ວິທະຍາສາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ປ.4 (Natsc_4)

ແບບຮຽນ ວິທະຍາສາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ຊັ້ນປະຖົມສຶກສາ ປີທີ 4 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ທາ ສອນເພດັ ບານໃຈ ມາລາວງົ ກວດແກ້ໂດຍ: ອຸທດິ ທບິ ມະນີ ແສງເງິນ ໄວຍາກອນ ບານໃຈ ມາລາວງົ ແຕ້ມຮູບໂດຍ: ເລດີ ວິໄລ ສິນບນັ ດິດ ພມິ ເຂາ້ົ ໜາ້ ໂດຍ: ທາ ສອນເພັດ ກະຊວງສຶກສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ສະຖາບນັ ຄ້ນົ ຄວ້າວິທະຍາສາດການສກຶ ສາ 2022

ສວສ ສະຫງວນລຂິ ະສດິ

ຄໍານໍາ ປຶ້ມແບບຮຽນ ວິຊາວິທະຍາສາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ຊັ້ນປະຖົມສຶກສາ ປີທີ 4 ນີ້ໄດ້ ຮຽບຮຽງຂຶ້ນຕາມຫຼັກສູດຊັ້ນປະຖົມສຶກສາສະບັບປັບປຸງໃໝ່ປີ 2016 ແລະ ເປນັ ປມ້ຶ ປະກອບ ການຮຽນການສອນ ທສ່ີ ງ່ົ ເສມີ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດຮ້ ຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ທກັ ສະທສ່ີ າໍ ຄນັ ເຂາ້ົ ໃນການຮຽນ ວຊິ າ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ສງ່ິ ແວດລອ້ ມ. ປມ້ຶ ແບບຮຽນນປ້ີ ະກອບມທີ ງັ ໝດົ 29 ບດົ ແລະ 1 ບດົ ເປດີ ຫວົ ເລອ່ື ງ ເພອ່ື ແນະນາໍ ສາໍ ລບັ ທວນ ຄນື ບດົ ຮຽນເກາ່ົ ແລະ ນາໍ ສະເໜສີ ງ່ິ ໃໝທ່ ຈ່ີ ະໄດຮ້ ຽນຕມ່ື ອກີ ໂດຍເນນ້ັ ໃສເ່ ນອ້ື ໃນທສ່ີ າໍ ຄນັ ຂອງວຊິ າ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ສງ່ິ ແວດລອ້ ມ ຂນ້ັ ປ.4 ດງ່ັ ນ:້ີ ເຄມສີ າດ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຄນຸ ລກັ ສະນະຕາ່ ງໆຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ວດັ ຖມຸ ກີ ານປຽ່ ນແປງແນວໃດ. ຟີຊກິ ສາດ: ຮຽນກ່ຽວກບັ ວດັ ຖຸ ແລະ ພະລັງງານ ແລະ ປະຕິກລິ ິຍາລະຫວ່າງສອງຄວາມແຮງ ແລະ ການເຄອື່ ນເໜັງ. ພມູ ສາດ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ໂຄງສາ້ ງຂອງໂລກ. ດາລາສາດ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຈັກກະວານ. ຊີວະວທິ ະຍາ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຊີວິດຂອງຄນົ , ສດັ ແລະ ພືດ. ເຕກັ ໂນໂລຊ:ີ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ການນາໍ ໃຊຄ້ ວາມຮທູ້ າງວທິ ະຍາສາດ ຈດຸ ປະສງົ ເພອ່ື ການນາໍ ໃຊຕ້ ວົ ຈງິ . ນິເວດວິທະຍາ: ຮຽນກ່ຽວກັບຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງສ່ງິ ທ່ີມຊີ ີວິດຕ່າງໆຢູ່ໃນສິ່ງແວດລອ້ ມ. ສງິ່ ແວດລ້ອມ: ຮຽນກ່ຽວກັບຄວາມສຽ່ ງ ແລະ ອຸບັດຕິເຫດຕ່າງໆທເີ່ ກີດຂ້ຶນຢູ່ອອ້ ມຕົວເຮົາ ແລະ ການປຽ່ ນແປງພູມອາກາດ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການຮຽບຮຽງປຶ້ມແບບຮຽນເຫຼັ້ມນີ້ກໍຄົງປາສະຈາກຂໍ້ຂາດຕົກບົກພ່ອງ ບາງປະການບໍ່ໄດ້. ສະນັ້ນ, ຂໍຄວາມຮ່ວມມືຈາກຄູ ແລະ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ຖ້າເຫັນເນື້ອໃນໃດບໍ່ແທດ ເໝາະ ຫຼື ຜິດພາດ ກະລຸນາສົງ່ ຄາໍ ຄດິ ເຫັນໄປຍງັ ສະຖາບນັ ຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດການສຶກສາ. ພອ້ ມດຽວກນັ ນີ້ ຄະນະຮບັ ຜິດຊອບໃນການປບັ ປຸງ ແລະ ຮຽບຮຽງມຄີ ວາມຍນິ ດີເປັນຢ່າງຍິ່ງທີ່ຈະ ຮັບເອາົ ທຸກຄາໍ ຄິດເຫັນຂອງບັນດາທ່ານ ເພື່ອປັບປຸງປຶ້ມດັ່ງກ່າວໃຫ້ມີຄຸນນະພາບດີຂຶ້ນ. ສະຖາບນັ ຄົນ້ ຄວ້າວທິ ະຍາສາດການສກຶ ສາ

