(3o Μέρος) - Απομαγνητοφωνημένες Ομιλίες - Αρχιμ. π.Σάββα Αγιορείτου

στενοχωρημένος ἔκανα αὐτό… τὸ ξανάκανα», ἀλλὰ δὲν μετανοοῦμε, δηλαδὴ δὲνμπαίνουμε στήν ἀπόφαση νὰ κάνουμε μία ἔκρηξη μέσα μας, νὰ ποῦμε «τέρμα, ἀπὸἐδῶ κι ἐμπρὸς θὰ βάλω τὸν νοῦ μου νὰ προσεύχεται».-Μὰ μὲ τὸ ζόρι;-Μὲ τὸ ζόρι. Νὰ γίνει μία βαθιὰ τομὴ μέσα μας, νὰ ἀρχίσει αὐτὴ ἡ διαδικασία τῆςκάθαρσης.66.Ἡ βία καί ἡ κόπωση στήν ἀδιάλειπτη προσευχήἘρώτηση:…(δὲν ἀκούγεται στὴν ἠχογράφηση)[Γιὰ τὴν βία ποῦ χρειάζεται καὶ γιάτὴν δυσκολία στὴν ἀδιάλειπτη προσευχή].Ἀπάντηση: Ἡ νοερά προσευχή, ὅπως τό εἴπαμε ἤδη, στὴν ἀρχὴ θέλει ζόρι. Ἐδῶεἶναι τὸ θέμα τῆς πίστης. Ἂν τὸ πιστεύεις, θὰ τὸ κάνεις. Ἂν πιστεύεις στὸν Θεό, θὰτήν κάνεις (τὴν νοερὰ προσευχή). Γιατί αὐτήν ὁ Θεὸς τήν ἔδωσε ὡς ἐντολή. Ὁ Θεὸςμᾶς ζητάει νὰ προσευχόμαστε ἀδιάλειπτα.- Ξέρετε ποῦ τὸ λέει; Θὰ μοῦ πεῖτε: «τὸ λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος». Ἐντάξει, μὰ ὁΧριστὸς τὸ εἶπε πουθενά;- «Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε», λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος. Ἀδιαλείπτως τί σημαίνει;Ὄχι 5 λεπτὰ τὸ πρωὶ καὶ 5 τὸ βράδυ. Ὅλο τὸ 24ωρο! Ἐντάξει, ἀλλά ἐπαναλαμβάνω,ὁ Χριστός Μας τό λέει κάπου ὅτι πρέπει νά προσευχόμαστε ἀδιάλειπτα;- Τό λέει… Στήν παραβολή τῆς χήρας καί τοῦ ἄδικου κριτοῦ. Τῆς εἶπε, ὅπως μᾶςἐξηγεῖ ὁ ἅγιος Εὐαγγελιστής, «γιά νά προσευχόμαστε ἀδιάλειπτα καί νά μήνἀποκάμνουμε».Ἐρώτηση:…(δὲν ἀκούγεται στὴν ἠχογράφηση)[Γιὰ τὴν νοερὰ προσευχὴ].Ἀπάντηση: Σᾶς εἶπα: Ὅταν θά ἀρχίσουμε νά τό κάνουμε ἐμεῖς σωστά καίἀδιάλειπτα, κάποια στιγμή θὰ ἔρθει τό Ἴδιο τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ θὰ τὸ κάνει.67.Ἡ νοερά προσευχή καί πῶς θά τήν συνηθίσουμε.Ἐρώτηση: …(δὲν ἀκούγεται στὴν ἠχογράφηση)[Γιὰ τὴν νοερὰ προσευχὴ].Ἀπάντηση: Κάντο ὅπως μπορεῖς. Ἤξερα, ἂς ποῦμε… νὰ σᾶς πῶ μέθοδο: μία ψυχὴτὸ ἔκανε 2 ὧρες τὸ πρωί, 2 ὧρες τὸ μεσημέρι, 2 τὸ βράδυ, ὄρθια ἢ γονατιστή. Τὸ‘μαθε. Ζορίστηκε, ἀλλὰ τὸ ‘μαθε καὶ μετὰ γινόταν ὅλο τὸ 24ωρο. Ἀλλὰ τὸ κάνειμετὰ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Μετὰ δὲν ἔχει ζόρι. Ε, πρέπει νὰ βάλεις ἕνα πρόγραμμα.Ὅπως ὁ ἀθλητής, ἂς ποῦμε. Ξέρετε τί κάνουν οἱ ἀθλητές; (Δὲν ξέρω ἐὰν ἦτανκανένας ἀπὸ ἐσᾶς ἀθλητὴς).- Τί ἀσκήσεις κάνουνε;- Φοβερὰ πράγματα κάνουνε. Φορᾶνε, γιά παράδειγμα, κάτι σιδερένιους θώρακες κιἀνεβοκατεβαίνουν τὶς κερκίδες, γιὰ νὰ κάνουν γερὰ πόδια! Βασανιστήρια, δηλαδή.Κι αὐτὸ γιατί; Γιὰ νὰ καταφέρεις, νὰ κάνεις πιὸ γρήγορα λ.χ. τὸ ‘κατοστάρι καὶ νὰπάρεις ἕνα ἄδειο κύπελλο!- Καὶ τί ἔγινε;- Μετὰ ἀπὸ 20 χρόνια δέν θά σὲ ξέρει κανένας… Ἄν γι’ αὐτά τά μάταια101

κουραζόμαστε τόσο,γιά τά αἰώνια δέν θά πρέπει νά κουραστοῦμε λίγο;68.Γιά τήν κούραση ἀπό τά «πνευματικά».Ἐρώτηση:…(δὲν ἀκούγεται στὴν ἠχογράφηση)Ἀπάντηση: Ναί. Μὰ στὸ πνεῦμα δὲν εἶναι ἔτσι, δὲν ἔχει τέτοιο ζόρι. Στά πνευματικάεἶναι τὸ ἀνάποδο, δηλαδὴ δὲν κάνουμε κάτι ποὺ εἶναι ἀντίθετο μὲ τὴν φύση μας.Ἀντίθετα ἐπανερχόμεθα στήν φυσιολογική μας κατάσταση. Κάνουμε τόφυσιολογικό. Ἐνῶ μέχρι τώρα περπατούσαμε μὲ τὰ χέρια, γυρίζουμε καί ἀρχίζουμενά περπατᾶμε κανονικά.-Ἔχει ζόρι αὐτό;-Ναί. Στὴν ἀρχή. Ἀλλά, ἅπαξ καὶ τὸ κάνεις καί λίγο τό συνηθίσεις, μετὰ δὲν θὰ θὲςνὰ γυρίσεις ἀνάποδα, νὰ ξαναπερπατᾶς μὲ τὰ χέρια.Αὐτὸ εἶναι ἡ ἁμαρτία (τὸ νὰ περπατᾶς ἀνάποδα). Αὐτὸ εἶναι ἡ ἀμετανοησία. Τὸ ὅτι ὁνοῦς μας εἶναι σκόρπιος, δηλαδή, καὶ ἔχει γεμίσει ἡ καρδιά μας μὲ λογισμούς, αὐτόεἶναι σὰν νὰ περπατᾶμε μὲ τὰ χέρια! Κι ἄντε τώρα νὰ ζήσεις ἔτσι. Πῶς ζοῦμε ἔτσι;69.Ἡ προσπάθεια νά κάνουμε κάθε στιγμή, τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί ἡἀδιάλειπτη προσευχή.Ἐρώτηση: …(δὲν ἀκούγεται στὴν ἠχογράφηση)Ἀπάντηση: Ἂν ἔχεις στὸν νοῦ σου νὰ κάνεις τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ κάθε στιγμή, θὰἔχεις προσευχή. Κοιτάξτε, προσευχὴ δὲν εἶναι κάποιες λέξεις. Μπορεῖ νὰ λὲς λέξειςκαὶ νὰ μὴν προσέχεις τὶς λέξεις. Ὅποτε, πάλι δὲν κάνεις προσευχή. Κάνεις κάτιμηχανικά. Ἀλλά, ὅταν ἔχεις στὸν νοῦ σου νὰ κάνεις τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τότε λές…- Ποιὸ εἶναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ; Τί λέει ἡ πρώτη ἐντολή;- «Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης της ψυχῆς σου, ἐξ ὅλης της καρδίας σου,ἐξ ὅλης της διανοίας σου, ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου». Νάτο!- Τί θὰ πεῖ «ἐξ ὅλης της διανοίας σου»;- Νὰ Τὸν σκέφτεσαι συνέχεια. Ε, αὐτὸ εἶναι ἡ προσευχή: νὰ σκέφτεσαι συνέχεια τὸνΧριστό.Εἶχα μία ψυχὴ ποὺ ἐξομολογιόταν σὲ μένα. Μοῦ λέει: «Πάτερ, ἐγὼ δὲν ἔλεγα τίποτα.Εἶχα τὸν νοῦ μου στὸν Χριστό».- Τί ἔκανες δηλαδή; (τὸν ρωτάω).- «Τίποτα», μοῦ λέει, «ἁπλῶς εἶχα τὸν νοῦ μου στὸν Χριστό. Φοβερὰ κουραστικό,πάτερ, ὅμως…πολύ κοπιαστικό. Ναί, κουράστηκα πάρα πολύ», ἀλλὰ εἶχε ἐμπειρίεςμετά, θεώσεις! Νά, αὐτὴ εἶναι προσευχή: νὰ μὴν φεύγει ὁ νοῦς σου ἀπ’ τὸν Χριστό.70.Ἡ ἀγάπη πρός τόν Θεό καί ἡ δυσκολία στήν ἀδιάλειπτη προσευχή.- Πῶς εἶναι ἕνα πρόσωπο ποῦ ἀγαπᾶς; Θέλει προσπάθεια νὰ τὸ σκέφτεσαι αὐτὸ τὸπρόσωπο; Πέστε μου…- Δὲν θέλει. Πάει ὁ νοῦς σου ἐκεῖ. Συνέχεια ἐκεῖ εἶναι, καὶ μπορεῖ νὰ κυκλοφορεῖς102

στὴν Ἐγνατία (ὁδό), ἂς ποῦμε, καὶ νὰ χαλάει ὁ κόσμος γύρω σου κι ἐσὺ δὲν βλέπειςτίποτα καί δὲν ἀκοῦς τίποτα. Διότι ὁ νοῦς σου εἶναι ἐκεῖ, στὸ πρόσωπο πού ἀγαπᾶς.Αὐτὸ εἶναι ἡ σχέση μὲ τὸν Χριστό, ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Χριστό. Αὐτὸ ἐννοῶ ὅταν λέω,νὰ ἀγαπήσουμε τὸν Θεό. Αὐτὸ εἶναι ὁ θεῖος ἔρωτας.- Θέλει προσπάθεια αὐτό;- Ἀπό τήν στιγμή πού θά ἀνάψει αὐτή ἡ ἀγάπη γιά τόν Θεό δέν ἀπαιτεῖται καμμίαπροσπάθεια. Σοῦ ἔρχεται ἐντελῶς αὐθόρμητα τό νά προσεύχεσαι.Θὰ πεῖς:- «Ἐγὼ πῶς θὰ τὸ κάνω, ποὺ δὲν Τὸν ἔχω ἀγαπήσει;».- Ε, νά, στὴν ἀρχὴ θέλει λίγο βία. Αὐτὸ εἶναι ποὺ εἶπε ὁ Χριστός Μας: «ἡ Βασιλείατῶν Οὐρανῶν βιάζεται καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσι Αὐτήν». Στὴν ἀρχὴ πρέπει νὰ Τὸνσκέφτεσαι ἑκούσια, νὰ ζοριστεῖς λίγο. Εἶναι ὅπως ὅταν προσπαθεῖς νὰ ἀνάψεις μίαφωτιά.- Τί γίνεται;- Στὴν ἀρχὴ καπνίζεσαι· δὲν ἀνάβει ἀμέσως ἡ φωτιά. Τὰ ξύλα βγάζουν καπνό,τρέχουν τὰ μάτια, δακρύζεις, ἀλλὰ μετά… Ὅταν ἀνάψει καλά ἡ φωτιά, φεύγει ὁκαπνός, φεύγει ἡ ὑγρασία ἀπ’ τὰ ξύλα καὶ χαίρεσαι. Καὶ εἶσαι μία χαρὰ ἐκεῖ, στὴνθαλπωρὴ τῆς φωτιᾶς. Ἔτσι γίνεται καὶ μὲ τὴν Εὐχή, μὲ τὴν ἀδιάλειπτη προσευχή.71.Ἡ κάθαρση καί πῶς γίνεται.Ἀλλά, ξαναλέω, δὲν εἶναι μόνο ἡ Εὐχή, εἶναι ἡ ὅλη ἡ θεραπευτική τῆς Ἐκκλησίαςτὴν ὁποία πρέπει νὰ ἀκολουθήσουμε. Αὐτὸ σημαίνει νά ζοῦμε τήν λειτουργικὴ ζωή,νά ζοῦμε τήν ἀσκητικὴ ζωὴ (νηστεία, ἀγρυπνία, σωματικὴ κακοπάθεια), νά κάνουμεὑπακοὴ σὲ ὅλους (ἐκτὸς ἁμαρτίας βέβαια), νά ἔχουμε ἐκκοπὴ τῶν λογισμῶν, νάἀναπτύξουμε ὀρθὴ δογματικὴ συνείδηση, δηλ. νὰ γνωρίζουμε τήν ὀρθόδοξη πίστημας, καί νὰ ζητᾶμε συνεχῶς νά γίνεται τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καί ὄχι τὸ δικό μαςθέλημα. Καταλάβατε;72.Πῶς μαθαίνουμε τό θέλημα τοῦ Θεοῦ.-Καὶ πῶς θὰ τὸ μάθουμε, τώρα, τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ;-Μόνο ἐάν ἔχουμε πνευματικὸ ὁδηγό εἶναι αὐτό δυνατόν. Δὲν μποροῦμε νὰ τὸβροῦμε μόνοι μας. Καθίστε νὰ διαβάσετε ὅλα τὰ πνευματικὰ βιβλία. Πάλι δὲν θὰ τὸμάθετε τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· διότι δὲν εἶναι θέμα ἐγκεφαλικῆς γνώσης. Εἶναι θέματαπείνωσης, ὑπακοῆς, Θείας Χάρης, ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ ὥστε νὰ γνωρίζεις σὲ κάθεσυγκεκριμένη στιγμὴ τί θέλει ὁ Θεὸς ἀπὸ σένα, καὶ τί ἀπόφαση πρέπει νὰ πάρεις. Γι’αὐτὸ χρειάζεται ὁ Πνευματικὸς ὁδηγός: θὰ σοῦ δείξει τὸν δρόμο καὶ θὰ σοῦ δώσει τὰκλειδιά, ὥστε σιγὰ-σιγὰ νὰ ξέρεις, νὰ βρίσκεις τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ σὲ κάθε στιγμή.Θὰ ἔρθει κάποια στιγμὴ πού μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ θὰ μπορεῖς νά τό διακρίνεις.Ἀλλὰ δὲν γίνεται ἀπ’ τὴν ἀρχή. Πρέπει νὰ περάσεις ἀπὸ τὴν κάθαρση καὶ νὰ φθάσειςστὸ φωτισμό. Τότε μπορεῖς ὄχι μόνο τὸν ἑαυτό σου νὰ καθοδηγήσεις (αὐτὸ δὲνσημαίνει ὅτι δὲν θὰ ἔχεις Πνευματικὸ ὁδηγὸ) ἀλλὰ νὰ βοηθήσεις, νὰ δείξεις τὸν103

δρόμο καὶ στοὺς ἄλλους, πῶς νὰ φθάσουν ἐκεῖ πού εἶσαι κι ἐσύ.Πράγματι αὐτὸ τὸ ὡραῖο συμβαίνει στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ὅταν καθαριστεῖς,μετὰ μπορεῖς κι ἐσὺ νὰ γίνεις γιατρὸς τῶν ἄλλων!73.«Ζητεῖτε πρῶτον τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ»«Ζητεῖτε τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ ὅλα τ’ ἄλλα θὰ σᾶς προστεθοῦν». Τὸ νὰ ζητάωτὴν Βασιλεία, αὐτὸ σημαίνει, τὸ νὰ ζητάω νὰ βασιλεύσει ὁ Θεὸς μέσα μου, νὰ εἶναιΚύριος Αὐτός.Ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ πιστέψουμε αὐτό. Ἐκεῖ εἶναι τὸ ζόρι:-«Γιατί νὰ τὸ ξεκινήσω;» σοῦ λέει ὁ ἄλλος, «Γιατί νὰ τὸ κάνω;»-Ἐὰν δὲν πιστέψεις, φυσικὰ δὲν ἔχεις κίνητρο. Πρέπει νὰ τὸ πιστέψεις, ὅτι πρέπει νὰἀνοίξουν τὰ μάτια σου τὰ πνευματικά, γιατί, ἐὰν δὲν ἀνοίξουν ἐδῶ, μετὰ εἶναιἀδύνατον…74.«Στόν Ἄδη δέν ὑπάρχει μετάνοια»Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι μία βασικὴ διδασκαλία τῆς Ὀρθοδοξίας: «Ἐν τῷ Ἅδη οὐκ ἔστιμετάνοια» – αὐτὸ εἶναι πολὺ βασικὸ (στοιχεῖο) τῆς Ὀρθοδοξίας. Ἂν δὲν ἀνοίξουνἀπὸ ἐδῶ τὰ πνευματικά σου μάτια, στὴν ἄλλη ζωὴ αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον.Δὲν εἶναι τυχαῖο τὸ νὰ ἀνοίξουν τὰ μάτια σου. Πρέπει νὰ τὸ κάνεις ἐσύ, μὲ τὴνβοήθεια τοῦ Θεοῦ, βέβαια. Μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ τὸ κάνεις, δὲν τὸ κάνεις μόνοςσου! Ἀλλὰ πρέπει νὰ θελήσεις νὰ τὸ κάνεις σ’ αὐτὴν τὴν ζωή. Προσέξτε!75.Ἡ Ἐκκλησία εἶναι γι’ αὐτήν τήν ζωή κυρίως.Ἡ Ἐκκλησία εἶναι γι’ αὐτὴν τὴν ζωή. Ὑπάρχει αὐτὴ ἡ πλάνη, δυστυχῶς καὶ στοὺςὀρθόδοξους, ὅτι ἡ Ἐκκλησία μᾶς ἑτοιμάζει γιὰ τὴν ἄλλη ζωή.Λάθος. Δὲν μᾶς ἑτοιμάζει γιὰ τὴν ἄλλη ζωή. Μᾶς φτιάχνει σ’ αὐτὴν τὴν ζωή, γι’αὐτὴν τὴν ζωή, γιὰ νὰ ἀνοίξουν τὰ μάτια μας ἐδῶ καὶ νὰ μποῦμε στὴν Βασιλεία τοῦΘεοῦ ἐδῶ καὶ τώρα! Στὸν Παράδεισο ἐδῶ καὶ τώρα! Κι ἂν δὲν τὸν βρεῖς τὸνΠαράδεισο ἐδῶ καὶ τώρα, οὔτε στὴν ἄλλη ζωὴ θὰ τὸν βρεῖς, γιατί στὴν ἄλλη ζωὴ δὲνθὰ μπορέσεις νὰ μετανοήσεις. Δὲν ὑπάρχει μετάνοια στὴν ἄλλη ζωή: «ἐν τῷ Ἅδη οὐκἔστι μετάνοια».76.Ἡ Ἐκκλησία δέν εἶναι γιά «νά μᾶς πᾶνε καλά τά πράγματα»Ὑπάρχουν καὶ κάποιοι ἄλλοι πού νομίζουν ὅτι ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει γιὰ νὰ μᾶςπηγαίνουν καλὰ τὰ πράγματα σ’ αὐτὴν τὴν ζωή. Κι αὐτὸ λάθος. Οὔτε γι’ αὐτὸ εἶναι ἡἘκκλησία. Θεωρώντας ἔτσι τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, τὴν βλέπουμε σὰν μίαδεισιδαιμονία, σὰν μία θρησκεία, ὅπως ὅλες τὶς ἄλλες. Ἡ Ὀρθοδοξία δὲν εἶναιθρησκεία. Εἶναι ἡ ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ στὸν ἄνθρωπο, μὲ σκοπὸ νὰ θεραπεύσει τὸνὅλο ἄνθρωπο, νὰ θεραπεύσει τὸν νοῦ τοῦ ἀνθρώπου, τὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα του.104

77.Πότε νά κάνουμε προσευχή.Κανονικά πρέπει νά κάνουμε ἀδιάλειπτα προσευχή. Γιά νά συνηθίσουμε, μποροῦμενά ὁρίσουμε κάποιες συγκεκριμένες ὧρες. Τὸ πρωὶ εἶναι πολὺ καλὴ ὥρα νὰ κάνεικανεὶς νοερὰ προσευχή, νὰ πεῖ ἀρκετές φορές τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ…» μὲ τὸστόμα.78.Ἡ ἀγωγή τῶν παιδιῶν στήν ἀδιάλειπτη προσευχή.Μπορεῖ ἐπίσης ὁ γονιός νὰ μαζεύει τὰ παιδιά του, ἡ μητέρα ἂς ποῦμε, κάτω ἀπ’ τὸεἰκονοστάσι. Νά τούς πεῖ: «παιδιὰ ἐλᾶτε νὰ κάνουμε πέντε λεπτὰ μαζὶ τὸ «ΚύριεἸησοῦ Χριστὲ ἐλέησον με. Πέντε λεπτά».Ἔτσι, ξεκινᾶς, ὅπως ἔλεγε χαριτωμένα ὁ πατήρ Παΐσιος, «νὰ τραβᾶς τὰ λουριὰ τῆςμηχανῆς, ὥστε νὰ πάρει ἐμπρὸς ἡ μηχανή τοῦ νοῦ». Εἰδικά τό παιδί, ἐπειδὴ εἶναικαθαρὴ ἡ ψυχή του (δὲν ἔχει τόσα πάθη καὶ τόσους λογισμοὺς ὅσο ἐμεῖς οἱ μεγάλοι),πιὸ εὔκολα χαίρεται καὶ καταλαβαίνει τί σημαίνει νοερὰ προσευχή. Τοῦ ἀρέσει, καὶθέλει νὰ τὸ κάνει συνέχεια μετά.Δὲν εἶναι τόσο σκοτισμένα τὰ παιδιὰ ὅσο οἱ μεγάλοι. Ὅποτε, μετά, τὰ πέντε λεπτὰμπορεῖ νὰ γίνουν δέκα, νὰ γίνουν δεκαπέντε κ.ο.κ.Ὅταν κανεὶς ξεκινήσει ἔτσι τὴν ἡμέρα του καὶ προσπαθήσει νὰ κρατάει τήν εὐχή καὶστὴν διάρκεια τοῦ πρωινοῦ· ὅταν τὸ ξανακάνει, ἂς ποῦμε, ἄλλα πέντε λεπτὰ τὸμεσημέρι, πρὶν φάει μὲ τὰ παιδιά, καὶ ἄλλα πέντε λεπτὰ τὸ βράδυ, πρὶν κοιμηθοῦνε,μπαίνει σ’ αὐτὴν τὴν διαδικασία τῆς ἀδιάλειπτης μνήμης τοῦ Θεοῦ. Σιγὰ-σιγά.Ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ ποῦμε στὸ παιδὶ ὅτι καὶ στὶς ὑπόλοιπες ὧρες πρέπει νὰ προσπαθεῖνὰ θυμᾶται τὸν Χριστό. Γιατί, ἐὰν χτίζουμε πέντε λεπτὰ καὶ μετὰ 3 ἢ 5 ὧρεςγκρεμίζουμε, πάλι, καταλαβαίνετε, δὲν γίνεται κάτι οὐσιαστικό.79.Ἡ ἀγωγή τῶν παιδιῶν γενικά.Τὸ βασικὸ εἶναι τὰ παιδιὰ νὰ ἔχουν ἕναν Πνευματικὸ ὁδηγό, νὰ τὸν βλέπουν συχνά,(ἐννοεῖται ὅτι ὁ Πνευματικὸς εἶναι γνώστης τῆς ὀρθόδοξης θεραπευτικῆς, εἶναι ὁἴδιος θεραπευμένος -εἶναι πολὺ βασικὸ αὐτὸ) καὶ νὰ τοῦ κάνουν ὑπακοή.Τεράστια σημασία ἐπίσης ἔχει τὸ τί κάνει ὁ πατέρας καὶ τί κάνει ἡ μάννα στήνπροσωπική τους ζωή ὡς ἀγωνιζόμενοι πνευματικοί ἄνθρωποι. Ἂν οἱ γονεῖς λ.χ.κάνουν νοερὰ προσευχή, ὅπως καί ὀφείλουν νά κάνουν, θὰ τοὺς μιμηθοῦν τὰ παιδιά·διότι τὰ παιδιὰ ἀντιγράφουν τοὺς γονεῖς. Δὲν ἀρκεῖ, δηλαδή, οἱ γονεῖς νὰ ποῦν στάπαιδιά κάποια πράγματα. Πρέπει νὰ τὰ κάνουν (ὅσο εἶναι δυνατόν) μαζὶ μὲ τὰ παιδιά.Ἐπίσης, τὶς μετάνοιες, καθὼς καὶ τὴν Ἁγιογραφικὴ-συναξαριακὴ-πατερικὴ μελέτη,μποροῦμε καὶ πρέπει νὰ τὶς κάνουμε μαζὶ μὲ τὰ παιδιά…Γιὰ λίγη ὥρα ὥστε νὰ μὴνκουράζονται… Μετὰ ἂν θέλουμε μόνοι μας μποροῦμε νὰ κάνουμε καὶ105

περισσότερα…80.ΠροσευχήἘλᾶτε, νὰ κάνουμε προσευχή.Δόξα Πατρί καί Υἱῷ καί Ἁγίω Πνεύματι καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶναἰῶνων. Ἀμήν.Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν,θανάτῳ θάνατον πατήσαςκαί τοῖς ἐν τοῖς μνήμασιἡ ζωήν χαρισάμενοςΤΕΛΟΣ ΚΑΙ Τῼ ΘΕῼ ΔΟΞΑ!106

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΝους, νοερά ενέργεια καί καρδία κατά τούς αγίους Πατέρες.Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου πρέπει νά βρίσκεται στήν καρδιά.Ὁ νοῦς εἶναι ὁ ἱερέας καί ἡ καρδία τό ἐσωτερικό θυσιαστήριο τοῦ ἀνθρώπου πού θάπρέπει νά εἶναι ἀφιερωμένο στόν Θεό.Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπους σύμφωνα μέ τούςἉγίους Πατέρας πρέπει νά βρίσκεται ἐντός τοῦ ἀνθρώπου, στήν καρδία του καί ἐκεῖνά προσεύχεται ἀδιάλειπτα (νά ἱερουργεῖ τελώντας μία ἀδιάλειπτη Θεία Λειτουργίαστό ἐσωτερικό θυσιαστήριο τῆς ἀνθρωπινης καρδίας).Δέν θά πρέπει νά διασκορπίζεται πρός τά ἔξω διά τῶν αἰσθήσεων, ἀλλά νά ἔρχεται«εἰς ἑαυτόν».Δηλ. ἡ ἐνέργεια τοῦ νοῦ, πού διασκορπίζεται διά τῶν αἰσθητηρίων στό περιβάλλον,θά πρέπει νά ἐπανέλθει στήν οὐσία τοῦ νοῦ, πού βρίσκεται ἐντός τῆς καρδίας τοῦἀνθρώπου.[Σημειώνουμε ἐδῶ ὅτι στήν ψυχή διακρίνουμε : α)οὐσία, ἡ ὁποία βρίσκεται ἐντός τῆςκαρδίας (καί ὀνομάζεται βαθεῖα καρδία) καί β)ἐνέργεια (ἡ ὁποία λέγεται νοεράἐνέργεια). Ἡ νοερά ἐνέργεια ἐνεργεῖ στήν καρδία τοῦ ὑγιοῦς πνευματικά ὡς νοεράἀδιάλειπτη προσευχή (νοῦς) καί στόν ἐγκέφαλο ὡς διάνοια (λογική)].Τότε ὅταν ὁλοκληρωθεῖ αὐτή ἡ ἐπιστροφή, ὁ νοῦς διά τοῦ ἑαυτοῦ του, «ἐπί τήνἔννοιαν τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνει». Τότε ἡ νοερά ἐνέργεια λειτουργεῖ σωστά. Τότε ὁ νοῦςδηλ. ἡ ψυχή κατά τούς ἁγίους Πατέρας λειτουργεῖ κατά φύσιν.Ὁ π. ἸωάννηςΡωμανίδης μᾶς διδάσκει:Ἡ θεραπεία τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ κύρια μέριμνα τῆς ὈρθοδόξουἘκκλησίας.Ἡ Ἐκκλησία πάντοτε θεράπευε τὸν χῶρο τῆς ψυχῆς. Εἶχε διαπιστώσει, ἀπὸ τὴνἙβραϊκὴ παράδοσι καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Χριστὸ καὶ τοὺς Ἀποστόλους ὅτι στὸν χῶροτῆς φυσικῆς καρδιᾶς λειτουργεῖ κάτι,ποὺ οἱ Πατέρες ὠνόμασαν «νοῦν».Πήρανε δηλαδὴ τὸν παραδοσιακὸν «νοῦν», ποὺ σημαίνει διάνοια καὶ λόγος, καὶκάνανε μία διαφοροποίησι. Ὀνόμασαν νοῦν αὐτὴν τὴν νοερὰ ἐνέργεια, ἡ ὁποίαλειτουργεῖ στὴν καρδιὰ τοῦ ὑγιοῦς ψυχικὰ ἀνθρώπου. Δὲν γνωρίζομε πότε ἔγινε αὐτὴἡ διαφοροποίηση, διότι συμβαίνει ἐπίσης μερικοὶ Πατέρες νὰ ὀνομάζουν μὲ τὴν ἴδιαλέξι, νοῦν, καὶ τὴν λογική, ἀλλὰ καὶ τὴν νοερὰ ἐνέργεια, ὅταν αὐτὴ κατεβαίνη καὶλετουργῆ στὸν χῶρο τῆς καρδιᾶς.Ὅποτε ἐξ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἡ νοερὰ ἐνέργεια εἶναι μία καὶ μόνη ἐνέργεια τῆς107

ψυχῆς, ἡ ὁποία στὸν μὲν ἐγκέφαλο λειτουργεῖ ὡς λογική, ἡ ἴδια ὅμως λειτουργεῖσυγχρόνως καὶ στὴν καρδιὰ ὡς νοῦς. Δηλαδὴ τὸ ἴδιο ὄργανο, ὁ νοῦς, προσεύχεταιἀδιάλειπτα στὴν καρδιά, σὲ ὅσους ἐννοεῖται ἔχουν ἀδειάλειπτη καρδιακὴ προσευχή,καὶ συγχρόνως σκέπτεται π.χ. μαθηματικὰ προβλήματα καὶ ὁ,τιδήποτε ἄλλο, στὸνἐγκέφαλο»[1].Στὰ συγγράμματα τῶν ἁγίων Πατέρων γίνεται πολὺς λόγος γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τοῦνοῦ στὴν καρδιά, τὴν ἐπιστροφὴ τῆς ἐνεργείας στὴν οὐσία. Λέγει ὁ Μέγας Βασίλειοςὅτι ὁ νοῦς πού δὲν διασκορπίζεται πρὸς τὰ ἔξω καὶ δὲν διαχέεται ὑπὸ τῶναἰσθητηρίων στὸν κόσμο, ἐπιστρέφει στὸν ἑαυτό του καὶ διὰ τοῦ ἑαυτοῦ τουἀναβαίνει στὴν ἔννοια τοῦ Θεοῦ. Καὶ στὴν συνέχεια περιλαμπόμενος καὶἐλλαμπόμενος ἀπὸ τὸ κάλλος τοῦ Θεοῦ, ἀπό τήν Θεία Χάρη, ἀπό τό Φῶς τοῦ Θεοῦτό Ἄκτιστον, δὲν ἐνδιαφέρεται γιὰ τὰ γήινα καὶ ξεχνᾶ ἀκόμη καὶ αὐτὴν τὴν φύση·δηλ. δέν φροντίζει μέ ἀγωνία οὔτε γιά τήν τροφή του, οὔτε γιά τό τί θά φορέσει[2] ὁἄνθρωπος αὐτός.Ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ νοῦ ἀπὸ τὴν διάχυσή του στὴν καρδιά, δηλαδὴ ἡ ἐπιστροφὴ τῆςἐνεργείας τοῦ νοῦ στὴν οὐσία του, εἶναι ἡ θεραπεία τοῦ νοῦ, ἡ ἀποκατάσταση τουστό κατά φύσιν.Τότε ἡ καρδία καθαρίζεται ἀπό τήν ἀδιάλειπτη νοερά καρδιακή προσευχή καίἔρχεται ἐντός της Ἔνοικος τό Πανάγιον Πνεῦμα μέ τόν καρπό του, πού εἶναι «ἀγάπη,χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία κ.λ.π.).Τότε φυσικά ἐξαφανίζεται ὁ ἐγωισμός, ἡ λύπη πούπροκαλεῖται ἀπό αὐτόν καθώς καί ἡ κατάθλιψη.Παραπομπές Παραρτήματος.[1] Π. Ἰωάννου Ρωμανίδη, Πατερική Θεολογία, ἐκδ. Παρακαταθήκη, Θεσσαλονίκη2004, σελ. 19.[2] Μ. Βασιλείου, TLG, Work #075 32.1240.35 to Work #075 32.1240.42 Νοῦς γὰρμὴ σκεδαννύμενος ἐπὶ τὰ ἔξω͵ μηδὲ ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων ἐπὶ τὸν κόσμονδιαφορούμενος͵ ἐπάνεισι μὲν πρὸς ἑαυτὸν͵ δι΄ ἑαυτοῦ δὲ πρὸς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιανἀναβαίνει· κἀκείνῳ τῷ κάλλει περιλαμπόμενος͵ καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως λήθηνλαμβάνει· μήτε πρὸς τροφῆς φροντίδα͵ μήτε πρὸς περιβολαίων μέριμναν τὴν ψυχὴνκαθελκόμενος· ἀλλὰ σχολὴν ἀπὸ τῶν γηίνων φροντίδων ἄγων͵ τὴν πᾶσαν ἑαυτοῦσπουδὴν ἐπὶ τὴν κτῆσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν μετατίθησι.Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης108

