เลือกตั้ง62ขอนแก่น

2 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น เร่ือง การศึกษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกตง้ั สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น Political Activities and Electoral Behavior in the 2019 Thailand General Election in Khon Kaen Province ผู้เขียน ศิวัช ศรีโภคางกลุ เลขมาตรฐานสากลประจ�ำ หนังสือ (e-book) 978-616-476-092-9 รหสั สง่ิ พิมพ์สถาบนั สวพ.63-14-00.0 (ebook) พิมพค์ รั้งที่ 1 มถิ ุนายน 2563 ประสานงาน วลยั พร ลอ้ อศั จรรย์ สงวนลขิ สทิ ธ ิ์ © 2563 ลขิ สิทธ์ขิ องสถาบันพระปกเกล้า จัดพิมพ์โดย สำ�นกั วจิ ัยและพัฒนา สถาบันพระปกเกล้า ศนู ย์ราชการเฉลิมพระเกยี รติ 80 พรรษาฯ อาคารรฐั ประศาสนภักดี ชน้ั 5 (โซนทศิ ใต้) เลขท่ี 120 หมู่ 3 ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักส่ี กรงุ เทพฯ 10210 โทรศพั ท์ 0-2141-9596 โทรสาร 0-2143-8177 http://www.kpi.ac.th

3 ค�ำน�ำสถาบันพระปกเกล้า การเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรเมอื่ วนั ที่ 24 มนี าคม พ.ศ.2562 เปน็ การเลอื กตง้ั ครงั้ แรก ภายหลังการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งได้มีการเปล่ียนแปลง กติกาท่ีเกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งหลายประการ ได้แก่ การน�ำระบบการเลือกต้ังท่ีเรียกว่า “การเลือกตั้ง แบบจัดสรรปันส่วนผสม” มาใช้ โดยก�ำหนดให้แต่ละเขตเลือกตั้งมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เขตละ หนึ่งคน และประชาชนผู้มีสิทธิเลือกต้ังมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนเลือกต้ังได้คนละหน่ึงคะแนน สว่ นสมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรแบบบญั ชรี ายชอ่ื นน้ั เปน็ การจดั สรรโดยค�ำนวณจากคะแนนรวมทพี่ รรคการเมอื ง ไดจ้ ากการเลอื กตงั้ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรแบบแบง่ เขตทว่ั ประเทศ การก�ำหนดใหพ้ รรคการเมอื งสามารถ เสนอรายชอื่ บคุ คลซงึ่ สมควรไดร้ บั แตง่ ตง้ั เปน็ นายกรฐั มนตรไี มเ่ กนิ สามรายชอื่ การก�ำหนดในเรอื่ งคณุ สมบตั ิ และลกั ษณะตอ้ งหา้ มของผสู้ มคั รรบั เลอื กตง้ั รปู แบบและวธิ กี ารรณรงคห์ าเสยี งเลอื กตง้ั ตลอดจนบทลงโทษ กรณกี ระท�ำความผดิ เกยี่ วกบั การเลอื กตงั้ ทเี่ ขม้ ขน้ กวา่ การเลอื กตงั้ ครงั้ กอ่ นๆ นอกจากนี้ การเลอื กตงั้ เมอ่ื วนั ท่ี 24 มนี าคม 2562 ยงั เกดิ ขนึ้ ทา่ มกลางบรบิ ทและสภาพแวดลอ้ มทางสงั คม เศรษฐกจิ และการเมอื ง ที่เปล่ียนแปลงไปจากการเลือกต้ังทว่ั ไปครง้ั หลังสดุ เม่ือปี 2554 เป็นอยา่ งมาก อาทิ การวา่ งเวน้ จากการ เลอื กตงั้ เกอื บแปดปที �ำใหม้ ผี มู้ สี ทิ ธเิ ลอื กตงั้ ครง้ั แรก (First Time Voter) มากกวา่ 7 ลา้ นคน การเปลย่ี นแปลง อย่างฉับพลนั ของเทคโนโลยกี ารสื่อสาร (Digital Disruption) ท�ำใหส้ อ่ื ใหม่ (new media) เขา้ มามอี ทิ ธพิ ล ในการเลือกตั้งอย่างเด่นชัดเป็นคร้ังแรก การเปลี่ยนแปลงในกติกาและสภาพแวดล้อมดังกล่าวท�ำให ้ เกิดการเปลี่ยนแปลงในกระบวนการจัดการเลือกตั้ง ยุทธวิธีการหาเสียงของผู้สมัครและพรรคการเมือง รวมถึงพฤติกรรมการตดั สนิ ใจลงคะแนนของประชาชนอย่างมนี ัยยะส�ำคัญและน่าสนใจยง่ิ หนงั สอื ขดุ “การเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562” นเ้ี ปน็ ผลการศกึ ษาจากชดุ โครงการวจิ ยั ท่ีสถาบันพระปกเกล้าได้จัดท�ำขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือส�ำรวจและบันทึกปรากฏการณ์ทางการเมือง โดยเฉพาะในมิติของความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมอ่ื 24 มนี าคม พ.ศ. 2562 ในจงั หวดั ตา่ ง ๆ ไดแ้ ก่ กรงุ เทพมหานคร กาฬสนิ ธ์ุ ก�ำแพงเพชร กาญจนบรุ ี ขอนแกน่ ชลบุรี เชียงใหม่ นครศรธี รรมราช แพร่ ร้อยเอด็ สงขลา สุพรรณบุรี สรุ นิ ทร์ พะเยา พิษณุโลก ปตั ตานี สรุ าษฎร์ธานี เลย สระแกว้ และอุบลราชธานี ขอ้ มูลท่ีน�ำเสนอในหนงั สือชุดนี้ไดฉ้ ายให้เหน็ ภาพ

4 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น ในระดบั พนื้ ทขี่ องบรรยากาศและความเคลอื่ นไหวของพรรคการเมอื ง องคก์ รและกลมุ่ ทางการเมอื งตา่ งๆ ความเคลอื่ นไหวและพฤตกิ รรมทางการเมอื งของผสู้ มคั รรบั เลอื กตง้ั บทบาทของหนว่ ยงานทเ่ี ขา้ มาเกยี่ วขอ้ ง ในการเลอื กตง้ั พฤตกิ รรมทางการเมอื งของประชาชนและกลมุ่ การเมอื ง การใชท้ รพั ยากรตา่ งๆ โดยเฉพาะ อย่างย่ิงในเร่ืองค่าใช้จ่าย การเปลี่ยนแปลงของข้ัวอ�ำนาจทางการเมือง การย้ายพรรคการเมือง ปัจจัยท ี่ ส่งผลต่อการตัดสินใจทางการเมือง รวมทั้งการวิเคราะห์ผลการเลือกต้ังที่เกิดขึ้น การเคลื่อนไหวและ การรณรงค์ในการเลือกต้ังในแต่ละจังหวัดที่ปรากฏในสื่อออนไลน์ ตลอดจนประเด็นอ่ืนๆ ท่ีน่าสนใจท่ี ปรากฏขึ้นมาในช่วงระหว่างการมีพระราชกฤษฎีกาก�ำหนดให้มีการเลือกตั้ง วันเลือกต้ัง และหลังการ เลือกต้ัง สถาบันพระปกเกล้าขอขอบคุณ รองศาสตราจารย์ ฐปนรรต พรหมอินทร์ รองศาสตราจารย์ พรชัย เทพปัญญา รองศาสตราจารย์ ดร.สามารถ ทองเฝือ รองศาสตราจารย์ ดร.กตัญญู แก้วหานาม รองศาสตราจารย์ ดร.ศิวัช ศรีโภคางกุล ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ไพลิน ภู่จีนาพันธุ์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.บูฆอรี ยีหมะ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิเชียร ตันศิริคงคล ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.กฤษฎา พรรณราย ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.ณฐั พงศ์ บญุ เหลอื ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ศุทธิกานต์ มีจ่ัน ดร.พิมพ์ลิขิต แก้วหานาม ดร.พิสมัย ศรีเนตร ดร.จันทรา ธนะวัฒนาวงศ์ ดร.ภคพร วัฒนด�ำรง ดร.ประเทือง ม่วงอ่อน ดร.ณรินทร์ เจริญทรัพยานนท์ ดร.เสริมสิทธ์ิ สร้อยสอดศรี อาจารย์ ชนันทิพย์ จันทรโสภา อาจารย์ อุบลวรรณ สุภาแสน อาจารย์ ดารารัตน์ ค�ำเป็ง ตลอดจนผู้เก่ียวข้อง ทกุ ทา่ นทใี่ หค้ วามอนเุ คราะหร์ ว่ มด�ำเนนิ งานวจิ ยั ขอขอบพระคณุ ทรงคณุ วฒุ ทิ กุ ทา่ นทก่ี รณุ าเปน็ ผพู้ จิ ารณา ใหข้ อ้ เสนอแนะเพอื่ ใหง้ านวจิ ยั มคี ณุ ภาพ สถาบนั พระปกเกลา้ คาดหวงั วา่ ผลจากการศกึ ษาของชดุ โครงการ วิจัยนี้ จะเปน็ ฐานข้อมูลส�ำคญั ทจี่ ะน�ำไปส่กู ารพัฒนาประชาธิปไตยของประเทศไทยตอ่ ไป สถาบันพระปกเกลา้ 2563

5 ค�ำน�ำ การเลอื กตงั้ ทเ่ี สรแี ละเปน็ ธรรมถอื เปน็ องคป์ ระกอบส�ำคญั ในระบอบประชาธปิ ไตย โดยเฉพาะ ในสงั คมการเมอื งใดกต็ ามทปี่ ระสบกบั ความขดั แยง้ ยดื เยอื้ มาเปน็ เวลานาน เสยี งของประชาชนทสี่ ะทอ้ น ผ่านบัตรลงคะแนน ยิ่งนับว่าเป็นการแสดงเจตจ�ำนงร่วมกันในการตัดสินชะตากรรมชีวิตทางการเมือง ของตนเอง ในกรณีของสังคมไทย การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคร้ังสุดท้ายเกิดขึ้นเมื่อวันท ่ี 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 หรอื นบั วา่ เปน็ เวลาเกอื บ 8 ปกี อ่ นทจี่ ะมกี ารเลอื กตง้ั อกี ครงั้ ในวนั ท่ี 24 มนี าคม พ.ศ. 2562 ปฏเิ สธไม่ได้ว่า การเลอื กต้งั ในปีนีเ้ ผชญิ กบั ค�ำถามและเสียงวิจารณ์ถึงความเปน็ เสรีและเป็น ธรรมอย่างหนักหน่วงและต่อเนื่อง ผลที่ตามมาจึงท�ำให้การเลือกต้ังไม่สามารถเป็นแสงสว่างที่เพียงพอ ในการสอ่ งแสงเพอ่ื หาทางออกใหส้ งั คมไทยบรรเทาสถานการณค์ วามขดั แยง้ ทเี่ กดิ ขนึ้ เปน็ เวลานานนบั ตงั้ แต ่ การรัฐประหารปี 2549 ได้ อย่างไรก็ดี การเลือกตั้งในปีนี้ได้เกิดปรากฏการณ์และเรื่องราวจ�ำนวนมากท่ี สมควรได้รับการศกึ ษาและวิเคราะหใ์ นเชิงวชิ าการอย่างจริงจัง รายงานวิจัยฉบับนี้ ข้าพเจ้าได้รับโอกาสและการสนับสนุนจากสถาบันพระปกเกล้าให้ศึกษา ความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัด ขอนแกน่ ซง่ึ นบั วา่ เปน็ ความทา้ ทายและเปน็ ประสบการณท์ ดี่ อี กี ครงั้ ในการท�ำงานทางวชิ าการของขา้ พเจา้ ข้าพเจ้าขอขอบคุณ ดร.สติธร ธนานิธิโชติ อาจารย์ณัชชาภัทร อมรกุล และคุณวลัยพร ล้ออัศจรรย ์ จากสถาบันพระปกเกล้า ตลอดจนขอขอบคณุ ดร.ประเทอื ง มว่ งออ่ น จากคณะรฐั ศาสตร์ มหาวิทยาลัย อุบลราชธานี ท่ีแนะน�ำข้าพเจ้าให้กับสถาบันพระปกเกล้าเพ่ือท�ำรายงานวิจัยชิ้นนี้ ขอขอบคุณ กลมุ่ ตวั อยา่ งทกุ ทา่ นทส่ี ละเวลาใหข้ า้ พเจา้ ไดส้ มั ภาษณ์ ตลอดจนขอขอบคณุ วทิ ยาลยั การปกครองทอ้ งถน่ิ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ต้นสังกัดท�ำงานของข้าพเจ้า ที่สนับสนุนการท�ำวิจัยและการใช้ชีวิตทางวิชาการ มาโดยตลอด และสดุ ทา้ ย ขอขอบคณุ พอ่ แมแ่ ละพชี่ าย ทส่ี นบั สนนุ ใหข้ า้ พเจา้ ไดท้ �ำงานในอาชพี ทข่ี า้ พเจา้ ปรารถนา ข้าพเจ้าไม่มีโอกาสใดเลยท่ีจะท�ำให้ทั้งสามท่านได้มองเห็นผลงานอีกช้ินหน่ึงของข้าพเจ้า ขอให้คุณปู การท่ีอาจจะพอมีจากรายงานวจิ ัยฉบับนีใ้ ห้เปน็ ของท่านทัง้ สามคน ศิวชั ศรีโภคางกลุ

6 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น บทคัดย่อ พรรคเพื่อไทยสามารถชนะการเลือกตั้งแทบจะยกท้ังจังหวัดขอนแก่นเรื่อยมาตั้งแต่สมัยเป็น พรรคไทยรกั ไทยจนถงึ พรรคพลงั ประชาชน อยา่ งไรกต็ าม นบั ตงั้ แตม่ กี ารรฐั ประหารในวนั ที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 เปน็ ตน้ มา คณะรกั ษาความสงบแหง่ ชาติ (คสช.) ไดบ้ รหิ ารประเทศเปน็ เวลากวา่ หา้ ปี กอ่ นจะ ยินยอมให้มีการเลือกต้ังในวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2562 รายงานวิจัยน้ีจึงศึกษาความคิดและพฤติกรรม การเลือกต้ังของผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งในจังหวัดขอนแก่น เพื่อพิจารณาว่า สถานการณ์การเมือง ทเ่ี ปลย่ี นไปตลอดหา้ ปที ผี่ า่ นมา รวมถงึ การประสบพบเจอกบั ปจั จยั ใหมๆ่ จ�ำนวนมาก ชาวขอนแกน่ ยงั คง รกั และศรทั ธาในพรรคเพอ่ื ไทยเหมอื นเดมิ หรอื ไม่ หรอื ถา้ ใชห่ รอื ไมใ่ ช่ จะอยบู่ นพนื้ ฐานเหตผุ ลใด โดยผวู้ จิ ยั อาศัยการศึกษาเอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วมและ ไม่มีส่วนร่วมในพ้ืนที่จังหวัดขอนแก่นท้ัง 10 เขตเลือกต้ัง ผลการศึกษาพบว่า ปรากฏการณ์และกติกา จ�ำนวนมากก่อนการเลือกตั้งถูกออกแบบไว้เพื่อให้ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ครองความได้เปรียบ ในการเป็นนายกรัฐมนตรีต่อไป ในส่วนผลการเลือกต้ัง 10 เขตของจังหวัดขอนแก่นน้ัน แม้พรรค พลังประชารัฐจะสามารถชนะได้ในเขตที่ 2 แต่รายงานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่า คนขอนแก่นส่วนใหญ่ยังผูกพัน กับพรรคการเมืองท่ีสนบั สนนุ ฝา่ ยประชาธิปไตย ค�ำส�ำคญั : การเลือกตงั้ ทั่วไป พ.ศ. 2562, การแขง่ ขันในการเลอื กตง้ั , จงั หวดั ขอนแกน่

7 Abstract Candidates of Pheu Thai Party have won almost every election in Khon Kaen Province since the party was known as first Thai Rak Thai Party and then People’s Power Party. However, after the coup d’état on 22 May 2014, the National Council for Peace and Order (NCPO) ruled the country for five years before agreeing to hold a general election on 24 March 2019. Against the background of political changes that occurred in the past five years and the emergence of many new factors, this study examines electoral opinions and behavior of voters in Khon Kaen Province. It seeks to determine whether voters’ support and loyalty for Pheu Thai Party has remained as strong as in the past and for what reasons. The author based the study on examine of various relevant documentary sources, in-depth interviews and participant observation in ten electoral districts in Khon Kaen Province. It was found that General Prayut Chan-o-cha was able to capitalize on several occurrences and regulations put into place ahead of the election to return to the position of the prime minister. In regard to the election results, the author shows that, despite the victory of Palang Pracharat Party in electoral district 2, most voters in Khon Kaen felt affiliated with parties that supported the democratic side. Keywords: the 2019 General Election; Election Competition; Khon Kaen Province

8 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น บทสรุปส�ำหรับผู้บริหาร รายงานวิจัยเรื่อง “การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิก สภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น” เป็นการศึกษาหลากหลายแง่มุมทางวิชาการท่ีเก่ียวข้องกับ การเลอื กตง้ั ในวนั ท่ี 24 มนี าคม พ.ศ. 2562 ภายหลงั ทส่ี งั คมไทยวา่ งเวน้ จากการเลอื กตง้ั มาเปน็ ระยะเวลา นานเกอื บ 5 ปี เหตผุ ลทรี่ ายงานวจิ ยั นเี้ ลอื กกรณศี กึ ษาเปน็ จงั หวดั ขอนแกน่ เนอ่ื งดว้ ยจงั หวดั ขอนแกน่ เปน็ จังหวัดใหญ่และเป็นฐานเสียงส�ำคัญของพรรคการเมืองท่ีได้รับการสนับสนุนจากทักษิณ ชินวัตร ไม่ว่า จะจากพรรคไทยรกั ไทย พรรคพลังประชาชนและพรรคเพอ่ื ไทย อย่างไรกด็ ี ก่อนการเลือกตง้ั ในปี 2562 ปฏิเสธไม่ได้ว่ารัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) นายก รัฐมนตรไี ดอ้ าศยั นโยบายประชานยิ มจ�ำนวนมากภายใต้ชือ่ ว่า นโยบายประชารฐั และมกี ารจัดต้งั พรรค พลงั ประชารฐั เพ่อื หวงั ทีจ่ ะชนะการเลอื กตัง้ ภายใตร้ ฐั ธรรมนูญและกฎกตกิ าทีถ่ กู ออกแบบมาโดย คสช. โดยแกนน�ำพรรคพลังประชารัฐคนหน่ึงเคยกล่าวอย่างมั่นใจว่า พรรคพลังประชารัฐจะได้ ส.ส. ทุกเขต ทั้ง 10 เขต ในจังหวัดขอนแก่น ความคิดเห็นดังกล่าวไม่น่าแปลกใจเนื่องจากกว่า 5 ปี ของรัฐบาล พล.อ. ประยุทธ์ได้อาศัยกลไกรัฐชิงความได้เปรียบให้ตนเองพร้อมกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนเพื่อ บน่ั ทอนพลงั ของฝา่ ยตรงขา้ มจ�ำนวนมาก ดงั นน้ั รายงานวจิ ยั นจี้ งึ สนใจทจ่ี ะศกึ ษาความคดิ และพฤตกิ รรม การเลือกต้ังของผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งในจังหวัดขอนแก่น เพื่อพิจารณาว่า สถานการณ์การเมืองท่ี เปลย่ี นไปตลอดหา้ ปที ผี่ า่ นมา รวมถงึ การประสบพบเจอกบั ปจั จยั ใหมๆ่ จ�ำนวนมาก ชาวขอนแกน่ ยงั คงรกั และศรัทธาในพรรคเพ่ือไทยเหมือนเดิมหรอื ไม่ หรือถ้าใชห่ รือไมใ่ ช่ จะอยบู่ นพื้นฐานเหตุผลใด โดยวัตถุประสงค์ของรายงานวิจัยน้ีได้แก่ 1) เพ่ือศึกษาสถานการณ์ก่อนการเลือกต้ังระดับชาติ อันน�ำไปสู่การชิงความได้เปรียบของ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา 2) เพื่อศึกษาความเคล่ือนไหวทาง การเมอื งกอ่ นการเลอื กตงั้ ในจงั หวดั ขอนแกน่ 3) เพอื่ วเิ คราะหก์ ารแขง่ ขนั ทางการเมอื งและผลการเลอื กตงั้ ในจังหวัดขอนแก่น และ 4) เพื่อวิเคราะห์ถึงภูมิทัศน์ทางการเมืองของจังหวัดขอนแก่นที่สัมพันธ์กับ ผลการเลือกต้งั ผู้วจิ ัยอาศยั การศกึ ษาเอกสารต่างๆ ทีเ่ กย่ี วข้อง การสมั ภาษณ์เชิงลึก การสังเกตท้ังแบบ มีสว่ นร่วมและไม่มสี ่วนรว่ มในพ้นื ที่จังหวดั ขอนแกน่ ทัง้ 10 เขตเลือกต้ัง

9 ผลการวิจัยพบว่า แมพ้ รรคเครือขา่ ยของทกั ษณิ ชนิ วัตร จะสามารถชนะการเลอื กต้งั ในจงั หวดั ขอนแกน่ ทกุ เขตตงั้ แตป่ ี 2548 เปน็ ตน้ มา อยา่ งไรกด็ ี ในการเลอื กตง้ั ปนี ้ี แมเ้ ขตที่ 3-10 พรรคเพอื่ ไทยชนะ ทกุ เขต ไมม่ กี ารพลกิ โผแตอ่ ยา่ งใด แตพ่ รรคเพอื่ ไทยแพใ้ นเขตท่ี 1 และ 2 กลา่ วคอื เขตท่ี 1 พรรคอนาคตใหม ่ ชนะเน่ืองด้วยปัจจัยอย่างน้อย 3 ประการคือ ประการแรก อุดมการณ์พรรคการเมืองที่ใกล้เคียงกันและ ความโดดเด่นของธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ (the Pheu Thai Party’s political ideology was very similar to that of the Future Forward Party and their outstanding leader Thanathorn Juangroongruangkit) ประการท่ีสอง ความต่ืนตัวของนักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่น (the highly political awareness of Khon Kaen University students) และประการท่ีสาม อิทธิพลทางการเมืองที่ลดน้อยลงของตระกูล พัฒน์ด�ำรงจิตร (the declining influence of the Pattanadamrongjit family) และความประมาทของจกั รนิ พัฒน์ด�ำรงจิตร (Chakarin Pattanadamrongjit) แต่หากพิจารณาถึงพรรคการเมืองท่ีหาเสียงประกาศ ไม่สนับสนุน พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา จะพบว่า พรรคการเมืองเหล่าน้ีได้คะแนนในเขตที่ 1 รวมกัน คือ 75,746 คะแนน ส่วนพรรคทปี่ ระกาศสนับสนุน พล.อ. ประยุทธ์ คะแนนรวมกันคือ 22,632 คะแนน สว่ นเขตท่ี 2 พรรคพลงั ประชารฐั ชนะเนอื่ งดว้ ยปจั จยั อยา่ งนอ้ ย 6 ประการดงั นี้ ประการแรก เขต 2 เปน็ เขต ทกี่ นิ พ้ืนท่อี าณาบริเวณกระจัดกระจาย ประการทส่ี อง การเป็นผ้บู รหิ ารทอ้ งถ่ินของนายวัฒนา ชา่ งเหลา กับโอกาสหลังรัฐประหาร (the local administration and the opportunism after the 2014 coup of Wattana Changlao) ประการทสี่ าม การไดร้ บั ความนยิ มจากการเปน็ เจา้ ของสโมสรฟตุ บอล (the popularity arising from Wattana’s position as the chairman of the Khon Kaen United Football Club) ประการทส่ี ่ี บุคลิกส่วนตัวกับความมุ่งมั่นส่วนตัว (Wattana’s characteristics and intentions) ประการที่ห้า ปัญหา ของพรรคเพ่อื ไทย (problems in the Pheu Thai Party) และประการท่หี ก การแยง่ ชงิ คะแนนกนั เองของ พรรคเพอื่ ไทยและอนาคตใหม่ (the similarity between the Pheu Thai Party’s and the Future Forward Party’s ideology enabled Wattana Changlao to take advantage) กล่าวคือ หากนับเฉพาะคะแนน ทรี่ วมกนั ของพรรคเพอ่ื ไทย (34,115) และพรรคอนาคตใหม่ (21,449) จะพบวา่ มี 55,564 คะแนน มากกวา่ วฒั นาท่ีได้ 46,276 คะแนน หากพจิ ารณาจากผลคะแนนการเลอื กตงั้ เฉพาะในจงั หวดั ขอนแกน่ พบวา่ ผมู้ าใชส้ ทิ ธเิ ลอื กตงั้ ใน จงั หวดั ขอนแกน่ ทงั้ 10 เขต จ�ำนวน 1,037,292 คน เลอื กพรรคเพอ่ื ไทย 380,001 คะแนน คดิ เปน็ รอ้ ยละ 36.63 ของผู้มาใช้สิทธิเลือกต้ัง รองลงมาคือเลือกพรรคพลังประชารัฐ 222,075 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 21.40 และพรรคอนาคตใหม่ 185,895 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 17.92 ที่เหลือเป็นคะแนนจากผู้สมัคร พรรคอน่ื ๆ บตั รเสยี และบตั รไมป่ ระสงคล์ งคะแนน ปรากฏการณด์ งั กลา่ วสามารถพจิ ารณาแยกยอ่ ยไดด้ งั นี้ ประการแรก คนขอนแก่นจ�ำนวนมากยังคงสนับสนุนพรรคเพื่อไทยอันเป็นผลมาจากผลงาน ในอดีตนับตั้งแต่เป็นพรรคไทยรักไทยเรื่อยมา แม้จะมีการยุบพรรคกี่ครั้งก็ตาม พวกเขาก็ยังสนับสนุน พรรคการเมืองท่ีได้รับการสนับสนุนจากทักษิณ ชินวัตร แม้จะมีอดีต ส.ส. ย้ายไปอยู่พรรคตรงข้ามกับ พรรคเพือ่ ไทย อดีต ส.ส. เหลา่ น้ันทุกคนกไ็ ม่ชนะการเลอื กตง้ั