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ສາລະບານ ບດົ ເປດີ ຫົວເລື່ອງ............................................................................................................. 1 ບົດທີ 1 ຄວາມສຽ່ ງໃນການເກດີ ອບຸ ດັ ຕເິ ຫດ........................................................................... 5 ບດົ ທີ 2 ມາດຕະການແຫງ່ ຊາດສາໍ ລບັ ລະເບດີ ທບ່ີ ່ໍທນັ ແຕກ....................................................... 9 ບົດທີ 3 ຄວາມປອດໄພຕາມຖະໜົນ.................................................................................. 13 ບດົ ທີ 4 ເຊ້ອື ຣາ ແລະ ແບກັ ທີເຣຍ..................................................................................... 17 ບດົ ທີ 5 ຕ່ອງໂສອ້ າຫານ, ຕາໜ່າງອາຫານ ແລະ ການໝນູ ວຽນຂອງພະລງັ ງານ........................... 21 ບດົ ທີ 6 ລະບບົ ນິເວດ...................................................................................................... 25 ບົດທີ 7 ລະບົບໂຄງກະດູກ ແລະ ລະບົບກາ້ ມຊີ້ນ.................................................................. 29 ບດົ ທີ 8 ລະບບົ ລະລາຍອາຫານ........................................................................................ 33 ບົດທີ 9 ລະບບົ ສືບພນັ ..................................................................................................... 37 ບົດທີ 10 ການເຕບີ ໃຫຍຂ່ ອງຮ່າງກາຍຄົນເຮາົ ...................................................................... 41 ບດົ ທີ 11 ການສືບພນັ ຂອງສັດ.......................................................................................... 45 ບດົ ທີ 12 ວງົ ຈອນຊີວິດຂອງສັດປກີ .................................................................................... 49 ບົດທີ 13 ພະຍາດທມ່ີ ກັ ເກີດຂ້ນຶ ກບັ ສັດ............................................................................... 53 ບົດທີ 14 ພືດມີດອກ....................................................................................................... 57 ບົດທີ 15 ພດື ບໍ່ມີດອກ..................................................................................................... 61 ບດົ ທີ 16 ພະຍາດພືດ..................................................................................................... 65 ບດົ ທີ 17 ການຄວບຄມຸ ພະຍາດພດື ................................................................................... 69 ບົດທີ 18 ການປຽ່ ນແປງວດັ ຖທຸ າງກາຍະພາບ...................................................................... 73 ບດົ ທີ 19 ຜນົ ຂອງຄວາມຮອ້ ນ.......................................................................................... 77 ບົດທີ 20 ການລະລາຍຂອງວັດຖຸໃນນ້າໍ .............................................................................. 81 ບົດທີ 21 ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນ.................................................................................. 85 ບົດທີ 22 ລະບົບສຸລິຍະຈັກກະວານ.................................................................................... 89 ບົດທີ 23 ສຽງ ແລະ ແສງ................................................................................................. 93 ບົດທີ 24 ໄຟຟ້າສະຖິດ ແລະ ແມເ່ ຫກັຼ ................................................................................ 97 ບດົ ທີ 25 ແຮງດັນອາກາດ ແລະ ແຮງດັນນາໍ້ ...................................................................... 101 ບົດທີ 26 ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງນາໍ້ ....................................................................................... 105 ບດົ ທີ 27 ມົນລະພິດທາງອາກາດ..................................................................................... 109 ບດົ ທີ 28 ການປ່ຽນແປງພມູ ອາກາດ................................................................................. 113 ບົດທີ 29 ເຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ການນໍາໃຊ້ວິທະຍາສາດ.......................................................... 117