Νοερά προσευχήΜέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί τήν εὐχή τοῦ Γέροντα, σκέφτηκα σήμερα νά δοῦμε πῶςθά μπορούσαμε ἐμεῖς νά μετέχουμε στή Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου. Εὐθύς ἐξαρχῆςνά ποῦμε ὅτι δέν μποροῦμε μόνοι μας νά ζήσουμε τή Μεταμόρφωση, ἀλλά μόνομετέχοντας μέσα στό σῶμα τοῦ Χριστοῦ, πού λέγεται Ἐκκλησία, γιατί ἐκεῖθεραπευόμαστε. Αὐτός εἶναι ὁ σκοπός τῆς Ἐκκλησίας νά θεραπευθεῖ ἡ ἀνθρώπινηπροσωπικότητα, ἡ ὁποία νοσεῖ.Κατά τούς Πατέρες, ὅλοι γεννιόμαστε ‘ψυχοπαθεῖς’, δηλαδή μέ πάθη ψυχῆς.Ὄχι μέτήν ἔννοια τήν ψυχιατρική, ἀλλά μέ τήν ἔννοια τήν πνευματική. Γεννιόμαστε μέροπές, μέ ἕξεις, μέ συνήθειες, μέ κακές τάσεις μέσα μας. Βέβαια στό Βάπτισμαθεραπευόμαστε ὡς πρός τήν ἐνοχή καί τήν ἁμαρτία καί ἀποκαθίσταται τό κατ’εἰκόνα στήν ψυχή μας, ἀλλά αὐτή ἡ κακή ροπή παραμένει. Τήν ἀφήνει ὁ Θεός σάνμία δοκιμασία τῆς βούλησής μας, γιά νά φανερώσουμε τήν ἀγάπη μας στόν Θεόκάνοντας ἕναν ἀγώνα. Ὁπότε κάθε φορά νά ἐπιβεβαιώνουμε τήν ἀγάπη μας σ’Αὐτόν, ἀρνούμενοι τήν κακή μας ροπή. Ἐνῶ μέσα μας κάτι μᾶς σπρώχνει νά γίνουμεἐχθροί τοῦ Θεοῦ, ἐμεῖς ἀντιστεκόμαστε καί λέμε ‘ὄχι θά ἀγαπήσω τόν Θεό, θάτηρήσω τό θέλημα τοῦ Θεοῦ’, γιατί αὐτό σημαίνει «ἀγαπῶ τόν Θεό». «Ὁ ἔχων τάςἐντολάς μου καί τηρῶν αὐτάς, ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με» (Ἰωαν. 14,21). Ὄχι ἁπλῶςσυναισθηματικά, ἀλλά ἔμπρακτα τηρώντας τίς ἐντολές φανερώνουμε τήν ἀγάπη μαςστόν Θεό. Τουτέστιν κάνοντας τό θέλημά Του.Γι’ ἀυτό -ὅπως ἐπανηλλημένα ἔχουμε πεῖ- δέν εἶναι σωστό νά ζητᾶμε τό θέλημά μαςκαί νά βλέπουμε καί τήν Ἐκκλησία σάν ἕνα κοινωνικό ὀργανισμό, πού ὑπηρετεῖ τάθελήματά μας. Δηλαδή νά πηγαίνουμε στήν Ἐκκλησία μέ κανένα δωράκι καί καμίαμεγάλη λαμπάδα, καμιά προσφορά, ἔτσι ὥστε ἡ Παναγία καί ὁ Χριστός νά μᾶςκάνουν αὐτό πού θέλουμε. Δέν εἶναι σωστό αὐτό, γιατί ὁ Χριστός μᾶς δίδαξε νά λέμε«Γεννηθήτω τό θέλημά Σου» καί ὄχι τό θέλημά μου. Ἄν βέβαια ζητήσουμε κάτιἐπίμονα, ὅπως ἐκείνη ἡ μητέρα, πού λέγαμε τίς προάλλες, γιά τό παιδί της, μπορεῖ νάμᾶς τό κάνει ὁ Θεός τό χατίρι, ἀλλά δέν θά εἶναι γιά τό καλό μας.Τό καλό μας εἶναι νά γίνεται πάντοτε τό θέλημα τοῦ Θεοῦ κι ἄς μᾶς φαίνεται ὅτιεἶναι πικρό. Ἄς μᾶς φαίνεται ὅτι ὁ Θεός δέν μᾶς ἀκούει. Ἄς μᾶς φαίνεται ὅτι ὁ Θεόςἔχει ἀργήσει πάρα πολύ νά ἀπαντήσει. Λέει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος ὅτι αὐτό εἶναι τόκαλύτερο, νά ἀργεῖ ὁ Θεός νά ἀπαντήσει, γιατί ἐπιμένουμε στήν προσευχή. Γιατί τόμεῖζον εἶναι αὐτό πού παίρνεις παραμένοντας στήν προσευχή. Δηλαδή τόμεγαλύτερο, τό σπουδαιότερο εἶναι ὅτι παραμένεις προσευχόμενος. Ἐνῶ, ἄν στόδώσει τό «καλό» -γιά σένα καλό- θά σταματήσεις νά προσεύχεσαι, ὁπότε χάνεις τόἀνώτερο, τήν προσευχή.Ἡ προσευχή εἶναι ἡ πηγή κάθε καλοῦ κι ὅσο ὁ ἄνθρωπος προσεύχεται τότε εἶναικαλά, ὄχι ὅταν πάρει αὐτά τά καλά πού θέλει νά πάρει ἀπό τόν Θεό. Εἶναι ἀναγκαῖο109

κι ἀφοῦ πάρεις τό καλό, νά συνεχίσεις νά προσεύχεσαι. Νά εὐχαριστεῖς τόν Θεό, νάμή χάσεις τήν ἐπικοινωνία, τή σχέση μαζί Του, τήν ἀγάπη. Ἐπειδή, ὡστόσο, ὁ Θεόςγνωρίζει ὅτι μᾶλλον αὐτό θά κάνουμε, ὅταν μᾶς τό δώσει, θά τό πάρουμε καί θάσηκωθοῦμε νά φύγουμε καί θά λέμε ‘ποῦ σέ εἶδα, ποῦ σέ ξέρω’, γι’ ἀυτό μᾶς ἀφήνεινά ζητᾶμε, νά ζητᾶμε, ἔτσι ὥστε νά παραμένουμε κοντά Του. Ἀλλωστε αὐτό εἶναι τόμεγαλύτερο κέρδος: νά εἶσαι κοντά στόν Θεό, νά εἶσαι -εἰ δυνατόν- μέσα στόν Θεό.Αὐτό εἶπε ὁ Χριστός μας «μείνατε ἐν ἐμοί, κἀγώ ἐν ὑμῖν» (Ἰωαν. 15,4), δηλαδήμείνετε μέσα Μου καί Ἐγώ θά μείνω μέσα σας. Αὐτός εἶναι καί ὁ στόχος μας νάμείνει ὁ Θεός μέσα μας μόνιμα. Πολλές φορές ἔρχεται ὁ Θεός καί φεύγει λόγω τῆςδικῆς μας ἀκαθαρσίας καί τῆς ἐμπάθειάς μας. Ἔτσι, ὁ προορισμός τῆς Ἐκκλησίαςεἶναι νά μᾶς καταστήσει ἱκανούς, ὥστε νά κατοικήσει ὁ Θεός μέσα μας.Ποια εἶναι ἡ βασική δυσλειτουργία, ἡ βασική κακία μας πού ἐμποδίζει τόν Θεό νάἔρθει μέσα μας καί μᾶς κάνει ψυχοπαθεῖς;Εἶναι ὁ ἐγωισμός μας, ἡ ὑπερηφάνειά μας. Εἶναι ὅτι ὁ νοῦς μας δέν βλέπει στόν Θεό,ἀλλά βλέπει πρός τόν ἑαυτό του καί πρός τά πράγματα, πρός τά κτίσματα. Ὁἄνθρωπος ἀντί νά προσεύχεται ἀδιάλειπτα καί νά ὁρᾶ τόν Θεό μέσα ἀπό τόνὀφθαλμό τῆς ψυχῆς, πού εἶναι ὁ νοῦς, βλέπει πρός τόν ἑαυτό του, ὁπότε δέν παίρνειτό φῶς τοῦ Θεοῦ καί εἶναι σκοτισμένος. Εἶναι ὁ νοῦς του σκοτισμένος. Γιατί ὁ νοῦςεἶναι σάν ἔνας καθρέφτης καί πρέπει ὁ καθρέφτης νά βλέπει πρός τόν Ἥλιο τῆςδικαιοσύνης, πού εἶναι ὁ Χριστός. Τότε εἶναι λαμπερός. Τότε εἶναι φωτεινός καί τότεὅλος ὁ ἄνθρωπος εἶναι φωτεινός. Ἐάν ὁ καθρέφτης ὅμως γυρίσει ἀνάποδα πρός τόνἥλιο καί βλέπει πρός τά κάτω, πρός τό χῶμα, πρός τή γῆ, τότε σκοτεινιάζει ὁκαθρέφτης. Γι’ αὐτό εἶπε ὁ Χριστός μας «εἰ τό φῶς τό ἐν σοί σκότος ἐστί, τό σκότοςπόσον»; (Ματθ. 6,23). Ἐάν τό φῶς, πού πρέπει νά ἔχεις μέσα σου, εἶναι σκοτάδι,πόσο σκοτάδι θά ἔχεις;Τό φῶς εἶναι ὁ νοῦς μας, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀπό μόνος του ἔχει ἐλάχιστο φῶς, τό κύριοφῶς τό παίρνει ἀπό τόν Θεό. Ἄν λοιπόν δέν τό δέχεσαι αὐτό τό φῶς γιατί δέν εἶσαιστραμμένος πρός τόν Θεό, τότε εἶσαι σκοτεινός καί τό σκοτάδι εἶναι πάρα πολύμεγάλο. Αὐτός ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁ χαμένος ἄνθρωπος, θά λέγαμε, ὁ ψυχοπαθήςἄνθρωπος.Ἡ Ἐκκλησία μᾶς θεραπεύει αὐτή τή σκότιση τοῦ νοῦ. Τή βασική μας ἀρρώστια, τόσκοτάδι τοῦ νοῦ μας. Ὅλος ὁ ἀγώνας, πού κάνουμε, ἡ κάθαρση, ὁ φωτισμός καί ἡθέωση εἶναι γιά νά καθαριστεῖ ὁ νοῦς μας, γιά νά φύγει τό σκοτάδι. Αὐτό τό κάνουμεμ’ ἕνα πολύ συγκεκριμένο τρόπο, πού λέγεται μετάνοια. Μετά + νοῦς = μετανοῶ. Τίσημαίνει αὐτό; Ἀλλάζω προσανατολισμό στόν νοῦ μου. Στρίβω τό κάτοπτρο, τόνκαθρέφτη πρός τόν Θεό. Νά ἡ μετάνοια! Ἀντί νά σκέφτομαι καί νά διαλογίζομαιχίλια δυό πράγματα γιά τόν ἑαυτό μου, γιά τά παιδιά μου, γιά τά ὑλικά, δένσκέφτομαι τίποτα, ἀδειάζω ἀπό ὅλα καί στρέφω τόν νοῦ μου στόν Χριστό.Προσεύχομαι καί ὁρῶ τόν Θεό. Αὐτό εἶναι ἡ θεραπεία τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτό εἶναι ἡθεραπεία τοῦ νοῦ τοῦ ἀνθρώπου καί αὐτό κάνει ἡ Ἐκκλησία.Ὅλη αὐτή ἡ προσπάθεια, οἱ νηστεῖες, οἱ ἀγρυπνίες, οἱ προσευχές, οἱ ἀκολουθίες πού110

κάνουμε, εἶναι ὅ, τι καλύτερο γιά τή θεραπεία τοῦ νοῦ μας. Ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἕναπρόγραμμα καί τό τηρεῖ ἀπαρέγκλιτα. Ὄρθρος, Θεία Λειτουργία, Ὧρες, Ἑσπερινός,Ἀπόδειπνο, Μεσονυκτικό. Γίνεται πόλεμος, ἔρχονται οἱ Τοῦρκοι, ὅ,τι καί νά γίνει ἡἘκκλησία δέν σταματάει. Γιατί; Γιά νά μᾶς διδάξει αὐτό ἀκριβῶς, ὅτι θά πρέπει ὁνοῦς μας νά εἶναι συνεχῶς στραμμένος πρός τό Φῶς, πρός τόν Χριστό. Ἐπειδή δένμπορεῖ ὁ χριστιανός νά εἶναι 24 ὧρες στήν Ἐκκλησία –μακάρι νά μπορούσαμε καί νάπροσευχόμαστε συνεχῶς- μᾶς βάζει αὐτά τά πολύ τακτά διαστήματα μέσα στόεἰκοστετράωρο γιά νά μᾶς θυμίσει αὐτό: ‘Γύρνα, στρίψε τόν καθρέφτη πρός τόνΧριστό’. Αὐτό εἶναι ἡ θεραπεία μας. Οἱ ὀκτώ αὐτές ἀκολουθίες, ἄν τίς βάλουμε στήνπληρότητά τους, εἶναι 4 – 6 ὧρες, ἄν ψάλλουνε καί ἀργά, τό κάνουμε καί 18 ὧρες,ὅπως τό κάνουνε στή Λαύρα, στίς ἀγρυπνίες. Αὐτός εἶναι ὁ στόχος τῆς Ἐκκλησίας,νά μᾶς δείξει ὅτι ὁ νοῦς μας πρέπει νά ἀσχολεῖται μέ τόν Θεό. Νά εἶναι στραμμένοςκαί νά ἀσχολεῖται μέ τόν Θεό. Ἔτσι ὁ ἄνθρωπος ἀποβάλλει τήν ψυχοπάθειά του.Ἄν προσέξατε, εἶπαμε ὅτι θά πρέπει νά ἀδειάσουμε ἀπό ὅλους τούς λογισμούς. Θάἔλεγε κανείς κι ἀπό τούς καλούς λογισμούς ν’ ἀδειάσουμε; Καί ἀπό τούς καλούςλογισμούς! Γιατί καί οἱ καλοί λογισμοί εἶναι ἐμπόδιο στό νά βλέπει ὁ νοῦς τόν Θεό.Οἱ καλοί λογισμοί εἶναι, θά λέγαμε, μιά παγίδα ἀπ’ τά δεξιά. Μᾶς κλέβει ὁ διάβολοςἀπό τό κυρίως ἔργο, πού εἶναι νά ἔχουμε στραμμένο τόν νοῦ μας στόν Χριστό μέ τήνἀδιάλειπτη προσευχή.Ὅλη ἡ ἐργασία τῆς κάθαρσης, σ’ αὐτό ἀποσκοπεῖ. Τό πρῶτο στάδιο τῆς πνευματικῆςζωῆς αὐτό εἶναι: νά ἀδειάσει ἡ καρδιά μας ἀπό ὅλους τούς λογισμούς. Ἀρχίζει κανείςκαί προσεύχεται. Λέει,γιά παράδειγμα, τήν καρδιακή προσευχή ‘Κύριε Ἰησοῦ Χριστέἐλέησόν με’, ἀλλά φεύγει τό μυαλό πάρα πολύ. Εἶναι ἀναμενόμενο.Ξεκινᾶς νά τό λές μέ τό στόμα. Μία – μία λέξη, Κύριε, Ἰησοῦ, Χριστέ, ἐλέησόν με,καί προσέχεις αὐτή καθεαυτή τή λέξη. Ὅταν αὐτό τό πεῖς πολλές φορές, ὄχι δεκάδεςκαί ἑκατοντάδες, χιλιάδες φορές, χρονίσει δηλαδή καί γεμίσει καί τό αὐτί καί ἡσκέψη σου καί ἡ γλώσσα σου «μαλλιάσει», ὅπως λέμε, τότε σιγά – σιγά θά τό πάρειἡ διάνοια, θά τό πάρει ἡ σκέψη, θά τό πάρει ὁ ἐγκέφαλος -ἄν θέλετε- καί θά θέλειςἔπειτα νά τό λές μέ τόν νοῦ σου, μέ τή διάνοιά σου καί μέ τήν καρδιά σου. Ἀκόμακαί τότε δέν πρέπει νά σταματήσεις νά λές τήν εὐχή μέ τό στόμα, ἀλλά νά τή λές καίμέ τούς δύο τρόπους.Σιγά – σιγά, ὅπως λένε οἱ Πατέρες ὁ νοῦς θά κατέβει καί θά βρεῖ τήν καρδιά, πούεἶναι τό κέντρο τῆς ψυχοσωματικῆς μας ὕπαρξης. Ἐκεῖ μέσα θά ἀρχίσει νά κάνει ἡεὐχή τήν κάθαρση. Ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ δηλαδή, πού ὁ ἄνθρωπος ἐπικαλεῖται, ἔρχεταιμέσα στήν καρδία καί διώχνει ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ τούς λογισμούς, πού ὑπάρχουν ἐκεῖ.Κύριος βασιλιᾶς γίνεται ὁ Θεός. Γι’ ἀυτό εἶπε ὁ Χριστός μας νά ζητᾶμε τή Βασιλείατοῦ Θεοῦ. Νά ζητᾶμε νά βασιλέψει ὁ Χριστός μέσα στήν καρδιά μας. Νά γίνει Αὐτόςὁ κυρίαρχος καί νά μή βασιλεύουν ἄλλοι λογισμοί, ἄλλες ἐπιθυμίες, ἄλλα θελήματα,τά ὁποῖα μᾶς στεναχωροῦν καί μᾶς ἀγχώνουν καί τά ὁποῖα ἀπαιτοῦμε καί ἀπό τόνΘεό νά μᾶς τά ἱκανοποιήσει. Ἐνῶ βλέπετε ὁ ἅγιος δέν ἔχει κανένα θέλημα, κανέναλογισμό. Θά πεῖτε πρέπει νά γίνουμε ἅγιοι; Βέβαια πρέπει νά γίνουμε ἅγιοι, γιατί οἱἅγιοι εἶναι αὐτοί πού θά σωθοῦνε καί θά πᾶνε στή Βασιλεία καί φυσικά δέν εἶναι111

μόνο οἱ γνωστοί Ἅγιοι, ἀλλά ὑπάρχουν καί πολλοί ἄγνωστοι.Αὐτή λοιπόν εἶναι πρακτικά ἡ διαδικασία καί στή συνέχεια προχωράει κανείς μέ τήβοήθεια τοῦ πνευματικοῦ κι ὅπου φτάσει. Μπορεῖ νά τοῦ πάρει νά διώξει τούςλογισμούς μέρες, μῆνες, χρόνια, μια ζωή! Θά ἀγωνιστοῦμε κι ὅπου φτάσουμε. ὉΘεός βλέπει τόν ἀγώνα μας, τήν προσπάθειά μας κι αὐτό εἶναι πού μετράει. Ὅπωςλένε στά μικρά παιδιά, πού δέν καταφέρνουν νά κάνουν κάτι, ‘ἀρκεῖ ἡ προσπάθεια’.Ἔτσι καί στά πνευματικά, ἀρκεῖ ἡ προσπάθεια. Ἐκεῖνο πού θέλει ὁ Θεός εἶναι νά μήσταματήσουμε τόν ἀγώνα.Λέει ὁ Ἅγιος Νικόδημος στόν ‘Ἀόρατο Πόλεμο’, ἀκόμα κι ἄν βλέπεις ὅτιχειροτερεύεις, ὅσο περνᾶνε τά χρόνια, ὄχι ὅτι πᾶς καλύτερα, οὔτε ὅτι εἶσαι στά ἴδια,ἀλλά ὅτι πᾶς καί χειρότερα. Και πάλι, λέει, μήν ἀπελπίζεσαι, μή σταματᾶς τόν ἀγώνακι ὁ Θεός πού θά σέ δεῖ σ’ αὐτόν τόν ἀγώνα, θά σέ σώσει. Γιατί τό ἀποτέλεσμα εἶναιτοῦ Θεοῦ, δικός μας εἶναι μόνο ὁ ἀγώνας. Αὐτό θέλει ἀπό μᾶς ὁ Θεός, νά μήνἀπελπιστοῦμε, νά μήν ἀκούσουμε τόν διάβολο, πού μᾶς παροτρύνει νά τάπαρατήσουμε, νά μή συνεχίσουμε τήν ἐξομολόγηση -ἀφοῦ λέμε πάντα τά ἴδια- νάχαροῦμε τή ζωή μας, γιατί μᾶλλον δέν ὑπάρχει Θεός κ.λ.π.Ἡ κύρια μέριμνα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι νά θεραπεύσει τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου. ΟἱΠατέρες λοιπόν βρήκανε ὅτι στό χῶρο τῆς φυσικῆς καρδιᾶς, λειτουργεῖ κάτι, τόὁποῖο ὀνόμασαν νοῦ. Πήρανε τή λέξη ‘νοῦ’, μέ τήν ὁποία ἐμεῖς ἐννοοῦμε τή διάνοιακαί ἔκαναν μιά διαφοροποίηση καί εἴπανε ὅτι: «Νοῦς εἶναι ἡ νοερά ἐνέργεια, ἡ ὁποίαλειτουργεῖ στήν καρδιά τοῦ ὑγιοῦς ψυχικά ἀνθρώπου».Ἄς τό ξεκαθαρίσουμε λίγο. Ἡ ψυχή μας ἔχει ἐνέργεια καί οὐσία. Ὅπως καί τό σῶμαμας, ἔχει οὐσία (μῦς, κόκκαλα..) καί ἔχει καί ἐνέργεια, μέ τήν ὁποία κινούμαστε καίκάνουμε ὅ,τιδήποτε ἄλλο. Ἡ ψυχή μας τώρα ἔχει πολύ λίγη οὐσία -ἀλλά ἔχει οὐσία,δέν εἶναι τελείως ἄυλη- καί ἔχει καί μιά ἐνέργεια, πού τή λέμε νοερά ἐνέργεια. Αὐτήἡ ἐνέργεια τῆς ψυχῆς κανονικά θά ἔπρεπε νά εἶναι ἑνωμένη μέ τήν οὐσία. Νά εἶναιἑνωμένα αὐτά τά δύο. Ἀλλά σέ μᾶς ἔχει γίνει μία διάσπαση καί ἡ ἐνέργεια τῆς ψυχῆςμας ἔχει φύγει ἀπό τήν οὐσία καί κυκλοφορεῖ ἐδῶ καί κεῖ, ὅπου εἶναι ὁ νοῦς μας.Μπορεῖ ἐγώ τώρα νά μιλάω κι ἐσᾶς ὁ νοῦς σας νά εἶναι στή Θεσσαλονίκη. Ὁπότε δένεἶναι στήν καρδιά σας, δηλαδή σ’ αὐτά πού λέμε ἐδῶ.Αὐτή εἶναι ἡ ἀρρώστια μας, ὅτι ἡ οὐσία τοῦ νοῦ δέν εἶναι μαζί μέ τήν ἐνέργεια τοῦνοῦ. Ἡ Ἐκκλησία θεραπεύει ἀκριβῶς αὐτό. Ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος στόν ἑαυτό του,βρίσκει τόν ἑαυτό του, μαζεύει τόν νοῦ του, τήν ἐνέργειά του καί τή βάζει στήνκαρδιά του. Ἐκεῖ τή βάζει νά προσεύχεται. Αὐτή εἶναι ἡ θεραπεία. Στούς ἁγίους αὐτόσυμβαίνει. Γι’ αὐτό καί τούς βλέπουμε ὅτι εἶναι συγκεντρωμένοι. Χωρίς νά εἶναιἀποκρουστικοί, εἶναι σοβαροί. Ἔχουν αὐτό, πού το λέμε σύννοια. Εἶναισυγκεντρωμένοι στόν ἑαυτό τους, γιατί προσεύχονται καρδιακά. Ὁ νοῦς τους εἶναιμέσα στήν καρδιά τους καί εὔχονται. Αὐτοί εἶναι οἱ ἅγιοι. Αὐτό τό κάνουν μόνιμα,ὄχι γιά ἕνα δευτερόλεπτο, ἄντε γιά ἕνα λεπτό -ἄν τά καταφέρουμε ἐμεῖς- αὐτοί τόκάνουνε συνεχῶς, γιατί εἶναι θεραπευμένοι ἄνθρωποι. Ἐμεῖς χτυπάει τό κινητό μαςκαί φεύγει ὁ νοῦς μας καί τό σῶμα μας φεύγει! Διότι ὁ νοῦς μας ἔχει βάλει ἄλλες112

προτεραιότητες.Πῆραν λοιπόν οἱ Πατέρες τή λέξη νοῦ καί ὀνόμασαν τή νοερά ἐνέργεια ὅταν αὐτήλειτουργεῖ μέσα στήν καρδιά. Αὐτή τώρα ἡ ἐνέργεια τῆς ψυχῆς, ἡ νοερά ἐνέργεια,λειτουργεῖ καί στόν ἐγκέφαλο. Ἐκεῖ λειτουργεῖ καί λέγεται λογική.Μέ τήν ἐνέργεια τῆς ψυχῆς λοιπόν ἔχουμε δύο ἐνέργειες. Μία μέσα στήν καρδιά μαςκαί ὅταν λειτουργεῖ ἐκεῖ, τή λέμε νοῦ καί μία ἄλλη στόν ἐγκέφαλο, πού τή λέμελογική.Ἐμεῖς τώρα τί ἔχουμε πάθει; Ἡ ἐνέργεια τῆς λογικῆς εἶναι κατώτερη ἀπό τήνἐνέργεια τῆς καρδιᾶς. Ἐμεῖς ἔχουμε ὑποτάξει τήν ἐνέργεια τῆς καρδιᾶς στή λογική.Ἐνῶ ἡ λογική θά ἔπρεπε νά ὑπηρετεῖ τόν νοῦ μας, τήν καρδιά μας δηλαδή, ἔχουμεκάνει τό ἀντίστροφο. Ὁ νοῦς μας ὑποτάσσεται στή λογική. Ἀλλα ἡ λογική δέν μπορεῖνά δεῖ τόν Θεό.Ὁ ἄνθρωπος μέ τή λογική δέν μπορεῖ νά προσεγγίσει τόν Θεό, γιατί ἡ λογική ἁπλῶςἐπεξεργάζεται τά δεδομένα πού ἔρχονται ἀπό τίς αἰσθήσεις. Ἀπό τό περιβάλλονδηλαδή, τί ἀκοῦμε, τί βλέπουμε, τί ὀσφραινόμαστε, τί πιάνουμε, τί γευόμαστε. Αὐτάτά παίρνει ἡ λογική, τά ἐπεξεργάζεται καί βγάζει κάποια λογικά συμπεράσματα. ΤόνΘεό ὅμως οὔτε Τόν πιάνεις, οὔτε Τόν βλέπεις, οὔτε Τόν ἀκοῦς. Δέν μπορεῖς νά Τόνκαταλάβεις μέ τίς αἰσθήσεις. Ἄρα μέ τή λογική δέν μπορεῖς νά βρεῖς τόν Θεό. Αὐτήεἶναι ἡ δυστυχία μας. Ἄν κάνεις σάν κύριο ὁδηγό στή ζωή σου τή λογική, γίνεσαιἄθεος.Αὐτό πάθανε στή Δύση καί κατέληξαν ὅτι δέν ὑπάρχει Θεός. Γιατί ψάξανε μέ τήλογική νά βροῦνε τόν Θεό. Αὐτή εἶναι ἡ ἀρρώστια τῆς Δύσης καί λένε δέν ὑπάρχειΘεός, ἀφοῦ οὔτε Τόν βλέπω, οὔτε Τόν ἀκούω, πῆγα καί στό διάστημα -ὅπως ὁΡῶσος ἐκεῖνος- καί δέν Τόν βρῆκα πουθενά.. Λές καί θέλει κανένα μεγάλοτηλεσκόπιο ὁ Θεός γιά νά Τόν ἀνακαλύψεις! Γιατί ὑπάρχει αὐτή ἡ ἀρρώστια μέσαμας.Ὁ ἄνθρωπος αὐτούς τούς λογισμούς τῆς λογικῆς, τούς κατεβάζει καί στήν καρδιάτου. Μπερδεύει τώρα τόν Θεό μέ τά κτίσματα καί κάνει Θεούς τά κτίσματα. Ἡκαρδιά ψάχνει νά βρεῖ τόν Θεό, αὐτός εἶναι ὁ ρόλος τοῦ νοῦ μας νά βρεῖ τόν Θεό.Ἀλλά μολύνεται ἡ καρδιά μας ἀπ’ αὐτούς τούς λογισμούς, πού ἔρχονται ἀπ’ τήλογική, οἱ ὁποῖοι δέν πρέπει κανονικά νά κατεβαίνουν στήν καρδιά. Ἡ καρδιά πρέπεινά εἶναι τελείως καθαρή ἀπ’ ὅλους τούς λογισμούς. Ἀλλά ἡ ἀρρώστια μας ἔχειφτιάξει μέσα μας ἕνα βραχυκύκλωμα. Ἔτσι λοιπόν ἐπειδή ὁ ἄνθρωπος ἔχει βγεῖ ἀπ’τήν καρδιά του, ὁ νοῦς του εἶναι ἔξω ἀπ’ τήν καρδιά του καί δέν ὑπάρχει φύλακαςἐκεῖ. Ὁπότε καί οἱ λογισμοί, πού ἔπρεπε νά εἶναι μόνο στή διάνοια, κατεβαίνουν καίκάτω στόν νοῦ, στήν καρδιά κι ὁ ἄνθρωπος μπερδεύεται. Ἔτσι, ἔχει κάνει θεούς τάεἴδωλα, τά πράγματα καί καταντάει στήν εἰδωλολατρία. Γιά τόν λόγο αὐτό οἱπρόγονοί μας εἶχαν γίνει εἰδωλολάτρες καί μπερδεύανε τά κτίσματα μέ τόν Κτίστη.Ἔλεγαν, Θεός εἶναι ὁ ἥλιος. Χάρη σ’ αὐτόν ζοῦμε. Ἤ κάνανε Θεό τά πάθη τουςγιατί αὐτό ἦταν μέσα στήν καρδιά τους. Τήν Ἀφροδίτη, τόν Δία.. καί εἶχαν ἕνα πολύὡραῖο ἄλλοθι γιά τή ζωή τους!113

Ἡ καρδιά μας λοιπόν ἔχει βραχυκυκλωθεῖ μέ τόν ἐγκέφαλο καί ὑπάρχει αὐτό τόμπέρδεμα. Αὐτά τά δύο ‘κέντρα’ ἔχουνε μπερδευτεῖ. Τό ἕνα κέντρο, ἐπαναλαμβάνω,εἶναι ἡ καρδιά μας, μέ τό ὁποῖο μποροῦμε νά γνωρίσουμε τόν Θεό, νά βροῦμε τόνΘεό. Τό ἄλλο κέντρο εἶναι ὁ ἐγκέφαλος, μέ τό ὁποῖο γνωρίζουμε τό περιβάλλον μας.Δέ μποροῦμε νά δοῦμε τόν Θεό. Αὐτά τώρα εἶναι μπερδεμένα μέσα μας καί οἱλογισμοί κυκλοφοροῦνε πάνω-κάτω. Ἀπό τήν καρδιά πᾶνε στή διάνοια κι ἀπό τήδιάνοια πᾶνε στήν καρδιά καί ὑπάρχει αὐτό τό μπέρδεμα. Γι’ αὐτό, εἶπε ὁ Χριστόςμας «ἀπ’ τήν καρδιά ἐξέρχονται οἱ πονηροί λογισμοί» (Ματθ. 15,19). Τά πάθη μαςξεκινᾶνε ἀπό ἐκεῖ, ὅταν ἡ καρδιά εἶναι βρώμικη.Ἡ Ἐκκλησία μας τώρα θεραπεύει αὐτό τό βραχυκύκλωμα καί ξεχωρίζει, θά λέγαμε,αὐτά τά δύο κέντρα. Ὁ ἄνθρωπος χρησιμοποιεῖ τή λογική του γιά νά γνωρίσει τόπεριβάλλον, ἀλλά ἔχει τόν νοῦ του προσανατολισμένο στόν Θεό. Μέ τόν νοῦ τουπροσεύχεται καί μέ τή λογική του μπορεῖ νά κάνει μαθηματικούς ὑπολογισμούς, νάδιαβάζει ἕνα βιβλίο, νά σκέφτεται τί δουλειές ἔχει νά κάνει σήμερα κ.λ.π. Αὐτά δέντόν ἐμποδίζουν νά προσεύχεται. Θά πεῖτε πῶς; Ἐμᾶς μᾶς ἐμποδίζει. Ἐπειδή ὑπάρχειαὐτό τό μπέρδεμα. Ἄν συστηματικά ἀρχίσετε νά λέτε τήν εὐχή, μετά ἀπό κάποιοκαιρό, ἀνάλογα μέ τήν προθυμία πού ἔχει ὁ καθένας καί τήν καθαρότητα, θάξεχωρίσουν αὐτά τά δύο καί θά μπορεῖτε συγχρόνως νά προσεύχεστε καί νά κάνετετίς δουλειές σας.Νά τό κάνουμε πιό ἁπλό γιά νά τό καταλάβουμε καλύτερα. Ὅταν ἀγαπᾶτε ἕνανἄνθρωπο, σᾶς ἐμποδίζει αὐτό στό νά φᾶτε, στό νά κάνετε τίς δουλειές σας; Ὄχι.Ἀλλά ὁ νοῦς σας εἶναι σ’ αὐτόν πού ἀγαπᾶτε. Θά τό πῶ πολύ πεζά, δέν ἐμποδίζει ἡἀγάπη στόν Θεό, νά κάνετε τίς δουλειές σας. Ἀλλά ἐξαιτίας τοῦ ὅτι δέν ἔχουμεἀγαπήσει τόν Θεό, δέν Τόν ἔχουμε βάλει πρῶτο στήν καρδιά μας, ἔχουμε ἄλλαπράγματα πρῶτα στήν καρδιά μας, ἔχουμε ἀνθρώπους, ἔχουμε τόν ἑαυτό μας, κυρίωςτόν ἑαυτό μας -πάνω ἀπ’ ὅλα- καί τόν λατρεύουμε, γι’ αὐτό δέν μποροῦμε νάπροσευχηθοῦμε καί γεμίζουμε μ’ ἕνα σωρό λογισμούς. Πρέπει νά φύγει ὁ ἑαυτός μαςἀπ’ τήν καρδιά καί νά μείνει στόν ἐγκέφαλο. Θά ἀσχοληθεῖ κανείς καί μέ τό σῶματου καί μέ τά ψώνια πού θά κάνει, ἀλλά μέχρι ἑνός σημείου. Δέν θά κατέβουν στήνκαρδιά. Ἡ καρδιά πρέπει νά εἶναι μόνο γιά τόν Θεό.Ἔλεγε ὁ π. Ἐφραίμ ὁ Κατουνακιώτης: ὁ Χριστός δέν θέλει παρέες, θέλει νά ‘ναιμόνος του ἐκεῖ στήν καρδιά μας. Δέν θέλει ἄλλον. Λέει: ‘Ἐγώ εἶμαι Κύριός σου’.Αὐτό δέν εἶναι ἐγωισμός. Εἶναι βλάσφημο νά τό σκεφτοῦμε αὐτό γιά τόν Θεό. Ἁπλῶςἔτσι εἴμαστε φτιαγμένοι. Μᾶς θέλει ἀποκλειστικά δικούς του. Νά μή μοιράζουμε τήνκαρδιά μας ἐδῶ κι ἐκεῖ γιατί τότε γινόμαστε ‘διχασμένες προσωπικότητες’.– ………….(ἐρώτηση)Πιάνουμε ἀγάπες μέ τήν καρδιά μας, πού δέν πρέπει νά τίς πιάνουμε καίδημιουργοῦνται μ’ αὐτό τόν τρόπο τά πάθη. Ἄν ἡ βασανιστική ἀνησυχία, γιάπαράδειγμα, τοῦ συζύγου ἤ τοῦ χρήματος, κατεβεῖ στήν καρδιά καί τά ἀγαπήσεις, τάλατρέψεις, τότε γίνεται τό πάθος, στήν προκειμένη περίπτωση, τῆς φιλαργυρίας.Αὐτό σοῦ κλέβει ἕνα μέρος τῆς καρδιᾶς σου, ἄν ὄχι ὅλη τήν καρδιά. Ἡ καρδιά τότε114