10 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น ประการทสี่ อง การตดั สนิ ใจของพรรคพลงั ประชารฐั ในการเนน้ คดั สรรอดตี นกั การเมอื งทอ้ งถน่ิ ลงแขง่ ขนั ดว้ ยความเชอ่ื วา่ ความสมั พนั ธส์ ว่ นตวั ของผสู้ มคั รกบั ประชาชน และฐานคะแนนเสยี งจ�ำนวนมาก จากประชาชนในท้องถ่ินจะส่งผลให้พรรคพลังประชารัฐชนะได้ทุกเขตในขอนแก่น อย่างไรก็ตาม ความเชอ่ื ดงั กล่าวยังใชก้ ารไมไ่ ดเ้ ทา่ ใดนกั ในจงั หวัดขอนแก่น ประการที่สาม ปัญหาเศรษฐกิจที่หมักหมมมานานภายหลังจากการรัฐประหารในปี 2557 เนอ่ื งดว้ ยนโยบายเศรษฐกจิ ของรฐั บาล คสช. ไมไ่ ดแ้ กไ้ ขโครงสรา้ งปญั หาความยากจนและความเหลอื่ มลำ�้ ท�ำใหช้ าวขอนแกน่ จ�ำนวนมากเลอื กพรรคเพอ่ื ไทย เพราะตอ้ งการกลบั ไปใหพ้ รรคนแ้ี กไ้ ขปญั หาเศรษฐกจิ ประการทส่ี ี่ การถอื ก�ำเนดิ ของพรรคอนาคตใหมไ่ ดส้ รา้ งความสนั่ สะเทอื นใหส้ งั คมไทย นโยบาย เด่นของพรรคอนาคตใหม่เป็นนโยบายหัวก้าวหน้าจ�ำนวนมาก แต่ปัจจัยหลักท่ีท�ำให้คนเลือกพรรคน ี้ มาจากมีจุดยืนมุ่งมั่นต่อต้านการสืบทอดอ�ำนาจของทหาร ส่งผลให้พรรคได้คะแนนไม่น้อยในจังหวัด ขอนแกน่

11 Executive Summary This research titled “Political Activities and Electoral Behavior in the 2019 General Election in Khon Kaen Province” looks at the election on 24 March 2019 which was held after the country had been without elections for a period of five years. The research location was selected because Khon Kaen is a large-sized province and an important base of voters who have largely supported parties of Thaksin Shinwatra including Thai Rak Thai Party, People’s Power Party and Pheu Thai Party. It must be noted that the government of General Prayut Chan-o-cha, prime minister and head of the National Council for Peace and Order (NCPO), implemented a substantial number of populist policies under the label “pracharat” ahead of the 2019 election. It also established the Palang Pracharat Party in the hope of gain electoral victory under the constitution and electoral rules written by the NCPO. One leader of Palang Pracharat Party made the prediction that his party would win all the seats in the ten electoral districts of Khon Kaen Province. The confidence of this statement should not come as a surprise given that the Prayut government spent five years equipped with the advantage of wielding absolute power and violating human rights effectively stifling the political opposition. Therefore this study examines electoral opinions and behavior of voters in Khon Kaen Province against the background of political changes that occurred in the past five years and the emergence of many new factors. It seeks to address whether voters’ support and loyalty for Pheu Thai Party remained as strong as in the past and for what reasons. To address this aim, the research had the following objectives: 1) to study the situation before the national election which is indicative of General Prayut Chan-o-cha’s pursuit of advantage; 2) to study political activity ahead of the election; 3) to analyze political competition and the election results in Khon Kaen Province; and 4) to examine the political landscape of Khon Kaen Province in relation to the election results. The author based this research on a review of various relevant textual sources, in-depth interviews and participant and non-participant observation in Khon Kaen’s ten electoral districts.

12 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น It was found that even though the political network of Thaksin Shinawatra was able to repeatedly sweep the seats in all electoral districts in Khon Kaen in every other election since 2005, in the 2019 election Pheu Thai Party won in the Districts 3-10 but surprisingly lost in District 1 and 2. District 1 was won by Future Forward Party for at least three reasons: first, Future Forward Party had an outstanding leader Thanathorn jungroongruangkit, and the party’s political ideology was very similar to that of Pheu Thai Party; second, the high political awareness of Khon Kaen University students; and third, the declining political influence of the Pattanadamrongjit family and the carelessness of Chakarin Pattanadamrongjit. Parties that vowed in their campaign to not support General Prayut Chan-o-cha receive a total of 75,746 votes in District 1. In contrast, parties that sided with Prayut received on 22,632 votes. The victory of Palang Pracharat Party in District 2 can be explained by at least six factors: first, the district is geographically fragmented; second, the local administration is under the control of Wattana Changlao and its opportunism after the 2014 coup; third, the popularity of Wattana stems from his position as chairman of the Khon Kaen United Football Club; fourth, Wattana’s personal characteristics and intentions; fifth, problems within the Pheu Thai Party; sixth, ideological similarity between Pheu Thai Party and the Future Forward Party enabled Wattana to prevail. When looking at the election results, Pheu Thai (34,115) and Future Forward (21,449) received total number of 55,564 votes which is higher than the 46,276 votes that Wattana won. Among the 1,037,292 voters Khon Kaen’s ten electoral districts, 380,001 cast their ballots for Pheu Thai Party which represents 36.63 percent of the electorate. This was followed by Palang Pracharat Party with 222,075 votes or 21,4 percent, and Future Forward Party with 185,895 votes or 17.92 percent. The remaining votes went to other parties or were spoilt ballots. Four conclusions can be drawn from this electoral outcome. First, a large number of voters still support Pheu Thai Party based on its achievements in the past when the party was known as Thai Rak Thai Party. Despite the fact that earlier incarnations of the party were dissolved, voters still stand with parties supported by Thaksin Shinawatra. None of the former candidates of these parties who changed their allegiance in this election won any seats. Second, the strategy of Palang Pracharat Party to poach local politicians to run on a party ticket in the belief that personal local connections would bring a sweeping victory proved unsuccessful. Third, the manifold economic problems that followed the 2014 coup were left unaddressed by the NCPO government, and structural poverty and inequality caused a large number of voters

13 to choose Pheu Thai Party based on the party’s image of being capable of solving economic problems. Fourth, the emergence of the Future Forward Party with its progressive policy platform has unsettled Thai politics. However, the main factor that swayed voters to this party and affected voting behavior in Khon Kaen was Future Forward’s clear position to oppose the military’s political influence.

14 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น สารบัญ ค�ำน�ำสถาบันพระปกเกลา้ หน้า ค�ำน�ำ บทคดั ยอ่ 3 Abstract 5 บทสรุปผบู้ รหิ าร 6 Executive Summary 7 สารบัญ 8 11 บทท่ี 1 บทน�ำ 14 ทมี่ าและความส�ำคัญ วตั ถุประสงค ์ 17 ขอบเขตการวิจัย 19 ระเบียบวธิ ีวจิ ัย 27 ประโยชน์ที่คาดว่าจะไดร้ บั 27 28 29 บทที่ 2 สถานการณก์ อ่ นการเลือกตั้งทัว่ ไปกบั การชิงความไดเ้ ปรียบของ พล.อ.ประยทุ ธ์ จันทร์โอชา การละเมิดสิทธิมนษุ ยชนต่อนกั การเมืองฝ่ายตรงขา้ ม และนักกิจกรรมทางการเมอื ง 31 การอาศยั กลไกและนโยบายรฐั บาลเพื่อการหาเสยี งฝ่ายเดยี วของ พล.อ.ประยุทธ ์ 33 รฐั ธรรมนูญและการเตรียมความพรอ้ มในการจัดการเลอื กต้ัง 40 50

15 หน้า บทที่ 3 ความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งก่อนการเลอื กตั้งในจงั หวดั ขอนแก่น 53 พรรคพลงั ประชารฐั 57 พรรคเพ่ือไทย 68 พรรคอนาคตใหม่ 76 พรรคอ่นื ๆ 80 สถานการณ์ก่อนการเลอื กต้งั ของผสู้ มัครท้งั 10 เขต 83 บทที่ 4 ผลการเลือกตงั้ และการวิเคราะห์รายเขต 97 เขตเลอื กตัง้ ที่ 1 100 เขตเลือกตั้งท่ี 2 113 เขตเลือกตั้งที่ 3 122 เขตเลอื กต้ังท่ี 4 128 เขตเลือกตัง้ ท่ี 5 134 เขตเลอื กตง้ั ที่ 6 140 เขตเลือกต้งั ท่ี 7 147 เขตเลอื กตั้งที่ 8 153 เขตเลือกตง้ั ที่ 9 160 เขตเลือกตง้ั ที่ 10 168 บทที่ 5 สรปุ และอภิปรายผล 177 บรรณานกุ รม 189 ภาคผนวก 203

16 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น

17 บทที่ 1 บทน�ำ

18 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น

19 ที่มาและความส�ำคัญ นบั ตง้ั แต่เกดิ การรัฐประหารยึดอ�ำนาจจากรฐั บาลนางสาวยิง่ ลกั ษณ์ ชินวตั ร (2554-2557) โดย คณะรกั ษาความสงบแหง่ ชาติ (คสช.) ภายใตก้ ารน�ำของ พล.อ.ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา เมอ่ื วนั ท่ี 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 ปฏิเสธไม่ได้ว่า รัฐบาล คสช. ได้ด�ำเนินการทุกวิถีทางอย่างจริงจังและอย่างเปิดเผยในการ ก�ำจดั ตระกลู ชนิ วตั รออกไปจากการเมอื ง อกี ทง้ั พยายามบน่ั ทอนสลายกลมุ่ ผรู้ กั ประชาธปิ ไตย รวมไปถงึ กลุ่มคนเสื้อแดง ซึ่งถือว่าเป็นกลุ่มผู้มีสิทธิเลือกตั้งเสียงข้างมากในประเทศไทย ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ใน ภาคอสี านและภาคเหนอื ตลอดจน รฐั บาล คสช. ยงั ไดโ้ จมตกี ารเมอื งวา่ ดว้ ย “การเลอื กตง้ั ” วา่ เปน็ แหลง่ สะสมความทจุ รติ และเปน็ การเมอื งสกปรก1 ดงั นนั้ จงึ ไมแ่ ปลกใจทห่ี ลงั รฐั ประหาร เจา้ หนา้ ทที่ หารไดเ้ ขา้ ไป สงั่ ปดิ และรอ้ื ถอนปา้ ยหมบู่ า้ นเสอื้ แดงทม่ี อี ยปู่ ระมาณ 15,000-20,000 หมบู่ า้ น หรอื คดิ เปน็ กวา่ รอ้ ยละ 20 ของหมู่บ้านทั้งหมดทั่วประเทศ แน่นอนว่าหมู่บ้านส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ที่สองภูมิภาคข้างต้น2 ทั้งน้ี เน่ืองจากประเทศไทยเน้นการปกครองแบบรวมศูนย์อ�ำนาจเข้าสู่ส่วนกลางอย่างเข้มข้น การที่กลุ่มผู้รัก ประชาธิปไตยประกาศจดั ต้งั หม่บู ้านเป็นของตนเอง จึงถูกประทบั ตรามาตลอดวา่ เป็น “พวกแบง่ แยกดนิ แดน” สญั ลกั ษณต์ า่ งๆ ทง้ั เสอ้ื ยดื สแี ดง ผา้ พนั คอสแี ดง ธงสแี ดง ขนั อาบนำ�้ สแี ดง หนงั สอื หรอื วารสารทม่ี ี รปู ทกั ษณิ และยง่ิ ลกั ษณ์ ชนิ วตั ร และแกนน�ำคนเสอ้ื แดงอน่ื ๆ ภาพถา่ ยตา่ งๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การชมุ นมุ ของ คนเสือ้ แดง จึงถูกเพง่ เล็งวา่ เป็นภัยต่อความมัน่ คง สัญลกั ษณเ์ หลา่ นีห้ ากไม่โดนเผา ก็ถกู ท�ำลาย รวมถงึ ถูกยึด3 หรอื ไม่เชน่ นั้น ชาวบา้ นกต็ ้องน�ำไปเกบ็ ซ่อนอยา่ งมดิ ชิด4 1 Pavin Chachavalpongpun, “The Politics of International Sanctions: The 2014 Coup in Thailand,” Journal of International Affairs 68(1) (2014): 176. 2 Khajornsak Sitthi, “The Coup and Crisis: the 2014 Military Coup d’état and the Redshirt movement in Thailand,” Paper presented at the Association for Asian Studies. Annual Conference, Toronto, Canada, March 16-19, 2017. 3 Siwach Sripokangkul, “Reconciliation as Free-Floating Signification: Reconciliation after 2014 Coup in Thailand,” Asia-Pacific Social Science Review 15(2) (2015): 125. 4 Lizzie Presser & Fabian Drahmoune, “Military raids and Thai Red Shirt disquiet,” Aljazeera (June 16, 2014), https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/06/military-raids-thailand-red-shirt-disquiet-201461684655762406. html (เข้าถงึ เมอื่ 18 มถิ นุ ายน 2557)

20 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น ตวั อยา่ งเพมิ่ เตมิ ถงึ เรอื่ งราวการขม่ ขคู่ กุ คามกลมุ่ ผรู้ กั ประชาธปิ ไตยหลงั รฐั ประหารผา่ นไปไมน่ าน เชน่ กองก�ำลงั ทหารไดเ้ ขา้ ไปบกุ คน้ หมบู่ า้ นแหง่ หนงึ่ ในจงั หวดั ขอนแกน่ ยามวกิ าล พรอ้ มยดึ สงิ่ ทพี่ วกเขาคดิ วา่ คอื อาวธุ ไมว่ า่ จะเปน็ มดี ตดั หญา้ มดี ในครวั เรอื น และนำ�้ มนั เชอ้ื เพลงิ เรอื่ งราวเหลา่ นแี้ ทบไมส่ ามารถถกู น�ำเสนอใหส้ งั คมรบั รไู้ ดก้ วา้ งขวางเนอื่ งดว้ ยขอ้ จ�ำกดั ดา้ นการสอ่ื สาร เพราะวทิ ยชุ มุ ชนซงึ่ ครงั้ หนง่ึ เคยเปน็ แหลง่ แลกเปลยี่ นขา่ วสารกถ็ กู สงั่ ปดิ ไปทว่ั ประเทศหลงั รฐั ประหาร5 แกนน�ำคนเสอ้ื แดงคนหนงึ่ ในภาคอสี าน ระบวุ า่ ตนเองถกู สรา้ งความอบั อาย ขม่ ขแู่ ละจบั ขงั ตามใจชอบ บา้ นของพวกเขาถกู คน้ และทรพั ยส์ นิ บางอยา่ ง ถกู ยดึ หมบู่ า้ นคนเสอ้ื แดงถกู บงั คบั ใหต้ อ้ งปลดธงสแี ดงประจ�ำแตล่ ะบา้ น จากนนั้ ทกุ ธงถกู เผา แกนน�ำเสอื้ แดง ประจ�ำหมบู่ า้ นถกู คมุ ขงั ในทล่ี บั แมแ้ ตต่ นเองกไ็ มร่ วู้ า่ อยทู่ ไ่ี หน และจะไดร้ บั การปลอ่ ยตวั เมอื่ ไร6 เชน่ เดยี วกนั นักกิจกรรมทางการเมืองตามต่างจังหวัดถูกขู่ว่า คนในครอบครัวพวกเขาจะไม่ปลอดภัย หากพวกเขายัง ไม่หยุดเคล่อื นไหวทางการเมือง7 ท�ำนองเดียวกัน ชาวบา้ นถูกห้ามมใิ ห้สวมใสเ่ สอ้ื สีแดงเพราะถูกมองว่า ทรยศตอ่ ชาตแิ ละกษตั รยิ 8์ ทน่ี า่ แปลกใจอกี คอื ขอ้ มลู จากการสมั ภาษณข์ องผวู้ จิ ยั กบั ชาวบา้ นในอ�ำเภอหนงึ่ ของจังหวัดขอนแก่นพบว่า แม้แต่ชาวบ้านที่น�ำเส้ือแดงมาแขวนหน้าบ้านตามความเชื่อโบราณท่ีว่าจะ เปน็ การป้องกันผีแม่หมา้ ย ยังต้องขออนญุ าตและใหเ้ จา้ หน้าที่ตรวจสอบเสยี กอ่ นวา่ ท�ำไปโดยปราศจาก แรงจูงใจทางการเมืองใดๆ จรงิ 9 ย้อนกลับไปถึงภายหลังการรัฐประหารในวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2549 แม้ปรากฏการณ ์ การสลายมวลชนผรู้ กั ประชาธปิ ไตยในสองภมู ภิ าคดงั กลา่ ว อาจจะไมร่ นุ แรงเมอ่ื เปรยี บเทยี บนบั จาก พ.ศ. 2557 เปน็ ตน้ มา กระนน้ั กด็ ี การรฐั ประหารทน่ี �ำโดยคณะมนตรคี วามมนั่ คงแหง่ ชาติ (คมช.) ไดเ้ พยี รพยายาม ท�ำทุกทางเพ่ือป้องปรามมิให้ผู้รักประชาธิปไตยแสดงออกถึงความผูกพันและติดยึดกับทักษิณ ชินวัตร อดตี นายกรฐั มนตรีและหวั หนา้ พรรคไทยรกั ไทย (2544-2549) กระบวนการทีเ่ ปน็ รูปธรรมทสี่ ุดนอกจาก การปราบปรามมิให้พวกเขามีการเคลื่อนไหวทางการเมืองแล้ว รัฐบาล คมช. ได้ออกแบบรัฐธรรมนูญ ฉบับปี 2550 และพระราชบัญญัติต่างๆ จ�ำนวนมากเพื่อลดทอนอ�ำนาจของนักการเมือง ขณะที่เพิ่ม อ�ำนาจใหก้ องทัพ ตุลาการ สมาชิกวฒุ สิ ภา ระบบราชการ เทคโนแครต เอ็นจีโอ และบรรดาองค์กรภาค รฐั /เอกชนทไี่ มไ่ ดย้ ดึ โยงกบั ประชาชน ตลอดจน ไดผ้ ลกั ดนั อยา่ งหนกั หนว่ งใหร้ ฐั ธรรมนญู ฉบบั ปดี งั กลา่ ว ผา่ นการลงประชามตภิ ายใตก้ ฎอยั การศกึ ทปี่ ระกาศใชใ้ นขณะนน้ั 10 รวมถงึ คมช. ยงั อาศยั ศาลรฐั ธรรมนญู ในการพิพากษายุบพรรคไทยรักไทยและอาศัยคณะกรรมการตรวจสอบการกระท�ำที่ก่อให้เกิดความเสีย หายแก่รฐั (คตส.) และคณะกรรมการปอ้ งกันและปราบปรามการทุจรติ แห่งชาติ (ป.ป.ช.) เพอื่ ด�ำเนินคดี 5 Ibid. 6 THE ISAAN RECORD, “Reconciliation Trainings Target Northeastern Villages” (September 28, 2014), http:// isaanrecord.com/2014/09/28/reconciliation-trainings-target-northeastern (เขา้ ถึงเมือ่ 28 กันยายน 2557) 7 Khajornsak Sitthi, “The Coup and Crisis: the 2014 Military Coup d’état and the Redshirt movement in Thailand.” 8 Ibid. 9 พจิ ารณาเพม่ิ เตมิ ใน ศวิ ชั ศรโี ภคางกลุ , “ปศี าจวทิ ยากบั สงั คมการเมอื งไทยรว่ มสมยั ” วารสารการเมอื งการปกครอง 9 (1) (2562), 252-272. 10 เกษยี ร เตชะพรี ะ, “ประชาธิปไตยหลังเลือกต้งั 23 ธนั วาฯ” มตชิ น, 7 ธันวาคม 2550 หน้า 6