ບົດເປດີ ຫວົ ເລອື່ ງ 1 ຂົງເຂດຫກັຼ ຂອງວທິ ະຍາສາດ ກດົ ເກນທາງວິທະຍາສາດ 0 ເຄມສີ າດ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຄນຸ ລກັ ສະນະຕາ່ ງໆຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ວດັ ຖມຸ ກີ ານປຽ່ ນແປງແນວໃດ. ຟີຊິກສາດ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ວັດຖຸ ແລະ ພະລັງງານ ແລະ ປະຕິກລິ ິຍາລະຫວາ່ ງສອງ ຄວາມແຮງ ແລະ ການເຄອື່ ນເໜງັ . ພມູ ສາດ: ຮຽນກ່ຽວກັບໂຄງສາ້ ງຂອງໂລກ. ດາລາສາດ: ຮຽນກ່ຽວກບັ ຈັກກະວານ. ຊີວະວທິ ະຍາ: ຮຽນກ່ຽວກບັ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ , ສັດ ແລະ ພດື . ເຕກັ ໂນໂລຊ:ີ ຮຽນກ່ຽວກບັ ການນາໍ ໃຊຄ້ ວາມຮທູ້ າງວທິ ະຍາສາດ ເພອ່ື ຈດຸ ປະສງົ ໃນການ ນາໍ ໃຊຕ້ ວົ ຈງິ . ນເິ ວດວທິ ະຍາ: ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວາ່ ງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນສງ່ິ ແວດລອ້ ມ. ໑1

2 ການທົດລອງ - ການທດົ ລອງແມ່ນຫຍັງ? - ເປນັ ຫຍງັ ພວກເຮົາຕ້ອງເຮດັ ການທົດລອງ? - ພວກເຮາົ ຈະເຮດັ ການທົດລອງແນວໃດ? 0 ການທດົ ລອງ ແມນ່ ຂນ້ັ ຕອນການສງັ ເກດ ແລະ ການປະຕິບດັ ໃດໜງ່ຶ ທີ່ທດົ ສອບການ ຄາດຄະເນ, ການແກໄ້ ຂບັນຫາ ແລະ ສມົ ມຸດຖານ ເພືອ່ ທ່ຈີ ະສະໜັບສະໜນູ ຫືຼ ປະຕິເສດ ຜ່ານ ຫຼກັ ຖານທີ່ພສິ ູດໄດ້. ຕົວຢ່າງການທດົ ລອງໃນຂ້ັນ ປ. 3.ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 1. ການທດົ ລອງ ການແຜກ່ ະຈາຍຂອງ ຂັນ້ ຕອນບັນທກຶ ເຊອື້ ພະຍາດ ຊ່ວື ດັ ຖຸ ການຫົດ ແລະ ຢດື ຫາຼ ຍ ໜອ້ ຍ ບຢ່ໍ ດື 2. ການທົດລອງ ດນິ ຢາງບ້ວງ ຫີນ ດນິ ປູກຝັງ ດິນຊາຍ ປຸມເປາ້ົ ສາຍເອັນ ຕຕວົວົ ຢຢາ່າ່ ງງກກມຸ່ ຸ່ມ22 ນ໋ອດ ພດື ຕອ້ ງການດນິ ໃນການເຕບີ ໃຫຍບ່ ?່ໍ ໂຖທີ 1 ໂຖທີ 2 ໂຖທີ 3 4. ຂ້ັນຕອນບັນທຶກ ສັງເກດລະດັບນໍ້າໃນຈອກທງັ 3 ໜ່ວຍເປັນແນວໃດ? ຈດົ ບນັ ທກຶ ຫຼື ຫີນ ດນິ ປູກຝັງ ດິນຊາຍ ວດັ ແທກຜົນໄດ້ຮັບຕາ່ ງໆທ່ີເກດີ ຂຶ້ນໃນແຕ່ລະຈອກ. 3. ຂນ້ັ ຕອນທດົ ລອງ ຕາຕະລາງບນັ ທຶກຜົນ: ການດດູ ຊມຶ ນໍາ້ ຂອງເຈ້ຍຊະນິດຕາ່ ງໆ ຫງັຼ ຈາກນນ້ັ ກໃໍ ຊມ້ ຈື ບັ ດງຶ ວດັ ຖໃຸ ຫຢ້ ດື ເຈຍ້ ອະນາໄມ ເຈຍ້ ໜງັ ສືພມີ ເຈຍ້ ປ້ຶມຂຽນ ອອກໄດຫ້ າຼ ຍທສ່ີ ດຸ ແລວ້ ກຜໍ ອ່ ນແຮງ ດງຶ ລງົ . ສງັ ເກດຄວາມປຽ່ ນແປງຂອງມນັ ເປນັ ນາໍ້ ໃນຈອກຫດຼຸ ນາ້ໍ ໃນຈອກຫດຸຼ ລງົ ຫາຼ ຍ ນ້ໍາໃນຈອກຫຸຼດລງົ ແນວໃດ? ລົງຫຼາຍ ກວາ່ ເຈຍ້ ປມ້ຶ ຂຽນ ໜ້ອຍໜງ່ຶ ການທົດລອງຕ່າງໆ ໄດຖ້ ກື ອອກແບບເພືອ່ : - ແກ້ໄຂບນັ ຫາໃດໜງ່ຶ . - ກໍານົດແນວຄວາມຄິດໃດທີ່ໃຊ້ໄດ້ດີທີສ່ ດຸ . - ຕດັ ສິນໃຈວາ່ ການຄາດຄະເນຖກື ຕອ້ ງ ຫືຼ ບ່ໍຖກື ຕ້ອງ. - ສະໜອງຫັຼກຖານທ່ສີ າມາດວັດແທກໄດ.້ 2 ໒