εἶναι βρώμικη κι αὐτός ὁ ἄνθρωπος δέν μπορεῖ νά προσευχηθεῖ καθαρά στόν Θεό.Γιατί ἀμέσως μόλις θά πάει νά σκεφτεῖ τόν Θεό, θά τοῦ λέει ὁ λογισμός ‘γιά νάκάνουμε λογαριασμό, μπήκαμε μέσα ἤ ὄχι; Κάνε ταμεῖο’. Θά εἶναι ὁ νοῦς σου ἐκεῖ.– ………….(ἐρώτηση)Πιάνουμε ἄλλες ἀγάπες. Ἡ ἀγαπητική μας δύναμη ἔχει μία συγκεκριμένη ποσότητα,ἄν τή σκορπίσουμε ἐδῶ κι ἐκεῖ, δέν μένει τίποτα. Ἔλεγε ὁ π. Παΐσιος, οἱ γυναῖκεςἰδίως, σκορπᾶτε τήν ἀγαπητική σας δύναμη σέ πολύ μικρά πράγματα. Ἕνα ὡραῖοποτήρι, θέλει κι ἕνα ὡραῖο σεμεδάκι ἀπό κάτω κι ἕνα τριαντάφυλλο ζωγραφισμένο κιἕναν ὡραῖο δίσκο… καί μένει ἡ καρδιά σου ἐκεῖ. Ἔτσι ἡ καρδιά μας χάνει σέἀνούσια πράγματα, αὐτό πού πρέπει νά δώσει στόν Θεό ἐξ’ ὁλοκλήρου, γιατί ὁ Θεόςλέει «ἀγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου καί ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ σουκαί ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου» (Ματθ. 22,37).Διαφωνεῖτε;!!– Πολύ δύσκολο εἶναι….ἐμεῖς πού εἴμαστε στόν κόσμο…Μισό λεπτό. Νά κάνω ἕναν σχολιασμό γιατί προδίδουμε τόν ἑαυτό μας μέ τά λόγιαμας, ὅπως λέει ὁ Χριστός μας «ἐκ τῶν λόγων σου κριθήση» (Ματθ. 12,37). Εἶναιἀλήθεια. Φυσικά, ὅ,τι λέει ὁ Χριστός μας ἀλήθεια εἶναι.Εἴπατε ‘ἐμεῖς πού εἴμαστε στόν κόσμο..’. Ὁ κόσμος ξέρετε τί εἶναι; Ὁ κόσμος εἶναι ἡκόλαση. Ὁ χριστιανός δέν ἀνήκει στόν κόσμο, «ὅς ἂν βουληθῇ φίλος εἶναι τοῦκόσμου, ἐχθρός τοῦ Θεοῦ καθίσταται (Ἰακ. 4,4). Αὐτόματα γίνεσαι ἐχθρός τοῦ Θεοῦ!Ἀλλοίμονο ἄν εἴμαστε στόν κόσμο! Ἀλοίμονο ἄν ἐγώ ὅταν ἔρχομαι νά μιλήσω,ἔρχομαι στόν κόσμο καί πρέπει νά προφυλαχθῶ, γιατί εἶστε ὅλοι κοσμικοί καί θάεἶστε ἐναντίον μου, ἐπειδή εἶμαι μοναχός. Ἐγώ δέν ἔχω τήν αἴσθηση ὅτι ἔρχομαιστόν κόσμο, ἔχω τήν αἴσθηση ὅτι ἔρχομαι σέ ἀνθρώπους τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποίαεἶναι στόν κόσμο. Εἶστε στήν Ἐκκλησία. Ἄλλο Ἐκκλησία κι ἄλλο κόσμος. Γι’ ἀυτό,διαβάζουμε στήν προσευχή τοῦ Χριστοῦ μας στή Γεθσημανή «Ἐγώ τούς ἐξέλεξα,φύλαξέ τους. Δέν παρακαλῶ νά τούς πάρεις ἀπό τόν κόσμο, ἀλλά νά τούς φυλάξειςἀπό τόν Πονηρό» (Ἰωαν. 17, 10-15). Ἀλλά δέν ἀνήκουν στόν κόσμο, ἀνήκουν σ’Ἐσένα καί Ἐσύ τούς ἔδωσες σ’ Ἐμένα, λέει ὁ Χριστός στόν Θεό-Πατέρα. Δένεἴμαστε στόν κόσμο. Μήν τό λέτε αὐτό. Εἶναι λάθος σάν ἔκφραση, ἀλλά πολύπερισσότερο λάθος, ἄν τό ζεῖτε.Δέν εἶναι ὁ ἕνας κοσμικός κι ὁ ἄλλος μοναχός. Ὄχι. Ἁπλῶς ἐγώ ζῶ στήν Ἐκκλησία,πού εἶναι πάνω στό βουνό, μοναχική καί ἐσεῖς ζεῖτε στήν Ἐκκλησία, πού εἶναι ἐδῶστόν κόσμο. Εἶναι πιό δύσκολη ἡ δική σας θέση, γιατί εἶστε ὡς πρόβατα μέσα στούςλύκους (Ματθ. 10,16). Ἀλλα δέν εἶστε λύκοι! Ὁ κόσμος εἶναι λύκοι. Ἀφοῦ μπαίνειςστήν Ἐκκλησία, ἀρνεῖσαι τόν κόσμο, τό κοσμικό φρόνημα δηλαδή. Ὁ κόσμος ἀνήκειστόν διάβολο. Ἀλλοίμονο ἄν ποῦμε ὅτι ἀνήκουμε στόν κόσμο.– ……..Θά μπορούσαμε νοερά ὅταν κάνουμε προσευχή, νά ἔχουμε τή μορφή τοῦΚυρίου;Καλό εἶναι νά μήν τήν ἔχουμε, δηλαδή ὡς φαντασία. Νά μήν ἐνεργοποιοῦμε τή115

φαντασία μας. Ἀλλα καθαρά μέ τόν νοῦ νά σκεφτόμαστε ὅτι ὁ Θεός εἶναι πανταχοῦπαρών. Ὅταν προσευχόμαστε πρέπει νά ἔχουμε δύο πράγματα:Πρῶτον, τήν αἴσθηση τῆς πανταχοῦ παρουσίας τοῦ Θεοῦ. Ὅταν τόσυνειδητοποιήσεις, ὅτι ὁ Χριστός εἶναι δίπλα σου ὅταν προσεύχεσαι, συγκλονίζεσαι.Δέν χρειάζεται λοιπόν νά Τόν βλέπεις μέ τή φαντασία σου. Κι αὐτό μπορεῖ νά τόκάνει κανείς, μέ διάκριση, ἀλλά καλύτερα νά τό ἀποφεύγουμε, γιατί μπορεῖ νά τόἐκμεταλλευτεῖ ὁ διάβολος καί νά μᾶς πάει μέ τή φαντασία σέ ἄλλα πράγματα, ὄχικαλά.Δεύτερον, νά ἔχουμε συναίσθηση τῆς ἁμαρτωλότητάς μας. Ὅτι δέν εἴμαστε ἁπλῶςἁμαρτωλοί, ἀλλά οἱ πιό ἁμαρτωλοί, οἱ πιό ἀνάξιοι. Ἀκόμα καλύτερα -ἡ ἀποστολικήταπείνωση- εἶναι νά πεῖς εἶμαι ἕνα ἔκτρωμα. Αὐτά τά δύο πράγματα πρέπει νάσυνοδεύουν κάθε προσευχή μας.– Τόν Θεό-Πατέρα δέν Τόν ἔχουμε δεῖ καί δέν πρέπει νά Τόν σχηματίζουμε στόμυαλό μας. Τόν Χριστό ὅμως, πού Τόν εἴδαμε καί ἔχουμε καί τήν εἰκόνα, εἶναι κακόνά κάνουμε προσευχή μπροστά στήν εἰκόνα Του;Νά προσευχόμαστε μπροστά στήν εἰκόνα εἶναι νόμιμο, ἀφοῦ τό ἔχει καί ἡ Ἐκκλησίαμας. Δηλαδή μέ ἀνοικτά τά μάτια νά βλέπεις τήν εἰκόνα. Ἐκεῖ δέν κινδυνεύεις ἀπό τηφαντασία. Γιατί ἡ εἰκόνα δέν εἶναι φαντασία, εἶναι πραγματικότητα. Τή φαντασίαὅμως εἶπαν οἱ Πατέρες νά τήν προσέχουμε πάρα πολύ, διότι εἶναι τό ὄχημα τῶνδαιμόνων. Οἱ γκουρού, στίς ἀνατολικές θρησκεῖες, τό πρῶτο πράγμα πούἐνεργοποιοῦν εἶναι ἡ φαντασία καί μετά ἀρχίζουν νά ἔχουν δαιμονικές ἐμπειρίες. Ὁδιάβολος τούς πάει ὅπου θέλει.– ………….(ἐρώτηση)Ἅμα θεραπευθεῖ ὁ νοῦς μας, θά τά ἐνεργοῦμε ὅλα σωστά καί ἡ λογική θά δουλεύεισωστά καί ἡ καρδιά θά δουλεύει σωστά. Γι’ αὐτό, ἄς φροντίσουμε νά γίνει αὐτό τόξεχώρισμα. Αὐτό γίνεται μέ τήν πολλή προσευχή, τήν καρδιακή προσευχή. Νάὁρίσετε δέκα λεπτά, πέντε λεπτά, ἕνα λεπτό καί νά πεῖτε ‘αὐτό τό ἕνα λεπτό δέν θάφύγει ὁ νοῦς μου’. Νά πεῖτε γιά ἕνα λεπτό ‘Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησόν με’. Νάδεῖτε πόσο δύσκολο εἶναι. Γίνεται, ἀλλά θέλει κόπο.– ………….(ἐρώτηση)Νά ἐμβαθύνουμε λίγο περισσότερο. Γιατί δέν δίνουμε προτεραιότητα στήνπροσευχή; Γιατί μᾶς τραβᾶνε τά καθημερινά;Διότι ὑπάρχει αὐτή ἡ ἀρρώστια καί βάζεις τή λογική καί λές ‘ἄν κάτσω τώρα νάπροσευχηθῶ, δέν θά προλάβω νά κάνω τίς δουλειές’. Ἤ λέμε ‘νά κάνω πρῶτα αὐτήτήν κατεπείγουσα δουλειά καί μετά προσευχή’. Βάζουμε πρῶτα τή λογική. Δένδουλεύουμε μέ τήν πίστη, μέ τόν νοῦ. Γιατί ὁ νοῦς εἶναι σκοτισμένος.Εἶναι ἀπαραίτητο ὁ ἄνθρωπος νά ἔχει ἕναν πνευματικό ὁδηγό καί νά ἀκολουθεῖἀπαρέγκλιτα ἕνα πνευματικό πρόγραμμα καί κάθε μέρα σιγά σιγά θά προχωράει στήνκάθαρση τοῦ νοῦ του. Θά ὁρίσετε, γιά παράδειγμα, μισή ὥρα τήν ἡμέρα νά κάνετε116

νοερά προσευχή. Ὅσο μπορεῖτε, ὅπως μπορεῖτε, μέ τό στόμα, μέ τή σκέψη, μέ τήνκαρδιά. ‘Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησέ με’. Αὐτή ἡ προσευχή καθαρίζει τήν καρδιά.Στήν ἀρχή θά ἔχετε πλῆθος λογισμούς, πάρα πολλούς λογισμούς, γιατί τά δαιμόνια,τά ὁποῖα ὑπάρχουνε μέσα στήν καρδιά, ἐνοχλοῦνται. Ἀλλά σταδιακά ὅσο προχωρᾶτεκαί ἐπιμένετε, θά καθαρισθεῖ ἡ καρδιά. Θέλει πολύ ὑπομονή. Εἶναι τό πιό δύσκολοἔργο.Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέει ὅτι χρειάζονται γιά τόν χριστιανό 4 – 4½ ὧρεςπροσευχῆς γιά νά ἔχουμε πνευματική ὑγεία. Ὅπως χρειαζόμαστε τρία γεύματα –μέμέτρο βέβαια- γιά νά ἔχουμε σωματική ὑγεία, ἔτσι καί ἡ ψυχή μας ἔχει ἀνάγκη ἀπότροφή. Ὁ π. Παΐσιος ἔλεγε τό ἑξῆς ὡραῖο, ὅτι θά ‘ρθεῖ ἐποχή πού θά σέ πηγαίνουνφυλακή, ἄν δέν κάνεις προσευχή. Γιατί θά καταλάβουν οἱ ἄνθρωποι ὅτι ὅπως εἶναιἀναγκαῖο νά τρῶς, εἶναι ἀναγκαῖο καί νά προσεύχεσαι. Μακάρι νά ἔρθει αὐτή ἡἐποχή, πού ἔλεγε ὁ ἅγιος, νά καταλάβει δηλαδή ὁ ἄνθρωπος ὅτι χωρίς προσευχή,ἀρρωσταίνει. Ἄν σήμερα ἔχουμε τόσες ψυχοπάθειες, τόσες καταθλίψεις, τόσεςαὐτοκτονίες –οἱ ὁποῖες αὐξάνουν πάρα πολύ- εἶναι διότι δέν προσευχόμαστε. Δηλαδήδέν κάνουμε αὐτή τήν κάθαρση τοῦ νοῦ καί τῆς καρδιᾶς, πού γίνεται μέ τήνπροσευχή καί εἶναι ὁ ἄνθρωπος μπερδεμένος καί σκοτισμένος. Δέν ξέρει τί τοῦγίνεται. Κυριαρχοῦν μέσα του τά ἄλογα πάθη, οἱ ἄλογες ἀγάπες καί ὁ ἄνθρωποςλειτουργεῖ σάν νά εἶναι αὐτόματος, σάν ζῶο. Χειρότερος κι ἀπό ζῶο γίνεται ὁἄνθρωπος.Τά ζῶα κάνουν προσευχή, δοξάζουν τόν Θεό. Ἔχουν μιά ὑπακοή. Θά πεῖς ἀπό τάζῶα θά διδασκόμαστε; Εἶναι κατάπτωση. Κι ὅμως, λένε οἱ Πατέρες πήγαινε νάδιδαχθεῖς ἀπό τό μυρμήγκι ἤ ἀπό τή μέλισσα, λέει ὁ Μέγας Βασίλειος.Δέν διδασκόμαστε ἀπευθείας ἀπό τόν Θεό, ὅπως θά ἔπρεπε. Ὅταν ὁ νοῦς μας εἶναιστραμμένος πρός τόν Θεό, διδάσκεται ἀπό τόν Θεό. Προσευχή τί σημαίνει;Ἐπικοινωνία μέ τόν Θεό. Ἐπικοινωνία τί σημαίνει; Μιλάω καί ἀκούω. Αὐτή εἶναι ἡἀληθινή προσευχή, νά ἀκοῦς κιόλας τί θά σοῦ πεῖ ὁ Θεός. Ἀλλά ἐπειδή εἴμαστε τόσοσκοτισμένοι πού δέν ἀκοῦμε, ἄς διδασκόμαστε ἔστω ἀπό τά ἄλογα ζῶα. Ὅπως λέει ἡΓραφή: «παρασυνεβλήθη ὁ ἄνθρωπος τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθηαὐτοῖς» (ψαλμ. 48,13). Ἐκεῖ ἔχουμε καταντήσει καί μᾶλλον τά ἔχουμε ξεπεράσει καίτά ζῶα, γιατί δυστυχῶς ὑπάρχει αὐτή ἡ ἀλογία τῶν παθῶν.Τά πάθη εἶναι ἤ ἄλογες ἀγάπες ἤ ἄκριτα μίση, λένε οἱ Πατέρες. Προσέξτε τίςἐκφράσεις τους: ‘ἄλογες ἀγάπες’, ἀγάπες δηλαδή χωρίς λογική, χωρίς λόγο ἤ ‘ἄκριταμίση’, μίση πάλι χωρίς σωστή κρίση. Αὐτά εἶναι πού σκοτίζουν τόν νοῦ μας καίσκοτίζουν καί τη λογική καί δέ λειτουργεῖ τίποτα σωστά. Ἔπειτα παρασυρόμαστεἀπό τή γνώμη τοῦ κόσμου. Ἀντί νά δοῦμε κάτι μέ τόν νοῦ, μέ αὐτό πού λέει ὁΧριστός, ἐμεῖς κοιτᾶμε τί ἐπικρατεῖ στούς πολλούς. Ἀφοῦ ὁ κόσμος ἀγαπάει τάμεταξωτά, λόγου χάρη, θά πᾶμε κι ἐμεῖς ν’ ἀγοράσουμε μεταξωτά; Ὁ Χριστός μαςμᾶς ἔδωσε δερμάτινους χιτῶνες, ὄχι μεταξωτούς χιτῶνες, δηλαδή κάτι σκληρό. Γι’αὐτό οἱ ἀσκητές φορᾶνε σκληρά ροῦχα καί οἱ καλόγεροι φορᾶνε τίς μάλλινεςφανέλες γιά νά ἔχουν μιά κακοπάθεια.117

Ὅλα ἔχουν σημασία καί ὅπως μᾶς διδάσκει ἡ Ἁγία Γραφή, πρέπει νά μποῦμε μέσαστή θεραπευτική τῆς Ἐκκλησίας, νά μποῦμε μέσα στήν προσπάθεια γιά τήν κάθαρσημέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή, τή νοερά προσευχή καί ὄχι μόνο μ’ αὐτό καί μέ τήνκαταπολέμηση τῶν παθῶν μας. Δηλαδή νά ἀντισταθοῦμε στίς ἁμαρτίες, στό κακόκαί συγχρόνως νά ἐπικαλεστοῦμε τή Θεία Χάρη, ὁπότε λίγο – λίγο ἀρχίζει νάἀδειάζει ἡ καρδιά μας ἀπό ὅλους τούς λογισμούς. Καί ἀπό τούς καλούς. Μπορεῖπλέον ὁ ἄνθρωπος καθαρά νά προσεύχεται. Τότε διορθώνεται, αὐτό πού λέμε, ἡψυχοπάθειά μας.Δυστυχῶς σήμερα ὑπάρχουν δύο μεγάλες πλάνες γιά τό τί εἶναι ἡ Ἐκκλησία. Ἀντί νάπιστεύουν πολλοί ἄνθρωποι ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό ‘νοσοκομεῖο’ γιά νά θεραπευθεῖἡ ψυχή τους, τή βλέπουν σάν ἕναν κοινωνικό ὀργανισμό. Σάν ἕνα σύστημα, πού θάἐξυπηρετήσει τό δικό τους θέλημα. Λέει κανείς: ‘ἀρρώστησα, θά πάω στήνἘκκλησία νά γίνω καλά, νά πάω στήν Παναγία, νά πάω καί μία μεγάλη λαμπάδα καίὅ,τι ἄλλο τάμα χρειάζεται, θά παρακαλέσω καί μερικούς Πνευματικούς νά κάνουνπροσευχή, θά κάνω καί ἑφτά εὐχέλαια –γιατί ἄν κάνει ἕξι δέν πιάνουν!- γιά νά γίνωκαλά’. Και μετά, πού σέ εἶδα, πού σέ ξέρω..καί ‘μή τυχόν καί δέν μοῦ τό κάνειςαὐτό, δέν ξαναπατάω στήν Ἐκκλησία’. Αὐτό εἶναι ἡ θρησκειοποίηση τῆς Ἐκκλησίας.Κάναμε την ὀρθοδοξία καί τήν Ἐκκλησία, θρησκεία. Ἐνῶ ἡ ὀρθοδοξία δέν εἶναιθρησκεία. Θρησκεία εἶναι ὅλες οἱ ὑπόλοιπες, μουσουλμανισμός κ.λ.π. Εἶναισυστήματα δηλαδή γιά νά ἐξυπηρετήσουν τόν εὐδαιμονισμό. Τό νά περάσουμε καλά.Δυστυχῶς καί τήν ὀρθοδοξία πολλές φορές τήν κάνουμε ἕνα τέτοιο σύστημα, πού νάμᾶς ἐξυπηρετήσει τόν εὐδαιμονισμό μας. Λέει π.χ. τό κράτος, ὅτι χρειάζεται καί ἡἘκκλησία γιά νά ἐξυπηρετήσει τίς ‘θρησκευτικές ἀνάγκες’ τοῦ ἀνθρώπου. Ἀκόμαχειρότερα νά τήν ἔχουμε σάν ἕνα φολκλόρ.Ὡραῖο πράγμα νά κάνουμε ἕναν ἐκκλησιαστικό γάμο, γιατί ἔχει παραδοσιακάστοιχεία, ἔχει σόου. Φτιάχνουμε ὡραία τή νύφη –πόσο ὡραία τώρα, ὁ Θεός νάφυλάει, τέλος πάντων, συχνά ντρέπεσαι καί νά κοιτάξεις ἔτσι ὅπως εἶναι ντυμένη.Κουβαλάει κι ἕνα σωρό δαιμόνια πάνω της, γιατί ὁπως λέγαμε, ὅσο ὁ ἄνθρωποςξεγυμνώνεται, τόσο δαιμονίζεται.Δυστυχῶς τήν ἔχουμε κάνει (την Ἐκκλησία) ἕνα τέτοιο σύστημα. Αὐτή εἶναι μιάπολύ μεγάλη πλάνη. Ἔτσι δέν θεραπευόμαστε καί σκανδαλίζουμε καί τούς ἄλλουςπού πᾶνε νά θεραπευθοῦν πολλές φορές. Γιατί ἴσως πλησιάζουν κάποιοι μέ καλήδιάθεση τήν Ἐκκλησία καί ἡ γιαγιά ἐπειδή πηγαίνει χρόνια ἐκεῖ, δέν ἀφήνει νάκαθίσει κανείς στή «δική» της θέση ἤ διώχνουν τίς μητέρες γιατί τά παιδάκια τούςχαλᾶνε τήν κατάνυξη. Δική σου εἶναι ἡ Ἐκκλησία;Ἡ ἄλλη πλάνη βασίζεται σέ μιά θεωρία ὅτι ἡ Ἐκκλησία θά μᾶς ἐξασφαλίσει τήν μετάθάνατον καλή ζωή. Ἄλλη πλάνη αὐτή, νά κάνουμε κάποια πράγματα γιά νάπεράσουμε καλά στήν ἄλλη ζωή καί τίποτα ἄλλο. Ἀπεναντίας, ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχειγιά νά μᾶς θεραπεύσει ἐδῶ καί τώρα, σ’ αὐτή τή ζωή. Νά θεραπεύσει αὐτό τόβραχυκύκλωμα, πού εἴπαμε, τοῦ νοῦ καί τῆς καρδιᾶς. Νά ξεκαθαρίσουν αὐτά τά δύοπράγματα κι ὁ ἄνθρωπος ὅταν προσεύχεται, νά προσεύχεται. Ὁ νοῦς του νά εἶναι118

στραμμένος στόν Χριστό καί νά λειτουργεῖ μ’ αὐτή τήν ἀνιδιοτελή ἀγάπη, πού λείπειἀπ’ ὅλους μας. Τότε εἶναι θεραπευμένος ὁ ἄνθρωπος, ὅταν ἀγαπάει χωρίς νάἐξετάζει, ἄν τόν ἀγαπάει ὁ ἄλλος, ἄν ὁ ἄλλος τόν ἀποδέχεται, ἄν τόν μισεῖ, ἄν τόνἐκμεταλλεύεται ἤ ὄχι. Ὁ Χριστός εἶπε «ἄν ἀγαπᾶτε αὐτούς πού σᾶς ἀγαποῦν, τίποτασπουδαῖο δέν κάνετε» (Λουκ. 6,32). Τό σημαντικό εἶναι νά ἀγαπᾶμε αὐτούς πού δένμᾶς ἀγαποῦν ἤ εἶναι ἀκόμα καί ἐχθροί μας. Ἀλλά γιά νά τό καταφέρει κανείς αὐτό,πρέπει νά φύγουν ἀπ’ τήν καρδιά τά πάθη. Αὐτοί ὅλοι οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί πούὑπάρχουν μέσα μας. Λέει κάποιος ‘Αὐτόν τόν ἄνθρωπο ποτέ δέν πρόκειται νά τοῦμιλήσω, Ἐντάξει δέν ἔχω τίποτα μαζί του, ἀλλά δέν θέλω νά τόν δῶ στά μάτια μου’.Λές ψέμματα. Τό θέμα δέν εἶναι ἁπλῶς νά τόν κάνεις ὑπομονή, τό θέμα εἶναι νά τόνἀγαπήσεις. Ὀφείλεις νά τόν ἀγαπήσεις, ἄν θέλεις νά εἶσαι χριστιανός.– ………………….(ἐρώτηση)Ἐφόσον ἡ καρδιά δουλεύει μέ τήν πίστη καί ὁ νοῦς δουλεύει μέ τήν πίστη, μπορεῖςνά βρεῖς τόν Θεό. Ἄν βάλεις σάν κύριο ὁδηγό στή ζωή σου τή λογική, γίνεσαι ἄθεος.Μπορεῖ νά λές ὅτι εἶσαι ὀρθόδοξος χριστιανός, στήν πράξη ὅμως θά τόν ἀρνηθεῖς τόνΘεό.Γιατί θά σοῦ πεῖ ἡ λογική ‘καλά τώρα, ἅμα δέν πῶ ἕνα ψεμματάκι, δέν θά πάρω τήνἐπιδότηση ἀπό τήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση’. Νά κάνουμε μιά ‘οἰκονομία’. Πάει στήνἄκρη ὁ Θεός, πάει στήν ἄκρη ἡ πίστη. Λένε οἱ μανάδες ‘ἅμα δέν ξεντύσουμε καί λίγοτό κορίτσι μας, δέν θά παντρευτεῖ’. Πάει στήν ἄκρη ὁ Θεός. Ναί. Εἶναι τραγικό.Δαιμονίζουμε τά παιδιά μας γιά νά πετύχουμε τό πᾶν, πού εἶναι νά παντρευτεῖ. Δένεἶναι τό πᾶν νά παντρευτεῖ. Τό πᾶν εἶναι νά παντρευτεῖ τόν Χριστό, νά βρεῖ τόνΧριστό. Ἐδῶ εἶναι πού στήν πράξη ἀποδεικνυόμαστε ἄθεοι κι ἄς πηγαίνουμε στήνἘκκλησία. Και μύρια τόσα.. Μέσα στό σπίτι ἡ γυναίκα λέει, θά κάνω αὐτό πού λέωἐγώ καί δέν ὑποχωρεῖ, δέν κάνει ὑπακοή, δέν ταπεινώνεται καί στήν πράξηἀποδεικνύεται ἄθεη. Ἄς λέει ὁ Χριστός οἱ γυναῖκες νά ὑπακούεται στούς ἄνδρες.Ἐκτός ἁμαρτίας, νά ὑπακούσεις ὅταν σοῦ λέει κάτι σωστό. Ὄχι λές ‘Τά ἀνθρώπιναδικαιώματα. Μέ πνίγει τό δίκιο μου’. Συμβαίνουν αὐτά ἐπειδή μπαίνει ἡ λογική.Οἱ Πατέρες λένε ὅτι ἡ λογική εἶναι ὑπηρέτης τοῦ νοῦ. Δηλαδή διατυπώνει αὐτά πούβλέπει ὁ νοῦς. Οἱ ἅγιοι μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, πού ἦταν καί μορφωμένοι,εἶχαν καλλιεργήσει καί τή λογική τους, τόν ἐγκέφαλό τους, τή διάνοιά τους καίἐπειδή εἶχαν φωτισμένο νοῦ μπόρεσαν καί γράψαν καί τά δόγματα, τά διατύπωσανμέ λογικές προτάσεις. Εἶναι ὑπηρέτης τοῦ νοῦ ἡ λογική. Ἀλλά ἐμεῖς ἔχουμε κάνει τόἀντίστροφο, ἔχουμε βάλει τόν νοῦ νά ὑποτάσσεται στή λογική. Τόν ὑπηρέτη, τόνκάναμε κυβερνήτη. Τό ὑποζύγιο τό κάναμε καβαλάρη καί τόν καβαλάρη ὑποζύγιο.Καβαλάρης πρέπει νά εἶναι ὁ νοῦς καί ὁ ἄνθρωπος νά δουλεύει μέ τήν πίστη.Προτεραιότητα εἶναι στήν πίστη καί ὄχι στή λογική. Ἔτσι πρέπει νά λειτουργοῦμεπάντα. Ἡ λογική σοῦ λέει ‘τώρα δέν ἔχω δουλειά, χάθηκα’. Ἡ πίστη σοῦ λέει ‘ἔχει ὁΘεός’. Τί εἶναι γιά τόν Θεό νά σοῦ δίνει χίλια εὐρώ τόν μήνα; Εἶναι δύσκολο γιά τόνΘεό νά σοῦ δίνει χίλια εὐρώ τόν μήνα; Ἀλλά πρέπει νά Τόν ἐμπιστευτεῖς. Νά πᾶςστόν Θεό, ὄχι στόν βουλευτή γιά νά σοῦ δώσει θέση! Ἤ νά βασιστεῖς στόν ἑαυτό119