21 กรณีทุจริตกับทักษิณ ก่อนหน้านี้ พล.อ.สนธิ บุญยรัตกลิน หัวหน้า คมช. ได้ย�้ำสม่�ำเสมอถึงนโยบาย 4 ข้อ ของ คมช. ภายหลังรัฐประหาร ที่จะต้องสัมฤทธ์ิผลคือ ข้อแรกคือ ต้องมีการยุบพรรคไทยรักไทย เพ่ือให้สมาชิกพรรคแตกตัวกระจัดกระจาย ข้อสอง ต้องมีการด�ำเนินคดีกรณีทุจริตกับทักษิณ ข้อสาม ผลักดันให้รัฐธรรมนูญที่ก�ำลังร่างในขณะน้ันผ่านการลงประชามติและข้อสุดท้ายคือ สกัดกั้นมิให ้ กลมุ่ อ�ำนาจเดมิ กลบั เขา้ มามอี �ำนาจอกี ครงั้ ภายหลงั การเลอื กตงั้ 11 อนงึ่ คมช. ยงั อาศยั กลไกของกองอ�ำนวยการ รกั ษาความมน่ั คงภายใน (กอ.รมน.) (แตเ่ ดมิ ขน้ึ กอ.รมน. ขน้ึ ตรงตอ่ ส�ำนกั นายกรฐั มนตรี แตห่ ลงั รฐั ประหาร กอ.รมน.ถกู ปรบั เปลย่ี นใหข้ นึ้ ตรงตอ่ ผบู้ ญั ชาการทหารบก) เพอื่ ปดิ ปากและกดดนั ตอ่ ผเู้ หน็ ตา่ งทางการเมอื ง โดย กอ.รมน. นบั รวมภยั ของความเหน็ ตา่ งทางการเมอื งในหมปู่ ระชาชน ใหถ้ อื วา่ เปน็ ภยั คกุ คามทดั เทยี ม กบั ภยั คกุ คามยาเสพตดิ การกอ่ การรา้ ยสากล การหลบหนเี ขา้ เมอื ง ปัญหาเรอื่ งชายแดน ภยั คกุ คามทาง สงั คม โดยเฉพาะเยาวชน การตดั ไมท้ �ำลายปา่ รวมถงึ อาชญากรรมทรี่ นุ แรง12 ขณะนนั้ ทหารลงพนื้ ทตี่ าม หมบู่ า้ นเปา้ หมายทว่ั ประเทศเพอ่ื ท�ำหนา้ ทค่ี อยตดิ ตามความเคลอ่ื นไหวของกลมุ่ คนทส่ี นบั สนนุ รฐั บาลเกา่ 13 ขณะเดียวกัน รัฐบาลยังได้มัดใจต่อก�ำนัน-ผู้ใหญ่บ้าน ให้พวกเขาด�ำรงต�ำแหน่งได้จนถึงอายุ 60 ป ี ซง่ึ นกั วเิ คราะหจ์ �ำนวนหนง่ึ ระบวุ า่ คมช. หวงั ซอ้ื ใจเพอื่ ดงึ ใหก้ �ำนนั ผใู้ หญบ่ า้ นเขา้ มาอยใู่ นเครอื ขา่ ยของตน โดยมุ่งหวังให้ก�ำนันผู้ใหญ่โน้มน้าวมวลชนตามท้องที่ต่างๆ ให้หันมาสนับสนุน คมช. ทิ้งระยะห่างจาก ทักษณิ ตลอดจนจบั ตาสอดสอ่ งพฤติกรรมทางการเมอื งของประชาชนในท้องท1่ี 4 จากตัวอย่างข้างต้นแสดงให้เห็นว่า การรัฐประหารทั้งสองครั้งท่ีผ่านมาต่างให้ความส�ำคัญ กับการบ่ันทอนพลังและการสลายความทรงจ�ำของประชาชนที่มีต่อครอบครัวชินวัตร มีการจัดการกับ ครอบครัวชินวัตรอย่างเป็นระบบและวางแผนมาเป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นการยึดทรัพย์ทักษิณ ชินวัตร จ�ำนวน 40,000 ล้านบาท การพิพากษาจ�ำคุกเขาเป็นเวลา 2 ปีในคดีที่ดินรัชดา รวมถึงการท่ีสภา นิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ซึ่งถูกแต่งตั้งโดย คสช. ได้ลงมติถอดถอนและตัดสิทธ์ิทางการเมืองห้าป ี ต่อนางสาวย่งิ ลักษณ์ ชินวตั ร กรณไี ม่ระงบั ยบั ย้ังความเสียหายในโครงการรับจ�ำน�ำขา้ ว15 ต่อมาศาลฎกี า แผนกคดอี าญาของผดู้ �ำรงต�ำแหนง่ ทางการเมอื ง พพิ ากษาจ�ำคกุ เธอเปน็ เวลา 5 ปี โดยมมี ตเิ ปน็ เอกฉนั ท์ ไม่รอลงอาญาจากกรณีการระบายข้าว16 อนึ่ง ก่อนหน้านี้ รัฐบาลพรรคพลังประชาชนภายใต้ร่มเงาของ ตระกูลชินวัตรคือ รัฐบาลนายสมัคร สุนทรเวช (2551) และนายสมชาย วงศ์สวัสด์ิ (2551) ก็มีอันต้อง หลดุ จากต�ำแหนง่ เพราะการท�ำหนา้ ทีข่ องศาลรฐั ธรรมนญู เชน่ กนั ไมเ่ พียงเทา่ นน้ั การรัฐประหารท้งั สอง คร้ังยังน�ำไปสู่การก�ำหนดสถาบันทางการเมืองใหม่ โดยเฉพาะรัฐธรรมนูญฉบับปี 2550 และ ปี 2560 ทีใ่ หอ้ �ำนาจมหาศาลต่อองค์กรตา่ งๆ ที่ไมไ่ ดม้ าจากการเลือกต้งั เพ่ือควบคมุ นกั การเมือง ท่นี ่าสลดใจคือ 11 “บก๊ิ บงั ชี้ เม.ย.-พ.ค. ม็อบป่วน” เดลินิวส์, 20 เมษายน 2550 หน้า 1,14 12 นายม่ังคัง่ , “กอ.รมน. ยึดเงยี บ” บา้ นเมอื ง, 9 พฤศจกิ ายน 2549 หนา้ 5. 13 นิธิ เอียวศรวี งศ์, “ประชาธปิ ไตยอันมกี องทพั อยขู่ ้างบน” มติชน, 11 ธ.ค. 2549 หน้า 6 14 ทรงพล ศรีสุวรรณ, “ทอ่ อ�ำนาจ” มติชน, 7 พฤษภาคม 2550 หนา้ 6 15 Isranews Agency, “อวสาน “ยง่ิ ลกั ษณ”์ มตสิ นช. 190:18 ตดั สทิ ธก์ิ ารเมอื ง 5 ปี “นคิ ม-สมศกั ด”์ิ รอด,” (23 มกราคม 2558), https://www.isranews.org/isranews-news/36021-yingluck01_36021.html (เข้าถึงเม่ือ 24 มกราคม 2558) 16 BBCTHAI, “สงั่ จ�ำคุก 5 ปี ยิ่งลกั ษณ์ ไมร่ อลงอาญา คดจี �ำน�ำขา้ ว,” (27 กนั ยายน 2560), https://www.bbc.com/ thai/thailand-41409927 (เข้าถงึ เม่ือ 28 กันยายน 2560)

22 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น ภายใต้ความพยายามที่จะสถาปนาสร้างระบอบไม่เป็นประชาธิปไตยและปัดปฏิเสธเสียงของ ผู้รักประชาธิปไตย ซึ่งถือว่าเป็นเสียงข้างมากในประเทศน้ีได้น�ำไปสู่โศกนาฏกรรมในเหตุการณ์ปี 2552 หรือ “สงกรานต์เลือด” และการสังหารหมู่คนเส้ือแดงในปี 2553 ซ่ึงเหตุการณ์หลังมีส่วนท�ำให้มีจ�ำนวน ผเู้ สียชวี ิตมากทส่ี ดุ ในประวัตศิ าสตร์การเมอื งไทยนับจาก พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา17 ค�ำถามส�ำคญั คอื ท�ำไมพรรคไทยรกั ไทยเรอ่ื ยจนมาถงึ พรรคเพอ่ื ไทยจงึ ไดร้ บั ความนยิ มในภาคเหนอื และภาคอสี าน แมเ้ รมิ่ แรกเดมิ ทพี รรคไทยรกั ไทยจะอาศยั การควบรวมพรรคการเมอื งตา่ งๆ จนน�ำไปสชู่ ยั ชนะ ทางการเมอื งในการเลอื กตงั้ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรในวนั ท่ี 6 มกราคม พ.ศ. 2544 โดยไดค้ ะแนนเสยี งถงึ 248 ท่นี งั่ (รวมผลจากการเลอื กต้ังซอ่ มแลว้ ) ภายหลงั การเปน็ รฐั บาลแรกท่ีอยู่ครบวาระในประวัติศาสตร์ การเมอื งไทยนบั จากปี 2475 ดว้ ยนโยบายประชานยิ มทส่ี ง่ ผลตอ่ การเปลย่ี นแปลงทางเศรษฐกจิ และรายไดข้ อง คนรากหญา้ โดยเฉพาะคนภาคเหนอื และภาคอสี านอยา่ งเปน็ รปู ธรรม18 ท�ำใหก้ ารเลอื กตงั้ ในวนั ท่ี 6 กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. 2548 พรรคไทยรกั ไทยชนะการเลอื กตงั้ อยา่ งถลม่ ทลาย โดยไดส้ มาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรถงึ 377 คน ซึ่งถือเป็นคร้ังแรกในประวัติศาสตร์การเมืองไทยท่ีพรรครัฐบาลสามารถชนะเกินเสียงก่ึงหนึ่งของท่ีน่ัง ในรัฐสภา รวมถึงต่อมาหลังการรัฐประหารในปี 2549 พรรคพลังประชาชนหรือพรรคที่สืบทอดมาจาก พรรคไทยรกั ไทยยงั ชนะดว้ ยเสยี งขา้ งมากแมจ้ ะถกู เอารดั เอาเปรยี บจากกลไก คมช. มากกต็ าม โดยพรรค พลังประชาชนสามารถจัดต้ังรัฐบาล โดยได้คะแนนเสียง 233 ที่นั่งจาก 480 ท่ีนั่ง ท�ำนองเดียวกับการ เลอื กตงั้ ในปี 2554 พรรคเพอ่ื ไทยซงึ่ สบื ทอดมาจากพรรคพลงั ประชาชน ชนะการเลอื กตงั้ โดยได้ 265 ทนี่ ง่ั จาก 500 ท่นี ง่ั ซ่งึ ถอื วา่ เปน็ รฐั บาลทสี่ องท่ไี ด้คะแนนเสยี งเกนิ กึ่งหนึ่งของท่ีนัง่ ในรัฐสภา แนน่ อนวา่ ฐานเสยี งสว่ นใหญม่ าจากภาคเหนอื และภาคอสี าน ค�ำถามส�ำคญั คอื ท�ำไมคนสว่ นใหญ่ ในภาคเหนือและภาคอีสานถึงนิยมในตระกูลชินวัตร รวมถึงนายกรัฐมนตรีท่ีได้ภายใต้ร่มเงาของตระกูล ชินวัตร งานวิจัยน้ีจะอภิปรายในประเด็นดังกล่าวต่อไป อน่ึง เน่ืองจากขอบเขตของทั้งภาคเหนือและ ภาคอีสานน้ันค่อนข้างจะใหญ่ งานวิจัยนี้จะให้ความส�ำคัญต่อกรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น ด้วยเหตุผล บางประการดังนี้ ประการท่ีหน่ึง จังหวัดขอนแก่นถือเป็นหน่ึงในจังหวัดที่ใหญ่ มีประชากรมากและคงอัตราการ เตบิ โตทางเศรษฐกจิ ทส่ี งู อยา่ งตอ่ เนอ่ื งในภาคอสี าน เนอื่ งดว้ ยการทเ่ี ปน็ จงั หวดั ใหญจ่ งึ เปน็ หนงึ่ ในจงั หวดั ของ ภาคอสี านทม่ี สี มาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรและเขตเลอื กตงั้ จ�ำนวนมาก โดยในการเลอื กตงั้ ปี 2544 และ 2548 ขอนแก่นมสี มาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 11 คน จากจ�ำนวน 11 เขต ในปี 2550 มสี มาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎร 11 คน จากจ�ำนวน 4 เขต ตลอดจน การเลอื กตง้ั ในปี 2554 มสี มาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 10 คน จากจ�ำนวน 10 เขต และ การเลือกตั้งในปี 2562 มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 10 คน จากจ�ำนวน 10 เขต เช่นกัน 17 ศิวัช ศรีโภคางกุล, “ความทรงจ�ำบาดแผล : คนเส้ือแดงจังหวัดภาคเหนือตอนบนกับประวัติศาสตร์ความรุนแรง การเมืองไทย,” รายงานวิจัยในโครงการเมธีวิจัย “สันติวิธีและความรุนแรงในสังคมไทย”, ส�ำนักงานกองทุนสนับสนุน การวิจัย (สกว.), 2557. 18 กรณีดังกล่าวแตกต่างจากภาคใต้ พิจารณาใน บูฆอรี ยีหมะ, “ท�ำไมพรรคประชาธิปัตย์จึงผูกขาดในภาคใต้?” มตชิ น,18 ธันวาคม 2561 https://www.matichon.co.th/article/news_1277764 (เขา้ ถงึ เมื่อ 18 ธนั วาคม 2561)

23 ท่ีส�ำคัญ จงั หวดั ขอนแก่นมปี ระชากรผมู้ สี ิทธเิ ลอื กต้งั ถงึ 1,432,858 คน19 ประการทส่ี อง ไมเ่ พยี งแตถ่ อื วา่ ขอนแกน่ เปน็ จงั หวดั ทม่ี สี มาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรจ�ำนวนมากแลว้ ยังถือว่าเป็นหนึ่งในจังหวัดที่เป็นเมืองหลวงของผู้ท่ีเลือกพรรคตระกูลชินวัตร กล่าวคือ ในการเลือกต้ัง ปี 2544 สมาชิกพรรคไทยรักไทยได้รับการเลือกตั้งมีจ�ำนวน 8 คน (ต่อมาเป็นจ�ำนวน 10 คน) ขณะที่ ปี 2548 ชนะท้ังหมดจ�ำนวน 11 คน ยกทั้งจังหวัด เช่นเดียวกับปี 2550 พรรคพลังประชาชนได้จ�ำนวน 11 คน ยกทง้ั จังหวดั และปี 2554 พรรคเพื่อไทยได้จ�ำนวน 10 คน ยกทงั้ จังหวดั ควรต้องยำ้� ด้วยวา่ ภายหลังการยุบพรรคไทยรักไทยในปี 2550 มอี ดตี สมาชกิ พรรคไทยรักไทย แยกยา้ ยไปจดั ตงั้ และสงั กดั พรรคอน่ื เพ่ือมาแข่งกนั กบั พรรคพลงั ประชาชน อยา่ งไรก็ตาม ในการเลอื กตง้ั ปลายปีเดียวกัน พวกเขากลับประสบความพ่ายแพ้ เช่น นายแพทย์เปรมศักด์ิ เพียยุระ อดีตส.ส.บัญชี รายช่ือพรรคไทยรักไทย เปลี่ยนไปสังกัดพรรคชาติไทย ในการเลือกตั้งเขต 2 เขาได้ 56,166 คะแนน ซ่ึงพ่ายต่อนายเรืองเดช สุพรรณฝ่าย ร.ท. ปรีชาพล พงษ์พานิช และนางดวงแข อรรณนพพร ซึ่งได ้ 123,929 135,158 และ 124,447 คะแนน ตามล�ำดบั หรอื นายสวุ ทิ ย์ คณุ กติ ติ อดตี สมาชกิ พรรคกจิ สงั คม พรรคเอกภาพ และพรรคไทยรักไทย และนางมุกดา พงษ์สมบัติ อดีตส.ส.พรรคไทยรักไทย นายสุวิทย์ ได้จัดตั้งพรรคเพ่ือแผ่นดิน ลงแข่งขันในเขต 3 น่าสังเกตว่า คะแนนของผู้สมัครพรรคเพื่อแผ่นดินในเขต ดังกล่าวได้คะแนนสูงเป็นอย่างย่ิง และระดับคะแนนน้ีอยู่ในเกณฑ์ที่จะสามารถเป็นสมาชิกสภาผู้แทน ราษฎรได้ไม่ยาก โดยนายสุวิทย์ คุณกิตติ นางมุกดา พงษ์สมบัติ และนางประทุมรัตน์ คุณเงิน (ภรรยา ของนายสมศักดิ์ คณุ เงิน อดตี ส.ส.พรรคไทยรกั ไทย และหนึง่ ในสมาชิกบา้ นเลขที่ 111 ผูถ้ ูกตดั สทิ ธิทาง การเมอื ง) ไดถ้ งึ 97,845 87,168 และ 86,047 คะแนน ตามล�ำดบั กระนนั้ กด็ ี ผสู้ มคั รทง้ั สามคนยงั พา่ ยตอ่ ผสู้ มคั รพรรคพลงั ประชาชนคอื นายจตพุ ร เจรญิ เชอ้ื นายนวธั เตาะเจรญิ สขุ และนายปญั ญา ศรปี ญั ญา ซ่ึงไดร้ ับคะแนน 105,315 119,614 และ 110,311 ตามล�ำดับ และควรต้องย�ำ้ อกี วา่ ภายใตบ้ รรยากาศ การเลอื กตงั้ ในปี 2554 ภายหลงั ทสี่ มาชกิ พรรคพลงั ประชาชนจ�ำนวนหนง่ึ ยา้ ยไปสงั กดั พรรคภมู ใิ จไทยใน ปี 2551 ซึ่งมีการต่อสู้อย่างเข้มข้นกับพรรคเพื่อไทยในภาคอีสาน รวมถึงในจังหวัดขอนแก่น ปรากฏว่า สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรจากพรรคพลงั ประชาชนทยี่ า้ ยไปพรรคภมู ใิ จไทย กลบั สอบตกในจงั หวดั ขอนแกน่ เชน่ นายปญั ญา ศรปี ญั ญา ทไี่ ดร้ บั คะแนนเสยี งถงึ 110,311 เสยี งในการเลอื กตงั้ ปี 2550 สงั กดั พรรคพลงั ประชาชน กลบั ไดค้ ะแนนเพยี ง 15,074 ในการเลอื กตง้ั ปี 2554 สงั กดั พรรคภมู ใิ จไทย อนงึ่ ผลการเลอื กตงั้ ทงั้ 10 เขตนน้ั พรรคเพอ่ื ไทยชนะถลม่ ทลายทกุ เขต กลา่ วไดว้ า่ แมจ้ ะมกี ารสอดสอ่ งพฤตกิ รรมการเลอื กตง้ั ของชาวบ้านจากกลไกความมั่นคงของรัฐเพียงใดและแม้จะมีการจ่ายเงินซ้ือเสียงให้ประชาชนเพียงใด กต็ าม แตป่ ระชาชนชาวขอนแกน่ ยงั คงผกู พนั กบั พรรคการเมอื งเครอื ขา่ ยชนิ วตั ร จงึ เปน็ วลที ต่ี ดิ ปากสงั คม ไทยมาต้ังแต่ปี 2554 ทวี่ า่ “รบั เงนิ หมา กาเพอื่ ไทย”20 19 คณะกรรมการการเลือกตั้ง, “สถิติการเลือกต้ัง” https://www.ect.go.th/ect_th/news_all.php?cid=13 (เข้าถึงเม่ือ 23 ธันวาคม 2561) 20 ณัชชาภัทร อมรกุล, “รับเงินหมา กาเพ่ือไทย : วิเคราะห์การหาเสียงเชิงนโยบายของพรรคเพื่อไทย” มติชน, 28 ธันวาคม 2561 https://www.matichon.co.th/politics/news_1293096 (เขา้ ถงึ เม่ือ 29 ธันวาคม 2561)

24 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น แมแ้ ตใ่ นชว่ งทม่ี สี ถานการณต์ งึ เครยี ดทางการเมอื งอยา่ งรนุ แรงจากกลมุ่ ผชู้ มุ นมุ ขบั ไลย่ ง่ิ ลกั ษณ์ ชนิ วตั รจากคณะกรรมการประชาชนเพอื่ การเปลย่ี นแปลงปฏริ ปู ประเทศไทยใหเ้ ปน็ ประชาธปิ ไตยทสี่ มบรู ณ์ แบบอนั มพี ระมหากษตั รยิ ท์ รงเปน็ ประมขุ (กปปส.) การชมุ นมุ ครง้ั ใหญข่ องภาคอสี านเพอื่ สนบั สนนุ ยงิ่ ลกั ษณ์ และตอ่ ตา้ นการชมุ นมุ ของ กปปส. ไดเ้ กดิ ขน้ึ ทขี่ อนแกน่ เชน่ กนั ในวนั ท่ี 11 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2556 โดยกลมุ่ ผสู้ นบั สนนุ พรรคเพอ่ื ไทยกวา่ 30,000 ราย ไดเ้ ขา้ รว่ มชมุ นมุ ทบี่ รเิ วณใกล้ บขส.ขอนแกน่ แหง่ ทสี่ าม ตอ่ มา ภายหลงั ยงิ่ ลกั ษณป์ ระกาศยบุ สภาในวนั ที่ 9 ธนั วาคม พ.ศ. 2556 มกี �ำนนั ผใู้ หญบ่ า้ นในขอนแกน่ ประมาณ 100 คนและกล่มุ ผสู้ นบั สนุนพรรคเพ่ือไทยประมาณ 1,000 คน ชมุ นมุ ใหก้ �ำลังใจยิง่ ลักษณ์และสนับสนนุ ให้มีการเลือกต้งั ใหมท่ ่หี นา้ ศาลากลางจงั หวดั 21 ยงิ่ ไปกวา่ นน้ั แมแ้ ตก่ ารลงคะแนนประชามตริ บั รฐั ธรรมนญู ซง่ึ รา่ งโดยคณะกรรมการจากการแตง่ ตงั้ จากคณะรัฐประหาร ทั้งในฉบับปี 2550 และ 2560 ชาวขอนแก่นเสียงข้างมากได้ปฏิเสธรัฐธรรมนูญท้ัง สองฉบับเช่นกัน โดยชาวขอนแก่นร้อยละ 66.51 ไม่รับรัฐธรรมนูญฉบับปี 2550 ในขณะท่ีรัฐธรรมนูญ ฉบับปี 2560 นั้น ชาวขอนแก่นลงคะแนนไม่รับร่างรัฐธรรมนูญท้ังฉบับด้วยคะแนนเสียง 409,453 ต่อ 333,807 หรอื คดิ เปน็ รอ้ ยละ 55.09 ตอ่ 44.91 และลงคะแนนไมเ่ หน็ ชอบในบทเฉพาะกาลวา่ ใหว้ ฒุ สิ ภา มีสิทธิเป็นผู้พิจารณาให้ความเห็นชอบบุคคลซ่ึงสมควรได้รับแต่งต้ังเป็นนายกรัฐมนตรีด้วยคะแนนเสียง 407,011 ตอ่ 291,657 หรอื คดิ เปน็ รอ้ ยละ 58.26 ตอ่ 41.7422 ปรากฏการณน์ แ้ี สดงใหเ้ หน็ วา่ ชาวขอนแกน่ ส่วนใหญ่ปฏเิ สธไมร่ บั อ�ำนาจเผดจ็ การและอ�ำนาจนอกระบบใหเ้ ข้ามาแทรกแซงการเมือง ประการทสี่ าม เนอ่ื งจากจงั หวดั ขอนแกน่ ถอื วา่ เปน็ เมอื งหลวงของคนเสอื้ แดงเชน่ เดยี วกบั จงั หวดั อดุ รธานี และเปน็ เปา้ หมายในการด�ำเนนิ งานทางการเมอื งอยา่ งเขม้ ขน้ ของ คสช.หลงั การยดึ อ�ำนาจในวนั ท่ี 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 หน่ึงในความพยายามแรกเร่ิมของ คสช. ภายหลังการยึดอ�ำนาจ จึงคือ การผลิตและผลิตซ�้ำภาพสะพรึงกลัวให้กับขบวนการเคลื่อนไหวของคนเส้ือแดงในจังหวัดขอนแก่น เพอื่ ลดความชอบธรรมและความนา่ เชอ่ื ถอื ตอ่ กลมุ่ ดงั กลา่ ว ตวั อยา่ งทช่ี ดั เจนคอื กรณี “ขอนแกน่ โมเดล” อนั ปรากฏเปน็ ขา่ วหนา้ หนง่ึ หลายวนั ทว่ั ประเทศ กลา่ วคอื หลงั รฐั ประหารหนง่ึ วนั คอื วนั ท่ี 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 เจ้าหน้าท่ีทหารได้จับกุมประชาชนจ�ำนวน 23 คน ท่ีโรงแรมชัยพฤกษ์ จังหวัดขอนแก่น โดยเจ้าหน้าที่ระบุว่า คนเหล่าน้ีมาจัดประชุมกันเพื่อวางแผนก่อการร้าย ต่อมามีการจับเพ่ิมอีกเป็น 26 คน23 พวกเขาถูกจับติดคุกถึงเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2558 โดยได้รับการปล่อยตัวอย่างมีเง่ือนไขว่า ต้องห้ามเคล่ือนไหวทางการเมือง ในระหว่างถูกจับกุมพวกเขาไม่สามารถติดต่อครอบครัวได้ เรื่องเล่า ที่ตรงกันข้ามกับข้อมูลของภาครัฐ คือ วันจัดประชุมดังกล่าวถูกก�ำหนดล่วงหน้าไว้นานแล้ว แม้จะ 21 Ilaw, “3 ปที ขี่ อนแกน่ : ยงิ่ กด ยง่ิ ปรากฏความเคลอ่ื นไหว” (30 ตลุ าคม 2560) https://freedom.ilaw.or.th/Khonkaen underNCPO (เขา้ ถงึ เมือ่ 1 ธนั วาคม 2560) 22 คณะกรรมการการเลอื กต้ัง, “สถติ ิการเลือกตัง้ ,” https://www.ect.go.th/ect_th/news_all.php?cid=13 (เข้าถึงเมอ่ื 23 ธันวาคม 2561) 23 iLaw, “ขอนแกน่ โมเดล 24 คน : ฝ่าฝนื ประกาศ คสช. ที่ 7/2557, พ.ร.บ. อาวธุ ปนื ฯ, ก่อการรา้ ย” (25 กรกฎาคม 2557), https://ilaw.or.th/node/3186 (เขา้ ถึงเมื่อ 25 กรกฎาคม 2557)