3 ການທດົ ລອງທີຍ່ ຕຸ ິທໍາ ການທດົ ລອງທຍ່ີ ຕຸ ທິ ໍາ ແມນ່ ການທົດສອບໜຶງ່ ທີ່ໃຊ້ຄວບຄມຸ ຕົວປຽ່ ນທງັ ໝດົ ແຕວ່ ່າ 0 ຈະມພີ ຽງຕວົ ປ່ຽນດຽວເມື່ອເວລາຕອບຄໍາຖາມທາງວິທະຍາສາດ. ພຽງແຕ່ຕວົ ປຽ່ ນດຽວເທົາ່ ນນັ້ ຈະເຮັດໃຫ້ບກຸ ຄົນທດີ່ າໍ ເນີນການທົດສອບນັ້ນ ຮໄູ້ ດ້ວ່າ ຈະບໍມ່ ີຕວົ ປຽ່ ນອື່ນທ່ີກະທບົ ຕໍ່ ຜນົ ຂອງການທດົ ສອບ. - ລດົ ຄັນໃດໄວທສ່ີ ດຸ ເມື່ອແລນ່ ລົງຕາມທາງເນນີ ນີ້ ຄັນນອ້ ຍ ຫືຼ ຄນັ ໃຫຍ່? ທົດລອງການປ່ອຍລດົ ລົງຕາມທາງເນນີ ຖ້າພວກເຮົາຄອ່ ຍໆປ່ອຍລດົ ຄັນນ້ອຍ ແຕວ່ າ່ ຍລູ້ ົດຄນັ ໃຫ່ຍໄປ. - ນີແ້ ມ່ນການທົດລອງທີ່ຍຸຕິທໍາບ?ໍ່ ຍ້ອນຫຍັງ? ບ່ໍແມນ່ ການທດົ ລອງທ່ຍີ ຸຕິທາໍ ເພາະວາ່ ເຮາົ ຍູລ້ ດົ ຄນັ ໃຫຍ່ໃນຕອນທາໍ ອດິ . - ນັກຮຽນຈະເຮດັ ແນວໃດ ເພືອ່ ໃຫມ້ ັນເປນັ ການທດົ ລອງທີ່ຍຕຸ ທິ ໍາ? ມແີ ຕສ່ ງ່ິ ດຽວທຄ່ີ ວນປຽ່ ນລະຫວາ່ ງການທດົ ລອງນ້ີ ແມນ່ ລດົ ເທາ່ົ ນນ້ັ . ພວກເຮາົ ຄວນປອ່ ຍ ລດົ ທງັ ສອງຄນັ ໃຫໄ້ ຫລຼ ງົ ທາງເນນີ ອນັ ດຽວກນັ ແລະ ໃນເວລາດຽວກນັ . ໓3

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4 ການທົດລອງທີ່ຍຸຕທິ າໍ ເປັນກຸມ່ ການທົດລອງ: ການເຄື່ອນຍາ້ ຍວດັ ຖຸໃຫ້ເຂົ້າເປົ້າໝາຍ ก ຈຸດປະສົງ: ເພືອ່ ຄນ້ົ ຫາວທິ ີທດ່ີ ີທສ່ີ ຸດ ເພືອ່ ເຄອື່ ນຍາ້ ຍໝາກບານເຈຍ້ ໃຫ້ໄປຕາມລວງຍາວ ຂອງໂຕະ ເພອື່ ໃຫຕ້ ົກລງົ ໃສ່ກະຕ່າຢ່ດູ າ້ ນລຸມ່ ໂດຍບໍ່ໃຫທ້ ຸກພາກສ່ວນຂອງຮ່າງກາຍ 0 ຂອງນກັ ຮຽນຖືກໝາກບານເຈ້ຍ ຫຼື ໂຕະ. ນີ້ແມນ່ ການທດົ ລອງທຍີ່ ຸຕິທໍາ. ก ອຸປະກອນ: ປ້ມຶ ທມ່ີ ນີ ໍາ້ ໜັກ, ທໍ່ດູດ, ປມຸ ເປ້ົາ, ເຈຍ້ ເປນັ ແຜນ່ , ເຫັຼກຂັດເຈ້ຍ ແລະ ເຊອື ກ. ก ຂ້ນັ ຕອນການທດົ ລອງ: ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ທດົ ລອງໃຊອ້ ປຸ ະກອນຕາ່ ງໆ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ເລອື ກເອົາ 3 ແນວຄວາມຄດິ ເພ່ອື ທົດລອງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ຄາດຄະເນວາ່ ແນວຄວາມຄດິ ໃດດທີ ສ່ີ ດຸ ແລະ ອະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນຈະຮູ້ ໄດແ້ ນວໃດ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ທົດລອງຄວາມຄິດຂອງນກັ ຮຽນ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 5: ພິດສດູ /ທົດລອງ ແລະ ບັນທຶກຜນົ ຂອງນກັ ຮຽນ. ການເຄ່ອື ນຍ້າຍວັດຖໃຸ ຫເ້ ຂົ້າເປາ້ົ ໝາຍ 4໔

