ການພຈິ າລະນາບນັ ຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດທດ່ືີ ກຢໃູ່ ນພາວະເພິ່ືງພາຈະຕ້ອງເຂ້ິົາໃຈເຖງິ ໂຄງສາ້ ງ ການ ຄອບງາໂດຍພິຈາລະນາເຖງິ ກົນໄກເຊື່ອມໂຍງທື່ີອາດຈະມີຢູ່ລະຫວາ່ ງຕົວກາໜົດພາຍໃນກັບຕົວກາໜົດ ພາຍນອກ ດັື່ງນິັ້ນໃນທັດສະນະຂອງ ທ່ານ ຄາໂດໂຊ (Cardoso ແລະ ທ່ານ ຟາເລັດໂຕ Faletto, 1979:15) ແນວການ ອະທິບາຍຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຈາກ ຄວາມຄິດໃນແງ່ການເພິ່ືງພາຈຶື່ງເປັນການພະຍາຍາມເຂົ້ິາໃຈເຫດການແລະ ສະຖານນະການຕ່າງໆທືີ່ເກີດຂືິ້ນຮ່ວມກັນ ແລະ ພະຍາຍາມອະທິບາຍສະຖານນະການທື່ີພົບເຫນັ ນັ້ິນໃນແງ່ວິທີທ່ືີ ສ່ວນປະກອບດ້ານໂຄງສ້າງພາຍໃນກັບສ່ວນປະກອບດ້ານໂຄງສ້າງພາຍນອກຖືກເຊື່ອມໂຍງເຂິົ້ານາກນັ ຈະເຫັນໄດ້ ວາ່ ບຸກຄນົ ທງັ ສອງເບື່ງິ ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນສັງຄມົ ທື່ີມີລັກສະນະເພ່ືິງພາໃນແງ່ທ່ືເີ ປັນສະຖານນະການທ່ືີ ຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີປັດໄຈທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກເຂົິ້າມາກ່ຽວຂອ້ ງ ເພາະສະນັິ້ນ ການຈະເຂົິ້າໃຈບັນຫາແຕ່ລະ ກລະນີໄດ້ຢ່າງດີຈະຕ້ອງສຶກສາວເິ ຄາະກນັ ໂດຍໃກ້ຊດິ . ໃນປະເດັນກ່ຽວກັບຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການເພິື່ງພາກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາ Cardoso ແລະ Faletto (1979:16-17) ໄດຊ້ ິ້ີໃຫເ້ ຫັນວ່າຫາກພຈິ າລະນາຈາກລັກສະນະສະເພາະທາງປະຫວັດສາດຄວາມດ້ອຍ ພດັ ທະນາທ່ືີມີມາຈາກຄວາມສາພັນລະຫວ່າງດິນແດນອ້ອມນອກກບັ ດິນແດນສູນກາງ ທງັ ນິ້ີສະຖານນະການຄວາມ ດ້ອຍພດັ ທະນາຈະເກີດຂິຶ້ນເມື່ອລະບົບທຶນນິຍົມພານິດ ແລະ ລະບົບທນຶ ນິຍົມອຸດສາຫະກາໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍອອກ ໄປ ແລະ ເຂາົ້ິ ມາເຊ່ືອມໂຍງກັບລະບົບເສດຖະກິດທ່ືີປາດສະຈາກການຜະລິດແບບອຸດສາຫະກາການເຊື່ອມໂຍງດັື່ງ ກ່າວເຮັດໃຫເ້ ກດີ ການຈັດລາດບັ ຕາແໜ່ງໃນໂຄງສ້າງຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ໂດຍສ່ວນລວມຂຶິ້ນລະບົບເສດຖະກິດທ່ືີ ພັດທະນາແລ້ວຈະຢູ່ໃນຕາແໜ່ງສູນກາງ ສ່ວນລະບົບເສດຖະກິດທ່ືີບື່ມີການພັດທະນາດ້ານອຸດສາຫະກາກຈະມີ ຖານະເປັນປະເທດອ້ອມນອກ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງລະບົບເສດຖະກິດທັງສອງຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງທັງ ໃນແງ່ ສະພາບການຜະລິດ ແລະ ໃນແງບ່ ດົ ບາດຫນ້າທ່ືີໃນໂຄງສ້າງເສດຖະກດິ ລະຫວ່າງປະເທດ ສະພາບຄວາມແຕກຕ່າງ ລະຫວາ່ ງສອງລະບບົ ເສດຖະກິດໄດ້ນາໄປສູ່ໂຄງສ້າງຄວາມສາພັນແບບຄອບງາຂ້ນິຶ ໃນດ້ານການຄາ້ ລະຫວ່າງປະເທດ ທື່ີຝ່າຍທື່ີພັດທະນາແລ້ວມີອານາດເໜືອຝ່າຍທ່ືີບື່ມີການພັດທະນາດ້ານອຸດສາຫະກາກ່າວອີກຢ່າງໜຶື່ງກຄື ເກີດ ສະພາບຄວາມສາພັນແບບເພິືງ່ ພາຂຶ້ນິ ມາ ດັື່ງນັ້ິນ,ໃນທັດສະນະຂອງບຸກຄົນທັງສອງການທ່ືີຈະເຂ້ົິາໃຈບັນຫາຄວາມ ດອ້ ຍພັດທະນາໃຊ້ວ່າຮູ້ແຕ່ພຽງລັກສະນະດ້ານໂຄງສາ້ ງຂອງລະບົບເສດຖະກິດທ່ືີດ້ອຍພັດທະນາເຊັ່ືນ: ການມີພາກ ການຜະລດິ ສນິ ຄາ້ ຂ້ັິນປະຖມົ ເປັນພາກການຜະລິດສາຄັນ ການເກີດການກະຈຸກຕົວດ້ານລາຍໄດ້ຢ່າງສູງການຜະລິດ ສິນຄ້າພຽງບ່ືຈັກປະເພດ ແລະ ການໃຫຄ້ ວາມສາຄັນແກ່ຕະຫາດຕ່າງປະເທດຫລາຍກວາ່ ດລາດພາຍໃນເທື່ົານັິ້ນແຕ່ ຍັງຕອ້ ງວິເຄາະໄດ້ວາ່ ໃນແງ່ຄວາມເປນັ ມາທາງປະຫວັດສາດ ລະບົບເສດຖະກດິ ທື່ີດອ້ ຍພັດທະນາຖກື ເຊ່ືອມໂຍງເຂ້ົິາ ກັບຕລາດໂລກຢ່າງໃດ ແລະ ກຸ່ມຕ່າງໆ ໃນສັງຄົມນັ້ິນມີບົດບາດ ໃນການການົດຮູບແບບຄວາມສາພັນທື່ີມີ ລກັ ສະນະເພືງິ່ ພາພາຍນອກຢ່າງໃດອີກດວ້ ຍ. ຢ່າງໃດກຕາມ ເຖິງແມ່ນທ່ານຈະເຫນັ ວ່າການເພງືິ່ ພາກບັ ຄວາມດອ້ ຍພັດທະນາຂອງປະເທດອ້ອມນອກມີ ສ່ວນ ກ່ຽວພັນກນັ ຢ່າງໃກ້ຊິດ ແຕ່ການເພິື່ງພາບ່ືຈາເປນັ ຕ້ອງກື່ໃຫ້ເກດີ ລັກສະນະລະບົບເສດຖະກດິ ທ່ືີບື່ພັດທະນາ ສະເໝີໄປ ທັງນີ້ິເພາະ ຄາໂດໂຊ (Cardoso) ແລະ Faletto (1979:18-19) ເຫັນວ່າການເພິື່ງພາກັບຄວາມ ດ້ອຍພັດທະນາບ່ືແມນ່ ເລື່ອງດຽວກັນ ດັື່ງນັ້ິນ, ຈຶື່ງອາດຈະເປັນໄປໄດ້ທ່ືີການປ່ຽນແປງດ້ານໜຶື່ງບ່ືສົ່ືງຜົນກະທບົ ແກ່ ອີກດ້ານໜຶ່ືງເຊັື່ນ: ລະບົບເສດຖະກິດອາດຈະພັດທະນາໄປໂດຍບ່ືມີການປ່ຽນແປງດ້ານການເພິ່ືງພາ ດັື່ງກລະນີອາ ເຈນຕິນາ ແລະ ບາຊິນ ຫືບາງສັງຄມົ ອາດຈະມີອິດສະຫລະໃນຕົວເອງ ແຕ່ການພັດທະນາດ້ານລະບົບການຜະລິດບື່ ໄດ້ຫຼດຸ ໜ້າໄປເທົ່ືາທ່ືຄີ ວນ ດ່ງັື ກລະນີປະເທດທ່ືີຕັດຂາດຈາກຂະບວນການຄອບງາຂອງທນຶ ນິຍົມເຊາັ ນ: ຄວິ ບາ ເປັນ ຕນົິ້ ໃນບົດຄວາມອກີ ຊນ້ິ ໜືຶງ່ ຊຶ່ງື ທາ່ ນ ຄາໂດໂຊ (Cardoso) ບດົ ຂຽນຂ້ນຶິ ທ່ານກໄດ້ຢ້ິາເຖິງທດັ ສະນະອນັ ນິີ້ໄວ້ຢ່າງ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 145 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ຊັດເຈນຂອງ ທາ່ ນ ຄາໂດໂຊ (Cardoso,1982:121) ແຕ່ເຖງິ ແມ່ນ ທາ່ ນ ຄາໂດໂຊ (Cardoso)ຈະຍອມຮັບ ວ່າເປນັ ໄປໄດ້ທ່ືີຈະເກດີ ການພດັ ທະນາ ແລະ ການເພງິື່ ພາພອ້ ມໆກນັ ທ່ານກຊໃິ້ີ ຫ້ເຫນັ ວ່າການພັດທະນາຂອງລະບົບ ທຶນນິຍົມເພິື່ງພາແບບນີ້ິຈະຜະເຊີນກັບບັນຫາບາງຢ່າງເໝືອນເດີມໂດຍສະເພາະບັນຫາຄວາມແຕກຕາ່ ງ ໃນລະດັບ ການພັດທະນາຂອງພາກການຜະລິດຕ່າງໆຊຶ່ງື ຈະນາໄປສູ່ຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງພາກການຜະລິດ ແລະ ລະຫວ່າງສ່ວນ ຕ່າງໆຂອງສັງຄົມບັນຫານີິ້ຈະທາໃຫ້ພາກການຜະລິດທ່ືີລ້າຫ ັງກາຍເປັນ “ອານານິຄົມພາຍໃນ (internal colonies)” ຫື ກ່າວອີກຢ່າງໜຶື່ງກຄືເກີດລັກສະນະສັງຄົມທະວີພາບ (duality) ຂຶ້ິນມານັິ້ນເອງ (Cardoso, 1982:118-119) ການພັດທະນາທັງທື່ີຍັງເພິ່ືງພາຊຶ່ືງ Cardoso ຖືວ່າເປັນການເພິື່ງພາໃນຮູບແບບໃໝ່ເກີດຂຶິ້ນ ໃນຫາຍປະເທດທື່ີນາຍທຶນໃນປະເທດ ຫື ລັດເຂົ້ິາມາມີບົດບາດໃນການພັດທະນາອຸດສາຫະກາໂດຍການລົງທຶນ ຮ່ວມກັບຕ່າງຊາດເພື່ອປ້ອນຕະຫາດພາຍໃນປະເທດຕະຫາດພາຍໃນປະເທດຈຶ່ືງເຕີບໂຕຂຶິ້ນ ນອກຈາກນິີ້ການສະ ສົມທນຶ ພາຍໃນປະເທດຍັງເພມີື່ ສູງຂິ້ຶນ ແລະ ການຟງັ ທນຶ ຕາ່ ງຊາດກລຸດລົງແຕ່ຢ່າງໃດກດປີ ະເທດເຫົ່ືານິີ້ຍັງຕ້ອງເພ່ືິງ ພາເທກັ ໂນໂລຢຊີ ່ງຶື ປະເທດພດັ ທະນາແລວ້ ຄວບຄມຸ ຢູ່ອກີ ຕື່ໄປ (Cardoso, 1982:120-121). ການເພິໍ່ງພາກັບຄວາມດ້ອຍພັດທະນາ : ຄວາມແຕກຕ່າງໃນການອະທິບາຍຈາກຕົວຢ່າງແນວ ຄວາມຄິດຂອງນັກວິຊາການໃນແຕ່ລະກຸ່ມທ່ືີກ່າວໄປແລວ້ ຈະເຫນັ ໄດ້ວ່າເຖິງແມ່ນນກັ ວິຊາການເຫົືາ່ ນິີ້ຈະເຫັນພ້ອງ ຕອ້ ງກນັ ວ່າ ການເພງືິ່ ພາເປັນທື່ີມາສາຄັນຂອງຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາໃນປະເທດໂລກທີສາມ ແລະ ໂດຍສະເພາະຢ່າງ ຍງ່ືິ ອາເມລິກາລາຕິນກຕາມແຕ່ຈຸດເນັ້ິນໃນການອະທິບາຍຂອງແຕ່ລະຄົນກແຕກຕາ່ ງກັນໄປ ໃນກລະນີຂອງ Frank ນນ້ິັ ທ່ານໃຫ້ ຄວາມສາຄນັ ແກ່ການເພ່ືິງພາໃນຖານະທື່ີເປັນສາເຫດໂດຍກົງຂອງຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຫລາຍທື່ີສຸດ ໃນທດັ ສະນະທ່ີືສະທ້ອນອອກມາໃນງານຂຽນແຕ່ລະວຽກທາ່ ນເບືິ່ງເໝືອນຈະເຊື່ອວ່າຕະຫາດໃດທ່ືີປະເທດໂລກທື່ີ ສາມຍັງບ່ືຕັດຂາດຈາກປະເທດສູນກາງ ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຄວນຈະບມ່ື ທີ າງທື່ີຈະແກ້ໄດ້ ນນ້ິັ ຄືຖ້າມີການ ເພິ່ືງພາກບ່ືໜ້າຈະເກດີ ການພັດທະນາຂຶິ້ນມາໄດ້ ສ່ວນ ທ່ານ ໂດສ ຊານໂຕສ (Dos Santos) ນັ້ິນມຸ້ງອະທິບາຍ ເຖງິ ຮບູ ແບບການເພື່ິງພາແລະ ກົນໄກທື່ນີ າໄປສູ່ຄວາມດອ້ ຍພດັ ທະນາໃນການເພິື່ງພາແຕ່ລະຮບູ ແບບ ການເນິັນ້ ໜັກ ໃນຈຸດນ້ິີທາໃຫ້ງານຂອງ ທ່ານ ໂດສ ຊານໂຕສ (Dos Santos) ມີຈຸດເດັ່ືນຫລາຍກວ່າງານຂອງຄົນອື່ນໆ ເພາະ ທາ່ ນສາມາດຊີ້ິໃຫເ້ ຫັນໄດ້ຂ້ອນຂາ້ ງຊດັ ເຈນວ່າ ການເພງິື່ ພາທາໃຫເ້ ກດີ ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໄດ້ຢ່າງໃດ ແລະດ້ວຍ ວິທີການໃດດ້ວຍ ນອກຈາກນັິ້ນທ່ານຍງັ ລະບຸວ່າ ຮູບແບບການເພິືງ່ ພາທປື່ີ ່ຽນໄປໃນແຕ່ລະຊວ່ ງເວລານາໄປສູ່ການ ປ່ຽນແປງເງື່ອນໄຂທ່ືີກ່ືໃຫ້ເກີດຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາໃນດ້ານໃດ ແລະ ກື່ໃຫ້ເກີດຜົນກະທົບທື່ີແຕກຕ່າງກັນ ຢ່າງໃດດ້ວຍທາງດ້ານ Furtado ປະເດນັ ທ່ືີທາ່ ນເນນິ້ັ ໜັກຫລາຍນອກເໜືອຈາກເລອື່ ງຂອງໂຄງສາ້ ງທາງເສດຖະກິດ ແບບລູກປະສົມໃນປະເທດດອ້ ຍພັດທະນາຊຶື່ງເກີດຈາກສະພາບການເພືິ່ງພາແລ້ວ ທ່ານຍັງໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ປະ ເດນັ ການຄອບງາທາງວັດທະນະທາ ຫື ການເພ່ງິື ພາທາງວດັ ທະນະທາ ແລະ ວິຖີຊວີ ິດໃນຖານະທ່ືເີ ປນັ ສາເຫດສາຄັນ ຂອງຄວາມທັນສະໄໝແຕ່ບື່ພັດທະນາສິື່ງທ່ືີສະທ້ອນໃຫເ້ ຫັນໃນງານຂອງ Furtado ກຄືການພັດທະນາທື່ີເກີດຂ້ືິນ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ືີຕົກຢໃູ່ ນສະພາບເພງືິ່ ພານັິ້ນເປນັ ການພັດທະນາຢ່າງຈາກັດ ແລະ ບ່ືແມນ່ ການພັດທະນາທື່ແີ ທ້ຈິງ. ສ່ວນ ທ່ານ ຄາໂດໂຊ (Cardoso) ແລະ ທ່ານ ພາເລັດໂຄ (Faletto) ນອກຈາກຈະຢິ້າເຖິງລັກສະນະ ສະເພາະຂອງແຕ່ລະສັງຄມົ ຊື່ຶງຈະຕ້ອງພິຈາລະນາຢາ່ ງອອ້ ມຄອບນກັ ວິຊາການທັງສອງຍັງຢິ້າເຖງິ ຄວາມເປັນໄປໄດ້ທື່ີ ຈະເກີດການພັດທະນາທາງເສດຖະກິດ ໃນສັງຄົມທ່ືີມີລັກສະນະເພືິ່ງພາກ່າວຄືການເພິ່ງື ພານັນິ້ ບື່ໄດ້ປິດຫົນທາງໃນ ການພດັ ທະນາເລີຍທື່ີດຽວ ເຖິງວາ່ ການພດັ ທະນາໃນລກັ ສະນະນ້ິີຈະນາໄປສູ່ການຂະຫຍາຍຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງພາກ ເສດຖະກດິ ຕາ່ ງໆ ໃນສັງຄົມກຕາມໃນປະເດນັ ນ້ີິຄວາມຄິດຂອງ ທ່ານ ຄາໂດໂຊ (Cardoso) ແລະ ທ່ານ ພາເລັດ ໂຄ (Faletto) ຈຶງ່ື ຄາ້ ຍຄືກັບຄວາມຄິດຂອງ Furtado ຂອ້ ນຂ້າງຫລາຍ. ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈບຸ ັນ 146 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ຢ່າງໃດກຕາມບ່ືວ່ານັກວິຊາການເຫົື່ານິ້ີຈະພິຈາລະນາຄວາມສາພັນລະຫວ່າງການເພິ່ືງພາກັບຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາແຕກຕ່າງຫືຄ້າຍຄລຶງກັນພຽງໃດ ໃນປະເດັນກ່ຽວກັບການເພ່ິືງພານັກວິຊາການທຸກກຸ່ມມັກຈະເຫນັ ພ້ອງ ຕ້ອງກັນ ເຖິງປານນັິ້ນກຕາມ ນັກວິຊາການ ອາເມລິກັນລາຕິນ ສ່ວນໃຫຍ່ (ຍົກເວັິ້ນ Dos Santos) ມັກຈະບ່ື ກ່າວເຖິງລັກສະນະ ຫື ອົງປະກອບຂອງພາວະການເພິ່ືງພາອອກມາຢ່າງຊັດເຈນໂດຍທົ່ືວໄປສິື່ງທ່ືີສັງເກດເຫັນໄດ້ ຈາກງານເຫືາ່ົ ນ້ິີກຄື ການພຈິ າລະນາກຽ່ ວກບັ ການເພ່ືິງພາມກັ ຈະຄອບຄຸມອົງປະກອບສາຄັນ 3 ປະການຄື: 1) ການຂຶິ້ນຕ່ືພາຍນອກ (external reliance) ຊຶ່ືງພາດພິງເຖິງວິທີການ ແລະ ຂະບວນການຕ່າງໆທີື່ ເຮັດໃຫລ້ ະບົບເສດຖະກິດຂອງປະເທດໂລກທື່ີສາມຕ້ອງຜກູ ຕິດເຂົິ້າກັບລະບົບທນຶ ນຍິ ມົ ລະຫວ່າງປະເທດ. 2) ລະດັບການເພ່ງືິ ພງິ ພາຍນອກ (concentration) ຊງ່ືຶ ມັກຈະພຈິ າລະນາກັນໃນແງ່ທ່ືີວາ່ ມກີ ານເພິ່ືງພາ ສູງພຽງໃດ ຫື ມກີ ານຂະຈກຸ ຕົວຂອງການເພງ່ືິ ພາພຽງໃດ. 3) ສະພາບແຕກແຍກເປນັ ສວ່ ນໆພາຍໃນສງັ ຄົມ (internal fragmentation) ໃນປະເດນັ ນ້ິີມກັ ຈະມີ ການພິຈາລະນາກັນວ່າລກັ ສະນະລະບົບເສດຖະກດິ ແບບເພືງິ່ ພາທ່ືີບ່ືມີການເຊື່ອມໂຍງລະຫວາ່ ງສວ່ ນຕາ່ ງໆນ້ັິນ ແຕ່ລະສ່ວນແຕກແຍກອອກຈາກກັນຢ່າງໃດຫລາຍນ້ອຍເທົື່າໃດ ທ່ານ ຄາໂປຣາສໂຊ (Carporaso and ທ່ານ ຊາເຣ Zare, 1981:48-51) ຢ່າງໃດກດີ ບດົ ຂຽນແຕ່ລະຢ່າງກຽ່ ວກັບການເພືິ່ງພາຈະເນັິ້ນໜັກແຕ່ລະ ປະເດັນຫລາຍນ້ອຍຕ່າງກນັ ໄປ. 1.ສະຫລບຸ ແລະ ຂວົ້ ິພາກວຈິ ານ ຈາກແງ່ມຸມຕ່າງໆຂອງການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງການພັດທະນາ ແລະ ເສດຖະກິດການເມືອງ ລະຫວ່າງປະເທດໃນແງກ່ ານເພ່ືິງພາທກື່ີ າ່ ວມາແລ້ວທັງໝົດຈະເຫັນໄດ້ວ່າການສກຶ ສາວິເຄາະໃນແງ່ດັ່ືງກ່າວມຸ້ງວິເຄາະ ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດໂລກທ່ືີສາມໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງປະເທດອາເມລິກາລາຕິນ ຈາກການ ສັນນິຖານທ່ືີວ່າຄວາມສາພັນອັນບ່ືເທ່ືົາທຽມກັນລະຫວ່າງປະເທດສູນກາງກັບປະເທດອ້ອມນອກກື່ໃຫ້ເກີດບັນຫາ ແລະ ອຸປະສັກຕື່ການພັດທະນາຂອງຝ່າຍຫັງຄວາມສາພັນດັື່ງກ່າວຊຶ່ືງເກີດຂຶ້ິນຕັ້ິງແຕ່ ຍຸກລ່າອານານິຄົມໄດ້ທາໃຫ້ ປະເທດອ້ອມນອກຕ້ອງຜູກຕິດຢູ່ກັບປະເທດສູນກາງຢ່າງດິ້ນບື່ຫຼຸດ ແລະ ບ່ືສາມາດຈະພັດທະນາຕົນເອງຢ່າງເປັນ ອິດສະຫລະໄດ້ ດັ່ືງນັິ້ນ, ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດໂລກທ່ືີສາມຈຶ່ືງແຍກບື່ອອກຈາກສະພາບການ ເພືງິ່ ພາທື່ີດາລົງຢູ່ຢ່າງຕ່ືເນ່ອື ງ. ແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບການເພິງ່ື ພາທ່ືີພັດທະນາຂ້ຶິນມາໂດຍນັກວິຊາການອາເມລິກາລາຕິນ ໄດ້ກ່ືໃຫ້ເກີດ ຜົນກະທົບຢ່າງຫລາຍຕ່ືວົງການວິຊາການສັງຄົມສາດທັງໃນຕາເວັນຕົກ ແລະ ປະເທດດ້ອຍພັດທະນານາກັນ ຜົນ ກະທົບດືັ່ງກ່າວນ້ີນິ ອກົ ຈາກຈະກະຕຸນ້ ໃຫ້ນັກວິຊາການທງັ ຫາຍຫັນມາພິຈາລະນາບນັ ຫາຄວາມດ້ອຍ ພດັ ທະນາຈາກ ແງ່ມຸມການເພິ່ືງພາຍັງນາໄປສູ່ການປະເມີນ ແລະ ວິພາກວິຈານຕົວແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບການເພິ່ືງພາຢ່າງກວ້າງ ຂວາງອີກດ້ວຍ ຕົວຢ່າງການວິພາກວິຈານແນວຄວາມຄິດນ້ິີຈະເຫັນໄດ້ຈາກຂ້ິຂຽນຂອງ ທ່ານ ຟເບສ (Forbes), ທ່ານ ລ(Lall), ທ່ານ ໂອບຽນ(O'Brien) ແລະ ທ່ານ ປາມາ (Palma) (1984:70-75) ໃຫ້ຄວາມເຫັນວ່າ ທິດສະດີການເພິື່ງພາບ່ືສາມາດອະທິບາຍສາເຫດຄວາມດ້ອຍ ພັດທະນາໄດ້ພຽງພລາພັງການອະທິບາຍໃນແງ່ທື່ີວາ່ ການຖືກຜນວກເຂ້ິົາເປນັ ສ່ວນຫນຶື່ງຂອງລະບົບໂລກນາໄປສູ່ການໂຢກຢ້າຍສ່ວນເກນີ ຈາກດນິ ແດນດ້ອຍພັດທະນາ ໄປສູ່ສູນກາງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ສູນກາງພັດທະນາຂະນະທີອື່ ້ອມນອກດ້ອຍພັດທະນາລົງເທົື່າກັບເບິງື່ ສາເຫດດ້ານດຽວ ທັງຍັງບ່ືອາດອະທິບາຍໄດ້ວ່າເປັນຫຍັງບາງປະເທດທ່ີືເຄີຍເປັນດິນແດນອ້ອມນອກ ເຊັື່ນ: ອົດສະຕາລີ ແລະ ຢີ່ືປຸ່ນ ສາມາດພັດທະນາຕົນເອງຂ້ຶິນມາໄດ້ ນອກຈາກນິ້ີ Forbes ຍງັ ເຫັນວ່າທດິ ສະດີການເພິ່ືງພາຍັງມີຂ້ິຈາກັດໃນການທ່ືີ ຈະນາໄປໃຊ້ເປນັ ແນວທາງປະຕິບດັ ໃນການແກ້ ບນັ ຫາຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາການເພງ່ິື ຕວົ ເອງ ແລະ ການຕດັ ຄວາມ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 147 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ສາພນັ ທ່ືີບ່ືເທ່ົືາທຽມກັບດິນແດນສນູ ກາງບື່ໜ້າຈະນາໄປສູ່ການແກ້ບນັ ຫາທເື່ີ ກີດຂືິ້ນໄດ້. ທາ່ ນ ລ (Lall,1975:808-809) ໄດ້ພະຍາຍາມພຈິ າລະນາສາລະສາຄນັ ຂອງທດິ ສະດີການເພືິ່ງພາໃນແງ່ ທື່ເີ ປັນແນວ ການອະທິບາຍສາເຫດຂອງຄວາມດ້ອຍພັດທະນາ ຫັງຈາກໄດ້ພຈິ າລະນາແງ່ມຸມຕາ່ ງໆຂອງທິດສະດີນີ້ິ ແລ້ວ ທ່ານກລົງຄວາມເຫັນວ່າທິດສະດີນ້ິີບ່ືອາດຈະໃຊ້ອະທິບາຍກລະນີຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໄດ້ເພາະບ່ືສາມາດຊິ້ີ ໃຫເ້ ຫັນວາ່ ການເພງື່ິ ພານັ້ິນກຽ່ ວຂ້ອງໃນເຊີງເຫດແບບຜົນກັບຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ສືິ່ງທື່ີທິດສະດີ ພິຈາລະນາຢູ່ເປນັ ເລ່ືອງຂອງລັກສະນະທວື່ົ ໄປຂອງປະກດົ ການໃນການພັດທະນາແບບທຶນນຍິ ົມໃນລະດັບລະຫວ່າງ ປະເທດເສຍຫລາຍກວ່າລັກສະນະບາງຢ່າງທື່ີອ້າງວ່າເກີດຈາກການເພິ່ືງພາ ເຊັື່ນ: ຄວາມບື່ສະເໝີພາກໃນການກະ ຈາຍລາຍໄດກ້ ານເນນັິ້ ໜັກການສ່ງົື ອອກສິນຄ້າຂນິັ້ ປະຖມົ ເປນັ ປະກົດການທ່ືີມຢີ ູ່ໃນທງັ ປະເທດທື່ີມີລກັ ສະນະເພ່ິືງພາ ແລະ ປະເທດທ່ືີບ່ືມີລັກສະນະເພິື່ງພາໄດ້ເທືົ່າໆກັນ. ທາ່ ນ ໂອບຽນ (O'Brien,1982:23-25) ຊ້ີິໃຫເ້ ຫນັ ວ່າທິດສະດີການເພິ່ືງພາບ່ືໄດ້ໃຫ້ລາຍລະອຽດກ່ຽວ ກັບກົນໄກຕ່າງໆທ່ີືນາໄປສູ່ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຢ່າງຊັດເຈນພຽງພທິດສະດີນ້ິີມັກຈະເວົິ້າເຖິງແຕ່ພາບລວມແຕ່ບື່ ຄ່ອຍໃຫ້ຄວາມສົນໃຈແກ່ສ່ວນຕ່າງໆທີ່ືປະກອບຂິ້ຶນເປັນພາບລວມທຸກສິ່ືງທກຸ ຢາ່ ງເບິ່ືງເໝືອນຈະກ່ຽວຂ້ອງຜູກພັນ ກັນໝົດ ແຕ່ກບື່ມກີ ານຊີິ້ໃຫ້ເຫນັ ວາ່ ຜູກພັນກນັ ຢ່າງໃດເປັນຫຍັງຈຶ່ືງເປັນຢ່າງນິັ້ນ ດັ່ືງນ້ນັິ , ທິດສະດີນີ້ິຈຶື່ງມີລັກສະນະ ຂ້ອນຂ້າງຄຸມເຄື່ອ ນອກຈາກນັິ້ນ ທ່ານ ໂອບຽນ(O'Brien) ຍັງມີຄວາມເຫັນຄ້າຍກັບ Forbes ໃນແງ່ທ່ືີວ່າທິດ ສະດີນ້ິີມີບັນຫາເມ່ອື ນາມາໃຊ້ເປັນແນວນະໂຍບາຍທັງນີິ້ເພາະທິດສະດີການເພິື່ງພາບື່ໄດ້ສະເໜີທາງອອກໃນການແກ້ ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນປະເດັນຕ່າງໆອອກມາຢ່າງຊັດເຈນທັງນັກທິດສະດີແຕ່ລະກຸ່ມຍັງເບິື່ງເປົ້ິາໝາຍໃນ ການພັດທະນາແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມລະບົບຄວາມເຊື່ອທື່ີຕົນມີຢູ່ ນັກວິຊາການສາຍມາກຊິດອາດຈະເນັິ້ນການ ປະຕິວັດສັງຄົມເພື່ອປ່ຽນໄປເປັນສັງຄົມນິຍົມຂະນະທື່ີນັກວິຊາການກຸ່ມອື່ນອາດຈະເນັ້ິນການປະຕິຮູບພາຍໃນ ປະເທດ ແລະ ແກ້ໄຂຮບູ ແບບຄວາມສາພນັ ລະຫວ່າງປະເທດໃຫເ້ ທົາື່ ທຽມກນັ ຫລາຍຂິ້ຶນ. ສ່ວນ ທ່ານ ປາມາ( Palma,1978-911-912) ນັິ້ນໄດ້ໃຫ້ຂ້ິສະຫລຸບຫັງຈາກພະຍາຍາມສາຫວດທິດ ສະດີການເພິືງ່ ພາຢາ່ ງລະອຽດແລ້ວວາ່ ທິດສະດີການເພິ່ືງພາບື່ໄດ້ມຄີ ວາມເປັນອນັ ໜ່ືຶງອັນດຽວກັນການອະທິບາຍແຕ່ ລະແນວທາງກ ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປຢ່າງຫລາຍຈົນບ່ືອາດຈະຮຽກໄດ້ວ່າມີທິດສະດີທື່ີຮຽກວ່າການເພິ່ືງພາຢູ່ຢ່າງ ຫລາຍແນວຄວາມຄິດໃນດ້ານນເີ້ິ ປນັ ໄດ້ພຽງສານັກຄິດທາງເສດຖະກິດການເມືອງຢ່າງໜ່ືຶງທ່ືີມງຸ້ ວເິ ຄາະສັງຄົມອາເມ ລກິ າລາຕນິ ໂດຍອາໄສແນວຄວາມຄິດທາງສັງຄມົ ສາດໃນມຸມກວ້າງທ່ືີເນັນິ້ ສະພາບທາງສັງຄົມ ແລະ ການເມອື ງຂອງ ຄວາມສາພັນທາງການຜະລິດເທາົື່ ນັ້ິນແນວຄວາມຄິດແບບການເພິ່ືງພາບື່ປະສົບຄວາມສາເລດັ ໃນການພັດທະນາທິດ ສະດີທື່ີເປນັ ລະບຽບແບບແຜນ ເຖິງວ່າຈະວເິ ຄາະໃຫເ້ ຫນັ ສະຖານນະການຕ່າງໆໄດ້ຢ່າງໜ້າສົນໃຈກຕາມໃນບັນດາ ປະເດັນຕ່າງໆທີ່ືຖືກຍົກຂຶ້ິນມາວິພາກວິຈານທິດສະດີການເພິ່ືງພານັິ້ນປະເດັນກ່ຽວກັບຄວາມບ່ືມີເອກະພາບ ແລະ ລະບຽບແບບແຜນທື່ີແນ່ນອນຂອງທິດສະດີການເພິ່ືງພາເບິື່ງເໝືອນຈະສົື່ງຜົນກະທົບຢ່າງຮຸນແຮງຕ່ືສະຖານະຂອງ ທິດສະດີນີິ້ຫລາຍກວ່າການວິພາກວິຈານໃນດ້ານອືນ່ ແລະ ໃນຄວາມເປັນຈິງທິດສະດີນ້ີິກມີລັກສະນະດັື່ງວ່າດວ້ ຍ ເຫດທ່ືີມນັ ໄດ້ຮບັ ການພັດທະນາຈາກຄົນຫາຍກ່ມຸ ຊຶື່ງມີແນວຄວາມຄດິ ແລະ ເປ້າິົ ໝາຍໃນການສຶກສາວິເຄາະທ່ືີຕ່າງ ກນັ ຄອ່ ນຂາ້ ງຫລາຍລກັ ສະນະຄວາມຫາກຫາຍບື່ມີຄວາມເປັນອັນໜືຶ່ງອັນດຽວກັນຄວນຈະເປັນສ່ິືງທ່ືີບ່ືອາດຈະຫີກ ລຽ້ ງໄດ້ ເຖງິ ວາ່ ກ່ມຸ ເຫາ່ົື ນ້ິີຈະເບືິງ່ ພາບລວມໃນແງ່ຂອງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງປະເທດສນູ ກາງກບັ ປະເທດອ້ອມນອກ ຄືກັນກຕາມ ຈາກສະພາບດັ່ືງກ່າວນີ້ິນັກວິຊາການຈານວນບ່ືນ້ອຍຈຶ່ືງຖືວ່າການເພິື່ງພານັ້ິນບື່ແມ່ນທິດສະດີຫາກຈະ ພິຈາລະນາກັນຢ່າງເຂ້ມງວດ ແຕ່ເປັນພຽງແນວຄວາມຄິດ ຫື ແນວທາງໃນການສຶກສາວິເຄາະຢ່າງໜຶ່ືງເທົື່ານັ້ິນເອງ ຢາ່ ງໃດ ກຕາມແມ່ນແນວການສກຶ ສາວເິ ຄາະແບບນ້ິີຈະມີຈຸດອ່ອນ ແລະ ຂິ້ບົກຜ່ອງຫາຍດາ້ ນຢູ່ໃນຕົວຂອງມັນແຕ່ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 148 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ກອບຄວາມຄດິ ຢ່າງກວ້າງໆລວມທງັ ສັນນິຖານຕາ່ ງໆຂອງການສກຶ ສາໃນແງກ່ ານເພິື່ງພາໄດ້ມອີ ິດທິພົນຢ່າງສູງຕື່ການ ສຶກສາດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງການພັດທະນາ ແລະ ເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດ ໃນໄລຍະຕື່ມາ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິື່ງອດິ ທພິ ົນໂດຍກົງທ່ືມີ ຕີ ື່ທິດສະດີລະບົບໂລກທື່ີພດັ ທະນາຂຶ້ິນມາໃນຊິ້ັນຫງັ . ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 149 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ບດົ ທີ 8 ທດິ ສະດີລະບົບໂລກ ການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງການພັດທະນາ ແລະ ເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດນັ້ິນມີ ລກັ ສະນະເປນັ ການສຶກສາລະດບັ ມະຫາພາກຢູ່ໃນຕົວຂອງມັນເອງກາ່ ວຄື ເປນັ ການສຶກສາວິເຄາະສັງຄົມທັງສັງຄົມ ແລະ ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງສັງຄົມຫາຍສັງຄົມ ດັື່ງນັ້ິນ, ຫນ່ວຍໃນການສຶກສາວິເຄາະ (unit of analysis) ຈືຶ່ງ ເປັນຫນ່ວຍໃຫຍ່ ແລະ ທິດສະດີທ່ືີໃຊ້ໃນການອະທິບາຍຈຶ່ືງມັກຈະມີລັກສະນະຂອງການສຶກສາພາບລວມ (holism) ແທນທື່ີຈະເປນັ ການສກຶ ສາແບບແຍກສ່ວນຍອ່ ຍມາພິຈາລະນາ(methodological individualism) ດື່ັງທ່ືຈີ ະເຫນັ ໄດ້ຈາກທິດສະດີທາງເສດຖະກິດການເມືອງຊຶື່ງກຽ່ ວຂ້ອງກັບປະເດນັ ດາ້ ນການພດັ ທະນາ ແລະ ຄວາມ ສາພນັ ລະຫວ່າງປະເທດໂດຍທ່ືົວໄປຍົກເວັິ້ນທິດສະດີທື່ໄີ ດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກແນວຄວາມຄິດທາງເສດຖະສາດນີໂອ ຄາສຊິກ ໃນບັນດາທິດສະດີທາງເສດຖະກິດການເມືອງທື່ີມຸ້ງອະທິບາຍບັນຫາການພັດທະນາ ແລະ ຄວາມສາພັນ ລະຫວ່າງປະເທດທັງຫາຍ ທິດສະດີທື່ີມີຫນ່ວຍການສຶກສາວິເຄາະທື່ີໃຫຍ່ທີື່ສດຸ ແລະ ມຸ້ງອະທິບາຍປະກົດການນີ້ິ ເປນັ ການທວື່ົ ໄປຫລາຍທືີ່ສດຸ ເຫນັ ຈະໄດ້ແກ່ທິດສະດີລະບົບໂລກ ຊ່ງຶື ເລ່ມືີ ພດັ ທະນາ ຂນ້ິຶ ຕ້ັງິ ແຕ່ປີ ຄ.ສ 1970 ກ່າວ ໂດຍທວື່ົ ໄປທດິ ສະດີນີ້ິໃຊ້ໂລກທງັ ໂລກເປັນຫນ່ວຍໃນການສກຶ ສາວເິ ຄາະ ແລະ ມຮີ າກຖານຄວາມຄິດມາຈາກແນວ ຄວາມຄິດກຽ່ ວກັບລະບບົ ຊືຶ່ງຖືວາ່ ລະບົບໃຫຍ່ໜຶ່ືງໆຈະປະກອບຂຶິ້ນດວ້ ຍລະບົບຍອ່ ຍຈານວນຫລາຍຊື່ຶງເຊື່ອມໂຍງ ຢຶດໜ່ຽວກັນຢູ່ໃນບາງລັກສະນະທັງນີ້ິການປ່ຽນແປງໃນລະບົບຍ່ອຍແຕ່ລະລະບົບຄວນຈະສົື່ງຜົນກະທົບຫລາຍ ດ້ວຍນ້ອຍດ້ວຍຕ່ືລະບົບຍ່ອຍອື່ນໆໄປດ້ວຍ ໃນກລະນີ ຂອງທິດສະດີລະບົບໂລກລະບົບໃຫຍ່ກຄືໂລກ ສ່ວນ ລະບົບຍອ່ ຍໄດ້ແກ່ສງັ ຄມົ ຫື ລດັ ທງັ ຫາຍທປ່ືີ ະກອບກັນຂິ້ນຶ ເປນັ ປະຊາຄົມໂລກນິ້ັນເອງ. 1. ແນວທາງໃນການວິເຄາະລະບົບໂລກ ນອກຈາກແນວການສຶກສາວິເຄາະທື່ີຮຽກຕົນເອງວ່າທິດສະດີລະບົບໂລກແລ້ວຍັງມີແນວການສຶກສາວິ ເຄາະອືນ່ ໆທີື່ມຸ້ງສກຶ ສາໂລກໃນແງມ່ ຸມຕ່າງໆ ແລະ ໃຊ້ໂລກເປັນຫນວ່ ຍສຶກສາວິເຄາະເຊ່ນັື ດຽວກນັ ແຕ່ບ່ືໄດ້ໃຊ້ຊ່ືທິດ ສະດີລະບົບໂລກ ເຊັື່ນ: ການສຶກສາໃນແງ່ລະບຽບໂລກ (World Order Studies) ຊຶື່ງມັກຈະຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ໂຄງການຕົວແບບລະບຽບໂລກ (The World Order Models Project, WOMP) ຢ່າງໃດກດີການສຶກສາ ແນວນິ້ີເນ້ັິນສຶກສາວິເຄາະບັນຫາຕ່າງໆຂອງໂລກ ເຊັື່ນ: ບັນຫາເສດຖະກິດປະຊາກອນສະພາບແວດລ້ອມ ຊັບພະຍາກອນແລະ ອື່ນໆລວມທັງສະເໜີແນວທາງໃນການແກ້ບັນຫາດັ່ືງກ່າວຫລາຍກວ່າທື່ີຈະມຸ້ງພັດທະນາທດິ ສະດີທ່ືີເປັນລະບຽບແບບແຜນຂຶິ້ນມາ(ເບິື່ງ Falk and Kim, 1983) ດັ່ືງນັ້ິນ, ການສຶກສາໃນລັກສະນະດັ່ືງກ່າວ ຈງ່ຶື ບື່ຖກື ນາມາພິຈາລະນາໃນທ່ືນີ .້ິີ ເຖິງແມນ່ ການພິຈາລະນາໃນທ່ືີນິ້ີຈະເຈາະຈົື່ງສະເພາະກລະນີຂອງທິດສະດີລະບົບໂລກເທືາ່ົ ນ້ັິນແຕ່ກຫາໄດ້ ໝາຍຄວາມວ່າຈະເປນັ ການພຈິ າລະນາສະເພາະຄວາມຄິດຂອງສານັກດຽວແຕ່ຢ່າງໃດອັນທ່ືີຈງິ ດງືັ່ ທື່ີ ທາ່ ນ ທອມສັນ (Thompson,1983 : 11-16) ໄດ້ຊິ້ີໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມຄິດ ຫື ແນວທາງການວເິ ຄາະລະບົບໂລກທື່ີປະກົດຢູ່ໃນວົງ ວຊິ າການປັດຈຸບັນມີຢູ່ 2 ສານກັ ຫື ແນວທາງ ແນວທາງທາອິດເປັນການສຶກສາວິເຄາະທ່ືີເນິັ້ນໜັກດ້ານເສດຖະກິດ ໂລກ (World-economy perspective) ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິື່ງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ນັກວິຊາການຄົນສາຄນັ ໃນແນວທາງນີ້ິໄດ້ແກ່ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ຊຶື່ງພະຍາຍາມພັດທະນາທິດສະດີລະບົບໂລກມາຕງັ້ິ ແຕ່ຕົິ້ນປີ 1970 (ຄາວ່າລະບົບໂລກ ຫື world-system ຂອງ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ມີເສັ້ິນ ລະຫວາ່ ງ world ກັບ system) ແນວທາງທື່ີສອງເປັນການສຶກສາວິເຄາະທື່ີເນ້ັິນພິຈາລະນາວັດທະຈກັ ໄລຍະຍາວ ໃນການເປັນຜນູ້ າໂລກ (long cycle of world leadership perspective) ຜນູ້ າທາງວຊິ າການຂອງສານັກນ້ີິ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 150 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ຄື Modelski ມຸ້ງສະເໜີທິດສະດີທ່ືີອະທິບາຍການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງອານາດໃນລະບົບການເມືອງໂລກຕັິ້ງແຕ່ອະ ດດີ ຈົນເຖິງປັດຈຸບນັ ເປນັ ຫກັ . ສາລັບໃນບົດນີິ້ ການພິຈາລະນາທິດສະດີລະບົບໂລກຈະຈາແນກແນວການວິເຄາະລະບົບໂລກໂດຍອິງ ຄວາມຄິດຂອງ ທ່ານ ທອມສັນ (Thompson) ຂ້າງຕົິ້ນອອກເປັນ 2 ກະແສຄວາມຄິດກະແສຄວາມຄິດທາອິດ ເປັນການວິເຄາະໃນແງ່ລະບົບທຶນນິຍົມໂລກຊຶື່ງຈະຄວບຄຸມຜົນງານ ແລະ ຄວາມຄິດຂອງ Wallerstein ແລະ ພວກລວມທັງງານຂອງທ່ານ ແຟງ (Frank) ແລະ ທ່ານ ອາມິນ (Amin) ຊຶື່ງເນັິ້ນສຶກສາລະບົບທຶນນິຍົມໂລກຄື ກັນ ສ່ວນກະແສຄວາມຄິດທີສອງເປັນການວິເຄາະໃນແງ່ລະບົບອານາດຂອງໂລກການວິເຄາະໃນແງ່ຫັງນ້ີິໄດ້ແກ່ ວຽກງານຂອງ Modelski ແລະ ຄນົ ອືນ່ ໆ ຢ່າງໃດກຕາມການພິຈາລະນາໃນສ່ວນນ້ີິຈະໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ກະແສ ຄວາມຄດິ ທາອດິ ຫລາຍກວ່າກະແສຄວາມຄິດຫງັ ທັງນີິ້ເພາະກະແສຄວາມຄິດທາອິດມີລັກສະນະເປນັ ການສຶກສາທ່ືີ ເນິ້ນັ ເສດຖະກິດການພັດທະນາ ແລະ ເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວາ່ ງປະເທດໂດຍກົງທັງຍັງນາເອົາປັດໄຈທັງດ້ານ ເສດຖະກດິ ແລະ ການເມອື ງມາພິຈາລະນາຮວ່ ມກັນເຖງິ ວ່າຈະໃຫ້ຄວາມສາຄນັ ແກ່ປັດໄຈດ້ານເສດຖະກດິ ເປັນຫັກ ກຕາມແຕ່ກະແສຄວາມຄິດຫັງມຸງ້ ເນັ້ນິ ພຈິ າລະນາປະເດັນການເມືອງໂລກເປັນສາຄັນ ແລະ ພິຈາລະນາປັດໄຈດ້ານ ເສດຖະກິດຢ່າງຜວິ ເຜນີ ດືງັ່ ນ້ນິັ ກະແສຄວາມຄດິ ນ້ິີຈະຖກື ກ່າວເຖງິ ຢາ່ ງສງັ ເຂບເທາ່ືົ ນນັິ້ . ການວິເຄາະໃນແງ່ລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ນັກທິດສະດີລະບົບໂລກຊຶື່ງເນັ້ິນການວິເຄາະລະບົບທຶນ ນິຍົມໂລກໂດຍອາໄສກອບຄວາມຄິດແບບນິໂອມາກຊິດອາດຈະແບ່ງໄດ້ຢ່າງລວມໆຕາມລັກສະນະສາຂາທື່ສີ ຶກສາ ກັນມາເປນັ 2 ກຸ່ມ:ກຸ່ມທາອິດອນັ ເປັນກຸ່ມໃຫຍ່ຄື ກມຸ່ ນັກສງັ ຄົມວິທະຍາອາເມຣກິ ັນໂດຍມີ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ເປັນຜູ້ນານັກວິຊາການຄົນອື່ນໆ ໃນກຸ່ມນ້ິີມີບົດບາດສາຄັນໃນການຂະຫຍາຍທິດສະດີລະບົບ ໂລກທ່ືີ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ໄດ້ວາງພ້ິນື ຖານເອາົ ໄວ້ໃຫກ້ ວາ້ ງຂວາງອອກໄປລວມທັງນາເອົາທິດ ສະດີດັື່ງກ່າວມາສຶກສາວິເຄາະໃນເຊີງປະຈັກໃນຂັ້ນິ ທາອິດນັກວິຊາການໃນກຸ່ມນິີ້ເຊັ່ືນ: ທ່ານ ເຊີຣອດ( Chirot), ທ່ານ ເຮັກເຕີ (Hechter), ແລະ Moulder ເປັນລູກສິດຂອງ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ທື່ີມະຫາ ວທິ ະຍາໄລໂຄລາເບຍຕ່ືມາແນວຄວາມຄິດຂອງ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ Wallerstein ໄດ້ຮບັ ການຍອມຮັບຈາກວົງ ວິຊາການຫລາຍຂິຶນ້ ເຮດັ ໃຫກ້ ່ມຸ ນກັ ທິດສະດີລະບບົ ໂລກແນວນ້ິີຂະຫຍາຍຕວົ ອອກໄປຢາ່ ງກວ້າງຂວາງໂດຍສະເພາະ ຢາ່ ງຍິງື່ ເມື່ອ ທ່ານ ວອລເລີສະຕນິ (Wallerstein) ໄດ້ຍົກຍາ້ ຍມາເປນັ ຜອູ້ ານວຍການຂອງ Fernand Braudel Center ແຫ່ງມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງລັດນິວຢອກ ແລະ ໄດ້ອອກວານສານ Review ໃນນາມຂອງສູນ ດັ່ືງກ່າວ ໂດຍມຸ້ງໃຫ້ເປັນແຫື່ງສາຄັນໃນການພັດທະນາທິດສະດີລະບົບໂລກ ນອກຈາກນ້ິີນັກວິຊາການໃນກຸ່ມນິີ້ຍັງໄດ້ ຈັດການປະຊຸມທາງວິຊາການດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງກ່ຽວກັບລະບົບໂລກເປັນໄລຍະ ແລະໄດ້ ຕີພິມຜົນງານ ຈາກການປະຊຸມດັ່ືງກ່າວລວມທັງງານຂຽນດ້ານອື່ນອອກມາຢ່າງຕ່ືເນື່ອງ (ເບິ່ືງ Chirot and Hal, 1982 : 93- 96) ດັ່ືງນັິ້ນ, ບົດຂຽນຂອງນັກວິຊາການໃນກຸ່ມນ້ີິຈຶື່ງປາກົດອອກມາຢ່າງຫລວງຫລາຍ ແລະ ເປັນທື່ີຮູ້ຈັກກັນໂດຍ ທວ່ືົ ໄປ ສ່ວນກຸມ່ ທີສອງ ເປນັ ກມຸ່ ນັກເສດຖະສາດນໂີ ອມາກຊິດນັກທດິ ສະດີລະບບົ ໂລກໃນກຸ່ມນີິ້ບ່ືໄດ້ມີການລວມ ຕົວກັນຢ່າງໜຽວແໜ້ນເໝືອນກຸ່ມທາອິດແຕ່ມຸ້ງສຶກສາວິເຄາະລະບົບທຶນນິຍົມໃນແງ່ທື່ີເປັນລະບົບໂລກເຊັື່ນດຽວ ກັນເຖງິ ແມ່ນວາ່ ຈະເບ່ິືງແງ່ມຸມບາງຢາ່ ງແຕກຕາ່ ງໄປຈາກກມຸ່ ທາອິດກຕາມບົດຂຽນທ່ືີອາດຈະຖືໄດ້ວ່າເປັນຕົວແທນ ຂອງກມຸ່ ນ້ິີກຄື ຂ້ິຂຽນຂອງ Frank ໃນຊວ່ ງຫງັ ແລະ ງານຂຽນສ່ວນໃຫຍຂ່ ອງ ທ່ານ ອາມນິ (Amin). ແນວຄວາມຄິດຂອງທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ແລະ ພວກ ບົດຂຽນລຸ້ນທາອິດໆ ຂອງ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ( Wallerstein) ຊຶື່ງ ສະເໜີກອບທິດສະດີລະບົບໂລກອອກມາຢ່າງເປັນຮູບເປັນຮ່າງ ໄດ້ແກ່ The Modern World System I ອັນເປັນງານທ່ືີສກຶ ສາການກື່ຕົວຂອງລະບົບທຶນນຍິ ົມໂລກໃນເອີລົບ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 151 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ຊ່ວງສັດຕະວັດທີື່ 16 ກັບ The Capitalist World Economy ຊຶື່ງລວມບົດຄວາມກ່ຽວກັບລະບົບໂລກທື່ີ ຂຽນຂ້ິຶນໃນວາລະຕ່າງໆງານທງັ ສອງເຫິັມ້ ນ້ີິຕພີ ິມເທືອ່ ທາອິດໃນປີ 1974 ແລະ 1979 ຕາມລາດບັ . ທາ່ ນ ວອລເລສີ ະຕນິ (Wallerstein,1974 : 347) ເຫນັ ວາ່ ລະບົບໂລກເປັນລະບບົ ສັງຄມົ ຢາ່ ງໜຶງື່ ຊງ່ຶື ມີຊາຍແດ່ືນ, ໂຄງສ້າງ, ກຸ່ມສະມາຊິກ, ກົດເກນກ່ຽວກັບການສ້າງຄວາມຊອບທາ ແລະ ການຢຶດໜ່ຽວກັນຢູ່ ສະພາບຊີວິດຂອງລະບົບໂລກປະກອບຂຶ້ິນດ້ວຍພະລັງຕ່າງໆ ທືີ່ແມ່ນຈະຂັດແຍ້ງກັນແຕ່ຄວາມຕຶງຄຽດທີື່ເກດິ ຂືິ້ນ ກັບເຮັດໃຫ້ຢຶດໜ່ຽວກັນຢູ່ໄດ້ ພະລັງເຊັື່ນວ່ານີິ້ທາໃຫ້ລະບົບໂລກນິ້ີແຍກອອກເປັນສ່ຽງໆເມື່ອແຕ່ລະກຸ່ມຫາທາງ ສ້າງລະບົບໃໝ່ທື່ີທາໃຫ້ຕົນໄດ້ປຽບລະບົບໂລກຈະມີລັກສະນະເຊັື່ນດຽວກັບລະບົບຮ່າງກາຍສິ່ືງມີຊີວິດທ່ືີມີຊ່ວງ ຊີວິດຂອງຕົນເອງໂດຍທ່ືີບາງສ່ວນຈະປ່ຽນແປງໄປຂະນະທື່ີບາງສ່ວນອາດຈະຢູ່ຄົງທີ່ືຕາມສະພາບຂອງມັນລະບົບ ໂລກເປັນລະບົບສັງຄົມມະນຸດທື່ີໃຫຍ່ທີ່ືສຸດລະບົບຂະໜາດໃຫຍ່ເຊັື່ນນິ້ີໂດຍທົ່ືວໄປຈະດາລົງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວພັດທະນາຂອງລະບບົ ຈະເປັນຜນົ ມາຈາກການປຽ່ ນແປງພາຍໃນເປນັ ສ່ວນໃຫຍ່. ໃນທດັ ສະນະຂອງ Wallerstein (1974 : 348, 1979 : 5, 156-160) ລະບົບໂລກມຮີ ູບແບບພ້ືິນ ຖານຢູ່2ຮູບແບບຄື:ຈກັ ກະພັດໂລກ (World empire) ກັບເສດຖະກດິ ໂລກ (World economy) ຈກັ ກະພັດ ໂລກເປັນກລະນີທື່ີລະບົບການເມືອງພຽງລະບົບດຽວຄວບຄຸມ ແລະ ປົກຄອງດິນແດນຂອງໂລກໄວ້ເປັນຈານວນ ມະຫາສານເຊືນ່ັ :ຈັກກະພດັ ຈນີ ແລະ ຈກັ ກະພັດໂຣມນັ ເປັນຕິົ້ນ ໃນປະຫວັດສາດໂລກຈກັ ກະພັດໂລກເກີດຂ້ິຶນມາ ຫາຍເທື່ອ ແຕ່ລະຈັກກະພັດມີຄວາມຢັ້ິງຢືນຂະໜາດ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມຕ່າງກັນໄປແຕ່ການປ່ຽນແປງຂອງ ຈັກກະພັດຈະມີແບບສະບັບ (pattern) ຢ່າງດຽວກັນກ່າວຄືຈະມີລັກສະນະເປັນວັດທະຈັກໂດຍຈະມີການ ຂະຫຍາຍຂະໜາດຈັກກະພັດ ແລ້ວກຕາມມາດ້ວຍການຂະຫຍາຍການສົກສວຍສວ່ ນເກີນອອກໄປຈົນເຖິງລະດບັ ທືີຕ່ ນ້ົິ ທນຶ ຊ່ືຶງລະບົບລາດຊະການຕ້ອງໃຊ້ໃນການເຂົິ້າໄປສົກສວຍສວ່ ນເກີນສູງກວ່າມູນຄ່າຂອງສ່ວນເກີນທ່ືີເກັບໄດ້ ຈັກກະພັດກຈະຄ່ອຍເສື່ອມໂຊມ ແລະ ຖດົ ຖອຍລົງໄປສ່ວນເສດຖະກິດໂລກເປນັ ລະບົບສັງຄົມອກີ ປະເພດໜຶ່ືງຊືຶ່ງ ມີລັກສະນະການແບ່ງງານກັນທາພຽງຢ່າງດຽວຄອບງາໂລກສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ລະບົບເສດຖະກິດໂລກແມ່ນຈະເປັນ ລະບົບໂລກຢ່າງໜຶື່ງເຊັ່ືນດຽວກັບຈັກກະພດັ ໂລກແຕ່ກບ່ືໄດ້ມີໂຄງສ້າງທາງການເມືອງຄອຍຖ້າຄວບຄຸມ ແລະ ຈັດ ສັນສ່ວນເກີນເໝືອນກັບຈັກກະພັດໂລກເສດຖະກິດໂລກຈະຈັດສັນສ່ວນເກີນຜ່ານລະບົບການແລກປ່ຽນໃນ ປັດຈຸບັນລະບົບໂລກມີຮູບແບບເປັນລະບົບເສດຖະກິດໂລກຊຶື່ງມີວິຖີການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມ ດັ່ືງນັ້ິນ, ລະບົບ ໂລກໃນປັດຈຸບັນຈຶ່ືງເປັນລະບົບໂລກແບບທຶນນິຍົມ(capitalist world system)ລະບົບທຶນນິຍົມເປັນລະບົບ ເສດຖະກດິ ໂລກທື່ີມຄີ ວາມເຂັິມ້ ແຂງຫມ້ັິນຄົງທ່ີືສຸດເທ່າົື ທື່ີເຄີຍມມີ າໃນປະຫວດັ ສາດລະບົບໂລກແບບນິີ້ເກີດຂິຶ້ນໃນ ສັດຕະວດັ ທີ 16 ແລະ ຍງັ ດາລົງຢູ່ໄດ້ຈົນເຖງິ ປັດຈຸບັນຊຶື່ງແຕກຕາ່ ງຈາກລະບົບໂລກອື່ນໆທີ່ືເຄີຍເກີດຂິຶ້ນໃນອະດີດ ບ່ືວາ່ ຈະມີຮບູ ແບບເປນັ ລະບບົ ເສດຖະກດິ ຫືຈກັ ກະພດັ ກຕາມ. ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein,1979 : 16, 159) ພິຈາລະນາວິຖີການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມໃນ ແງທ່ ື່ີເປນັ ການຜະລດິ ເພື່ອມ້ງຸ ສະແຫວງຫາກາໄລໃນລະບົບຕະຫາດລະບົບເສດຖະກິດໂລກແບບນີິ້ຈະແບ່ງປັນສ່ວນ ເກີນໂດຍອາໄສກົນໄກຕລາດເປັນຫັກວິຖີການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມຈະຂະຫຍາຍຕົວອອກໄປເລືິ້ອຍໆຕາບເທົື່າທ່ືີ ຍັງມີຜົນກາໄລທັງຍັງພະຍາຍາມຫາຫົນທາງໃໝ່ໆ ໃນການຜະລິດຢູ່ສະເໝີເພື່ອຂະຫຍາຍອັດຕາສ່ວນກາໄລທ່ືີໄດ້ ຮັບໃຫ້ຫລາຍຂຶິ້ນກາໄລ ຫື ສ່ວນເກີນດັື່ງກາ່ ວໃນລະບົບທຶນນິຍົມຈະໄດ້ມາໂດຍຜ່ານຂະບວນການຂູດຮດີ ບາງຢາ່ ງ ໃນແງ່ນີິ້ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein,1980 : 162) ຊ້ີິໃຫ້ເຫັນວ່າລະບົບທຶນນິຍົມໃນຖານະທື່ີເປັນ ລະບບົ ໂລກປັດຈບຸ ັນຈະດາເນີນໄປໄດ້ຕ້ອງອາໄສຊ່ອງທາງການຂູດຮີດ 2 ຊ່ອງທາງຊືຶງ່ ມລີ ັກສະນະທ່ືກີ ້າວກ່າຍກັນຢູ່ ບ່ືອາດແຍກອອກຈາກກັນໄດ້ໂດຍສ້ິນເຊີງ ຊ່ອງທາງທາອດິ ຄກື ານຂດູ ຮດີ ຜາ່ ນຊນົ ຊິນັ້ ໂດຍສະເພາະການຂູດຮີດຂອງ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 152 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ຊ ົ ນ ຊ ັ ້ິ ນ ທ ຸ ກ ຍ າ ກ ທື່ີ ມີ ຕ່ື ຊ ົ ນ ຊ ັ ້ິ ນ ກ າ ມ ະ ຊ ີ ບ ຊ ່ ອ ງ ທ າ ງ ທີ ສ ອ ງ ໄ ດ້ ແ ກ ່ ກ າ ນ ຂ ູ ດ ຮ ີ ດ ຜ ່ າ ນ ລ າ ດ ັ ບ ຊ ັ ້ິ ນ ອ າ ນ າ ດ ໃ ນ ດ ້ າ ນ ເສດຖະກິດລະຫວ່າງສ່ວນຕ່າງໆຂອງໂລກການຂູດຮີດລະດັບນ້ິີຈະສະແດງອອກໃນຮູບທີສື່ ູນກາງຂູດຮີດດິນແດນ ອ້ອມນອກໂດຍອາໄສລະບົບການແລກປຽ່ ນທີ່ບື ື່ສະເໝີພາກກັນ (unequal exchange) ໃນປະເດັນຂອງການ ແບ່ງພື້ິນທື່ີຂອງລະບົບໂລກຕາມຄວາມຊ່ຽວຊານ ແລະ ລາດັບຊັ້ິນອານາດທາງເສດຖະກິດໃນລະບົບທຶນນິຍົມ Wallerstein (1974 : 349) ໄດ້ແບ່ງດິນແດນໃນລະບົບໂລກອອກເປັນ3ສ່ວນຄື:ສູນກາງ (core), ດິນແດນ ອອ້ ມນອກ (periphery) ແລະ ດນິ ແດນເຖິງອອ້ ມນອກ. ສ່ວນທີື່ເປັນສູນກາງໄດ້ແກ່ລັດຕ່າງໆທີ່ືມີຄວາມຈະເລີນກ້າວໜ້າດ້ານອຸດສາຫະກາມີກະເສດຕະກາທີ່ືໃຊ້ ເທັກໂນໂລຢລີ ະດັບສງູ ມີການລົງທຶນສງູ ແລະ ມີແຮງງານທື່ມີ ີທກັ ສະ ແລະ ລາຍໄດ້ສູງ ສາລບັ ດນິ ແດນອ້ອມນອກ ຈະເປັນດິນແດນທ່ືີຜະລິດສິນຄ້າຂັິ້ນປະຖົມມີແຮງງານທື່ີຖືກກົດຄ່າຈ້າງໃຫ້ຕື່າເພື່ອຫຼຸດຕົິ້ນທຶນໃນການຜະລິດບື່ມີ ຄວາມກາ້ ວໜ້າດ້ານເທັກໂນໂລຢີຄົນງານກຂາດທກັ ສະ ແລະ ຂາດແຄນທນຶ ດນິ ແດນອ້ອມນອກເປັນສວ່ ນທື່ີຈາເປັນ ສາລັບດິນແດນສູນກາງເພາະສູນກາງຈະຂະຫຍາຍຕົວອອກໄປໄດ້ຕ້ອງອາໄສສ່ວນເກີນຈາກດິນແດນອິ້ອມນອກທາ ອິດເລມ່ືີ ທື່ດີ ຽວຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກມີຢູ່ນ້ອຍຫລາຍ ແຕ່ກົນໄກຂອງ ການແລກປ່ຽນທ່ືີ ບື່ເທື່າົ ທຽມກນັ ເຊັ່ນື ການຊ້ິືຜນົ ຜະລິດຂັິ້ນປະຖມົ ໃນລາຄາຖກື ຈາກອ້ອມນອກແລ້ວຂາຍສນິ ຄ້າອດຸ ສາຫະກາຂອງສູນ ກາງໃນລາຄາແພງໃຫ້ແກ່ດິນແດນອ້ອມນອກໄດ້ທາໃຫ້ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານອານາດທາງເສດຖະກິດລະຫວ່າງ 2 ດນິ ແດນນ້ິີມີຫລາຍຍງິື່ ຂນຶິ້ ສ່ວນທາງດ້ານດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກໄດ້ແກ່ສັງຄົມທ່ືີມີລັກສະນະເຄືິ່ງລະຫວ່າງສູນກາງ ກັບອ້ອມນອກສັງຄມົ ທື່ີມີລັກສະນະເຊືນ່ັ ນິ້ີຕື່ໄປອາດຈະຍກົ ລະດັບອານາດທາງເສດຖະກິດຂ້ຶິນເປັນປະເທດສນູ ກາງ ຫື ອາດຈະລດຸ ຊັິນ້ ລົງໄປຢູ່ໃນກຸ່ມປະເທດອ້ອມນອກກໄດ້ດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກມຄີ ວາມສາຄັນຕ່ືລະບົບທຶນນິຍົມ ໃນຖານະທ່ືີເປັນຕົວກາງ ຫື ກັນຊົນລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກຄອຍຖ້າຫັນເຫ ແລະ ດູດຊັບຄວາມຂັດແຍ້ງ ລະຫວ່າງສອງຝ່າຍດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກຈຶື່ງມີສະພາບເໝືອນກັບຄົນຊ້ິັນກາງໃນສັງຄົມທ່ືີເຮັດໃຫ້ຄວາມຂັດແຍ້ງ ລະຫວ່າງຊົນຊັິ້ນສູງກັບຄົນຊັິ້ນຕື່າບື່ປະທະຮຸນແຮງອອກມາເພາະຢ່າງນ້ອຍຄົນຊັິ້ນຕ່ືາຍັງມີຄວາມຫວັງວ່າຕົນຈະ ສາມາດຍົກລະດັບຊີວິດຂຶິ້ນເປັນຄົນຊັ້ິນກາງໄດ້ນອກຈາກນັິ້ນດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກຍັງເປັນແຫງື່ ລົງທຶນທ່ືີສາຄັນ ຂອງພວກນາຍທຶນ ຈາກສູນກາງຊຶື່ງປະສົບບັນຫາຕົນິ້ ທຶນໃນການຜະລິດເພີ່ມື ຂຶ້ິນຈນົ ບ່ືອາດຈະແຂງ່ ຂັນໃນຕະຫາດ ໂລກຢ່າງໄດ້ຜົນ ໃນແງ່ຄວາມສາພັນເຊີງແລກປ່ຽນລະຫວ່າງດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກກັບດິນແດນສູນກາງ ແລະ ດິນແດນອ້ອມນອກດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກຈະຕົກຢູ່ໃນຖານະຜຖູ້ ກື ຂູດຮີດໂດຍດນິ ແດນສູນກາງແຕ່ມີຖານະເປັນ ຜຂູ້ ດູ ຮດີ ດນິ ແດນອ້ອມນອກ. ລັກສະນະຕາແໜ່ງທາງໂຄງສາ້ ງໃນລະບົບເສດຖະກດິ ໂລກທ່ືີແບ່ງອອກເປັນສູນກາງ, ເຄງືິ່ ອ້ອມນອກ ແລະ ອ້ອມນອກທື່ີກ່າວມາແລ້ວນັິ້ນຍັງໄດ້ສະທ້ອນເຖິງສະຖານະຂອງລັດໃນລະບົບໂລກອີກດ້ວຍ Wallerstein (1979 : 20-22, 1974 : 354-356) ຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າລະບົບເສດຖະກິດໂລກບ່ືໄດ້ມີໂຄງສ້າງສູນກາງທາງການ ເມືອງພຽງແຫ່ງດຽວເໝືອນກັບກລະນີຂອງຈັກກະວັດໂລກ ແຕ່ຈະປະກອບຂຶ້ິນດ້ວຍລັດຕ່າງໆຈານວນຫລວງ ຫລາຍລດັ ເຫ່ືົານິ້ີຈະແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປໃນແງ່ຄວາມເຂັມິ້ ແຂງ ແລະ ບົດບາດໃນລະບົບໂລກແບບທຶນນິຍມົ ຄວາມແຕກ ຕ່າງດັ່ືງກ່າວເປັນຜົນມາຈາກຕາແໜ່ງຂອງລັດໃນລະບົບໂລກນັ້ິນເອງລັດສູນກາງຈະມີຄວາມເຂັ້ິມແຂງ ແລະ ສະຖຽນລະພາບສູງຂະນະທ່ືີລັດອ້ອມນອກຂ້ອນຂ້າງຈະອ່ອນແອ ສ່ວນລັດເຖິງອ້ອມນອກຈະມີຄວາມເຂັິ້ມແຂງ ນ້ອຍກວ່າລັດສູນກາງແຕ່ກຫລາຍກວ່າລັດອ້ອມນອກ ລັດສູນກາງຈະມີກົນໄກລັດໃນດ້ານທະຫານ ແລະ ພົນລະ ເຮອື ນທ່ືີເຂິັ້ມແຂງສາມາດຕອບສະຫນອງ ແລະ ປົກປອ້ ງຜນົ ປະໂຫຍດຂອງນາຍທຶນກຸ່ມຕາ່ ງໆໃນທັງລະດັບພາຍໃນ ປະເທດ ແລະ ລະດັບລະຫວາ່ ງປະເທດຢາ່ ງໄດ້ຜົນ ແຕ່ທງັ ນີິ້ກບ່ືໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າລັດຈະເປນັ ຫຸ່ນເຊີດຂອງນາຍທຶນ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 153 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ລັດມີອິດສະຫລະໃນຕົວເອງໃນການການົດນະໂຍບາຍຢູ່ລະດັບໜຶ່ືງທັງຍັງມີຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດ ແລະ ລະບົບ ລາດຊະການທື່ີຈະຕ້ອງຖືຮັກສາເອົາໄວ້ລວມທັງຕອ້ ງຕອບສະຫນອງຄວາມຕ້ອງການຂອງກຸມ່ ອື່ນຕາມທີກື່ ານົດໄວ້ ໃນລດັ ຖະທານນູ ອກີ ດ້ວຍຍ່ິືງລັດໃນສູນກາງມຄີ ວາມເຂັມິ້ ແຂງຫລາຍຂຶິ້ນເທືົ່າໃດກຍິື່ງທາໃຫ້ລດັ ອອ້ ມນອກອ່ອນແອ ລົງເທາ່ືົ ນ້ິັນທັງນິີ້ເປນັ ເພາະຄວາມເຂິ້ັມແຂງຂອງກນົ ໄກຂອງລດັ ສູນກາງຈະທາໃຫ້ລັດສູນກາງຈະເຮັດໃຫລ້ ັດປະເພດນ້ິີ ສາມາດແຊກແຊງລັດອ້ອມນອກໂດຍວທິ ກີ ານຕ່າງໆໄດ້ຫລາຍບື່ວ່າຈະໂດຍວິທີການເຮັດສົງຄາມການບ່ອນທາລາຍ ຫື ວິທກີ ານທາງການທດູ ກຕາມ. ຕາມທັດສະນະຂອງ Wallerstein (1979 : 61-62) ລະບົບເສດຖະກິດໂລກແບບທຶນນິຍົມຈະ ເໝືອນກັບລະບົບທຸກລະບົບທື່ີມີການເຄື່ອນໄຫວປ່ຽນແປງ ທ່ານເຫັນວ່າແນວໂນ້ມໃນການປ່ຽນແປງຂອງລະບົບ ທນຶ ນຍິ ມົ ໂລກຈະມີທງັ ລັກສະນະທເື່ີ ປັນວັດທະຈກັ ແລະ ລກັ ສະນະທົື່ວໄປ ໃນແງແ່ ນວໂນມ້ ການປ່ຽນແປງແບບ ວັດທະຈັກເສດຖະກິດໂລກແບບທຶນນິຍມົ ຈະຜະເຊີນກັບວັດທະຈັກການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ການຫົດຕົວໃນໄລ ຍະຍາວຢູ່ສະເໝີການຂະຫຍາຍຕົວຈະເກດີ ເມອ່ື ການຜະລິດມີນອ້ ຍກວ່າຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ການຫດົ ຕົວຈະເກີດ ຂຶິ້ນເມື່ອການຜະລິດທັງໂລກສູງກວ່າຄວາມຕ້ອງການຢ່າງໃດກດີວັດທະຈັກດັ່ືງກ່າວນີິ້ຈະເກີດຂຶ້ິນຢູ່ພາຍໃນແນວ ໂນ້ມການປ່ຽນແປງ ອກີ ປະການໜ່ງຶື ຄື ແນວໂນ້ມທວ່ືົ ໄປອັນເປັນແນວໂນມ້ ດ້ານການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ການສ້າງ ຄວາມແຂງແກງດ້ານໂຄງສ້າງທາງການເມືອງໃຫ້ແກ່ເສດຖະກິດໂລກແບບທຶນນິຍົມ ໃນຂະນະດຽວກັນແນວໂນ້ມ ທົ່ືວໄປກຍັງທາໃຫ້ເກີດຂະບວນການ ແລະ ພະລັງຕ່າງໆທືີ່ບ່ອນທາລາຍໂຄງສ້າງຊຶ່ືງເກື້ິອໜຸນລະບົບທຶນນິຍົມອີກ ດ້ວຍໃນຊ່ວງທາອິດສັດຕະວັດທີຜ່ານມາມີການປ່ຽນແປງພືນ້ິ ຖານ 6 ປະການທື່ີສ້າງຄວາມເຂັ້ິມແຂງດ້ານໂຄງສ້າງ ໃຫ້ແກ່ລະບົບໂລກແບບທຶນນິຍົມ (Wallerstein, 1979-62-63) ປະການທາອິດໄດ້ແກ່ການພັດທະນາ ກະເສດຕະກາຂອງໂລກໃຫເ້ ປນັ ແບບທຶນນິຍມົ ໂດຍມີການລົງທຶນໃນການພັດທະນາດາ້ ນການກະເສດຢ່າງຫລາຍໄຮ່ ນາຂະໜາດໃຫຍ່ເຂົິ້າມາແທນທື່ີໄຮ່ນາຂະໜາດນ້ອຍ ແລະ ການປູກຝັງແບບຍັງຊີບກຖືກທາລາຍໄປເມື່ອການເບ້ຍ ປູກແບບອຸດສາຫະກາຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງວ່ອງໄວຜົນກະທົບດ້ານກົງກັນຂ້າມຂອງການປ່ຽນແປງດັື່ງກ່າວກຄື ການ ເກດີ ຊົນຊັິນ້ ກາມາຊີບ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເມືອງຢ່າງວ່ອງໄວເພາະຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຖກື ຂັບໄສອອກຈາກໄຮ່ ນາມາເປັນກາມະກອນໃນເມືອງການປ່ຽນແປງດ້ານໂຄງສ້າງປະການທ່ືີສອງຄືການພັດທະນາດ້ານເທັກໂນໂລຢີເຮັດ ໃຫ້ການຜະລິດດ້ານອຸດສາຫະກາໄດ້ຮັບກາໄລສູງຂຶິ້ນການປ່ຽນແປງປະການທີສາມເປັນການປ່ຽນແປງທື່ີເຮັດໃຫ້ ໂຄງສ້າງຂອງອົງກອນຕ່າງໆເຂັ້ິມແຂງຫລາຍຂຶິ້ນນັິ້ນຄື ຂະບວນການພັດທະນາເປັນອົງກອນຂະໜາດໃຫຍ່ (bureaucratization) ຂະບວນການປ່ຽນແປງເຊນັື່ ນີ້ິເຮັດໃຫ້ອົງກອນທາງເສດຖະກິດການເມືອງ ແລະ ສັງຄມົ ມີ ປະສິດທິພາບດີຂຶ້ິນ ແລະ ມີຄວາມເຂັິ້ມແຂງຫລາຍຂຶ້ິນອັນເປນັ ຜນົ ໃຫ້ແກ່ບັນຫາຕາ່ ງໆໄດ້ປະສິດທິຜນົ ຫລາຍກວາ່ ເດີມເຖິງວາ່ ພັດທະນາການທັງ 3 ປະການຈະເຮັດໃຫ້ລະບົບທຶນນຍິ ມົ ມີຄວາມເຂມ້ິັ ແຂງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວອອກ ໄປກຕາມໃນອກີ ດ້ານໜຶື່ງການປຽ່ ນແປງດືງັ່ ກ່າວກໄດ້ສ້າງບັນຫາແກ່ລະບົບທຶນນິຍມົ ໂລກອກີ 3 ປະການເຊັື່ນດຽວ ກນັ ໃນປະການທາອິດການຜັກໄສໃຫ້ຄົນອົບພະຍົບເຂ້ົາິ ມາຢູ່ໃນຕວົ ເມືອງເຮັດໃຫ້ເກີດການລວມຕົວກັນຕ່ືຕ້ານໂຄງ ສ້າງອານາດທື່ີດາລົງຢູ່ໄດ້ງ່າຍຂ້ິຶນເພາະຄົນເຫົ່ືານິີ້ຈະຮຽນຮູ້ສິ່ືງຕ່າງໆຫລາຍຂຶິ້ນມີການຕິດຕ່ືກັນຫລາຍຂຶິ້ນ ແລະ ມີ ຄວາມສານຶກທາງການເມືອງສູງຂຶິ້ນເປັນເງົາຕາມຕົວປະການທີສອງ ການພັດທະນາອຸດສາຫະກາຂອງໂລກໃນທຸກ ພູມິພາກເຮັດໃຫ້ດິນແດນຕ່າງໆມີສັກກະຍະພາບໃນທາງທາລາຍໂດຍອາໄສເທັກໂນໂລຢີຕ່າງໆຫລາຍສູງຂຶ້ິນໂດຍ ສະເພາະດິນແດນທື່ີຖກື ເອາົ ລັດເອາົ ປຽບໃນການແບ່ງປັນຜົນຕອບແທນລະດັບໂລກຍ່ືິງມແີ ນວໂນ້ມຈະໃຊ້ສກັ ກະຍະ ພາບດ້ານນ້ິີກື່ຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກ່ລະບົບທຶນນິຍົມໄດ້ຫລາຍຂິຶ້ນປະການສຸດທ້າຍ ການພັດທະນາອົງກອນຂະ ໜາດໃຫຍ່ນັິ້ນໃນໄລຍະຍາວຈະທາໃຫ້ຜູ້ທ່ືີຢູ່ລະດັບສຸດຍອດອ່ອນແອລົງ ເພາະຄວາມສາມາດໃນການຄວບຄຸມ ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 154 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ແລະ ຄວາມສາມາດທີື່ຈະບງັ ຄັບໃຊ້ຄາສືັ່ງທາງການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກິດໃຫ້ເປັນໄປຕາມຄວາມຕ້ອງການຈະຫຼຸດ ລງົ ເມ່ອື ອົງກອນເຕີບໂຕຂຶນ້ິ . ແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບລະບົບໂລກຂອງ Wallerstein ທື່ີກ່າວມາແລ້ວເປັນພຽງຄວາມຄິດພືິ້ນຖານທີື່ ປະກົດໃນບດົ ຂຽນເຫ້ັິມທາອດິ ໆຂອງທ່ານ ໃນບດົ ຂຽນເຫິັ້ມຫັງໆໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍື່ິງ The Politics of World economy (1984) ທ່ານໄດ້ນາປະເດັນຕ່າງໆມາຂະຫຍາຍ ແລະ ຈັດລະບຽບຄວາມຄິດໃຫ້ດີຂຶ້ິນຢ່າງໃດກດີ ແນວຄວາມຄດິ ຫກັ ທື່ີມຢີ ູ່ບ່ືໄດ້ຖກື ປ່ຽນແປງໄປແຕ່ຢາ່ ງໃດ. ນັກສັງຄົມວິທະຍາທເ່ືີ ຫັນດວ້ ຍກັບແນວຄວາມຄິດຂອງ Wallerstein ຈານວນບ່ືນ້ອຍ ບື່ພຽງແຕ່ຈະນາ ເອົາກອບຄວາມຄິດລະບົບໂລກໄປທົດສອບໃນແບບປະຈກັ ໃນການສຶກສາວິເຄາະກລະນີຕ່າງໆ ເທົ່ືານັ້ິນຫາກຍັງມີ ສວ່ ນໃນການພັດທະນາທິດສະດີລະບົບໂລກແນວນ້ີິອອກໄປຫລາຍດ້ວຍນ້ອຍດ້ວຍບົດບາດໃນແງຫ່ ັງນິ້ີຈະເຫັນໄດ້ ຈາກງານຂອງບຸກຄົນເຊັື່ນ:ທ່ານ ເຊສ ດຸນ( Chase-Dunn), ທ່ານ ຣູບິນສັນ (Rubinson), ແລະທ່ານ ເບີເກ ເຊນັ (Bergesen) ເປນັ ຕນ້ິົ . ສາລັບບົດບາດຂອງທ່ານ ເຊສ ດຸນ (Chase-Dunn) ແລະ ທ່ານ ຣູບິນສັນ (Rubinson) ໃນການ ພັດທະນາກອບທິດສະດີລະບົບໂລກນັິ້ນ ນັກວິຊາການທັງສອງໄດ້ຮ່ວມກັນພັດທະນາແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກບັ ອົງ ປະກອບດ້ານໂຄງສ້າງຂອງລະບົບໂລກ ໃນບົດຄວາມເລື່ອງ Toward a Structural Perspective on the World System ຊ ຶ ່ື ງ ຕີ ພ ິ ມ ໃ ນ ປ ີ 1 9 77 ທ ່ າ ນ ເ ຊ ສ ດ ຸ ນ ( Chase-Dunn) ແ ລ ະ ທ ່ າ ນ ຣ ູ ບ ິ ນ ສັ ນ (Rubinson,1977 : 458) ເຫັນວ່າໃນແບບແຜນດ້ານໂຄງສ້າງ (Structural schema) ຂອງລະບົບໂລກມີ ອົງປະກອບດ້ານໂຄງສ້າງທື່ີອາຈຈາແນກໄດ້ເປັນ3ປະເດັນກວ້າງໆກ່າວຄື:ຕົວຄົງທື່ີດ້ານໂຄງສ້າງ(structural constants) ຕົວປັ່ືນປ່ວນດ້ານໂຄງສ້າງ (structural variables) ແລະ ຕົວປັື່ນປ່ວນດ້ານແນວໂນ້ມ (trend variables) ໃນປະເດນັ ກ່ຽວກັບຕວົ ຄົງທື່ີດາ້ ນໂຄງສ້າງນັ້ິນ ທາ່ ນ ເຊສ ດນຸ (Chase-Dunn) ແລະ ທ່ານ ຣູບິນ ສນັ (Rubinson,1977 : 458-460) ຊິ້ີໃຫເ້ ຫັນວາ່ ຕົວຄງົ ທື່ີດ້ານໂຄງສ້າງຂອງລະບົບໂລກທເ່ືີ ປັນຕົວຫກັ ມີຢູ່ 3 ຕົວຄ:ື ການແບ່ງງານກນັ ລະຫວາ່ ງສູນກາງກັບອ້ອມນອກ (Core-periphery division of labor), ລະບົບລັດ (the state system), ແລະ ການຜະລິດສນິ ຄ້າແບບທນຶ ນິຍມົ ໃຫແ້ ກ່ຕະຫາດໂລກ (capitalist commodity production for the world market) ການແບ່ງງານທາໃນລະບົບໂລກ ແລະ ການແລກປ່ຽນຕິດຕ່ືກັນ ລະຫວ່າງສູນກາງກບັ ອອ້ ມນອກມີ ລັກສະນະທດື່ີ າລົງສືບຕ່ືຢ່າງຄົງທແ່ີື ມ່ນຈະມີການປ່ຽນແປງໃນລະດັບການຜະລິດ ແລະ ສິນຄ້າຢູ່ຕະຫລອດເວລາ ຫື ແມ່ນດິນແດນທື່ີຢູ່ໃນສູນກາງ ແລະ ອ້ອມນອກຈະປ່ຽນໄປກຕາມທັງນ້ີິເພາະ ຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດ, ການໃຊ້ທນຶ ໃນການຜະລິດ ແລະ ການຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າງ ດ້ານເສດຖະກິດຂອງແຕ່ລະຊາດລະຫວາ່ ງສູນກາງກບັ ອອ້ ມນອກຍັງຄົງດາລງົ ຢູ່ໂດຍອາໄສຂະບວນການແລກປ່ຽນທື່ີ ບື່ສະເໝພີ າກ ແລະ ຂະບວນການສ້າງລັດຂ້ິຶນມາຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນການຜະລິດ ຫື ງານທ່ືີທາລະຫວ່າງສູນກາງກັບ ອ້ອມນອກເປັນຜົນຈາກຄວາມແຕກຕ່າງໃນດ້ານຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດ (productivity) ຂອງແຮງງານ ແລະ ທນຶ ກບັ ຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນລະດັບລາຍໄດ້ຂອງກາກອນການຜະລິດໃນສູນກາງຈະໃຊ້ທຶນ ແລະ ເທັກໂນໂລຢີ ສູງລວມທງັ ກາກອນກມທີ ກັ ສະສູງສວ່ ນໃນອ້ອມນອກການຜະລດິ ຈະໃຊ້ແຮງງານຄົນເປນັ ສ່ວນໃຫຍ່ ເທັກໂນໂລຢີ ແລະ ທກັ ສະຄົນງານຈະຢູ່ໃນລະດັບຕື່າໃນດ້ານລະດບັ ລາຍໄດ້ໃນລະດບັ ທກັ ສະທື່ີເທືົາ່ ໆ ກນັ ກາກອນໃນສນູ ກາງຈະ ໄດຮ້ ບັ ຄ່າຈ້າງສູງກວ່າກາກອນໃນດິນແດນອ້ອມນອກ ການແບງ່ ງານກັນທາລະຫວ່າງສູນກາງ ກັບອ້ອມນອກເຊ່ືັນນີິ້ ຈະເປນັ ໂຄງສາ້ ງທື່ຄີ ງົ ທື່ຢີ ູ່ສະເໝີບ່ືວ່າການຜະລິດຈະຂະຫຍາຍຕົວຫລາຍຂ້ິຶນພຽງໃດກຕາມ. ໃນແງລ່ ະບົບລັດໂຄງສ້າງທາງການເມອື ງຂອງລະບບົ ໂລກປະກອບຂິ້ຶນລັດອິດລະຈານວນຫລວງຫລາຍແຕ່ ລະລດັ ມີອານາດຫລາຍນ້ອຍຕ່າງກັນລັດເຫາື່ົ ນິ້ີຈະລວມຕົວກັນເປັນກຸ່ມພັນທະມິດຫາຍໆກມຸ່ ເພ່ືອປ້ອງກັນບ່ືໃຫ້ລັດ ໃດລດັ ໜ່ງຶື ຄອງອານາດໄດ້ພຽງລັດດຽວ ດືັ່ງນ້ັນິ , ການເກີດຈກັ ກະພດັ ໂລກຈ່ຶືງບ່ືອາດມີຂ້ຶິນໄດ້ ລັກສະນະລະບົບລັດ ເຊັື່ນນ້ີິເປັນລັກສະນະຄົງທ່ືີຢ່າງໜຶ່ືງຂອງລະບົບໂລກ ແມ່ນວ່າຈານວນລັດຈະເພີ່ືມຫລາຍຂຶ້ິນເພາະດິນແດນທ່ືີເຄຍ ເປັນເມືອງຂຶ້ິນໄດ້ຮັບເອກກະລາດ ຂະນະດຽວກັນໃນລັດຂະໜາດໃຫຍ່ທ່ືີມີແນວໂນ້ມຈະແຢກຕົວອອກເປັນລັດ ທດິ ສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 155 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ
ນ້ອຍໆຫລາຍຂຶ້ິນພິຈາລະນາໃນດ້ານກາລັງອານາດລັດໃນສູນກາງຈະເຂັິ້ມແຂງຫລາຍກວ່າລັດໃນອ້ອມນອກທັງນ້ີິ ດ້ວຍເຫດທ່ືີວ່າລັດສູນກາງມີຄວາມສາມາດໃນການລະດົມຊັບພະຍາກອນທັງດ້ານກາລັງຄົນ ແລະ ກາລັງເງີນໄດ້ ຫລາຍກວາ່ ລັດອ້ອມນອກ ຢາ່ ງໃດກດີຄວາມເຂັິ້ມແຂງຂອງລັດບ່ືໄດ້ຂິຶ້ນກັບຂະໜາດຂອງລັດ ຫື ຄວາມສາມາດໃນ ການປາບປາມຂອງລັດເທົ່ືາໃດ ລັກສະນະທື່ີໜ້າສັງເກດຢ່າງໜຶື່ງຂອງລະບົບລັດກຄື ລັດສູນກາງແຕ່ລະລັດມີແນວ ໂນມ້ ທື່ີຈະຄອບງາໃນທາງການເມອື ງເໜອື ດິນແດນອ້ອມນອກແຫງ່ ໃດແຫ່ງໜງ່ຶື ຢູ່. ໃນແງກ່ ານຜະລດິ ສນິ ຄ້າແບບທຶນນິຍົມ ລກັ ສະນະການຜະລິດແບບນີິ້ມງຸ້ ຜະລິດເພື່ອຂາຍໃນຕະຫາດໂລກ ໂດຍ ມງຸ້ ໃຫໄ້ ດ້ຮບັ ກາໄລສງູ ສຸດ ແລະ ນັບເປນັ ວິຖກີ ານຜະລິດທື່ີຄອບງາລະບົບໂລກຍກຸ ໃໝ່ມາເປັນເວລາອັນຍາວ ນານ ລັດແຕ່ລະລັດຈະສງົື່ ເສມີ ແລະ ແຊກແຊງຂະບວນການຜະລດິ ແບບນິີ້ ແລະ ລະບບົ ຕລາດເພ່ືອໃຫຝ້ ່າຍຕົນໄດ້ ຮັບປະໂຫຍດຫລາຍທສ່ີື ຸດທງັ ໃນລະດັບປະເທດ ແລະ ລະຫວາ່ ງປະເທດ. ສາລັບປະເດນັ ກຽ່ ວກັບອງົ ປະລະກອບດ້ານໂຄງສາ້ ງດາ້ ນທື່ີສອງຄື ຕົວປືັນ່ ປ່ວນດາ້ ນໂຄງສາ້ ງທ່ານ ເຊສ ດນຸ (Chase-Dunn) ແລະ ທ່ານ ຣູບິນສັນ (Rubinson, 1977-462-465) ພິຈາລະນາໃນແງ່ໂຄງສ້າງທື່ີປ່ຽນ ແປງໃນລັກສະນະວັດທະຈັກຈາກຮູບແບບໜຶ່ືງໄປສູ່ອີກຮູບແບບໜຶື່ງ ຊຶື່ງທ່ານເຫັນວ່າຕົວປັື່ນປ່ວນໃນແງ່ນີິ້ມີຢູ່ 3 ລັກສະນະຄືໂຄງສ້າງການຄວບຄຸມຂອງສູນກາງເໜືອດິນແດນອ້ອມນອກ (core-periphery control structure), ການກະຈາຍອານາດລະຫວ່າງລັດສນູ ກາງທງັ ຫາຍ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວແລະການຫົດຕົວໃນການ ຜະລດິ ໃນສວ່ ນຂອງໂຄງສ້າງການຄວບຄຸມທື່ີສູນກາງມີຢູ່ເໜືອອ້ອມນອກເປນັ ໂຄງສ້າງຄວາມສາພນັ ດ້ານອານາດທື່ີ ສັບປຽ່ ນໄປມາລະຫວ່າງລັກສະນະທື່ີລັດສູນກາງແຕ່ລະລັດເຂ້ົິາໄປຄວບຄມຸ ທາງດາ້ ນການເມືອງເໜືອດິນແດນອ້ອມ ນອກໂດຍກົງກັບລັກສະນະຄວບຄຸມໂດຍອ້ອມທາງເສດຖະກິດໂດຍອາໄສການແລກປ່ຽນທືີ່ບື່ສະເໝີພາກ ແລະ ການດາເນີນງານຂອງອົງການເສດຖະກິດຂ້າມຊາດທັງຫາຍ ໃນຊ່ວງທ່ືີການຜະລິດໃນລະບົບໂລກທັງລະບົບຢູ່ໃນ ສະພາບຂະຫຍາຍຕວົ ໂຄງສາ້ ງການຄວບຄຸມມັກຈະເປັນໄປໂດຍອ້ອມ ແລະ ການຄອບງາໃນທາງການເມອື ງຂອງລັດ ສູນກາງເໜືອດິນແດນອ້ອມນອກຈະຢ່ອນຍານ ແຕ່ໃນຊວ່ ງທ່ືີເສດຖະກິດ ໂລກຢ່ໃູ ນພາວະຫົດຕວົ ແລະ ການແຂ່ງ ຂັນກັນລະຫວ່າງລັດສູນກາງເພີ່ືມສູງຂຶ້ິນ ການຄອບງາທາງການເມືອງໂດຍກົງຈະທວີຄວາມຮນຸ ແຮງຂຶິ້ນ ລັກສະນະ ການປ່ຽນແປງກັບໄປກັບມາລະຫວ່າງການຄອບງາ ທາງການເມືອງກບັ ການຄວບຄມຸ ທາງເສດຖະກິດ ໃນບາງສວ່ ນກ ຍງັ ຂ້ຶິນຢູ່ກັບການປ່ຽນແປງໃນໂຄງສ້າງ ການແລກປຽ່ ນລະຫວ່າງລັດສນູ ກາງກັບດິນແດນອອ້ ມນອກ ໃນຊວ່ ງອານານິ ຄມົ ໂຄງສາ້ ງການແລກປ່ຽນມກັ ຈະເປັນແບບສອງຝາ່ ຍລະຫວາ່ ງເຈ້າິົ ອານານິຄມົ ກັບດນິ ແດນອານານຄິ ມົ ຊຶ່ືງຢູ່ໃຕ້ການ ຄວບຄຸມທາງການເມືອງໂດຍກົງ ແຕ່ເມື່ອລະບົບການຄອບງາແບບອານານິຄົມອ່ອນຕົວລົງໂຄງສ້າງການແລກປຽ່ ນ ຈະເປັນໄປແບບຫາຍຝ່າຍ ແລະ ມີລັກສະນະການຄອບງາທາງເສດຖະກິດຫລາຍຂຶ້ິນ ໃນແງ່ການກະຈາຍອານາດ ລະຫວ່າງລດັ ສູນກາງທງັ ຫາຍ ໃນແຕ່ລະຊ່ວງເວລາການກະຈາຍອານາດຈະປຽ່ ນແປງໄປມາຢລູ່ ະຫວ່າງ 2 ລັກສະນະ ຄື ອານາດທັງຫມົດຢູ່ທ່ືສີ ູນກາງດຽວກບັ ອານາດກະຈາຍຢູ່ໃນຫາຍສູນກາງໃນຊວ່ ງທ່ືີອານາດລວມຢູ່ທ່ືີສູນກາງດຽວ (unicentric period) ຈະມີພຽງລັດສູນກາງລັດດຽວທື່ີຄອງຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນວົງການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດ ດັ່ືງເຊັື່ນກ ລະນີອັງກິດ ແລະ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ສ່ວນໃນຊ່ວງທື່ີອານາດກະຈາຍຢູ່ໃນຫ າຍສູນກາງ (multicentric period) ລັດສູນກາງຕ່າງໆຈະມີອານາດພໆກັນການປ່ຽນແປງຈາກລັກສະນະຫາຍສູນກາງໄປສູ່ ລັກສະນະສູນກາງດຽວຈະເກີດຂຶິ້ນເມື່ອລັດສູນກາງລັດໃດລັດໜຶ່ືງມີຄວາມໄດ້ປຽບທາງເສດຖະກິດເໜືອລັດອື່ນ ຫລາຍຂຶ້ິນທຸກທື່ີຈົນສາມາດລວມເອົາຜົນປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດໄວ້ໃນມືໄດ້ເປັນສ່ວນໃຫຍ່ (ເບິື່ງ Chase- Dum and Rubinson, 1977:463-464) ສາລັບການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ການຫົດຕົວໃນການຜະລິດນັ້ິນກ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງສະພາວະການຜະລິດໃນລະບບົ ທຶນນຍິ ົມທ່ືີປຽ່ ນແປງກັບໄປກບັ ມາເປັນວັດທະຈັກລະຫວາ່ ງ ຊ່ວງທກື່ີ ດິ ຈະກາທາງເສດຖະກິດເພມີ່ື ສູງຂ້ຶິນກັບຊວ່ ງທື່ີກດິ ຈະກາຫຼດຸ ນ້ອຍລົງ. ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 156 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ໃນປະເດນັ ສຸດທ້າຍຄື ຕົວປັນ່ື ປ່ວນດ້ານແນວໂນ້ມ ທາ່ ນ ເຊສ ດຸນ (Chase-Dunn) ແລະ ທ່ານ ຣູບິນ ສັນ (Rubinson, 1977 : 465-466) ຊິ້ີໃຫ້ເຫັນວ່າແນວໂນ້ມສາຄັນຂອງລະບົບໂລກແບບທຶນນິຍົມມີຢູ່ 3 ດ້ານຄື ດ້ານການສະສົມທຶນ, ດ້ານຈານວນລັດໃນລະບົບໂລກ ແລະ ດ້ານການຂະຫຍາຍຕົວຂອງລະບົບໄປຍັງ ດິນແດນ ແລະກຸ່ມປະຊາກອນອ່ນື ການສະສົມທຶນຈະເພີ່ືມສູງຂຶິ້ນເມື່ອເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ຫຼຸດລົງເມື່ອເກີດພາວະຫົດຕົວທາງ ເສດຖະກິດ ດື່ງັ ນັິນ້ , ແນວໂນ້ມການສະສົມທນຶ ຂຶິນ້ ຢູ່ກັບວັດທະຈກັ ເສດຖະກິດນິ້ັນເອງ ສາລັບຈານວນລດັ ກມີແນວ ໂນມ້ ຈະເພມ່ືີ ຂນ້ິຶ ຫງັ ຈາກໝດົ ຍຸກການລ່າອານານິຄົມ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງລະບົບໂລກໄປຍັງດິນແດນໃໝ່ໆ ດັື່ງທີື່ ເຄີຍປະກົດໃນອະດີດ ເຊັື່ນຂະຫຍາຍຕົວໄປສູ່ອາເມລກິ າ, ອົດສະຕາລີ ແລະ ອື່ນໆ ໄດ້ຍຸດລົງຫັງຈາກທມື່ີ ນັ ບັນລຸເຖິງຈຸດສຸດຍອດ ຄືໂລກທັງໂລກໄດ້ກາຍເປັນລະບົບໂລກໝົດບື່ມີດິນແດນວ່າງເປລົື່າເຫືອຢູ່ອີກຕ່ືໄປສະພາບ ເຊັນ່ື ນຈີິ້ ະຜກັ ດນັ ໃຫແ້ ຕ່ລະລັດແຂ່ງຂັນກັນເອງຢາ່ ງຮຸນແຮງຫລາຍຂິຶ້ນແນວໂນມ້ ເຫາົື່ ນິ້ີໃນທັດນະຂອງນັກວິຊາການ ທງັ ສອງຈະຜກູ ພນັ ຢູ່ກບັ ຕົວແປຜັນດ້ານໂຄງສາ້ ງຢາ່ ງໃກ້ຊິດ. ຢ່າງໃດກຕາມ ລັກສະນະໂຄງສ້າງພືິ້ນຖານທີື່ສຸດຂອງລະບົບໂລກກຄື ການແບ່ງແຍກດິນແດນຕ່າງໆໃນ ລັກສະນະການແບ່ງງານກັນທາລະຫວາ່ ງສູນກາງກັບອ້ອມນອກນັິ້ນທ່ານ ເຊສ ດນຸ (Chase-Dunn) ແລະ ທ່ານ ຣບູ ນິ ສນັ (Rubinson, 466-47) ເຫນັ ວ່າ ການຈດັ ລະບຽບ ແລະ ການພະຍາຍາມດາລົງສືບຕື່ການແບ່ງງານກັນ ເຮັດແບບນີ້ິຈະເປັນໄປໄດ້ ຕ້ອງອາໄສການດາເນີນງານຂອງກະບວນການຫັກ 4 ຂະບວນການຄື ການກື່ຕັິ້ງກຸ່ມອາ ນາດພາຍໃນລັດ, ການກື່ຕວົ ຂອງລັດ, ການແລກປຽ່ ນທື່ີບ່ືສະເໝພີ າກ ແລະ ການຂັດແຍ້ງທາງຊົນຊິັ້ນ ຂະບວນການ ກື່ຕງັ້ິ ກຸມ່ ອານາດເປັນຂະບວນການລວມຕົວຂອງກ່ມຸ ທື່ີມອີ ານາດທາງເສດຖະກິດເຂິ້ົາຄອບງາກົນໄກລດັ ເພື່ອຖືຮັກສາ ຜົນປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດຂອງຕົນ ຂະບວນການນິີ້ຈະປາກົດຢູ່ທັງໃນດິນແດນສູນກາງ ແລະ ດິນແດນອ້ອມ ນອກທາງດ້ານການກື່ຕົວຂອງລັດນັນ້ິ ໄດ້ແກ່ ຂະບວນການທ່ືີລັດເພີມື່ ຫື ຫຼຸດຄວາມເຂັິ້ມແຂງຂອງຕົນທັງ ໃນແງ່ທື່ີ ກຽ່ ວຂອ້ ງກັບປະຊາຊົນຂອງລັດເອງ ແລະ ໃນດາ້ ນຄວາມສາພັນກບັ ລດັ ແລະ ອງົ ການລະຫວາ່ ງປະເທດອ່ນື ໆ ລັດທື່ີ ເຂັິ້ມແຂງຄືລດັ ທ່ືີສາມາດລະດົມຊບັ ພະຍາກອນມາໃຊ້ໄດ້ຕາມຕອ້ ງການຫາກລດັ ມຄີ ວາມເຂັ້ິມແຂງຫລາຍລັດກຈະ ສາມາດຖືຮັກສາຜົນປະໂຫຍດທາງເສດຖະກິດຂອງຕົນໄວ້ໄດ້ໂດຍປົກກະຕິລັດໃນສູນກາງຈະມີຄວາມເຂັິ້ມແຂງ ຫລາຍກວາ່ ລັດໃນອ້ອມນອກ ແລະ ເຄື່ງິ ອອ້ ມນອກ ດັງ່ື ນິນັ້ ໂຄງສາ້ ງການແບງ່ ງານກັນເຮັດໃນດິນແດນສູນກາງຈ່ຶືງບ່ື ຄ່ອຍປ່ຽນແປງສາລັບການແລກປ່ຽນທື່ີບ່ືສະເໝີພາກເປັນການໂຢກຍ້າຍສ່ວນ ເກີນຈາກອ້ອມນອກໄປສູ່ສ່ວນກາງ ເຮັດໃຫ້ຜົນປະໂຫຍດສ່ວນໃຫຍ່ຕົກຢູ່ແກ່ສູນກາງຊຶືງ່ ມີຜົນໃຫ້ສູນກາງພັດທະນາເທັກໂນໂລຢີໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວການ ຕິດຕຄ່ື ້າຂາຍລະຫວ່າງປະເທດລະຫວ່າງປະເທດສູນກາງກັບປະເທດອ້ອມນອກຈືຶ່ງເຮັດໃຫ້ລະບົບການແບ່ງງານກັນ ທາທື່ເີ ປນັ ຢູ່ສາມາດດາລົງຢູ່ໄດ້ ສ່ວນຂະບວນການສຸດທ້າຍອັນໄດ້ແກ່ການຕ່ືສູ້ທາງຊົນຊິັ້ນທ່ືເີ ກີດຂື້ິນທັງລະດັບພາຍ ໃນປະເທດ ແລະ ລະດັບໂລກເຮັດໃຫ້ຝ່າຍນາຍທຶນສາມາດເຂົ້ິາໄປຄອບງາອານາດລັດ ແລະ ຄອບງາການຮ່ວມມື ກັນລະຫວ່າງລັດຈນົ ສາມາດຖືຮກັ ສາລະບົບການຜະລິດແບບທນຶ ນິຍົມໄວ້ໄດ້ ຂະບວນການທ່ືີກ່າວເຖິງມາແລ້ວທັງ ໝົດຈະມີອດິ ທິພົນຕ່ືກັນ ແລະ ກັນ ແລະເຮັດໃຫ້ໂຄງສ້າງການແບ່ງງານກັນເຮັດລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກດາ ລົງສືບຕ່ືໄປໄດ້ເລື້ິອຍໆທັງ Chase-Dunn ແລະ Rubinson ມຸ້ງພັດທະນາທິດສະດີລະບົບໂລກໂດຍເນັ້ິນໜັກ ເຖິງການປ່ຽນແປງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ໂດຍອາໄສຄວາມຄິດທາງເສດຖະກິດການເມອື ງຂອງ Marx ແລະ ແນວຄດິ ທາງສັງຄມົ ສາດອື່ນໆເປັນຖານ ດງືັ່ ຈະເຫນັ ໄດ້ຈາກບດົ ຄວາມທື່ີຫາກື່ກາ່ ວເຖງິ ແລະບດົ ຂຽນອນ່ື ໆເຊັື່ນ:ບົດ ຄວາມ “The Kernel of capitalist World Economy : Three Approaches” ຂອງ Chase-Dunn (1983) ເປນັ ຕິ້ນົ . ທດິ ສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 157 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ໃນກລະນີ ທ່ານ ເບີເກເຊັນ (Bergesen) ນັ້ິນ ນອກເໜືອຈາກການພະຍາຍາມນາເອົາແນວຄວາມຄິດ ກຽ່ ວກບັ ວັດທະຈັກຂອງ ລະບບົ ໂລກມາສຶກສາວິເຄາະໃນເຊີງປະຈັກທງັ ໃນດາ້ ນວັດທະຈກັ ການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ຫດົ ຕວົ ຂອງອານານິຄົມ ແລະ ວດັ ທະຈັກການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ຫດົ ຕວົ ຂອງລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ (ເບງິື່ Bergesen and Schoenberg, 1980 ແລະ ທ່ານ ເບເີ ກເຊນັ (Bergesen, 1981) Bergesen (1980, 1983) ຍັງ ພະຍາຍາມຂະຫຍາຍທິດສະດີລະບົບໂລກໃຫເ້ ປັນສາຂາວິຊາທື່ີທາ່ ນຮຽກວາ່ Globology (ໂລກວທິ ະຍາ, ໂລກພູ ມິວິທະຍາ) ທາ່ ນເຫັນວາ່ ສາຂາວຊິ ານີ້ິຈະເປັນວທິ ະຍາການທື່ີວາ່ ດ້ວຍ ລະບບົ ໂລກ ຮູບແບບຂອງລະບບົ ໂລກ ແລະ ວິຖີການຜະລິດຂອງໂລກ (1983 : 45) ເຖິງວ່າໃນປັດຈຸບັນທິດສະດີລະບົບໂລກຍັງບ່ືສາມາດພັດທະນາໄປຈົນ ເຖິງຂ້ິັນນນ້ິັ ແຕ່ Bergesen ເຫນັ ວ່າຕື່ໄປສາຂາສັງຄມົ ວິທະຍາຈະພັດທະນາໄປສສູ່ າຂາວຊິ າດ່ັງື ກ່າວ. ທ່ານ ເບີເກເຊັນ( Bergesen )ໄດ້ນາເອົາແນວຄດິ ແລະກອບທດິ ສະດີແນວມາກຊິດທ່ືີໃຊ້ສຶກສາວິເຄາະ ລະບົບສັງຄົມ ໃນສາຂາສັງຄົມວິທະຍາມາຂະຫຍາຍໃຫ້ເຂົິ້າກັບລະບົບໂລກຊຶື່ງເປັນສັງຄົມຢ່າງໜຶື່ງທື່ີມີຂະໜາດ ໃຫຍທ່ ່ສີື ດຸ ດ່ັືງຈະເຫັນໄດ້ວາ່ ທາ່ ນເອາົ ແນວຄວາມຄິດເລື່ອງວຖິ ີການຜະລດິ ຂອງແຕ່ລະສັງຄົມມາປັບໃຊ້ກັບລະບົບ ໂລກ ທ່ານ ເບີເກເຊັນ (Bergesen,1980 : 10) ເຊື່ອວ່າລະບົບເສດຖະກິດໂລກ (word economy) ນ້ິັນ ສາມາດຈະສກຶ ສາກັນໄດ້ໃນແງ່ ທີ່ືເປັນວິຖີການຜະລິດຂອງໂລກ ທ່ານເຫັນວ່າການສກຶ ສາໂຄງສ້າງສາຄັນຂອງລະບົບ ເສດຖະກິດໂລກ ຫືອີກ ອີກຢ່າງໜຶື່ງກຄືວິຖີການຜະລິດຂອງໂລກ (global mode of production) ນັິ້ນບ່ື ຄວນຈະພິຈາລະນາສະເພາະໃນແງ່ ການແບ່ງງານກັນເຮັດ ແລະ ການແລກປ່ຽນທື່ີບ່ືສະເໝີພາກລະຫວ່າງສູນກາງ ກບັ ອອ້ ມນອກດັື່ງທ່ືີ ທ່ານ ວອລເລີສະຕນິ (Wallerstein) ໄດ້ຊີິ້ໃຫ້ເຫັນ ແຕ່ຄວນຈະຫັນມາສກຶ ສາວເິ ຄາະໃນແງ່ ຄວາມສາພັນທາງຊົນຊ້ິັນຂອງໂລກ (world class relations) ທ່ານ ເບເີ ກເຊນັ (Bergesen, 1981:47-50) ໃນທດັ ສະນະຂອງທ່ານ ເບເີ ກເຊັນ( Bergesen) ລະບົບໂລກປະກອບຂ້ຶິນດ້ວຍ 3 ຊນົ ຊນ້ິັ ຂອງໂລກຄື ສູນກາງ, ອ້ອມນອກ ແລະ ດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກ ໃນແຕ່ລະສ່ວນນິີ້ອາດຈະມີວິຖີການຜະລດິ ທື່ີຕ່າງກນັ ໄປດ້ວຍເຊັືນ່ ໃນ ສູນກາງຈະເປນັ ທນຶ ນິຍົມສ່ວນອື່ນໆອາດຈະມວີ ິຖີການຜະລິດແບບກ່ອນທຶນນິຍົມອ່ືນໆແຕ່ທກຸ ວິຖກີ ານຜະລິດເຫົື່າ ນີິ້ຈະມີການເຊື່ອມໂຍງກ່ຽວເນື່ອງເປັນວິຖກີ ານຜະລດິ ຂອງໂລກຂຶນ້ິ ມາຄວາມສາພັນລະຫວາ່ ງຊົນຊັ້ິນທັງສາມຂອງ ໂລກຈະເປັນຄວາມສາພັນທ່ືີບ່ືເທົື່າທຽມກັນໃນລັກສະນະດຽວກບັ ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງນາຍທນຶ ກາກອນ ແລະ ຊົນຊັິ້ນກາງໃນສັງຄົມຄວາມສາພັນທ່ືີບື່ສະເໝີພາກ ແລະ ຂູດຮີດດັື່ງກ່າວຈະກ່ືໃຫ້ເກີດການຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງສູນ ກາງ, ອ້ອມນອກ ແລະ ດິນແດນເຖິງອ້ອມນອກຢູ່ສະເໝີ ທ່ານ ເບີເກເຊັນ (Bergesen) ຮຽກຄວາມຂັດແຍ້ງນິີ້ ວາ່ ການຕສື່ ູ້ທາງຊນົ ຊນັິ້ ລະດັບໂລກ (world class struggle) ຢາ່ ງໃດກຕາມ ຂ້ິສະເໜີຂອງທາ່ ນ ເບເີ ກເຊນັ (Bergesen) ຍັງບື່ໄດ້ຮບັ ການຍອມຮບັ ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນ ໝູ່ນັກ ທິດສະດີລະບົບໂລກ ນອກຈາກນັິ້ນໃນແງ່ກອບຄວາມຄິດແນວຄວາມຄິດຂອງ ທ່ານ ເບີເກເຊັນ (Bergesen)ກເປັນພຽງກອບຄວາມຄິດຫວມໆ ຍັງບ່ືໄດ້ຮັບການພັດທະນາໃຫ້ມີລະບຽບແບບແຜນແຕ່ຢ່າງໃດ ດັືງ່ ນິນັ້ , ຂິ້ສະເໜຂີ ອງທ່ານຈ່ືຶງຢູ່ ໃນຂິັ້ນເລືີ່ມຕິົ້ນເທືົ່ານ້ັິນ ແລະ ບ່ືແນ່ວາ່ ຈະມກີ ານພັດທະນາໃຫ້ເປັນໄປຕາມຄວາມ ຫວັງຂອງທ່ານ ຫື ບື່ນອກຈາກ ທ່ານ ເຊສ ດຸນ (Chase-Dunn) ແລະ ທ່ານ ຣູບິນສັນ, ແລະ ທ່ານ ເບີເກເຊນັ (Bergesen) ແລ້ວ ນັກສັງຄົມວິທະຍາອເມຣິກັນອ່ືນໆກມສີ ່ວນຮ່ວມພັດທະນາທິດສະດີລະບົບໂລກໃນແງ່ມຸມ ຕາ່ ງອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງໂດຍການນາເອົາສ່ວນຕ່າງໆ ຂອງທິດສະດີລະບົບໂລກຊຶື່ງ Wallerstein ເວິ້ົາເຖິງໄວ້ ໄປຂະຫຍາຍຄວາມເພືອ່ ໃຊ້ສຶກສາໃນເຊີງປະຈັກໃນກລະນີຕ່າງໆ ດັ່ືງເຫັນໄດ້ຈາກການສຶກສາກຽ່ ວກັບລັດແລະອາ ນາດລດັ ຂອງ Boli-Bennette (1980), Lunday (1981), ແລະ Ramirez ກັບ Thomas (1981) ການ ສຶກສາກ່ຽວກັບຂະບວນການທາງສາດສະຫນາຂອງ Wuthnow (1980), ການສຶກສາຂະບວນການປ່ຽນແປງ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 158 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ດ້ານຕ່າງໆຂອງອ້ອມນອກຂອງ Basu (1979), ແລະ Weiskel (1979) ເປັນຕົ້ິນ ການສຶກສາຂອງນັກວິຊາ ການເຫ່ົາື ນ້ີິທາໃຫຊ້ ້ີນິ ຫາຂອງທິດສະດີລະບົບໂລກຕາມແນວຄິດຂອງ. ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ພັດທະນາໄປຢ່າງວ່ອງໄວໃນຊ່ວງເວລາອນັ ສັິ້ນຈົນກາຍເປັນແນວ ຄວາມຄິດກ່ຽວກັບລະບບົ ໂລກທືີຮ່ ຈູ້ ັກກນັ ຫລາຍທສ່ືີ ດຸ ໃນປັດຈບຸ ັນ. ແນວຄວາມຄດິ ຂອງ Frank ແລະ Amin ການພິຈາລະນາ ແລະ ວິເຄາະລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ໃນແງ່ທ່ືີເປັນ ລະບບົ ໂລກນອກຈາກຈະປາກດົ ຢູໃ່ ນຄວາມຄິດຂອງກຸ່ມນກັ ສງັ ຄມົ ວທິ ະຍາຊ່ືຶງມີ Wallerstein ເປັນຜູ້ນາແລ້ວຍັງ ພົບໃນບດົ ຂຽນເຊງີ ເສດຖະກິດການເມືອງຂອງນກັ ເສດຖະສາດນີໂອມາກຊິດບາງຄົນໂດຍສະເພາະຢ່າງຍື່ິງ Frank ແລະ Amin ຊງ່ືຶ ເປນັ ທ່ືີຮູ້ຈັກກັນໃນວົງວຊິ າການໂດຍທວ່ືົ ໄປ. ສາລັບ Frank ຄວາມຄິດຂອງທ່ານກ່ຽວກັບລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ (World capitalist system) ເລືີມ່ ຕ້ນົິ ມາຈາກທິດສະດີການພ່ງຶື ພາຊຶ່ງື ທາ່ ນຮ່ວມມືກັບນັກວຊິ າການອາເມຣກິ າລາຕນິ ເຜີຍແຜ່ ແລະ ພັດທະນາຂິຶ້ນ ມາຈົນຮູ້ຈັກກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນຊີກໂລກຕາເວັນຕົກປະເດັນຫັກທີື່ Frank ສົນໃຈມາຕັິ້ງແຕ່ຕົ້ິນກຄື ບັນຫາ ຄວາມ ດ້ອຍພັດທະນາຂອງປະເທດໃນໂລກທີສາມທັງຫາຍຢ່າງໃດກດີ ໃນໄລຍະຕື່ມາທ່ານກພບວ່າການວິເຄາະ ບັນຫາຂອງປະເທດດ້ອຍພັດທະນາບ່ືອາດຈະທາໄດ້ດເີ ທົາ່ື ທື່ີຄວນຫາກບ່ືສກຶ ສາລະບົບທຶນນິຍມົ ໂລກ ແລະ ລະບົບ ໂລກສະໄໝໃໝທ່ ງັ ລະບົບ (Frank, 1983 : 39) ດ່ງັື ນັິ້ນ, Frank ຈ່ືຶງໄດຂ້ ະຫຍາຍທິດສະດີການພ່ືງຶ ພາແນວມາ ກຊດິ ຂອງທາ່ ນແຕ່ເດມີ ອອກມາໃຊ້ວເິ ຄາະລະບົບທຶນນິຍມົ ໂລກທັງນິ້ີເປນັ ການພັດທະນາຈາກພິ້ືນຖານຄວາມຄິດທື່ີ ວ່າຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນດິນແດນອ້ອມນອກສ່ວນຫນຶື່ງເກີດຈາກຄວາມສາພັນພາຍນອກລະຫວ່າງສູນກາງກັບ ອ້ອມນອກໄປສູ່ຄວາມຄິດທື່ີເຫັນວ່າລະບົບທຶນນິຍົມເປັນລະບົບໂລກທ່ືີປະກອບຂຶ້ິນດ້ວຍດິນແດນສູນກາງອ້ອມ ນອກ ແລະ ເຄິື່ງອ້ອມນອກຊຶື່ງເຊື່ອມໂຍງກັນຢ່າງແຍກບ່ືອອກ ແລະ ມີຜົນກະທົບຕ່ືກັນຕາມກົດເກນການສະສມົ ທຶນແບບທຶນນິຍົມການສຶກສາວິເຄາະລະບົບທຶນນິຍົມໂລກຂອງ Frank ໃນຊ່ວງທາອິດມຸ້ງສຶກສາພັດທະນາການ ຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກເປັນຫັກໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິືງ່ ປະເດັນກ່ຽວກັບການສະສົມທຶນຂອງລະບົບທນຶ ນິຍມົ ຕ້ິັງ ແຕ່ທ້າຍສດັ ຕະວດັ ທ1ີ 5 ເປັນຕນ້ົິ ມາດັ່ງື ຈະເຫນັ ໄດ້ຈາກງານຂຽນຂອງທ່ານເລື່ອງWorld Accumulation,1492- 1789 ແລະ Dependent Accumulation and Underdevelopment ຊຶື່ງຕີພິມໃນປີ 1978 ແລະ ປີ 1979 ຕາມລາດັບ ໃນບົດຂຽນເຫັ້ິມນີ້ິ ອິດ Frank ສຶກສາວິເຄາະໃນປະເດັນກ່ຽວກັບ (1) ການສະສົມທຶນຂອງ ທຶນນິຍົມຍຸກຕົ້ິນໃນແບບເກົ່ືາແກ່ (2) ໂຄງສ້າງ ແລະ ຄວາມສາພັນທ່ືີບ່ືເທົ່ືາທຽມກັນໃນດ້ານການຜະລິດ, ການ ແຈກຈ່າຍ ແລະ ການສະສົມທນຶ ທເື່ີ ກີດຂນິ້ື (3) ການປຽ່ ນແປງຢາ່ ງບື່ສະໝາສະເໝີໃນການສະສົມທນຶ ໃນຂິັ້ນຕອນ ວັດທະຈັກ ແລະ ພາວະວິກິດຕ່າງໆ (4) ການຕື່ສູ້ທາງຊົນຊັ້ິນໃນການສະສົມທຶນຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກໂດຍ ອາໄສລັດ, ສົງຄາມ, ແລະ ການປະຕິວັດ (Frank 1978 : 238-239) ສ່ວນໃນບົດຂຽນເຫັິ້ມນີິ້ຕື່ມາ ທ່ານມຸ້ງ ອະທບິ າຍສະພາບຄວາມດອ້ ຍພັດທະນາໃນປະເທດໂລກທສີ າມໂດຍຜາ່ ນການວິເຄາະຄວາມສາພັນແບບພຶື່ງພາ ໃນ ດາ້ ນການຜະລິດ ແລະ ການຕິດຕ່ືແລກປ່ຽນສິນຄ້າໃນຂະບວນການສະສົມທຶນລະດັບໂລກຕັິ້ງແຕ່ຊ່ວງທຶນນິຍົມພາ ນດິ (1500-1770) ຈົນເຖິງຊ່ວງທນຶ ນິຍົມຈັກກະພັດນຍິ ົມ (1870-1930) (ເບ່ືິງ Frank, 1979 : Preface) ງານທງັ ສອງເຫິມັ້ ນີ້ິມີເປ້ິົາໝາຍທ່ືີຈະຊ້ີິໃຫ້ເຫັນວາ່ ຂະບວນການສະສົມທຶນຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ເປັນຂະບວນການ ທ່ືກີ ່ືໃຫເ້ ກີດການປ່ຽນແປງແກ່ໂລກທັງລະບົບຈົນມກີ ານພດັ ທະນາມາເປັນລະບົບທຶນນິຍມົ ໂລກໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ເປັນທື່ີມາຂອງບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນສ່ວນຕ່າງໆຂອງໂລກ ໃນລະຍະຕ່ືມາ Frank ຫນັ ມາສຶກສາວິເຄາະ ບັນຫາວິກິດການທາງເສດຖະກດິ ຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກປັດຈຸບັນໃນແງ່ມມຸ ຕາ່ ງໆຊຶ່ືງຈະເຫັນໄດ້ຈາກງານຂຽນ ຂອງທ່ານໃນຊ່ວງນີິ້ເຊັື່ນ: Crisis : In the World Economy ແລະ Crisis : In the Third World ງານ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 159 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ເຫົ່ືານີ້ິເນັ້ິນວິເຄາະສະພາບວິກິດການທາງເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ ແລະ ການເມືອງຂອງໂລກປັດຈຸບັນໂດຍແຍກ ພິຈາລະນາເຖິງຮູບແບບຂອງບັນຫາ ແລະ ຜົນກະທົບທື່ີມີຕ່ືປະເທດດ້ອຍພັດທະນາແລ້ວໃນຕາເວັນຕົກ ແລະ ປະເທດໂລກທີສາມ (Frank, 1981:ix). ບົດຂຽນຂອງ Frank ກ່ຽວກັບລະບົບທຶນນິຍົມໂລກມັກຈະເປັນການສຶກສາໃນເຊີງປະຫວັດສາດກ່ຽວ ກັບການເຄື່ອນໄຫວປ່ຽນແປງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກຫລາຍກວ່າທ່ືີຈະເປັນການສະເໜີກອບທິດສະດີດັື່ງທ່ີື Wallerstein ໄດ້ທາຢູ່ຢ່າງຕ່ືເນື່ອງ ດັື່ງນັິ້ນ, ກອບຄວາມຄິດຂອງ Frank ຈຶ່ືງບື່ປະກົດອອກມາຢ່າງຊັດເຈນນັກ ຢ່າງໃດກຕາມ ເຮົາອາດຈະສັງເກດເຫັນທດັ ສະນະກຽ່ ວກັບລະບົບໂລກຂອງທາ່ ນໄດ້ຈາກ ບົດຄວາມເລອື່ ງ “World System in Crisis” ໃນງານຊິ້ນນີ້ິ Frank (1983 : 39-42) ໄດ້ສະຫລຸບໄວ້ວ່າ ການສຶກສາລະບົບໂລກນ້ັິນ ຈະຕອ້ ງວິເຄາະຕາມຫກັ ເກນ 5 ປະການ ຄື: (1) ລະບົບທື່ແີ ຜຄ່ ວບຄມຸ ໄປທ່ົືວໂລກນິ້ັນມີພຽງລະບບົ ດຽວລະບົບນ້ີິ ກ່ືຕົວຂຶ້ິນໂດຍການຂະຫຍາຍຕົວຈາກສູນກາງໃນທະວີບເອີລົບແລ້ວຍິຶດເອົາດິນແດນອ້ອມນອກໃນທະວີບອາເມຣິ ກາ, ອາຟຣິກາ ແລະ ອາຊີມາເທື່ອລະແຫ່ງມີຢູ່ຫາຍເທື່ອທ່ືີບາງສ່ວນຂອງລະບບົ ນິ້ີໄດ້ແຍກຕວົ ອອກຈາກລະບົບໄປ ຊ່ວົື ຄາວແລ້ວໃນພາຍຫັງກຈະກບັ ມາຂ້ຶິນຕລ່ື ະບົບນ້ີິອກີ (2) ໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກດິ ຂອງລະບົບນິີ້ມີຮາກຖານຢູ່ທ່ືີ ສູນກາງ, ອ້ອມນອກ ແລະ ດິນແດນເຄິື່ງອ້ອມນອກທື່ີຢູ່ລະຫວ່າງກາງ, ການເຂົ້ິາໄປກ່ຽວຂ້ອງຂອງລະບົບໃນ ດນິ ແດນສູນກາງ, ອອ້ ມນອກ ແລະ ເຄິງ່ື ອອ້ ມ ນອກໃນທາງເສດຖະກິດຈະມີຮູບແບບຄວາມສາພັນດ້ານແຮງງານ, ການຜະລິດ ແລະ ການຄ້າແຕກຕ່າງກັນໄປຫລວງຫລາຍ ແລະ ປ່ຽນແປງຢູ່ເລື້ິອຍໆ ເນືິ້ອຫາຂອງຄວາມສາພັນດ່ືັງ ກ່າວອາດຈະມີການແກ້ໄຂປ່ຽນແປງແຕ່ຮູບແບບສັງຄົມເໝືອນເດີມການປ່ຽນແປງເປັນພຽງການປັບຕົວໃຫ້ເໝາະ ກັບສະພາບການສະສົມທຶນລະດັບໂລກຮູບແບບຄວາມສາພັນດັື່ງກ່າວອາດຈະເປັນລັກສະນະກ່ອນທຶນນິຍົມ (precapitalist), ລກັ ສະນະຟິວດນັ ຫື ຮບູ ແບບທ່ືີບ່ືແມ່ນທນຶ ນຍິ ົມກໄດ້ (3) ຕາແໜ່ງຂອງດນິ ແດນສ່ວນຕາ່ ງ ໆ ບ່ືວ່າຈະເປັນຕາແໜ່ງສູນກາງ, ເຄ່ືິງສູນກາງ ຫື ອ້ອມນອກຈະປ່ຽນແປງຢູ່ຕະຫລອດເວລາ ແລະ ເປັນເຊັ່ືນນັິ້ນຢູ່ ເລືິ້ອຍໆ ເຖງິ ວ່າຈະຢູ່ພາຍໃຕ້ຂິ້ຈາກັດບາງຢ່າງຂອງລະບົບຜູ້ນາຂອງສູນກາງໄດ້ ຍົກຍ້າຍຈາກດິນແດນແຖບເມດິເຕີ ເຣນຽນໄປຍັງເອີລົບຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອໄປສູ່ອັງກິດແລ້ວມາຍັງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ສ່ວນດິນແດນເຖິງອ້ອມ ນອກກມີການເຄ່ອື ນທື່ີຂ້ິຶນໄປຍັງຕາແໜ່ງສູນກາງ ຫື ລົງໄປທ່ືຕີ າແໜ່ງອອ້ ມນອກ ແຕ່ຍັງບື່ເຄີຍມີການເລ່ືອນຈາກຕາ ແໜງ່ ອອ້ ມນອກໄປສູ່ສນູ ກາງໂດຍກງົ (4) ການປ່ຽນແປງຂອງລະບບົ ສະແດງອອກມາໃນລກັ ສະນະການຂະຫຍາຍ ຕົວ ແລະ ການຊະງັກ ຫື ຫດົ ຕົວເປັນຊວ່ ງຄື້ິນຍາວ (long wave) ໂດຍເລ່ືີມຕນິ້ົ ຈາກວກິ ິດການນກໍ໌ົ ອົງລະບົບຟິວ ດັນໃນເອີລົບ ເລື້ິອຍມາຈົນເຖິງປັດຈຸບນັ ການຊະງັກ ຫື ວິກິດການ ແຕ່ລະເທື່ອ ຈະທາໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງຮບູ ແບບຂອງລະບົບທັງລະບົບ ແລະ ສ່ວນຕ່າງໆຂອງລະບົບລວມທັງອົງປະກອບສະມາຊິກ ແລະ ການເຮັດຫນ້າທືີ່ ຂອງດິນແດນສູນກາງ, ເຄິື່ງອ້ອມນອກ ແລະ ອ້ອມນອກຊ່ວງຄືິ້ນດັ່ືງກ່າວຈະມີຄວາມຍາວຫລາຍນ້ອຍຕ່າງກັນໄປ ແລະ ອາດຈະມີວັດທະຈັກຊ່ວງສັ້ິນ (short cycle) ຢູ່ພາຍໃນຊ່ວງຄືິ້ນເຫົື່ານັ້ິນກໄດ້ (5) ການສຶກສາວິເຄາະໃນ ແງ່ມຸມທາງປະຫວັດສາດ ແລະ ການພັດທະນາຕົວທິດສະດີຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ືງທື່ີສາມາດອະທິບາຍຂ້າມຊ່ວງເວລາ ແລະ ສະຖານທ່ືີຈະເປັນປະໂຫຍດຕື່ການວເິ ຄາະໃນເຊີງທິດສະດີ ແລະ ປະຕິບັດການທາງການເມືອງກ່ຽວກັບການ ຕື່ສູ້ລະດັບຊົນຊັິ້ນ ແລະ ລະດັບຊາດໃນສະຖານນະການອັນວິກິດໃນປັດຈຸບັນ ໃນແງ່ນີ້ິ Frank ມຸ້ງຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າ ການຈະອະທິບາຍ ປະກົດການຄວາມຂັດແຍ້ງໃນພາວະວິກິດຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກປັດຈຸບນັ ລວມທັງການດາ ເນນີ ການແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆຈາເປັນຈະຕ້ອງພິຈາລະນາຈາກແງ່ມມຸ ຂອງປະຫວັດສາດ ແລະ ກອບທິດສະດີລະບົບ ໂລກປະກອບກນັ ເພ່ືອໃຫເ້ ຂາ້ິົ ໃຈສະພາບຕາ່ ງໆໄດ້ຊັດເຈນ. ໃນກລະນີຂອງ Amin ທ່ານມີຄວາມຄດິ ແລະ ວດັ ຖປຸ ະສງົ ພ້ິືນຖານໃນການສຶກສາລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ຄ້າຍກັບ Frank ງານສວ່ ນໃຫຍ່ຂອງທ່ານມ້ງຸ ສຶກສາວເິ ຄາະບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນປະເທດອອ້ ມນອກ ດື່ັງ ຈະເຫັນໄດ້ຈາກງານຂຽນເຊັື່ນ Accumulation on a World Scale ແລະ Unequal Development ເປັນຕົິ້ນ ງານທງັ ສອງນີ້ິວເິ ຄາະສະພາບຂອງທນຶ ນິຍົມອ້ອມນອກ (peripheral capitalism) ໃນແງ່ທື່ີເປັນສ່ວນ ຫນຶ່ືງຂອງລະບບົ ທນຶ ນິຍົມໂລກ. ສາລັບທດັ ສະນະຂອງທາ່ ນທມື່ີ ີຕື່ການສກຶ ສາໃນແງລ່ ະບບົ ໂລກນນັ້ິ Amin (1974 : 34) ເຊ່ືອວ່າ ສງັ ຄົມ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 160 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ
ປັດຈຸບັນທັງໝົດໄດ້ຖກື ລວມເຂົ້າິ ຢູ່ໃນລະບບົ ໂລກ ເຮົາບ່ືອາດຈະເຂົິາ້ ໃຈຮູບແບບສັງຄມົ ເສດຖະກິດທື່ີເກີດຂິຶ້ນໃນ ປັດຈຸບັນໃດໆໄດ້ເລີຍ ຫາກບື່ພິຈາລະນາໃນຖານະທ່ືີເປັນສ່ວນຫນຶື່ງຂອງລະບົບໂລກດິນແດນພັດທະນາແລ້ວ ຫື ສູນກາງ, ດິນແດນດ້ອຍພັດທະນາ ຫື ອ້ອມນອກ ແລະ ແມ່ນກະທັ່ືງໂລກຄອມມູນິດຕ່າງກເປັນສ່ວນ ໜຶື່ງຂອງ ລະບົບທນຶ ນິຍົມໂລກໂດຍເຊື່ອມໂຍງກັນຜ່ານລະບົບຕະຫາດໂລກແບບທຶນນິຍົມ (capitalist world market) ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່າງສູນກາງກັບອ້ອມນອກມລີ ັກສະນະເປັນການໂຢກຍ້າຍມູນຄ່າຈາກອ້ອມນອກ ໄປຍັງສູນກາງ ໂດຍຜ່ານກົນໄກທື່ີທາ່ ນເຫັນວ່າເປັນກົນໄກການສະສົມທຶນແບບເກົື່າແກ່ (primitive accumulation) ທື່ີໄດ້ຮັບ ການປບັ ໃຫເ້ ຂົິ້າກບັ ຍຸກປັດຈຸບັນ ການສະສມົ ທນຶ ແບບນິ້ີໃນລະດັບໂລກຈະເກີດຂຶິ້ນເມື່ອສັງຄົມອ້ອມນອກທ່ືີມີວິຖີ ການຜະລິດແບບກ່ອນທຶນນິຍົມຖືກເຊື່ອມໂຍງເຂົ້ິາກັບສັງຄົມສູນກາງທ່ືີມີວິຖີການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມທັງນີ້ິສູນ ກາງຈະສົກສວຍເອົາມູນຄ່າສ່ວນເກີນຈາກອ້ອມນອກມາສະສົມເປນັ ທຶນສາລັບການຂະຫຍາຍການຜະລິດແບບທຶນ ນິຍົມ ດ້ວຍເຫດນິ້ີເອງ Amin (1974 : 18-20) ຈຶ່ືງເຫັນວ່າ ຄວາມດ້ອຍພັດທະນາໃນດິນແດນອ້ອມນອກບ່ືວາ່ ໃນອາຟຣິກາ, ອາຊີ, ຫື ອາເມລິກາລາຕິນມີຜົນມາຈາກການສະສົມທຶນໃນລະດັບໂລກກະບວນການສະສົມທຶນ ແບບນິີ້ນິີ້ເອງທ່ືີນາໄປສູ່ການພັດທະນາໃນດິນແດນສູນກາງ ແລະ ການດ້ອຍພັດທະນາ ໃນດິນແດນອ້ອມນອກຂ້ຶິນ ໃນເວລາດຽວກັນການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດໃນດິນແດນອ້ອມນອກທື່ເີ ກີດຈາກການຜູກຕິດເຂົ້ິາກັບຕະຫາດໂລກ ເປນັ ການພັດທະນາໃຫເ້ ກີດຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຂ້ຶິນມາເທາືົ່ ນິັນ້ ຫາໃຊ້ເປັນການເຕີບໂຕທີື່ນາໄປສູ່ການພັດທະນາດືັ່ງ ເຊັື່ນກລະນີຂອງດິນແດນສູນກາງແຕ່ຢ່າງໃດ ດັື່ງນັ້ິນ, ການຈະເຂົິ້າໃຈບັນຫາຄວາມດ້ອຍພັດທະນາຈຶ່ືງຕ້ອງ ພິຈາລະນາຈາກແງ່ມມຸ ຂອງທິດສະດີການສະສົມທຶນລະດັບໂລກຊື່ຶງວິເຄາະຄວາມສາພັນທ່ືີບ່ືເທືາົ່ ທຽມກັນລະຫວ່າງ ສນູ ກາງກັບອ້ອມນອກ. ນອກຈາກຈະສຶກສາວິເຄາະລະບົບໂລກໃນແງ່ການສະສົມທຶນແລ້ວ Amin (1974 : 22-27, 1976 : 351-364) ຍັງສົນໃຈປະເດັນການຕື່ສູ້ທາງຊົນຊັ້ິນໃນລະດັບໂລກດ້ວຍ ທ່ານເຫັນວ່າການຕ່ືສູ້ທາງຊົນຊັ້ິນບ່ື ພຽງ ແຕ່ຈະເກດີ ຂຶິນ້ ພາຍໃນປະເທດໜຶືງ່ ໆເທ່ືົານິັນ້ ແຕ່ມນັ ຍັງເກີດຂ້ິນຶ ໃນສະພາບແວດລ້ອມຂອງລະບົບໂລກ ອີກດ້ວຍໃນ ລະດັບໂລກຄວາມຂັດແຍ້ງໃນລະບົບທຶນນິຍົມຈະເປັນຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງຊົນຊັິ້ນທຸກຍາກໂລກດັບຊົນຊິັ້ນ ກາມາຊີບຂອງໂລກຊົນຊິ້ັນທກຸ ຍາກໂລກໄດ້ແກ່ ບນັ ດາຊົນຊັິ້ນທກຸ ຍາກໃນດິນແດນສູນກາງກັບຊົນຊິ້ັນທຸກຍາກໃນ ດິນແດນອ້ອມນອກ ໂດຍມຝີ ່າຍທາອິດເປັນຜູ້ນາ ແລະ ຝ່າຍຫງັ ເປນັ ຜູ້ຕາມ ແລະ ເພງິື່ ພງິ ຝ່າຍທາອິດ ສ່ວນຊົນຊັິ້ນ ກາມາຊີບຂອງໂລກ ກຄື ບັນດາມວນຊົນຊາວນາຊາວໄຮ່, ຄົນວ່າງງານໃນເມືອງ ແລະ ບັນດາກາກອນທັງຫາຍ Amin ເຫນັ ວ່າພະລງັ ສາຄັນຂອງຊົນຊ້ິັນກາມາຊບີ ຂອງໂລກຈະຢູ່ທມື່ີ ວນຊົນໃນດນິ ແດນອອ້ ມນອກບ່ືແມ່ນກາກອນ ໃນດິນແດນສູນກາງທງັ ນິ້ີເພາະການຕ່ືສູ້ ແລະ ການກື່ກະບດົ ທງັ ຫາຍຈະເກີດຂຶິ້ນຈາກການກລະທາຂອງ ມວນຊົນໃນ ດິນແດນອ້ອມນອກເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ແລະ ການຂູດຮີດທັງຫາຍຈະເກີດຂຶ້ິນໃນດິນແດນອ້ອມນອກຫລາຍກວ່າໃນ ດິນແດນສູນກາງ ໃນແງ່ນິີ້ຈະເຫັນໄດ້ວ່າ Amin ນັ້ິນແບ່ງຊົນຊັ້ິນຂອງໂລກຕາມສະພາບຊົນຊັິ້ນໃນສັງຄົມເປັນຫກັ ໂດຍຖືວ່າໂລກເປນັ ເໝອື ນສັງຄົມໜືຶ່ງ ດັງື່ ນັ້ນິ , ຊນົ ຊນັິ້ ທກຸ ຍາກ ບື່ວາ່ ຈະຢູໃ່ ນສູນກາງ ຫື ອອ້ ມນອກ ກຈະຢູ່ໃນຊົນ ຊັິ້ນດຽວໃນສວ່ ນຂອງຊົນຊິັ້ນກາມາຊີບກເຮັດນອງດຽວກັນ ຢ່າງໃດກດີ ຊົນຊິ້ັນກາມາຊີບຂອງໂລກໃນທັດນະຂອງ Amin ມີຂອບເຂດທ່ືີກວ້າງຂວາງກວ່າຊົນຊັິ້ນກາມາຊີບໃນຄວາມຫມາຍທ່ືີໃຊ້ກັນຢູ່ໂດຍທົື່ວໄປ ທັງນິີ້ເພາະ ມັນລວມເອົາຊາວນາຊາວໄຮ່ ແລະ ບັນດາຄົນວ່າງງານໃນເມືອງເຂົ້ິາໄປດ້ວຍການແບ່ງຊົນຊ້ັິນຂອງໂລກຂອງອາມິນ ຈຶື່ງແຕກຕ່າງຈາກທັດສະນະຂອງ Bergesen ຊືຶ່ງແບ່ງຊົນຊັ້ິນຕາມຕາແໜ່ງທາງເສດຖະກິດຂອງດິນແດນໃນໂລກ ກາ່ ວຄື ດນິ ແດນສູນກາງ, ເຄງ່ືິ ອ້ອມນອກ ແລະ ອອ້ ມນອກ ໃນທດັ ສະນະ ຂອງ Amin ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງຊົນຊິັ້ນ ເມືອງພິຈາລະນາຈາກມຕິ ິຂອງໂລກ ຈຶື່ງເປັນຄວາມຂັດແຍ້ງທື່ເີ ກດີ ຂື້ິນ ໃນລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ແຕ່ບ່ືຈາເປັນຕ້ອງ ເກດີ ໃນສງັ ຄົມທື່ີມວີ ິຖີການຜະລດິ ແບບທນຶ ນຍິ ົມ ທງັ ນ້ິີເພາະໃນ ດິນແດນອ້ອມນອກ ວິຖີການຜະລິດຂອງຄົນສ່ວນ ໃຫຍຍ່ ັງບ່ືເປັນແບບທຶນນິຍົມ ແຕ່ເປນັ ແບບກ່ອນທຶນນິຍມົ ເຖິງແມ່ນວ່າຄົນເຫື່ົານີ້ິຈະດາເນນີ ການຜະລິດໃນຖານະ ທ່ືີເປັນສ່ວນຫນ່ືຶງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໂລກກຕາມຄວນຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງວ່າ ແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບລະບົບໂລກ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈຸບັນ 161 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ
ຂອງ Frank ແລະ Amin ມີຂອບເຂດຈາກັດກວ່າແນວຄວາມຄິດຂອງ Wallerstein ແລະ ພວກພ້ອງ ທັງນິ້ີ ເພາະ Frank ແລະ ມງຸ້ ສົນໃຈສະເພາະປະເດັນ ບນັ ຫາຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາ ແລະ ບນັ ຫາເສດຖະກດິ ລະດັບໂລກ ຊງ່ຶື ມທີ ່ືມີ າຈາກການສະສມົ ທນຶ ແລະ ການຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງຊນົ ຊນ້ັິ ໃນລະດັບໂລກນັກວິຊາການທງັ ສອງບື່ໄດ້ນາເອົາ ປະເດັນກ່ຽວກັບບດົ ບາດລັດວັດທະຈັກຂອງລະບບົ ໂລກ ແລະແນວໂນ້ມຂອງລະບບົ ໂລກມາພິຈາລະນາຢ່າງຈິງຈັງ ໃນຖານະທ່ືີເປັນສ່ວນຫນືຶ່ງຂອງທິດສະດີລະບົບໂລກແຕ່ຢ່າງໃດຊືຶ່ງກລະນີນິີ້ແຕກຕ່າງໄປຈາກທິດສະດີລະບົບໂລກ ທື່ີ Wallerstein ແລະ ພວກພອ້ ງ ພດັ ທະນາຢູ່ຢາ່ ງຄ່ອນຂາ້ ງຊັດເຈນທື່ີດຽວການວເິ ຄາະໃນແງ່ລະບົບອານາດຂອງ ໂລກ ທດິ ສະດີລະບົບໂລກໃນແນວນີິ້ໄດ້ຮັບການພັດທະນາຂ້ິຶນມາ ໂດຍນກັ ລັດຖະສາດກຸມ່ ໜືຶ່ງ ນັກວິຊາການຄົນສ າຄັນໃນກຸ່ມນ້ີິໄດ້ແກ່ Modelski, Thompson, ແລະ Doran ເປັນຕົ້ິນ ດ້ວຍເຫດທ່ືີເປັນແນວຄິດທື່ີພດັ ທະນາ ຂິ້ຶນໂດຍນັກລດັ ສາດ ທດິ ສະດີລະບົບໂລກແບບນີິ້ ຈ່ງືຶ ເນນິ້ັ ໜກັ ໃນເລື່ອງການເມືອງໂລກ ຫືລະບບົ ອານາດຂອງໂລກ ເປັນຫກັ ແລະ ປະເດັນທ່ືີການວເິ ຄາະລະບົບໂລກແນວນິີ້ສົນໃຈເປັນພເິ ສດກຄື ວັດທະຈັກຊ່ວງຍາວຂອງຜູ້ນາໂລກ (long cycle of World leadership) ແນວການຄິດໃນປະເດັນນ້ີິມຸ້ງຈະອະທິບາຍວ່າລະບົບໂລກປັດຈຸບັນມີ ການຈັດລະບຽບທາງການເມືອງກັນຢາ່ ງໃດ ແລະ ໃຜເປນັ ຜນູ້ າໃນແຕ່ລະຊ່ວງເວລາ Levy (1983 : 185) ຊິີ້ໃຫ້ ເຫັນວ່າການວິເຄາະລະບົບໂລກໃນແງ່ນີ້ິ ພິຈາລະນາສັງຄົມການເມືອງຂອງໂລກໃນຮູບຂອງລະບົບການແລກປ່ຽນ ໃນດ້ານລະບຽບແລະຄວາມຫມັ້ິນຄົງສດິ ທິເໜືອດິນແດນ ແລະ ສະຖຽນລະພາບຂອງເສດຖະກິດໂລກຕົວລະບບົ ໂລກນັິ້ນຈະຖກື ຄອບງາໂດຍມຫາອານາດໂລກພຽງປະເທດດຽວ ຊຶ່ງື ຜກູ ຂາດອານາດທາງທະຫານ, ແຜ່ແສນຍານນຸ ພາບໄປທົື່ວໂລກ ແລະ ຄວບຄຸມການຄ້າຂອງໂລກ ດັ່ືງນັິ້ນ, ມະຫາອານາດໂລກຈຶ່ືງເປັນຜູ້ນາດ້ານເສດຖະກິດຂອງ ໂລກອີກດ້ວຍລະບົບໂລກຈະມີລັກສະນະເຄື່ອນໄຫວປ່ຽນແປງເປັນຮູບວັດທະຈັກຊ່ວງຍາວຂອງການເປັນຜູ້ນາ ແລະ ຂອງລະບຽບຂອງໂລກການປ່ຽນແປງມະຫາອານາດຂອງໂລກຈະເກີດຂຶ້ິນທຸກໆສັດຕະວັດໂດຍຜົນຈາກ ສົງຄາມທື່ີເກີດຈາກການແຢ່ງກັນຄວບຄຸມລະບົບໂລກມະຫາອານາດໂລກທື່ີໄດ້ຄອບງາລະບົບໂລກສະໄໝ ໃໝ່ໃນ ຊ່ວງ 5 ວັດທະຈັກທື່ີຜ່ານມາ ກຄື ໂປຕຸເກດ, ເນເທີແລນ, ອັງກິດ (2 ຊ່ວງຄື ສັດຕະວັດທີ່ື 18 ແລະ 19) ແລະ ສະຫລັດອາເມລກິ າກາ່ ວໂດຍສະຫລຸບການວິເຄາະໃນແງ່ວັດທະຈັກຊ່ວງຍາວພະຍາຍາມໃຫ້ຄາອະທິບາຍກ່ຽວກບັ ຂະບວນການພື້ິນຖານຂອງໂລກຊຶື່ງຄວບຄຸມເຖິງການຈັດລະບຽບ, ສະຖຽນລະພາບ, ການສະສົມຄວາມມັ່ືງຄ່ືັງ ແລະ ອານາດ, ການຄອງຄວາມເປັນໃຫຍ່, ການປ່ຽນແປງຮູບຂອງລະບົບ ແລະ ສາເຫດຂອງສົງຄາມໃຫຍ່ລະດັບ ໂລກທງັ ຫາຍຂອງ Modelski(198 3-2:115-117.1983-6 : 29). ໃນທັດສະນະຂອງທ່ານ ໂມເດລສະກີ( Modelski,1983-a : 115-117, 1983-6 : 291-195) ລະບບົ ໂລກສະໄໝໃໝ່ຖກື າເນີດໃນປະມານສັດຕະວັດທີ 15 ເພາະໃນຊວ່ ງນີ້ິເອງລະບົບລັດຂອງເອີລົບຍຸກໃໝ່ໄດ້ ກື່ຕົວຂນິ້ຶ ມານອກຈາກນ້ິີ ໃນຊວ່ ງດຽວກັນນີິ້ໃນປີ 1494 ໂປຕເຸ ກດກັບສະເປນໄດ້ລົງນາມໃນສົນທິສັນຍາທເດດສີ ລາດ (Tordesillas) ຈັດການແບງ່ ໂລກກັນຄອບຄອງ ແລະ ນບັ ເປນັ ເທອື່ ທາອິດທມ່ືີ ີການຈັດລະບຽບອານາດໃນ ການຄອບຄອງໂລກຂຶ້ິນ ສາລັບປະເດັນກ່ຽວກັບຜູ້ນາຂອງໂລກ Modelski (1983 : 117-123) ຊິີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ປະເທດຜູ້ນາ ຫື ມະຫາອານາດໂລກຈະຕ້ອງສາມາດແຜ່ອານາດຄອບງາໄດ້ທົື່ວໂລກ (capacity for global reach) ແລະ ຕອ້ ງສາມາດເຮັດຫນາ້ ທທືີ່ າງການເມອື ງໃນລະດັບໂລກໄດ້ເປັນຢາ່ ງດກີ ານແຜ່ອານາດໄປທົ່ືວໂລກໃນ ລະບົບໂລກປັດຈຸບັນຈະອາໄສຍານອະນຸພາບທາງເຮອື ທາງທະເລເປັນສາຄັນ ດັງ່ື ນັິ້ນ, ລັດທື່ີຈະຂຶິ້ນມາເປນັ ຜູ້ນາໂລກ ໄດ້ຕ້ອງມີລກັ ສະນະທື່ີ ປະການທາອິດ ມີທື່ີຕງ້ັິ ທື່ີຫມນ້ັິ ຄົງແຄມຝ່ັືງມະຫາທະເລ ປະການທີສອງເປັນມະຫາອານາດ ທາງດ້ານທະເລ ປະການທີສາມ ມີເສດຖະກິດທື່ີເຂັິ້ມແຂງ ແລະ ປະການສຸດທ້າຍມີໂຄງສ້າງທາງການເມືອງທີ່ືມີ ສະຖຽນລະພາບ ຜູ້ນາຂອງໂລກຕ້ອງສະແດງບົດບາດຫນ້າທື່ີທາງການເມອື ງຫາຍປະການເຊ່ືັນໃຫຄ້ ວາມສະດວກແກ່ ທດິ ສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປັດຈບຸ ັນ 162 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ
ການຕດິ ຕ່ືລະຫວາ່ ງກັນຂອງລດັ ທັງຫາຍໃນດ້ານເສດຖະກິດຫືດ້ານອື່ນໆ ແລະ ປົກປ້ອງຖືຮກັ ສາລະບຽບແບບແຜນ ອານາດຂອງໂລກບື່ໃຫ້ໃຜທາລາຍ ຫື ຄຸກຄາມ ຢ່າງໃດກດີ ການເປັນຜູ້ນາຂອງໂລກຈະມີການຜັດປຽ່ ນກັນເປັນໄລ ຍະຕາມວັດທະຈັກຊ່ວງຍາວນານໂດຍຜູ້ນາເດີມຈະໝົດອານາດໄປ ແລະ ຜູ້ນາໃໝ່ຈະເຂົິ້າມາແທນທີື່ໃນ ປະຫວັດສາດຂອງໂລກຂະບວນການຜັດປ່ຽນອານາດ ແຕ່ລະວັດທະຈັກຈະປະກົດອອກມາໃນຮູບຂອງສົງຄາມ ໃຫຍ່ລະດັບໂລກ ເຊັ່ືນ ສົງຄາມນະໂປລຽນລະຫວ່າງອງັ ກິດກບັ ຝຣ່ືັງເສດ ສົງຄາມສະເປນລະຫວ່າງເນເທີແລນກບັ ສະເປນ ຫື ສົງຄາມໂລກທງັ ສອງເທ່ືອເປັນຕົິ້ນ ໃນປະເດັນກ່ຽວກັບວດັ ທະຈກັ ຂອງລະບົບໂລກນ້ີິ Doran (1983 : 165-170) ຊືຶ່ງເນັິ້ນການວິເຄາະວັດທະຈກັ ອານາດຂອງລດັ ໃນລະບົບໂລກໄດ້ໃຫ້ຄາອະທິບາຍໄວ້ວ່າ ລດັ ທງັ ຫາຍ ຈະປຽ່ ນແປງໃນແງ່ອານາດເປັນ ວດັ ທະຈກັ ຈາກຊ່ວງຟື້ິນຟໄູ ປສູ່ຊ່ວງເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍໂຕເຕັມທ່ືີແລ້ວກກັບມາສູ່ ຊ່ວງຕົກຕື່າ ການປຽ່ ນແປງດັ່ືງກາ່ ວຈະພິຈາລະນາໄດ້ຈາກລະດັບຄວາມສາມາດຂອງລັດນິ້ນັ ໆ ໂດຍປຽບທຽບກັບປ ລະປັກໃນກລະນີຂອງລັດຜູ້ນາເມື່ອຄວາມສາມາດຕົກຕ່ືາລົງໄປກຈະຖືກແທນທ່ືີໂດຍຄູ່ແຂ່ງຂັນທື່ີມີລະດັບຄວາມ ສາມາດເໜືອກວ່າ ໂດຍມີສົງຄາມເປັນຈຸດສາຄັນໃນການປ່ຽນແປງອານາດຂອງໂລກຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງວ່າ ທິດສະດີ ລະບົບໂລກໃນແນວນ້ິີເປັນທິດສະດີທ່ືີເນິັ້ນໜັກໂຄງສ້າງ ແລະ ຂະບວນການທາງການເມືອງຂອງລະບົບໂລກເປັນສາ ຄນັ ແລະ ໃຫຄ້ ວາມສນົ ໃຈແກ່ໂຄງສາ້ ງດາ້ ນອືນ່ ເຊນັ່ື : ດາ້ ນເສດຖະກດິ ແລະ ດ້ານວດັ ທະນະທາ ນອ້ ຍຫລາຍແນວ ການອະທິບາຍລະບົບໂລກໃນແງ່ນ້ິີຈຶ່ືງມີລັກສະນະກງົ ກັນຂາ້ ມກບັ ແນວການອະທິບາຍໃນແງ່ລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ຂອງ ທ່ານ ວອລເລີສະຕິນ (Wallerstein) ແລະ ພວກພ້ອງລວມທັງແນວວິເຄາະຂອງ Frank ແລະ Amin ຄວາມແຕກຕາ່ ງກັນຂອງທດິ ສະດີລະບົບໂລກ 2 ແນວນ້ີິ Levy (1983 : 187 - 189) ເຫນັ ວາ່ ເປນັ ຄວາມແຕກ ຕ່າງທ່ືີເກີດຈາກຂ້ິສົມມຸດຖານທ່ືີຂັດແຍ້ງກັນແນວຄວາມຄິດທື່ີມຸ້ງວິເຄາະລະບົບທຶນນິຍົມໂລກເນັິ້ນຄວາມສາຄັນ ຂອງໂຄງສ້າງ ແລະ ຂະບວນການທາງເສດຖະກິດເໜືອໂຄງສ້າງ ແລະ ຂະບວນການທາງການເມືອງ ສ່ວນການວິ ເຄາະໃນແງລ່ ະບບົ ອານາດຂອງໂລກເນ້ິນັ ເລ່ືອງການເມືອງໂລກເປນັ ຫກັ ເສດຖະກດິ ເປນັ ເລອ່ື ງຮອງກາ່ ວອີກຢ່າງໜືຶ່ງກ ຄື ໃນລະບົບໂລກທື່ີວເິ ຄາະໃນແງລ່ ະບົບເສດຖະກດິ ແບບທນຶ ນຍິ ົມນັນ້ິ ໂຄງສາ້ ງແລະກະບວນການທາງເສດຖະກິດ ຈະກາໜດົ ໂຄງສາ້ ງ ແລະ ຂະບວນທາງການເມືອງ ແລະ ດ້ານອນື່ ໆ ຂະນະທື່ີລະບົບໂລກທ່ືີວິເຄາະໃນແງ່ລະບົບອາ ນາດຈະມີລກັ ສະນະກບັ ກັນ ນີິ້ຄື ປະເດັນຫກັ ທ່ືີເຮດັ ໃຫ້ທິດສະດີລະບົບໂລກ 2 ແນວທາງນີ້ິຕ່າງກັນ ນອກເໜືອໄປ ຈາກຄວາມແຕກຕ່າງໃນປະເດັນອື່ນໆ ເຊັື່ນ ການເກີດລະບົບໂລກສະໄໝໃໝ່ທ່ືີຝ່າຍໜຶ່ືງເຫັນວ່າເກີດພ້ອມກັບ ລະບົບຕະຫາດແບບທຶນນິຍົມ ໃນສັດຕະວັດທີ 16 ແຕ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ືງເຊື່ອວ່າເກີດພ້ອມກັບການເກີດລັດຊາດ ແລະ ການແບ່ງປັນອານາດຂອງ ໂລກໃນສັດຕະວັດທີ 15 ເປັນຕົິ້ນ ປະເດັນເຊັ່ືນນີິ້ອັນທື່ີຈິງກແຍກບ່ືອອກຈາກປະເດັນ ຫກັ ຂ້າງຕິ້ນົ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສອງແນວທາງນິີ້ກ່າວໄດ້ວາ່ ມີທື່ມີ າຈາກຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນດ້ານກອບຄວາມຄິດພື້ິນ ຖານຂອງທິດສະດີທິດສະດີລະບົບໂລກຂອງ Wallerstein ແລະ ພວກກັບ Frank ແລະ Amin ນັ້ິນໄດ້ຮັບ ອດິ ທພິ ນົ ທາງຄວາມຄິດໂດຍກົງມາຈາກຄວາມຄິດທາງເສດຖະກິດການເມືອງຂອງມາກຊິດ ແລະ ທດິ ສະດກີ ານເພ່ິືງ ພາ ສ່ວນທິດສະດີລະບົບໂລກຂອງ Modelski ແລະ ພວກພັດທະນາມາຈາກຄວາມຄິດພື້ນິ ຖານຂອງ ທິດສະດີ ການເມອື ງລະຫວ່າງປະເທດທື່ີເນ້ັິນເລ່ືອງອານາດ ແລະ ຄວາມຫມັິ້ນຄງົ ຊືຶ່ງຮູ້ຈກັ ກນັ ໃນນາມຂອງຄວາມຄິດແບບສັດ ຈະນິຍມົ (realism) ທາງການເມືອງລະຫວາ່ ງປະເທດນນ້ັິ ເອງ. 2. ສະຫລບຸ ແລະ ຂວ້ົ ິພາກວິຈານ ທິດສະດີທ່ືີຮຽກຕົວເອງວ່າ ທດິ ສະດີລະບົບໂລກແບງ່ ອອກຢ່າງກວ້າງໆໄດ້ເປັນ 2 ແນວທາງ ແນວທາງທາ ອິດ ເນັິ້ນການວິເຄາະລະບົບທຶນນຍິ ົມໃນຖານະທ່ືີເປັນລະບບົ ເສດຖະກິດໂລກ ຊຶື່ງຈະເຫັນໄດ້ຈາກແນວຄວາມຄດິ ຂອງ Wallerstein ແລະ ພວກກັບແນວຄວາມຄິດຂອງນັກເສດຖະສາດນີໂອມາກຊິດບາງຄົນ ເຊັ່ືນ: ທ່ານ ແຟງ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 163 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
(Frank )ແລະ ທ່ານ ອາມິນ (Amin) ໂດຍທົື່ວໄປແນວທາງນິີ້ມຸ້ງສຶກສາວິເຄາະໂຄງສ້າງ ແລະ ແນວໂນ້ມທາງ ເສດຖະກິດ ແລະການເມືອງຂອງໂລກ ອັນໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກລະບົບການຜະລິດ ແລະ ການສະສົມທຶນແບບ ທນຶ ນິຍມົ ແນວທາງໃນການສຶກສາລະບບົ ໂລກດງ່ັື ກາ່ ວນີິ້ໄດຮ້ ັບອິດທພິ ົນຈາກແນວຄວາມຄິດແບບມາຣົໍ໌ກຊິດຕ໌ໍ ແລະ ການພຶື່ງພາຢ່າງສູງ ສ່ວນແນວທາງທີສອງນັ້ິນເປັນການສຶກສາທ່ືີໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ການສຶກສາລະບົບອານາດທາງ ການເມືອງຂອງໂລກເປັນຫກັ ໂດຍມຸ້ງພິຈາລະນາເຖິງວັດຈັກຣການປ່ຽນແປງຜູ້ນາຂອງໂລກ, ການຈັດລະບຽບອາ ນາດຂອງໂລກໃນແຕ່ລະຊ່ວງວັດທະຈກັ ແລະ ຜົນກະທບົ ຂອງການຈັດລະບຽບດັ່ືງກາ່ ວກ່າວໂດຍທວື່ົ ໄປແນວການ ສກຶ ສາລະບົບໂລກແບບນີິ້ເນິັ້ນສກຶ ສາລະບົບການເມອື ງຂອງໂລກຢ່າງຫລາຍແລະ ຄ່ອນຂ້າງຈະລະເລຍສ່ວນອ່ືນຂອງ ລະບບົ ໂລກ ໂດຍສະເພາະຢາ່ ງຍ່ິງື ລະບົບເສດຖະກິດແນວການສຶກສານີິ້ໄດ້ຮັບອິດທິພົນດ້ານຄວາມຄິດມາຈາກທິດ ສະດີການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດຮູບແບບສັດຈະນິຍົມທັງຫາຍຊຶື່ງເນັິ້ນເລື່ອງອານາດ ແລະ ຄວາມຫມັ້ິນຄົງເປັນ ຫກັ . ໃນທານອງດຽວກບັ ທດິ ສະດທີ າງສັງຄມົ ສາດອື່ນໆທ່ືີປກດົ ຂິຶ້ນໃນວົງວິຊາການທິດສະດີລະບົບໂລກທັງສອງ ແນວທາງປະສົບກັບການຍອມຮັບ ແລະ ການວິພາກວິຈານໃນເວລາດຽວກັນ ໃນກລະນີທິດສະດີລະບົບໂລກທື່ີ ເນັິ້ນການວິເຄາະລະບົບທຶນນິຍົມໂລກ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິື່ງທິດສະດີລະບົບໂລກທ່ືີພັດທະນາຂຶ້ິນໂດຍ Wallerstein ນັນິ້ ໄດ້ປາກດົ ມີຜວູ້ ພິ າກໃນຫາຍແງມ່ ມຸ ແຕ່ໃນປະເດນັ ສາຄນັ ການວພິ າກວິຈານມີຢູ່ 2 ດາ້ ນຄື ດ້ານ ທິດສະດີ ແລະ ດ້ານລະບຽບວທິ ໃີ ນການສຶກສາວິເຄາະ. ໃນດ້ານທິດສະດີ ຜູ້ວພິ າກວິຈານໃນແງ່ນິີ້ໄດ້ແກ່ ນັກວິຊາການ ເຊ່ັືນ: ທາ່ ນ ຈາໂນວສິ (Janowitz), ທ່ານ ຊຣີ ອດ (Chirot) ແລະ ທ່ານ ຮອລ (Hall), ແລະ ທາ່ ນ ສະກອກໂປລ (Skocpol) ໃນກລະນີຂອງ Janowitz (1971 : 1096) ທ່ານເຫນັ ວາ່ ແນວຄວາມຄິດຕ່າງໆ ຂອງ Wallerstein ຄອ່ ນຂາ້ ງຈະຄມຸ ເຄື່ອ ແລະ ບ່ືໄດ້ໃຫ້ຄາ ຈາກັດຄວາມທ່ືີແນ່ນອນວ່າໝາຍເຖິງຫຍັງກັນແນ່ ນອກຈາກນິ້ີຍັງມີຄວາມສບັ ສົນໃນການອະທິບາຍກ່ຽວກັບກົນໄກ ທື່ີນາໄປສູ່ການປ່ຽນແປງພາຍໃນລະບົບໂລກ ສາລັບ Chirot ແລະ Hall (1982 : 97) ຊ້ີິໃຫ້ເຫັນວ່າຄາ ອະທິບາຍຂອງ Wallerstein ກ່ຽວກັບເຫດ ແລະ ຜົນຂ້ອນຂ້າງຈະມີບັນຫາ ໂດຍຍົກຕົວຢ່າງຄາອະທິບາຍໃນ Modern World System 1 ທື່ີວາ່ ສະພາບການເພງ່ິື ພາຂອງໂປແລນເປັນສາເຫດຂອງຄວາມລ້າຫງັ ຂອງປະເທດ ນີ້ິ Chirot ແລະ Hall ຍົກການສຶກສາກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດໂປແລນຂອງທ່ານ ເບນເນີ ( Brenner) ມາພິສູດ ໃຫ້ເຫັນວ່າໃນຄວາມເປັນຈິງມັນບ່ືໄດ້ເປັນຢ່າງນັິ້ນ ສ່ວນ ທ່ານ ສະກອກໂປລ (Skocpol,1977 : 1078- 1079) ວິຈານ Wallerstein ໃນແງກ່ ານປບັ ລະດບັ ທິດສະດີໃຫເ້ ຂົິ້າກບັ ກລະນີທ່ືີສກຶ ສາ ເຊັນື່ : ຫຼຸດຂະໜາດເລື່ອງ ຂອງໂຄງສ້າງ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງລັດໃຫ້ເຂົ້ິາກັບກອບທິດສະດີກ່ຽວກັບຜົນປະໂຫຍດຂອງຊົນຊັ້ິນ ຫື ການ ອະທິບາຍໂຄງສ້າງທາງສັງຄົມເສດຖະກິດການເມືອງໂດຍອາໄສຄວາມຄິດກ່ຽວກັບໂອກາດທ່ືີຈະເປັນໄປໄດ້ໃນ ຕະຫາດໂລກ ແລະ ຄວາມເປັນໄປໄດ້ທາງເທກໂນໂລຢເີ ປັນຕ້ນົິ . ໃນດາ້ ນລະບຽບວທິ ີໃນການສຶກສາ ທ່ານ ສະກອກໂປລ (Skocpol 1977 : 1088-1089) ຊີ້ິໃຫ້ເຫັນ ຂິ້ຜິດພາດຂອງ Wallerstein ໃນແງ່ການໃຊ້ຫັກຕັນກະໃນການສຶກສາວິເຄາະ Wallerstein ມັກຈະອະທິບາຍ ໃນລັກສະນະທື່ີວ່າການປ່ຽນແປງໃນດ້ານໜຶ່ືງຈາເປັນຕ້ອງເກີດຂຶິ້ນເພື່ອໃຫ້ການປ່ຽນແປງອີກດ້ານໜຶື່ງຂອງລະບົບ ໂລກປາກົດຂຶິ້ນມາການອະທິບາຍແບບນິີ້ເປນັ ລັກສະນະທື່ີຮຽກວ່າ teleological argument ຊຶື່ງບ່ືເປັນທີ່ືຍອມ ຮບັ ໃນວົງວຊິ າການສັງຄົມສາດ. ຢ່າງໃດກດີ ຂ້ິວິພາກວິຈານເຫົື່ານີ້ິ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນການວິຈານງານເຫັິ້ມທາອິດໆ ຂອງ Wallerstein ຫລາຍກວາ່ ທ່ືີຈະເປນັ ການວິພາກຕົວທິດສະດີ ແລະ ງານທ່ືີພັດທະນາຢາ່ ງກວາ້ ງຂວາງໃນພາຍຫງັ ສາລບັ ການວິພາກ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 164 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ວິຈານທື່ີຄວບຄຸມທິດສະດີລະບົບໂລກທັງສອງແນວທາງຈະເຫນັ ໄດ້ໃນບດົ ວິຈານຂອງທ່ານ ແຣບກິນ( Rapkin) ແລະ ທ່ານ ໂຊລເບີກ (Zolberg). ປະເດັນຫກັ ທື່ີ ທ່ານ ແຣບກນິ (Rapkin:1983) ວິພາກວຈິ ານທດິ ສະດລີ ະບບົ ໂລກທັງສອງແນວທາງ ກ ຄື ແຕ່ລະແນວທາງໃຊ້ຫັກຕັກກະສາດພຽງຢ່າງດຽວເປັນຖານໃນການອະທິບາຍ ໃນກລະນີການວິເຄາະໃນແງ່ ລະບົບທຶນນິຍົມໂລກຊຶ່ງື Rapkin ຮຽກວ່າ ທິດສະດີເຊີງວັດຖຸນິຍົມຖືວ່າປັດໄຈດ້ານເສດຖະກິດເປັນຕົວແປຫກັ ໃນການອະທິບາຍໂຄງສ້າງ ແລະ ຂະບວນການຕ່າງໆຂອງລະບົບໂລກ ສ່ວນການວິເຄາະໃນແງ່ລະບົບອານາດຂອງ ໂລກກໃຊ້ຕວົ ແປທາງການເມືອງເປັນຫກັ ໃນການອະທິບາຍຄວາມເຄືອ່ ນໄຫວປ່ຽນແປງລະບົບໂລກການຢຶດຖື ແລະ ໃຊ້ຫກັ ຕັກກະສາດພຽງຢາ່ ງດຽວໃນການອະທິບາຍສງິື່ ທ່ືີຊບັ ຊ້ອນນິັ້ນຄວນຈະປະສົບບນັ ຫາໃນການອະທບິ າຍໃຫ້ໜ້ າເຊອື່ ຖື Rapkin ເຫນັ ວາ່ ຢ່າງນອ້ ຍທື່ສີ ຸດທິດສະດີລະບບົ ໂລກຄວນຈະນາຕັກກະສາດທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ແລະ ຕັກກະສາດທາງດ້ານການເມືອງມາໃຊ້ຮ່ວມກັນໃນການອະທິບາຍ ແລະ ໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ຕັກກະສາດທັງສອງ ເທົາື່ ໆກນັ ບື່ແມນ່ ຖືວ່າການເມອື ງຖກື ການດົ ໂດຍເສດຖະກິດ ຫື ເສດຖະກິດຖກື ການດົ ໂດຍການເມືອງພຽງຢາ່ ງດຽວ ດັ່ງື ທ່ືປີ ະກດົ ຢູ່. ໃນກລະນີຂອງ ທ່ານ ໂຊລເບີກ (Zolberg:1983) ນອກເໜອື ຈາກການວິພາກວິຈານປະເດນັ ປີກຍ່ອຍທ່ືີ ເປນັ ຂເິ້ ທັດຈງິ ທາງປະຫວັດສາດແລ້ວ ທາ່ ນເຫັນວ່າແນວຄວາມຄິດໃນເລ່ືອງຂອງໂລກກັບເລືອ່ ງຂອງລະບົບເປັນສື່ິງ ທ່ືບີ ໜື່ າ້ ຈະໄປນາກນັ ໄດ້ ທາ່ ນ ໂຊລເບີກ (Zolberg:1985 : 285-287) ອະທບິ າຍວາ່ ເລື່ອງຂອງໂລກມີເນິ້ືອໃນ ທ່ືກີ ່ຽວກບັ ການພະຍາຍາມເຂົ້ິາໃຈປະສົບການສ່ວນໃດສ່ວນຫນຶື່ງທື່ີກຽ່ ວຂ້ອງໂດຍອາໄສວທິ ີການທາງປະຫວັດສາດ ໃນແງທ່ ່ືເີ ປັນລກັ ສະນະສະເພາະທີື່ເກດີ ຂິືນ້ ເທ່ືອດຽວ ແຕ່ເລືອ່ ງຂອງລະບບົ ເປັນເລ່ືອງຂອງທິດສະດີທ່ືີມຸ້ງໃຫ້ການທາ ນາຍໂດຍ ອາໄສການພິຈາລະນາປະສົບການໃນແງ່ທື່ເີ ປັນຮູບແບບທ່ືເີ ກດີ ຊ້ິາຊາກ ນອກຈາກນິັນ້ ກລະນີຕ່າງໆທ່ືີເກີດ ຂນ້ິຶ ຍັງຖກື ນາມາສກຶ ສາປຽບທຽບກັນໄດ້ ແຕ່ວວິ ດັ ທະນາການຂອງໂລກເປັນກລະນີເກດີ ຂິ້ຶນສະເພາະ ແລະ ໂລກກ ມຢີ ໂູ່ ລກດຽວ ການຈະສຶກສາໃນແງທ່ ິດສະດີລະບົບຈຶື່ງເບ່ງິື ຈະບ່ືຄອ່ ຍສອດຄ່ອງກັນ. ຢ່າງໃດກດີ ປະເດັນທ່ືີທິດສະດີລະບົບໂລກໄດ້ຮັບການວິພາກວິຈານຈາກນັກວິຊາການສ່ວນໃຫຍ່ກຄື ບັນຫາການຫຼຸດຂະໜາດຂອງກອບທິດສະດີໃຫ້ເຂົ້ິາກັບສິ່ືງທື່ີສຶກສາວິເຄາະ (reductionism) ທິດສະດີລະບົບ ໂລກເປນັ ທິດສະດີທື່ີພັດທະນາຂຶິ້ນຈາກຖານຄຕລິ ະດັບມະຫາພາກກ່າວຄື ລະດບັ ສັງຄມົ ໂລກເມອື່ ນາອະທິບາຍໂຄງ ສ້າງ ແລະ ຂະບວນການໃນລະດບັ ທື່ີນອ້ ຍກວ່າ ເຊນືັ່ : ລະດບັ ລດັ , ສະຖາບັນສັງຄມົ ຫື ລະດບັ ກຸ່ມບຸກຄົນ ຄວນຈະ ກື່ໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສວ່າຈະນາມາໃຊ້ອະທິບາຍໄດ້ ຫືບ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບຄວາມເປັນຈິງເທົາື່ ໃດ ນິ້ເປັນບັນຫາ ຂອງທິດສະດີສັງຄົມສາດທື່ີມຸ້ງອະທິບາຍພາບລວມໃນມຸມກວ້າງ (holism) ແຕ່ບັນຫາໃນທາງກັບກັນກເກີດກບັ ທິດສະດີທ່ືີເນັ້ິນເບິ່ືງຈຸດນ້ອຍ ແບບແຍກສ່ວນ (methodological individualism) ກ່າວຄື ບັນຫາການ ຂະຫຍາຍຂະໜາດທິດສະດີໃຫ້ເຂິ້າົ ກບັ ຫນ່ວຍໃຫຍ່ທ່ືີສຶກສາວິເຄາະ ຫື ກາ່ ວອີກຢາ່ ງໜຶ່ືງກຄື ການຫຼຸດຂະໜາດສື່ິງທ່ືີ ສກຶ ສາໃຫ້ເຂົິາ້ ກັບກອບທດິ ສະດີ ຊຶື່ງເປັນ reductionism ອີກແບບໜງືຶ່ ຕາບໃດກຕາມທ່ືີພຶດຕິກາຂອງມະນຸດໃນ ກຸມ່ ໃຫຍ່ຍງັ ບ່ືເທາ່ືົ ກັບພຶດຕກິ າຂອງຄົນແຕ່ລະຄົນໃນກຸ່ມນ້ັິນມາທັງຫມົດກັນ ແລວ້ ລະກ ບັນຫາເຊັື່ນນິ້ີໃນທິດສະດີ ທາງສງັ ຄົມສາດຍັງຄົງມຕີ ໄ່ື ປ ແລະ ການວພິ າກວຈິ ານໃນປະເດນັ ນິີ້ກຈະມຢີ ູ່ເລື້ອິ ຍໆ. ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 165 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ບົດທີ 9 ບດົ ສະຫລຸບ : ຂ້ົສງັ ເກດບາງປະການກຽ່ ວກັບທດິ ສະດີເສດຖະກິດການ ເມືອງຍຸກປດັ ຈຸບັນ 1. ສະຫຼຸບ ແລະ ວຈິ ານ ດ້ວຍເຫດທ່ືີງານຂຽນຊິ້ນນິ້ີເນັ້ິນສຶກສາສະເພາະທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນສ່ວນທື່ີກ່ຽວກັບລັດ ການພັດທະນາ ແລະ ເສດຖະກິດການເມອື ງລະຫວ່າງປະເທດ ອັນເປນັ ປະເດັນທ່ືີນັກລັດຖະສາດສົນໃຈຢູ່ ເທື່ົານິັ້ນ ເນື້ິອຫາຂອງຫນັງສືເຫລັ້ິມນີ້ິຈຶ່ືງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນພຽງພາບບາງສ່ວນຂອງພັດທະນາການ ແລະ ລັກສະນະຂອງທິດ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິື່ງທິດສະດີທ່ືີພົບເຫັນກັນຢູ່ໃນປັດຈຸບັນຢ່າງໃດກດີ ຈາກການສາ ຫວດຢ່າງກວ້າງໆ ຂອງບົດຂຽນເຫັ້ິມນີ້ິທັງໃນດ້ານວິວັດທະນາການ ແລະ ດ້ານເນື້ິອຫາທິດສະດີຂອງເສດຖະກິດ ການເມືອງພຈະຊ້ິີໃຫ້ເຫັນລັກສະນະ ແລະ ແນວໂນ້ມບາງປະການໃນການສຶກສາເສດຖະກິດ ການເມືອງອອກມາ ໃນຮູບຂິ້ສັງເກດຢ່າງຫວມໆໄດ້ 3 ປະການ ຄື: 1. ສະພາບຂອງການສຶກສາເສດຖະກິດການເມອື ງ ແລະ ເນື້ອິ ຫາຂອງທດິ ສະດມີ ີລັກສະນະຜນັ ປຽ່ ນໄປຕາມ ພດັ ທະນາການທາງເສດຖະກິດການເມືອງ ແລະ ສງັ ຄົມ ຈະເຫນັ ໄດ້ຈາກບົດທີ 1 ວ່າ ການກ່ືຕົວການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ການຟືິ້ນຕົວຂອງການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງໃນໂລກຕາເວັນຕົກເບິ່ງື ຄືວ່າໄດ້ຮັບຜົນກະທບົ ທັງທາງກງົ ແລະ ທາງອ້ອມມາຈາກການປ່ຽນແປງໃນຄວາມສາພັນຕື່ກັນລະຫວ່າງລັດກັບລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນ ນິຍມົ ລວມທງັ ການປຽ່ ນແປງທາງສັງຄົມດາ້ ນອນື່ ໆການກື່ຕົວຂອງການສຶກສາເສດຖະກິດ ການເມືອງເປນັ ຜົນທ່ືີຕາມ ມາຈາກການເກີດລະບົບລັດຊາດ ແລະ ການເລີ່ືມຕິົ້ນຂອງລະບົບທຶນນິຍົມໃນເອີລົບ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ືງຄວາມ ຮ່ວມມືລະຫວ່າງລັດກັບລະບບົ ທນຶ ນິຍມົ ພານິດ ການສກຶ ສາເສດຖະກດິ ການເມືອງ ຂະຫຍາຍຕວົ ອອກໄປຢ່າງເຕັມ ທ່ືີ ໃນຊ່ວງທື່ີລະບົບທຶນນິຍົມເລີື່ມພັດທະນາໄປສູ່ທຶນນິຍົມອຸດສາຫະກາ ເຖິງວ່າລັດ ໃນຊ່ວງນິີ້ຈະມີບທບາດທາງ ເສດຖະກິດນອ້ ຍລົງໄປ ແຕ່ລັດກຍງັ ມໜີ ້າທກ່ືີ ານົດ ແລະ ດາເນນີ ນະໂຍບາຍໄປໃນທດິ ທາງທື່ເີ ອິ້ືອຕ່ືການຂະຫຍາຍ ຕົວຂອງລະບົບທຶນນິຍົມທັງໃນປະເທດ ແລະ ນອກປະເທດ ຊຶື່ງເຊື່ອກັນວ່າຈະນາເອົາຄວາມມັື່ງຄັ່ືງ ແລະ ອຸດົມ ສົມບູນມາສູ່ປະເທດໂດຍສ່ວນລວມຢ່າງໃດກດີ ເມື່ອລະບົບທຶນນິຍົມເຕີບໂຕ ເຕັມທີ່ືດນກລາຍເປັນລະບົບ ເສດຖະກິດທ່ືີຄອບງາໂລກທັງໂລກໄດ້ແລ້ວ ຄວາມຈາເປັນຕ້ອງພຶ່ືງພາລັດກຖືກຈາກັດດ້ວຍຈົນບົດບາດ ແລະ ຄວາມຈາເປັນເປັນຂອງລັດໃນດ້ານເສດຖະກິດຖືກເບິື່ງຂ້າມໄປ ຄວາມຊອບທາຂອງເສດຖະກິດການເມືອງໃນ ຖານະສາຂາວິຊາທ່ືີສຶກສາບທບາດ ແລະ ນະໂຍບາຍທາງເສດຖະກິດຂອງລັດກໝົດໄປເສດຖະກິດການເມືອງຈືຶ່ງ ຫາຍໄປ ແລະ ມີເສດຖະສາດທ່ືີສຶກສາສະເພາະພຶດຕິກາທາງເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມເຂິົ້າມາແທນທີເ່ື ສດຖະກດິ ການເມອື ງຄ່ອຍໆຟິື້ນຕົວຂຶິ້ນອີກ ເມ່ອື ລະບບົ ທຶນນິຍົມເຜຊິຍກັບພາວະວິກິດໃນຊ່ວງຫັງສົງຄາມໂລກທັງສອງເທື່ອ ແລະ ລັດເຂົ້ິາມາແບກຮັບພາລະການແກ້ບັນຫາເສດຖະກິດຫລາຍຂຶິ້ນທັງໃນສ່ວນທ່ືີເປັນບັນຫາຂອງລະບົບ ເສດຖະກິດເອງ ແລະ ບັນຫາສັງຄົມທື່ີເກີດຈາກລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມໂດຍກົງ ຫື ໂດຍອ້ອມ ການຟິ້ືນ ຕົວດັື່ງກ່າວເລີ່ືມຕົ້ິນດ້ວຍການກັບມາສຶກສາບົດບາດ ແລະ ນະໂຍບາຍເສດຖະກິດຂອງລັດ ແລະ ການພັດທະນາ ທິດສະດີລະດບັ ມະຫາພາກຊືຶງ່ ມີພາກລັດຖະບານ ເປນັ ຕວົ ແປຕົວສາຄັນຂິຶ້ນມາ ເຊນັ່ື ທິດສະດີດ້ານການພັດທະນາ ແລະ ການວາງແຜນທາງເສດຖະກິດ ແລະ ທດິ ສະດີດາ້ ນການເງນິ ເປັນຕົິ້ນ ແຕເ່ ສດຖະກດິ ການເມອື ງກບັ ຟິື້ນຕົວຂ້ິຶນ ມາຢ່າງເຕັມຕົວ ເມື່ອເກີດບັນຫາວິກິດການທາງເສດຖະກິດການເມືອງ ແລະ ສັງຄົມໃນປີ 1970 ບັນຫາການຫົດ ຕົວທາງເສດຖະກິດທົື່ວໂລກ ບັນຫາສົງຄາມຫວຽດນາມໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ບັນຫາສັງຄົມທ່ືີເກີດຂືິ້ນ ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປັດຈບຸ ັນ 166 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມິກສະວງົ
ໂດຍທວື່ົ ໄປ ເຊືັ່ນ: ບນັ ຫາຊຸມຊົນແອ່ອັດ, ບນັ ຫາອາດຊະຍາກາ ແລະ ການໃຊຄ້ ວາມຮຸນແຮງລວມທງັ ບັນຫາຄວາມ ຂັດແຍ້ງດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດພັດທະນາແລ້ວກັບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາໃນດ້ານການຄ້າ ລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ບັນຫາຄວາມລົ້ິມເລວໃນການພັດທະນາຕາມແນວທາງຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດດ້ອຍ ພັດທະນາ ສ່ວນໃຫຍ່ ແລະ ອື່ນໆ ສິ່ືງເຫລົ່ືານີິ້ທາໃຫ້ປັນຍາຊົນຈານວນຫລາຍເລີມື່ ສະແຫວງຫາແນວທາງໃນການ ອະທບິ າຍໃໝໆ່ ເສດຖະກິດການເມືອງກເປັນແນວທາງໜືຶ່ງທ່ືີໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຢ່າງກວາ້ ງຂວາງໃນຊ່ວງເວລາອັນ ສນ້ິັ ຢ່າງໃດກຕາມ ເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ໃໝ່ມີຊ້ີິນຫາສາລະໃນການສກຶ ສາທ່ືີກວາ້ ງຂວາງໄປກວ່າເດີມແທນ ທື່ີຈະເນ້ິັນສຶກສາບທບາດ ແລະ ນະໂຍບາຍທາງເສດຖະກິດຂອງລັດແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ ເສດຖະກດິ ການເມືອງກັບມີ ເນ້ອືິ ຫາຄວບຄຸມປະເດັນທວື່ົ ໄປທື່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສາພັນຕ່ືກັນລະຫວ່າງເສດຖະກິດກັບການເມືອງໃນຖານະທື່ີ ເປັນສ່ວນທື່ີແຍກບ່ືອອກຈາກຄວາມສາພັນຂອງຜູ້ຄົນໃນສັງຄົມການປ່ຽນແປງໃນໂຄງສ້າງຂອງລະບົບທຶນນິຍົມ ແລະ ບົດບາດຂອງລັດໃນທາງເສດຖະກິດ ເຊັື່ນການເກດີ ລະບົບຜກູ ຂາດການຂະຫຍາຍບດົ ບາດຂອງບລິສດັ ລວມ ຊາດ ແລະ ການຮ່ວມມລື ະຫວາ່ ງຝາ່ ຍທຶນກັບຝາ່ ຍລັດໃນການພັດທະນາອຸດສາຫະກາ ເປັນຕ້ິົນກມີສ່ວນຂະຫຍາຍ ປະເດັນໃນການສຶກສາດ້ານເສດຖະກິດການເມືອງອອກໄປຢ່າງຫລາຍສິ່ືງທ່ືີກ່າວມາແລ້ວເຫົ່ືານີິ້ລ້ວນຊີ້ິໃຫ້ເຫັນວ່າ ສະພາບຂອງການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງ ແລະ ເນືິ້ອຫາທາງທິດສະດີຜູກພັນຢູ່ກັບການປ່ຽນແປງດ້ານ ເສດຖະກິດການເມືອງ ແລະ ສງັ ຄມົ ຢາ່ ງໃກ້ຊດິ . 2. ຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນແນວການສກຶ ສາເສດຖະກິດການເມອື ງລະຫວາ່ ງກຸມ່ ຫື ສານກັ ງານຕ່າງໆ ສວ່ ນໜຶ່ງື ມາ ຈາກຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນດາ້ ນລະບົບຄວາມເຊອື່ (ideology) ທາງເສດຖະກດິ ການເມືອງ ແລະ ປດັ ຊະຍາໃນ ການ ສຶກສາ ໃນດ້ານລະບົບຄວາມເຊ່ືອຈະເຫນັ ໄດ້ວ່າແນວການສຶກສາແບບມາກຊິດ ແລະ ນີໂອມາກຊິດນັິນ້ ມີພື້ິນຖານ ມາຈາກຄວາມຄິດແບບສັງຄົມນິຍົມ ຂະນະທ່ືີແນວການສຶກສາແບບການຕັດສິນໃຈເລືອກຂອງສ່ວນລວມ ແລະ ແນວການສຶກສາທື່ີອີງແນວຄວາມຄິດຂອງສັງຄົມສາດກະແສຫັກອື່ນໆໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫລາຍຈາກຄວາມຄິດ ແບບເສລີນິຍົມຄວາມແຕກຕ່າງໃນດ້ານຄວາມເຊື່ອຂ້າງຕົິ້ນມີຜົນກະທົບຢ່າງສາຄັນຕ່ືການພັດທະນາທິດສະດີທາງ ເສດຖະກິດການເມືອງຂອງແຕ່ລະກຸ່ມໂດຍຈະມີຜົນຕື່ປະເດັນທື່ີເລືອກສຶກສາ, ສັນນິຖານ, ຕົວແປທື່ີກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ອື່ນໆ ຄວາມເຊື່ອໃນຄວາມຄິດແບບເສລີນິຍມົ ຊ່ຶືງເຫັນວາ່ ການປະກອບ ການໂດຍເສລີໃນລະບົບທຶນນິຍົມຈະ ນາໄປສູ່ຄວາມກ້າວໜ້າ ແລະ ປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກິດເຮັດໃຫ້ ແນວການສຶກສາແບບການຕັດສິນໃຈເລືອກ ຂອງສວ່ ນລວມບ່ືສົນໃຈສກຶ ສາບົດບາດຂອງນາຍທຶນໃນສງັ ຄົມ ແຕ່ຈະຫນັ ມາເນິນັ້ ວິພາກວິຈານການແຊກແຊງດ້ານ ເສດຖະກິດຂອງລັດ ແລະໃນຂະນະດຽວກັນການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງແບບນ້ີິຈະບ່ືນາເອາົ ຕົວແປກ່ຽວກັບ ໂຄງສ້າງ ຫື ຂະບວນການຜະລດິ ແບບທຶນນິຍມົ ມາພຈິ າລະນາເພາະຖືວາ່ ລະບົບເສດຖະກິດແບບນີິ້ດີຢູ່ແລວ້ ໃນທາງ ກົງກນັ ຂາ້ ມຄວາມເຊືອ່ ໃນແນວທາງພັດທະນາແບບສັງຄມົ ນິຍົມ ແລະ ການຕື່ຕາ້ ນລະບົບທນຶ ນິຍມົ ກມີຜົນໃຫ້ການ ສຶກສາເສດຖະກິດການເມອື ງ ແນວມາກຊິດ ແລະ ນີໂອມາກຊິດບ່ືຄອຍສນົ ໃຈວິພາກວິຈານບັນຫາຂອງລດັ ສັງຄົມ ນິຍມົ ແຕ່ຈະເນິນັ້ ວິພາກວິຈານລະບົບທຶນນິຍົມເປັນຫກັ ນອກຈາກນີິ້ ການໃຫຄ້ ວາມສາຄັນແຕ່ຄວາມສະເໝີພາກ ໃນສັງຄົມ ແລະ ລະເລີຍບັນຫາເສລີພາບສ່ວນບຸກຄົນເຮັດໃຫ້ການສຶກສາເສດຖະກິດການເມອື ງແບບນີິ້ມອົງຂາ້ ມ ຕົວແປ ຫື ປະເດນັ ທ່ືີກ່ຽວກບັ ຕົວບຸກຄົນໃນການອະທິບາຍປະກົດການຕາ່ ງໆ ໃນສັງຄົມແຕ່ແນ່ນອນທີື່ດຽວລະບົບ ຄວາມເຊອື່ ດາ້ ນເສດຖະກດິ ການເມືອງຄວນບ່ືແມ່ນສາເຫດດຽວທ່ືີກ່ືໃຫ້ເກີດຄວາມແຕກຕາ່ ງກັນລະຫວາ່ ງແນວການ ສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງທັງຫາຍຢ່າງນ້ອຍທີ່ືສຸດຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານລະບົບຄວາມເຊື່ອທາງເສດຖະກິດການ ເມືອງຄວນບ່ືອາດອະທິບາຍກລະນີແນວການສຶກສາເຊງີ ສະຖາບນັ ໄດ້ເພາະແນວການສຶກສາແບບນີິ້ບື່ໄດ້ຜູກຕິດກັບ ລະບົບຄວາມຄິດໃດຢ່າງຊັດເຈນບື່ວາ່ ສັງຄົມນິຍົມ ຫື ເສລີນຍິ ມົ ເຖິງແມ່ນວາ່ ນກັ ວິຊາການໃນກຸ່ມນີິ້ຫາຍຄົນຈະວິ ທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈຸບັນ 167 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ພາກວິຈານ ແລະ ສກຶ ສາບນັ ຫາຂອງລະບົບທຶນນິຍມົ ຫລາຍກວາ່ ລະບົບສງັ ຄມົ ນິຍົມກຕາມ ແຕ່ກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມ ວາ່ ຄົນເຫ່ົືານ້ິີເຊືອ່ ໝນ້ັິ ໃນແນວທາງສັງຄົມນິຍມົ . ໃນອກີ ດາ້ ນໜຶງື່ ຄວາມແຕກຕ່າງໃນແນວການສກຶ ສາເສດຖະກິດການເມອື ງໜ້າຈະເກດີ ຄວາມແຕກ ຕ່າງໃນ ດ້ານປັດຊະຍາການສຶກສາຂອງແຕ່ລະກຸ່ມ ຫື ສານັກງານ ຖ້າເຮົາພິຈາລະນາສະເພາະແນວການສຶກສາເສດຖະກດິ ການເມືອງ 3 ແນວທາງທ່ືກີ ່າວເຖິງໃນຫນັງສືເຫລິ້ມັ ນ້ິີ ເຮົາຈະພບົ ຄວາມແຕກຕ່າງໃນທາງກງົ ກັນຂ້າມຫາຍປະການ ລະຫວ່າງແນວການສຶກສາເຊີງການຕັດສິນໃຈເລືອກໂດຍສ່ວນລວມຝ່າຍໜຶ່ືງກັບແນວການສຶກສາ ເຊີງມາກຊິດ ແລະ ນີໂອມາກຊິດລວມທັງແນວການສຶກສາເຊີງສະຖາບັນອີກຝ່າຍໜຶື່ງຄວາມແຕກຕ່າງ ເຊັື່ນນ້ິີຍັງເຫັນໄດ້ໃນລະ ດັບທິດສະດີທ່ືີສຶກສາໃນເນື້ິອໃນນ້ິີເຊັື່ນດຽວກັນ ກ່າວຄື: ທິດສະດີມາກຊິດ ຫື ນີໂອມາກຊິດ ແລະ ທິດສະດີທ່ືີຕ່ື ຕາ້ ນແນວຄວາມຄິດສັງຄມົ ສາດກະແສຫກັ ທງັ ຫາຍຈະມີໂລກະທັດທາງວິຊາການຫາຍດ້ານກົງກນັ ຂ້າມກັບທິດສະດີ ທ່ືີອງິ ແນວຄວາມຄິດສັງຄົມສາດກະແສຫັກ ຫື ທດິ ສະດີຮູບແບບເສລີນິຍົມ ຫາກພິຈາລະນາໃນເຊີງປັດຊະຍາແຫ່ງ ສາດປະເດັນຫັກຂອງຄວາມແຕກຕາ່ ງທ່ືີໜ້າຈະນາມາພິຈາລະນາມີຢູ່ 3 ດ້ານ ຄື 1). ຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວ່າງປດັ ຊະຍາແບບປະຕິຖານນິຍົມ (positivism) ກັບປັດຊະຍາແບບສັດຈະນິຍົມ(realism), 2). ຄວາມແຕກຕ່າງໃນ ລ ະ ດ ັ ບ ຂ ອ ງ ກ າ ນ ສຶ ກ ສ າ ວິ ເ ຄ າ ະລ ະ ຫ ວ ່າ ງ ກ າ ນ ພ ິຈ າ ລ ະນ າ ສ ະ ເ ພາ ະ ສ ່ວ ນ ຍ ່ ອ ຍ ( methodological individualism) ກັບການພິຈາລະນາພາບລວມ (holism), 3). ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງການອະທິບາຍສາ ເຫດໃນແງ່ສະພາບແວດລ້ອມ (environmental explanation) ກັບການອະທິບາຍສາເຫດໃນແງ່ຈິດວິທະຍາ (psychological explanation) ທ່ືີເນນ້ັິ ສື່ິງຈູງໃຈໃນການສະແດງພຶດຕກິ າ. ການສກຶ ສາ, ສັນນິຖານ, ຕວົ ແປທ່ືກີ ຽ່ ວຂອ້ ງ ແລະ ອື່ນໆ ຄວາມເຊື່ອໃນຄວາມຄິດແບບເສລີນິຍົມຊຶ່ືງເຫັນ ວາ່ ການປະກອບການໂດຍເສລີໃນລະບບົ ທຶນນິຍົມຈະນາໄປສູ່ຄວາມກາ້ ວໜ້າ ແລະ ປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກິດ ເຮດັ ໃຫ້ແນວການສກຶ ສາແບບການຕດັ ສິນໃຈເລືອກຂອງສ່ວນລວມບ່ືສນົ ໃຈສຶກສາບດົ ບາດຂອງນາຍທນຶ ໃນສັງຄົມ ແຕ່ຈະຫັນມາເນັ້ິນວິພາກວິຈານການແຊກແຊງດ້ານເສດຖະກິດຂອງລັດ ແລະ ໃນຂະນະດຽວກັນການສຶກສາ ເສດຖະກິດການເມືອງແບບນ້ິີຈະບ່ືນາເອົາຕົວແປກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງ ຫື ຂະບວນການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມມາ ພິຈາລະນາ ເພາະຖືວ່າລະບົບເສດຖະກິດແບບນິີ້ດີຢູ່ແລ້ວ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມຄວາມເຊື່ອໃນແນວທາງພັດທະນາ ແບບສັງຄົມນິຍົມ ແລະ ການຕື່ຕ້ານລະບົບທຶນນິຍົມກມີຜົນໃຫ້ການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງ ແນວມາກຊິດ ແລະ ນີໂອມາກຊິດບື່ຄອຍສົນໃຈວິພາກວິຈານບັນຫາຂອງລັດສັງຄົມນິຍົມ ແຕ່ຈະເນັ້ິນວິພາກວິຈານລະບົບທຶນ ນິຍົມເປັນຫັກນອກຈາກນີິ້ການໃຫ້ຄວາມສາຄັນແຕ່ຄວາມສະເໝີພາກໃນສັງຄົມ ແລະ ລະເລີຍບັນຫາເສລີພາບ ສ່ວນບຸກຄົນເຮັດໃຫ້ການສກຶ ສາເສດຖະກິດການເມືອງແບບເບິື່ງຂ້າມຕົວແປ ຫື ປະເດັນທື່ີກ່ຽວກບັ ຕົວບຸກຄົນໃນ ການອະທບິ າຍປະກົດການຕ່າງໆ ໃນສັງຄົມແຕ່ແນ່ນອນທີື່ດຽວລະບົບຄວາມເຊື່ອດາ້ ນເສດຖະກິດການເມືອງຄວນ ບື່ແມ່ນສາເຫດດຽວທ່ືີກ່ືໃຫ້ເກດຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງແນວການສຶກສາເສດຖະກິດການເມືອງທັງຫາຍຢ່າງ ນ້ອຍທີ່ືສຸດຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານລະບົບຄວາມເຊື່ອທາງເສດຖະກິດການເມືອງຄວນບ່ືອາດອະທິບາຍກລະນີແນວ ການສຶກສາເຊີງສະຖາບັນໄດ້ເພາະແນວການສຶກສາແບບນີິ້ບື່ໄດ້ຜູກຕິດກັບລະບົບຄວາມຄິດໃດຢ່າງຊັດເຈນບ່ືວ່າ ສັງຄົມນິຍົມ ຫື ເສລີນິຍົມເຖິງແມ່ນວ່ານັກວິຊາການໃນກຸ່ມນີິ້ຫາຍຄົນຈະວິພາກວິຈານ ແລະ ສຶກສາບັນຫາຂອງ ລະບົບທຶນນິຍົມຫລາຍກວ່າລະບົບສັງຄົມນິຍົມກຕາມ ແຕ່ກບື່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຄົນເຫົື່ານ້ິີເຊື່ອໝັ້ິນໃນແນວທາງ ສງັ ຄົມນຍິ ມົ . ໃນແງ່ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງປະຕິຖານນິຍົມກັບສັດນິຍົມນອກຈາກຄວາມແຕກຕ່າງໃນດ້ານອື່ນໆ ຫລວງຫລາຍແລ້ວ ປັດຊະຍາ 2 ແນວທາງນ້ີິຄວາມແຕກຕ່າງຢ່າງເຫັນໄດ້ແຈ້ງໃນປະເດັນການອະທິບາຍຄວາມ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍກຸ ປດັ ຈບຸ ັນ 168 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ສາພນັ ກນັ ລະຫວາ່ ງເຫດກບັ ຜົນ (causal relationship) ໃນທດິ ສະດີ ປັດຊະຍາປະຕິຖານນິຍມົ ຈະເນັ້ິນຄວາມ ສະໝ່າື ສະເໝີ ຂອງປະກົດການທເື່ີ ປັນເຫດກັບປາກົດການທື່ເີ ປນັ ຜົນຫລາຍກວາ່ ທື່ມີ ຸ້ງອະທິບາຍກົນໄກ ຫື ຂະບວນ ການຊືຶ່ງເຫດກື່ໃຫເ້ ກດີ ຜົນຂິຶ້ນມາທັງນີິ້ເພາະປັດຊະຍາແຫ່ງສາດແນວນິ້ີໃຫ້ຄວາມສາຄັນແກ່ການທານາຍຫລາຍກວ່າ ການອະທິບາຍນັິ້ນເອງ ດັື່ງນັິ້ນ, ທິດສະດີໃນເຊີງປະຕິຖານນິຍົມຈຶ່ືງມັກຈະພິຈາລະນາເຫດໃນແຫ່ງສິ່ືງທື່ີເກີດຂິ້ືນ ກອ່ ນ ແລະ ພຈິ າລະນາຜົນໃນແງສ່ ືິ່ງທື່ີເກີດຕິດຕາມມາຫາກເຫດການທງັ ສອງນີ້ິເກດີ ຂ້ນຶິ ຢ່າງສະໝາື່ ສະເໝີກຖືໄດ້ວ່າ ເຫດການທງັ ສອງມີຄວາມສາພນັ ກນັ ໃນເຊີງເຫດກບັ ຜນົ ໃນທາງກົງກນັ ຂ້າມປັດຊະຍາສດັ ນຍິ ົມຈະໃຫ້ຄວາມສາຄັນ ແກ່ການພນັ ນາເຖິງກົນໄກ ຫື ຂະບວນການທື່ີເຊື່ອມໂຍງປະກົດການຊງ່ຶື ເປັນເຫດເຂິົາ້ ກັບປະກດົ ການຊືຶ່ງເປັນຜົນທັງ ນ້ິີເພາະປດັ ຊະຍາແຫ່ງສາດໃນລັກສະນະນີິ້ເນ້ິັນການອະທບິ າຍເຊີງເຫດເຊີງ ຜນົ ຫລາຍເພາະສະນ້ິັນ ທິດສະດີໃນເຊີງ ສດັ ນິຍມົ ຈືຶ່ງໃຫ້ລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບກົນໄກຕ່າງໆທືີ່ປະກົດການຊງ່ຶື ເປັນເຫດມາຜກັ ດັນໃຫ້ເກີດປະກົດການທື່ີເປັນ ຜົນ (ເບິ່ືງ Keat and Ury, 1975 : Chap. 1,2) ຫາກພິຈາລະນາ ຈາກຄວາມແຕກຕ່າງດື່ງັ ກາ່ ວນິີ້ ເຮົາຈະເຫນັ ໄດ້ວ່າແນວການສຶກສາແບບການຕັດສິນໃຈເລືອກຂອງສ່ວນລວມມລີ ັກສະນະເປັນແບບປະຕິຖານນຍິ ົມ ຂະນະທື່ີ ແນວການສຶກສາເຊີງນີໂອມາກຊິດ ແລະ ແນວການສຶກສາເຊີງສະຖາບັນມີສະພາບເປັນສັດຈະນິຍົມ ທິດສະດີລັດ ໃນແນວການຕັດສິນໃຈເລືອກຂອງສ່ວນລວມຈະເນັິນ້ ຄວາມສະໝ່ືາສະເໝີຂອງຄວາມສາພັນລະຫວ່າງປັດໄຈທາງ ການເມືອງກັບປັດໄຈທາງເສດຖະກິດ ເຊັື່ນ ລະຫວ່າງການເລືອກຕັິ້ງກບັ ພາວະເງີນເຟີ້ິ ຫື ລະຫວ່າງລະດັບຄະແນນ ນິຍົມຂອງປະຊາຊົນທື່ີມີຕ່ືລັດຖະບານກັບການໃຊ້ຈ່າຍເງີນຂອງລັດເປັນຕົ້ິນການພິສູດວ່າປັດໄຈທັງສອງມີຄວາມ ສາພັນກັນກມັກຈະໃຊ້ເທັກນິກທາງສະຖິຕິ ເຊັື່ນ: ການວິເຄາະ ເສັ້ິນຖົດຖອຍ ແລະ ການຫາຫາສາຄັນຂອງຄວາມ ສາພັນມາເປັນສິ່ືງຢືນຢັນຕົວລະດັບຄວາມສະໝ່ືາສະເໝີຂອງການ ເກີດຂຶ້ິນຂອງປັດໄຈທັງສອງທື່ີຄາດວ່າມີຄວາມ ສາພັນກັນ ແຕ່ທິດສະດີນ້ິີຈະບ່ືສົນໃຈອະທິບາຍ ແລະ ພິສູດວ່າການເລືອກຕັິ້ງນາໄປສູ່ການເກີດພາວະເງີນເຟ້ິີໄດ້ ຢ່າງໃດໂດຍອາໄສວິທີການໃດດ້ວຍ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມທິດສະດີລັດແນວມາກຊິດ ແລະ ນີໂອມາກຊິດ ລວມທັງ ທິດສະດີລັດເຊງີ ສະຖາບນັ ມກັ ຈະໃຫ້ລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບກນົ ໄກຕາ່ ງໆຂອງລະບົບທຶນນຍິ ົມເຊືັ່ນ ອານາດຂອງຊົນ ຊັິ້ນ, ການເພິ່ືງພາຂອງລດັ ຕື່ນາຍທຶນໃນຖານະທີ່ືເປັນແຫງ່ື ລາຍໄດ້, ບົດບາດຂອງບລິສັດຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ອື່ນໆ ຊຶ່ືງມີຜົນຜັກດັນໃຫ້ລັດຕ້ອງດາເນີນນະໂຍບາຍທາງເສດຖະກດິ ທ່ືີເຂົິ້າຂ້າງນາຍທຶນ ການພິສູດໃຫ້ເຫັນເຖິງການທາ ງານຂອງກົນໄກຕ່າງໆ ໃນທິດສະດີກມັກຈະໃຊ້ ຫັກຖານທາງປະຫວັດສາດມາພັນລະນາໃຫ້ເຫັນສະພາບການ ເຊອ່ື ມໂຍງລະຫວ່າງເຫດກັບຜົນຢາ່ ງລະອຽດ ທດິ ສະດີອືນ່ ໃນແນວມາກຊິດ ແລະ ທິດສະດີທື່ີຕ່ືຕ້ານຄວາມຄິດກະ ແສຫັກທັງຫາຍ ເຊັ່ືນ ທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມແນວມາກຊິດ ທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມແບບໂຄງສ້າງ ແລະ ທິດ ສະດີລະບົບໂລກ ເປັນຕ້ນິົ ກນັບວາ່ ມລີ ກັ ສະນະເຊນັ່ື ນີິ້ຄືກັນ. ໃນດາ້ ນຄວາມແຕກຕ່າງໃນລະດັບການສກຶ ສາວເິ ຄາະລະຫວ່າງການພິຈາລະນາສະເພາະສ່ວນຍອ່ ຍກັບການ ພິຈາລະນາພາບລວມ ການພິຈາລະນາໃນປະການທາອິດຈະເນັ້ິນການແຍກວິເຄາະສ່ວນຍ່ອຍເປັນຫັກ ເມື່ອຈະຕ້ອງ ອະທິບາຍສ່ວນໃຫຍ່ກຈະເອົາຄວາມຄິດຂອງສ່ວນຍ່ອຍນັ້ິນ ແລະ ມາອະທິບາຍສ່ວນໃຫຍ່ໂດຍຖືວ່າສ່ວນ ໃຫຍ່ ເທົື່າກັບສ່ວນຍ່ອຍມາລວມກັນເທົື່ານັິ້ນເອງ ລັກສະນະການສຶກສາວິເຄາະແບບນ້ິີຈະເຫັນໄດ້ໃນທິດສະດີລັດຮູບ ແບບການຕດັ ສິນໃຈເລືອກຂອງສວ່ ນລວມ ແລະ ທດິ ສະດີຈກັ ກະພັດນິຍົມໃນທດັ ສະນະແບບເສລີນິຍົມສວ່ ນໃຫຍ່ ທິດສະດີເຫາື່ົ ນິ້ີຈະເນັ້ິນວເິ ຄາະປະກົດການທາງເສດຖະກິດການເມອື ງໂດຍອາໄສການພິຈາລະນາຄວາມຄິດຂອງປັດ ເຈກບຸກຄົນເປັນແນວທາງ ເຊັື່ນ: ການອະທິບາຍວ່າຄົນແຕ່ລະຄົນມີເຫດຜົນ ແລະ ມຸ້ງສະແຫວງຫາປະໂຫຍດສູງ ສຸດໃຫ້ຕົວເອງ ເມື່ອຈະວິເຄາະພຶດຕິກາຂອງຄົນທັງສັງຄົມກຖືເອົາງ່າຍໆ ວ່າຄົນທັງສັງຄົມມີລັກສະນະຄວາມຄິດ ແລະ ພຶດຕິກາເໝືອນຄົນພຽງຄົນດຽວທື່ີກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ິນກຄືເອົາຫັກເຫດຜນົ ລະດັບຕົວບຸກຄົນມາອະທິບາຍຄນົ ທິດສະດເີ ສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 169 ແປໂດຍ ປຕ ພູລິໄຊ ດວງມິກສະວງົ