σου καί νά ψάχνεις πτυχία καί νά ἀγχώνεσαι καί νά ἀγχώνεις καί τά παιδιά σου, γιατίπρέπει νά ἔχουν πολλά πτυχία γιά νά βροῦν δουλειά γιά νά ζήσουν.Ὁ Χριστός δέν εἶπε πρέπει νά δουλεύετε γιά νά ζήσετε. Εἶπε ὅτι «Ἐγώ εἶμαι ἡ ζωή»(Ἰω. 14,6). Ὅταν λειτουργεῖς μέ τήν πίστη, δέν λές νά δουλέψω γιά νά ζήσω, λές νάκοινωνήσω γιά νά ζήσω. Νά κοινωνήσω τόν Χριστό δηλαδή καί τότε ζῶ. Βλέπετεδιαφορά; Ἐμεῖς ἔχουμε βάλει τή λογική πάνω ἀπ’ τήν πίστη. Λένε μερικοί ‘δένμπορεῖς κάθε μέρα νά κοινωνᾶς’. Πῶς δέ μπορεῖς; Ἄν βάλεις τήν πίστη πάνω ἀπ’ τήλογική, μπορεῖς. Οἱ πρῶτοι χριστιανοί πῶς τό κάνανε; Κι ἐκεῖνοι δουλεύανε. Θά πεῖς‘Πάτερ τώρα αὐτά δέν γίνονται’. Ναί, γιατί δουλεύουμε μέ τή λογική, γι’ αὐτό. Ἀλλάχρειάζεται νά κάνουμε ἐπανάσταση.Γιατί μᾶς ἔδωσε ὁ Θεός τή ζωή μας; Γιά νά κάνουμε αὐτή τήν ἐπανάσταση. Ὁχριστιανός εἶναι ὁ πιό μεγάλος ἐπαναστάτης μέσα στόν κόσμο. Ἄν δουλεύαμε μέ τήνπίστη ξέρετε τί θά γινότανε; Χαμός θά γινότανε. Ὅλα ἄνω κάτω θά γινόντουσαν.Ἀλλά συμβιβαζόμαστε μέ τήν κοσμική λογική καί λειτουργοῦμε κι ἐμεῖς κοσμικά.Οἱ πρῶτοι χριστιανοί πῆγαν κόντρα στή λογική. Ἡ ὁποία κοσμική λογική τί ἔλεγετότε; ‘Πρέπει νά πᾶς νά θυσιάσεις στό ἄγαλμα τοῦ αὐτοκράτορα κι ὅποιος δένθυσιάζει στό ἄγαλμα τοῦ αὐτοκράτορα εἶναι ἀναρχικός, εἶναι ἀντικαθεστωτικός,ἀντιεξουσιαστής, εἶναι ἐπαναστάτης’. Γι’ αὐτό, καταδιωκόντουσαν οἱ χριστιανοί.Ἐμεῖς θά λέγαμε σήμερα ‘δέν πειράζει, ἄς πᾶμε καί μέσα στήν καρδιά μας θάεἴμαστε κρυπτοχριστιανοί’. Ἀλλά δέν ἰσχύει αὐτό. Δέν λειτουργοῦσαν ἔτσι οἱ πρῶτοιχριστιανοί. Λέγανε ‘ὄχι, εἶναι ἄρνηση νά πάω νά θυσιάσω στό ἄγαλμα τοῦαὐτοκράτορα’.Ἐμεῖς σήμερα σέ πόσα ἀγάλματα θυσιάζουμε; Σέ πάρα πολλά, κοσμικά ἀγάλματα.Μαμμωνάς, θέσεις, δουλειά, τά ‘μπράβο, μπράβο’ τῆς κοινωνίας, κοινωνικήἀποδοχή, κοινωνική καταξίωση, τί θά πεῖ ὁ κόσμος. Ὅλο σ’ αὐτά θυσιάζουμε. Ἐδῶφαίνεται ἄν εἴμαστε εἰδωλολάτρες ἤ ὄχι. Ὁπότε, ὅταν ἔρθει ὁ ἀντίχριστος καί πεῖ‘ἔλα νά μέ προσκυνήσεις, νά πάρεις τό χάραγμα’, θά τό κάνουμε κι αὐτό. Ἀφοῦκάναμε ὅλα τά ὑπόλοιπα προηγουμένως -ὁ Θεός νά φυλάει- ἀλλά πῶς θάἀντισταθοῦμε; Θά πεῖ κανείς ‘νά μή μπορῶ νά ψωνίσω; Σιγά καί τί ἔγινε; Θά πάρωἕνα νούμερο στό κούτελο ἤ στό χέρι μου’. ‘Ἄν μπορῶ νά ζήσω καί τά παιδιά μου!’,θά τό πεῖ καί λίγο κομψά. Τά παιδιά δέν ἔχουν Θεό; Αὐτός εἶναι ὁ Θεός γιά τά παιδιάτου… Θά βροῦμε πολλές δικαιολογίες. Ἡ Ἐκκλησία τό ἔχει πεῖ. Δέν πρέπει νά τόκάνουμε μέ τίποτα αὐτό. Ἀλλά ἄν ἀπό τώρα δέν ἔχουμε μάθει νά ἀντιστεκόμαστε σέμικρά πράγματα, πῶς θά ἀντισταθοῦμε στό μεγάλο.Σᾶς ἔλεγα κι ἄλλη φορά γιά τόν ὅρκο, γιά ἕνα περιστατικό πού ἔζησα. Μία κοπέλαἔλεγε ‘πάτερ πῶς δέν θά ὁρκιστῶ, ὅλοι θά ὁρκιστοῦν..’. Ἀφοῦ σοῦ δίνει τό δικαίωμαὁ νόμος καί τό εὐαγγέλιο τό λέει ξεκάθαρα ἀπαγορεύεται νά ὁρκίζεσαι (Ματθ. 5,34).Νά ἔλεγα ὅτι δέν σοῦ δίνει τό δικαίωμα ὁ νόμος. Τί χριστιανός εἶσαι; Αὔριο θά σοῦπεῖ ὁ ἀντίχριστος νά πάρεις τό χάραγμα καί θά πεῖς ‘ἀφοῦ ὅλοι θά τό πάρουν, ἐγώμόνη μου πῶς νά μήν τό πάρω’; Εἴδατε πῶς μᾶς τρώει ἡ ἀνθρωπαρέσκεια, ἡ120

κενοδοξία; Νά μείνεις μόνος σου, τί ἔγινε;121

Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθεΠολλές φορές λέει ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, παίρνουμε λάθος τήνπνευματική ζωή καί ἀντί νά στοχεύουμε στήν καρδιά, δηλαδή στήν οὐσία, μένουμεστήν περιφέρεια. Κάνουμε σκοπό τά μέσα καί χάνουμε τόν σκοπό.Ὁπότε σκέφτηκα σήμερα μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί μέ τήν εὐχή τοῦ πατρόςΓεωργίου, νά ποῦμε λίγα λόγια γιά τό ποιός εἶναι ὁ σκοπός τῆς πνευματική ζωῆς καίποιά εἶναι τά μέσα τῆς πνευματική ζωῆς. Τί ἐννοῶ;Πολλοί ἔχουνε ὡς κέντρο τῆς πνευματικῆς ζωῆς τή νηστεία. Μάλιστα ἔρχονται καίρωτᾶνε «Πάτερ πόσες μέρες χρειάζεται νά νηστέψω γιά νά κοινωνήσω;». Τίποταἄλλο. Νομίζει πώς δέν χρειάζεται τίποτα ἄλλο, παρά μόνο νά μάθει πόσες μέρεςπρέπει νά νηστέψει καί εἶναι ἔτοιμος νά κοινωνήσει. Ἐπίσης θεωρεῖ κανείς πώςμπορεῖ νά συμμετέχει στή Θεία Κοινωνία ἁπλῶς μέ τή χρήση κάποιων ἄλλων μέσωντῆς πνευματικῆς ζωῆς, ὅπως : ἡ ἀγρυπνία, οἱ μετάνοιες, οἱ γονυκλισίες, ἡ πνευματικήμελέτη τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, τό κήρυγμα,. Ὅμως ὅλα αὐτά εἶναι τά μέσα καί ὄχι ὁσκοπός τῆς πνευματικῆς ζωῆς.Ποιός εἶναι ὁ σκοπός τῆς πνευματικῆς ζωῆς;Ἔλεγε ἕνας μεγάλος Ρῶσος Ἅγιος ὅτι ὁ σκοπός τῆς πνευματικῆς ζωῆς εἶναι ἡἀπόκτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Αὐτός εἶναι ὁ Ἅγιος Σεραφείμ τοῦ Σαρώφ. Μέ ποιάἔννοια πρέπει νά πάρουμε τή λέξη «ἀπόκτηση»; Δηλαδή δέν τό ἔχουμε τό ἍγιοΠνεῦμα; Ἀφοῦ γνωρίζουμε ὅτι βαπτιστήκαμε καί χρισθήκαμε-μυρωθήκαμε.Δέν πήραμε τότε τό Ἅγιο Πνεῦμα;Γιατί λέει ὁ Ἅγιος «νά ἀποκτήσουμε τό Ἅγιο Πνεῦμα»; Ἐννοεῖ, νά τό κάνουμεἐνεργό. Πράγματι ὁ Θεός μᾶς ἔδωσε τό Ἅγιο Πνεῦμα δωρεάν, χωρίς νά κάνουμετίποτε, χωρίς νά πληρώσουμε τίποτε, ὅταν ἤμασταν νήπια. Δηλαδή μᾶς ἔδωσε αὐτήντήν ἄκτιστη Χάρη, ἡ ὁποία κάνει τόν ἄνθρωπο Θεό, υἱό τοῦ Θεοῦ, ναό τοῦ ἉγίουΠνεύματος καί ναό τοῦ ζῶντος Θεοῦ. Αὐτή ἡ Χάρις μᾶς δίνεται κατά ἀκρίβεια στόἍγιο Χρίσμα. Γι’ αὐτό ὅταν μᾶς χρίει ὁ Ἱερέας, λέει «Σφραγίς δωρεᾶς ΠνεύματοςἉγίου».Τί εἶναι τώρα αὐτή ἡ Χάρις ποῦ παίρνουμε μέ τό Ἅγιο Χρίσμα;Εἶναι αὐτή ἡ Χάρις πού πῆρε ὁ Ἀδάμ στόν παράδεισο, ὅταν «ἐνεφύσησεν ὁ Θεός καίἐγένετο ὁ Ἀδάμ εἰς ψυχήν ζῶσαν» (Γενέσ. 2,7). Δηλαδή ὁ Ἀδάμ ἔγινε ζωντανή ψυχή.Ὁ Ἀδάμ εἶχε ψυχή, ἀλλά δέν εἶχε τό ἐμφύσημα αὐτό τοῦ Θεοῦ, πού μᾶς λένε οἱ ἍγιοιΠατέρες ὅτι εἶναι ἡ Χάρις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Μέ αὐτήν τή Χάρη ὁ Ἀδάμ θάμποροῦσε νά γίνει Θεός. Μέσα στόν Παράδεισο, ἐάν ἔκανε ὑπακοή στήν ἐντολή πούἔδωσε ὁ Θεός στούς πρωτόπλαστους, θά μποροῦσε νά βελτιωθεῖ, νά τελειοποιηθεῖκαί νά πάει ἀπό τό ‘λίαν καλῶς’ στό ‘ἄριστα’. Ὑπῆρχε δηλαδή καί στόν Παράδεισομία ἐργασία πνευματική, πού ἔπρεπε νά κάνουν οἱ πρωτόπλαστοι καί αὐτή ἡ ἐργασίαἤτανε τό νά δώσουνε τό αὐτεξούσιό τους, τήν ἐλευθερία τους δηλαδή, στό Θεό. Γι’122

αὐτό ὁ Θεός τούς ἔδωσε αὐτήν τήν ἐντολή, σάν μία «δοκιμασία τοῦ αὐτεξουσίουτους», λέει ὁ Ἅγιος Νικόδημος. Μέ ἄλλα λόγια, ὁ Θεός δοκίμασε πῶς θάχρησιμοποιήσουνε τήν ἐλευθερία τους.Γνωρίζουμε ὅτι ὁ Θεός ἔδωσε στόν ἄνθρωπο τό αὐτεξούσιο. Τό αὐτεξούσιο εἶναι ἡἐλευθερία. Ὁ ἄνθρωπος δηλαδή, ἔχει ἐξουσία στόν ἑαυτό του. Μπορεῖ νά πεῖ αὐτό θάτό κάνω καί τό κάνει. Δέν τόν ἐμποδίζει τίποτα. Αὐτό θά τό σκεφτῶ καί τόσκέφτεται. Αὐτό θά τό δῶ καί τό βλέπει. Αὐτό δέν θά τό δῶ καί δέν τό βλέπει. Αὐτόδέν θά τό φάω καί δέν τό τρώει. Εἶναι αὐτεξούσιος ὁ ἄνθρωπος. Ἐπειδή εἶναιαὐτεξούσιος, ἔχει καί εὐθύνη γι’ αὐτά πού κάνει, δηλαδή δίνει λόγο στό Θεό. Δένεἶναι ἕνα ρομπότ ἀναγκασμένο νά κάνει αὐτά πού τοῦ ἔχει βάλει μέσα του ὡςπρόγραμμα ὁ κατασκευαστής του. Κατά τόν ἴδιο τρόπο καί ὁ Θεός δέν εἶπε «σᾶςβάζω ἕνα πρόγραμμα καί θά κάνετε ἔτσι, θέλετε δέν θέλετε». Ὄχι. Μᾶς ἔδωσε τήδυνατότητα νά μήν κάνουμε αὐτά πού θέλει Ἐκεῖνος.Πῶς φανερώνεται τώρα ἄν ἐμεῖς θέλουμε τό Θεό ἤ ὄχι;Ἀναλόγως ἄν ὑπακοῦμε σέ αὐτά πού μᾶς λέει, ἤ ὄχι.Ποιά ἐντολή εἶχε δώσει ὁ Θεός στόν Ἀδάμ;«Ἀπ’ ὅλα τά δέντρα πού ὑπάρχουν μέσα σέ αὐτόν τόν ὡραιότατο κῆπο μπορεῖς νάτρῶς, ἀπό ἕνα δέ θά φᾶς» (Γεν. 2,16-17). Δύσκολο πρᾶγμα ἦταν; Ὄχι. Κι ὅμως δένἔκανε ὑπακοή ὁ Ἀδάμ. Ἀπέτυχε δηλαδή στό νά χρησιμοποιήσει σωστά τήν ἐλευθερίατου. Δέν τήν χρησιμοποίησε σωστά καί ἔτσι ἔδειξε στό Θεό ὅτι τελικά «Θεέ μου ἐγώδέ θέλω νά ἔχω σχέση μαζί σου. Γιατί δέ θέλω; Ἔτσι γιατί δέν θέλω. Θέλω νά εἶμαιμόνος μου. Δέ θά κάνω ὑπακοή σέ αὐτά πού λές ἐσύ. Ἐγώ θά φτάσω στήν τελειότηταμόνος μου, χωρίς Ἐσένα, δέ χρειάζομαι Ἐσένα». Αὐτό ἤτανε τό λάθος τοῦ Ἀδάμ.Οὐσιαστικά ἤτανε ὑπερηφάνεια. Αὐτό πού λέει ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος. Λέει «δένχρειαζόμαστε τό Θεό, ἔχουμε τήν τεχνολογία, ἔχουμε τήν ἐπιστήμη, τά βιβλία, τάλεφτά μας, ἔχουμε τά σπίτια μας, ἔχουμε τά πάντα. Ὅποτε τί μᾶς χρειάζεται ὁ Θεός;Δέ χρειάζεται ὁ Θεός. Μποροῦμε νά τά κάνουμε ὅλα μόνοι μας». Αὐτή εἶναι ἡαὐτονόμηση πού οὐσιαστικά εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἁμαρτία καί αὐτή μᾶς ἔβγαλε ἀπ’τόν παράδεισο. Δηλαδή κάνουμε κακή χρήση τῆς ἐλευθερίας μας.Ὁ Θεός λοιπόν τότε, πῆρε τή Χάρη πού μᾶς εἶχε δώσει μέ τό ἐμφύσημα καί ὁ Ἀδάμἔγινε ἀπό ψυχή ζωντανή, ψυχή νεκρή. Πέθανε ἡ ψυχή τοῦ Ἀδάμ. Θά πεῖς:– Μέ μία ἁμαρτία πέθανε ἡ ψυχή;Ναι, μέ μία ἁμαρτία πεθαίνει ἡ ψυχή. Δέ θέλει πολλές ἁμαρτίες. Ὅπως λένε μερικοίἄς κάνουμε μερικές ἁμαρτιοῦλες, δέν πειράζει. Πειράζει. Ἀκόμα καί μία ἁμαρτία σέχωρίζει ἀπό τό Θεό. Ἔκαναν λοιπόν παρακοή ὁ Ἀδάμ καί ἡ Εὕα, χωρίστηκαν ἀπό τόΘεό, ἔχασαν τή Χάρη, ἔχασαν καί τή δυνατότητα νά γίνουνε Θεοί. Ὅπως λέει ὁἍγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς «ἔχασαν τό καθ’ ὁμοίωσιν».Ὁ ἄνθρωπος πλάστηκε κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν. Ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ εἶναι δύοπράγματα. Ὁ νοῦς καί ἡ ἐλευθερία -πού εἴπαμε- τό αὐτεξούσιο. Αὐτά τά δύο δέν τάἔχουν τά ζῶα, μόνο ὁ ἄνθρωπος τά ἔχει καί οἱ ἄγγελοι. Αὐτά μᾶς ξεχωρίζουν ἀπό τά123

ζῶα. Ἄν βγάλεις ἀπό τόν ἄνθρωπο τόν νοῦ καί τό αὐτεξούσιο, τήν ἐλευθερία, δένδιαφέρει σέ κάτι ἀπό τό ζῶο. Ἔχει κι αὐτό σῶμα, λειτουργίες, ἔνστικτα. Τό ἴδιο καί ὁἄνθρωπος. Ἄν ὁ νοῦς του καί ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀφαιρεθοῦν, παύει νά εἶναι ἄνθρωπος,νά ξεχωρίζει ἀπό τά ζῶα.Τί ἔγινε λοιπόν μετά; Ἔφυγαν ὁ Ἀδάμ καί ἡ Εὕα. Ὁ Θεός ἀπό φιλανθρωπία τούςἔβγαλε ἀπό τόν Παράδεισο, ἀλλά δέν τούς ἐγκατέλειψε. Μᾶς ἔστειλε προφῆτες, μᾶςἔστειλε Ἁγίους, δικαίους, γιά νά μᾶς καλέσει πάλι σέ μετάνοια. Στό τέλος, ἦρθε καί ὁἼδιος. Ἔστειλε τόν Υἱό Τοῦ τό μονογενῆ, πῆρε σάρκα, γιά νά μᾶς ξαναδώσει-προσέξτε- αὐτό τό ἐμφύσημα, αὐτήν τή Χάρη. Γιατί χωρίς αὐτήν τή Χάρη, δένμποροῦμε νά ἑνωθοῦμε μέ τό Θεό. Γιατί δέν μποροῦμε θά μοῦ πεῖτε; Γιατί ἐμεῖςεἴμαστε κτίσματα, εἴμαστε φτιαχτοί. Ὁ Θεός εἶναι ἄκτιστος, ἀδημιούργητος.–Ποιός τόν ἔφτιαξε τό Θεό;Κανένας. Ὁ Θεός ὑπῆρχε πάντα.–Τό ἄκτιστο ἀπό τό κτιστό πόσο διαφέρει;Δέν ξέρουμε. Ἄπειρα. Δέ μπορεῖ νά ἑνωθεῖ τό κτιστό μέ τό ἄκτιστο, ἄν τό ἄκτιστο, ὁΘεός δηλαδή δέν κάνει τή γεφύρωση, τήν ἕνωση. Τή γεφύρωση αὐτήν τήν κάνει ὁΘεός διά τῆς Χάριτος, τοῦ ἐμφυσήματος αὐτοῦ, πού τό λέμε καί Ἅγιο Πνεῦμα. Αὐτότό Ἅγιο Πνεῦμα -ὅπως βλέπουμε καί στήν Ἁγία Γραφή- δέν εἶναι τό πρόσωπο.Ξέρουμε ὅτι ὁ Θεός εἶναι Πατήρ, Υἱός καί Ἅγιο Πνεῦμα. Ἀλλά εἶναι ἡ Χάρις τοῦἉγίου Πνεύματος, ἡ ὁποία εἶναι καί Χάρις τοῦ Υἱοῦ καί Χάρις τοῦ Πατρός. Εἶναι ἡκοινή Χάρις, ἡ κοινή ἐνέργεια. Αὐτή ἡ Χάρις εἶναι πού μᾶς ἑνώνει μέ τό Θεό.Γι’ αὐτό λέμε ὅτι γιά νά σωθοῦμε, χρειαζόμαστε δύο πράγματα. Τό πρῶτο εἶναι τήΧάρη τοῦ Θεοῦ, αὐτήν τήν ἐνέργεια πού κάνει τή γεφύρωση τοῦ κτιστοῦ μέ τόἄκτιστο, τοῦ ἀνθρώπου μέ τό Θεό, πού μᾶς ἀνεβάζει στό Θεό. Δέν μποροῦμε νάἀνέβουμε μόνοι μας στό Θεό, ὁ Θεός μᾶς ἀνεβάζει στόν ἑαυτό Του, μᾶς προσελκύει.Τό δεύτερο πού χρειάζεται γιά νά σωθοῦμε εἶναι ἡ δική μας προαίρεση. Τό νάθέλουμε. Ἄν δέ θέλουμε, δέ μᾶς ἀνεβάζει ὁ Θεός κοντά Του, δέ μᾶς παίρνει μέ τήβία ποτέ. Γι’ αὐτό λέει «ὅποιος θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν» πρέπει νά κάνει αὐτά κιαὐτά. Καί εἶπε τί πρέπει νά κάνει : Νά ἀπαρνηθεῖ τόν ἑαυτό του καί νά ἄρει τόνΣταυρό του (Μάρκ. 8,34).–Προσέξτε τί θά πεῖ ν’ ἀπαρνηθῶ τόν ἑαυτό μου; Ποιός εἶναι ὁ ἐαυτός μας κυρίως;Τό εἴπαμε παραπάνω, ὁ νοῦς μας καί τό αὐτεξούσιο, ἡ ἐλευθερία. Μά λέει ὁ Χριστόςαὐτά πρέπει νά τά ἀρνηθεῖς. Νά τά ἀρνηθῶ τί θά πεῖ; Θά πεῖ, Θεέ μου νά μήν ἔχωνοῦ, νά μήν ἔχω ἐλευθερία; Ὄχι. Σημαίνει «Νά τά δώσεις σέ Μένα. Νά μήν τά ἔχειςγιά τόν ἑαυτό σου, ἀλλά γιά Μένα. Τόν νοῦ σου τόν θέλω ἐγώ». Πῶς; «Ἐμένα θάσκέφτεσαι, Ἐμένα θ’ ἀγαπᾶς, σέ Μένα θά εἶσαι στραμμένος συνέχεια».Νά τό καθῆκον, πού τό λέμε ἀδιάλειπτη προσευχή!Τό βλέπετε; Αὐτή εἶναι ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή. Νά γιατί πρέπει νά κάνουμεἀδιάλειπτη προσευχή. Γιατί πρέπει νά σωθοῦμε. Ἀφοῦ θέλουμε νά σωθοῦμε, δέ124

θέλουμε; Λοιπόν, γιά νά σωθεῖς, πρέπει λέει ὁ Χριστός νά ἀρνηθεῖς τόν ἑαυτό σου.Τό νοῦ σου δέν στόν ἔδωσε γιά νά σκέφτεσαι καί νά φαντάζεσαι χίλια δυό ἄχρησταπράγματα, ἀλλά γιά νά προσεύχεσαι, νά τόν ἔχεις στραμμένο στό Θεό. Τήνἐλευθερία σου ἐπίσης, τό αὐτεξούσιο, δέ στό ἔδωσε γιά νά κάνεις ἐσύ ὅτι θέλεις,ἀλλά γιά νά τό δώσεις στό Θεό καί νά πεῖς «Θεέ μου οὔχ ὡς ἐγώ θέλω ἀλλ’ ὡςσύ»(Ματθ. 26,39), ὅπως εἶπε ὁ Χριστός μας στή Γεσθημανή καί ὅπως μᾶς λέει στό«Πάτερ ἠμῶν» νά λέμε πάντα «Γεννηθήτω τό θέλημά Σου» καί ὄχι τό θέλημά μου.Καταλήγουμε δηλαδή στό ἑξῆς:–Δικαιούμαστε νά θέλουμε;Ὄχι δέ δικαιούμαστε.–Δικαιούμαστε νά ἔχουμε ἐμεῖς ἐπιθυμίες;Ὄχι. Τότε τί θά ἐπιθυμοῦμε; Αὐτό πού θέλει ὁ Χριστός.Ἔχετε σκεφτεῖ γιατί εἴμαστε ὅλοι δυστυχισμένοι, στεναχωριόμαστε, παθαίνουμεκατάθλιψη καί ‘ψυχολογικά’ καί συνεχῶς αὐτά αὐξάνονται; Ἐξαιτίας τοῦ ὅτι τόθέλημά μας, τό αὐτεξούσιό μας δέν τό δίνουμε στό Θεό. Τό κρατᾶμε γιά μας καίλέμε «ἐγώ θέλω αὐτό» καί κάνουμε προγράμματα πενταετῆ, δεκαετῆ γιά νάπετύχουμε αὐτό πού θέλουμε καί ἐπειδή δέν τό πετυχαίνουμε, στεναχωριόμαστε.Γιατί δέν τό πετυχαίνουμε; Ὁ Θεός δέ θέλει νά τό πετύχουμε γιατί δέν εἶναι γιά τόκαλό μας. Εὐτυχῶς πού δέ μᾶς τό δίνει ὁ Θεός. Γιατί αὐτά πού θέλουμε 99,99%,εἶναι αὐτοκαταστροφικά. Θέλουμε τήν καταστροφή μας, παρόλο πού δέν τόβλέπουμε. Ὁπότε ὁ Θεός ἀπό ἀγάπη σταματάει τό ἕνα, τό ἄλλο, τό τρίτο θέλημα καίἐμεῖς ἐπειδή ἔχουμε ἐπενδύσει σ’ αὐτά καί ἔχουμε ἑξαρτήσει τή χαρά μας ἀπό αὐτά,στεναχωριόμαστε καί παθαίνουμε κατάθλιψη. Αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού γινόμαστεὅλοι δυστυχισμένοι.–Τό μυστικό γιά νά μήν στεναχωριέσαι ποιό εἶναι;Νά μή θέλεις τίποτα. Νά λές «Θεέ μου ἐγώ θέλω, ὅ,τι θέλεις ἐσύ. Θέλεις τώρα νάἀρρωστήσω καί νά πεθάνω; Νά ἀρρωστήσω καί νά πεθάνω. Θέλεις νά ἀρρωστήσεικαί νά πεθάνει τό παιδί μου; Νά ’ναι εὐλογημένο. Γιά τό καλό μου θά εἶναι. Δέ θέλωτίποτα γιά μενα. Δέ θέλω τίποτα ὅπως τό σκέφτομαι ἐγώ».Στή συνέχεια αὐτός ὁ ἄνθρωπος, ὅσο καί ἄν σᾶς φαίνεται παράξενο, μπαίνει στόσχολεῖο τοῦ Χριστοῦ. Δέν εἶναι ἀκόμα Χριστιανός. Αὐτή εἶναι ἡ προϋπόθεση γιά νάμποῦμε στό σχολεῖο τοῦ Χριστοῦ, τό ν’ ἀρνηθοῦμε τό θέλημά μας καί νάὑποτάξουμε τό νοῦ καί τό θέλημά μας στό Θεό. Νά ἔχουμε στραμμένο τόν ἑαυτό μαςστό Θεό μέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή καί μέ τήν κατάθεση τῆς ἐλευθερίας μας στόΘεό.–Αὐτό ὅμως πῶς γίνεται πρακτικά;Πρακτικά, ὅπως λένε ὅλοι οἱ Ἅγιοι Πατέρες, γίνεται μέ τή συνεχῆ ἐπίκληση τοῦὀνόματος τοῦ Κύριου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Μέ τό « Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησον μέ».Λέμε ὅτι στήν Ἐκκλησία γιά νά σωθοῦμε πρέπει νά τηρήσουμε τίς ἐντολές, τά125

προστάγματα τοῦ Κυρίου. Προσπαθοῦμε νά τά τηρήσουμε καί δέν μποροῦμε. Ὄντωςδέ μποροῦμε Ξέρετε γιατί δέ μποροῦμε; Διότι δέν ἔχουμε ἐνεργό τή Χάρη. ὉΧριστός ἐκτός ἀπό τό «νά τηρήσετε τίς ἐντολές μου» (Ἰω. 14,15), εἶπε καί κάτι ἄλλο.Εἶπε «χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν» (Ἰω. 15,5). Ὅταν λέει «οὐδέν», ἔχειμέσα καί τίς ἐντολές. Ἄρα, λέει ὁ Χριστός «χωρίς ἐμένα δέ μπορεῖτε νά τηρήσετε τίςἐντολές μου. Ἐγώ ποιός Εἶμαι; Ἐγώ εἶμαι ὁ Θεός. Καί τί πρέπει νά πάρετε ἀπό Μέναγιά νά τηρήσετε τίς ἐντολές; Τή Χάρη μου, τήν ἐνέργειά μου». Γιατί στήν οὐσία τοῦΘεοῦ δέ μετέχουμε, στήν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ μετέχουμε.Αὐτή τή Χάρη λοιπόν πού χάσαμε στόν Παράδεισο, λόγω τῆς παρακοῆς μας, τήνξαναπαίρνουμε μέσα στήν Ἐκκλησία. Πότε τήν παίρνουμε; Ὅταν βαπτιζόμαστε καίχριόμαστε μέ τό Ἅγιο Χρίσμα.Τί γίνεται ὅμως μετά; Λόγω τῆς κακῆς ἀνατροφῆς τῶν παιδιῶν καί κατόπιν λόγω τοῦὅτι τά παιδιά δέν ἔχουνε σωστή γνώση, αὐτήν τή Χάρη ὅπως ἔλεγε καί ὁ ἍγιοςΠαΐσιος, «τή μπαζώνουμε». Σάν να ἔχεις μία πηγή πού βγάζει πόσιμο νερό καίρίχνεις ἀπό πάνω πέτρες καί χώματα. Τότε τί γίνεται ἡ πηγή; Χάνεται ἡ πηγή μέ τόνερό. Ὑπάρχει βέβαια ἀπό κάτω, ἀλλά ἐσύ πλέον δέν μπορεῖς νά πιεῖς. Αὐτόπαθαίνουμε ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι. Εἴμαστε βαπτισμένοι καί κεχρισμένοι μέν, ἀλλάμπαζωμένοι δέ. Ὅπως ἔλεγε ὁ Ἅγιος Παΐσιος «χρειάζεται τώρα νά κάνουμε τόξεμπάζωμα». Νά βγάλουμε δηλαδή ὅλα αὐτά πού ἔχουμε ρίξει στήν πηγή τοῦ Θεοῦ,στή Χάρη τοῦ Θεοῦ. Τί εἶναι αὐτά ποῦ ἔχουμε ρίξει; Εἶναι οἱ ἁμαρτίες καί τά πάθη.Χρειάζεται λοιπόν ἡ διαδικασία τοῦ ξεμπαζώματος, πού ἀλλιῶς λέγεται μετάνοια.Πῶς γίνεται αὐτό; Πρακτικά αὐτό καί πάλι μᾶς εἶπαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες, γίνεται,ἐφόσον τηρήσουμε τίς ἐντολές -ἄν καί δέ μποροῦμε, ἀλλά στό μέτρο πού μποροῦμε,ἔστω καί λίγο- κυρίως ὅμως μέ τήν ἀδιάλειπτη ἐπίκληση τοῦ Χριστοῦ, μέ τήνἀδιάλειπτη προσευχή».Δυστυχῶς αὐτά δέν τά λένε ἀπό παλαιότερα μέχρι καί στίς μέρες μας. Πρέπει νά τόλέμε γιατί αὐτή ἡ ἐργασία, ὅπως μᾶς εἶπαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες, ἡ νοερά ἐργασία, εἶναιαὐτήν πού διδάσκεται ἀπό τόν Χριστό. Ἀπό τό Εὐαγγέλιο διδάσκεται. Δέν εἶναι μίαἐφεύρεση τῶν καλογήρων ἤ κάποιων πατέρων. Ἄν ἐμβαθύνετε στό Εὐαγγέλιο, θάδεῖτε ἐκεῖ πού λέει ὁ Χριστός «μείνατε ἐν ἐμοί»(Ιω.15,4), «μείνετε μέσα μου»δηλαδή. Λέει «πᾶς ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί»(Ματθ.10,32), «καθένας πού θά μέὁμολογήσει μέσα μου». Μά τί θά πεῖ «ἐν ἐμοί»; Δέ λέει «καθένας πού θά μέὁμολογήσει», ἀλλά λέει ὅτι «πρέπει νά εἶσαι μέσα μου γιά νά μέ ὁμολογήσεις».–Πῶς εἴμαστε μέσα στόν Χριστό καί ὁ Χριστός μένει μέσα μας;Μέ τό νά εἴμαστε μέσα στήν ἐνέργεια τοῦ Χριστοῦ καί ἡ ἐνέργεια τοῦ Χριστοῦ μέσαμας.–Ποιά εἶναι ἡ ἐνέργεια τοῦ Χριστοῦ;Ἡ Χάρις. Ἡ Χάρις λοιπόν, θά πρέπει ν’ ἀνακαλυφθεῖ, γιατί εἴπαμε ὅτι τήν ἔχουμεμπαζώσει. Ὅπως ἔχεις μία πηγή πού τήν ἔχεις χάσει. Θά ἔχετε ἀκούσει ὅτιπαλαιότερα οἱ ἄνθρωποι εἴχανε πηγές. Και ’μεῖς στό Ἅγιο Ὅρος ἔχουμε πηγές, μαζί126