25 มีคนเส้ือแดงเข้าร่วมหลายคน แต่หัวข้อในการประชุมเป็นเร่ืองเก่ียวข้องกับการหารายได้ผ่านธุรกิจ การเกษตร มใิ ชป่ ระเดน็ ทางการเมอื ง ทสี่ �ำคญั คอื สมาชกิ สว่ นใหญท่ เี่ ขา้ รว่ มประชมุ กไ็ มเ่ คยรจู้ กั กนั มากอ่ น หรือบางคนท่ีถูกจับก็มิได้เป็นคนเส้ือแดงเสียด้วยซ้�ำ และหลายคนก็มิได้เป็นคนขอนแก่นอีกด้วย พวกเขาบางคนเล่าว่า หลังจากทหารจับกุมพวกเขาได้ระยะหนึ่ง ทหารบอกว่า พบอาวุธผิดกฎหมายทั้ง ลกู กระสนุ ปนื และระเบดิ แมพ้ วกเขาจะยนื กรานวา่ ไมใ่ ชข่ องพวกเขาแนน่ อน แตท่ หารกไ็ มฟ่ งั แตอ่ ยา่ งใด พวกเขาบรรยายถงึ ชีวิตระหวา่ งติดคุกวา่ “เหมอื นตกนรก” เนื่องจากสภาพของคกุ ไทยนน้ั แออดั สกปรก และลดทอนคุณค่าความเป็นมนุษย์อย่างยิ่ง หลายคนที่ออกมาจากคุกกล่าวว่า ตนเองเหลือแต่ร่างกาย ภายใต้จิตใจที่ตายไปแล้ว แย่ไปกว่าน้ันคือ ใครก็ตามที่มาเย่ียมเยียนหรืออาสาเข้ามาดูแลพวกเขา ผู้น้ัน ก็จะถูกสอดส่องและติดตามจากเจ้าหน้าท่ีทหารอีก24 ในแง่นี้ “ขอนแก่นโมเดล” เป็นอีกหนึ่งเทคโนโลยี ของการสรา้ งภาพใหค้ นเสอื้ แดงเปน็ ปศี าจและจงั หวดั ขอนแกน่ ถกู หยบิ ยกขน้ึ มาเพอ่ื ชใี้ หเ้ หน็ ถงึ ปญั หาของ คนเสอื้ แดงทีอ่ าศัยอย่ใู นหนงึ่ จังหวัดที่เป็นศูนยก์ ลางของภาคอสี าน ไมเ่ พยี งเทา่ นนั้ ขอนแกน่ ยงั มอี ดตี รฐั มนตรี สมาชกิ วฒุ สิ ภา และสมาชกิ รฐั สภาหลายคนทมี่ บี ทบาท และช่ือเสียงในระดับประเทศ (ในจ�ำนวนน้ีมีบางคนเป็นแกนน�ำคนเส้ือแดง) ไม่ว่าจะเป็นนายเสริมศักด์ิ พงษพ์ านชิ นางระเบยี บรฐั พงษพ์ านชิ นายปรชี าพล พงษพ์ านชิ นายพงศกร อรรณนพพร นางดวงแข อรรณนพพร นายภมู ิ สาระผล นายสมศกั ด์ิ เกยี รตสิ รุ นนท์ อดตี ประธานสภาผแู้ ทนราษฎร นายอดศิ ร เพยี งเกษ นายธนกิ มาสพี ทิ ักษ์ นายแพทย์เชดิ ชยั ตนั ตศิ ริ นิ ทร์ เปน็ ต้น แตถ่ า้ นบั จากอดีตยังจะพบวา่ อดีต ส.ส. ขอนแก่นหลายคนที่อุทิศชีวิตทางการเมืองเพื่อต่อต้านระบอบเผด็จการทหาร ไม่ว่าจะเป็น จารุบตุ ร เรืองสุวรรณ แคลว้ นรปติ ทองปักษ์ เพยี งเกษ ฯลฯ ปฏิเสธไม่ไดว้ า่ ในชว่ งกว่าห้าปีทผ่ี า่ นมา (2557-2562) รฐั บาลพลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้ อาศยั นโยบายประชานยิ มจ�ำนวนมากภายใตช้ อ่ื วา่ นโยบายประชารฐั เพอื่ หวงั ครองใจประชาชนและมงุ่ หวงั ในการเปน็ รฐั บาลหลงั จากการเลอื กตง้ั ตอ่ ไป โดยเฉพาะหวงั ทจ่ี ะไดค้ ะแนนเสยี งจากคนรากหญา้ ซง่ึ แตเ่ ดมิ พวกเขารกั และศรทั ธาในตระกลู ชนิ วตั รและพรรคเพอื่ ไทย นโยบายประชานยิ ม อาทิ การเตมิ เงนิ ผา่ นบตั ร คนจน ช่วยค่าน�้ำ ค่าไฟ ค่าเช่าบ้าน เงินขวัญถุงปีใหม่ ค่าเดินทางผู้สูงอายุ โครงการบ้านหนึ่งล้านหลัง เพม่ิ เงนิ เดอื นขา้ ราชการและขา้ ราชการบ�ำนาญ เพม่ิ เงนิ เดอื นก�ำนนั ผใู้ หญบ่ า้ นและอาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจ�ำหมบู่ า้ น (อสม.) ชว่ ยเหลอื เกษตรกรทง้ั ชาวนา ชาวสวน มกี ารพกั ช�ำระหนเี้ กษตรกร โครงการไทยนยิ มยงั่ ยนื แจกหมบู่ า้ น/ชมุ ชนละ 2 แสนบาท จ�ำนวนราว 82,371หมบู่ า้ น/ชมุ ชนทว่ั ประเทศ ฯลฯ แถมมกี ารเรง่ อดั ฉดี เงินมากกวา่ 80,000 ลา้ นบาท ในช่วงสิ้นปี 2561 เพือ่ รองรบั การเลือกต้งั ทกี่ �ำลังจะเกิดขึน้ 25 มกี ารจัดต้งั 24 Khajornsak Sitthi, “The Coup and Crisis: the 2014 Military Coup d’état and the Redshirt movement in Thailand,” 25 VOICETV, “4 ปี คสช. อัดฉีดงบซื้อใจรากหญ้ากว่า 6 แสนล้าน ไฉนความเหลื่อมล้�ำไม่ลดลง?,” (17 พฤษภาคม 2561) https://voicetv.co.th/read/SykLEcYCz, (เขา้ ถึงเมือ่ 17 พฤษภาคม 2561) BBCTHAI, “ประชานิยม : รฐั บาล ประยุทธ์อัดฉีดรากหญ้าแค่ไหนในคร่ึงปีหลัง ก่อนการเลือกต้ัง,” (28 ธันวาคม 2561), https://www.bbc.com/thai/ thailand-46691186, (เข้าถึงเมอื่ 29 ธนั วาคม 2561)

26 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น พรรคพลงั ประชารฐั ซงึ่ เปน็ พรรคทแ่ี สดงเจตนารมณส์ นบั สนนุ ใหพ้ ลเอก ประยทุ ธ์ เปน็ นายกรฐั มนตรตี อ่ ไป มอี ดตี นกั การเมอื งจากพรรคเพอ่ื ไทยจ�ำนวนมากและจากพรรคการเมอื งใหญอ่ น่ื ๆ ยา้ ยเขา้ มาเปน็ สมาชกิ พรรค (บางคนกล่าวว่าเพ่ือหวังให้ตนเองหลุดคดี) ด้วยเหตุนี้ พรรคพลังประชารัฐจึงเช่ือม่ันเต็มท่ีว่า ตนเองจะ สามารถเอาชนะพรรคเพอื่ ไทยได้ ไมเ่ พยี งเทา่ นน้ั หากพจิ ารณาถงึ เนอื้ หาในรฐั ธรรมนญู ฉบบั ปี 2560 จะพบวา่ ถกู ออกแบบมาเพอื่ สกดั กน้ั พรรคขนาดใหญ่ ตลอดจนใหอ้ �ำนาจกลมุ่ คนทไ่ี มไ่ ดม้ าจากการเลอื กตงั้ สงู กวา่ กลมุ่ คนทมี่ าจากการเลอื กตงั้ เสยี ดว้ ยซำ�้ 26 จงึ ไมแ่ ปลกใจทนี่ ายสมศกั ด์ิ เทพสทุ นิ แกนน�ำพรรคพลงั ประชารฐั ถงึ ขน้ั ประกาศดว้ ยความมนั่ ใจวา่ “รฐั ธรรมนญู ดไี ซนม์ าเพอ่ื พวกเรา”27 หากพจิ ารณาเฉพาะเพยี งในขอนแกน่ เอกราช ช่างเหลา อดีตสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) และแกนน�ำพรรคพลังประชารัฐ เคยกล่าว ขณะเปิดตัวร่วมเข้าพรรคพลังประชารัฐในกลางเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2561 ว่า “ม่ันใจว่าการเลือกต้ัง ครง้ั นี้ ผสู้ มคั รในนามพรรค พปชร.จะชนะการเลอื กตง้ั ยกจงั หวดั ใน 4 จงั หวดั ประกอบดว้ ย จ.ขอนแกน่ , จ.บงึ กาฬ, จ.หนองคาย และ จ.หนองบวั ลำ� ภู ทเ่ี หลอื คาดวา่ จะไดเ้ กนิ 50%”28 แมแ้ ตน่ ายสรุ ยิ ะ จงึ รงุ่ เรอื งกจิ แกนน�ำพรรคพลงั ประชารฐั ผไู้ ดร้ บั มอบหมายใหร้ บั ผดิ ชอบการเลอื กตงั้ ในพนื้ ทภ่ี าคอสี าน ยงั ประกาศวา่ “ถา้ หากไมไ่ ด้ ส.ส.ยกจงั หวดั ขอนแกน่ จะเลกิ เลน่ การเมอื ง”29 อนงึ่ ไมเ่ พยี งแคพ่ รรคพลงั ประชารฐั เทา่ นน้ั ที่มุ่งหวังจะตัดคะแนนเสียงพรรคเพ่ือไทย ยังมีพรรคอ่ืนอีกจ�ำนวนมากที่มุ่งหวังจะได้คะแนนเสียงจาก ชาวขอนแก่น ไม่ว่าจะเป็นพรรคประชาธิปัตย์ พรรคภูมิใจไทย พรรคเสรีรวมไทย พรรคเศรษฐกิจใหม่ พรรครวมพลงั ประชาชาติไทย พรรคชาติไทยพัฒนา พรรคอนาคตใหม่ ฯลฯ ดงั นน้ั งานวจิ ยั ชน้ิ นจี้ งึ สนใจทจี่ ะศกึ ษาความคดิ และพฤตกิ รรมการเลอื กตง้ั ของผมู้ สี ทิ ธอิ อกเสยี ง เลอื กตง้ั ในจงั หวดั ขอนแกน่ เพอ่ื พจิ ารณาวา่ สถานการณก์ ารเมอื งทเ่ี ปลยี่ นไปตลอดหา้ ปที ผี่ า่ นมา รวมถงึ การประสบพบเจอกบั ปจั จยั ใหมๆ่ จ�ำนวนมาก ชาวขอนแกน่ ยงั คงรกั และศรทั ธาในพรรคเพอ่ื ไทยเหมอื นเดมิ หรือไม่ หรือถ้าใช่หรือไม่ใช่ จะอยู่บนพื้นฐานเหตุผลใด อย่างไรก็ตาม ก่อนที่จะศึกษาถึงความคิดและ พฤติกรรมของพวกเขา งานวิจัยนี้จะเร่ิมต้นด้วยการกล่าวถึงสถานการณ์ก่อนการเลือกต้ังทั่วไปกับการ ชิงความได้เปรียบของพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ก่อนท่ีจะพิจารณาถึงความเคลื่อนไหวทางการเมือง ท่ีเกี่ยวข้องกับการเลือกต้ังในจังหวัดขอนแก่น จากนั้นจะบรรยายการแข่งขันทางการเมืองและอุปสรรค ในการหาเสยี งของผสู้ มคั ร ส.ส. และปดิ ทา้ ยดว้ ยการวเิ คราะหถ์ งึ ภมู ทิ ศั นท์ างการเมอื งของจงั หวดั ขอนแกน่ 26 Prajak Kongkirati and Veerayooth Kanchoochat, “The Prayuth Regime: Embedded Military and Hierarchical Capitalism in Thailand.” TRaNS: Trans -Regional and -National Studies of Southeast 6(2) (2018): 279–305. 27 คมชัดลึก, ““รัฐธรรมนูญดีไซน์มาเพื่อพวกเรา” ???,” (19 พฤศจิกายน 2561), http://www.komchadluek.net/ news/scoop/352831 (เข้าถงึ เม่ือ 19 พฤศจกิ ายน 2561) 28 “ม่ันใจอีสาน! ‘เอกราช’ โวลั่นกวาดยกเข่ง 4 จว. อ้างชาวบ้านเบ่ือนักการเมือง-สร้างวุ่นวายแตกแยก” แนวหน้า, 15 พฤศจกิ ายน 2561 https://www.naewna.com/politic/377009 (เข้าถงึ เม่ือ 16 พฤศจิกายน 2561) 29 E-DUANG, “​เ​ดิมพัน สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ ​​เ​ดิมพัน ขอนแก่น ยกจังหวัด,” (5 กุมภาพันธ์ 2562), https://www. matichonweekly.com/e-daung/article_167995 (เข้าถึงเมอ่ื 6 กุมภาพนั ธ์ 2562)

27 วัตถุประสงค์ 1. เพอื่ ศกึ ษาสถานการณก์ อ่ นการเลอื กตงั้ ระดบั ชาติ อนั น�ำไปสกู่ ารชงิ ความไดเ้ ปรยี บของพล.อ. ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา 2. เพอื่ ศกึ ษาความเคล่อื นไหวทางการเมอื งกอ่ นการเลือกตง้ั ในจังหวดั ขอนแกน่ 3. เพื่อวเิ คราะห์การแขง่ ขนั ทางการเมอื งและผลการเลอื กตง้ั ในจังหวดั ขอนแกน่ 4. เพ่อื วเิ คราะห์ถงึ ภมู ิทศั นท์ างการเมอื งของจังหวัดขอนแก่นที่สัมพันธ์กับผลการเลอื กตัง้ ขอบเขตการวิจัย ขอบเขตดา้ นเวลา เปน็ การศกึ ษานบั จากชว่ งกอ่ นการเลอื กตง้ั ชว่ งเวลาระหวา่ งการมพี ระราชกฤษฎกี าก�ำหนดใหม้ ี การเลอื กตง้ั วนั เลอื กตง้ั จนถงึ ชว่ งทค่ี ณะกรรมการเลอื กตงั้ ประกาศรบั รองผลการเลอื กตง้ั อยา่ งเปน็ ทางการ ขอบเขตดา้ นพ้ืนที่ การวิจัยคร้ังน้กี �ำหนดพื้นทคี่ รอบคลุมทุกพน้ื ท่เี ขตเลอื กตงั้ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของจังหวดั ขอนแกน่ จ�ำนวน 10 เขต ขอบเขตด้านเนื้อหา เปน็ การศกึ ษาวเิ คราะหแ์ ละเปรยี บเทยี บในประเดน็ ตา่ งๆ ไมว่ า่ จะเปน็ สถานการณก์ ารเลอื กตง้ั ความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งของพรรคการเมอื งต่างๆ เช่น การรณรงค์หาเสียง กลยุทธ์ วธิ กี าร การน�ำ เสนอนโยบาย วิเคราะห์ผลการเลือกตั้งทุกเขตในระดับรายต�ำบล ตลอดจนนัยยะทางการเมืองในสนาม เลือกตั้งระดับชาติของจังหวดั ขอนแก่น

28 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น ระเบียบวิธีวิจัย งานวิจัยน้ีเปน็ การศกึ ษาในเชิงคณุ ภาพ ประกอบด้วยวธิ ีรวบรวมขอ้ มลู ดังน้ี 1. การศกึ ษาเอกสารตา่ งๆ ทเ่ี กยี่ วขอ้ ง ประกอบดว้ ย ขอ้ กฎหมายรฐั ธรรมนญู กฎหมายเกย่ี วกบั การเลอื กต้งั อ�ำนาจของคณะกรรมการการเลอื กต้งั หนังสอื งานวิจยั บทความวชิ าการ บทวเิ คราะห์ข่าว ข่าวสารทางการเมืองทง้ั จากหนงั สอื พมิ พแ์ ละสอื่ ออนไลน์ เป็นต้น 2. ข้อมูลเชิงพื้นท่ีจังหวัดขอนแก่น ประกอบด้วย ข้อมูลประชากร ข้อมูลพรรคการเมืองที่มี ผู้สมัครรับเลือกต้ังในการเลือกต้ังในปัจจุบัน การเลือกตั้งในอดีต และข้อมูลประวัติผู้ลงสมัครรับเลือกตั้ง พร้อมความเป็นเครือญาติ หรือเครือข่ายนักการเมืองเก่าทั้งในระดับชาติและระดับท้องถ่ิน และผลการ เลอื กต้งั ย้อนหลงั 4 ครง้ั ของจงั หวดั ขอนแกน่ 3. การสมั ภาษณเ์ ชงิ ลกึ ในประเดน็ ตา่ งๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การเลอื กตงั้ จากผมู้ สี ว่ นเกย่ี วขอ้ งตา่ งๆ ในจังหวัดขอนแก่น ได้แก่ • ผสู้ มคั รรบั เลอื กตงั้ เนอ่ื งจากมผี สู้ มคั รรบั เลอื กตง้ั เปน็ จ�ำนวนมาก งานวจิ ยั นจ้ี ะเนน้ สมั ภาษณ์ ผู้สมัครจากพรรคการเมืองพรรคใหญ่ท่ีได้คะแนนสูงสุดติดอันดับ 1-3 ของแต่ละเขต อย่างไรก็ตาม ข้อจ�ำกัดบางประการคือการไม่ได้รับความร่วมมือจากผู้สมัครบางราย และ แม้จะได้รับข้อมูล แต่เน่ืองด้วยระยะห่างระหว่างผู้วิจัยกับผู้ให้สัมภาษณ์ พวกเขาบางส่วน อาจไมป่ รารถนาทจี่ ะเลา่ เรอื่ งราวบางอยา่ งได้ หรอื อาจจะเลา่ บางอยา่ งและปกปดิ บางอยา่ ง ในเวลาเดยี วกนั หรอื อาจจะเลา่ ตามเลอื กสรรไวเ้ ทา่ นน้ั (selective) หรอื เลอื กทจ่ี ะเลา่ เฉพาะ ส่วนท่ีตนเองโปรดปราน หรือเล่าบางอย่างด้วยการเสริมแต่งข้อมูลเข้าไปใหม่หรืออาจจะ ไปไกลถึงสร้างความจริงชุดใหม่ ข้อจ�ำกัดประการต่อมาคือ เน้ือหาในงานวิจัยนี้ทั้งหมด สะท้อนมาจากจากกลุ่มตัวอย่างเท่าน้ัน ไม่สามารถอ้างอิงถึงผู้สมัครรับเลือกต้ังทั้งจังหวัด ไดอ้ ย่างครอบคลุม • เจ้าหนา้ ทตี่ วั แทนจากหนว่ ยงานภาครฐั องค์กรอสิ ระ องค์กรสาธารณะ และองคก์ รอ่นื ๆ • นักการเมืองทอ้ งถิ่น • ประชาชนโดยท่ัวไป โดยลงพื้นท่ีสมั ภาษณ์เขต 1, 7 และเขต 10 • บคุ คลอน่ื ๆ 4. การสงั เกตทง้ั แบบมสี ว่ นรว่ มและไมม่ สี ว่ นรว่ มในพน้ื ทจี่ งั หวดั ขอนแกน่ โดยใชก้ ารสงั เกต บนั ทกึ และวเิ คราะหบ์ รรยากาศทว่ั ไป พฤตกิ รรมทางการเมอื งของผ้สู มคั รรบั เลอื กตัง้ บทบาทหนว่ ยงานภาครฐั องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ ทมี่ บี ทบาทในการเลอื กตงั้ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร พฤตกิ รรมทางการเมอื ง ของประชาชนในช่วงกอ่ นการเลอื กตั้ง ช่วงการเลือกต้งั และช่วงเวลาหลังการเลือกตงั้

29 ประโยชน์ท่ีคาดว่าจะได้รับ 1. ท�ำใหท้ ราบถงึ การจดั วางโครงสรา้ งระดบั ใหญเ่ พอื่ เออ้ื ตอ่ การเปน็ ผสู้ มคั รเปน็ นายกรฐั มนตรี ในนามพรรคพลังประชารัฐของพล.อ. ประยุทธ์ จันทรโ์ อชา 2. ท�ำใหท้ ราบและเขา้ ใจถงึ ความเคลอ่ื นไหวทางการเมืองก่อนการเลอื กตั้งในจังหวดั ขอนแกน่ 3. ท�ำใหเ้ ขา้ ใจถึงการแข่งขนั ทางการเมืองและผลการเลอื กตั้งในจงั หวดั ขอนแกน่ 4. ช่วยให้เกิดการสังเคราะห์ต่อภูมิทัศน์ทางการเมืองของจังหวัดขอนแก่นท่ีสัมพันธ์กับผล การเลือกตงั้

30 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น

31 บทที่ 2 สถานการณ์ก่อนการเลือกตั้งทั่วไป กับการชิงความได้เปรียบของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา

32 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น

33 หากมินับการเลือกต้ังในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2557 ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญตัดสินว่าเป็นโมฆะ นับวา่ เปน็ ระยะเวลากวา่ 8 ปีเลยทเี ดยี วทสี่ งั คมไทยวา่ งเว้นจากการเลอื กตงั้ ทวั่ ไป ถอื ว่าเปน็ ระยะเวลาที่ เน่ินนานเป็นอย่างย่ิง ทั้งน้ี ภายหลังพล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) กอ่ การรฐั ประหารในวนั ท่ี 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 พล.อ. ประยทุ ธป์ ระกาศวา่ จะอยเู่ พยี งไมน่ าน ไมเ่ กนิ หนง่ึ ปภี ายหลงั มรี ฐั บาลอยา่ งเปน็ ทางการ โดยคาดวา่ จะมกี ารเลอื กตง้ั ทว่ั ไปภายในปลายปี 255830 ตอ่ มามกี ารจดั ท�ำประชามตเิ พอ่ื รบั รา่ งรฐั ธรรมนญู ฉบบั ปี 2560 ในวนั ท่ี 7 สงิ หาคม พ.ศ. 2559 หลงั จากนนั้ พล.อ. ประยุทธ์กล่าวกับบันคีมุน เลขาธิการองค์การสหประชาชาติว่า จะมีการเลือกต้ังทั่วไปใน กลางปี 2560 จากนน้ั ประกาศเลอ่ื นเปน็ ปลายปี 2560 เนอ่ื งจากตอ้ งรอใหก้ ฎหมายประกอบรฐั ธรรมนญู เสร็จส้ินก่อน ตามมาด้วย พล.อ. ประยุทธ์กล่าวกับโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ ฯ ว่าจะมีการ เลอื กตง้ั ทวั่ ไปในเดอื นพฤศจกิ ายน พ.ศ. 2561 แตก่ ม็ กี ารเลอ่ื นไปเปน็ 24 กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. 2562 กระทงั่ มีความเป็นห่วงเร่อื งกระทบพระราชพิธรี าชาภิเษก จงึ เล่อื นไปอกี ครง้ั เป็นวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 256231 ในห้วงระยะเวลากว่า 5 ปีที่ผ่านมาภายใต้การบริหารงานของพล.อ. ประยุทธ์ได้เกิดเร่ืองราว และความเปน็ ไปจ�ำนวนมาก หากมองในแงป่ ระวตั ศิ าสตรร์ ะยะไมส่ นั้ ไปนกั ผวู้ จิ ยั ไดแ้ บง่ สถานการณด์ งั กลา่ ว ไว้เปน็ 3 ประเด็น ได้แก่ หนงึ่ การละเมดิ สทิ ธมิ นษุ ยชนตอ่ นักการเมืองฝา่ ยตรงข้ามและนกั กจิ กรรมทาง การเมอื ง สอง การอาศยั กลไกรฐั และนโยบายรฐั บาลเพอื่ การหาเสยี งฝา่ ยเดยี วของพล.อ. ประยทุ ธ์ และ สาม รฐั ธรรมนญู และการเตรยี มความพร้อมในการจดั การเลอื กตงั้ 30 “ประยุทธย์ นื ยันต้นกนั ยาไดน้ ายกฯ-ครม. ผมอยู่ไมน่ าน” คม ชดั ลึก, 14 เมษายน 2557 หนา้ 1,9 31 พลวฒุ ิ สงสกลุ , “ยอ้ นทม่ี าเลอื่ นเลอื กตง้ั 5 ครง้ั ยคุ คสช. จากปลายปี 2558 สกู่ อ่ นพระราชพธิ สี �ำคญั ” The standard, 9 มกราคม 2562 https://thestandard.co/postpone-election-5-times/ (เขา้ ถงึ เมือ่ 10 มกราคม 2562)

34 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น อนงึ่ ทง้ั สามประเดน็ นไ้ี ดส้ ง่ ผลกระทบอยา่ งมหาศาลและอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ทงั้ ในแงค่ วามไดเ้ ปรยี บท่ี มตี อ่ พล.อ.ประยทุ ธแ์ ละพรรคการเมอื งทส่ี นบั สนนุ พล.อ.ประยทุ ธ์ และความเสยี เปรยี บทม่ี ตี อ่ ฝา่ ยตรงขา้ ม ก่อนที่จะเกิดการเลือกต้ังในเดือนมีนาคม ปี 2562 หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่ข้อมูลจ�ำนวนหน่ึงย่อมต้องสัมพันธ์ กบั การเมอื งระดบั ชาตใิ นภาพรวม แตใ่ นสว่ นของประเดน็ ทห่ี นง่ึ ผวู้ จิ ยั จะกลา่ วถงึ กรณที เ่ี กดิ ขนึ้ ในจงั หวดั ขอนแกน่ เสริมด้วย ผูว้ ิจัยจะไล่เรยี งน�ำเสนอดังนี้ การละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อนักการเมืองฝ่ายตรงข้ามและ นักกิจกรรมทางการเมือง ภายหลงั การรฐั ประหารวนั ที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 จนถงึ สนิ้ ปเี ดยี วกนั มผี ถู้ กู คสช. เรยี กไป รายงานตวั อยา่ งนอ้ ย 666 คน มผี ทู้ ถ่ี กู จบั กมุ อยา่ งนอ้ ย 362 คน จ�ำนวนผทู้ ถี่ กู เรยี กและถกู จบั กมุ รวมกนั อยา่ งนอ้ ย 976 คน ทวา่ หากพจิ ารณาเพยี งแคส่ ปั ดาหแ์ รกภายหลงั การรฐั ประหาร จะพบวา่ มผี ถู้ กู จบั กมุ ถงึ 139 ราย ในจ�ำนวนนเ้ี กนิ กวา่ ครง่ึ หนงึ่ หรอื 84 ราย เปน็ กลมุ่ ทมี่ คี วามเกยี่ วขอ้ งกบั พรรคเพอ่ื ไทย และ คนเส้ือแดง สว่ นที่เหลือเป็นกลุม่ ทเี่ กยี่ วข้องกบั พรรคประชาธิปัตย์ กลมุ่ กปปส. นักวิชาการ นักกิจกรรม กลมุ่ ผชู้ มุ นมุ โดยความสงบและกลมุ่ อน่ื ๆ เหน็ ไดช้ ดั วา่ คนทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั พรรคเพอ่ื ไทยและคนเสอ้ื แดงคอื เป้าหมายหลักในการจับกุมของคสช. นอกจากนี้ ในเดือนกรกฎาคม พวกเขายังถูกจับกุมเพิ่มอีก 8 คน อีก 3 คนในเดือนสิงหาคม และอีก 2 คนในเดือนตุลาคม32 (มินับรวมผู้ที่ปฏิเสธการมารายงานตัวและ ต้องล้ีภัยในต่างประเทศอีกจ�ำนวนหนึ่ง) บุคคลเหล่าน้ีถูกจับกุมไปอยู่ในสถานท่ีลับกระจัดกระจายกันไป สว่ นใหญค่ อื คา่ ยทหาร มกี ารกดดนั ปรบั ทศั นคติ พรอ้ มใหพ้ วกเขาลงนามวา่ จะตอ้ งไมย่ งุ่ เกยี่ วทางการเมอื ง มเิ ชน่ นน้ั จะถกู ด�ำเนนิ คดแี ละระงบั ธรุ กรรมทางการเงนิ เชน่ เดยี วกนั หากพวกเขาจะไปตา่ งประเทศตอ้ งท�ำเรอ่ื ง ขออนญุ าตจาก คสช. ขณะเดยี วกนั มกี ารขม่ ขตู่ ดิ ตามนกั การเมอื งและนกั กจิ กรรมทางการเมอื งฝา่ ยตรงขา้ ม คสช. มกี ารจ�ำกดั เสรภี าพทางวชิ าการและสอ่ื มวลชนอยา่ งเขม้ ขน้ รวมถงึ ปดิ กน้ั เวบ็ ไซตจ์ �ำนวนมาก กระทง่ั มากกว่าประเทศสงั คมนิยมเฉกเช่นประเทศจีนเสียอกี 33 32 Ilaw, “สรปุ สถานการณป์ ี 2557 1/5 : การเรยี กบคุ คลไปรายงานตวั การจบั กมุ และการควบคมุ ตวั ตามกฎอยั การศกึ ” (14 กรกฎาคม 2558) https://freedom.ilaw.or.th/report/สรุปสถานการณ์ปี-2557-15-การเรียกบุคคลไปรายงานตัว (เขา้ ถงึ เมื่อ14 กรกฎาคม 2558) 33 Claudio Sopranzetti, “Thailand’s Relapse: The Implications of the May 2014 Coup,” The Journal of Asian Studies 75 (2) (2016): 6.

35 หากพิจารณาเพียงเฉพาะนักการเมืองและนักกิจกรรมในขอนแก่นที่ถูกเรียกปรับทัศนคติผ่าน ประกาศ คสช. จะพบว่ามี ภูมิ สาระผล อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์ ธนิก มาสีพิทักษ์34 และนพ.เชดิ ชยั ตนั ตศิ ริ นิ ทร์ อดตี ส.ส.บญั ชรี ายชอ่ื พรรคเพอ่ื ไทย อดศิ ร เพยี งเกษ อดตี ส.ส.บญั ชรี ายชอ่ื พรรคไทยรักไทยและแกนน�ำคนเสื้อแดง ปิยะบุตร พรหมลักขโณ อดีตรองนายกองค์การบริหารส่วน จงั หวดั และนกั จดั รายการวทิ ยชุ มุ ชนขอนแกน่ เปน็ ตน้ จากขอ้ มลู การสมั ภาษณอ์ ดตี นกั การเมอื งขอนแกน่ คนหน่ึง ยังพบว่า มีนักการเมืองและกลุ่มประชาธิปไตยอีกจ�ำนวนไม่น้อยท่ีถูกเรียกเข้าไปตักเตือนและ ขอร้องให้ห้ามเคล่ือนไหวในระดับจังหวัดท่ีค่ายศรีพัชรินทร์ ค่ายสีหราชเดโชชัย (ค่ายทหาร ร.8) และ ค่ายเปรมติณสูลานนท์ ที่อ�ำเภอน�้ำพอง เช่น จตุพร เจริญเช้ือและมุกดา พงษ์สมบัติ ส.ส. เขตจังหวัด ขอนแกน่ ถูกกกั ตัวไว้จ�ำนวน 6 วันและ 7 วัน ตามล�ำดบั ส่วน ธนกิ มาสีพิทักษ์ ถูกกกั ตวั ไวท้ ีค่ า่ ยทหาร ในขอนแก่นเพิ่มเติมอีก 7 วัน และ ซาบีน่า ซาห์ แกนน�ำคนเสื้อแดงถูกจับมัดมือมัดเท้าปิดตาอีก 7 วัน รวมถึงครอบครัวของเธอก็ถูกจับกุมเช่นกัน35 เป็นต้น ในช่วงเวลาเดียวกัน มีการประโคมข่าวถึงกลุ่ม ผู้เตรียมก่อวินาศกรรมในจังหวัดขอนแก่นและจังหวัดใกล้เคียง โดยระบุถึงวิธีการก่อความรุนแรงของ นักเคล่ือนไหวทางการเมืองว่าเป็น “ขอนแก่นโมเดล”36 ขณะท่ี สมศักด์ิ สุวรรณจริต ผู้ว่าราชการจังหวัด ขอนแก่น ซึ่งถูกมองว่าใกล้ชิดกับพรรคเพื่อไทย ได้ถูกย้ายไปให้รักษาราชการในต�ำแหน่งผู้ตรวจราชการ กระทรวง ส�ำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย และมีการแต่งตั้งก�ำธร ถาวรสถิตย์ ผู้ว่าราชการจังหวัด ชยั นาท ใหเ้ ปน็ รักษาราชการผูว้ า่ ราชการจังหวัดขอนแกน่ แทน37 หลงั เปล่ียนแปลงการปกครองพ.ศ. 2475 เปน็ ต้นมา จงั หวดั ขอนแก่นถือว่าเป็นหนง่ึ ในจงั หวัด ของภาคอีสานที่มีประวัติศาสตร์ในการต่อสู้กับอ�ำนาจเผด็จการทหารมาเน่ินนาน ในช่วงหน่ึงทศวรรษที่ ผา่ นมา ยงั มกี ลมุ่ นกั ศกึ ษามหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ หนงึ่ ในมหาวทิ ยาลยั ชนั้ น�ำในภาคอสี าน โดยเฉพาะกลมุ่ ท่ีเรยี กแทนตัวเองวา่ กลมุ่ ดาวดนิ ได้ท�ำการเคลอื่ นไหวต่อตา้ นการการละเมิดสิทธิชาวบา้ นจากโครงการ ของรฐั ในประเดน็ ที่ดินและทรพั ยากรธรรมชาติในชมุ ชนต่างๆ ท่วั ภาคอีสานมาเป็นเวลานาน กอ่ นที่จะ เพม่ิ ประเดน็ การเคลอ่ื นไหวเพอ่ื ตอ่ ตา้ นการท�ำรฐั ประหาร ขา่ วโดง่ ดงั ทเี่ ผยแพรไ่ ปทว่ั ประเทศคอื นกั ศกึ ษา กลุ่มดาวดินได้แสดงสัญลักษณ์ด้วยการชู 3 น้ิว พร้อมข้อความท่ีหน้าเสื้อยืดว่า “ไม่-เอา-รัฐ-ประ-หาร” ต่อหน้า พล.อ.ประยุทธ์ ในขณะที่ลงพื้นที่จังหวัดขอนแก่นในวันท่ี 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 255738 34 กอ่ นเปน็ ส.ส. ธนกิ เปน็ นกั จดั รายการวทิ ยแุ ละเปน็ แกนน�ำคนเสอ้ื แดงชอ่ื ดงั ของจงั หวดั ขอนแกน่ คนใกลช้ ดิ ธนกิ ให้ สมั ภาษณก์ บั ผวู้ จิ ยั วา่ หลงั รฐั ประหาร 2557 รถยนตข์ องธนกิ มกั ถกู ตดิ ตาม บางทนี อ็ ตตามเครอ่ื งยนตต์ า่ งๆ ถกู ถอดออก แม้ซอ่ มแลว้ ต่อมาก็ยังถกู ถอดออกอีก เขาเชอ่ื ว่า มีความพยายามท�ำลายรถเพอ่ื ใหธ้ นกิ ประสบอุบตั เิ หตุ 35 “แดงขอนเเก่น-นักวิชาการ เปิดวงเสวนาสิทธิเสรีภาพ เพื่อการแสดงออกของคนอีสาน มีต�ำรวจ-ทหาร-คุมเข้ม” มตชิ น, 8 กรกฎาคม 2559 https://www.matichon.co.th/politics/news_205535 (เขา้ ถึงเม่อื 12 เมษายน 2562) 36 พจิ ารณาขอ้ ถกเถยี งและอกี หนง่ึ มมุ มองความจรงิ ใน Khajornsak Sitthi, “The Coup and Crisis: the 2014 Military Coup d’état and the Redshirt movement in Thailand,” paper presented at the Association for Asian Studies. Annual Conference, Toronto, Canada, March 16-19, 2017. 37 “ยา้ ย‘ธงทอง’อกี คน ปลอ่ ย‘ต’ู่ เตน้ -วรี ะฯ-ธดิ า-เหวง” ไทยรฐั ออนไลน,์ 29 พฤษภาคม 2557 https://www.thairath. co.th/content/425862 (เข้าถงึ เมอ่ื 29 พฤษภาคม 2557) 38 Ilaw, “3 ปีท่ีขอนแก่น: ยิ่งกด ย่ิงปรากฏความเคลื่อนไหว” (30 ตุลาคม 2560) https://freedom.ilaw.or.th/ KhonkaenunderNCPO (เขา้ ถึงเมอื่ 1 ธันวาคม 2560)

36 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น นบั จากเหตกุ ารณน์ นั้ เรอ่ื ยมา ทหารในจงั หวดั ไดต้ ดิ ตามและสอดสอ่ งนกั ศกึ ษากลมุ่ นเี้ ปน็ กรณพี เิ ศษ ตอ่ มา ในปี 2558 เมื่อครบรอบหนึ่งปีการท�ำรัฐประหาร นักศึกษากลุ่มน้ีถูกจับและด�ำเนินคดี เน่ืองจากแสดง การต่อต้านการท�ำรฐั ประหาร ณ อนุสาวรยี ์รฐั ธรรมนญู ในจงั หวัดขอนแกน่ ภาพท่ี 1 ภาพกลมุ่ ดาวดนิ ชสู ามนว้ิ ตอ่ ตา้ นพล.อ.ประยทุ ธ์ ขณะลงพน้ื ทีจ่ งั หวดั ขอนแกน่ ภาพที่ 2 3 และ 4 กลมุ่ ดาวดนิ ขณะรวมตวั กนั ในวนั ครบรอบหนง่ึ ปกี ารท�ำรฐั ประหารและภาพการถกู จบั จากนั้น ช่วงเวลาที่รัฐบาลจัดให้มีการลงประชามติเพื่อรับ/ไม่รับร่างรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ในวันที่ 7 สงิ หาคม พ.ศ. 2559 ทวา่ ในชว่ งกอ่ นหน้านั้น มีท้งั กลุ่มดาวดินและกลมุ่ อสี านใหม่ ซ่งึ เปน็ การ รวมตัวของนักกิจกรรมรนุ่ ใหม่ ภาคประชาสงั คม นักวชิ าการ และนักศกึ ษาในพน้ื ท่ีภาคอีสาน ไดร้ ณรงค์ โหวตไมร่ บั ร่างรฐั ธรรมนญู อยา่ งแขง็ ขนั ด้วยเหตผุ ลว่าทั้งกระบวนการไดม้ าของคณะรา่ งรัฐธรรมนญู และ เนอ้ื หารา่ งรฐั ธรรมนญู ขดั กบั หลกั การประชาธปิ ไตย ทส่ี �ำคญั วฒุ สิ มาชกิ 250 คน ซง่ึ มไิ ดย้ ดึ โยงกบั ประชาชน โดยมาจากการแต่งต้ังท้ังหมด กลับสามารถมีอ�ำนาจลงคะแนนเสียงเลือกนายกรัฐมนตรีได้ ตลอดจน มีการด�ำเนินคดีเพื่อปิดปากฝ่ายตรงข้ามในบรรยากาศก่อนลงประชามติอย่างต่อเนื่อง และภาครัฐได้น�ำ เสนอเพียงแต่ข้อดีของร่างรัฐธรรมนูญ ไม่มีเวทีวิพากษ์วิจารณ์ ท�ำให้ประชาชนไม่สามารถเข้าถึงเนื้อหา

37 ท้ังหมดของร่างรัฐธรรมนูญได้เต็มท่ี39 ทั้งสองกลุ่มได้ท�ำกิจกรรมอย่างต่อเน่ืองในพื้นท่ีจังหวัดขอนแก่น และท�ำงานคู่ขนานกับกลุ่มประชาธิปไตยใหม่ในกรุงเทพ ฯ ในการรณรงค์ ฯ โดยมีนักวิชาการและ นักกิจกรรมจ�ำนวนหน่ึงได้เข้าร่วมกิจกรรมต่อต้านในขอนแก่น เช่น วันท่ี 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2559 ปิยบุตร แสงกนกกุล อาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และรังสิมันต์ โรม จากกลุ่ม ประชาธิปไตยใหม่ ได้เข้าร่วมกับกลุ่มดาวดินและกลุ่มอีสานใหม่จัดกิจกรรม “กิจกรรมน่ังอ่านเอกสาร ความเห็นแย้งร่างรัฐธรรมนูญในมหาวิทยาลัยขอนแก่น” ท่ามกลางการถูกปฏิเสธไม่ให้ใช้อาคารสถานท่ี และการเฝา้ จับตาของเจ้าหนา้ ที่ฝ่ายความมนั่ คงจ�ำนวนมาก สถานการณก์ ารข่มข่ตู ่อกลุม่ ดาวดนิ เลวร้ายขึ้นเมื่อจตภุ ัทร์ บุญภทั รรักษา หรอื ไผ่ ดาวดิน และ วศิน พรหมณี ถูกต�ำรวจจับขณะเดินแจกเอกสารความเห็นแย้งร่างรัฐธรรมนูญท่ีอ�ำเภอภูเขียว จังหวัด ชัยภูมิ ซ่ึงเป็นบ้านเกิดของไผ่ ก่อนการลงประชามติเพียงหนึ่งวัน จากนั้น ไผ่ถูกด�ำเนินคดีและติดคุก ภายใต้มาตรา 112 ด้วยการแบ่งปัน (share) ข่าวจากบีบีซีไทยบนหน้าเฟซบุ๊กของเขา ขณะท่ีช่วงเวลา ก่อนหน้าน้ี วันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2558 เจ้าหน้าท่ีฝ่ายความม่ันคงได้เชิญนายทัศนัย สุขสบาย ก�ำนัน ต�ำบลบา้ นเป็ด และก�ำนันผู้ใหญบ่ า้ นในพนื้ ทีอ่ �ำเภอเมอื งขอนแก่น เข้าไปปรับทศั นคตทิ ค่ี า่ ยศรีพชั รินทร์ เนอ่ื งจากกลมุ่ ก�ำนนั ผใู้ หญบ่ า้ นเหลา่ นถ้ี อื ปา้ ยไวนลิ คดั คา้ นรา่ งรฐั ธรรมนญู บางมาตรา ณ ทว่ี า่ การอ�ำเภอ เมือง40 จะเห็นได้ว่า การเคลื่อนไหวของกลุ่มต่อต้านระบอบรัฐประหารกลับต้องแลกมาด้วยการ ถูกละเมิดสิทธิและด�ำเนินคดีอยู่เนืองๆ ตลอดจนมีบรรยากาศการข่มขู่คุกคามอย่างต่อเน่ือง เช่น กรณ ี พนั โท พทิ กั ษพ์ ล ชศู รี น�ำก�ำลงั คน้ บา้ นพกั ของนกั ศกึ ษากลมุ่ ดาวดนิ โดยไมม่ หี มายศาลในวนั ท่ี 21 มถิ นุ ายน พ.ศ. 2560 เนอ่ื งจากเป็นวนั ที่พล.อ. ประยทุ ธ์ เดินทางมาทมี่ หาวิทยาลัยขอนแกน่ 41 หากพจิ ารณาควบคกู่ บั ปรากฏการณร์ ะดบั ชาติ จะพบขอ้ มลู ทไี่ มน่ า่ แปลกใจ ขณะทห่ี ลงั รฐั ประหาร จนถึงพ.ศ. 2560 ปรากฏว่า พลเรือนอย่างน้อยจ�ำนวน 2,408 คน ถูกด�ำเนินคดีในศาลทหารจ�ำนวน 1,886 คดี โดยคดสี ว่ นใหญเ่ กย่ี วขอ้ งกบั มาตรา 11242 เมอ่ื ครบรอบสป่ี กี ารท�ำรฐั ประหาร คสช. ไดด้ �ำเนนิ คดี กบั ประชาชนไปแลว้ ไมน่ อ้ ยกวา่ จ�ำนวน 640 คน โดยแบง่ เปน็ คดมี าตรา 112 จ�ำนวน 131 คน ประชาชน ถูกต้งั ขอ้ หายยุ งปลกุ ป่นั ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 116 จ�ำนวน 78 คน ประชาชนถกู ตง้ั ข้อหา กระท�ำผิดพระราชบัญญัติว่าด้วยการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2559 จ�ำนวน 41 คน 39 มนตรี สิมมาค�ำ, “ค�ำเหตุผลเบ้ืองหลังการใช้สิทธิออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ในปี พ.ศ. 2559 ของประชาชนในจงั หวดั ขอนแกน่ ” (วทิ ยานพิ นธป์ รญิ ญารฐั ประศาสนศาสตรมหาบณั ฑติ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น, 2562) หน้า 56-58. 40 “ก�ำนันบ้านเป็ด โดนปรับทัศนคติ ชูป้ายค้านร่างรธน” กรุงเทพธุรกิจ, 2 มิถุนายน 2558 https://www.bangkok biznews.com/news/detail/649878 (เข้าถงึ เม่อื 23 ธนั วาคม 2561) 41 Ilaw, “3 ปีท่ีขอนแก่น: ย่งิ กด ยงิ่ ปรากฏความเคลอื่ นไหว” 42 U.S. State Department, “THAILAND 2017 HUMAN RIGHTS REPORT” https://www.state.gov/documents/ organization/277365.pdf (เขา้ ถึงเมอ่ื 16 เมษายน 2561)