ທງັ ສັງຄົມຢ່າງເຊ່ັືນ ກລະນີທິດສະດີລັດແນວການຕດັ ສນິ ໃຈເລືອກຂອງມະຫາຊົນ ຫື ມາອະທບິ າຍພຶດຕກິ າຂອງລັດ ດັື່ງເຊັື່ນທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ Cohen ເປັນຕົ້ິນ ສ່ວນການພິຈາລະນາພາບລວມນັິ້ນເນັິ້ນການສຶກສາ ຫນ່ວຍໃຫຍ່ ເຊນ່ືັ : ສັງຄມົ ທງັ ສັງຄມົ ແຕ່ຈະບື່ໃຫ້ຄວາມສາຄນັ ແກ່ຫນ່ວຍຍ່ອຍໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິືງ່ ລະດັບປັດເຈກ ບຸກຄົນ ເມື່ອຈະອະທບິ າຍພດຶ ຕິກາຂອງຫນ່ວຍຍ່ອຍກອາໄສແນວຄວາມຄິດ ແລະ ຫັກເຫດຜົນຂອງຫນວ່ ຍໃຫຍ່ ມາອະທິບາຍໂດຍຖືວ່າຫນ່ວຍຍ່ອຍເປັນພຽງສ່ວນປະກອບສ່ວນຫນຶ່ືງຂອງຫນ່ວຍໃຫຍ່ ແລະ ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບ ໂດຍກົງຈາກຫນ່ວຍໃຫຍກ່ ານສຶກສາວເິ ຄາະແບບນິີ້ຈະເຫັນໄດ້ແຈ້ງໃນທດິ ສະດີເຊີງມາກຊິດທກຸ ທິດສະດີ ທິດສະດີ ລັດແບບສະຖາບັນ ແລະ ທິດສະດີອື່ນໆ ເຊັື່ນ: ທິດສະດີການເພ່ິືງພາ, ທິດສະດີຈັກກະພັດນິຍົມຂອງ Galtung ເປັນຕົ້ິນ ທິດສະດີເຫົ່ືານີ້ິເນັ້ິນສຶກສາວິເຄາະຫນ່ວຍໃຫຍ່ທັງສິ້ນບ່ືວ່າຫນ່ວຍວິເຄາະດັື່ງກ່າວຈະເປັນສັງຄົມ, ລັດ ຫື ລະບົບໂລກກອບຄວາມຄິດກ່ຽວກັບຫນ່ວຍວິເຄາະເຫືົ່ານິີ້ຈະເປນັ ແກນກາງສາລັບການອະທິບາຍໃນທກຸ ກລະນີ ບ່ື ວາ່ ຈະເປັນການວິເຄາະໃນລະດັບໃດ ດງ່ືັ ຈະເຫັນໄດ້ຈາກກລະນີເຊນັ່ື ທດິ ສະດີລະບບົ ໂລກຂອງ Wallerstein ຊື່ຶງ ເມື່ອຈະວິເຄາະຫນ່ວຍຍ່ອຍລົງມາບ່ືວ່າຈະເປັນລະດັບລັດລະດັບຫນ່ວຍຜະລິດ ຫື ລະດັບຕ່ືາໄປກວ່ານັິ້ນກຈະ ອະທິບາຍໂດຍອາໄສກອບຄວາມຄິດ ແລະ ຫັກເຫດຜົນໃນການວິເຄາະລະດບັ ລະບົບໂລກສະເໝີ ທັງນີິ້ເປັນເພາະ ທິດສະດີນ້ິີຖືວ່າຄວາມເປັນໄປຂອງຫນວ່ ຍຍ່ອຍດ່ັືງກ່າວຂຶ້ນິ ຢູ່ກັບຄວາມປ່ຽນແປງຂອງລະບບົ ໂລກເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ນ້ນັິ ເອງ. ສວ່ ນຄວາມແຕກຕ່າງໃນການອະທິບາຍສາເຫດລະຫວາ່ ງການອະທິບາຍໃນແງ່ສະພາບແວດລ້ອມກັບການ ອະທິບາຍໃນແງ່ຈິດວິທະຍາເປັນປະເດັນທ່ືີເກີດຈາກລັກສະນະຕົວແປ ຫື ປັດໄຈສາຄັນທ່ືີໃຊ້ໃນການອະທິບາຍ ພຶດຕກິ າໃນທາງເສດຖະກດິ ການເມອື ງ ການອະທບິ າຍໃນແງສ່ ະພາບແວດລ້ອມຈະຖວື ່າປະກດົ ການ ຫື ພດຶ ຕິກາໃນ ທາງເສດຖະກິດການເມືອງແຕ່ລະຢ່າງ ເຊັື່ນ: ບົດບາດລັດໃນການສົື່ງເສີມການຜະລິດແບບທຶນນິຍົມ, ນະໂຍບາຍ ຈກັ ກະພັດນິຍົມຂອງມະຫາອານາດ ແລະ ບັນຫາຄວາມດ້ອຍພດັ ທະນາ ເປັນຕນິົ້ ເກດີ ຈາກສະພາບຕາ່ ງໆ ໃນສັງຄົມ ຫື ປະກົດ ການອື່ນໆ ໃນສັງຄົມເຊັ່ືນ: ຊົນຊັິ້ນ, ວິທີການຜະລິດ, ການຜະລິດເກີນຄວາມຕ້ອງການ, ການເພືິ່ງພາ, ການຂະຫຍາຍຕົວທັງບລິສັດຂ້າມຊາດ ແລະ ອື່ນໆ ຕົວແປທ່ືີໃຊ້ໃນການອະທິບາຍເຫົ່ືານ້ີິເປັນຕົວ ແປລະດັບໂຄງ ສ້າງ ຫື ລະດັບສັງຄມົ ທ່ືແີ ວດລ້ອມຕົວບກຸ ຄົນຊຶື່ງເປັນຜສູ້ ະແດງພຶດຕກິ າ ຫື ຜກູ້ ່ືໃຫເ້ ກີດປະກົດການນນິັ້ ຂຶ້ິນກ່າວອີກ ຢ່າງໜຶື່ງກຄື ການອະທິບາຍໃນແງ່ນີິ້ຖືພຶດຕິກາທາງເສດຖະກິດການເມືອງທີື່ມະນດຸ ໃນທຸກລະດັບສະແດງອອກມາ ຖກື ການົດໂດຍສະພາບແວດລ້ອມໃນລັກສະນະຕ່າງໆ ແນວການອະທບິ າຍແບບນ້ິີຈະເຫັນໄດ້ແຈງ້ ໃນແນວການສຶກ ສາເຊີງມາກຊິດ ແລະ ນີໂອມາກຊິດລວມທັງທິດສະດີທື່ີຄັດຄ້ານແນວຄວາມຄິດຂະແສຫັກທັງຫາຍ ສ່ວນການ ອະທິບາຍເຊີງຈິດວິທະຍາທື່ີເນັິ້ນດ້ານສິື່ງຈູງໃຈນັ້ິນ ຖືວ່າພຶດຕິກາຂອງມະນຸດໃນທຸກລະດັບບ່ືວ່າຈະເປັນປັດເຈກ ບຸກຄົນ ຫື ກຸ່ມຄົນຖືກການົດໂດຍສະພາບທາງຈິດໃຈ ຫື ຄວາມຄິດຂອງມະນຸດເອງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ນອກຈາກນິີ້ ພຶດຕກິ າຂອງມະນຸດທື່ີສະແດງອອກມາເກດີ ຈາກການກະຕຸ້ນຂອງສ່ືງິ ຈູງໃຈທັງຫາຍກາ່ ວອີກນັຍໜ່ືຶງ ມະນຸດສະແດງ ພດຶ ຕິກາໂດຍມີເປ້ິົາໝາຍຕ່ືສ່ືິງຈູງໃຈຢາ່ ງໃດ ຢາ່ ງໜືງຶ່ ການອະທບິ າຍໃນແງນ່ ີິ້ຈະພບົ ໃນແນວການສກຶ ສາເຊີງການຕັດ ສນິ ໃຈເລອື ກຂອງສ່ວນລວມ ແລະ ທິດສະດີ ແນວເສລີນິຍົມສ່ວນໃຫຍ່ ໃນກລະນີຂອງທິດສະດີລັດແນວການຕັດ ສິນໃຈເລືອກໂດຍສວ່ ນລວມຈະເຫັນໄດ້ແຈງ້ ວ່າ ການອະທບິ າຍການການດົ ນະໂຍບາຍເສດຖະກິດຂອງລັດ ຫື ການ ອອກສຽງເລືອກຕິງັ້ ຂອງປະຊາຊົນໃນທິດສະດີຈະຢ້ິາເຖິງການຕັດສິນໃຈຢ່າງມເີ ຫດຜົນເພ່ອື ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດ ສງູ ສດຸ ໃນແງທ່ ່ືີເປັນສາເຫດຂອງປະກົດການດ່ືັງກາ່ ວສະ ເໝີໂດຍຖືວ່າພຶດຕກິ າທາງເສດຖະກິດການເມອື ງທ່ືີສະແດງ ອອກມາເກີດຈາກຄວາມຄດິ ທ່ືີມເີ ຫດຜົນຂອງມະນຸດບ່ືແມນ່ ເກີດຈາກແຮງບັງຄັບ ຫື ແຮງຜັກດນັ ຂອງສະພາບແວດ ລ້ອມທງັ ຫາຍ. ທິດສະດີເສດຖະກດິ ການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 170 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ິໄຊ ດວງມກິ ສະວງົ
ຄວາມແຕກຕາ່ ງໃນດ້ານປັດຊະຍາໃນການສກຶ ສາເສດຖະກິດການເມືອງທງັ ສາມດ້ານທາໃຫແ້ ນວການ ສຶກ ສາເຊງີ ເສລີນິຍົມທງັ ຫາຍຝາ່ ຍໜືຶ່ງກັບແນວການສກຶ ສາທ່ືີຕ່ືຕ້ານສງັ ຄມົ ສາດກະແສຫກັ ຕາ່ ງໆ ອກີ ຝ່າຍໜ່ຶືງພັດທະນາ ທດິ ສະດີໄປໃນທິດທາງທ່ືແີ ຕກຕ່າງກັນໃນລັກສະນະກົງກັນຂາ້ ມຜົນທ່ືີຕາມມາກຄື ທດິ ສະດີທງັ ສອງຝ່າຍບື່ອາດຈະ ເຂາົິ້ ກັນໄດ້ ແລະແຕ່ລະຝາ່ ຍກບື່ອາດຈະຮບັ ກອບຄວາມຄິດຂອງອກີ ຝ່າຍໜງຶື່ ໄດ້ເລຍ 3. ການສຶກສາເສດຖະກດິ ການເມືອງເປັນແນວໂນ້ມຢາ່ ງໜ່ງຶື ທ່ືີສະທອ້ ນເຖິງຄວາມພະຍາຍາມທ່ືີຈະສາ້ ງສັງຄມົ ສາດແບບປະສົມປະສານຂຶ້ິນມາແທນສາຂາຕ່າງໆ ໃນສັງຄົມສາດທື່ີແຍກອອກຈາກກັນຢ່າງຂ້ອນຂ້າງເດດັ ຂາດ ໃນ ທານອງດຽວກັບວິຊາທ່ືີມີລັກສະນະຂ້າມສາຂາອືນ່ ໆ ເຊັ່ືນ: ສັງຄົມວິທະຍາການເມືອງ, ຈິດວິທະຍາສັງຄົມມະນຸດ ວິທະຍາເສດຖະກິດ ແລະ ອື່ນໆ ຊຶື່ງສຶກສາເຖິງສ່ວນທ່ືີກ້າວກ່າຍກັນຢູ່ລະຫວ່າງສາຂາວິຊາຢ່າງນ້ອຍສອງສາຂາ ເສດຖະກດິ ການເມືອງມຸ້ງສຶກສາວເິ ຄາະປະເດັນທື່ີກຽ່ ວຂ້ອງຢ່າງນ້ອຍທີສ່ື ຸດລະຫວາ່ ງ ສາຂາວຊິ າລດັ ສາດກັບສາຂາວິ ຊາເສດຖະສາດນອກຈາກນີິ້ຍັງນາເອົາຄວາມຮູ້ຈາກສັງຄົມສາດດ້ານອື່ນໆເຊັື່ນ: ສັງຄົມວິທະຍາ, ປະຫວັດສາດ, ມະນຸດວິທະຍາ ເປັນຕົ້ິນມາໃຊ້ໃນການສຶກສາແລະພັດທະນາທິດສະດີ ອີກດ້ວຍລັກສະນະເຊັື່ນນິີ້ເຮັດໃຫ້ ເສດຖະກດິ ການເມອື ງມລີ ັກສະນະຂ້ອນຂ້າງແຕກຕ່າງຈາກວິຊາທື່ີມີລກັ ສະນະຂ້າມສາຂາອື່ນໆຢູ່ດວ້ ຍໃນແງ່ທ່ືີຜູ້ສົນ ໃຈສຶກສາບ່ືໄດ້ຈາກດັ ຕົວຢູ່ສະເພາະສອງສາຂາວິຊາທື່ີກຽ່ ວຂອ້ ງກັນ ເຊັນື່ : ສງັ ຄົມວທິ ະຍາການເມືອງ ເປັນວຊິ າທ່ືີສົນ ໃຈກັນສະເພາະໃນໝູ່ນກັ ລັດຖະສາດ ແລະ ນັກສັງຄົມວິທະຍາ ເປັນຕົ້ິນແຕ່ຈະມີນັກສັງຄົມສາດແທບທຸກສາຂາວິ ຊາເຂ້ົິາມາມສີ ວ່ ນໃນການພດັ ທະນາທດິ ສະດີ ຫື ນາທິດສະດໄີ ປສກຶ ສາວິເຄາະກລະນີຕ່າງໆ ດືງັ່ ນ້ິັນ, ຈຶ່ືງບ່ືແມ່ນເລື່ອງ ແປລກທື່ີເຮົາອາດຈະພົບງານຂຽນທາງພູມສາດສັງຄົມວິເຄາະປະເດັນບາງປະເດັນໂດຍອາໄສກອບທິດສະດີ ເສດຖະກດິ ການເມືອງ ເຊນື່ັ : ທິດສະດກີ ານເພງິື່ ພາ ແລະ ທດິ ສະດີລະບບົ ໂລກ ຫື ບດົ ຂຽນເຊີງມະນດຸ ວິທະຍາຊ່ືຶງນ າເອົາແນວຄິດຂອງເສດຖະກດິ ການເມືອງແບບມາກຊິດມາໃຊ້ໃນການຕີຄວາມກລະນີທື່ີສກຶ ສາ ເມືອ່ ພິຈາລະນາຈາກ ຈຸດນີ້ິສະຖານະຂອງເສດຖະກດິ ການເມອື ງຈຶ່ືງບື່ໄດ້ເປັນພຽງແຕ່ວິຊາທ່ືມີ ີລັກສະນະຂ້າມສາຂາເທົື່ານັິນ້ ຫາກຍັງເປັນ ແນວທາງໃນການສກຶ ສາ (approach) ໃນທາງສງັ ຄົມສາດຢາ່ ງໜ່ງືຶ ອີກດວ້ ຍ. ສະພາບທ່ືີການສຶກສາໃນແບບເສດຖະກິດການເມືອງໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນໝູ່ນັກສັງຄົມ ສາດສາຂາຕ່າງໆ ນິ້ນັ ນອກຈາກຈະຊີ້ິໃຫເ້ ຫັນເຖງິ ຄວາມສາຄັນຂອງປະເດັນບັນຫາທວື່ີ ິຊານີິ້ເຂາ້ິົ ໄປສຶກສາຍັງສະທ້ອນ ເຖິງຄວາມຕ້ອງການທ່ືີຈະສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ ແລະ ພັດທະນາທິດສະດີທ່ືີສາມາດອະທິບາຍບັນຫາຂອງໂລກ ປັດຈຸບັນທື່ີມີລັກສະນະຊັບຊ້ອນ ແລະ ກ້າວກ່າຍລະຫວ່າງກິດຈະກາຫາຍດ້ານແນ່ນອນທື່ີດຽວສາຂາວິຊາການໃນ ສັງຄມົ ສາດກະແສຫກັ ທ່ືີແບ່ງແຍກອອກຈາກກັນຢ່າງເດັດຂາດ ແລະ ພດັ ທະນາທດິ ສະດີກັນໄປໃນຕ່າງທິດທາງກັນ ຈນົ ບອື່ າດຈະປະສານເຂາ້ິົ ນາກນັ ໄດ້ຄວນຈະບ່ືອາດຕອບບັນຫາສັງຄົມປັດຈບຸ ັນທ່ືີມເີ ລອື່ ງຂອງເສດຖະກິດການເມືອງ , ສັງຄົມ, ວັດທະນະທາ ແລະ ດ້ານອື່ນໆເຂ້ົິາມາກຽ່ ວຂອ້ ງກັນຈນົ ແຍກບື່ອອກໄດ້ຢ່າງໄດ້ຜົນການເບ່ິືງບນັ ຫາຕ່າງໆ ພຽງດາ້ ນດຽວບື່ວ່າຈະເປັນບັນຫານະໂຍບາຍເສດຖະກິດຂອງລດັ ບັນຫາຄົນວາ່ ງງານໃນສັງຄມົ ຫື ບັນຫາຄວາມຂັດ ແຍ້ງໃນລະດັບຊາດ ແລະ ລະດັບໂລກບ່ືພຽງແຕ່ຈະບື່ໃຫ້ຄາອະທິບາຍທ່ືີໜ້າພໃຈແຕ່ຍັງອາດຈະທາໃຫ້ເຂົ້ິາໃຈ ບນັ ຫານັ້ິນຢາ່ ງຜດິ ພາດໄດ້ອກີ ດ້ວຍເພາະສະນິັ້ນໃນຕົວມນັ ເອງເສດຖະກດິ ການເມືອງອາດຈະເປັນກາ້ ວໜ່ືຶງຂອງການ ພະຍາຍາມສ້າງສັນສງັ ຄົມສາດທືີ່ມີລກັ ສະນະເປັນເອກະພາບຫລາຍຂຶ້ິນ ແລະ ສາມາດນາມາໃຊ້ສກຶ ສາບັນຫາສັງຄົມ ປດັ ຈຸບນັ ທື່ມີ ຄີ ວາມຊັບຊອ້ ນສູງໄດ້ດີຍິ່ືງຂ້ິຶນ. ລັກສະນະ ແລະ ແນວໂນ້ມທັງສາມປະການທື່ີກ່າວມາແລ້ວຂ້າງຕ້ົິນເປັນພຽງຂ້ິສັງເກດທື່ີໄດ້ມາຈາກການ ພິຈາລະນາທິດສະດີເສດຖະກິດການເມືອງຍກຸ ປັດຈຸບັນພາຍໃນຂອບເຂດທ່ືີຈາກັດແນ່ນອນທື່ີດຽວມັນຄວນບ່ືອາດ ຈະສະທອ້ ນພາບລວມທື່ີຊັດເຈນອອກມາໄດ້ນອກຈາກນ້ີພິ າບທ່ືເີ ຮົາເຫັນຄວນຈະປຽ່ ນແປງຕາມການເວລາເພາະທິດ ທິດສະດເີ ສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 171 ແປໂດຍ ປຕ ພູລໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງມີສະພາບເໝືອນສບັ ພະສືິ່ງພາຍໃນໂລກທບື່ີ ື່ຢຸດນິ່ືງຢູ່ກບັ ທ່ືີມັນຈະຂະຫຍາຍຕົວທັງໃນ ແບບປະລິມານ ແລະ ແບບຄຸນນະພາບ ຫື ອາດຈະເສ່ືອມໂຊມໄປຕາມກະແສການປຽ່ ນແປງຂອງໂລກ. ທດິ ສະດີເສດຖະກິດການເມືອງໃນຍຸກປດັ ຈບຸ ັນ 172 ແປໂດຍ ປຕ ພລູ ໄິ ຊ ດວງມິກສະວງົ
ເອກະສານອາ້ ງອງີ Anderson, Charles H. 1974 The Political Economy of Social Class Englewood Cliffs : Prentice-Hall. Anderson, Perry 1976 Consideration of Western Marxism London : Verso. Andrain, Charles F. 1970 Political Life and Social Change Belmont : Wadsworth 1980 Politics and Economic Policy in Western Democracies North Scituate : DuxburyPress. Andreski, Stanislav and Alan Bullock 1977 \"Imperialism” pp. 301-303 in Alan Bullock and Oliver Stallybrass (eds) The FontanaDictionary of Modern Thought London : Fontana Books Alavi, Hamza 1972 “The State in Post-Colonial Societies : Pakistan and Bangladesh” New Left Review74 : 59-81. 1982 “State and Class Under Peripheral Capitalism” pp. 289-307 in Hamza Alavi andTeodore Shanin (eds) Introduction to the Sociology of Developing Societies London Macmillan. Alford, Robert R. 1975 “Paradigms of Relation between State and Society” pp. 145-160 in Leon N. Lindberget.al (eds) Stress and Contradiction in Modern Capitalism Lexington : Lexington Books. Ali, James and K. Alec Chrystal 1983 Political Economics Berkley : University of California Press. Altvater, Elmar 1978 \"Some Problems of State Intervention\" pp. 40-42 in John Holloway and Sol Picciotto(eds) State and Capital London : Edward Arnold. Amin, Samir 1974 Accumulation on a World Scale New York : Monthly Review 1976 Unequal Development New York : Monthly Review Apter, David E. 1981. Introduction to Political Analysis New Delhi : Prentice-Hall of India. Baran, Paul A. and Paul M. Sweezy 1966 Monopoly Capital New York : Monthly Review 1972 “Note on the Theory of Imperialism” pp. 156-170 in Kenneth E. Boulding and Tapan Mukerjee (eds). Economic Imperialism Ann Arbor : The Michigan University Press. Baratt Brown, Michael 1972 Essay on Imperialism Nottingham : Spokesman Books 1978 The Economic Imperialism Middlesex : Penquin Books Basu, Dilip K. 1979 \"The Peripherization of China : Note on the Opium Connection” pp. 171-187 inWalter L. Goldfrank (ed) The World-System of Capitalism : Past and Present Beverly
Hills : Sage bell, Daniel 1981 \"Models and Reality in Economic Discouse” pp. 46-80 in Daniel Bell and Irving Kristol (eds) The Crisis in Economic Theory New York : Basic Books Benjamin, Roger and Raymond Duval 1985 “The Capitalist Stage in Context” pp. 19-56 in Roger Benjamin and Stephen L. Elkin(eds) The Democratic State Kansas : University Press of Kansas Bergesen, Albert 1980 \"From Utilitarianism to Globology : The Shift From Individual to the World as a whole as the Prinmordial Unit of Analysis” pp. 1-12 in Albert Bergesen (ed) Studies of the Modern World-System New York : Academic Press 1981 \"Long Ecomic Cycle and the Size of Industrial Enterprise” pp. 179-189 in RichardRubinson (ed) Dynamics of World Development Beverly Hills : Sage 1983 “The Class Struggle of the World-System” pp. 43-54 in William R. Thompson (ed)Contending Approaches to World System Analysis Beverly Hills : Sage Bergesen, Albert kand Ronal Schoenberg 1980 “Long Waves of Colonial Expansion and Contraction, 1415-1969\" pp. 231-277 inAlbert Bergesen (ed) Studies of the Modern World-System New York : Academic Press. Best, Michael H. and William E. Connolly 1982 The Politicized Economy Lexington : D.C. Heath and Company. Biggerstaff, Knight 1976 “Modernization and Early Modern China” in Ceril E. Black (ed) Comparative Modernization: A Reader New York: The Free Press. Blake, David H. and Robert S. Walters 1966 Monopoly Capital New York : Monthly Review 1972 “Note on the Theory of Imperialism” pp. 156-170 in Kenneth E. Boulding and TapanMukerjee (eds). Economic Imperialism Ann Arbor : The Michigan University Press. Baratt Brown, Michael 1972 Essay on Imperialism Nottingham : Spokesman Books 1978 The Economic Imperialism Middlesex : Penquin Books Basu, Dilip K. 1979 \"The Peripherization of China : Note on the Opium Connection” pp. 171-187 inWalter L. Goldfrank (ed) The World-System of Capitalism : Past and Present BeverlyHills : Sage bell, Daniel 1981 \"Models and Reality in Economic Discouse” pp. 46-80 in Daniel Bell and Irving Kristol (eds) The Crisis in Economic Theory New York : Basic Books Benjamin, Roger and Raymond Duval 1985 “The Capitalist Stage in Context” pp. 19-56 in Roger Benjamin and Stephen L. Elkin
(eds) The Democratic State Kansas : University Press of Kansas Bergesen, Albert 1980 \"From Utilitarianism to Globology : The Shift From Individual to the World as a whole as the Prinmordial Unit of Analysis” pp. 1-12 in Albert Bergesen (ed) Studies of the Modern World-System New York : Academic Press 1981 \"Long Ecomic Cycle and the Size of Industrial Enterprise” pp. 179-189 in RichardRubinson (ed) Dynamics of World Development Beverly Hills : Sage 1983 “The Class Struggle of the World-System” pp. 43-54 in William R. Thompson (ed)Contending Approaches to World System Analysis Beverly Hills : Sage Bergesen, Albert kand Ronal Schoenberg 1980 “Long Waves of Colonial Expansion and Contraction, 1415-1969\" pp. 231-277 inAlbert Bergesen (ed) Studies of the Modern World-System New York : Academic Press. Best, Michael H. and William E. Connolly 1982 The Politicized Economy Lexington : D.C. Heath and Company. Biggerstaff, Knight 1976 “Modernization and Early Modern China” in Ceril E. Black (ed) Comparative Modernization: A Reader New York: The Free Press. Blake, David H. and Robert S. Walters
Search
Read the Text Version
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
- 169
- 170
- 171
- 172
- 173
- 174
- 175
- 176
- 177
- 178
- 179
- 180
- 181