ບົດທີ 1 ຄວາມສຽ່ ງໃນການເກີດອຸບດັ ຕເິ ຫດ 1 1 ອຸບັດຕິເຫດທເີ່ ກດີ ຂນຶ້ ຢ່ເູ ຮືອນ - ແມນ່ ຫຍງັ ທເ່ີ ປນັ ສາເຫດຂອງຄວາມອນັ ຕະລາຍ ຫຼື ສ່ງິ ທພີ່ າໃຫ້ເກີດອັນຕະລາຍ? - ຜົນກະທບົ ທີຕ່ າມມາມີຫຍັງແດ່? ປະເພດຂອງອບຸ ັດຕິເຫດມຫີ ຍັງແດ?່ ພືນ້ ມື່ນ ໄຟຊອ໋ ດ ຖກື ສງ່ິ ຂອງຕກົ ໃສ່ ເຕະສະດດຸ ລົມ້ ສງ່ິ ທພ່ີ າໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍ ແມນ່ ທກຸ ສງ່ິ ທມ່ີ ຄີ ວາມເປນັ ໄປໄດທ້ ກ່ີ ໃ່ໍ ຫເ້ ກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ. ອຸບດັ ຕິເຫດ ແມນ່ ເຫດຮາ້ ຍໃດໜຶ່ງທີ່ເກດີ ຂນຶ້ ໂດຍບ່ໄໍ ດ້ຄາດຄິດ ຫືຼ ບ່ໄໍ ດເ້ ຈດຕະນາມາກອ່ ນ ຊ່ງຶ ຈະສ່ົງຜົນໃຫ້ເກດີ ຄວາມເສຍຫາຍ ຫືຼ ບາດເຈັບ ຫຼື ອາດຈະເສຍຊວີ ິດໄດ້. ຄວາມສຽ່ ງ ແມນ່ ຄວາມໜ້າຈະເປນັ ໄປໄດ້ທີອ່ າດຈະເກດີ ຄວາມອນັ ຕະ ລາຍຂຶ້ນ. ໕5

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ2 ການສາໍ ຫຼວດອຸບັດຕິເຫດທີເ່ ກດີ ຂຶນ້ ຢເູ່ ຮອື ນ - ມີສງ່ິ ໃດແດທ່ ີອ່ າດເຮດັ ໃຫ້ເກີດອຸບັດຕິເຫດຢໃູ່ ນເຮອື ນໄດ້? (ສາເຫດ). - ອຸບດັ ຕເິ ຫດນັນ້ ສົ່ງຜົນຫຍັງແດຕ່ າມມາ? (ຜນົ ຕາມມາ). 1 - ມັນມີໂອກາດທີ່ຈະເກດີ ຂຶ້ນຈັກເທອື່ ? (ຄວາມເປັນໄປໄດ້ທີ່ເກີດ ອຸບດັ ຕເິ ຫດ ຫຼື ລະດັບຄວາມສຽ່ ງ: ສູງ, ປານກາງ, ຕໍ່າ). - ຄວນເຮັດຫຍງັ ແດ່ເພອື່ ປ້ອງກນັ , ຫຼກີ ລ່ຽງ ຫຼື ຫດຸຼ ຜ່ອນບ່ໍໃຫມ້ ນັ ເກດີ ຂນຶ້ ? (ການປອ້ ງກັນ). ມີສິ່ງໃດແດ່ທ່ີພາໃຫ້ເກີດອຸບັດຕິເຫດໃນ ເວລາຢ່ເູ ຮອື ນ? 6 ໖໗

3 ອບຸ ດັ ຕິເຫດທ່ເີ ກີດຂຶ້ນຢູ່ໃນຫ້ອງຮຽນ ຢູ່ໃນຫ້ອງຮຽນຂອງພວກເຮົາມີບ່ອນໃດ ແດ່ທສ່ີ າມາດພາໃຫເ້ ກດີ ອບຸ ດັ ຕິເຫດໄດ?້ 1 ໗7