38 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น และประชาชนจ�ำนวนอีก 390 คน ถูกตั้งข้อหาฝ่าฝืนประกาศและค�ำส่ังหัวหน้า คสช. ที่ห้ามชุมนุมทาง การเมอื ง43 มปี ระชาชนทถี่ กู เรยี กรายงานตวั และปรบั ทศั นคติ มผี ทู้ ถี่ กู ขม่ ขู่ คกุ คามและตดิ ตาม อยา่ งนอ้ ย 1,138 คน กจิ กรรมสาธารณะถกู คสช. หรอื เจา้ หนา้ ทที่ หารปดิ กนั้ และแทรกแซง อยา่ งนอ้ ย 264 กจิ กรรม มีกลุ่มองค์กรชาวบ้าน/ชุมชน หรือประชาสังคม ที่ถูกปิดกั้นการใช้สิทธิเสรีภาพในการแสดงออกและ การชมุ นมุ แลว้ อยา่ งนอ้ ย 66 กลมุ่ 44 และเพยี งแคว่ นั ที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 วนั เดยี ว หรอื ครบรอบ สป่ี กี ารท�ำรฐั ประหาร กลมุ่ ผชู้ มุ นมุ ทอ่ี ยากเลอื กตงั้ กถ็ กู ด�ำเนนิ คดถี งึ 62 คน45 ทงั้ ๆ ทกี่ ารเลอื กตง้ั เปน็ การ แสดงเจตจ�ำนงทางการเมือง ซึ่งถือเป็นเครื่องมือที่ประชาชนมีอยู่ไม่กี่ช้ิน ในการช่วยให้พวกเขาสามารถ ก�ำหนดชะตากรรมของสังคมการเมืองไดด้ ้วยตนเอง ต่อมารัฐบาลยืนยันว่าจะจัดให้มีการเลือกต้ังในช่วงระหว่างปลายปี 2561 ถึงต้นปี 2562 บรรยากาศการเคล่ือนไหวของมวลชนทั่วประเทศกลับมาคึกคักอีกครั้ง โดยเป็นการเคลื่อนไหวต่อต้าน การเลอ่ื นการเลอื กตงั้ กลมุ่ นกั ศกึ ษาและภาคประชาชนในจงั หวดั ขอนแกน่ อกี เชน่ กนั ไดจ้ ดั กจิ กรรมคดั คา้ น การเลอื่ นเลอื กตั้ง ทบ่ี รเิ วณนอกประตูมหาวทิ ยาลัยขอนแกน่ เนื่องจากผูบ้ ริหารมหาวิทยาลยั ไมอ่ นญุ าต ให้ใช้สถานที่ภายในมหาวิทยาลัย กิจกรรมดังกล่าวเกิดข้ึนในวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2562 ท่ามกลาง การจับตามองและถ่ายเอกสารบัตรประชาชนของผู้ชุมนุมจากเจ้าหน้าที่ความม่ันคง46 ขณะท่ีก่อนหน้าน ี้ ในวนั ที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2562 กลมุ่ สตรพี ฒั นาอสี านไดจ้ ดั ชมุ นมุ ทห่ี นา้ บรเิ วณตกึ คอม ตวั เมอื งขอนแกน่ เพ่ือคัดค้านการเลื่อนเลือกต้ัง โดยชูป้าย “คนขอนแก่นไม่เลื่อนเลือกตั้ง ไม่เลื่อน ไม่ล้ม ไม่ต่อเวลา” เปน็ ตน้ ชว่ งเวลาเดยี วกนั ประชาชนแตล่ ะจงั หวดั ไดจ้ ดั กจิ กรรมแสดงออกการคดั คา้ นการเลอื่ นการเลอื กตง้ั จ�ำนวนมาก กล่าวได้ว่า ท่าทีและอารมณ์ของสังคมไทยในขณะน้ันต่างกังวลกับการเล่ือนการเลือกตั้ง เนอื่ งจากกอ่ นหนา้ นีม้ ีการเลื่อนการเลอื กตั้งมาหลายรอบ47 43 บบี ซี ไี ทย, “4 ปรี ฐั ประหารมนั่ คง มง่ั คง่ั ยงั่ ยนื ของใคร?,” BBC Thai, 22 พฤษภาคม 2561 https://www.bbc.com/ thai/resources/idt-sh/thai_junta (เขา้ ถงึ เมอื่ 22 พฤษภาคม 2561) 44 “สถิติคุกคามประชาชนยุค คสช. นับพัน ศูนย์ทนายความฯ ช้ีต้องจัดการกฎหมายที่ออกโดย คสช.” ประชาไท, 19 พฤษภาคม 2561 https://prachatai.com/journal/2018/05/76985 (เข้าถึงเมอ่ื 20 พฤษภาคม 2561) 45 ทัศมา ประทุมวัน, อัจฉริยา บุญชัย และ ปุณยวีร์ เวชกรณ์, “‘กลุ่มคนอยากเลือกต้ัง’ รอบล่าสุด โดนมาแล้วก่ีคดี ใครโดนแลว้ โดนอกี โดนอกี และโดนอกี ,” ประชาไท, 5 มถิ นุ ายน 2561 https://prachatai.com/journal/2018/06/77299, เขา้ ถงึ เม่อื 5 มิถนุ ายน 2561. 46 “นักศึกษา มข.ชูป้ายค้านเล่ือนเลือกต้ัง ประกาศล่ัน 24 ก.พ.ต้องได้เลือกต้ัง (คลิป)” มติชน, 16 มกราคม 2562 https://www.matichon.co.th/education/news_1321372 (เขา้ ถึงเมือ่ 16 มกราคม 2562) 47 Saowanee T. Alexander, “Delayed Elections and Growing Frustrations in Northeastern Thailand” ISEAS, (22 January 2019) https://www.iseas.edu.sg/medias/commentaries/item/8933-delayed-elections-and-growing- frustrations-in-northeastern-thailand-by-saowanee-t-alexander (เขา้ ถงึ เม่ือ 11 พฤษภาคม 2562)

39 ภาพท่ี 4 และ 5 นักศกึ ษามหาวิทยาลัยขอนแก่น (อ้างอิงภาพใน มติชน)48 และกล่มุ สตรีพฒั นาอีสานชมุ นมุ คัดค้านการเลือ่ นเลือกตงั้ (อ้างอิงภาพใน มติชน)49 เท่าท่ีกล่าวมาโดยย่อจะพบว่า การสร้างบรรยากาศแห่งความกลัวภายใต้รัฐบาล คสช.เกิดขึ้น อยา่ งตอ่ เนอื่ งเปน็ เวลาเกอื บจะ 5 ปี มนิ บั ถงึ ตวั เลขผถู้ กู ด�ำเนนิ คดแี ลว้ ยงั จะพบวา่ ตลอดระยะเวลาทผ่ี า่ น มา รฐั บาล คสช.ยงั ไดป้ ระกาศใชก้ ฎหมายและค�ำสง่ั หลายฉบบั เพอ่ื ปดิ กน้ั การเคลอ่ื นไหวของกลมุ่ ตอ่ ตา้ น อยา่ งสมำ่� เสมอ50 กอ่ นทจ่ี ะมกี ารเลอื กตงั้ แมแ้ ตจ่ งั หวดั ขอนแกน่ กเ็ ปน็ จงั หวดั ทถี่ กู จบั ตามองอยา่ งใกลช้ ดิ ดังท่ีกลา่ วไป51 ซึง่ บรรยากาศเช่นนี้ไมเ่ ป็นผลดีต่อการเลอื กตัง้ ทีค่ วรจะเสรแี ละเป็นธรรมทก่ี �ำลงั จะเกิดขึน้ แตอ่ ย่างใด 48 เร่ืองเดยี วกนั 49 “กลุ่มสตรีพัฒนาอีสานนัดชูป้าย ‘ไม่เล่ือนเลือกต้ัง’ เผยเฮิร์ตมาก ปชช.ไม่มีที่ระบาย” มติชน, 13 มกราคม 2562 https://www.matichon.co.th/politics/news_1316532 (เขา้ ถึงเมื่อ 13 มกราคม 2562) 50 โดยเฉพาะการใช้มาตรา 44 มากกว่า 200 ฉบับ ในการแทรกแซงกระบวนการยุติธรรม ควบคุมสื่อ เข้ายึดองค์กร อสิ ระ แทรกแซงการปกครองทอ้ งถน่ิ ควบคมุ การเลอื กตง้ั ระดบั ชาตทิ จ่ี ะเกดิ ขนึ้ ในปี 2562 ฯลฯ พจิ ารณาใน “มาตรา 44 ครบ 200 ฉบับ ใช้ทุกประเด็นปัญหาแบบตามใจชอบ” iLaw, 27 พฤศจิกายน 2561 https://ilaw.or.th/node/5041 (เข้าถงึ เม่ือ 1 ธนั วาคม 2561) 51 ขอ้ มลู จากการสมั ภาษณน์ กั การเมอื งทอ้ งถน่ิ จ�ำนวนหนง่ึ ทแ่ี ตเ่ ดมิ เปน็ ผสู้ นบั สนนุ พรรคเพอื่ ไทยในขอนแกน่ แตย่ า้ ยขวั้ ไปสนบั สนนุ พรรคพลังประชารัฐ บางคนกลา่ วว่า เนอื่ งด้วยความกลวั เลยตอ้ งย้ายไปอยู่กับฝงั่ ทหาร เพราะอย่างไรเสีย ฝง่ั ประชาชนไมม่ ีทางชนะฝงั่ ทหารได้ เนอ่ื งจากพวกเขาควบคุมสงั คมไทยไว้ทกุ อยา่ งแลว้

40 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น การอาศัยกลไกและนโยบายรฐั บาลเพ่อื การหาเสียงฝ่ายเดยี ว ของพล.อ. ประยุทธ์ การอาศยั กลไกรฐั ในการคำ้� ยนั อ�ำนาจเปน็ เรอ่ื งปกตขิ องรฐั บาลในสงั คมการเมอื ง แตใ่ นกรณขี องไทย ภายหลงั การรฐั ประหารในปี 2557 หากมองในภาพใหญ่ จะพบวา่ ไมเ่ พยี งแตร่ ฐั บาล คสช. ไดล้ ะเมดิ สทิ ธิ มนษุ ยชนและปดิ กนั้ เสรภี าพอยา่ งกวา้ งขวาง รฐั บาลยงั ไดเ้ พยี รพยายามในการท�ำทกุ วถิ ที างเพอื่ ใหม้ วลชน ศรทั ธาชน่ื ชมในพล.อ.ประยทุ ธ์ ผา่ นกลไกหนว่ ยงานพนั ลกึ ของกองทพั คอื กองอ�ำนวยการรกั ษาความมน่ั คง ภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) ท้ังน้ี ในสภาวะปกติ ไม่มีรัฐบาลพลเรือนใดท่ีได้พึ่งพาการท�ำงานของ กอ.รมน. เพอ่ื หาคะแนนความนยิ มใหต้ นเองไดเ้ ชน่ นม้ี ากอ่ น ดงั นนั้ หากจะวเิ คราะหค์ ะแนนความนยิ มของ พล.อ.ประยทุ ธจ์ งึ ไมส่ ามารถมองขา้ มการท�ำงานของ กอ.รมน. ได้ ในขณะเดยี วกนั รฐั บาลกไ็ ดอ้ าศยั นโยบาย ประชานยิ ม (แมจ้ ะเรยี กวา่ ประชารฐั ) ในการอดั ฉดี งบประมาณมหาศาลใหค้ นรากหญา้ สง่ ผลท�ำใหไ้ ดร้ บั คะแนนความนยิ มจากคนเหลา่ นจ้ี �ำนวนมาก กระนน้ั กด็ ี เนอื่ งจาก คสช.หา้ มพรรคการเมอื งและนกั การเมอื ง ท�ำกจิ กรรมทางการเมอื ง ลดิ รอนสทิ ธเิ สรภี าพสอื่ มวลชน ตดั ทอนการตรวจสอบของภาคประชาสงั คม และ ปดิ ปากฝา่ ยตรงขา้ มและผวู้ จิ ารณร์ ฐั บาล เชน่ เดยี วกบั ไมม่ ฝี า่ ยคา้ นในสภานติ บิ ญั ญตั ิ ตลอดจน บคุ ลากรของ องคก์ รอสิ ระในกระบวนการยตุ ธิ รรมตา่ งไดร้ บั การคดั สรรมาจากเครอื ขา่ ย คสช. ผลทตี่ ามมาท�ำใหน้ โยบายตา่ งๆ ของรฐั บาลไมส่ ามารถถกู ตรวจสอบและถว่ งดลุ หรอื พสิ จู นค์ วามโปรง่ ใสได้ ดงั นน้ั นโยบายทพ่ี รงั่ พรอู อกมา จึงเปรียบเสมือนความต้ังใจในการหาเสียงฝ่ายเดียวของพล.อ.ประยุทธ์ นี่เป็นปัจจัยแกนกลางส�ำคัญที่ ท�ำใหพ้ ล.อ.ประยทุ ธม์ คี ะแนนนยิ มคอ่ นขา้ งสงู และท�ำใหต้ นเองมนั่ ใจวา่ จะไดเ้ ปน็ นายกรฐั มนตรตี อ่ ไปหาก มกี ารเลอื กตง้ั ทวั่ ไป ในแงน่ จ้ี งึ ควรพจิ ารณาการท�ำงานของ กอ.รมน.กบั นโยบายประชารฐั หลงั รฐั ประหาร ปี 2557 ควบค่กู ัน กอ.รมน. ในฐานะกลไกรัฐในชีวติ ประจำ�วันกบั การสรา้ งฐานคะแนนเสยี ง ภายหลังการรัฐประหารในปี 2557 จนถึงส้ินปีเดียวกัน นโยบายส�ำคัญของ คสช. คือ การคืน ความสุขให้คนในชาติ โดยมีชุดโครงการมากมาย โดยเฉพาะการแสดงกิจกรรมบันเทิงตามสถานที่ต่างๆ ไมว่ า่ จะเปน็ ดนตรี การละเลน่ การบรกิ ารอาหาร การตดั ผมฟรี การบรกิ ารตรวจสขุ ภาพ การฝกึ สอนอาชพี การจ�ำหนา่ ยสนิ คา้ ในราคาประหยดั การซอ้ื ลขิ สทิ ธเิ์ พอ่ื ใหด้ ฟู ตุ บอลโลกฟรี ตลอดจน มจี ดั ฉายภาพยนตร์ และสารคดปี ลกุ ใจใหป้ ระชาชนมคี วามรกั ชาตแิ ละสถาบนั กษตั รยิ อ์ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง กจิ กรรมจ�ำนวนมากเหลา่ น ี้ ถูกจัดทัว่ ประเทศโดยมีกลไกหลักในการท�ำหน้าทคี่ ือ ทหารในสงั กัด กอ.รมน.52 52 นชั ชา ตันตวิ ทิ ยาพทิ ักษ์, “กอ.รมน.มาดนมิ่ กอ.รมน.วยั ทีน” ประชาไท, 6 มีนาคม 2562 https://prachatai.com/ journal/2018/03/75734 (เข้าถึงเม่ือ 7 มีนาคม 2562)

41 ทง้ั น้ี กอ.รมน.ไดร้ บั การจดั ตงั้ ขนึ้ ในปี 2508 องคก์ รนมี้ บี ทบาทส�ำคญั เปน็ อยา่ งยง่ิ ในยคุ สงคราม เย็นจนกระทั่งบทบาทค่อยๆ หายไปหลังจากปี 2523 เน่ืองจากความพ่ายแพ้ของพรรคคอมมิวนิสต์ แหง่ ประเทศไทย แต่ กอ.รมน.กลบั มามบี ทบาทอกี ครงั้ หลงั รฐั ประหารปี 2549 เนอ่ื งจากพระราชบญั ญตั ิ ความมน่ั คงภายใน พ.ศ. 2551 ไดใ้ หอ้ �ำนาจ กอ.รมน. คอ่ นขา้ งสงู และ กอ.รมน. ในขณะนน้ั ไดท้ �ำหนา้ ท ี่ ทกุ วถิ ที างในการสกดั กน้ั มใิ หพ้ รรคพลงั ประชาชนหรอื ขว้ั อ�ำนาจเดมิ กลบั เขา้ มาเปน็ รฐั บาล53 ตอ่ มา กอ.รมน. มีบทบาทส�ำคญั อีกคร้ังหลงั รฐั ประหารปี 2557 ควรตระหนกั ใหม้ ากขนึ้ วา่ แมก้ อ.รมน. เปน็ การท�ำงานรว่ มกนั ของทง้ั ทหาร ต�ำรวจและพลเรอื น แต่ในความเป็นจริง ฝ่ายท่ีมีบทบาทมากที่สุดคือทหาร โดยเฉพาะกองทัพบก กล่าวคือ ต�ำแหน่ง ผบู้ ญั ชาการทหารบกถอื เปน็ รองผอู้ �ำนวยการ กอ.รมน. โดยต�ำแหนง่ และเสนาธกิ ารทหารบกเปน็ เลขานกุ าร กอ.รมน. ในส่วนของระดบั แมท่ พั ภาคกถ็ ือว่าเป็นผ้อู �ำนวยการ กอ.รมน.ประจ�ำภาค ในแงน่ ี้ กองทพั จงึ ม ี ความรบั ผดิ ชอบสองทาง ทางหนงึ่ ขน้ึ กบั กองทพั บก อกี ทางขนึ้ กบั กอ.รมน. ดงั นนั้ กองทพั บกจงึ มบี ทบาท เกี่ยวข้องกับการท�ำงานของ กอ.รมน.อย่างใกล้ชิด ไม่ว่าจะเป็นด้านการก�ำหนดนโยบาย สนับสนุนด้าน ก�ำลงั คนและเครอ่ื งใช้เครือ่ งมือต่างๆ 54 ภายหลงั ยดึ อ�ำนาจ คสช. ไดจ้ ดั ตง้ั ศนู ยป์ รองดองสมานฉนั ทเ์ พอื่ การปฏริ ปู โดยไดส้ ง่ ทหารสงั กดั กอ.รมน. ท้ังภาค 1-4 เข้าไปทุกต�ำบล ครอบคลุมกว่า 30,842 หมู่บ้านทั่วประเทศ เพ่ือจัดโครงการ “คนไทยหัวใจเดียวกัน” อันเป็นกิจกรรมการสร้างความปรองดองร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน วตั ถปุ ระสงคข์ องโครงการคอื เพอ่ื สรา้ งความรกั ความสามคั คขี องคนในชาติ ใหค้ นไทยทกุ คนยดึ มน่ั ในสถาบนั พระมหากษัตริย์และน้อมน�ำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเพ่ือปรับใช้ในชีวิตประจ�ำวัน55 หากพิจารณาจาก งานวิจัยของนักวิชาการที่ลงพื้นที่สังเกตการณ์กิจกรรมของโครงการดังกล่าวจะพบว่า กิจกรรมการสร้าง ความปรองดองประจ�ำแต่ละต�ำบลน้ัน มีเจตนาเพ่ือดึงมวลชนท่ีสนับสนุนพรรคการเมือง โดยเฉพาะ พรรคเพอ่ื ไทยใหก้ ลบั มาสนบั สนนุ และเขา้ ใจเหตผุ ลการยดึ อ�ำนาจของ คสช. กจิ กรรมทจี่ ดั จะอยใู่ นรปู แบบ เดยี วกนั ทว่ั ประเทศ ซง่ึ จะเรม่ิ ตน้ จากการเปดิ วดี โิ อกลา่ วถงึ ความแตกแยกของคนไทย อนั มสี ว่ นในการน�ำ ไปสกู่ ารเสยี กรงุ ศรอี ยธุ ยาและการสญู เสยี ดนิ แดน 14 ครงั้ ตลอดจนเปดิ พระราชกรณยี กจิ ในขณะทรงงาน อันไม่รู้จักเหน็ดเหน่ือยของรัชกาลที่ 9 และเหตุผลในการยึดอ�ำนาจของ คสช. กล่าวได้ว่า คสช. มีความมุ่งหวังให้มวลชนสลับข้ัวจากความศรัทธาที่มีต่อพรรคการเมืองหน่ึงไปสู่สถาบันกษัตริย์และ 53 ศิวัช ศรีโภคางกุล, รายงานการวิจัยเร่ือง “กระบวนการสร้างระบอบเผด็จการทหารภายในประเทศ: การก่อรูป สร้างรัฐทหารของกองอ�ำนวยการรักษาความม่ันคงภายใน (กอ.รมน.) ภายหลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2549-2551” (ขอนแกน่ : วิทยาลยั การปกครองท้องถิ่น, 2562) 54 อา้ งใน สจุ ติ บญุ บงการ และ กนลา สขุ พานชิ -ขนั ทปราบ, “งานกจิ การพลเรอื นของกองทพั ไทย” ใน สรุ ชาติ บ�ำรงุ สขุ . (บรรณาธกิ าร), ระบบทหารไทย : บทศกึ ษากองทพั ในบรบิ ททางสงั คม-การเมอื ง (กรงุ เทพฯ : สถาบนั ศกึ ษาความมนั่ คง และนานาชาติ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั , 2530) หนา้ 37 55 รัฐบาลไทย, “รายการเดินหน้าประเทศไทย น�ำเสนอผลการด�ำเนินงานของ คสช. ในรอบ 2 เดือน,” http://www. thaigov.go.th/index.php/th/program2/ item/ 84987-id84987.html (เขา้ ถงึ เมื่อวนั ที่ 25 มนี าคม 2559).

42 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น กองทัพแทน56 อน่ึง กิจกรรมที่มีเน้ือหาเช่นน้ีเคยเกิดขึ้นอย่างแพร่หลายมาแล้วภายหลังการรัฐประหาร ในปี 254957 ในชว่ งเวลาเดยี วกนั หากมนิ บั ถงึ โครงการ “คนไทยหวั ใจเดยี วกนั ” จะพบวา่ เพยี งแคใ่ นหนงึ่ ปแี รก หลังรัฐประหาร กอ.รมน. ได้เข้าไปปฏิบัติการทางจิตวิทยากับชาวบ้านดังเช่นท่ีเคยต่อสู้กับคอมมิวนิสต์ ตามหมู่บ้านในอดีต มีการสร้างแนวร่วมมวลชน มีการจัดโครงการสร้างความปรองดองในหมู่บ้านต่างๆ โดย กอ.รมน. เอง และมกี ารน�ำนโยบายของรฐั บาลไปอธบิ ายพดู คยุ ใหช้ าวบา้ นเขา้ ใจ จ�ำนวน 173,073 ครง้ั และสามารถระดมประชาชนเข้าร่วมได้จ�ำนวน 9,151,850 คน58 นับจากน้ัน กอ.รมน. ได้เป็นเจ้าภาพ ในการจดั โครงการสรา้ งความปรองดองสมานฉนั ทท์ กุ ปี โดยปลี า่ สดุ คอื ปี 2561 กอ.รมน.ไดง้ บจดั การสรา้ ง ความปรองดองสูงถึง 500,470,800 บาท โดย กอ.รมน. เป็นเจ้าภาพใหญ่ ท�ำงานร่วมกับ 5 กระทรวง 15 หน่วยงาน ในรายงานบทสรุปของโครงการระบุว่า มีผู้ร่วมโครงการโดยตรง 57,285 คน ครอบคลุม 77 จังหวัดและโดยอ้อมกว่าสองแสนคน ตลอดจน กอ.รมน. ยังได้จัดตั้ง “ศูนย์การเรียนรู้” ทั่วประเทศ 700 แห่ง และจัดตั้งชุมชนปรองดอง 77 แห่ง มีนักเรียนเข้าร่วม 18,079 คน ผู้ปกครอง 36,158 คน และ ครู 1,322 คน59 อนงึ่ ควรท�ำความเขา้ ใจความปรองดองในทศั นะของกองทพั กองทพั เชอ่ื วา่ ความปรองดองคอื การท่ีคนไทยทุกคนอยู่ร่วมกันอย่างสามัคคีและบ้านเมืองเป็นระเบียบเรียบร้อย รักในชาติ ศาสนาและ พระมหากษัตริย์ ขณะท่ีการวิจารณ์รัฐบาล คสช. ถือว่าเป็นการปลุกปั่นสร้างความไม่สงบให้บ้านเมือง ซง่ึ ไมเ่ ปน็ ผลดกี บั การสรา้ งความปรองดองแตอ่ ยา่ งใด60 ดงั นน้ั หากไมน่ บั ถงึ โครงการสรา้ งความปรองดอง กอ.รมน. ยงั ไดว้ า่ จา้ งวทิ ยากร เชน่ อรพมิ พ์ รกั ษาผล (ผทู้ เ่ี คยต�ำหนวิ า่ คนอสี านไมร่ กั ในหลวง) เพอ่ื พดู ใน “โครงการสร้างการรับรู้ในพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระบรมวงศานุวงศ์” ตามโรงเรยี นและหนว่ ยงานส�ำคญั ตา่ งๆ ทว่ั ประเทศ พรอ้ มกนั นนั้ กอ.รมน. ยงั จดั ทหารเขา้ ไปบรรยายใน โรงเรยี นบอ่ ยครง้ั เพอ่ื กลา่ วถงึ ความส�ำคญั ของคา่ นยิ ม 12 ประการของ คสช.61 ไมเ่ พยี งแต่ กอ.รมน. รฐั บาล 56 Khajornsak, “The Coup and Crisis: the 2014 Military Coup d’état and the Redshirt movement in Thailand.” 57 ศวิ ชั ศรโี ภคางกลุ , รายงานการวจิ ยั เรอื่ ง “กระบวนการสรา้ งระบอบเผดจ็ การทหารภายในประเทศ: การกอ่ รปู สรา้ ง รัฐทหารของกองอ�ำนวยการรกั ษาความมน่ั คงภายใน (กอ.รมน.) ภายหลงั การรฐั ประหาร พ.ศ. 2549-2551” 58 ส�ำนกั นายกรฐั มนตร,ี “รายงานผลการด�ำเนนิ งานของรฐั บาล พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา นายกรฐั มนตรคี รบรอบ ๑ ปี (๑๒ กนั ยายน ๒๕๕๗-๑๒ กนั ยายน ๒๕๕๘),” http://www.soc.go.th/acrobat/payut_report1_16.pdf (เขา้ ถงึ เมอื่ 10 สิงหาคม 2559) 59 ขนิษฐา เทพจร, “2 ปีทุ่มงบเหยียบพันล้าน เพ่ือ “งานปรองดอง” สุดท้าย ได้แค่ภาพลวงตา” กรุงเทพธุรกิจ, 30 สงิ หาคม 2561. หนา้ 14. 60 พิจารณาบทวิเคราะห์ใน Siwach Sripokangkul, “Reconciliation as Free-Floating Signification: Reconciliation after 2014 Coup in Thailand” Asia-Pacific Social Science Review 15 (2) (2015): 108-132. 61 Puangthong R. Pawakapan, “The Central Role of Thailand’s Internal Security Operations Command in the Post-Counter-insurgency Period” (Trends in Southeast Asia (TRS)) (2017), https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/ TRS17_17.pdf (accessed 14 April 2018)