μέ τό σπίτι παίρνεις καί τήν πηγή, γιά νά πίνεις τό νερό σου. Ἐάν ὅμως πέσουνεχώματα καί πέτρες στήν πηγή, χάνεται. Θά πρέπει νά τήν ξανά-ἀνακαλύψεις. Ἔτσιλοιπόν συμβαίνει καί μέ τόν ἄνθρωπο. Πρέπει νά βροῦμε τή χαμένη Χάρη, πού τήνἔχουμε μέσα μας, ἀλλά μπαζωμένη. Νά κάνουμε αὐτό τό ξεμπάζωμα πού γίνεται μέτήν ἀδιάλειπτη προσευχή. Αὐτό μας εἶπαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες.Λέει ὁ Ἅγιος Νικόδημος «Αὐτή τήν ἐργασία δυστυχῶς τήν ἔχουμε ἐγκαταλείψει οἱΧριστιανοί καί ὑπάρχουν δύο αἰτίες πού δέν κάνουμε ἀδιάλειπτη προσευχή. Ἡ μίααἰτία εἶναι ὅτι μᾶς λείπουν τά βιβλία». Στήν ἐποχή τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου ἔλειπαν τάβιβλία. Σήμερα ἔχουμε πάρα πολλά βιβλία καί γιά τήν νοερά προσευχή καί πατερικά.Πάρα πολλά. Ὁπότε αὐτό τό αἴτιο δέν ἰσχύει γιά μᾶς σήμερα, ἀλλά στήν ἐποχή τουὑπῆρχε. Γι’ αὐτό ὁ Ἅγιος ἔκανε τιτάνια προσπάθεια καί ἔβγαλε πάρα πολλά βιβλία.Συνέταξε τήν Φιλοκαλία, βιβλίο τό ὁποῖο ἀσχολεῖται ὅλο μέ τή νοερά προσευχή.Πολλά ἀκόμα βιβλία ἔγραψε καί ἐξέδωσε καί βοήθησε τό ἔθνος μας νά ξαναθυμηθεῖαὐτήν τή νοερά ἐργασία.Αὐτή τήν νοερά ἐργασία οἱ πρῶτοι Χριστιανοί τήν ἔκαναν συνέχεια. Ὑπάρχει στόΣυναξάρι ἡ ἱστορία ἑνός μάρτυρος στήν Ἀφρική πού ἦταν στρατιώτης, (οὔτε παπάς,οὔτε μοναχός, στρατιώτης). Τόν ἀκούγανε μέρα νύχτα κάτι νά ψιθυρίζει «ΚύριεἸησοῦ Χριστέ ἐλέησον μέ». Μιλᾶμε γιά 2ο καί 3ο αἰώνα, πρίν 1700 χρόνια. Δέν εἶναιτωρινή ἀνακάλυψη ἡ εὐχή. Ἀπό τά πρῶτα χρόνια ὑπῆρχε. Γιατί ὁ Χριστός εἶπε «ὅ,τιζητήσετε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἀπό τόν Πατέρα, θά σᾶς τό δώσει» (Ιω. 14,13). Αὐτό τό«ἐν τῷ ὀνόματί μου» σημαίνει τήν ἀδιάλειπτη ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος τοῦ ΚυρίουἸησοῦ Χριστοῦ.Aὐτό τό ὄνομα δέν εἶναι ἕνα ἁπλό ὄνομα. Ἔχει μέσα του κρυμμένη τή Χάρη. Ὅσολοιπόν ἐμεῖς ἐπικαλούμαστε αὐτό τό ὄνομα, τόσο ἡ Χάρις πού εἶναι μπαζωμένη μέσαμας φανερώνεται, τήν ξανανακαλύπτουμε, τήν ξαναενεργοποιοῦμε. Μέ αὐτή τήΧάρη ἔπειτα μποροῦμε ν’ ἀρχίσουμε νά τηροῦμε τίς ἐντολές. Ὅσο τηροῦμε τίςἐντολές, καθαριζόμαστε.Γιά παράδειγμα, λέει κάποιος «ἀπό σήμερα δέ θά θυμώνω». Καί θυμώνει πιό πολύ τόβράδυ καί τήν ἄλλη μέρα. «Θά κόψω τό τσιγάρο». Καί ἀπό τήν ἑπομένη καπνίζειπερισσότερο. Γιατί; Γιατί ἀκριβῶς δέν ὑπάρχει ἡ ἐνέργεια πού λέγεται θεία Χάρις,ἐνεργός μέσα του, πού θά τόν βοηθήσει νά κόψει τό τσιγάρο. Δέν προσεύχεται στόνΧριστό. Λέει «ἐγώ μέ τήν δύναμή μου θά κόψω τόν θυμό, τό ποτό, τό τσιγάρο». Γιάὅλα τά πάθη. Καί ἀποτυγχάνει.Χρειάζεται λοιπόν νά ἐνεργοποιηθεῖ αὐτή ἡ Χάρις, νά τήν ἔχουμε συνέχεια ἐνεργόμέσα μας μέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή καί μέ τή συνδρομή της θά μπορέσουμε νάκόψουμε τά πάθη μας. Νά ξεμπαζώσουμε, νά πετάξουμε ὅλα αὐτά τά σκουπίδια πούἔχουμε συσσωρεύσει χρόνια στήν ψυχή μας καί ἔχουμε χάσει αὐτήν τή Χάρη.Γι’ αὐτό ἔλεγε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός (δέν τό λέγε στούς μοναχούς, ἀλλά στούςχιλιάδες λαϊκούς ἀνθρώπους πού πήγαιναν νά τόν ἀκούσουν) : «νά πάρετε ἕνακομποσκοίνι στό ἀριστερό σας χέρι καί νά λέτε συνέχεια τήν εὐχή Κύριε ἸησοῦΧριστέ ἐλέησον μέ».127

Ὅλοι. Παιδιά καί μεγάλοι, νά μάθουμε νά προσευχόμαστε. Εἶναι ἀπαραίτητο γιά τήσωτηρία μας. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες λένε ἕναν φοβερό λόγο καί τόν διασώζει ὁ ἍγιοςΝικόδημος :«Ἡ σωτηρία μας ταυτίζεται μέ τή θέωση».Ἔχετε ἀκούσει τή λέξη «θέωση»; Ἡ θέωση εἶναι τό τρίτο σκαλοπάτι. Πρῶτα εἶναι ἡκάθαρση ἀπό τά πάθη, δεύτερο σκαλοπάτι εἶναι ὁ φωτισμός, νά φωτιστεῖ ὁ νοῦς μαςἀπό τή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί τρίτο σκαλοπάτι εἶναι ἡ θέωση. Τό πιό ψηλό. Λένεδηλαδή πώς ἄν δέ φτάσουμε σ’ αὐτό τό σκαλοπάτι δέ μποροῦμε νά σωθοῦμε. Ὁδρόμος γιά νά φτάσουμε σ’ αὐτό, εἶναι ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή. Ὄχι μόνο αὐτήβέβαια. Ταυτόχρονα ἡ μυστηριακή ζωή, ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν καί ὅλα τά συναφή.Ἄν δέν κάνουμε προσευχή, ὅλα τά ὑπόλοιπα δέν ἀξιοποιοῦνται σωστά, δέ μποροῦμενά τά κάνουμε σωστά. Ἀκόμα καί στην περίπτωση πού κοινωνᾶμε συνέχεια. Μπορεῖνά κοινωνᾶς κάθε μέρα καί νά μήν ἔχεις σωστή πνευματική ζωή. Νά ἔχεις κακίες,θυμό, ζήλεια. Νά περιμένεις, λόγου χάρη, νά ἐξομολογηθεῖς καί νά κάνεις ἕνα σωρόλογισμούς γιά τήν κυρία πού ἄργησε μέσα. Ἐνῶ περιμένεις ὑποτίθεται μετανοημένηνά πεῖς τίς ἁμαρτίες σου, ἐσύ ἔχεις κατακρίνει χίλιες φορές αὐτήν πού ἄργησε. Δέσυμβαίνει αὐτό; Νά ἔχεις κακίες γιά τήν πεθερά σου καί νά μή μπορεῖς νά τίςξεπεράσεις, νά μή μπορεῖς νά εἰρηνεύσεις μέ τόν σύζυγό σου, μέ τό παιδί σου. Γιατίὅλα αὐτά; Διότι δέν ἔχουμε τήν ἀδιάλειπτη προσευχή, τήν ἐνεργοποιημένη Χάρη,ὁπότε δέ μποροῦμε νά ξεπεράσουμε καμία κακία. Ἀκόμη καί ἄν ἐξομολογούμαστεκαί ἄν κοινωνᾶμε.Τά μυστήρια δέ λειτουργοῦν μαγικά. Χρειάζεται ὁ ἄνθρωπος νά κάνει κι αὐτός κάτι.Αὐτό τό κάτι δέν εἶναι ἄλλο, παρά ν’ ἀναφέρεται συνέχεια στό Χριστό. Νά βλέπειστό Χριστό καί νά ζητάει τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι ἀξιοποιοῦμε καί τά μυστήριασωστά, αἰσθανόμαστε τή Θεία Κοινωνία καί ἀλλάζουμε πραγματικά, ὀντολογικά.«Ἡ θέωση καί ἡ σωτηρία ταυτίζονται», λένε οἱ Ἅγιοι Πατέρες. Εἶναι φοβερός αὐτόςὁ λόγος. Μερικοί λένε «ἐντάξει ἔκανα μερικά πράγματα, φτάνει. Δέ θέλει καί πολλά.Νά πᾶς μέ μέτρο στό Χριστό. Μή γίνεις καί φανατικός, μή γίνεις καί καλόγερος. Δένεἴμαστε καλόγεροι, κοσμικοί εἴμαστε».Δέν εἶναι ἔτσι τά πράγματα.Ὁ Χριστός δέν ἔκανε διάκριση νά πεῖ ὅτι ἐσεῖς πού εἶστε κοσμικοί ἔχετε ἕνα ἐλαφρύΕὐαγγέλιο, ἐνῶ οἱ μοναχοί θά πάρετε ἕνα πλῆρες Εὐαγγέλιο. Ὅλοι ἔχουμε τό ἴδιοΕὐαγγέλιο, τίς ἴδιες ἐντολές καί τίς ἴδιες προδιαγραφές σωτηρίας. Ἄς τό προσέξουμεαὐτό, εἶναι πολύ σημαντικό.Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέει « τί εἶναι αὐτό ποῦ ἔχει ἀνατρέψει ὅλη τήνοἰκουμένη, ἔχει φέρει τά πάνω κάτω; Αὐτή ἡ ἰδέα πού κυκλοφορεῖ ὅτι οἱ κοσμικοί, οἱλαϊκοί πιό σωστά Χριστιανοί, χρειάζονται λιγότερα γιά νά σωθοῦνε σέ σχέση μέ τούςμοναχούς». Δέ χρειάζονται λιγότερα, τά ἴδια χρειάζονται. Συνεχίζει λέγοντας ὅτι «οἱλαϊκοί χρειάζονται καί περισσότερη ἄσκηση, γιατί ζοῦν μέσα στόν κόσμο, μέσαστούς πειρασμούς καί δέν ἔχουν τήν ἀσφάλεια τοῦ μοναστηριοῦ».Οἱ ἐξωτερικοί πειρασμοί εἶναι μικρότεροι. Γι’ αὐτό ὅσοι ζοῦν μέσα στόν κόσμο θά128

πρέπει νά κάνουν καί περισσότερη νηστεία, νά προσέχουν περισσότερο τά μάτιατους, τίς αἰσθήσεις τους, τό στόμα τους, τή γλώσσα τους, τίς σκέψεις τους, τούςλογισμούς τους, ἀπ’ ὅτι ἕνας πού βρίσκεται στό μοναστήρι.Ἑπομένως, γιά νά σωθοῦμε χρειάζεται πρῶτον ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ πού τήνἐνεργοποιοῦμε μέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή καί ἀκολούθως ἡ δική μας θέληση, τόαὐτεξούσιο. Νά καταθέσουμε τήν ἐλευθερία μας δηλαδή στό Θεό καί νά ποῦμε «ὅ,τιθέλεις ἐσύ Θεέ μου, ὄχι ἐγώ». Αὐτό πρέπει νά τό κάνουμε συνέχεια. Ὄχι τό εἴπαμεμία στιγμή καί τελειώσαμε. Κάθε στιγμή. Σάν νά ἔχεις μία ἠλεκτρική συσκευή πολύκαλή, ἄν ὅμως τή βγάζεις καί τή βάζεις στήν πρίζα, θά κάνεις δουλειά; Δέ θά κάνεις.Θά πρέπει συνέχεια νά εἶναι στήν πρίζα γιά νά λειτουργεῖ καί νά κάνει τήν ἐργασίαπού εἶναι νά κάνει. Ἔτσι καί ὁ ἄνθρωπος, γιά νά λειτουργήσει χρειάζεται συνέχειανά παίρνει καί νά ἐνεργοποιεῖ αὐτήν τή Χάρη. Γι’ αὐτό χρειάζεται καί ἡ ἀδιάλειπτηπροσευχή.Αὐτό εἶναι πρωταρχικῆς σημασίας νά τό μάθουμε. Στήν πράξη θά μοῦ πεῖτε πῶςγίνεται αὐτό νά το ἐφαρμόσουμε; Θά ἐπιτευχθεῖ μέ τή βοήθεια τοῦ Πνευματικοῦ μαςκαί μέ τό νά διαβάζουμε βιβλία. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες μᾶς λένε πρακτικά νάξεκινήσουμε μέ μία ὁρισμένη ὥρα τήν ἡμέρα, μπορεῖ νά εἶναι δέκα λεπτά, μπορεῖἕνα τέταρτο, ὅπου δέ θά κάνουμε τίποτα ἄλλο, παρά θά λέμε τήν εὐχή τοῦ Χριστοῦ«Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησον μέ», συγκεντρωμένοι, μέ μία διαμόρφωση τοῦπεριβάλλοντος (ν’ ἀνάψουμε θυμίαμα, νά ἔχουμε ἡσυχία, νά κλείσουμε τά τηλέφωνακλπ), νά ἐξασφαλίσουμε ἡσυχία ἐξωτερική (καί τό σκοτάδι ἐπίσης βοηθάει, ἡκατανυκτική ἀτμόσφαιρα, νά διαβάσουμε κάτι προηγουμένως, ὥστε νά φύγουνε, νάκαπακωθοῦν κατά κάποιο τρόπο οἱ μνῆμες τῆς ἡμέρας, νά ἠρεμήσει λίγο τό μέσαμας) καί μετά ἤρεμα ν’ ἀρχίσουμε νά ψυθυρίζουμε μέ τό στόμα τίς πέντε λέξεις«Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησον μέ».Οἱ Ἅγιοι Πατέρες μᾶς συμβουλεύουν νά μή φανταζόμαστε καί νά μή φτιάχνουμεεἰκόνες ἐκείνη τήν ὥρα. Ἁπλῶς νά μένουμε στήν ἔννοια τῶν λέξεων «Κύριε ἸησοῦΧριστέ ἐλέησον μέ». Τό «Κύριε» θά πεῖ ἐσύ πού εἶσαι ὁ Κυρίαρχος. Τό «Ἰησοῦ» θάπεῖ Σωτήρα, ἐσύ πού μᾶς ἔσωσες. Τό «Χριστέ» θά πεῖ Θεάνθρωπε, τέλειε Θεέ καίτέλειε ἄνθρωπε. Τό «ἐλέησε μέ» θά πεῖ συγχώρησε μέ.Στούς πρώτους χρόνους, αὐτήν τήν ἐργασία τήν ἔκαναν ὅλοι οἱ χριστιανοί. Ἄνδιαβάσουμε τόν ἀπόστολο Παῦλο στήν πρώτη Πρός Κορινθίους ἐπιστολή μιλάει γιάμέλη τῆς Ἐκκλησίας, γιά ναούς τοῦ Θεοῦ καί γιά ἰδιῶτες. Ποιοί εἶναι οἱ ἰδιῶτες καίποιοί οἱ ναοί τοῦ Θεοῦ; Τά ἐξηγεῖ πολύ ὡραῖα ἕνας μεγάλος σύγχρονος θεολόγος, ὁπ. Ἰωάννης ὁ Ρωμανίδης. Λέει ὅτι οἱ ἰδιῶτες ἦταν αὐτοί πού δέν εἶχανε φτάσει ἀκόμαστήν ἀδιάλειπτη, νοερά προσευχή. Ἤτανε λαϊκοί, χωρίς νά εἶναι ἀκόμα μέλη τῆςἘκκλησίας. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤτανε ναοί τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος καί υἱοί τοῦ Θεοῦ,ἦταν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἴχανε τή νοερά προσευχή, ἐνεργό μέσα τους. Γι’ αὐτό καί τόἍγιο Χρίσμα στά λατινικά λέγεται confirmation, δηλαδή ἐπιβεβαίωση. Αὐτόσημαίνει ὅτι εἴχανε τή νοερά προσευχή καί μέ τήν ἔγκριση καί πιστοποίηση τοῦΠνευματικοῦ τους παίρνανε ἔπειτα τό Χρίσμα ὡς ἐπιβεβαίωση ὅτι ἔχουνε μέσα τουςτήν ἀδιάλειπτη προσευχή.129

Ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή ἤτανε δηλαδή ἡ προϋπόθεση, γιά νά θεωρηθεῖς μέλος τῆςἘκκλησίας. Ὅποιος δέν τήν εἶχε δέ θεωροῦνταν ἀκόμα μέλος, ζωντανό κύτταρο τῆςἘκκλησίας. Σήμερα θεωρούμαστε μέλη τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τή στιγμή πού θάβαπτιστοῦμε καί θά Χρισθοῦμε. Αὐτό ὅμως εἶναι τυπικό. Πρέπει νά τόφανερώσουμε, νά τό ἀποδείξουμε ὅτι εἴμαστε μέλη μέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή.Στό μέτρο πού ἐργαζόμαστε τήν προσευχή καί τηροῦμε τίς ἐντολές, φανερώνουμετήν χάρη πού ἔχουμε μέσα μας. Αὐτό ἔκαναν οἱ Ἅγιοι, ὁ Ἅγιος Παΐσιος, ὁ ἍγιοςΠορφύριος.. Αὐτά τά δῶρα, τά χαρίσματα πού φανέρωσαν δέν εἶναι κάτι πού τούςἔδωσε κατ’ ἐξαίρεση ὁ Θεός. Σέ ὅλους μας ἔχει δώσει ὁ Θεός τά δῶρα του, ἀλλά δέντά φανερώνουμε γιατί δέ λειτουργοῦμε σωστά. Ἔχουμε τήν χάρη μέσα μας, ἀλλάεἶναι μπαζωμένη.Ὁ Θεός ἔχει μοιράσει στόν καθένα ἀπό μᾶς χαρίσματα πνευματικά, ἀλλά δέν τάφανερώνουμε, ὅσο δέν προσευχόμαστε. Οἱ Ἅγιοι αὐτοί ἐπειδή ἐργάστηκαν σωστάπνευματικά, φανέρωσαν τά χαρίσματα πού τούς ἔδωσε τό Ἅγιο Πνεῦμα καί ἔγιναναὐτοί οἱ μεγάλοι Ἅγιοι πού ξέρουμε.Στά παλαιότερα χρόνια, αὐτήν τήν ἐργασία τήν ἔκαναν ἀκόμα καί οἱ βασιλεῖς καί οἱὑπουργοί, παρόλο πού εἴχανε πάρα πολλές ὑποθέσεις. Ὅλοι ἔκαναν τήν ἀδιάλειπτηπροσευχή. Ὁ πατέρας τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, γιά παράδειγμα, ἤτανεἀνώτατος κρατικός ἀξιωματοῦχος καί ἔπαιρνε μέρος στά ὑπουργικά συμβούλια μέτόν αὐτοκράτορα. Ὡστόσο εἶχε τήν ἀδιάλειπτη προσευχή. Ἔγγαμος καί ἔκανεθαύματα. Κάποτε πήγαιναν ἐπίσκεψη καί ξέχασαν νά πάρουν δῶρο. Στό καράβισκέφτηκαν:– Τί θά τούς πᾶμε τούς ἀνθρώπους;– Ὅ,τι δώσει ὁ Θεός, εἶπε ἐκεῖνος.Ἔβαλε τό χέρι του στή βάρκα καί ἕνα ψάρι ἦρθε στό χέρι του καί εἶπε:– Αὐτό μοῦ ἔδωσε ὁ Θεός.Ἔπιασε ψάρι μέ τό χέρι του. Πιάνεται ψάρι μέ τό χέρι; Ἄν λές τήν εὐχή, πιάνεται.Εἶχε ἀδιάλειπτη προσευχή.Γιά νά μή νομίζουμε ὅτι αὐτό εἶναι κατόρθωμα μόνο τῶν μοναχῶν. Ἔχουμε πολλούςτέτοιους Ἁγίους ἐγγάμους, πού ἔκαναν αὐτήν τήν ἐργασία. Ὅλοι πρέπει νά τήνκάνουμε. Ἐπιμένω σ’ αὐτό. Γιατί «χωρίς αὐτό δέν μποροῦμε νά σωθοῦμε», λέει ὁἍγιος Νικόδημος. «Γι’ αὐτό στίς μέρες μας δέν ἔχουμε πολλούς Ἁγίους». Δυστυχῶςδέν ἔχουμε. Δέν ἔχουμε ἀνθρώπους πού φτάνουν στή θέωση γιατί ἀκριβῶς δένκάνουν αὐτήν τήν ἐργασία οἱ ἄνθρωποι. Μία αἰτία εἴπαμε εἶναι πού λείπουν τάβιβλία. Ἡ δεύτερη αἰτία, πού ἰσχύει καί γιά ἐμᾶς, εἶναι ἡ ἀμέλεια. Αὐτό εἶναι. Ἐνῶτό ξέρουμε, ὅμως ἀμελοῦμε. Δέν πρέπει ν’ ἀμελοῦμε ἀδελφοί μου. Πρῶτος ἐγώ πούτό λέω. Πρέπει νά πατάξουμε τήν ἀμέλεια. Νά προσπαθήσουμε νά προσευχόμαστεκαί ὄχι ν’ ἀργολογοῦμε, οὔτε νά γαστριμαργοῦμε, οὔτε νά κατακρίνουμε. Αὐτά εἶναιβασικά ἐμπόδια γιά τήν προσευχή : ἡ πολυλογία, ἡ ἀργολογία, ἡ ἀκρασία, ἡ ἔλλειψηἐγκράτειας στό φαγητό κ.τ.λ., οἱ πολλές συναναστροφές καί ἡ κατάκριση. Αὐτά130

σκοτώνουν τήν προσευχή. Ὅταν ὅλη μέρα μιλᾶς ἤ ἀκόμα χειρότερα κατακρίνεις-βέβαια ἀπό τήν πολύ ὁμιλία πᾶς καί στήν κατάκριση, εἶναι ἀδύνατο νά μήν πᾶς- δένμπορεῖς φυσικά μετά νά πεῖς τήν εὐχή.Ὅποτε ἄς τά ἔχουμε αὐτά ὑπόψιν μας.ΑΠΟΡΙΕΣ–Ὅποιος δέ φτάσει στήν θέωση δέ θά σωθεῖ;–Αὐτό λέει ὁ Ἅγιος Νικόδημος στό προοίμιο στή Φιλοκαλία «χωρίς νά θεωθεῖ ὁ νοῦς-λέει κάποιος- ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι δυνατόν, ὄχι ν’ ἁγιάσει, ἀλλά οὔτε νά σωθεῖ, τόὁποῖον καί μόνο στήν ἀκοή εἶναι φοβερά φρικτό. Διότι τό ἴδιο εἶναι τό νά σωθεῖ ὁἄνθρωπος καί τό ἴδιο νά θεωθεῖ, σύμφωνα μέ τήν ἀποκάλυψη τῶν θεοσόφωνπατέρων». Εἶναι ξεκάθαρο, πολύ σημαντικό. Λέει ὁ Ἅγιος «στήν γενιά μας δέσώζονται πολλοί». Γιατί σήμερα σώζονται; Γιατί ἐμεῖς νομίζουμε ὅτι θά σωθοῦμε;Πρέπει νά ἐργαστοῦμε. Νά τό πάρουμε στά σοβαρά.Κάποιος Ἅγιος εἶχε πάει σέ ἕνα μοναστήρι καί τοῦ δείξανε μία φωτογραφία μέπαλιότερους μοναχούς. Εἶχε περίπου ἐκατό μοναχούς στή φωτογραφία. Τούς κοίταζεἕναν ἕναν καί εἶπε ὅτι ἀπό ὅλους αὐτούς μόνο αὐτός σώθηκε. Ἀπό ὅλους αὐτούς τούςμοναχούς μόνο ἕνας! Μοναχοί κιόλας. Καταλάβατε τί γίνεται; Γι’ αὐτό πρέπει νά τόπάρουμε στά σοβαρά. Δέν εἶναι ἁπλό πράγμα. Νά ἐργαστοῦμε μέσα μας.Ὁ Χριστός θέλει τήν καρδιά μας. Δέ θέλει τή νηστεία μας καί οἱ Φαρισαῖοι ἔκαναννηστεῖες. Οὔτε τίς ἐλεημοσύνες μας καί οἱ Φαρισαῖοι ἔκαναν ἐλεημοσύνες γιάἐπίδειξη. Δέ θέλει τίποτα ἐξωτερικό. Θέλει ἐμᾶς τούς ἴδιους.Ὅπως εἴπαμε ὁ ἄνθρωπος εἶναι δύο πράγματα: ὁ νοῦς καί τό αὐτεξούσιο. Αὐτά τάδύο θέλει. Ἄν δέν τοῦ δώσεις αὐτά τά δύο, ὅ,τι ἄλλο καί ἄν τοῦ δώσεις δέν«ἱκανοποιεῖται» ὁ Θεός. Μέ ποιά ἔννοια; Δέ σώζεται ὁ ἄνθρωπος, γιατί ὁ ἄνθρωποςκυρίως εἶναι αὐτά τά δύο. Τί νά τό κάνω ἐγώ νά λιώσεις τό σῶμα σου μέ τή νηστεία;Πολλοί τό κάνουν. Εὔκολο εἶναι αὐτό. Ἤ νά δώσεις τό πορτοφόλι σου σέἐλεημοσύνη, ἀλλά νά μή δίνεις τό νοῦ σου στό Χριστό; Ὅλη μέρα τό μυαλό νάπεριπλανιέται. Νά μήν δίνεις τήν ἐλευθερία σου στόν Χριστό. Νά λές «ἄς λέει ὁΧριστός, ἐγώ θέλω αὐτό», «γιατί Θεέ μου μοῦ τό ’δωσες αὐτό; Ἐγώ δέν τό ἤθελααὐτό. Τί σου ἔκανα;». Αὐτός ὁ ἄνθρωπος δέν ἔχει δώσει τό αὐτεξούσιό του στόΧριστό, δέν ἀρέσει στό Χριστό. Δέν ἔχει μπεῖ καν στήν γραμμή νά γίνει μαθητής τοῦΧριστοῦ. Ἀφοῦ αὐτά τά δύο, τό δώσιμο τοῦ νοῦ μας καί τῆς ἐλευθερίας μας στόΧριστό, εἶναι προϋπόθεση γιά νά ἀκολουθήσουμε τό Χριστό. Λέει «ὅποιος θέλει νάμέ ἀκολουθήσει, πρέπει νά ἀρνηθεῖ τόν ἑαυτό του». Τό νοῦ του καί τό αὐτεξούσιο νάτά δώσει στόν Χριστό. Στή συνέχεια λέει «νά σηκώσει τόν Σταυρό του», δηλαδή νάεἶναι ἀποφασισμένος νά δώσει καί τή ζωή του, τή βιολογική ζωή του καί μέ τόν πιόφρικτό θάνατο, ἀκόμα καί πάνω στόν σταυρό δηλαδή. «Νά πεθάνει γιά χάρη Μου.Τότε μπορεῖ νά γίνει μαθητής Μου». Δηλαδή ἀπόφαση γιά σωματικό θάνατο καίἀπόφαση γιά αὐταπάρνηση πλήρη τοῦ νοῦ καί τοῦ αὐτεξουσίου. Τότε ὁ ἄνθρωποςμπαίνει στήν γραμμή νά γίνει μαθητής τοῦ Χριστοῦ.131

Σήμερα γιατί ἀποτυγχάνουμε ὡς Χριστιανοί;Γιατί δέν ἔχουμε αὐτές τίς δύο προϋποθέσεις. Ἄν δέν τίς ἔχεις πῶς θά γίνεις μαθητήςτοῦ Χριστοῦ; Καί νομίζουμε ὅτι θά σωθοῦμε κιόλας! Ἀφοῦ δέν ἔχουμε ἀποκτήσεικαν τίς προϋποθέσεις γιά νά γίνουμε μαθητές.Ὅποτε ἔχουμε πολλή δουλειά νά κάνουμε. Αὐτό εἶναι τό μήνυμα. Ἄς ἀρχίσουμε ἀπότώρα. Μπορεῖ νά χάσαμε πολλά χρόνια. Ὁ Θεός μᾶς δέχεται ἀκόμα καί τώρα. Νάξεκινήσουμε νά Τόν ἐπικαλούμαστε συνέχεια καί νά γεμίσουμε μέ αὐτήν τή Χάρη.Σήμερα ὁ κόσμος πάσχει ἀπό κατάθλιψη καί ἡ ἐπιστήμη λέει, ὅτι τό 2020 θά εἶναι ἡπρώτη ἤ δεύτερη αἰτία θανάτου. Ὁ λόγος εἶναι ἀκριβῶς ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀφήσειτόν Θεό, ἔχει αὐτονομηθεῖ, ὅποτε δέ ζεῖ μέ τόν Θεό, δέν ἔχει τή Χάρη, εἶναι νεκρήψυχή καί ἡ νεκρή ψυχή φυσικά θά ἔχει καί κατάθλιψη καί ὅλα τά ἄρρωστα.–Ὁ ληστής πού σώθηκε, εἶχε πεθάνει πρίν φτάσει στή θέωση. Πῶς σώθηκε δηλαδή;Ἡ μετάνοια δέ μετράει;– Ἡ θέωση δέν εἶναι θέμα χρόνου, εἶναι θέμα διάθεσης. Ὁ ληστής -ἄν προσέξουμε τόΕὐαγγέλιο- ἔκανε κάτι πάρα πολύ μεγάλο. Ὑπερασπίστηκε τό Χριστό, στή χειρότερηστιγμή τῆς ζωῆς του. Ὅταν πέθαινε. Τήν ὥρα πού ὁ ἴδιος πέθαινε, ξεψυχοῦσε πάνωστόν Σταυρό, ἐκείνη τήν ὥρα εἶπε στόν ἐξ’ ἀριστερόν ληστή «Σταμάτα. Δένκαταλαβαίνεις ὅτι Αὐτός εἶναι ἀθῶος; Ἐμεῖς δικαίως παθαίνουμε ὅ,τι παθαίνουμε.Αὐτός δέν ἔκανε τίποτα».Ὑπερασπίζεται τό Χριστό, ξεχνάει τόν πόνο του, ξεχνάει τόν ἐπικείμενο θάνατό τουκαί ὑπερασπίζεται τό Χριστό. Ἐκείνη τή στιγμή! Καί ὄχι μόνο. Προσέξτε. Λέτε ὅτιδέν ἔχει φτάσει στήν θέωση. Ἕχει φτάσει, γιατί ἀποκαλεῖ τό Χριστό, Κύριο. Λέει«μνήσθητί μου Κύριε». Αὐτό τό «Κύριε» ξέρετε τί σημαίνει; Θεέ. Τόν ἀναγνωρίζειὡς Θεό, ὡς Μεσσία. Τόν κατάλαβε, πίστεψε ὅτι εἶναι Μεσσίας, ὁ Χριστός.Θά μοῦ πεῖτε ὅλα αὐτά ἔγιναν σέ δυό-τρεῖς ὧρες; Ναί. Δέ θέλει πολύ ὁ ἄνθρωπος γιάνά πιστέψει. Γιά τήν πίστη δέν ὑπάρχει κανένα ἐμπόδιο, μόνο νά θέλεις. Αὐτό τόἔκανε ὁ ληστής πολύ γρήγορα καί τοῦ εἶπε ὁ Χριστός σήμερα θά εἶσαι μαζί μου στόνΠαράδεισο.–Ἄν εἶσαι δοσμένος στό Χριστό, δίνεσαι καί κάνεις προσπάθειες. Ἐκεῖ τί γίνεται;–Αὐτό θέλει ὁ Χριστός. Τήν προσπάθεια θέλει. Δέν θέλει ἀποτέλεσμα, τόἀποτέλεσμα εἶναι δικό Του. Ἀλλά νά ἐξετάζουμε τόν ἑαυτό μας. Τήν κάνουμε σωστάτήν προσπάθεια; Γι’ αὐτό χρειάζεται ὁ Πνευματικός. Δέν τό κάνουμε μόνοι μας. Τόκακό εἶναι ἡ αὐτονόμηση. Βρίσκουμε τόν Πνευματικό ὁδηγό καί τόν ρωτᾶμε «Πάτερκάνω αὐτό. Εἶναι σωστό; Κάνω τό ἄλλο. Εἶναι σωστό;». Διαβάζουμε τούς ἍγιουςΠατέρες, ἐξομολογούμαστε, κάνουμε ὑπακοή καί προπάντων κάνουμε ἀδιάλειπτηπροσευχή, ὅποτε δέν ὑπάρχει περίπτωση, ἡ Χάρις θά ἐνεργοποιηθεῖ καί θάαἰσθανθοῦμε μέσα μας τό Χριστό, τήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Γιατί λέει ὁ Χριστός«σ’αὐτόν πού κάνει τίς ἐντολές μου, θά ἔρθω νά μείνω μέσα του καί κεῖνος μέσαΜου. Μαζί μέ τόν Πατέρα θα ἔρθω καί Ἐγῶ καί θά κάνουμε μονή, κατοικητήριο»(Ιω.14,23).132

Ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρος πού εἶχε τόσο μεγάλη ἀγάπη στό Χριστό, ὅταν τοῦἄνοιξαν, μετά τό μαρτύριο, τό στῆθος καί τήν καρδιά, βρῆκαν μέσα στήν καρδιάγραμμένη τή λέξη ‘Ἰησοῦς’ μέ χρυσά γράμματα. Τόσο συχνά δηλαδή ἔλεγε τήν εὐχή,τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, πού εἶχε ἀποτυπωθεῖ μέ χρυσά γράμματα στήν καρδιά του.Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέει «νά ἐπικαλεῖσαι συνέχεια τό ὄνομα τοῦΧριστοῦ, γιά νά καταπιεῖ ἡ καρδιά σου τόν Ἰησοῦ καί ὁ Ἰησοῦς τήν καρδιά σου».Ἐκεῖ πρέπει νά φτάσουμε. Θέλει συνεχῆ προσπάθεια, ζέση. Ἐμπόδια ὑπάρχουνπάντα, ἀλλά ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ θά τά ξεπερνάει.–Μᾶς εἴπατε πώς κανείς ἀπό τό 16 μπορεῖ νά φτάσει στό 20. Ὅταν ὅμως εἶναι κανείςστό 5 ἤ στό 10 καί κάθε μέρα σκέφτεται πῶς θά βρεῖ νά φάει, πῶς θά μπορέσει νάσυνεννοηθεῖ μέ τόν συγγενῆ του πού ἔχουν μαλώσει, πῶς θά μπορέσει νά κλείσει τήντηλεόραση πού δέν τήν κλείνει ποτέ καί θέλει συνέχεια νά μαθαίνει εἰδήσεις ἀπό τόδιαδίκτυο μήπως καί χάσει κάτι ἀπό τίς τρέχουσες ἐξελίξεις, πῶς θά κάνειἀδιάλειπτη προσευχή;– Ἀδιάλειπτη προσευχή θά κάνει μαθαίνοντας. Δηλαδή ξεκινάει, ὅσο καί ἄν δέν τήνκαταλαβαίνει, νά τήν ψιθυρίζει. Ἀπόφαση θά πάρει. Πῶς κάποιος παίρνει ὀκτώ ὧρεςἐργασία, νά βιδώνει μία βίδα; Ὀκτώ ὧρες κάνει αὐτήν τή δουλειά. Βλέπετε στίςαὐτοκινητοβιομηχανίες τέτοιες δουλειές εἶναι. Περνάει τό αὐτοκίνητο ἀπό μπροστάτου βάζει μία βίδα, τό ἑπόμενο τό ἴδιο, τό ἑπόμενο τό ἴδιο. Ὀκτώ ὧρες λέει κανείς δέβαριέσαι; Βαριέμαι, δέ βαριέμαι θά τό κάνω. Ἔτσι δέν εἶναι; Ἀλλιῶς δέ θά ἔχω νάφάω.Ἔτσι ξεκινᾶς καί λές ἤ θά σωθῶ ἤ δέ θά σωθῶ. Θά πιέσω τόν ἑαυτό μου, ὅσο καί ἄνμου φαίνεται ἀνιαρό καί βαρετό καί θά τό κάνω. Ὁπότε θά δεῖς, ὅτι αὐτό τελικάὑπερβαίνεται, τό αἴσθημα τῆς βαρεμάρας, τῆς ἀκηδίας. Γιατί αὐτό εἶναι τό ἐμπόδιοστήν προσευχή, ἡ ἀκηδία, ἡ ἀμέλεια. Λέει κάποιος «ἐντάξει βρέ παιδί μου τώρα, τόεἶπα, τό εἶπα.., βαρέθηκα». Τί θά πεῖ βαρέθηκες; Βαριέσαι νά τρῶς; Δέ βαριέσαι. Θάπεῖς «ἅμα δέν τό κάνω αὐτό, δέ θά φάω σήμερα». Νά βάλεις ἕναν τέτοιον ὅρο. «Δέθά φάω σήμερα ἄν δέν κάνω τόν κανόνα μου. Νά βάλω τόν ἑαυτό μου κάτω νά κάνωτέσσερις ὧρες νοερά προσευχή».Ὁ Ἅγιος ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἔλεγε ὅτι «ὁ κάθε Χριστιανός τουλάχιστοντέσσερις ὧρες τήν ἡμέρα πρέπει νά προσεύχεται». Τέσσερις μέ τεσσερισήμισι ὧρεςὁ κάθε Χριστιανός, -ὄχι μόνο ὁ μοναχός- πρέπει νά προσεύχεται. Ὅλοι οἱ Χριστιανοίὄφειλαν πρωί καί βράδυ νά πηγαίνουν στήν Ἐκκλησία, σύμφωνα μέ τίς ἈποστολικέςΔιαταγές, δηλαδή τά πρῶτα βιβλία ἀπό τά ὁποῖα ἔχουμε ὁδηγίες γιά τούςΧριστιανούς. Κάθε μέρα, πρωί-βράδυ ἔπρεπε ὁ Χριστιανός νά πάει στήν Ἐκκλησία,νά κάνει τόν Ὄρθρο καί τόν Ἑσπερινό ὁπωσδήποτε. Σήμερα τό ἔχουμε περιορίσει σέμία ὥρα, καί ἄν, τήν Κυριακή.Ὅλα αὐτά ἔχουν σημασία πού μᾶς λένε οἱ Ἅγιοι, γιά νά μπορέσουμε νά κάνουμεσωστή ἐργασία. Καί ἡ νηστεία ἔχει σημασία καί ἡ προσευχή καί ἡ Θεία Λειτουργία.Ὅλα, ὅλα, ὅλα. Ἀλλά ἐκεῖνο πού εἶναι ἡ ψυχή θά λέγαμε καί δίνει ζωή σέ ὅλα εἶναι ἡἀδιάλειπτη ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος.133

Ὅταν λοιπόν τό κάνεις αὐτό, θά φύγει καί ἡ ἔννοια τοῦ τί θά φάω, θά φύγει καί ἡἔννοια τοῦ τί θά γίνει τό παιδί μου, ὅλα θά φύγουνε. Γιατί πλέον ὁ νοῦς σου κολλάεισέ αὐτά.Ὁ νοῦς δέν ξεκολλάει ἀπό κάπου, ἄν δέν κολλήσει κάπου ἀλλοῦ. Νομίζουμε ὅτι ἄνπολεμᾶμε τούς λογισμούς μας, θά σωθοῦμε. Ὄχι. Δέν πολεμᾶμε τούς λογισμούς μας,τούς περιφρονοῦμε καί κολλᾶμε τόν νοῦ μας στόν Χριστό. Αὐτή εἶναι ἡ ἀδιάλειπτηπροσευχή.Σήμερα ὅλοι οἱ ἄνθρωποι βασανίζονται ἀπό τούς λογισμούς τους, ἀπό τίς λεγόμενες‘ἔμμονες ἰδέες’. Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἔλεγε ὅτι «ἡ κατάθλιψη οὐσιαστικά εἶναι μίααἰχμαλωσία σέ ἕναν λογισμό». Ὑπάρχει ἕνας λογισμός, σέ αἰχμαλωτίζει καί τόνκάνει τόν ἄνθρωπο ἐρείπιο, σκουπίδι καί δέ θέλει νά κάνει τίποτα. Ἔχει κυριευθεῖ,ἔχει αἰχμαλωτιστεῖ ἀπό ἕναν λογισμό. Οὐσιαστικά εἶναι δαίμονας.Πῶς φεύγει ὁ δαίμονας;Τό εἶπε ὁ Χριστός. Μέ νηστεία καί προσευχή. Βλέπετε; Χρειάζεται ἡ ἀδιάλειπτηπροσευχή καί ἡ νηστεία φυσικά, ἡ ἐγκράτεια. Μετά φεύγουνε καί οἱ λογισμοί «τί θάγίνει πού δέν ἔχω λεφτά, τί θά γίνει μέ τήν κρίση κ.λ.π.».Ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή δηλαδή εἶναι δρόμος μετάνοιας. Ὁ Χριστός μας ὅταν ἄρχισενά μᾶς μιλάει δέ μᾶς εἶπε «ἐλᾶτε νά κάνουμε ἕνα συμβόλαιο νά σᾶς πείσω ὅτι ἐγώεἶμαι ὁ Χριστός. Θά σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἐγώ εἶμαι ὁ Θεός, γιά νά μέ πιστέψετε». Δένεἶπε ἔτσι. Τί εἶπε; «Μετανοεῖτε».Τί σημαίνει μετάνοια; Οὐσιαστικά σημαίνει ἀδιάλειπτη προσευχή γιατί ἡ λέξημετάνοια εἶναι μετά + νοῦς. Ἀλλάζω τό νοῦ μου, πού τόν εἶχα σέ λογισμούς τοῦ «τίθά φάω, πῶς θά δουλέψω τί θά κάνω μέ τό παιδί μου, τόν σύζυγο κ.λ.π.», τόν παίρνωἀπό ὅλα αὐτά καί τόν κολλάω στό Χριστό. Αὐτό εἶναι μετάνοια. Μετακινῶ δηλαδήτόν νοῦ μου στό Χριστό. Ἐκεῖ πού μέχρι τώρα ἔβλεπα ὁριζόντια, τώρα βλέπωκατακόρυφα. Ἔχετε δεῖ τόν καπετάνιο στό καράβι; Ὅταν πηγαίναμε στό Ἅγιο ὅροςκαμιά φορά βλέπαμε τόν καπετάνιο πού καθόταν μπροστά στό μεγάλο τιμόνι καίἔκανε μικρές κινήσεις δεξιά-ἀριστερά. Καί λέω: «τώρα τί κάνει; Παίζει μέ τότιμόνι»; Δέν παίζει καθόλου γιατί ἄν δέν κάνει αὐτές τίς ἀνεπαίσθητες, διορθωτικέςκινήσεις, τότε θά πέσουμε στά βράχια ἤ θά πᾶμε στήν Ἀφρική.Αὐτές οἱ κινήσεις εἶναι διορθωτικές κινήσεις τῆς πορείας, γιά νά μήν χάσεις τόνπροορισμό. Ἔτσι καί ἡ μετάνοια εἶναι οἱ διορθωτικές κινήσεις τοῦ νοῦ μας.Ὁ νοῦς μας ποῦ πρέπει νά πηγαίνει;Στόν Χριστό. Ὁ νοῦς μᾶς εἴμαστε ἐμεῖς, ὁ νοῦς μας ἑνώνεται μέ τό Θεό. Ὅτανλοιπόν ὁ νοῦς μας δέν εἶναι μέ τό Θεό, ἔχεις χάσει τήν πορεία. Ὁ νοῦς εἶναι στήνκυβέρνηση, στήν ἀντιπολίτευση, στά λεφτά, στούς πολιτικούς καί σ’ ὅλα αὐτά;Ἔχασες τήν πορεία. Ἡ τηλεόραση καί ὅλα τά σχετικά μᾶς ἀποπροσανατολίζουν. Νάἀναρωτηθεῖς «ἐγώ τώρα τί θέλω; Νά πάω ἐκεῖ ποῦ πρέπει ἤ νά πάω ὅπου ἀλλοῦ»;Ὄχι νά πᾶς ἐκεῖ πού πρέπει.134

Συνεπῶς κλείνω ὅλα τά ἄλλα. Θά μοῦ πεῖτε «ποῦ θά βρῶ τή δύναμη ποῦ μέ τραβάειἡ τηλεόραση, μέ τραβᾶνε ὅλα αὐτά»; Νά ἐκεῖ παίζει ρόλο ἡ Χάρις! Ἀρχίζεις νάπαρακαλᾶς τό Χριστό καί σοῦ δίνει τή Χάρη, ὥστε νά πεῖς ὄχι στήν τηλεόραση, ὄχιστό διαδίκτυο, ὄχι στήν ἀπρόσεκτη, ἐμπαθή ματιά, ὄχι στίς συζητήσεις, στίςἀργολογίες καί στίς πολυλογίες. Λοιπόν, αὐτό μέ τήν ἐπίκληση τοῦ Χριστοῦ πάλιγίνεται. Ὅλα γίνονται «διά τοῦ Χριστοῦ». Γι’ αὐτό εἶπε ὁ Χριστός «μείνατε ἐν ἐμοί»(Ιω. 15,4) «μείνετε μέσα μου». Πῶς μένουμε μέσα Του; Μέ τήν ἀδιάλειπτη μνήμη,ὅταν Τόν θυμόμαστε, προσευχόμαστε δηλαδή.Ὅταν ἕνας προσεύχεται, βοηθάει ὅλη τήν Ἐκκλησία. Εἶναι πολύ σημαντικό αὐτό.Βλέπετε ὁ Ἅγιος Παΐσιος, ὁ Ἅγιος Πορφύριος, ἕνας ἄνθρωπος καί ἔχει ἀναγεννήσειὅλη τήν Ἑλλάδα μέ τά βιβλία του καί μέ ὅλα αὐτά πού μᾶς ἄφησε καί μέ τήνἁγιότητά του. Ἕνας πού θεραπεύεται, μετά βοηθάει νά θεραπευτοῦν κι ἄλλοι. Γι’αὐτό μήν ἀπελπιζόμαστε πού εἴμαστε λίγοι Χριστιανοί, μποροῦμε νά γίνουμε πολλοί,ἀλλά καί οἱ λίγοι ὅταν εἶναι σωστοί, κρατᾶνε ὅλο τόν κόσμο. Βλέπετε δέκα δίκαιοιἄν ὑπῆρχαν στά Σόδομα καί στά Γόμορρα, δέ θά καταστρεφόντουσαν.Ἀλλά εἴμαστε δέκα σήμερα στήν Ἑλλάδα;Μακάρι νά εἴμαστε! Πρέπει νά εἴμαστε. Ἀλλά τουλάχιστον ἐμεῖς πού συζητᾶμεσήμερα ἐδῶ νά προσπαθήσουμε. Νά ξεκινήσουμε ἀπό τόν ἑαυτό μας. Μήνπεριμένουμε οὔτε ἀπό κυβερνήσεις, οὔτε ἀπό τό κράτος, οὔτε ἀπό ἄλλους, οὔτε ἀπότίποτε. Ὁ καθένας προσωπικά νά μετανοήσει καί στή συνέχεια ἀλλάζει καί τό κράτοςκαί ὅλη ἡ ἀνθρωπότητα.Ἀμήν.Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης135

Ἀγάπη«Κύριε καί Δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεῦμα ἀργίας, περιεργίας, φιλαρχίας, καίἀργολογίας μή μοι δῷς», λέμε τώρα τή μεγάλη Τεσσαρακοστή πολλές φορές. Εἶναιμιά προσευχή τοῦ ἁγίου Ἐφραίμ τοῦ Σύρου, ἡ ὁποία ἔχει πάρα πολλά, ὑψηλά καίὡραῖα νοήματα.Λέμε «Κύριε καί Δέσποτα», Ἐσύ πού εἶσαι ὁ Δεσπότης, ὁ Κύριος, ὁ Κυρίαρχος, ὁΚυβερνήτης τῆς ζωῆς μου, σέ παρακαλῶ νά πάρεις ἀπό ἐμένα τό κακό πνεῦμα,τόπνεῦμα τῆς ἀργίας, τῆς τεμπελιᾶς, τῆς ἔλλειψης ἐργασίας, τῆς ἔλλειψης τῆς πράξης,τῆς ἔλλειψης τῶν ἔργων γιά τόν Θεό. Κυρίως ἡ ἀργία εἶναι αὐτή: Τό νά μήν κάνειδηλαδή ὁ ἄνθρωπος τίς πράξεις πού πρέπει γιά νά σωθεῖ. Βεβαίως καί νά ἐργάζεταιγιά νά ἔχει ὁ ἴδιος νά ζεῖ καί νά μήν ἐπιβαρύνει τούς ἄλλους, ἀλλά καί γιά νά κάνειἐλεημοσύνη.«Πνεῦμα περιεργίας» ἐπίσης. Νά φύγει καί αὐτό ἀπό ἐμᾶς, γιατί ἀπ’ τήν περιέργειαπροέρχονται πάρα πολλές ἁμαρτίες καί ἡ κατάκριση καί οἱ σκανδαλισμοί καί φτάνειὁ ἄνθρωπος καί σέ βαριά ἁμαρτήματα σαρκικά.«Φιλαρχίας». Νά φύγει καί τό πνεῦμα τῆς φιλαρχίας, ἡ ἀγάπη πού ἔχουμε δηλαδήστήν ἐξουσία, στή δύναμη, στό νά εἴμαστε ἐμεῖς οἱ κυρίαρχοι στό σπίτι, στήνοἰκογένεια κ.λ.π. Νά ἐπιβαλλόμαστε στούς ἄλλους, νά ἐπιβάλλουμε τή γνώμη μαςστούς ἄλλους. Νά φύγει κι αὐτό τό πνεῦμα.«Πνεῦμα ἀργίας, περιεργίας, φιλαρχίας, καί ἀργολογίας». Τό πνεῦμα τῆς ἀργολογίας,νά λέμε ἀργούς λόγους, δηλαδή λόγια τά ὁποῖα δέν εἶναι γιά τήν σωτηρία μας, δένεἶναι λόγια πνευματικά, εἶναι ἀνέκδοτα, εἶναι λόγια ὑπονοούμενα πολλές φορές,πονηρά, σαρκικά, αἰσχρά, πράγματα πού δέν θέλει ὁ Θεός, βλάσφημα, ψέματα, ὅλααὐτά εἶναι ἀργολογία καί εἶναι καί ἁμαρτήματα τῆς γλώσσας.«Πνεῦμα λοιπόνἀργίας, περιεργίας, φιλαρχίας, καί ἀργολογίας μή μοι δῷς», μή μοῦ δώσεις τέτοιοπνεῦμα, μήν ἐπιτρέψεις νά ἔχω τέτοιο πνεῦμα μέσα μου. Αὐτό βέβαια τό πνεῦμαεἶναι καί δικό μας, εἶναι καί τοῦ πονηροῦ. Ἐγκολπωνόμαστε πολλές φορές δηλαδήτόν πονηρό καί τόν κάνουμε δικό μας καί ἀναρωτιόμαστε γιατί ὑποφέρουμε. Ἔλεγεὁ ἅγιος Παΐσιος, ἅμα κάνεις ὑπακοή στό μαῦρο ἀφεντικό καί ἡ ζωή σου θά γίνειμαύρη μετά. Ὁ μαῦρος εἶναι τό ‘ταγκαλάκι’ καί μετά καί ἡ ζωή μας γίνεται μαύρη.Ἄν ὅμως διώξουμε τό πνεῦμα αὐτό τό κακό, τό πονηρό, μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ, τότεκαί ἡ ζωή μας γίνεται φωτεινή μέ τόν Θεό, πού εἶναι ἡ πηγή τῆς ἀληθινῆς χαρᾶς.Λέει λοιπόν ἡ εὐχή αὐτή τοῦ ἅγίου Ἐφραίμ, πρῶτον, πάρε Θεέ μου αὐτά τά κακά,γιατί ἀπ’ αὐτά τά κακά τήν ἀργία, τήν ἀμέλεια, τή ραθυμία, τήν τεμπελιά, τήνπεριέργεια, τήν ἀργολογία βγαίνουνε ὅλες οἱ ὑπόλοιπες ἁμαρτίες. Ἄν ψάξουμε λίγοθά δοῦμε, ὅτι κάθε ἁμαρτία ξεκινάει ἀπό τήν ἀμέλεια. Ἀμελοῦμε τήν προσευχή μας,ἀμελοῦμε τόν ἐκκλησιασμό μας, ἀμελοῦμε τήν ἐξομολόγηση, ἀμελοῦμε τή μετάνοια,ἀμελοῦμε τόν κανόνα μας, ἀμελοῦμε τήν πνευματική μελέτη καί μετά ἀρχίζουν ὅλες136

οἱ ἁμαρτίες.Γιατί ὅπως ἔλεγε ὁ ἅγιος Πορφύριος -τοῦ ὁποίου θά δοῦμε σήμερα ἕνα ὡραῖοκείμενό του- ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου εἶναι σάν ἕνα δωμάτιο κι αὐτό τό δωμάτιο πρέπειπάντα μέ κάτι νά γεμίζει. Ἄν λοιπόν, λέει, τό γεμίσουμε μέ τό καλό πνεῦμα, μέ τήνἀγάπη, μέ τήν ταπείνωση, μέ τήν ὑπομονή, μέ τήν πραότητα, δέν χωράει νά μπεῖ τόκακό, τό πονηρό πνεῦμα, ὁ διάβολος. Ἄν ὅμως ἀδειάσουμε ἀπό τό καλό, ἔρχεταιἀμέσως τό κακό.– Ἡ ἀμέλεια τί κάνει;Μᾶς ἀδειάζει ἀπό τό καλό καί γεμίζει ὁ ἄνθρωπος μέ τό κακό. Γι’ αὐτό χρειάζεται νάἀγωνιζόμαστε, νά προσπαθοῦμε συνεχῶς νά γεμίζουμε τόν ἑαυτό μας, τό δωμάτιοτῆς ψυχῆς μας μέ τό καλό, μέ καλές σκέψεις καί καλές ἐπιθυμίες. Ὁπότε εἶναιἀπαραίτητο νά προσευχόμαστε, νά μελετᾶμε τόν λόγο τοῦ Θεοῦ, νά μελετᾶμε τούςβίους τῶν ἁγίων, ὥστε τό δωμάτιο τῆς ψυχῆς μας νά εἶναι γεμάτο πάντα μέ τό καλό,νά μή χωράει τό κακό. Ὅταν ἀμελοῦμε, τότε μπαίνει τό κακό.Νά φύγει λοιπόν παρακαλᾶμε, μέ τήν εὐχή τοῦ ἁγίου Ἐφραίμ, τό κακό. Νά φύγει τόκακό πνεῦμα, ἀλλά δέν εἶναι ἀρκετό μόνο αὐτό. Θυμᾶστε ὅταν μιλήσαμε γιά τήμετάνοια, εἴπαμε ὅτι μετάνοια εἶναι δύο πράγματα. Πρῶτο, νά φύγουμε ἀπ΄ τό κακό,ἀλλά δεύτερο νά κάνουμε καί τό καλό. «Ἔκκλινον ἀπό κακοῦ καί ποίησον ἀγαθόν»(Ψαλμ. 33,15), ὅπως λέει ὁ Δαβίδ, ξέκλινε, φύγε ἀπό τό κακό καί κάνε τό καλό.– Ποιό εἶναι τώρα τό καλό;Λέει στή συνέχεια ἡ εὐχή τοῦ ἅγίου Ἐφραίμ «Πνεῦμα δέ σωφροσύνης,ταπεινοφροσύνης, ὑπομονῆς καί ἀγάπης». Βλέπετε, νά τώρα στή θέση ἐκείνων τῶνκακῶν πού εἶπε: τήν ἀμέλεια, τήν ἀργία, τήν περιέργεια, τή φιλαρχία, τήν ἀργολογία,λέει τώρα νά βάλεις τά καλά.Τήν σωφροσύνη. Τί θά πεῖ σωφροσύνη; Νά ἔχεις καθαρότητα στήν ψυχή σου, στήνκαρδιά σου. Εἶσαι ἄγαμος; Νά εἶσαι ἁγνός, νά εἶσαι παρθένος, νά εἶσαι καθαρός στήσκέψη καί στό σῶμα. Εἶσαι ἔγγαμος; Νά ἔχεις πάλι ἁγνότητα, καθαρότητα,σωφροσύνη, νά μήν προδίδεις τόν σύζυγο, τή σύζυγο, νά εἶναι «ἀμίαντος ἡ κοίτη»(Ἑβρ. 13,4), ὅπως λέμε στό μυστήριο τοῦ Γάμου. Νά μή μολυνθεῖ ἡ κοίτη. Νά μήνμοιχεύει ὁ ἄνθρωπος. Ὄχι μόνο σωματικά, ἀλλά οὔτε καί πνευματικά, οὔτε μέσκέψεις, οὔτε καί μέ βλέμματα.Πνεῦμα σωφροσύνης, πνεῦμα, μετά, ταπεινοφροσύνης. Πολύ μεγάλη ἀρετή ἡταπεινοφροσύνη. Πνεῦμα ὑπομονῆς καί πνεῦμα ἀγάπης, πού εἶναι τό κορυφαῖο. Ἡἀγάπη εἶναι ἡ κορυφαία ἀρετή. Ἀλλά καί ἡ ἀγάπη μαζί μέ τήν ταπείνωση, ἔλεγε ὁἅγιος Παΐσιος, εἶναι ἡ συχνότητα στήν ὁποία ἐργάζεται ὁ Θεός. Ἄν θέλουμε νάπιάσουμε ἐπικοινωνία, ἐπαφή μέ τόν Θεό, θά πρέπει νά ἔχουμε κι ἐμεῖς αὐτή τήσυχνότητα μέσα μας.Σήμερα λοιπόν σκέφτηκα νά ποῦμε γιά τήν ἀγάπη, μέ βάση βέβαια αὐτά πού λέει ὁἅγιος Πορφύριος, γιατί ὑπάρχει καί στήν εὐχή τοῦ ἅγίου Ἐφραίμ καί συνδέεται μ’αὐτό πού λέει στό τέλος. Δηλαδή, «Σέ παρακαλῶ Κύριε δῶσ’ μου πνεῦμα137

σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, ὑπομονῆς καί ἀγάπης, δώρησαί μοι τοῦ ὁρᾶν τά ἐμάπταίσματα, καί μή κατακρίνειν τόν ἀδελφόν μου». Εἶναι ἀπόδειξη μεγίστης ἀγάπηςτό νά μήν κατακρίνουμε. Νά μήν μειώνουμε δηλαδή τόν ἄλλον μέσα μας, νά μήν τόνκρίνουμε μέ αὐστηρότητα καί νά μήν τόν καταδικάζουμε.Ποτέ δέν ἔχουμε ἐμεῖς δικαίωμα νά καταδικάσουμε κανέναν ἄνθρωπο. Ἄλλο τήνπράξη, πού πάντα, ἄν εἶναι καλή τήν ἐπαινοῦμε ἤ ἄν εἶναι κακή τήν καταδικάζουμε,ἀλλά ποτέ δέν καταδικάζουμε καί δέν κατακρίνουμε τό πρόσωπο. Γι’ αὐτό καί ὁἅγιος λοιπόν, μετά ἀπό τό πνεῦμα τῆς ἀγάπης πού ζητᾶμε, λέει προσέξτε μήνκατακρίνετε γιατί ἡ κατάκριση διώχνει τήν ἀγάπη. Ἕνας πού κατακρίνει, φυσικά δένἀγαπάει. Εἶναι τό ἀντίθετο τῆς ἀγάπης.Λέει λοιπόν ὁ ἅγιος Πορφύριος, γι’ αὐτό τό θέμα: «Ἡ ἀγάπη πρός τόν ἀδελφόκαλλιεργεῖ τήν ἀγάπη πρός τόν Θεό». Τώρα πού εἶναι μεγάλη Σαρακοστή, εἶναι μιάκαλή εὐκαιρία νά βάλουμε αὐτό τό καλό θεμέλιο στή ζωή μας, πού λέγεται ἀγάπηκαί νά ξέρετε ὅτι ἡ ἀγάπη πάει μαζί μέ τήν ταπείνωση. Οὐσιαστικά εἶναι σχεδόν ἡἴδια ἀρετή. Ἄν κανείς ἔχει ταπείνωση θά βάζει καί τόν ἀδελφό του μπροστά ἀπ’αὐτόν, πάνω ἀπ’ αὐτόν. Νά ἡ ἀγάπη! Νά ἡ τιμή! Καί φυσικά ποτέ δέν θά τόνκατακρίνει.Ἡ ἀγάπη εἶναι ἡ πρώτη ἐντολή. Ὁ Κύριος, ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη ἀκόμα, μᾶςδιέταξε νά ἀγαπᾶμε. Ποιόν; Πρῶτα τόν ἴδιο τόν Θεό. Νά σᾶς πῶ καί ἕναπεριστατικό: κάποιος Δεσπότης εἶχε πάει σ’ ἕνα σχολεῖο καί ρωτοῦσε τά παιδάκια –Ποιά εἶναι ἡ πιό μεγάλη, ἡ πιό σπουδαία ἐντολή πού μᾶς ἔδωσε ὁ Χριστός μας; Καίτί λέγανε τά παιδάκια; –Ἡ πιό μεγάλη καί σπουδαία ἐντολή εἶναι νά ἀγαπᾶμε ὁ ἕναςτόν ἄλλον. Τούς λέει, λάθος κάνετε, ἡ πιό μεγάλη καί σπουδαία ἐντολή δέν εἶναι ν’ἀγαπᾶμε ὁ ἕνας τόν ἄλλον, εἶναι ν’ ἀγαπᾶμε τόν Θεό. Ἄν ἀγαπᾶμε τόν Θεό, μετά θάἀγαπᾶμε σωστά καί ὁ ἕνας τόν ἄλλον.Σήμερα οἱ ἄνθρωποι ἐπειδή δέν ἀγαπᾶνε τόν Θεό, δέν ἀγαπᾶνε καί ὁ ἕνας τόν ἄλλονἀληθινά καί σωστά. Γι’ αὐτό βλέπετε δυό ἄνθρωποι πού κάνουν γάμο, μετά ἀπό λίγοχωρίζουνε καί μπορεῖ νά λένε ὅτι ἐμεῖς ἀγαπιόμαστε τρελά. Ποῦ πάει αὐτή ἡ ἀγάπημετά ἀπό λίγο καιρό, μετά ἀπό λίγες μέρες ἐνδεχομένως ἤ λίγους μῆνες; Μπορεῖ νάγίνει καί ἕνα ἀπύθμενο μίσος. Ἄραγε ἦταν σωστή αὐτή ἡ ἀγάπη πού εἶχαν; Δέν ἦτανσωστή, γιατί ἡ ἀγάπη ἡ σωστή, ὅπως λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος «οὐδέποτε ἐκπίπτει»(Α΄Κορ. 13,8). Ποτέ δέν ξεπέφτει, ποτέ δέν σταματάει, ποτέ δέν παύει. Ἄρα δέν ἦτανσωστή ἀγάπη. Ἦταν μιά ἀγάπη ἀνθρώπινη, ἐμπαθής, ἀτελής. Γιατί συμβαίνει τώρααὐτό; Γιατί δέν ἀγαπᾶμε σωστά τόν Θεό. Ἄν ἀγαπήσει κανείς σωστά τόν Θεό, μετάἀγαπάει σωστά καί τόν πλησίον.– Γιά νά τό ποῦμε καί ἀπό τήν ἀρχή, ποιά εἶναι ἡ σωστή ἀγάπη, ἡ τέλεια ἀγάπη πούθέλει ὁ Θεός νά ἔχουμε μεταξύ μας;Εἶναι αὐτή ἡ ἀγάπη, πού τή λέμε, ἀνιδιοτελή. Τί θά πεῖ ἀνιδιοτελής; Ἀγάπη ἡ ὁποίαδέν ἐπιδιώκει τό ἴδιον τέλος, τό ἴδιον ὄφελος. Εἶναι μιά ἀγάπη πού δέν ἐπιδιώκειἀνταπόδοση. Ἀκόμα καί ὁ γάμος τί εἶναι ἐν πολλοῖς, νά μήν ποῦμε σχεδόν πάντα;Εἶναι κάτι σάν ἐμπορική πράξη. Τί θά πάρεις ἀπό τή νύφη, τί προίκα θά πάρεις, τί138

περιουσία θά δώσεις καί πολλές φορές τά μαλώματα καί τά χωρίσματα γίνονται γι’αὐτό τό πράγμα. Ἐνῶ, ἄν ὑπῆρχε ἀνιδιοτελής ἀγάπη, τί θά ἔλεγε ὁ καθένας; Δέν μέἐνδιαφέρει τί θά μοῦ δώσεις. Ἐγώ σέ ἀγαπῶ καί δέν θέλω τίποτα. Τό ἴδιο θά ἔλεγεκαί τό ἄλλο μέλος καί ἔτσι στεριώνει ἡ οἰκογένεια καί δέν καταλύεται ποτέ.Ἀλλά αὐτό, εἴπαμε, ξεκινάει ἀπό τήν ἀγάπη στόν Θεό. Ἅμα, αὐτοί οἱ δυό πούπρόκειται νά κάνουν οἰκογένεια, δέν ἔχουν ἀγαπήσει τόν Θεό σωστά, οὔτε καίμεταξύ τους θά ἀγαπηθοῦν ποτέ σωστά καί κινδυνεύει ἀνά πᾶσα στιγμή ἡ οἰκογένειανά διαλυθεῖ. Βλέπουμε στίς μέρες μας πῶς ὅλοι ἤ σχεδόν ὅλοι ἤ πάρα πολλοί, τέλοςπάντων, φτάνουν στό διαζύγιο.Λέει λοιπόν ὁ ἅγιος Πορφύριος: «Ἕνα εἶναι τό ζητούμενο στή ζωή μας, ἡ ἀγάπη, ἡλατρεία στόν Χριστό καί ἡ ἀγάπη στούς συνανθρώπους μας». Γιατί οὐσιαστικά αὐτήἡ ἐντολή τῆς ἀγάπης εἶναι μία. Φαίνεται πώς εἶναι δύο, μία ἐντολή πρός τόν Θεό, νάἀγαπᾶμε τόν Θεό καί μία πρός τόν πλησίον, ἀλλά οὐσιαστικά εἶναι ὅπως ὁ Σταυρός,πού ἔχει δύο κέρατα. Ἔχει τό κάθετο πού δείχνει πρός τά πάνω πρός τόν Θεό καί τόὁριζόντιο πρός τόν πλησίον.Ἔτσι καί ἡ ἀγάπη οὐσιαστικά εἶναι ἕνας Σταυρός καί ὁ ἄνθρωπος πού ἀγαπάεισωστά εἶναι ἕνας σταυρωμένος ἄνθρωπος. Ἀγαπάει καθέτως τόν Θεό καί ὁριζοντίωςὅλους τούς ἀνθρώπους καί ἡ ζωή του εἶναι σταυρική, γι’ αὐτό εἶναι καί ἀναστάσιμη.Ἀπό τόν Σταυρό πᾶμε στήν Ἀνάσταση. Ἄν δέν ἔχουμε Σταυρό, δέν μποροῦμε νάπᾶμε στήν Ἀνάσταση.Οἱ ἄνθρωποι σήμερα θέλουν νά πᾶνε κατευθείαν στήν Ἀνάσταση, ἀλλά δέν γίνεται,ἄν δέν σταυρωθοῦμε. Ἡ ἀγάπη εἶναι ἕνας σταυρός. Ἡ ἀγάπη εἶναι θυσία, ἡ ἀληθινήἀγάπη. Γιατί, ὅταν δέν ζητᾶς τό συμφέρον σου, μπορεῖ καί ὁ ἄλλος νά σέἐκμεταλλευτεῖ, νά σέ ἀδικήσει, ἀλλά αὐτό γιά τό ὁποῖο ἀδικήθηκες, θά τό πάρειςπολλαπλάσιο ἀπό τόν Θεό,.Τό σπουδαιότερο λοιπόν πράγμα πού ἔχει νά κάνει ὁ ἄνθρωπος εἶναι αὐτό: νάἀγαπήσει πρῶτα τόν Θεό καί μετά τούς συνανθρώπους του.«Νά εἴμαστε ὅλοι ἕνα μέ κεφαλή τόν Χριστό». Αὐτό πραγματοποεῖται μόνο μέσαστήν Ἐκκλησία. Δέν μποροῦμε νά γίνουμε ἕνα μόνοι μας ἤ νά συμφωνήσουμε, ἄςποῦμε στήν οἰκογένεια, κατά κάποιο τρόπο μεταξύ μας. Ποιά εἶναι ἡ ἐπιτυχία στήνοἰκογένεια; Πότε εἶναι ἐπιτυχημένη μιά οἰκογένεια; Ὅταν ὁ ἄνδρας καί ἡ γυναίκαγίνουν ἕνα. Ἁπλῶς ἕνα σῶμα; Ὄχι. Νά γίνουν μιά ψυχή; Οὔτε αὐτό. Ἀλλά νά γίνουνἕνα πνεῦμα. Δηλαδή ὅ,τι θέλει ὁ ἕνας, νά θέλει καί ὁ ἄλλος. Νά ταυτιστοῦνε τάθελήματά τους. Ἀλλά αὐτό δέν μπορεῖ νά συμβεῖ ἄν δέν ζοῦνε μέσα στήν Ἐκκλησίασωστά, ἐκεῖ δηλαδή ὅπου ὑπάρχει τό θέλημα τοῦ Θεοῦ.Ὅταν λοιπόν ζοῦνε σωστά στήν Ἐκκλησία καί ὁ ἕνας καί ὁ ἄλλος θά θέλουνε αὐτόπού θέλει ὁ Χριστός, ὁπότε ἔχουν τό ἴδιο θέλημα. Οὔτε τσακωμοί ὑπάρχουν τότε,οὔτε διαφωνίες, οὔτε πικρίες, οὔτε στεναχώριες, οὔτε χωρισμοί. Αὐτό λοιπόν τόκαταφέρνουμε μέ τόν Χριστό. Μπαίνουμε στό σῶμα τοῦ Χριστοῦ, πού εἶναι ἡἘκκλησία καί ἔχει κεφαλή τόν Χριστό. Γι’ αὐτό λέει ὁ ἅγιος, αὐτό εἶναι τό σπουδαῖο139