4 ອຸບດັ ຕິເຫດທເ່ີ ກດີ ຂຶ້ນຢູ່ໃນບລໍ ເິ ວນເດນີ່ ໂຮງຮຽນ ສະຖານທ່ີໃດແດ່ທ່ີສາມາດເກີດ ອບຸ ັດຕິເຫດໄດ?້ 1 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດສ່ງິ ທພີ່ າໃຫ້ເກດີ ອ​ ຸບດັ ຕິເຫດ ລະດບັ ຄວາມສຽ່ ງ ວທິ ີປ້ອງກັນ ແກ້ວແຕກຢເູ່ ດີນ່ ຄວາມສ່ຽງສູງ, ເປັນ ເກັບມ້ຽນເສດແກ້ວທ່ີ ໂຮງຮຽນ. ຢຽບແກ້ວແຕກ. ເດີ່ນທ່ີນັກຮຽນທຸກຄົນ ແຕກອອກໄປຖມ້ິ ໃສ່ຖັງ ແລນ່ ຫນຼິ້ . ຂີ້ເຫຍອື້ . 8໘

ບົດທີ 2 ມາດຕະການແຫງ່ ຊາດສໍາລບັ ລະເບດີ ທີບ່ ່ໍທັນ ແຕກ 1 ລະບົບການປັກໝາຍເຂດທີ່ມວີ ດັ ຖລຸ ະເບີດ 2 ການປກັ ໝາຍເຂດທ່ີມີວັດຖຸລະເບດີ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອເປນັ ສັນຍານເຕືອນແກ່ ປະຊາຊົນໃນທອ້ ງຖນິ່ , ຕໍ່ຂະບວນການເກບັ ກວູ້ ັດຖຸລະເບດີ ໃຫມ້ ຄີ ວາມປອດໄພ, ມປີ ະສິດທພິ າບ ແລະ ມີປະສິດທິຜນົ . ການປັກໝາຍຕ້ອງໃຫ້ມປີ າ້ ຍບອກຢາ່ ງຈະແຈ້ງ ແລະ ຊັດເຈນກຽ່ ວກບັ ສະຖານທ,່ີ ລກັ ສະນະ ແລະ ຈາໍ ນວນຂອງວັດຖຸລະເບດີ . ການປັກປ້າຍໝາຍໃນບາງກລໍ ະນີ ແມນ່ ເພອ່ື ໃຊ້ໝາຍເຂດແດນ ຫືຼ ເນ້ືອທດີ່ ນິ ທໄີ່ ດ້ເກບັ ກູ້ວັດຖຸລະເບດີ ອອກແລວ້ ແບບຖາວອນ. ແຫງ່ຼ ທມ່ີ າຂອງຮບູ : ບາງຮບູ ເທງິ ນໄ້ີ ດມ້ າຈາກ ຄະນະກາໍ ມະການຄມຸ້ ຄອງແຫງ່ ຊາດ ເພອ່ື ແກໄ້ ຂບນັ ຫາລະເບດີ ບທ່ໍ ນັ ແຕກທຕ່ີ ກົ ຄາ້ ງຢູ່ ສປປ ລາວ. ໙9

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ2 ການປັກປາ້ ຍໝາຍເຂດທີມ່ ວີ ດັ ຖຸລະເບດີ ຕກົ ຄ້າງ 2 ການປກັ ປາ້ ຍໝາຍເຂດແດນທມ່ີ ວີ ດັ ຖລຸ ະເບດີ ຕກົ ຄາ້ ງ ແລະ ປາ້ ຍເຕອື ນອນັ ຕະລາຍ ຄວນ ເປນັ ປາ້ ຍທຜ່ີ ະລດິ ຈາກໂຮງງານ ຫືຼ ຂຽນຂຄ້ໍ ວາມ ຫືຼ ໃຊສ້ ຈີ າກວດັ ຖໃຸ ດໜງ່ຶ ມາຕງ້ັ ໄວຢ້ ຫູ່ າ່ ງຈາກ ສະຖານທທ່ີ ມ່ີ ວີ ດັ ຖລຸ ະເບດີ ຕກົ ຄາ້ ງຢໃູ່ ນລດັ ສະໝີ 30 ແມດັ ໂດຍມກີ ານອອ້ ມເຂດແດນເອາົ ໄວ,້ ນາໍ ເສາົ ຝງັ ດນິ ໄວເ້ ປນັ ໄລຍະໆ ຫືຼ ໃຊຕ້ ນ້ົ ໄມທ້ ມ່ີ ຢີ ເູ່ ຮດັ ເປນັ ຫັຼກໝາຍກໍໄດ້ ແຕໃ່ ຫຢ້ ູຂ່ ອບເຂດພ້ນື ທ່ທີ ີ່ມີ ວັດຖລຸ ະເບດີ ຕກົ ຄາ້ ງຢ.ູ່ ປາ້ ຍເຕືອນຕອ້ ງຫັນໜາ້ ອອກດາ້ ນນອກຂອງພ້ນື ທ,ີ່ ຂ້ໍຄວາມຕ້ອງເປັນພາສາລາວ ແລະ ຂຽນໃຫ້ຈະແຈງ້ ສາມາດອ່ານໄດໃ້ ນໄລຍະ 5 ແມັດ, ປາ້ ຍເຕອື ນຕ້ອງຈະແຈງ້ ແລະ ສາມາດເບ່ງິ ເຫນັ ໄດໃ້ ນໄລຍະຫາ່ ງ 30 ແມັດ ອອ້ ມເຂດແດນທີມ່ ວີ ັດຖລຸ ະເບີດຢູ່. ແຫງ່ຼ ທມ່ີ າຂອງຮບູ : ຮບູ ເທງິ ນໄ້ີ ດມ້ າຈາກ ຄະນະກາໍ ມະການຄມຸ້ ຄອງແຫງ່ ຊາດ ເພອ່ື ແກໄ້ ຂບນັ ຫາລະເບດີ ບທ່ໍ ນັ ແຕກທຕ່ີ ກົ ຄາ້ ງຢູ່ ສປປ ລາວ. 10 ໑໐

3 ການຫຼດຸ ຜອ່ ນຄວາມສ່ຽງຈາກວັດຖລຸ ະເບີດ ເປັນຫຍັງຈ່ງຶ ມກີ ານສກຶ ສາເພອື່ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຈາກວດັ ຖຸລະເບີດທ່ຍີ ງັ ຕົກຄ້າງຢ່?ູ 2 ການໄດ້ຮັບການສກຶ ສາ ເພອ່ື ຫຼດຸ ຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຈາກວດັ ຖຸລະເບດີ ທ່ຍີ ງັ ຕົກຄາ້ ງ ເປັນ ອງົ ປະກອບທີ່ສໍາຄນັ ຂອງວຽກງານເກບັ ກູວ້ ດັ ຖລຸ ະເບີດບ່ໍທັນແຕກໃນ ສປປ ລາວ, ເພືອ່ ປູກຈດິ ສໍາ ນກຶ ແລະ ສ່ົງເສີມໃຫ້ “ກມຸ່ ຄົນທ່ມີ ຄີ ວາມສ່ຽງ” ໄດ້ປ່ຽນແປງພຶດຕກິ ໍາຂອງຕົນເອງ ແລະ ແນໃສ່ ໃຫ້ປະຊາຊນົ ມີຄວາມປອດໄພ ແລະ ປະກອບສ່ວນໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ໃຫ້ ສາມາດປະຕບິ ດັ ໄດ້ ໂດຍປາສະຈາກການຂ່ົມຂູ່ຈາກວັດຖຸລະເບດີ . ໑໑ 11

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4 ການລາຍງານກຽ່ ວກັບຂໍ້ມູນວດັ ຖຸລະເບີດ ເມ່ືອພບົ ເຫັນວດັ ຖລຸ ະເບດີ ໃນສະຖານທີຕ່ ່າງໆ ຄວນເຮັດແນວໃດ? 2 ຂ້ມໍ ນູ ຂອງວັດຖຸລະເບດີ ທີ່ຕ້ອງການລາຍງານມີຄ:ື - ຖາ້ ເປັນໄປໄດໃ້ ຫແ້ ຕມ້ ແຜນວາດທຕ່ີ ້ັງຂອງວດັ ຖຸລະເບີດຕດິ ຄດັ ໃສນ່ າໍ . - ອະທິບາຍລາຍລະອຽດ, ຮບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະ, ຂະໜາດ ແລະ ຈາໍ ນວນຂອງວດັ ຖລຸ ະເບີດ ຖາ້ ເປັນໄປໄດໃ້ ຫ້ຖ່າຍຮູບວດັ ຖຸລະເບດີ ດັງ່ ກ່າວປະກອບໃສ່ພອ້ ມ. - ລາຍລະອຽດຜົນກະທບົ ຈາກວັດຖລຸ ະເບດີ ເຊນັ່ : ກໍານົດຂອບເຂດອອ້ ມຮອບຈຸດທ່ຕີ ັ້ງຂອງ ວັດຖລຸ ະເບີດຢູ່ ຫຼື ຄວາມສ່ຽງທີ່ມຕີ ່ໍຊມຸ ຊນົ . - ລະບົບການປັກໝາຍໃດໜຶງ່ ທ່ີນໍາໃຊ້ ແລະ ຖາ້ ຮູ້ຜູປ້ ກັ ໝາຍ ກໍໃຫ້ບອກພອ້ ມ. - ຂໍມ້ ູນໃນການຕດິ ຕ່ໍ ແລະ ຊ່ຜື ູ້ທ່ີຈະຊ່ວຍຊີບ້ ອກທີຕ່ ງ້ັ ຂອງວັດຖຸລະເບດີ . 12 ໑໒