43 ยงั มนี กั รบไซเบอรท์ ชี่ ว่ ยสอดสอ่ งสงิ่ ทร่ี ฐั เหน็ วา่ เปน็ ภยั ในโลกออนไลน์ โดยเฉพาะการกดถกู ใจ (like) แบง่ ปนั (share) หรือกระทงั่ เขา้ ไปส่องเฟซบ๊กุ เพจทผ่ี ดิ กฎหมาย หม่นิ สถาบัน และวิจารณ์รัฐบาลอยา่ งรุนแรง62 เม่ือความเข้าใจของกองทัพที่มีต่อความปรองดองเป็นเฉกเช่นข้างต้น จึงไม่แปลกใจที่รัฐบาล กล่าวถึงความส�ำเร็จหลังยึดอ�ำนาจในปี 2557 ว่า ตนเองสามารถสร้างความปรองดองในสังคมไทย ได้ส�ำเร็จ โดยมีตุ๊กตา “น้องเก่ียวก้อย” เป็นประจักษ์พยานถึงความปรองดองท่ีบรรลุผล พ.อ. วันชนะ สวัสดี ผู้ช่วยโฆษกกระทรวงกลาโหม เคยกล่าวในปี 2561 ว่า “การปรองดองของ คสช.มาถูกทาง ถา้ ไมถ่ กู ทางตอ้ งมกี ลมุ่ เสอ้ื แดงหรอื เสอื้ เหลอื งออกมาชมุ นมุ แลว้ ”63 ความเขา้ ใจเชน่ นก้ี ลบั ละเลยและมอง ไม่เห็นถึงความสลับซับซ้อนของปมปัญหาความขัดแย้งในสังคมไทย ค�ำถามส�ำคัญคือ ความปรองดอง จะเกิดจากฝ่ายเดียวคือ กองทัพ และแบบบนลงล่าง (top-down) ได้อย่างไร รวมถึงความปรองดอง จะเกิดข้ึนได้อย่างไรหากไม่มีการรื้อฟื้นความยุติธรรมให้ทุกฝ่ายขัดแย้ง กล่าวให้ถึงที่สุดแล้ว การสร้าง ความปรองดองในช่วงหลายปีท่ีผ่านมาได้ถูกลดทอนความหมายให้เหลือเพียงการสอดส่องผู้เห็นต่าง การขม่ ขปู่ ดิ ปาก การจบั กมุ ละเมดิ สทิ ธมิ นษุ ยชน การสลายความทรงจ�ำของผตู้ อ่ สเู้ พอื่ ประชาธปิ ไตยและ การผลติ ซำ้� อดุ มการณร์ าชาชาตนิ ิยมและทหารนยิ มเป็นหลัก64 นอกจากนี้ ในช่วงก่อนการเลือกตั้งปี 2562 กอ.รมน. ได้มีการปรับโครงสร้างภายใน โดยมี การต้ังศูนย์การประสานการปฏิบัติ (ศปป.) ขึ้นมา 5 ศูนย์ โดยมี 2 ศูนย์ที่ท�ำหน้าท่ีเสริมสร้างความ ม่ันคงของรัฐ ได้แก่ การปกป้องสถาบันหลักของชาติ การสร้างความปรองดอง และการติดตามภัย คุกคามไซเบอร์โดยเฉพาะ นักวิเคราะห์บางส่วนมองว่าเป็นการจัดทัพของกองทัพให้มีความพร้อม ก่อนการเลือกต้ัง65 เช่นเดียวกัน มีการเปิดเผยถึงการวางตัวของ กอ.รมน. ในการสนับสนุนผลักดันให้ พล.อ. ประยุทธ์เป็นนายกรัฐมนตรีต่อไปหลังจากการเลือกตั้ง เช่น ข่าวท่ีปรากฏในต้นปี 2561 ระบุว่า กอ.รมน.ได้จัดตั้งเครือข่ายสายลับ 007 เพ่ือให้ประชาชนแจ้งความมั่นคงผ่านไลน์แอปพลิเคชั่นให้ทหาร ได้รับทราบ ความมั่นคงในแง่นี้หมายรวมถึงกระแสของผู้ท่ีต่อต้านพล.อ. ประยุทธ์66 หรือข่าวในช่วง เดือนธันวาคมปีเดียวกัน ระบุว่า กอ.รมน.ได้จัดประชุมร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและก�ำนัน ผใู้ หญบ่ า้ นอยา่ งตอ่ เนอื่ ง โดยอา้ งถงึ วตั ถปุ ระสงคว์ า่ เพอ่ื สรา้ งแนวทางความเขา้ ใจรว่ มกนั ในการเลอื กตงั้ ที่ก�ำลังจะเกิดข้ึน เพ่ือสร้างเครือข่ายมวลชนให้เข้มแข็ง มีอุดมการณ์รักชาติ สามัคคีและปกป้อง 62 “รัฐบาลเปิดแผนสร้าง “นักรบไซเบอร์”” BBC Thai, 10 พฤษภาคม 2561 https://www.bbc.com/thai/ thailand-44069709 (เขา้ ถึงเมอ่ื 10 พฤษภาคม 2561, 63 “กลาโหมจ่อพาน้อง“เกี่ยวก้อย”บุก “สยาม” สร้างปรองดอง-พบปะ คนรุ่นใหม่ ” มติชน, 25 เมษายน 2561 https://www.matichon.co.th/politics/news_930223 (เขา้ ถึงเมือ่ 27 เมษายน 2561) 64 Siwach Sripokangkul, “Reconciliation as Free-Floating Signification: Reconciliation after 2014 Coup in Thailand.” 65 ปรชั ญา นงนชุ “จดั แถวทหาร ปรบั ลคุ กอ.รมน. สลายทหารการเมอื ง หมดยคุ เครอื่ งมอื กองทพั ?” มตชิ นสดุ สปั ดาห,์ 11 มกราคม 2562 หน้า 87 66 “กอ.รมน.ผดุ เครอื ขา่ ยสายลับ007” ไทยโพสต์, 22 มนี าคม 2561 หนา้ 3

44 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น เทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์ ตลอดจน สามารถสนับสนุนการแก้ปัญหาภัยคุกคามที่มีผลกระทบต่อ ความม่ันคงของชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพ67 ขณะที่ข่าวในกลางเดือนมกราคม พ.ศ. 2562 เปิดเผยว่า กอ.รมน. ภาค 2 ซง่ึ ดแู ลจงั หวดั ในภาคอสี านทง้ั หมด ไดจ้ ดั ตงั้ คณะท�ำงาน โดยมนี ายทหารยศ พลโท คนหนงึ่ เปน็ หวั หนา้ เพอื่ ไปพดู คยุ กบั ผนู้ �ำองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ ใน 20 จงั หวดั ภาคอสี าน เจา้ หนา้ ท่ี กอ.รมน. อา้ งเหตผุ ลวา่ เปน็ การใหค้ วามรคู้ วามเขา้ ใจในการเตรยี มการเลอื กตงั้ แตห่ ลายฝา่ ยวเิ คราะหว์ า่ เปน็ การ ท�ำงานเชิงรกุ ของกองทัพในการระดมมวลชนเพอ่ื เลือกพรรคการเมอื งทีส่ นบั สนุนพล.อ.ประยทุ ธ6์ 8 ควรตอ้ งกลา่ วเสรมิ ดว้ ยวา่ จากเนอื้ หาของพระราชบญั ญตั คิ วามมนั่ คงภายใน พ.ศ. 2551 ซง่ึ ได้ ใหอ้ �ำนาจ กอ.รมน.ในการสง่ั งานและประสานงานไดก้ บั ทกุ กระทรวงและหนว่ ยงานราชการ ท�ำให้ กอ.รมน. มบี ทบาทเปน็ อยา่ งสงู ในการอาศยั กลไกของกระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสขุ กระทรวงศกึ ษาธกิ าร กระทรวงวัฒนธรรม ฯลฯ ในการท�ำหน้าท่ีจัดต้ังและอบรมมวลชนจ�ำนวนหลายกลุ่ม โดยมีเป้าประสงค์ ทางการเมือง และท�ำหน้าที่สร้างเครือข่ายมวลชน เพ่ือสอดส่องความเคลื่อนไหวของประชาชนในพ้ืนท่ี ตลอดจน ติดตามการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองของประชาชนในสื่อออนไลน์ด้วย69 ท่ีส�ำคัญ ในช่วงสองปีที่ผ่านมาก่อนการเลือกตั้ง กอ.รมน. ได้มีบทบาทอย่างมหาศาลในโครงการไทยนิยมย่ังยืน ซง่ึ ถกู มองว่าเป็นโครงการประชานยิ มเพอื่ หวังคะแนนเสยี งทางการเมืองของรัฐบาล70 แมจ้ ะมกี ระทรวงมหาดไทยเปน็ หนว่ ยงานหลกั ในการด�ำเนนิ งานโครงการไทยนยิ มยงั่ ยนื ซงึ่ ท�ำงาน บรู ณาการท�ำงานรว่ มกบั หนว่ ยงานดา้ นเศรษฐกจิ สงั คม และความมนั่ คง แตห่ ากพจิ ารณาเฉพาะในสว่ น ของประเดน็ ความม่นั คง อันเป็นส่วนหนึง่ ของโครงการไทยนยิ ม จะพบว่า เป็นความรบั ผดิ ชอบหลักของ กอ.รมน. โดย กอ.รมน. ได้อาศัยงบประมาณในโครงการดังกล่าว ลงพื้นที่ทุกจังหวัดเพ่ือพบและจัดเวท ี พดู คยุ กบั ประชาชนอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง โดยอา้ งถงึ เปา้ หมายวา่ เพอ่ื ไปสอบถาม สรา้ งความรคู้ วามเขา้ ใจ และสรา้ ง ความปรองดอง ในการลงพนื้ ทท่ี กุ ครง้ั ทหารสงั กดั กอ.รมน. จะกลา่ วยำ�้ ถงึ ความส�ำเรจ็ ของนโยบายรฐั บาลท่ี ท�ำเพอ่ื ประชาชนในหว้ งเวลาหลายปที ผี่ า่ นมา แม้ กอ.รมน.จะปฏเิ สธวา่ นไี่ มใ่ ชก่ ารอาศยั งบประมาณในการ หาเสยี งใหพ้ ล.อ. ประยทุ ธแ์ ตอ่ ยา่ งใด71 อยา่ งไรกด็ ี ทหารของ กอ.รมน. ท�ำหนา้ ทเี่ ปน็ วทิ ยากรครอบคลมุ ถงึ 81,084 หมบู่ า้ น/ชมุ ชนภายใตโ้ ครงการไทยนยิ มใน พ.ศ. 256172 มปี ระชาชนเขา้ รว่ มกจิ กรรมเกอื บ 4 ลา้ นคน73 67 “‘กอ.รมน.’ ประชมุ ท้องถนิ่ -ทอ้ งท่ี สร้างความรับรู้ รธน.-เลอื กตั้ง 62” มตชิ น, 6 ธนั วาคม 2561 หนา้ 20 68 “‘ลดาวลั ล์’ิ ปดู ทหารยศพลโท คยุ ผนู้ �ำอปท. 20 จังหวัดอีสาน อา้ งท�ำความเขา้ ใจเลือกต้งั ” มตชิ น, 14 มกราคม 2562 https://www.matichon.co.th/politics/news_1317824 (เข้าถึงเมื่อ 15 มกราคม 2562) 69 ศูนย์ทนายความเพ่ือสิทธิมนุษยชน, “นิติรัฐท่ีพังทลาย: รายงาน 4 ปี สิทธิมนุษยชนภายใต้ คสช. และผลพวง รฐั ประหารตอ่ สงั คมไทย 1” ประชาไท, 16 มถิ นุ ายน 2561 https://prachatai.com/journal/2018/06/77453 (เขา้ ถงึ เมอื่ 15 สิงหาคม 2562) 70 “อ.รัฐศาสตร์ จุฬาฯ วิเคราะห์นโยบายหว่านเงิน ส่งพลังประชารัฐ คะแนนเสียงพุ่ง” ข่าวสด, 25 มีนาคม 2562 https://www.khaosod.co.th/election-2019/news_2346436 (เข้าถงึ เมอ่ื 25 มีนาคม 2562) 71 “พล.ต.พีรวัชฌ์ แสงทอง สะทอ้ นภารกิจ กอ.รมน. กบั ความมั่นคงในทกุ มิต”ิ สยามรัฐ, 18 เมษายน 2561 หนา้ 3 72 เขอ่ื นขนั , “สายตรงไทยนยิ ม,” เดลนิ วิ ส,์ 2 มนี าคม 2561 https://www.dailynews.co.th/article/630017 (เขา้ ถงึ เมอ่ื 2 มนี าคม 2561) 73 “ไทยนิยมเฟส 3-แห่รว่ ม 4 ล.” ข่าวสด, 3 พฤษภาคม 2561 หน้า 3

45 ทั้งน้ี หากพิจารณาจากเน้ือหาในคู่มือโครงการไทยนิยมยั่งยืนบางส่วนจะพบว่า กอ.รมน.เป็นชุดปฏิบัติ การท�ำงานในระดับต�ำบล โดยมีวิทยากรของ กอ.รมน. รับผิดชอบหัวข้อ “สัญญาประชาคมเพื่อสร้าง ความปรองดอง 10 ขอ้ ” วิทยากรต้องท�ำหนา้ ท่เี พ่อื ใหป้ ระชาชนเขา้ ใจการบรหิ ารงานของรฐั บาลในเรอื่ ง ต่างๆ ต้ังค�ำถามถึงจริยธรรมและความเป็นคนดีของนักการเมืองไทย ให้ความรู้เกี่ยวกับการเลือกตั้ง เพ่ือให้ได้มาซึ่งคนดีในการปกครองประเทศ ให้ความรู้เก่ียวกับจุดแข็งของรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ให้ค�ำสอนกับประชาชนให้ยึดม่ันในศาสตร์พระราชาและปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง รู้เท่าทันข่าวสารที่ ไมก่ อ่ ใหเ้ กดิ ความขดั แยง้ เขา้ ใจถงึ ยทุ ธศาสตรช์ าติ 20 ปี และการปฏริ ปู ในดา้ นตา่ งๆ ของรฐั บาล ตลอดจน ให้ความเข้าใจเก่ียวกับ “ประชาธิปไตยไทยนิยม” ซ่ึงหมายถึง นิยมความดี ความงาม ท�ำเพื่อประโยชน์ ส่วนรวม ต้งั ค�ำถามถึงปญั หาของประชาธิปไตยแบบตะวันตก74 ขณะทใ่ี นปี 2561 เปน็ ชว่ งเวลาทพี่ ล.อ.ประยทุ ธเ์ ปดิ ใจยอมรบั วา่ ตนเองสนใจทจี่ ะเลน่ การเมอื งตอ่ เพราะคาดการณแ์ ลว้ วา่ จะสามารถกลบั มาเปน็ นายกรฐั มนตรไี ดอ้ กี สมยั หากมนิ บั รวมถงึ รฐั ธรรมนญู และกตกิ า ที่ คสช. วางไวท้ กุ อยา่ งแลว้ ผลส�ำรวจประชามตคิ วามนยิ มทม่ี ตี อ่ พล.อ.ประยทุ ธข์ อง กอ.รมน.ขยบั สงู ขน้ึ ทกุ ภมู ภิ าคเชน่ กนั โดย กอ.รมน.ไดส้ �ำรวจความนยิ มของประชาชนทมี่ ตี อ่ พล.อ.ประยทุ ธร์ ะหวา่ งปี 2558-2560 พบวา่ ในกรงุ เทพฯ ภาคกลางและภาคใต้ พล.อ.ประยทุ ธม์ คี ะแนนเหนอื กวา่ พรรคเพอื่ ไทยอยา่ งเหน็ ไดช้ ดั แตค่ ะแนนเทยี บกบั พรรคเพอ่ื ไทยไมไ่ ดเ้ ฉพาะในภาคอสี าน และคะแนนสสู กี บั พรรคเพอ่ื ไทยในภาคเหนอื นอกจากน้ี กอ.รมน.ยงั ท�ำงานวจิ ยั ในปี 2561 พรอ้ มวเิ คราะหว์ า่ พรรคเพอ่ื ไทยจะไมไ่ ดเ้ ปน็ แกนน�ำจดั ตง้ั รัฐบาล เนื่องจากความไม่ชัดเจนของผู้ที่จะเป็นนายกรัฐมนตรีและก�ำลังจะมีอดีต ส.ส.ย้ายพรรคจ�ำนวน มาก โดยเฉพาะในพน้ื ทภี่ าคเหนอื และอสี าน75 ผลส�ำรวจนที้ �ำให้ พล.อ.ประยทุ ธเ์ นน้ ลงพน้ื ทภ่ี าคเหนอื กบั ภาคอสี านเปน็ กรณพี เิ ศษในปเี ดยี วกนั หากยอ้ นกลบั ไปกอ่ นหนา้ นใ้ี นการเลอื กตง้ั ปลายปี 2550 กอ.รมน. ได้ท�ำหนา้ ทอี่ ย่างแข็งขันในการสกดั กน้ั พรรคพลงั ประชาชนและท�ำส�ำรวจประชามตบิ อ่ ยครั้งเชน่ กนั 76 74 มกี ารยกค�ำกลา่ วของ พล.อ.ประยทุ ธ์ ทก่ี ลา่ วตอนหนงึ่ ระหวา่ งเปน็ ประธานในพธิ เี ปดิ งานครแู หง่ ชาตคิ รงั้ ที่ 62/2561 ว่า “ท�ำอย่างไรคนไทยจะเข้าใจประชาธิปไตยท่ีถูกต้อง เหมาะสมกับสังคมไทย ท�ำอย่างไรคนไทยจะท�ำในส่ิงที่ดีงาม ถ้าทุกคนม่งุ ไปส่คู วามสงบ สันติสขุ อยา่ งย่งั ยืน น่ันแหละคอื ไทยนยิ ม...ไทยนิยมคอื นยิ มความดี ความงาม เป็นเร่อื งท่ี คนไทยทกุ คนทจ่ี ะมงุ่ มน่ั ในการท�ำความดี เพอ่ื ประเทศชาตแิ ละบตุ รหลานของตนเองในอนาคต มกี ารตงั้ ประเดน็ ค�ำถาม ว่า ท�ำไมประเทศไทยถึงไม่เจริญก้าวหน้า? สาเหตุเกิดจากการยึดหลักสากลมากเกินไปจนหลงลืมความเป็นไทย สิ่งท่ี ตามมาคือ ไม่สามารถแก้ไขปัญหาของประเทศได้ ประเทศจึงไม่ก้าวหน้า” อ้างเนื้อหาทั้งหมดจาก คู่มือการขับเคล่ือน การพัฒนาประเทศตามโครงการไทยนิยมย่ังยืน หน้า 49 เอกสารดาวน์โหลดจาก http://www.dmr.go.th/ewtadmin/ ewt/Thai/download/PDF 75 ทีมข่าวเฉพาะกิจออนไลน,์ “เรตต้ิงพุ่ง!! ‘บ๊กิ ต’ู่ ขยับลงการเมอื ง” คม ชัด ลกึ , 26 กันยายน 2561 หนา้ 2 76 อ้างใน “ตะลึงโพลกอ.รมน. พปช.กวาด 280 ท่ีน่ัง” ข่าวหุ้น, 16 พฤศจิกายน 2550 หน้า 18,19 ข้อมูลดังกล่าว สอดคลอ้ งกบั งานเขยี นของวาสนา นานว่ ม ทร่ี ะบวุ า่ มใี บสงั่ จากกองทพั ใหท้ หารทวั่ ประเทศเทคะแนนใหพ้ รรคประชาธปิ ตั ย์ เพอ่ื หวงั ใหไ้ ด้ ส.ส. สสู กี บั พรรคพลงั ประชาชน และ พล.อ.สนธิ เคยระบวุ า่ พรรคประชาธปิ ตั ยเ์ ปน็ พรรคทดี่ ดู ี เมอ่ื เทยี บกบั พรรคการเมอื งอน่ื ๆ อา้ งใน วาสนา นานว่ ม, ลบั ลวง พราง : ปฏวิ ตั ปิ ราสาททราย (กรงุ เทพฯ : มตชิ น, 2551) หนา้ 24,192

