບົບທນຶ ນຍິ ມົ ຈາກເອີລບົ ເຂິ້າົ ສສູ່ ັງຄມົ ເຫ່ືົານີ້ິມັກຈະກື່ໃຫ້ເກີດໂຄງ ສ້າງທື່ີມີລັກສະນະລູກປະສົມ (hybrid structure) ຂຶ້ິນມາກ່າວຄື ບາງສ່ວນຈະມີລັກສະນະທຶນນິຍົມແຕ່ບາງ ສ່ວນຈະດາລົງສະພາບດັ້ິງເດີມໄວ້ໂດຍ ບື່ປ່ຽນແປງ ປາກົດການນົ໌ໍກວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນຢຸກປັດຈຸບັນຈຶ່ືງເປັນ ເລື່ອງຂອງສະພາບເສດຖະກິດແບບຄູ່ (dualistic economy) ນິີ້ນິີ້ເອງໃນສັງຄົມດ້ອຍພັດທະນາຊຶື່ງມີລັກສະນະ ແບບນີ້ິ ເຮົາອາດຈະເຫັນການດາລົງຢູ່ຮ່ວມກັນລະຫວ່າງບລສິ ັດຕ່າງປະເທດທ່ືີຜະລິດສິນຄ້າເພື່ອການສົ່ືງອອກກບັ ກິດຈະກາການຜະລິດເພື່ອຍັງຊບີ ທງັ ຫາຍ ເຊັື່ນ ການທາໄຮ່ນາ ເພື່ອການບລິໂພກແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວທັງນ້ິີເນື່ອງຈາກ ການແຊກຕວົ ເຂ້າົິ ມາຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ບື່ໄດກ້ ່ືໃຫເ້ ກີດການປຽ່ ນແປງໃນໂຄງສາ້ ງເສດຖະກິດສ່ວນໃຫຍ່ມີຄົນຈາ ນວນນ້ອຍເທາ່ົື ນິັ້ນທື່ີຖກື ດູດຂັບເຂົ້ິາໄປຢູ່ໃນລະບບົ ການຜະລິດແບບທຶນນິຍມົ ບ່ືວ່າຈະໃນຖານະຜປູ້ ະກອບການ ຫື ກາກອນ ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຍັງປະກອບກິດຈະກາການຜະລິດແບບດັ້ິງເດີມຢູ່ ກິດຈະກາການຜະລິດທັງສອງ ສ່ວນບື່ ຄ່ອຍສາພັນກັນເທົ່ືາໃດເວັິ້ນແຕ່ກລະນີທ່ືີມີອຸດສາຫະກາບາງຢ່າງທ່ືີຈາເປັນຕ້ອງໃຊ້ແຮງງານຈານວນຫລາຍ ເຊັ່ືນ ການຜະລິດຊາ ແລະ ຢາງພາລາເພືອ່ ການສ່ົືງອອກອງົ ກອນທຶນນິຍົມຈ່ຶືງເຂິົ້າມາກຽ່ ວຂ້ອງກັບຄນົ ສ່ວນໃຫຍ່ໃນພາກ ການຜະລິດແບບຍງັ ຊີບດ້ວຍໃນຖານະນາຍຈ້າງດ້ວຍເຫດທື່ີໂຄງສາ້ ງຂອງລະບບົ ເສດຖະກິດບື່ມີການປ່ຽນແປງຢ່າງ ເຕັມບ່ອນນ້ິີເອງ ສັງຄົມດ້ອຍພັດທະນາຈຶື່ງບື່ອາດຈະສ້າງລະບົບເສດຖະກດິ ທື່ີພັດທະນາຂຶນ້ິ ມາໄດ້ໃນສ່ວນທ່ືີກຽ່ ວ ກັບຄວາມສາພນັ ລະຫວ່າງການເພິື່ງພາກບັ ຄວາມດອ້ ຍພດັ ທະນາ Furtado ໄດ້ກ່າວເຖິງປະເດັນນ້ີິໃນບົດຄວາມຊື່ The Concept of External Dependence in the Study of Underdevelopment ທ່ານເນັ້ິນໜັກ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 142 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ

ຄວາມສາຄັນຂອງການຄອບງາດ້ານວັດທະນະທາໃນແງ່ທ່ືີເປັນທ່ືີມາຂອງການເພິື່ງພາຂອງປະເທດ ອ້ອມນອກຕື່ ປະເທດສູນກາງ ແລະ ການເພ່ືິງພາດ່ືງັ ກາ່ ວກຈະນາໄປສູ່ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາອີກຂັ້ິນໜື່ຶງ Furtado (1973:118- 120) ຊ້ິີໃຫ້ເຫັນວ່າການແບ່ງງານກັນທາລະຫວ່າງປະເທດ ຊຶ່ືງການົດຂຶິ້ນໂດຍປະເທດພັດທະນາດ້ານອດຸ ສາຫະກາ ຕາມຫກັ ຄວາມໄດ້ປຽບເຊີງປຽບທຽບໃນລັກສະນະຕາຍຕົວ (static comparative advantage) ທາໃຫ້ບາງ ປະເທດດາເນີນກິດຈະກາທາງເສດຖະກິດທື່ີມີຄວາມກ້າວໜ້າທາງດ້ານເທັກນິກຂະນະທ່ືີບາງປະເທດຕ້ອງຫັນມາ ປະກອບກິດຈະກາທາງເສດຖະກິດທື່ີລ້າຫັງໃນດ້ານເທັກນິກ ຫື ກິດຈະກາການຂູດຄົິ້ນຊັບພະຍາກອນຕ່າງໆ ທື່ີບື່ ອາດຈະສ້າງຂຶິ້ນມາໃໝ່ໄດ້ຜົນທ່ືີຕາມມາກຄື ການ ພັດທະນາທື່ີແຕກຕ່າງກັນ ປະເທດໃນກຸ່ມທາອິດຈະກາຍເປັນ ປະເທດສູນກາງສ່ວນກຸ່ມຫັງຈະເປັນປະເທດອ້ອມນອກໄປ ບັນດາປະເທດອ້ອມນອກເຫົ່ືານີ້ິຈະຖືກປ່ຽນແປງໄປ ເປນັ ປະເທດຜູ້ນາເຂ້ິົາສິນຄາ້ ສາລັບຜູ້ບລໂິ ພກແບບໃໝໆ່ ທືີ່ຜະລດິ ຂຶິ້ນໃນປະເທດສູນກາງໂດຍອາໄສຄວາມກ້າວໜ້າ ທາງ ເທັກນກິ ທື່ີມຢີ ທູ່ ັງນີິ້ເພາະຄວາມສາພັນລະຫວາ່ ງປະເທດສນູ ກາງກັບປະເທດອ້ອມນອກໄດ້ນາໄປສູ່ການຄອບງາ ດ້ານວັດທະນະທາຂອງຝາ່ ຍທາອິດເໜືອຝ່າຍຫັງປະເທດອ້ອມນອກຈະຮບັ ເອົາວິຖີຊວີ ິດ ແລະ ແບບແຜນກາຮບົ ລິ ໂພກຂອງປະເທດສູນກາງໄປເປັນຂອງຕນົ ແຕ່ດ້ວຍເຫດທື່ີກິດຈະກາການຜະລິດທື່ີດາເນນີ ຢໃູ່ ນປະເທດອ້ອມນອກ ບ່ືວ່າການປູກຝັງເພື່ອການສົງື່ ອອກ ຫືການເຮັດເໝືອງແຮ່ໃຫ້ປະໂຫຍດແກ່ຄົນກຸ່ມນ້ອຍເທົ່ືານັິ້ນ ດັື່ງນັ້ິນ, ຈຶ່ືງມີແຕ່ ຊົນຊັ້ິນທື່ີຄອງອານາດຢູ່ເທົ່ືານັ້ິນທ່ືີສາມາດຮັບເອົາແບບແຜນການບລິໂພກດັື່ງກ່າວມາປະຕິບັດໄດ້ການຮັບເອົາແບບ ແຜນດ່ັືງກ່າວໂດຍປາດສະຈາກຂະບວນການສະສົມທຶນ ແລະ ການປັບຕວົ ໃຫ້ມີຄວາມກ້າວໜ້າໃນວທິ ີການຜະລິດ ແບບດຽວກັບປະເທດສູນກາງ Furtado ເຫັນວ່າ ເປັນພຽງການທາໃຫ້ທັນສະໄໝ (modernization) ເທົື່ານັນ້ິ ເອງ ຢ່າງໃດກຕາມການເກີດກຸມ່ ສງັ ຄົມທ່ືີມີແບບແຜນການບລິໂພກເໝືອນກັບຄົນໃນປະເທດສູນກາງນັິ້ນເປັນປດັ ໄຈພືິ້ນຖານໃນການປ່ຽນແປງຂອງປະເທດອ້ອມນອກນັິ້ນກຄືການບລິໂພກສິນຄ້ານາເຂົິ້າໂດຍຄົນກຸ່ມນ້ອຍທ່ືີທັນ ສະໄໝພວກນິ້ີໄດ້ຜລັກດັນໃຫ້ເກີດການຜະລິດເພື່ອທົດແທນການນາເຂົ້ິາ (import substitution) ເພື່ອຕອບ ສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການຂອງຄົນກຸ່ມນີິ້ ແຕ່ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາໃນແງ່ນ້ີິຕ້ອງໃຊ້ທຶນແຮງງານຝີມື ແລະ ເງິນຕະຫາດຕ່າງປະເທດຫລາຍນອກຈາກນ້ິີຍັງຕ້ອງມີຄ່າໃຊ້ຈ່າຍສູງສາລັບການວິໄຈ ແລະ ການພັດທະນາການ ພດັ ທະນາດ່ງັື ກ່າວຈືງຶ່ ບື່ສ່ົືງຜນົ ດຕີ ື່ການຈ້າງງານ ແລະ ການກະຈາຍລາຍໄດ້ແຕ່ຢ່າງໃດ ເພາະສະນັິ້ນຂະບວນການປູກ ຝັງແບບແຜນການບລິໂພກ ດັື່ງກ່າວ ຈຶ່ືງເຮັດໃຫ້ເກີດລະບົບທຶນນິຍົມອ້ອມນອກ (peripheral capitalism) ຂຶິ້ນມາທນຶ ນິຍົມແບບນີ້ິບື່ສາມາດສາ້ ງສນັ ສື່ິງໃໝ່ໆຂິ້ຶນມາໄດ້ເອງ ແລະ ໃນການປ່ຽນແປງໃດໆກຕ້ອງເພື່ງິ ພາການຕັດ ສນິ ໃຈທື່ີມາຈາກພາຍນອກສະຖານນະການດ້ານໂຄງສ້າງຂອງທນຶ ນິຍົມແບບນິີ້ Furtado ຮຽກວາ່ ເປັນການເພ່ືິງພາ ພາຍນອກ (external dependence) ເມື່ອໃດກຕາມທື່ີການເພ່ືິງພາໃນລັກສະນະນ້ີິເກີດຂຶິ້ນ ການຂູດຮີດດ້ານ ເສດຖະກິດ ອັນເປນັ ລັກສະນະຄວາມສາພັນລະຫວາ່ ງປະເທດສູນກາງກບັ ປະເທດອ້ອມນອກຈະຕິດຕາມມາທນັ ທ.ີ ຈາກທັດສະນະຂອງ Furtado ຂ້າງຕົິ້ນຈະເຫັນໄດ້ວ່າສະພາບການເພິ່ືງພານັ້ິນມີທື່ີມາຈາກຂະບວນການ ຄອບງາທາງວັດທະນະທາທງັ ນິ້ີເພາະການຄອບງາວິຖີຊີວິດ ແລະ ແບບແຜນຂອງການບລິໂພກດື່ັງກ່າວເປີດໂອກາດ ໃຫ້ປະເທດສູນກາງເຂົ້ິາມາຄວບຄຸມຄວາມກ້າວໜ້າທາງເທກໂນໂລຢີ ແລະ ການົດໂຄງສ້າງໃນການຜະລິດໃນ ປະເທດອ້ອມນອກ ໃນສະພາບເຊັື່ນນີິ້ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາຈະມີຢູ່ສະເພາະໃນພາກອຸດສາຫະກາທ່ືີເຊື່ອມ ໂຍງກບັ ພວກຄົນກຸມ່ ນ້ອຍທື່ີທນັ ສະໄໝກາ່ ວຄື ອຸດສາຫະກາທື່ີຜະລິດສິນຄ້າເພື່ອສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງຄົນ ພວກນິ້ີເທາ່ືົ ນິ້ນັ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງອຸດສາຫະກາແບບນີ້ິຂຶິ້ນຢູ່ກັບຈານວນຄົນພວກນີິ້ ແລະ ການກະຈຸກຕົວຂອງ ລາຍໄດ້ທື່ີຢ່ໃູ ນມຄື ນົ ພວກນິ້ຫີ າກຄົນກມຸ່ ນອ້ ຍທື່ີທນັ ສະໄໝພວກນີິ້ມີຈານວນຫລາຍພສົມຄວນ ແລະ ລາຍໄດ້ທກື່ີ ນ ພວກນີ້ິກອບໂກຍເອົາໄວ້ມີຫລາຍ ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາໃນລັກສະນະນິີ້ກຈະດາເນີນໄປໄດ້ແຕ່ບ່ືສາມາດນາ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 143 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ

ໄປສູ່ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາຢ່າງແທ້ຈິງໄດ້ (Furtado, 1973:120-121) ເພາະມັນເປັນການພັດທະນາ ອຸດສາຫະກາພາຍໃນຂອບເຂດຈາກັດ ແລະ ບ່ືມີຜົນກະທົບຕື່ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ ນິ້ີຄືທື່ີມາຂອງຄວາມລົ້ິມເຫລວຂອງ ນະໂຍບາຍການຜະລດິ ເພ່ອື ທດົ ແທນການນາເຂິົາ້ ທີ່ືກ່າວມາແລ້ວຫັງຈາກນະໂຍບາຍການທດົ ແທນການນາເຂ້ິາົ ໄດ້ຍົກ ເລີກໄປເພາະບ່ືມີສະພາບຜັກດັນໃຫ້ເກີດການພັດທະນາໃຫ້ເກີດຂຶິ້ນດັ່ືງຄາດຫວັງທັງຍັງມີບັນຫາຕິດຕາມມາອີກບ່ື ນ້ອຍການພດັ ທະນາເສດຖະກິດຂອງປະເທດທື່ີເພິງ່ື ພາດກຢູ່ໃຕ້ການຄອບງາຂອງບລິສັດຂາ້ ມຊາດທັງນີິ້ເປັນຜົນຈາກ ການທ່ືບີ ລສິ ດັ ຂາ້ ມຊາດເຂິ້ົາມາມີອິດທິພົນຢ່າງສູງໃນວງົ ການເສດຖະກິດລະຫວາ່ ງປະເທດດ້ວຍເຫດທື່ີບລິສັດຂ້າມ ຊາດສາມາດຄວບຄຸມການແຜ່ກະຈາຍຂອງເທກັ ນິກໃໝ່ ແລະ ສາມາດຫຼດຸ ຕິ້ົນທຶນກ່ຽວກັບເທັກນິກໃນການຜະລິດ ທ່ືີຈາເປນັ ສາລັບຮບູ ແບບການພດັ ທະນາທເ່ືີ ປັນຢູ່ໃນລະບົບເສດຖະກິດແບບເພ່ືິງພາທງັ ຍັງສາມາດຜະລິດສິນຄ້າໃໝ່ ທື່ີຈາເປນັ ຕ່ືການເພມ່ືີ ການບລິໂພກຂອງຄນົ ສວ່ ນນ້ອຍທື່ີທັນສະໄໝທງັ ຫາຍບລິສັດຂ້າມຊາດເຫາ່ືົ ນ້ິີຈງຶ່ື ເປນັ ຈັກກົນສາ ຄັນສາລັບການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດໃນປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ ແຕ່ຂະນະດຽວກັນການພັດທະນາແບບນີິ້ເຮັດ ໃຫປ້ ະເທດເຫາືົ່ ນິີ້ຕອ້ ງຕກົ ຢູ່ໃນສະພາບເພ່ິງື ພາຫລາຍຂິນຶ້ ຜົນກະທົບຕື່ເສດຖະກິດພາຍໃນປະເທດດ້ອຍພັດທະນາທ່ືີ ເຫັນໄດ້ແຈ້ງກຄືການຊຸກຕົວຂອງລາຍໄດ້ເພື່ມີ ສູງຂຶ້ິນຢາ່ ງຫລາຍ ອັນເປນັ ຜນົ ມາຈາກການສະສົມທຶນຢ່າງວ່ອງໄວທື່ີ ໄດ້ເກີດຂຶິ້ນໃນພາກອຸດສາຫະກາຊຶື່ງຜະລິດສິນຄ້າເພ່ືອສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງຄົນລ້ິາລວຍ ແນ່ນອນທ່ືີດຽວ ຊອ່ ງວ່າງລະຫວາ່ ງຄົນກຸ່ມນອ້ ຍທ່ືທີ ັນສະໄໝກັບມວນຊົນຄວນຈະສູງຂ້ຶິນ ໃນສະພາບເຊ່ືນັ ນ້ິີໂອກາດທືີ່ປະເທດດ້ອຍ ພັດທະນາຈະຕັດທອນການເພິື່ງພາລົງປັບປຸງສະພາບຄວາມເປັນຢູ່ຂອງຄົນສ່ວນໃຫຍ່ໃຫ້ດີຂຶິ້ນ ແລະ ຫຼຸດຄວາມບ່ື ເທົ່ືາທຽມກັນພາຍໃນສັງຄົມຄວນຈະເກີດຂຶ້ິນໄດ້ຍາກທ່ານ ເຟີທາໂດ (Furtado, 1973:121-123) ການ ພດັ ທະນາທີື່ແທ້ຈງິ ບ່ືອາດຈະເປັນຈິງຂ້ນຶິ ມາໄດ້ໃນສະພາບຂອງທນຶ ນິຍມົ ເພ່ງືິ ພາແບບນ້ີິ ການອະທິບາຍທ່ືີເນິັ້ນສຶກສາ ວິເຄາະສະເພາະກລະນີ:ທ່ານ ຄາໂດໂຊ (Cardoso) ແລະ ທ່ານ ຟາເລັດໂຕ(Faletto) ລັກສະນະສາຄັນຂອງ ແນວການອະທິບາຍຂອງກຸ່ມນ້ິີກຄືການເນັ້ິນສຶກສາວິເຄາະສະພາບການເພິງື່ ພາເປັນກລະນີໄປໂດຍບື່ຕ້ອງການທ່ີືຈະ ສະເໜີທິດສະດີ ຫື ຫັກເກນທົ່ືວໄປທື່ີໃຊ້ອະທິບາຍກລະນີຕ່າງໆໄດ້ ນອກຈາກນ້ີິແນວຄວາມຄິດທ່ືີກຸ່ມນີິ້ນາມາໃຊ້ ໃນການອະທິບາຍຈະບື່ຜູກຕິດຢູ່ກັບສານກັ ຄິດໃດໆຢ່າງໜຽວແໜ້ນແຕ່ຈະຮັບເອົາກອບຄວາມຄິດ ຈາກທຸກຝ່າຍທື່ີ ຕົນເຫັນດ້ວຍມາໃຊ້ເປນັ ເຄື່ອງມືໃນການສຶກສາວເິ ຄາະ ດັ່ືງນິນ້ັ , ຈືງຶ່ ບື່ແປກທື່ຈີ ະພບົ ຄວາມຄດິ ບາງຢາ່ ງຈາກ 2 ກຸມ່ ທື່ີ ກ່າວເຖິງມາແລ້ວປະກົດຢູ່ໃນງານຂອງນັກວິຊາການໃນກຸມ່ ນີິ້ດ້ວຍເຫດທີກ່ື ານອະທບິ າຍໃນແນວນ້ິີບື່ໃຫ້ຄວາມສາ ຄນັ ແກ່ການສ້າງຫກັ ເກນທື່ີອະທິບາຍໄດ້ທວື່ົ ໄປການສກຶ ສາແນວຄວາມຄິດຂອງນັກວິຊາການກຸ່ມນິີ້ຈຶ່ືງທາໄດ້ຍາກລາ ບາກຢ່າງໃດກດີໃນທື່ີນ້ິີເຮົາຈະສັງເກດແນວການອະທິບາຍຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການເພິື່ງພາກັບຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາຈາກງານຂອງ ທ່ານ ຄາໂດໂຊ (Cardoso) ກບັ ທ່ານ ໂຟເລດັ ໂຕ (Faletto) ເປນັ ຫກັ . ໃນວຽກງານທີື່ສາຄັນຄື Dependency and development in Latin America ຊຶ່ືງບຸກຄົນທັງ ສອງຮວ່ ມກນັ ຂຽນ ທ່ານ ຄາໂດໂຊ Cardoso ກັບ ທ່ານ ໂຟເລດັ ໂຕ Faletto,1978:xxi) ໄດ້ຢ້ິາໃຫເ້ ຫັນແນວ ທາງໃນການສຶກສາຂອງຕົນໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນວ່າ ເປັນການສຶກສາສະຖານນະການການເພິື່ງພາບື່ແມນ່ ມຸ້ງຈາແນກປະ ເພດ ຫື ສ້າງທດິ ສະດີການເພິື່ງພາ ດື່ງັ ນິ້ນັ ຂິ້ຂຽນຊິ້ນນິີ້ຈ່ງຶື ເນນິ້ັ ວິເຄາະສະພາບບັນຫາຂອງອາເມລິກາລາຕິນເປັນສ່ວນ ໃຫຍ່ຢ່າງໃດກດີການພິຈາລະນາ ໃນມຸມກວາ້ ງກ່ຽວກັບແນວການສຶກສາວິເຄາະຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນສັງຄມົ ທື່ີ ເພິື່ງພາ ແລະ ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການເພ່ືງິ ພາກບັ ຄວາມຕ້ອຍພັດທະນາກປະກົດຢູ່ໃນງານຊິ້ນນິີ້ເຊ່ືັນດຽວກນັ . ໃນດ້ານແນວທາງໃນການວິເຄາະບັນຫາການພັດທະນານັິ້ນ Cardoso ແລະ Faletto (1979:13) ເຫັນວາ່ ເຮາົ ຈະຕ້ອງພຈິ າລະນາລັກສະນະສະເພາະທາງປະຫວັດສາດໂດຍສວ່ ນລວມທງັ ໃນແງເ່ ສດຖະກດິ ແລະ ແງ່ ສັງຄົມ ຊຶ່ືງເປັນຖານສາຄັນຂອງຂະບວນການພັດທະນາໃນລະດັບປະເທດ ແລະ ລະດັບລະຫວ່າງປະເທດ ສາລັບ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 144 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