νά γίνουμε ἕνα, ὄχι μόνο μέσα στήν οἰκογένεια, ἀλλά καί μέσα στήν ἐνορία καί μέσαστό χωριό καί μέσα στήν πόλη καί μέσα σ’ ὅλη τήν Ἑλλάδα καί μέσα σ’ ὅλη τήνὈρθοδοξία. Καί αὐτό γίνεται ὅταν ζήσουμε σωστά μέσα στήν Ἐκκλησία, τότεγινόμαστε ἕνα σῶμα.Ἔχετε ἀκούσει τήν ἔκφραση πού λέμε ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό σῶμα τοῦ Χριστοῦκαί ἐμεῖς εἴμαστε μέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. Πότε ὅμως εἴμαστε μέλη; Ὅτανπραγματικά ἀγαπᾶμε τόν Χριστό καί ἀγαπιόμαστε καί μεταξύ μας ἐξαιτίας τοῦΧριστοῦ καί διά τοῦ Χριστοῦ. Μέ τή χάρη τοῦ Χριστοῦ καί ὄχι ἰδιοτελῶς, ἀπόσυμφέρον νά ἀγαπᾶμε ὁ ἕνας τόν ἄλλον. Χωρίς νά ζητᾶμε ἀνταπόδοση, χωρίς νάζητᾶμε κάτι ἀπό τόν ἄλλον, νά τόν ἀγαπᾶμε. Αὐτή εἶναι ἡ τέλεια ἀγάπη.«Ἔτσι μόνο θ’ ἀποκτήσομε τήν χάρη, τόν οὐρανό, τήν αἰώνια ζωή», λέει ὁ ἅγιοςΠορφύριος. Ἡ ἀγάπη πρός τόν ἀδελφό καλλιεργεῖ τήν ἀγάπη πρός τόν Θεό».Κοιτᾶξτε τώρα κάτι πολύ σημαντικό. Πῶς θά ἀγαπήσουμε τόν Θεό πού δέν τόνβλέπουμε; Εἶναι δύσκολο. Γιά τόν λόγο αὐτό λέει καί ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ: θάἀγαπήσεις τόν ἀδελφό σου, θά κάνεις προσπάθεια νά ἀγαπήσεις τόν διπλανό σου καίθά φτάσεις καί στήν τέλεια ἀγάπη πρός τόν Θεό, μέ τήν προϋπόθεση ὅτι θά ἔχειςστόν νοῦ σου καί τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ.Ξεκινᾶμε ἀπό τήν ἀγάπη στόν Θεό, πού σημαίνει ὅτι προσπαθοῦμε νά τηρήσουμε τίςἐντολές. Τί εἶπε ὁ Χριστός μας; Ἐκεῖνος εἶναι πού μέ ἀγαπάει, πού ἔχει τίς ἐντολέςμου καί τίς τηρεῖ (Ἰω. 14,21). Καί ποιά εἶναι ἡ ἐντολή μου; Πρῶτα-πρῶτα νάἀγαπήσω τόν ἀδελφό μου. Ἀγαπᾶμε λοιπόν τόν ἀδελφό μας, ἐπειδή ὅμως μᾶς τό λέειὁ Χριστός καί σιγά-σιγά φτάνουμε καί στήν τέλεια ἀγάπη πρός τόν Θεό.«Εἴμαστε εὐτυχισμένοι, ὅταν ἀγαπήσομε ὅλους τούς ἀνθρώπους μυστικά». Γιατίβλέπετε πολλές φορές θέλουμε νά δείχνουμε τήν ἀγάπη μας ἐξωτερικά. Κι αὐτό καλόεἶναι, ἀλλά ἀκόμα καλύτερο εἶναι νά τό κάνουμε μυστικά. Νά τούς ἀγαπᾶμε ὅλους,χωρίς νά τό δείχνουμε ἰδιαίτερα. Θά μοῦ πεῖτε πῶς μπορεῖ νά γίνει αὐτό; Ἕναςτρόπος νά τούς ἀγαπήσουμε ὅλους, εἶναι νά προσευχόμαστε γιά ὅλους. Αὐτός εἶναι ὁπιό ἀποτελεσματικός τρόπος.Πολλές φορές μέσα στήν οἰκογένεια ὑπάρχει μιά ὄχι καλή ἀτμόσφαιρα. Γιατί; Γιατίμέσα μας, μυστικά, δέν ἔχουμε καλούς λογισμούς ὁ ἕνας γιά τόν ἄλλο. Ὁ ἄνδρας γιάτήν γυναίκα, ἡ γυναίκα γιά τόν ἄνδρα. Μπορεῖ νά μή μιλᾶνε ἐξωτερικά, νά μή λένετίποτα, ἀλλά νά ἔχουν κακούς λογισμούς. Γιά παράδειγμα, λέει ἡ γυναίκα ‘κοίταξέτον δέν ἐνδιαφέρεται γιά μένα, φεύγει ὅλη τήν ἡμέρα, πάω νά συζητήσω δέν δέχεται,δέν μέ ἀκούει, δέν συζητᾶμε καθόλου, δέν μέ καταλαβαίνει’. Μπορεῖ νά μή λέειτίποτα ἐξωτερικά, ἀλλά ἐπειδή ἔχει τέτοιους κακούς λογισμούς μέσα της, αὐτόἐπηρεάζει καί τόν σύζυγο. Τό καταλαβαίνει ἡ ψυχή του. Ἡ κάθε ψυχή καταλαβαίνειπῶς εἶναι διατεθιμένη ἡ ἄλλη ἀπέναντί της. Ὁπότε σκέφτεται καί ἐκεῖνος ‘Τί νάκάνω μ’ αὐτήν τήν γυναίκα πού ἔμπλεξα, ἄς πάω στό καφενεῖο’ καί τήν ἀφήνει. Τίγίνεται μετά; Μεγαλώνει τό χάσμα καί δέν γίνεται τίποτα.Ἄν λοιπόν ἡ γυναίκα θέλει νά κερδίσει τόν ἄνδρα -μπορεῖ νά γίνεται καί τό ἀνάποδο,δέν ἔχω κάτι μέ τίς γυναῖκες, ἁπλῶς λέω κάτι πού συμβαίνει μερικές φορές- θά140

πρέπει πρῶτα νά κάνει μέσα της διόρθωση. Ὄχι ἁπλῶς ἐξωτερικά νά δείξει ἀγάπη,ἀλλά καί μέσα της νά ἔχει καλούς λογισμούς. Νά πεῖ ‘τόν καημένο κοίταξεκουράζεται ὅλη μέρα γιά μᾶς, νά τοῦ δείξω λίγη ἀγάπη, νά κάνω προσευχή, ΚύριεἸησοῦ Χριστέ βοήθησε τόν σύζυγό μου’.Ὅταν, λέει ὁ ἅγιος Πορφύριος, κάνεις προσευχή, τόν ἄλλον τόν χαϊδεύειςπνευματικά καί τόν ζεσταίνεις καί ἔρχεται κοντά σου γιατί ἀναπαύεται. Κι ὁ ἴδιοςκαλά-καλά δέν ξέρει γιατί ἔρχεται. Θέλεις λοιπόν νά κερδίσεις τόν σύζυγό σου; Ἔτσιθά τόν κερδίσεις. Κάνε προσευχή καί θά ἔρχεται κοντά σου ἀπό τή ζέστη τήνπνευματική καί τήν ἀνάπαυση καί δέν θά ξέρει κι αὐτός τί ἀκριβῶς συμβαίνει. Ὄχιὅπως κάποιες τρισάθλιες οἱ καημένες πού πᾶνε στούς μάγους γιά νά ἑλκύσουν τήνἀγάπη τοῦ ἄνδρα τους. Ἀντί νά πᾶνε δηλαδή στόν Θεό νά κάνουν προσευχή, πᾶνεστόν διάβολο καί τί κάνει ὁ διάβολος; Τούς χωρίζει. Τούς ὁδηγεῖ στό διαζύγιο, γιατίὁ διάβολος ποτέ δέν θέλει οἱ ἄνθρωποι νά εἶναι ἑνωμένοι καί οἱ οἰκογένειες νά εἶναιἀγαπημένες.Κατά τόν ἴδιο τρόπο, ὅπως εἴπαμε στήν οἰκογένεια, πρέπει νά γίνει καί στήν ἐργασίακαί στήν ἐνορία καί ὁπουδήποτε εἶναι ὁ καθένας. Γιατί καί στήν ἐργασία δέν ἔχουμεπροβλήματα; Πῶς θά φτιάξουν οἱ ἐργασιακές σχέσεις; Πάλι μέ τή μυστική προσευχή.Μέ τόν νά ἀγαπήσουμε μυστικά τούς ἄλλους, ἀκόμα κι ἄν δέν μᾶς ἀγαπᾶνε. Ὁ ἄλλοςθά ἑλκυστεῖ καί θά ἔρχεται κοντά μας, ὅπως εἴπαμε, καί δέν θά ξέρει γιατί ἔρχεται.Θά νιώθει ὡραῖα. Ἐνῶ ὅταν ἔχουμε κακούς λογισμούς, ξέρετε τί γίνεται; Τόνἀπωθοῦμε τόν ἄλλον, τόν διώχνουμε. Καί λέει ἡ γυναίκα –Γιατί ἔφυγε ὁ ἄνδρας ἀπότό σπίτι; Δέν μ’ ἀγαπάει. Ἐσύ τόν ἀγαπᾶς μέ τούς κακούς λογισμούς πού ἔχεις μέσασου γι’ αὐτόν; Τόν διώχνεις μέ τούς λογισμούς κακούς πού κάνεις.Ἄν ἐμεῖς ἀγαπήσουμε τούς ἄλλους, θά νιώθουμε πώς ὅλοι μᾶς ἀγαποῦν, θά νιώθουμεκαί τήν ἀγάπη τῶν ἄλλων. Λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος γιά τόν ἑαυτό του: «Ὁμαθητής ὅν ἠγάπα ὁ ᾿Ιησοῦς» (Ἰω. 21,7). Δέν λέει «ἐγώ» ἀπό ταπείνωση. Ἀλλά εἶναιαὐτός. Θά πεῖς: ‘Μόνο αὐτόν ἀγαποῦσε ὁ Ἰησοῦς, τόν Ἰωάννη; Δέν τούς ἀγαποῦσεὅλους τούς Ἀποστόλους’; Ὅλους τούς ἀγαποῦσε καί τόν Ἰούδα τόν ἀγαποῦσε. Ἀλλάὁ Ἰωάννης αἰσθανόταν πιό πολύ τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, γιατί ὁ ἴδιος τόν ἀγαποῦσεπερισσότερο ἀπ’ τούς ἄλλους.Ὅταν λοιπόν κι ἐμεῖς ἀγαπᾶμε τούς ἄλλους, αἰσθανόμαστε καί τήν ἀγάπη τῶνἄλλων. Κανείς δέν μπορεῖ νά φτάσει στόν Θεό, ἄν δέν περάσει ἀπ’ τούς ἀνθρώπους.Γιατί «ὁ μή ἀγαπῶν τόν ἀδελφόν ὅν ἐώρακε, τόν Θεόν ὅν οὐχ ἑώρακε πῶς δύναταιἀγαπᾶν;» (Α΄ Ἰω. 4,20), λέει ὁ μαθητής τῆς ἀγάπης, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος.Μέ ἁπλά λόγια, αὐτός πού δέν ἀγαπάει τόν ἀδελφό του πού τόν βλέπει, τόν γείτονάτου, τόν σύζυγό του, τήν σύζυγό του, τό παιδί του, τήν πεθερά του, τόν πεθερό του,πού τόν βλέπει κάθε μέρα, τόν Θεό πού δέν βλέπει, πῶς γίνεται νά Τόν ἀγαπήσει;Ὁ κάθε ἄνθρωπος εἶναι εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, ἔτσι δέν εἶναι; Πολλοί μέ ρωτᾶνε τώρα γιάτούς λαθρομετανάστες. ‘Τί νά κάνουμε, πάτερ, νά τούς βοηθήσουμε; Αὐτοί εἶναιἀλλόθρησκοι, εἶναι μουσουλμάνοι, εἶναι μέ κακές διαθέσεις..’. Μπορεῖ κάποιοι…Σίγουρα ὄχι ὅλοι. Ἀλλά τί μᾶς εἶπε ὁ Θεός; Ὅτι ὁ κάθε ἄνθρωπος εἶναι εἰκόνα τοῦ141

Θεοῦ. Εἶναι δηλαδή σάν νά βλέπεις τόν Χριστό. Τί λέει στό Εὐαγγέλιο τῆς Κρίσεως;«Ξένος ἤμην καί συνηγάγετέ με» (Ματθ. 15,35), στούς δίκαιους ἔ; Στούς ἄδικους τίλέει; Ἦμουν ξένος καί δέν μέ ἐπισκεφθήκατε, δέν μέ πήρατε στό σπίτι σας. Βλέπετε;Ἑπομένως καί σ’ αὐτούς πρέπει νά δείξουμε ἀγάπη. Δέν λέω νά μήν προσέχουμε τόσπίτι μας. Θά τό προσέχουμε καί τούς συγγενεῖς μας καί τά πάντα. Δέν θάκοιμόμαστε μέ τά τσαρούχια, πού ἔλεγε καί ὁ ἅγιος Παΐσιος γιατί ὑπάρχουν καίκάποιοι ἐνδεχομένως πού δέν ἔχουν καλές διαθέσεις, ἀλλά ὑπάρχουν καί ἄλλοι πούεἶναι θύματα. Δέ μποροῦμε νά τούς ἀφήσουμε νά πεθάνουν. Θά προσέχουμε, ἀλλάσυγχρόνως θά δείξουμε τήν χριστιανική ἀγάπη, ἡ ὁποία ἀγκαλιάζει τούς πάντες, ὄχιμόνο τούς χριστιανούς.Βέβαια ἀπ’ τήν ἄλλη δέν πρέπει νά ξεχνᾶμε ὅτι πρέπει πάνω ἀπ’ ὅλα νά προσέχουμετούς ὀρθόδοξους. Θά προσέχουμε καί τούς ἄλλους, θά τούς ἀγαπᾶμε, ἀλλά πρῶταλέει ὁ Ἀπόστολος (Γαλ. 6,10) θά φροντίσεις τούς δικούς σου ἀνθρώπους. Ἔτσιλοιπόν, ἄν δέν ἀγαπήσουμε τούς ἀδελφούς μας, δέ μποροῦμε ν΄ ἀγαπήσουμε τόνΘεό.«Ν’ ἀγαπᾶμε, νά θυσιαζόμαστε γιά ὅλους ἀνιδιοτελῶς, χωρίς νά ζητᾶμεἀνταπόδοση». Αὐτή εἶναι ἡ τέλεια ἀγάπη, ἡ ἀνιδιοτελής. Νά μή ζητᾶμε ἀνταπόδοση.Ὅταν ζητᾶς ἀνταπόδοση, δέν ἔχεις ἀγάπη. Ἀσκεῖς ἕνα ἐμπόριο. Ρωτάει, ἄς ποῦμε, ὁἕνας τόν ἄλλον στήν οἰκογένεια, τά μέλη, οἱ σύζυγοι: ‘Μ’ ἀγαπᾶς;’. Δέν πρέπει νάζητᾶς ἀπ’ τόν ἄλλον. Ἐσύ νά ρωτήσεις τόν ἑαυτό σου ‘Τήν ἀγαπῶ;’, ‘Τόν ἀγαπῶ;’,αὐτή εἶναι ἡ σωστή ἐρώτηση. Ὅταν ρωτᾶς τόν ἄλλον, φανερώνεις ὅτι ζητᾶς κάτι ἀπόαὐτόν. Ἐνῶ ἡ σωστή, ἡ ἀνιδιοτελής ἀγάπη δέν ζητάει τίποτα ἀπ’ τόν ἄλλον. Μόνοδίνει. Γι’ αὐτό τί λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος; «Ἡ ἀγάπη οὐ ζητεῖ τά ἑαυτῆς» (Α΄Κορ.13,5). Δέν ζητᾶ τό δικό του συμφέρον αὐτός πού ἀγαπάει ἀληθινά, ζητάει μόνο τόσυμφέρον τοῦ ἄλλου. Λέει πάλι ὡραῖα ὁ Ἀπόστολος «μηδείς τό ἑαυτοῦ ζητείτω,ἀλλά τό τοῦ ἑτέρου ἕκαστος» (Α΄Κορ. 10,24). Νά γιατί δέν πετυχαίνει ἡ οἰκογένεια,καταλάβατε; Γιατί ὁ καθένας ζητάει τό συμφέρον του καί ὄχι τό συμφέρον τοῦἄλλου.Μπορεῖ νά ἀγαπᾶνε ὁ ἕνας τόν ἄλλον -νά λέει ὅτι τόν ἀγαπάει- ἀλλά θέλει καί τήνἀνταπόκριση. Δέν εἶναι σωστή ἀγάπη αὐτή. Ἡ σωστή ἀγάπη δέν ζητάειἀνταπόκριση. Θά πεῖτε: ‘Πολύ ὑψηλά πράγματα μᾶς λές πάτερ, πολύ δύσκολα. Ἐμεῖςπαντρευτήκαμε γιά νά ἔχουμε ἕνα στήριγμα, γιά νά ἔχουμε κάποιον νάἀκουμπήσουμε’. Σᾶς λέω τό τέλειο, γιά νά ξέρετε ποῦ πρέπει νά φτάσουμε. Νά τάξεπεράσουμε αὐτά σιγά-σιγά, γιατί δέν πρέπει ὁ ἄνθρωπος νά ζητάει ἀνθρώπιναστηρίγματα.Τί λέει ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ; «Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ ἐλπίζων ἐπ᾿ ἄνθρωπον» (Ἱερ. 17,5).Φοβερός λόγος ἔ; Ἀπό τόν προφήτη Ἱερεμία στήν Παλαιά Διαθήκη ἀκόμα, πρόΧριστοῦ. Ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ τό γράφει, καταραμένος αὐτός πού ἐλπίζει σέ ἄνθρωπο,σέ ὁποιονδήποτε ἄνθρωπο. Δέν λέει νά ἐλπίζεις στόν σύζυγό σου, στή σύζυγό σου.Σέ κανέναν νά μήν ἐλπίζεις ἀπό ἀνθρώπους, γιατί γίνεσαι καταραμένος. Τί θά πεῖκαταραμένος; Χωρισμένος ἀπό τόν Θεό. Μετά δέν ἔχεις τόν Θεό βοηθό. Χάνεις τήχάρη τοῦ Θεοῦ. Ποιός εἶναι εὐλογημένος; Αὐτός πού ἐλπίζει στόν Θεό.142

Οὔτε ἀκόμα νά ἐλπίζεις καί στά μπράτσα σου. «Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ ἐλπίζων ἐπ᾿ἄνθρωπον ἤ στηρίζει βραχίονα αὐτοῦ» (Ἱερ. 17,5) ἤ στηρίζεται στούς βραχίονές του,στά μπράτσα του. Κι αὐτός καταραμένος εἶναι. Βλέπετε σήμερα πόσο λάθοςδιδάσκουμε τά παιδιά νά ἔχουν αὐτοπεποίθηση, νά πιστεύουν στά μπράτσα τους, στήδύναμή τους, στά πτυχία τους, στίς γνώσεις τους; Τελείως λάθος. Τά κάνουμεκαταραμένα τά παιδιά, δηλαδή χωρισμένα ἀπό τόν Θεό. Μετά φυσικά ποῦ νάπατήσουν τά παιδιά στήν Ἐκκλησία! Πῶς νά γίνουν καλά παιδιά; Βλέπετε τί βασικάλάθη κάνουμε;Θά πρέπει λοιπόν νά μάθουμε αὐτή τήν ἀνιδιοτέλεια γιά νά πετύχουμε στή σχέσημας μέ τόν ἄλλον, τόν ὁποιοδήποτε ἄλλον, τόν γείτονα, τόν σύζυγο, τό παιδί. Καί τόπαιδί ἀκόμα. Δέν πρέπει νά ἔχεις στό πίσω μέρος τοῦ μυαλοῦ σου ‘Ἐντάξει, κάτι θάδῶ καί ’γώ ἀπό τό παιδί μου στό μέλλον’. Μπορεῖ νά μή δεῖς τίποτα. Νά μή ζητᾶς νάδεῖς κάτι ἀπό τό παιδί σου, ἀνταπόδοση δηλαδή. Τίποτα. Νά ζητᾶς μόνο τόν Θεό. Τίλέει ὁ Χριστός; «Ζητᾶτε μόνο τή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί τή δικαιοσύνη καί ὅλα τάἄλλα θά σᾶς τά δώσω Ἐγώ» (Ματθ. 6,33). Μήν τά ζητᾶτε ἀπό ἀνθρώπους.Τό τονίζω αὐτό γιατί ἐκεῖ εἶναι πού κάνουμε λάθος καί γινόμαστε δυστυχισμένοι.Γιατί ἔχουμε μέσα μας θελήματα. Θέλουμε τόν ἄλλον νά μᾶς ἀγαπήσει ἤ τέλοςπάντων νά ἀνταποκριθεῖ στήν ἀγάπη μας ἤ ἐπιτέλους νά μᾶς ἀφήσει ἥσυχους. Ὄχι νάμήν θέλεις τίποτα, νά θέλεις μόνο αὐτό πού θέλει ὁ Θεός. Νά ζητᾶς τήν ἀγάπη τοῦΘεοῦ, τήν δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ, τήν ἀρετή, τό καλό, τόν Θεό, τή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ,τίποτα ἄλλο. Ὁπότε δέν θά ἔχεις αἰτία νά στενοχωριέσαι μέ τίποτα. Ἐσύ νά δίνειςἀγάπη σέ ὅλους. Δέν θά ζητᾶς ἀνταπόδοση καί δέν θά στενοχωριέσαι, ἄν ὁ ἄλλος δένθά σοῦ δίνει.Θά πεῖ κανείς: Γιατί νά κοπιάζω τότε καί νά δίνω ἀγάπη; Γιά τόν Θεό! Γιατί θά τήνπάρεις τήν ἀνταπόδοση χιλιοπλάσια ἀπό τόν Θεό. Δοκιμᾶστε το καί θά δεῖτε. Δεῖξτεἀγάπη χωρίς νά ζητᾶτε ἀνταπόδοση καί νά χαίρεστε νά μή σᾶς λένε οὔτε εὐχαριστῶ.Δέν πειράζει. Θά τό πάρετε ἀπό τόν Θεό πολλαπλάσιο. Ἐνῶ ἅμα ζητᾶς τήνἀνταπόδοση, τή χάνεις ἀπό τόν Θεό. Θά ἀκούσεις «ἀπέλαβες τά ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇσου» (Λουκ. 16,25). Ἀπόλαυσες, ὅπως εἶπε θυμᾶστε σέ ἐκεῖνον τόν πλούσιο, πού δένἐλεοῦσε τόν Λάζαρο καί ἔλεγε –Καλά γιά μένα μιά σταγόνα νεράκι δέν ἔχει; Τοῦλέει –Τά πῆρες ὅλα στή γῆ. Τί ζητᾶς τώρα ἀπό μένα; Γι’ αὐτό, ἄς μή ζητᾶμεἀνταπόδοση στήν ἀγάπη μας. Τή χάνουμε μετά ἀπό τόν Θεό. Χάνουμε τόν μισθό μαςἀπό τόν Θεό. Δέ μᾶς συμφέρει.«Ν’ ἀγαπᾶμε, νά θυσιαζόμαστε γιά ὅλους» χωρίς διακρίσεις. Κι αὐτό εἶναι πολύσημαντικό, νά μήν κάνουμε διακρίσεις στήν ἀγάπη μας. Εἴπαμε προηγουμένως γιάτούς λαθρομετανάστες κλπ, νά μήν κάνουμε διακρίσεις. Ἀγάπη σέ ὅλους. Μά καίστούς ἐχθρούς καί σ’ αὐτούς πού μᾶς ἐκμεταλλεύονται; Καί σ’ αὐτούς. Ἀγάπη«χωρίς νά ζητᾶμε ἀνταπόδοση». Προσέξτε τί λέει τώρα, εἶναι πολύ σημαντικό. «Τότεἰσορροπεῖ ὁ ἄνθρωπος». Ἰσορροπεῖ ψυχικά, ψυχολογικά, πνευματικά, ὑπαρξιακά.Γιατί ὁ ἄνθρωπος εἶναι φτιαγμένος, ὄχι ἁπλῶς ν’ ἀγαπάει, νά γίνει ἀγάπη. Ὄχι ἁπλῶςνά ἔχει ἀγάπη, νά γίνει ἀγάπη. Νά εἶναι ὅλος ἀγάπη. Ὅπως εἶναι ὁ Χριστός μας. «ὉΘεός ἀγάπη ἐστίν» (Α΄ Ἰω. 4,8). Καί ἐμεῖς εἴμαστε φτιαγμένοι, ἔχουμε μέσα μας -ἄς143

τό ποῦμε ἔτσι- τήν προοπτική καί τήν ἐντολή νά μοιάσουμε στόν Θεό. Ἀφοῦ λοιπόνὁ Θεός εἶναι ἀγάπη καί ἐμεῖς πρέπει νά εἴμαστε ἀγάπη, νά γίνουμε ἀγάπη, ἄνθέλουμε νά σωθοῦμε, νά μοιάσουμε στόν Θεό. Τότε ἰσορροποῦμε.Ἄν δέν ἔχουμε ἀγάπη, ξέρετε τί παθαίνουμε; Ἀρρωσταίνουμε. Ὄχι μόνο πνευματικάκαί ψυχικά, ἁμαρτάνουμε, ἀλλά καί σωματικά ἀρρωσταίνουμε. Παρατηρῆστε τοστόν ἑαυτό σας. Ἀρρωσταίνουμε ὅταν μᾶς πιάσει μιά κακία, μᾶς πιάσει ἕνας θυμός,μᾶς πιάσει μιά μεγάλη στενοχώρια.Γνωρίζετε ὅτι ἡ στενοχώρια εἶναι ἁμαρτία; Ἁμαρτία εἶναι ἡ στενοχώρια. Ἄλλοθλίψις καί ἄλλο στενοχώρια. Λέει ὁ ἀπόστολος «θλιβόμενοι ἀλλ᾿ οὐστενοχωρούμενοι» (Β΄Κορ. 4,8). Ποιά εἶναι ἡ διαφορά; Θλίψις εἶναι κάτι πούἔρχεται ἀπ’ ἔξω. Νά τώρα ἔχουμε κάποια οἰκονομική δυσκολία, ἐνδεχομένως κάποιοιἔχουν. Ἰσως χρωστᾶμε, παθαίνουμε ἕνα ἀτύχημα. Εἶναι μιά θλίψις. Ἄλλο αὐτό καίἄλλο ἡ στενοχώρια. Ὅταν θά τοποθετηθοῦμε σωστά, δέν θά στενοχωρεθοῦμε. Θάποῦμε γιατί μᾶς ἦρθε αὐτό; Σίγουρα εἶναι γιά τό καλό μας.Ὁ Θεός δέν δίνει ποτέ κακό. Ποτέ δέν δίνει κακά πράγματα ὁ Θεός. Γι’ αὐτό εἶναιἀπαράδεκτο αὐτό πού λένε μερικοί –Γιατί Θεέ μου σέ μένα, τί κακό σοῦ ἔκανα; Γιατίμοῦ ἔδωσες αὐτό τό κακό; Δέν ὑπάρχει κακό. Ὁ Θεός δέν δίνει ποτέ κακό. Τό μόνοκακό ξέρετε ποιό εἶναι; Αὐτό πού κάνουμε ἐμεῖς, ὅταν ἁμαρτάνουμε. Αὐτό εἶναι τόκακό. Τά ἄλλα πού ἔρχονται ἀπ’ ἔξω εἶναι καλά. Ὁπότε δέν στενοχωριόμαστε, ὅταντοποθετηθοῦμε ἔτσι. Γι’ αὐτό λέει ὁ ἀπόστολος «θλιβόμενοι ἀλλ᾿ οὐστενοχωρούμενοι». Ὅταν ὅμως στενοχωριέσαι, σημαίνει ὅτι δέν ἔχεις τοποθετηθεῖσωστά ἀπέναντι στόν Θεό, ὅτι τά βάζεις μέ τόν Θεό. Κατακρίνεις.Παρατηρῆστε μετά ὅταν τό πάθουμε αὐτό, κρυολογοῦμε. Θά τό δεῖτε στήν πράξη.Γιατί; Ἑρμηνεύεται αὐτό καί ἰατρικά. Ὅταν κανείς μέσα του στενοχωριέται,στρεσάρεται, δέν δουλεύει σωστά τό ἐνδοκρινικό σύστημα. Οἱ ὁρμόνες πούβγάζουμε μέσα μας ἀπό τούς ἐνδοκρινεῖς ἀδένες δέν λειτουργοῦν σωστά, δένἰσορροποῦν. Δέν λειτουργεῖ σωστά τό ἐνδοκρινικό σύστημα, δημιουργοῦνταιἀνωμαλίες στόν ὀργανισμό, πέφτουν τά ἀντισώματα, ἡ ἄμυνα τοῦ ὀργανισμοῦ καί τάμικρόβια μᾶς ἐπιτίθενται καί ἀρρωσταίνουμε. Γιατί ὁ ἄνθρωπος εἶναιψυχοσωματικός, ψυχοσωματική ἑνότητα. Ἅμα ἡ ψυχή ἀρρωστήσει, ἀρρωσταίνει καίτό σῶμα. Ἡ στενοχώρια εἶναι μιά ἀρρώστια τῆς ψυχῆς. Κι ἅμα κανείς ἐπιμένει νάστενοχωριέται, φτάνει καί στήν κατάθλιψη, σέ πολύ βαριές καταστάσεις καί φτάνεικαί μέχρι τήν ἀνισορροπία καί μέχρι τήν τρέλα ἀκόμα. Δέν λέμε αὐτός εἶναιἀνισόρροπος;Ξέρετε τί λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος; Λέει ὅτι ὁ ἄνθρωπος πού εἶναιὑπερήφανος, ἀπό τήν πολλή ὑπερηφάνεια φτάνει στήν ἔκσταση τῶν φρενῶν, στήντρέλα δηλαδή. Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι, ὄχι ὅλοι βέβαια, παίζει ρόλο καί ἡκληρονομικότητα, ἀλλά πολλοί ἄνθρωποι ἀπό τήν μεγάλη τους ὑπερηφάνεια καί τόνμεγάλο ἐγωισμό φτάνουν στήν τρέλα. Ἐνῶ ἡ ψυχική καί σωματική ὑγεία τοῦἀνθρώπου ποιά εἶναι; Ἡ ταπείνωση καί ἡ ἀγάπη. Νά πού τό λέει ἐδῶ ὁ ἅγιος, ὅτανἀγαπᾶμε, τότε ἰσορροποῦμε. Ἕνας ἄνθρωπος πού δέν ἀγαπάει πρῶτα τόν Θεό καί144