46 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น อยา่ งไรกต็ าม ในชว่ งปลายปี 2561 กอ.รมน.ไดท้ �ำผลส�ำรวจประชามตอิ กี ครงั้ แตข่ อ้ มลู กลบั พบวา่ พรรคเพื่อไทยจะยังชนะพรรคพลังประชารัฐท่วมท้น ซึ่งฌอน คริสปิน (Shawn Crispin) นักวิเคราะห์ การเมอื งของเอเชยี ไทมร์ ะบุวา่ นค่ี อื เหตุผลที่พล.อ.ประยุทธ์เลือ่ นการเลือกตั้ง77 จากบทบาทของ กอ.รมน. ทผ่ี า่ นมาจงึ พบวา่ กอ.รมน. เปน็ กลไกของรฐั ในระดบั ชวี ติ ประจ�ำวนั ทเ่ี ขา้ ถงึ ประชาชนตามพน้ื ทต่ี า่ งๆ อยา่ งสมำ�่ เสมอ ท�ำหนา้ ทใ่ี นการผลติ ซำ�้ อดุ มการณร์ ฐั เพอื่ หวงั ใหป้ ระชาชน ช่ืนชมและเข้าใจการบริหารงานของพล.อ.ประยุทธ์ หน้าที่ดังกล่าวถูกวิจารณ์จากสังคมจ�ำนวนหน่ึงว่า เกินขอบเขตและไม่เก่ียวข้องกับภารกิจของทหาร ดังน้ัน จึงไม่น่าแปลกใจที่พรรคการเมืองหัวก้าวหน้า อยา่ งพรรคสามญั ชนประกาศนโยบายหนง่ึ ที่ใชใ้ นการหาเสยี งว่า จะยบุ หนว่ ยงาน กอ.รมน. นโยบายเศรษฐกจิ ประชารัฐ นโยบายดา้ นเศรษฐกจิ ของรฐั บาลพล.อ.ประยทุ ธท์ เี่ รยี กวา่ ประชารฐั เรมิ่ ตน้ ตง้ั แตป่ ลายปี 2558 รัฐบาลได้ท�ำงานร่วมกับบริษัทขนาดใหญ่ในประเทศ โดยมีการจัดสรรงบประมาณมหาศาลและสร้าง โอกาสเพ่ือประชาชนรากหญ้า แม้รฐั บาลจะกลา่ วย้�ำเสมอวา่ นี่ไมใ่ ชโ่ ครงการประชานยิ มก็ตาม แน่นอน วา่ นโยบายเศรษฐกิจประชารฐั มีสว่ นส�ำคญั ในการสรา้ งคะแนนนยิ มใหพ้ ล.อ.ประยุทธไ์ ดเ้ ปน็ อย่างดี ควรพิจารณาบางโครงการภายใต้นโยบายประชารัฐท่ีเกิดข้ึนก่อนการประกาศให้มีการเลือกตั้ง ทว่ั ไป เชน่ โครงการไทยนยิ มยง่ั ยนื นบั เฉพาะในปี 2561 รฐั บาลไดอ้ ดั ฉดี เงนิ 200,000 บาท ลงทกุ หมบู่ า้ น/ ชมุ ชนทวั่ ประเทศ จ�ำนวน 82,371 หมบู่ า้ น/ชมุ ชน เพอื่ ใหน้ �ำเงนิ ไปใชใ้ นการผลติ ภาคเกษตร การเสรมิ สรา้ ง ศักยภาพและพัฒนาคุณภาพชีวิต และการส่งเสริมเศรษฐกิจและพัฒนาศักยภาพชุมชน78 โครงการ ดังกล่าวได้รับการวิจารณ์อย่างแพร่หลายว่า เป็นการใช้งบประมาณแผ่นดินเพ่ือหาเสียงรองรับก่อน การเลอื กตง้ั อยา่ งชดั เจน79 ควรตอ้ งรวมถงึ โครงการกองทนุ หมบู่ า้ นละ 1 ลา้ นบาททตี่ อ่ ยอดจากนโยบาย พรรคไทยรกั ไทยในอดตี และยงั มโี ครงการมาตรการสง่ เสรมิ ความเปน็ อยรู่ ะดบั ต�ำบล หรอื โครงการต�ำบลละ 5 ลา้ นบาท โดยรฐั บาลอดั ฉดี เงนิ สชู่ นบท 7,255 ต�ำบล วงเงนิ รวม 36,275 ลา้ นบาท80 ตลอดจนโครงการ บา้ นล้านหลงั ซึง่ เปดิ โอกาสใหม้ กี ารจองก่อนการเลือกตงั้ ท่ัวไปเพยี งไมก่ ว่ี ัน 77 Shawn Crispin, “New clouds gather on Thailand’s electoral horizon” Asia Times, 4 January 2014 https:// www.asiatimes.com/2019/01/article/new-clouds-gather-on-thailands-electoral-horizon/ 78 “เปดิ สารพดั โครงการ “ไทยนยิ ม ยงั่ ยนื ” 3 สว่ น งบเพมิ่ เตมิ ปี 61 กวา่ 1.1 แสนลา้ น ลง 82,371 หมบู่ า้ น” ผจู้ ดั การ, 1 เมษายน 2561 https://mgronline.com/politics/detail/9610000032228 (เขา้ ถงึ เมื่อ 31 พฤศจกิ ายน 2561) 79 อ้างใน “ฉะรัฐบาลใช้โครงการดงึ คะแนน” ไทยรัฐ, 22 ตลุ าคม 2561 หนา้ 13,14 80 อนึง่ โครงการนี้ไดร้ บั การวิจารณ์ถงึ ปัญหาความผิดปกติและการทุจรติ เปน็ อย่างมาก พจิ ารณาใน “‘โครงการต�ำบล ละ 5 ล้าน’ ถลุง 3.8 หมื่นล้าน ปัญหาซ้�ำรอย ‘ประชานิยม’ ” TCIJ, 26 มีนาคม 2560 https://www.tcijthai.com/ news/2017/26/scoop/6862 (เขา้ ถึงเมอื่ 27 มีนาคม 2560)

47 ปฏิเสธไมไ่ ดอ้ กี เช่นกนั ว่า บตั รสวสั ดิการแหง่ รฐั หรอื บตั รคนจน เปน็ ปัจจัยส�ำคัญท่ที �ำให้รัฐบาล ไดร้ บั ความนยิ มจากประชาชนรากหญา้ เปน็ จ�ำนวนมาก ชว่ งระหวา่ งปี 2559-2561 รฐั บาลไดอ้ ดุ หนนุ เงนิ ทง้ั สน้ิ 128,022 ลา้ นบาทใหแ้ กผ่ ถู้ อื บตั ร (ปี 2559 มผี ถู้ อื บตั ร 7.5 ลา้ นคน ในปี 2560 มถี งึ 11.67 ลา้ นคน) แตเ่ ดมิ ผถู้ อื บตั รไมส่ ามารถใชเ้ ปน็ เงนิ สดได้ แตต่ อ้ งใชซ้ อื้ ของในรา้ นธงฟา้ ประชารฐั ซงึ่ ถกู วจิ ารณว์ า่ เปน็ สนิ คา้ ผกู ขาด จากบรษิ ทั ทนุ ผกู ขาดขนาดใหญท่ เ่ี ปน็ พนั ธมติ รแนบแนน่ กบั รฐั บาล ไมน่ านกอ่ นการเลอื กตงั้ คณะรฐั มนตรี ไดอ้ นมุ ตั งิ บ 38,000 ลา้ นบาทในวนั ท่ี 20 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2561 เพอ่ื อดั ฉดี เปน็ เงนิ สดใหผ้ ถู้ อื บตั รผา่ น 4 มาตรการ 1) สนับสนุนคา่ ใชจ้ า่ ยช่วงปลายปีคนละ 500 บาท 2) ชว่ ยเหลือคา่ น้�ำ-คา่ ไฟ นาน 10 เดอื น 3) ช่วยเหลอื คา่ เชา่ บ้านเดือนละ 400 บาท และ 4) ช่วยเหลอื คา่ เดินทางไปรักษาพยาบาล 1,000 บาท81 กลา่ วโดยรวมไดว้ า่ ในชว่ ง 4 ปขี องรฐั บาลพล.อ.ประยทุ ธ์ ไดด้ �ำเนนิ การอดั ฉดี งบประมาณ 473,968 ลา้ นบาท ใหถ้ งึ มอื ประชาชนรากหญา้ ประมาณ 17 ลา้ นคน ผรู้ บั ผลประโยชนส์ ว่ นใหญเ่ ปน็ เกษตรกรและ ผมู้ รี ายไดน้ อ้ ย นอกจากน้ี ยงั มกี ารเพมิ่ เบย้ี บ�ำนาญใหแ้ กข่ า้ ราชการเกษยี ณ เพมิ่ เบย้ี คนพกิ าร (จาก 500 บาท เป็น 800 บาท) มาตรการเงินอุดหนุนเพ่ือเล้ียงดูเด็กแรกเกิด (จาก 400 บาททุกเดือนในปี 2558 เป็น 600 บาททุกเดือนนับจากปี 2560) เงินอุดหนุนประกันสุขภาพ ฯลฯ82 ยังมินับรวมถึงเบี้ยคนชราที่ เริ่มต้นต้ังแต่ 600 บาทต่อเดือน (อายุระหว่าง 60-69) ไล่ไป 700 และ 800 บาท ตามช่วงอาย ุ หากอายุเกิน 90 ปีจะได้รับเดือนละ 1,000 บาท หรือก่อนหน้านี้มีการขึ้นเงินเดือนให้อาสาสมัครรักษา ดินแดน (อส.) จ�ำนวน 25,000 คน เมื่อต้นปี 2561 จากเดิม 13,000 บาทเป็น 16,000 บาทหรือเม่ือ เดือนธันวาคม ปี 2560 มีการอนุมัติค่าตอบแทนให้อาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน ขณะที่เดือน สิงหาคม ปี 2558 คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติสวัสดิการรักษาพยาบาลให้ชุดรักษาความปลอดภัยหมู่บ้าน (ชรบ.) ท่ีประสบภัยจากการช่วยปฏิบัติราชการ รวมถึงหลังรัฐประหารเร่ือยมาเป็นเวลา 4 ปี ได้มีการ ขนึ้ เงนิ เดอื นขา้ ราชการไมน่ อ้ ยกวา่ 4 ครง้ั ตลอดจนมกี ารจา่ ยเงนิ ใหอ้ ดตี ผรู้ ว่ มพฒั นาชาตไิ ทย (พคท.รอ.) 17,973 คน เป็นเงินท้ังหมด 3,783 ล้านบาท (ก่อนหน้าน้ีรัฐบาลพล.อ. สุรยุทธ์ จุลานนท์ และรัฐบาล อภิสิทธ์ิ เวชชาชีวะ เคยจ่ายเช่นกัน) ทั้งน้ี คนกลุ่มน้ีเคยเดินขบวนประท้วงพรรคเพื่อไทย ท�ำหน้าท่ี ปกป้องศาลรัฐธรรมนูญและสนบั สนนุ รฐั บาลพล.อ. ประยุทธ์ โดยหน่วยงานทค่ี ดั กรองคนเข้าโครงการน ี้ คอื กอ.รมน.83 เปน็ ตน้ ไมเ่ พยี งเทา่ นน้ั กอ่ นการเลอื กตง้ั รฐั บาลยงั ไดข้ น้ึ เงนิ เดอื นอาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจ�ำหมู่บ้านหรือ (อสม.) จากเดือนละ 600 บาทเป็น 1,000 บาท ครอบคลุมจ�ำนวนอสม.ถึง 81 “จดั หนกั สง่ ทา้ ยปี อดั ฉดี เงนิ เขา้ บตั รคนจน บรรเทาภาระ เพมิ่ ก�ำลงั ซอ้ื หวั เกอื บ 2 พนั !” (2 ธนั วาคม 2561) https:// www.khaosod.co.th/breaking-news/news_1902546 (เข้าถึงเมอื่ 2 ธันวาคม 2561) 82 Thaipublica, ““รฐั บาลลงุ ต”ู่ 4 ปี 4 แสนลา้ น แจกเงนิ อดุ หนนุ ประชาชนกวา่ 17 ลา้ นราย” (4 มกราคม 2562) https:// thaipublica.org/2019/01/pracharat-4-years-prayut-government/ (เข้าถึงเมื่อ 6 มกราคม 2562) 83 “อ.รัฐศาสตร์ จุฬาฯ วิเคราะห์นโยบายหว่านเงิน ส่งพลังประชารัฐ คะแนนเสียงพุ่ง” ข่าวสด, 25 มีนาคม 2562 https://www.khaosod.co.th/election-2019/news_2346436 (เขา้ ถงึ เมื่อ 25 ,นาคม 2562)

48 การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดขอนแก่น 1,054,729 คน 84 ต้องอีกย้�ำว่า ในหลายจ�ำนวนเงินข้างต้นเป็นเงินท่ีรัฐบาลอัดฉีดไปให้เร่ือยๆ อย่าง ตอ่ เนือ่ ง มิใชใ่ หค้ รัง้ เดียวจบและในคนๆ เดียว สามารถรับเงนิ ไดห้ ลายทาง ซึง่ ปัจจยั ดงั กล่าวสร้างความ พึงพอใจใหก้ ับผู้ทไ่ี ดร้ บั ผลประโยชน์เป็นจ�ำนวนมาก อกี หนง่ึ นโยบายเกย่ี วกบั ปากทอ้ งชาวบา้ นทไ่ี ดใ้ จประชาชนระดบั รากหญา้ คอื นโยบายแกป้ ญั หา หนี้นอกระบบ และการคืนโฉนดที่ดินท�ำกินให้ประชาชนทั่วประเทศ นโยบายดังกล่าวเป็นท่ีชื่นชอบจาก คนอสี านจ�ำนวนมาก เนอื่ งจากจากสถติ พิ บวา่ ตวั เลขคนอสี านทง้ั 20 จงั หวดั เปน็ หนน้ี อกระบบสงู สดุ ใน ประเทศถงึ 570,000 ราย ในชว่ งปี 2561 พล.อ. ประวติ ร วงษส์ วุ รรณ รองนายกรฐั มนตรฝี า่ ยความมนั่ คง ไดเ้ ปน็ ประธานในการคนื โฉนดทดี่ ินไป 3 ครั้ง ไดแ้ ก่ จ.ขอนแกน่ จ.อดุ รธานี และ จ.กาฬสินธ์ุ เจา้ หนา้ ท่ี ด้านความมั่นคงที่ดูแลนโยบายนี้โดยตรงได้เปิดเผยว่า “การแก้ปัญหาหน้ีนอกระบบและคืนโฉนดท่ีดิน ให้ชาวบ้าน เป็นนโยบายได้ใจชาวบ้าน เพราะเป็นส่ิงท่ีชาวบ้านต้องการ แต่ไม่รู้จะไปพ่ึงใคร ภาคอีสาน ทำ� ไดป้ ระสบความสำ� เรจ็ มากทสี่ ดุ คสช.จงึ ใหก้ องทพั ภาคท่ี 1,3 และ 4 มาดแู นวทางการแกป้ ญั หาของทพั ภาค 2 และจากนโยบายดังกลา่ ว ทำ� ใหค้ ะแนน คสช.ขยับเพ่มิ ข้นึ จากตวั เลขผลสำ� รวจปี 2560 ประมาณ 1-2% โดยคะแนนความนยิ มไตร่ ะดบั ขนึ้ ไปอยใู่ นระดบั เดยี วกบั ชว่ งตน้ ที่ พล.อ.ประยทุ ธ์ ทำ� รฐั ประหาร”85 พจิ ารณารายละเอยี ดเพม่ิ เตมิ ไดอ้ กี วา่ นบั จากรฐั ประหารถงึ กลางปี 2561 รฐั บาลพล.อ. ประยทุ ธ์ ได้ลงพื้นที่ต่างจังหวัดเพ่ือจัดประชุมคณะรัฐมนตรีสัญจรจ�ำนวน 9 คร้ัง พร้อมทุ่มเงินให้โครงการขนาด ใหญ่ต่างๆ กว่า 1,847,000 ล้านบาท ในการลงพ้ืนที่แต่ละคร้ังจะมีนักการเมืองในพื้นท่ีเข้ามาต้อนรับ เป็นอย่างดี86 แม้แต่ก่อนการเลือกต้ังไม่นาน ยังมีการประชุมคณะรัฐมนตรีสัญจรท่ีจังหวัดหนองคาย เชยี งใหม-่ ล�ำปาง และจนั ทบรุ -ี ตราด ซง่ึ มกี ารอนมุ ตั งิ บโครงการตา่ งๆ จ�ำนวนมาก ซงึ่ หากเปน็ ภาวะปกติ รฐั บาลรกั ษาการกอ่ นการเลอื กตง้ั มสิ ามารถท�ำไดเ้ ชน่ น8้ี 7 พล.อ.ประยทุ ธย์ งั สามารถออกรายการไดท้ กุ คนื วันศุกร์ และมีรายการเดินหน้าประเทศไทยออกรายการเวลา 18.00 ทุกวันยกเว้นวันศุกร์ ขณะเดียวกัน กอ่ นทพ่ี รรคการเมอื งตา่ งๆ จะไดร้ บั อนญุ าตใหท้ �ำกจิ กรรมทางการเมอื ง พล.อ.ประยทุ ธไ์ ดพ้ ยายามปรบั ภาพลกั ษณแ์ ละทา่ ทใี หด้ อู อ่ นโยนลง มกี ารเปดิ แฟนเพจทง้ั เฟซบกุ๊ ทวติ เตอรแ์ ละอนิ สตาแกรม ผลส�ำรวจ ประชามตจิ ากสวนดสุ ติ โพลล์ มหาวทิ ยาลยั สวนดสุ ติ พบวา่ กลมุ่ ตวั อยา่ งสว่ นใหญร่ ะบวุ า่ นค่ี อื การท�ำไป เพอื่ หาเสยี งและหวงั ผลทางการเมอื งฝา่ ยเดยี ว88 มหิ น�ำซำ�้ รฐั มนตรที มี ดา้ นเศรษฐกจิ ทง้ั 4 คนของรฐั บาลท่ี 84 “รฐั บาลเปยห์ นัก ! ครม.เทงบหมื่นลา้ น เพ่มิ คา่ ตอบแทน อสม. เปน็ 1,000 บาท มผี ลทนั ที” ข่าวสด, 4 ธันวาคม 2561 https://www.khaosod.co.th/politics/news_1913152 (เขา้ ถึงเม่ือ 5 ธนั วาคม 2561) 85 ทมี ข่าวเฉพาะกจิ ออนไลน์, “เรตตง้ิ พงุ่ !! ‘บิ๊กต’ู่ ขยบั ลงการเมือง” คม ชดั ลกึ , 26 กนั ยายน 2561 หน้า 2 86 “บิ๊กตู่” สัญจร 4 ปี 9 จังหวัด มัดจ�ำ 1.8 ล้านล้าน หย่ังเสียงเลือกตั้ง” ประชาชาติ, 17 พฤษภาคม 2561 https://www.prachachat.net/politics/news-160073 (เข้าถึงเม่อื 20 มิถนุ ายน 2561) 87 “ครม. ‘ลุงตู่’ ทิง้ ทวน ครม.สญั จร ยกระดบั อีสานตอนบน 7,000 ลา้ น” ขา่ วสด, 13 ธนั วาคม 2561 https://www. khaosod.co.th/economics/news_1950711 (เข้าถึงเมื่อ 14 ธันวาคม 2561);“สรุปประเด็นการประชุม ครม.สัญจร กลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบน 1” Money & Banking Online, 15 มกราคม 2562 https://www.moneyandbanking. co.th/new/23514/2/ 88 “ชาวบ้านมองนายกฯ เปิดเพจหาเสียง ” ไทยรัฐ, 22 ตลุ าคม 2561 หน้า 14

49 มตี �ำแหนง่ เปน็ ผบู้ รหิ ารของพรรคพลงั ประชารฐั ยงั คงท�ำหนา้ ทรี่ ฐั มนตรถี งึ วนิ าทสี ดุ ทา้ ย ไมล่ าออก ทง้ั ๆ ท ่ี ถกู วจิ ารณเ์ ปน็ อยา่ งมากวา่ ก�ำลงั ท�ำหนา้ ทใี่ นฐานะพรรคการเมอื งหรอื ตวั แทนขบั เคลอื่ นนโยบายประชารฐั ของรัฐบาล เนื่องจากชื่อนโยบายกับพรรคการเมืองตรงกัน89 ยิ่งไปกว่าน้ัน รัฐบาลได้วางเง่ือนไขว่า รัฐบาลในอนาคตต้องบริหารงานตามกรอบของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี โดยให้วุฒิสภา ศาลรัฐธรรมนูญ คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของ ผดู้ �ำรงต�ำแหนง่ ทางการเมอื งท�ำหนา้ ทวี่ นิ จิ ฉยั ทส่ี �ำคญั รฐั บาลพล.อ.ประยทุ ธค์ าดวา่ จะมสี มาชกิ วฒุ สิ ภา ถึง 250 คนท่ี คสช. เป็นผู้แต่งตั้งขึ้นมาท�ำหน้าท่ีลงคะแนนเสียงสนับสนุนพล.อ.ประยุทธ์ให้เป็นนายก รัฐมนตรตี ่อไป ฯลฯ ด้วยการกุมความได้เปรียบฝ่ายเดียวมาตลอด จึงไม่แปลกใจที่ผลส�ำรวจประชามติของ สังศิต พิริยะรังสรรค์ คณบดีวิทยาลัยนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยรังสิต ในปลายเดือนพฤศจิกายน 2561 พบว่า นโยบายบัตรคนจนนั้นประชาชนช่ืนชอบมากกว่านโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค ในสมัยพรรคไทยรักไทยเสียอีก สังศิตเปิดเผยว่า จากการรวบรวมข้อมูลจากประชากร 8,000 ตัวอย่าง 350 เขตเลือกต้ังใน 77 จังหวัดท่ัวประเทศ พบว่า ประชาชนจะเลือกพรรคพลังประชารัฐ 26.61% พรรคเพ่ือไทย 23.64% พรรคประชาธิปัตย์ 19.01% พรรคอนาคตใหม่ 8.84% พรรคภูมิใจไทย 2.50% และพรรคอื่นๆ 19.40% สังศิตฟันธงว่า “ผมมองว่า พรรคพลังประชารัฐอาจจะชนะเด็ดขาดได้เลย เพราะเขาสามารถจบั กลมุ่ เปา้ หมายคอื กลมุ่ คนจนประมาณ 11 ลา้ นคน และผลติ นโยบายมาตอบสนอง ได้อย่างต่อเน่ือง พูดง่ายๆ บัตรคนจนเอาชนะ 30 บาทรักษาทุกโรคได้แบบไม่เห็นฝุ่น ซ่ึงวาทกรรม เร่ือง 30 บาทของคุณทักษิณ ท่ีพูดมาตลอดนั้น มาถึงจุดท่ีแพ้แล้ว คนรู้สึกว่าบัตรคนจนเป็นประโยชน์ มากกว่า”90 อีกไม่นานต่อมา สังศิตยังได้ย้�ำผลส�ำรวจประชามติอีกว่า จากนโยบายด้านเศรษฐกิจของ รัฐบาลจะท�ำให้ พรรคพลังประชารัฐจะชนะและได้คะแนน 8.310 ล้านเสียงหรือนับเป็น 21.5% ของ ผมู้ สี ทิ ธเิ ลอื กตงั้ สว่ นพรรคประชาธปิ ตั ยจ์ ะไดร้ บั 7.045 ลา้ นเสยี งหรอื นบั เปน็ 18.3% ของผมู้ สี ทิ ธเิ ลอื กตง้ั และอันดับสามคอื พรรคเพือ่ ไทยจะได้รบั 6.532 ล้านเสยี งหรือนับเปน็ 16.9% ของผมู้ ีสทิ ธเิ ลอื กตง้ั 91 กลา่ วไดว้ า่ นโยบายประชารฐั สง่ ผลใหค้ วามนยิ มตอ่ พล.อ.ประยทุ ธเ์ พมิ่ สงู ขนึ้ ในความเปน็ จรงิ แลว้ ลักษณะโครงการจ�ำนวนมากมีลักษณะเป็นชุดโครงการประชานิยม ซ่ึงกลุ่มผู้สนับสนุนพล.อ. ประยุทธ์ เคยโจมตีนโยบายประชานิยมของพรรคไทยรักไทยเรื่อยมาถึงพรรคเพื่อไทย ท้ังนี้ นโยบายประชารัฐ มีส่วนท�ำให้เคร่ืองหมายและช่ือเสียงของพรรคพลังประชารัฐดูโดดเด่น เป็นการปูทางรองรับการเป็น ผ้ถู กู เสนอชือ่ ใหเ้ ป็นนายกรฐั มนตรีของพรรคพลังประชารฐั คือพล.อ. ประยุทธ์ ได้เป็นอย่างดี 89 “09.00 INDEX ค�ำถาม ถงึ บทบาท “กอ.รมน.” สะเทอื น กระทบ “4 รฐั มนตร”ี ” มตชิ น, 28 มกราคม 2562 https:// www.matichon.co.th/politics/news_1337621 (เข้าถงึ เม่อื 2 กุมภาพันธ์ 2562) 90 สังศิตฟันธงพปชร.ชนะเลือกต้ัง ชี้บัตรคนจนมาแรงแซง30บาท” เดลินิวส์, 28 พฤศจิกายน 2561 https://www. dailynews.co.th/politics/679707 (เขา้ ถงึ เมอื่ 1 ธันวาคม 2561) 91 “ผลโพลเผย “พลงั ประชารฐั ” ครองคะแนนนยิ มสงู สดุ ” โพสตท์ เู ดย,์ 17 กมุ ภาพนั ธ์ 2562 https://www.posttoday. com/politic/news/580507 (เข้าถงึ เมื่อ 1 มีนาคม 2562)