μετά τούς ἄλλους ἀνιδιοτελῶς, γίνεται ἀνισόρροπος, προβληματικός καί γιά τόνἑαυτό του καί γιά τούς ἄλλους.«Μιά ἀγάπη πού ζητάει ἀνταπόδοση εἶναι ἰδιοτελής». Δέν εἶναι σωστή ἀγάπη. «Δένεἶναι γνήσια, καθαρή, ἀκραιφνής. Νά τούς ἀγαπᾶτε καί νά τούς συμπονᾶτε ὅλους.‘’Καί εἴτε πάσχει ἕν μέλος, συμπάσχει πάντα τά μέλη’’ (Α΄Κορ. 12,26)». Εἴπαμεεἴμαστε ὅλοι μέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, κομμάτια δηλαδή καί ὅταν στό σῶμασου πονάει ἕνα μέλος, πονάει τό χέρι, συμπάσχει ὅλο τό σῶμα. Ὑποφέρει ὅλος ὁἄνθρωπος. Ἔτσι καί μέσα στήν Ἐκκλησία καί μέσα στήν ἐνορία, καί μέσα στήνοἰκογένεια, ὅταν ζοῦμε τήν σωστή ἀγάπη, τήν ἀνιδιοτελή, ὅταν ἕνας πάσχει,συμπάσχουν καί οἱ ἄλλοι, δέν χαίρονται, λυποῦνται καί οἱ ἄλλοι καί προσπαθοῦν νάτόν βοηθήσουν.‘’Ὑμεῖς δέ ἐστε μέλη Χριστοῦ καί μέλη ἐκ μέρους’’. Ἐσεῖς λέει, ὁ καθένας ἀπό μᾶς,εἴμαστε κομμάτια τοῦ Χριστοῦ. Γιατί εἴπαμε ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό σῶμα τοῦΧριστοῦ, ὁ καθένας μας εἶναι ἕνα μέλος τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί ὁ καθένας μας εἶναικομμάτι τοῦ ἄλλου. Νά τί ὡραῖο πράγμα εἶναι ἡ Ἐκκλησία ὅταν ζοῦμε τό μυστήριοτῆς Ἐκκλησίας, ὅταν ζοῦμε τήν ἀνιδιοτελή ἀγάπη.– Ποῦ ὑπάρχει μοναξιά;Στήν Ἐκκλησία δέν ὑπάρχει μοναξιά. Στήν Ἐκκλησία ζοῦμε ὅλοι μαζί. Ζοῦμε αὐτότό μυστήριο, καθένας νιώθει κομμάτι τοῦ Χριστοῦ καί κομμάτι τοῦ ἄλλου. Ὁ ἕναςεἶναι κομμάτι τοῦ ἄλλου καί ὁ ἕνας ζεῖ γιά τόν ἄλλον, γιά χάρη τοῦ ἄλλου. Πότεὅμως; Ὅταν ζοῦμε αὐτή τήν ἀγάπη τήν ἀνιδιοτελή. Ὄχι ὅταν ζοῦμε τήν ἰδιοτελή,δηλαδή κοιτᾶμε νά πάρουμε ἀπ’ τόν ἄλλον. Ὄχι. Ὅταν κοιτᾶμε μόνο νά δώσουμε,χωρίς νά πάρουμε τίποτα.Ὁ Θεός ἔτσι μᾶς ἀγαπάει. Μᾶς εὐεργετεῖ ὅλους χωρίς νά ζητάει ἀνταπόδοση.«Βρέχει ἐπί δικαίους καί ἀδίκους» (Ματθ. 5,45). Δέν λέει «ὁ κυρ-Κώστας δέν μ’ἀγαπάει, μέ βλαστημάει, δέν θά βρέξω στό χωράφι του». Ὄχι, βρέχει καί στοῦ κυρ-Κώστα τό χωράφι παρόλο πού ἐκεῖνος ἀνταποδίδει στόν Θεό βλασφημίες, ἀντίεὐχαριστία καί οὔτε πατάει ποτέ στήν Ἐκκλησία νά πεῖ ἕνα εὐχαριστῶ. Οὔτε ποτέπῆγε νά ἐξομολογηθεῖ καί νά κοινωνήσει. Κι ἐκεῖνον τόν ἐλεεῖ ὁ Θεός. Βλέπετε, δένκοιτάει τί Τοῦ ἀνταποδίδουμε. Ἀλλοίμονο ἄν κοιτοῦσε αὐτό ὁ Θεός. Αὐτή εἶναι ἡἀνιδιοτελής ἀγάπη. Ἔτσι καί ἐμεῖς νά ἀγαπᾶμε ὅλους, χωρίς νά ζητᾶμε ἀνταπόδοσηγιατί τότε μοιάζουμε στόν Θεό.«Αὐτό εἶναι Ἐκκλησία. Ἐγώ, ἐσύ, αὐτός, ὁ ἄλλος νά αἰσθανόμαστε ὅτι εἴμαστε μέληΧριστοῦ, ὅτι εἴμαστε ἕνα. Ἡ φιλαυτία εἶναι ἐγωισμός». Αὐτό πού λένε κατεξοχήνσήμερα –Πρόσεχε τόν ἑαυτό σου, τό λένε καί λαϊκά –Κοίτα τήν πάρτη σου. Τί μένοιάζει ὁ ἄλλος; Αὐτό εἶναι φιλαυτία καί ἡ φιλαυτία εἶναι ἐγωισμός. Καί αὐτό τί σέκάνει; Σέ χωρίζει ἀπό τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τήν Ἐκκλησία, σέ χωρίζει καί ἀπό τόνΧριστό. Αὐτός ὁ ἄνθρωπος εἶναι δυστυχισμένος γιατί πλέον δέν κάνει αὐτά γιά τάὁποῖα πλάστηκε. Δέν ἐργάζεται δηλαδή στήν κατεύθυνση τοῦ καθ’ ὁμοίωσην. Δένμοιάζει στόν Θεό. Ὁ φίλαυτος καί ὁ ἐγωιστής κάνει ἀκριβῶς τό ἀντίθετο ἀπό αὐτόπού λέει ὁ Θεός: νά γίνουμε ἀγάπη. Ὁ φίλαυτος νοιάζεται μόνο γιά τόν ἑαυτό του.145

«Νά μή ζητᾶμε, ‘ἐγώ νά σταθῶ, ἐγώ νώ πάω στόν Παράδεισο’, ἀλλά νά νιώθομε γιάὅλους αὐτή τήν ἀγάπη. Καταλάβατε; Αὐτό εἶναι ταπείνωση». Κι ἀκόμα-ἀκόμα νάλέμε καλύτερα νά πάει ὁ ἄλλος στόν Παράδεισο, παρά ἐγώ. Αὐτό λέγανε οἱ ἅγιοι.Αὐτό εἶναι πολύ μεγάλη ἀγάπη. Ἔλεγε ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, πού ἦταν μιάχαρά στό Ἅγιο Ὄρος, στήν ἡσυχία του, δεκαπέντε χρόνια καί.. καί λέει ἄκουσα τήνκραυγή τῶν ἀδελφῶν μου πού χάνονται στόν κόσμο καί εἶπα ‘Θά βγῶ νά τούςβοηθήσω. Ἄς χαθῶ ἐγώ, νά σωθοῦν οἱ ἀδελφοί μου’. Δέν χάθηκε βέβαια κι αὐτός,γιατί ὅταν νοιάζεσαι γιά τή σωτηρία τοῦ ἄλλου, σώζεσαι κι ἐσύ. Γιατί, ὅπως εἴπαμε,ὅλοι εἴμαστε κομμάτια ὁ ἕνας τοῦ ἄλλου. Ὅταν λοιπόν φροντίζεις τόν ἄλλον, τόνἑαυτό σου φροντίζεις, γιατί ὁ ἕνας εἶναι κομμάτι τοῦ ἄλλου. Ἐνῶ, ὅταν πεῖς θάκοιτάξω μόνο τόν ἑαυτό μου, οὔτε τόν ἑαυτό σου φροντίζεις σωστά. Χάνεις καί τόνἑαυτό σου. Αὐτός εἶναι ὁ ἐγωιστής. Ὄχι μόνο δέν προσφέρει τίποτα στόν ἄλλον,ἀλλά καί τόν ἑαυτό του τόν καταστρέφει.Ὅταν λοιπόν ζητᾶμε νά μπεῖ κι ὁ ἄλλος στόν Παράδεισο καί πιό πολύ νάνοιαζόμαστε γιά τόν ἄλλον, γιά νά μήν πῶ ἀποκλειστικά νά νοιαζόμαστε γιά τόνἄλλον, τότε μπαίνουμε κι ἐμεῖς στόν Παράδεισο. Αὐτό λέει ὁ ἅγιος εἶναι καίταπείνωση. Αὐτή εἶναι ἡ ἀληθινή ταπείνωση νά νιώθουμε γιά ὅλους αὐτή τήν ἀγάπη.Νά τούς κάνουμε τούς ἄλλους πρώτους, νά τούς βάζουμε μπροστά τούς ἄλλους.Ἀκόμα καί στό θέμα τῆς σωτηρίας. Νά σωθοῦν ὅλοι οἱ ἄλλοι καί τελευταῖος καί ἐγώ.«Ἔτσι, ἄν ζοῦμε ἑνωμένοι, θά εἴμαστε μακάριοι, θά ζοῦμε στόν Παράδεισο. Ὁ κάθεδιπλανός μας, ὁ κάθε πλησίον μας εἶναι ‘’σάρξ ἐκ τῆς σαρκός μας’’ (Ἐφ. 5,30)», δένεἶναι; Εἶναι. Εἶναι ἕνα σχῆμα λόγου, μιά ὡραία παρομοίωση; Ὄχι. Εἶναι ἀλήθεια,εἶναι πραγματικότητα. Γιατί ὅλοι δέν ἔχουμε τήν ἴδια σάρκα; Ὅλοι δέν εἴμαστεπαιδιά τοῦ ἑνός Ἀδάμ καί τῆς Εὔας; Ὅλοι παιδιά τοῦ Ἀδάμ καί τῆς Εὔας εἴμαστε.Ἄρα καί κατά σάρκα εἴμαστε ἀδέλφια. Ἔχουμε τήν ἴδια σάρκα ἀφοῦ ἔχουμε τόν ἴδιογεννήτορα τόν Ἀδάμ καί τήν Εὔα. Ἀλλά μέσα στήν Ἐκκλησία εἴμαστε ἀκόμαπερισσότερο ἀδέλφια, γιατί ἔχουμε καί τήν Σάρκα τοῦ Χριστοῦ πού κοινωνοῦμε.Γι’ αὐτό λέει ὁ ἅγιος –καί τό παίρνει βέβαια αὐτό ἀπό τόν Ἀπόστολο Παῦλο στήνἉγία Γραφή- ὅτι ὁ καθένας εἶναι σάρκα τοῦ ἄλλου. Σάρκα μας εἶναι ὁ καθένας.«Μπορῶ νά ἀδιαφορήσω γι’ αὐτόν; Μπορῶ νά τόν πικράνω; Μπορῶ νά τόν μισήσω;Αὐτό εἶναι τό μεγαλύτερο μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας μας». Ὅταν νιώσουμε ἔτσι, δένμποροῦμε νά μισήσουμε τόν ἄλλον.«Νά γίνομε ὅλοι ἕνα ἐν Θεῷ. Ἂν αὐτό κάνομε, γινόμαστε δικοί Του». Λέμε πολλέςφορές καί μέ ρωτᾶνε οἱ ἄνθρωποι πῶς θά γίνουμε τοῦ Θεοῦ;– Πῶς θά ἀγαπήσουμε τόν Θεό;Εἶναι πολύ ἁπλό. Νά ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου. Νά νιώσεις ἕνα μέ τόν ἄλλον. Νάμήν τόν νιώσεις τόν ἄλλον ὡς ἀπειλή, ὡς ἐχθρό, ὡς ἐπίβουλο. Νά τόν νιώσεις σάρκαἀπό τήν σάρκα σου κι ὅπως νοιάζεσαι γιά τόν ἑαυτό σου νά νοιάζεσαι γιά τόν ἄλλονκαί ἀκόμα περισσότερο.Γι’ αὐτό εἶπε ὁ Χριστός μας: «νά ἀγαπᾶτε ὁ ἕνας τόν ἄλλον, καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς»146

(Ἰω. 15,12). Ὅπως Ἐγώ σᾶς ἀγάπησα, ἔτσι νά ἀγαπᾶτε ὁ ἕνας τόν ἄλλον.– Πῶς μᾶς ἀγάπησε ὁ Χριστός;Μᾶς ἀγάπησε ἄχρι θανάτου. Μέχρι θανάτου. Δηλαδή πέθανε γιά μᾶς. Ἔφτασε ἀπότήν πολλή του ἀγάπη νά πεθάνει γιά μᾶς. Τέτοια ἀγάπη, λέει, νά ἔχετε καί μεταξύσας. Νά φτάνετε δηλαδή στό σημεῖο ἀκόμα καί νά εἶστε ἔτοιμοι νά πεθάνετε γιά τόνἄλλον. Αὐτή εἶναι ἡ σωστή ἀγάπη.– Βλέπετε πόσο μακριά εἴμαστε ἀπό αὐτό πού ζητάει ὁ Χριστός;«Τίποτα καλύτερο δέν ὑπάρχει ἀπ’ αὐτή τήν ἑνότητα. Αὐτό εἶναι ἡ Ἐκκλησία. Αὐτόεἶναι ἡ Ὀρθοδοξία. Αὐτό εἶναι ὁ Παράδεισος». Νά νιώσουμε ἕνα μέ ὅλους. «Ἂςδιαβάσομε ἀπ’ τόν Εὐαγγελιστὴ Ἰωάννη τήν Ἀρχιερατική Προσευχή. Προσέξτε τούςστίχους: ‘’ἵνα ὦσιν ἕν, καθώς ἡμεῖς’’ (Ἰω. 17,11)». Παρακαλάει ὁ Χριστός τόν Θεό-Πατέρα γιά μᾶς καί τί λέει; «Πατέρα μου, τούς ἔδωσα ἐγώ τή Χάρη, πού μοῦ ἔδωσεςἘσύ ἐμένα, ὡς ἀνθρώπου γιά νά εἶναι ἕνα, ὅπως καί ἐμεῖς εἴμαστε ἕνα». Ὁ Πατέραςμέ τόν Υἱό καί τό Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι ἕνα καί ἔτσι θέλει νά εἴμαστε καί μεταξύ μας οἱἄνθρωποι.«…ἵνα πάντες ἕν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοί κἀγώ ἐν σοί…», ὅπως Ἐσύ εἶσαιμέσα μου καί Ἐγώ εἶμαι μέσα σου, ἔτσι θέλω καί οἱ ἄνθρωποι ὁ ἕνας νά εἶναι μέσαστόν ἄλλον, νά ζεῖ γιά τόν ἄλλον δηλαδή.«…ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἕν», γιά νά εἶναι ὅλοι τέλειοι καί νά εἶναι ὅλοι ἕνα. «…ἵνᾳ ὅπου εἰμί ἐγώ κἀκεῖνοι ὦσι μετ’ ἐμοῦ», ἔτσι ὥστε ὅπου εἶμαι Ἐγώ καί ἐκεῖνοι νάεἶναι μαζί Μου.– Βλέπετε ὁ Χριστός πόσο μᾶς ἀγαπάει;Ὁ Χριστός εἶναι πάνω στόν θρόνο του, στόν Παράδεισο, στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καίλέει «Πατέρα μου θέλω καί τά παιδιά σου, πού εἶναι καί δικά μου παιδιά, νά εἶναιμαζί μου». Νά εἶναι δηλαδή στόν θρόνο του.– Θά μᾶς βάλει δηλαδή ὁ Χριστός νά καθίσουμε πάνω στόν θρόνο του;Ναί, τό λέει στήν Ἀποκάλυψη. «Σ’ αὐτόν πού θά νικήσει, θά τοῦ δώσω νά καθίσειστόν θρόνο μου» (Ἀποκ. 3,21). Βλέπετε πόσο μᾶς ἀγαπάει ὁ Χριστός; Μᾶς κάνειθεούς δηλαδή. Θέλει νά μᾶς κάνει θεούς, νά βασιλεύουμε μαζί Του.«Βλέπετε; Τό λέει καί τό ξαναλέει. Τονίζει τήν ἑνότητα. Νά εἴμαστε ὅλοι ἕνα, ἕνα μέκεφαλή τόν Χριστό! Ὅπως ἕνα εἶναι ὁ Χριστός μέ τόν Πατέρα. Ἐδῶ κρύβεται τόμεγαλύτερο βάθος τοῦ μυστηρίου τῆς Ἐκκλησίας μας». Ἐδῶ καταλαβαίνουμε τίσημαίνει Ἐκκλησία καί ποιός εἶναι ὁ ρόλος τῆς Ἐκκλησίας.– Τί εἶναι ἡ Ἐκκλησία;Εἶναι ἕνα μουσεῖο; Εἶναι κάτι τοῦ παρελθόντος; Ὄχι. Εἶναι ἕνα μέρος γιά νάβρεθοῦμε, νά ποῦμε πῶς περάσαμε τήν ἑβδομάδα ἤ νά πιοῦμε ἕναν καφέ μετάἐνδεχομένως ἤ νά κάνουμε καί κάποιες προσευχές στόν Θεό; Οὔτε αὐτό εἶναι μόνο.Ἀλλά εἶναι κυρίως νά ἀποβάλλουμε τήν φιλαυτία μας, τόν ἐγωισμό μας, εἶναι ὁ147

χῶρος πού θά ἀγαπηθοῦμε ἀληθινά, ἀνιδιοτελῶς, χωρίς νά ζητᾶμε ἀνταπόδοση ὁἕνας ἀπό τόν ἄλλον. Εἶναι ἕνα νοσοκομεῖο πού θεραπευόμαστε.«Καμία θρησκεία δέν λέγει κάτι τέτοιο», γιατί ὅλες οἱ ἄλλες θρησκεῖες δέν εἶναιἀληθινές, εἶναι ψεύτικες. Μόνο ἡ Ὀρθοδοξία σώζει τόν ἄνθρωπο. «Κανείς δέν ζητάειαὐτή τή λεπτότητα πού ζητάει ὁ Χριστός, νά γίνομε ὅλοι ἕνα σύν Χριστῷ. Ἐκεῖβρίσκεται τό πλήρωμα. Σ’ αὐτή τήν ἑνότητα, σ’ αὐτή τήν ἀγάπη, τήν ἐν Χριστῷ.Καμία διάσπαση ἐκεῖ δέν χωράει, κανείς φόβος. Οὔτε θάνατος, οὔτε διάβολος, οὔτεκόλαση». Θά πεῖς δέν ὑπάρχουν αὐτά; Ὑπάρχουν. Ἀλλά γιά τούς ἀνθρώπους πούζοῦν αὐτό τό μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας, τό μυστήριο τῆς ἑνότητας, πού γίνονται ἕναμεταξύ τους καί μέ τόν Χριστό, εἶναι σάν νά μήν ὑπάρχει ὁ διάβολος καί ἡ κόλαση.Δέν ὑπάρχει φόβος, δέν ὑπάρχει θάνατος γιά τούς ἀνθρώπους πού ζοῦνε ἔτσι ἕνα μέτόν Χριστό καί μεταξύ τους.«Μόνο ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, λατρεία Θεοῦ. Μπορεῖς νά φθάσεις νά λέεις τότε μέ τόνἈπόστολο Παῦλο: ‘’Ζῶ δέ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δέ ἐν ἐμοί Χριστός’’ (Γαλ. 2,20)».– Θά μοῦ πεῖτε πῶς θά φτάσουμε σ’ αὐτό τό ὡραῖο πράγμα;Εἶναι αὐτό πού λέει ὁ ἅγιος. «Μποροῦμε πολύ εὔκολα νά φτάσουμε σ’ αὐτό τόσημεῖο». Νά μή ζοῦμε ἐμεῖς δηλαδή, ἀλλά νά ζεῖ ὁ Χριστός μέσα μας. «Χρειάζεταιἀγαθή προαίρεση». Τί θά πεῖ ἀγαθή προαίρεση; Καλή διάθεση, καλή προαίρεση. «Κιὁ Θεός εἶναι ἕτοιμος νά ἔλθει μέσα μας». Νά πᾶμε δηλαδή μέ μιά καλή διάθεση στόνΘεό. Βλέπετε πῶς πάει ἕνα παιδάκι; Δέν βάζει δεύτερο λογισμό, ἐμπιστεύεται. Ἔτσιἁπλά σάν τά παιδάκια νά πᾶμε στόν Θεό. Νά ποῦμε ‘Θεέ μου εἶσαι πατέρας μας, πέςμας τί θέλεις νά κάνουμε, νά τό κάνουμε’. Μέ τέτοια διάθεση νά πᾶμε στόν Θεό κι ὁΘεός εἶναι ἕτοιμος νά ἔλθει μέσα μας.«Κρούει τήν θύραν» (Ἀποκ. 3,20), χτυπάει τήν πόρτα τῆς καρδιᾶς μας καί «καινάποιεῖ πάντα» (Ἀποκ. 21,5) καί τά κάνει ὅλα καινούρια, ὅπως λέγει στήν Ἀποκάλυψητοῦ Ἰωάννου. «Μεταβάλλεται ἡ σκέψη μας, ἀπαλλάσσεται ἀπό τήν κακία, γίνεται πιόκαλή, πιό ἁγία, πιό εὔστροφη». Ὅλος ὁ ἄνθρωπος ἀλλάζει, ὅταν μπεῖ μέσα στόνΧριστό καί ὁ Χριστός μέσα του.«Ἄν, ὅμως, δέν ἀνοίξομε τοῦ κρούοντας τήν θύραν», ἐνῶ ὁ Χριστός μᾶς χτυπάει, μᾶςλέει τώρα λόγου χάρη εἶναι Μεγάλη Σαρακοστή, νά πᾶς νά ἐξομολογηθεῖς καί ἐμεῖςκάνουμε τόν κουφό ἤ λέμε ‘ἔχω καιρό, θά πάω’ καί περνάει ἡ Σαρακοστή, ἔρχεταικαί τό Πάσχα καί λέμε ‘Πάλι δέν ἐξομολογήθηκα κι αὐτό τό Πάσχα, πέρασε κι αὐτήἡ Σαρακοστή’. Ἀπό τό θά πάω, ἔχω καιρό, ὁ διάβολος μᾶς φτάνει μέχρι τήντελευταία στιγμή τῆς ζωῆς μας καί εἴμαστε ἀνέτοιμοι νά πᾶμε στόν Θεό. Ὄχι ἔτσι.Χτυπάει ὁ Χριστός τήν πόρτα; Ἀμέσως νά ἀνοίξουμε. Τώρα θά πάω, ὄχι αὔριο. Τώρακαί νά ἐξομολογηθῶ καί νά βάλω τόν Χριστό μέσα μου.«Ἄν δέν εἴμαστε ἄξιοί Του, τότε δέν μπαίνει στήν καρδιά μας».– Πότε γινόμαστε ἄξιοί Του;Λέει ὁ ἅγιος Πορφύριος ὅταν «ἀποθάνομε κατά τόν παλαιό ἄνθρωπο», πεθάνουμε ὡςπρός τήν ἁμαρτία, πεθάνουμε ὡς πρός τά πάθη, νεκρωθοῦμε ὡς πρός τόν παλαιό148

ἄνθρωπο. Ἐξομολογηθοῦμε, μετανοήσουμε καί πάψουμε τό κακό, τήν ἁμαρτία.Αὐτό θέλει ὁ Θεός. Ὄχι ἁπλῶς νά ποῦμε τίς ἁμαρτίες μας καί μετά ἀμέσως νά τίςξανακάνουμε, ἀλλά νά πάρουμε ἀπόφαση νά μήν τίς ξανακάνουμε ποτέ. Καλύτερανά πεθάνουμε, παρά νά τίς ξανακάνουμε. Κατέκρινα, δέν θά ξανακατακρίνω ποτέ.Κουτσομπόλεψα, ποτέ ξανά. Εἶπα ψέματα, δέν ξαναλέω. Αὐτό θά πεῖ μετάνοια. Αὐτόθά πεῖ νέκρωση τοῦ κακοῦ ἀνθρώπου, τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου πού ἔχουμε μέσα μας.Τότε γινόμαστε ἄξιοι, τότε ἔρχεται ὁ Χριστός μέσα μας, ἐνῶ, ἄν λέμε ‘ἐντάξει δένπειράζει καί λίγο ἁμαρτία’, δέν εἴμαστε ἄξιοι τοῦ Χριστοῦ, δέν μπορεῖ νά ἔρθει ὁΧριστός μέσα μας.Ἀκόμα κι ἄν κοινωνήσουμε δέν θά ἔχουμε ὠφέλεια γιατί δέν ὑπάρχει τόπος μέσα μαςνά μείνει ὁ Χριστός. Φεύγει ἐπειδή ὑπάρχει ἁμαρτία, ἔστω καί λίγη. Ὅταν πεθάνουμεὡς πρός τόν παλαιό ἄνθρωπο, τότε δέν θά πεθάνουμε ποτέ. Θά πεῖτε βιολογικά ὅλοιπεθαίνουνε. Ἄλλο τό βιολογικά καί ἄλλο τό πνευματικά. Πνευματικά δέν θάπεθάνουμε ποτέ καί θά ζοῦμε τόν Πάραδεισο ἀπό τώρα.«Τότε θά ζοῦμε ἐν Χριστῷ ἐνσωματωμένοι μέ ὅλο τό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Ἔτσι θάἔλθει ἡ θεία χάρις. Καί ἅμα θά ἔλθει ἡ χάρις, θά μᾶς τά δώσει ὅλα. Στό Ἅγιον Ὅροςεἶδα κάποτε κάτι πού μοῦ ἄρεσε πολύ. Μέσα σέ μία βάρκα στή θάλασσα μοναχοίκρατοῦσαν διάφορα ἱερά ἀντικείμενα». Ἅγια λείψανα, σταυρούς… «Καταγόταν ὁκαθένας ἀπό διαφορετικό τόπο, ἐν τούτοις ἔλεγαν, ‘αὐτό εἶναι δικό μας’ καί ὄχι ‘δικόμου’. Αὐτό τό πνεῦμα τῆς ἑνότητας ἔ; Τό δικό μου καί τό δικό σου χαλάει τήνἑνότητα καί μέσα στήν οἰκογένεια, παντοῦ, αὐτή ἡ ἰδιοτέλεια, νά κοιτᾶμε τόσυμφέρον μας.Οἱ πρῶτοι χριστιανοί τά εἶχαν ὅλα κοινά. Ἄν πᾶτε σέ ἕνα μοναστήρι, πού κρατάει τήζωή τῶν πρώτων χριστιανῶν, τά ἔχουν ὅλα κοινα. Δέν λένε τό ‘δικό μου’. Τό ‘δικόμας’. Τί ὡραῖο πράγμα εἶναι αὐτό! Ἔτσι καί ἡ οἰκογένεια πρέπει νά εἶναι ἕνα μικρόμοναστηράκι. Νά μή λέει ὁ ἄντρας τό δικό μου, ἡ γυναίκα το δικό μου. Τότε εἶναιἀποτυχημένη ἡ οἰκογένεια, δέν ὑπάρχει ἑνότητα. Τό δικό μας. Αὐτό τό πνεῦμα ἄνπεράσει καί στήν ἐνορία, ἀδελφονόμαστε ὅλοι. Νά τά θεωροῦμε ὅλα δικά μας καί τάτοῦ ἄλλου δικά μας καί τά δικά μας τοῦ ἄλλου. Νά ἔχουμε αὐτό τό πνεῦμα τόἑνωτικό. Αὐτό εἶναι τό ὀρθόδοξο πνεῦμα, τό ἐκκλησιαστικό καί αὐτό μᾶς ὁδηγεῖστήν ἑνότητα.Ἄς σταματήσουμε ἐδῶ γιατί συμπληρώθηκε ὁ χρόνος. Τό θέμα τῆς ἀγάπης εἶναιτεράστιο καί πολύπλευρο. Σήμερα εἴπαμε πιό πολύ γιά τήν ἀνιδιοτέλεια, πού εἶναι τόβασικό χαρακτηριστικό τῆς σωστῆς ἀγάπης καί πήραμε ἀφορμή ἀπό τήν εὐχή τοῦἁγίου Ἑφραίμ, πού παρακαλᾶμε τόν Θεό τή μεγάλη Σαρακοστή νά μᾶς δώσει αὐτότό πνεῦμα τῆς ἀγάπης. Λίγο μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ ξεδιαλύναμε τί θά πεῖ ἀγάπη, γιατίσήμερα ὑπάρχει μεγάλο μπέρδεμα καί σ’ αὐτό τό θέμα καί μπερδεύονται οἱ ἄνθρωποικαί λένε ὅτι κάνουν πολλά πράγματα ἀπό ἀγάπη. Ἀλλά πολλές φορές δέν εἶναισωστή ἡ ἀγάπη, εἶναι ἄρρωστη ἀγάπη. Μιλήσαμε γιά τή σωστή ἀγάπη, γιά νάμποροῦμε νά διακρίνουμε τά πράγματα.ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ149

– Ἐρ.: ………………………– Ἀπ.: Νά σᾶς πῶ, τό ‘θλίβω’ καί τό ‘συν-θλίβω’ εἶναι κάτι πού ἔρχεται καί μᾶςπιέζει ἀπ’ ἔξω. Μᾶς συνθλίβει…. μιά κατάσταση ἐξωτερική, εἴπαμε, μιά οἰκονομικήδυσπραγία, ἕνα ἀτύχημα, μιά ἀσθένεια, ἕνας θάνατος, ἕνα πρόβλημα οἰκογενειακό.Εἶναι κάτι πού ἔρχεται ἀπ’ ἔξω, δέν τό προκαλοῦμε ἐμεῖς.Ὅταν ἁμαρτάνουμε πάλι ἔρχονται θλίψεις, ἀλλά ἐκεῖ φταῖμε κι ἐμεῖς. Νάπροσπαθοῦμε νά μήν ἁμαρτάνουμε.Νά σᾶς πῶ ἕνα παράδειγμα πού ἔρχονται θλίψεις λόγω τῶν ἁμαρτιῶν μας; Εἶναι ἔναςγαστρίμαργος, λαίμαργος, τρώει, τρώει, τρώει, γίνεται ἑκατόν πενήντα κιλά καί μετάπαθαίνει ἔμφραγμα. Ποιός φταίει; Δέν φταίει ὁ ἴδιος; Γιατί ἡ γαστριμαργία καί ἡλαιμαργία τί εἶναι; Ἁμαρτία εἶναι.Ἀλλά ἔρχεται κάτι ἄλλο πού δέν φταῖς ἐσύ. Θά πεῖς ἄν ψάξουμε λίγο, θά δοῦμε ὅτιλίγο-πολύ φταῖμε σέ πολλά. Ἀλλα τέλος πάντων ἔρχεται κάτι ἀπ’ ἔξω πούφαινομενικά ἐμεῖς δέν φταῖμε. Λοιπόν ἐκεῖ δέν πρέπει νά στενοχωρηθοῦμε. Γιά τίςἁμαρτίες μας πρέπει λίγο νά στενοχωρηθοῦμε, ἀλλά πάλι ὄχι ὑπερβολικά καί τόἐκμεταλλευτεῖ ὁ διάβολος καί μᾶς ρίξει στήν ἀπελπισία. Ἀκόμα κι ὅταν ἁμαρτάνουμεκαί αὐτό μᾶς φέρνει θλίψεις, ἄς μήν στενοχωριόμαστε γιατί καί τότε ὁ Θεός δένπαύει νά μᾶς ἀγαπάει, παρόλο πού ἁμαρτάνουμε. Κάναμε λάθος, κάθε μέρα κάνουμεπολλά λάθη καί πολλές ἁμαρτίες, ὡστόσο δέν πρέπει νά στενοχωριόμαστε καί νάπέφτουμε σέ ἀπόγνωση καί ἀπελπισία, ἀλλά νά μετανοοῦμε. Θά λυπούμαστε γιά τόσφάλμα καί τή ζημιά πού προκαλοῦμε στόν ἑαυτό μας καί στούς ἄλλους μέ τίςἁμαρτίες μας.Οἱ θλίψεις ἔρχονται εἴτε φταῖμε, εἴτε ἐξ’ ἰδίας ὑπαιτιότητος δηλαδή, εἴτε δέν φταῖμε.Τίς ἀντιμετωπίζουμε μέ πίστη στόν Θεό καί λέμε, ἄν εἶναι κάτι πού δέν φταῖμε, τόἔδωσε ὁ Θεός σίγουρα γιά νά μᾶς βοηθήσει νά μετανοήσουμε, νά ἐξαλείψουμεκάποιες ἁμαρτίες.Ἔρχεται κάποιος μᾶς ἀδικεῖ. Εἶναι μιά θλίψη. Μή στενοχωρηθεῖς. Ἔρχεται ἕνας καίσέ κλέβει καί λές –Γιατί νά μέ κλέψει τώρα; Ἐγώ τά εἶχα αὐτά τά χρήματα, εἶχακάνει αὐτά τά ὄνειρα νά τά ἐπενδύσω κάπου… Λάθος κι αὐτό. Δέν πρέπει νάκάνουμε ὄνειρα, νά τά ἀφήνουμε ὅλα στόν Θεό. Γιά σκέψου πόσες ἁμαρτίες ἔχεις κιἐσύ στόν Θεό; Πόσους ἀνθρώπους ἔχεις ἀδικήσει χωρίς νά τό καταλάβεις; Μήπως νάπεῖς ‘Θεέ μου, συγχώρεσέ μου αὐτά πού ἐγώ δέν ἔχω βρεῖ ἀκόμα τά λάθη καί ἐγώσυγχωράω αὐτόν τόν κλέφτη. Ἄς τά πάρει δέν πειράζει γιά τίς δικές μου ἁμαρτίεςπού εἶναι πολύ περισσότερες’. Θά στενοχωρεθεῖς; Θά χαρεῖς κιόλας γιατί μέσωαὐτῆς τῆς πράξης πού συγχωρᾶς τόν κλέφτη, σοῦ συγχωροῦνται ἕνα σωρόχειρότερες ἁμαρτίες καί βαρύτερες πού ἔχεις κάνει ἐσύ, πού ἐνδεχομένως δέν τίςἔχεις ἐντοπίσει κιόλας.Βλέπετε ἡ σωστή ἀντιμετώπιση; Ἐνῶ ὁ κοσμικός ἄνθρωπος πού δέν τά βλέπειπνευματικά, θά πεῖ -συγνώμη- ἀλλά τό λένε: ‘Νά τά δώσει στούς γιατρούς’, πού εἶναικατάρα. Φοβερή ἁμαρτία. Ἀντί νά χαρεῖ καί νά πεῖ τί καλά μέ ἀδίκησε, θά μοῦ150