ບດົ ທີ 3 ຄວາມປອດໄພຕາມຖະໜົນ 3 1 ການຢາ່ ງທປ່ີ ອດໄພຢຕູ່ າມຖະໜນົ ແລະ ແຄມທາງ - ຮູບຕ່າງໆລຸ່ມນມີ້ ເີ ຫດການຫຍງັ ກາໍ ລັງເກີດຂ້ຶນ? - ອນັ ໃດແດ່ແມ່ນຄວາມສ່ຽງ ຫືຼ ສ່ິງທພີ່ າໃຫ້ເກດີ ອບຸ ດັ ຕເິ ຫດ? - ມີຫຍັງແດ່ທເີ່ ຮັດໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍໄດ?້ ສງ່ິ ໃດທອ່ີ າດຈະເກີດຂນຶ້ ໄດ?້ - ນັກຮຽນຄວນເຮັດແນວໃດເພືອ່ ປອ້ ງກນັ ອຸບັດຕິເຫດຢໃູ່ ນເຫດການນີ້? - ກົດລະບຽບຄວາມປອດໄພຕາມຖະໜົນມຫີ ຍງັ ແດ?່ - ເວລາຍາ່ ງຢແູ່ ຄມຖະໜົນເຮາົ ຄວນປະຕບິ ດັ ແນວໃດ? - ໃນກລໍ ະນີມເີ ດກັ ນອ້ ຍຍ່າງໄປນາໍ ເຮາົ ຄວນເຮັດແນວໃດ? - ຖ້າເຮົາຍ່າງຢ່ຕູ າມຖະໜົນໃນກາງຄືນ ຫືຼ ເຂດທີ່ມດື ເຮາົ ຕອ້ ງເຮດັ ແນວໃດ? ໑໓ 13

2 ປາ້ ຍສນັ ຍານຈະລາຈອນ ແລະ ປ້າຍເຕອື ນ 3 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ທາງສອງສາຍ ທາງມ້າລາຍ ຫ້າມຄົນຍ່າງ ເຂດອັນຕະລາຍ ຮ ລດົ ຮຽນຂບັ ລະວັງເດກັ ນອ້ ຍ ຄົບທາງວງົ ວຽນ ທາງມໄີ ຟສນັ ຍານ ກດົ ລະບຽບຄວາມປອດໄພຕາມຖະໜນົ 1) ຫ້າມແລ່ນຫນ້ຼິ ຢູ່ໃກ້ຖະໜົນ. 2) ຄວນຍາ່ ງຕາມແຄມທາງ ຫືຼ ທາງຄົນຍ່າງ ແລະ ໃຫ້ຈັບມືເດກັ ນ້ອຍໃຫ້ຫ່າງຈາກລົດທ່ີ ສັນຈອນໄປມາ. 3) ເມອ່ື ຂາ້ ມທາງ ຫືຼ ຍາ່ ງຕາມແຄມທາງຕ້ອງໃຫ້ແນໃ່ ຈວ່າເຮົາຢູ່ບ່ອນທີ່ເຫນັ ໄດຊ້ ດັ ເຈນ ເປນັ ຈດຸ ທຄ່ີ ນົ ອນື່ ສາມາດແນມເຫນັ ເຮົາໄດ,້ ຄວນໃສ່ເຄ່ອື ງທີ່ສະທ້ອນແສງໃນຍາມກາງຄນື ແລະ ຫີກຼ ລ່ຽງຈດຸ ທມ່ີ ດື ບໍ່ສາມາດແນມເຫນັ . 4) ຄວນຮູ້ປ້າຍສນັ ຍານຈະລາຈອນຕ່າງໆ. 5) ຄວນຂາ້ ມທາງຢຈູ່ ດຸ ໃດໜງ່ຶ ສະເພາະທີ່ມຄີ ວາມປອດໄພ. 6) ຄວນປະຕບິ ດັ ກດົ ລະບຽບຄວາມປອດໄພຕາມຖະໜນົ . 14 ໑໔

3 ການຍາ່ ງຂ້າມທາງທປ່ີ ອດໄພ 3 - ເປັນຫຍງັ ພວກເຮົາຕ້ອງຂ້າມທາງຢູ່ສະຖານທີ່ ຫຼື ຈຸດຂາ້ ມທາງທປ່ີ ອດໄພທສີ່ ຸດ? - ພວກເຮົາຄວນເຮດັ ແນວໃດ ຖ້າບໍມ່ ີປາ້ ຍຈດຸ ຂ້າມທາງທີ່ປອດໄພ? - ເມ່ືອເວລາເຮົາຈະເລອື ກຈຸດຂ້າມທາງທ່ີປອດໄພ ເຮາົ ຄວນຊອກຫາບອ່ ນໃດ? - ຍອ້ ນຫຍັງຈ່ຶງຄວນຈະເປັນທາງຊື່? - ຈຸດໃດແດ່ທີ່ປອດໄພໃນການຂ້າມທາງໃນຮູບເຫົ່າຼ ນ?ີ້ BQL_BUSY poster_1120x790mm_RURAL_Only bottom stripe with logo_04Mar22_PrintReady(bleed).pdf 1 7/03/2022 10:40:26 AM C M Y CM MY CY CMY K BQL_BUSY poster_URBAN_1120x790mm_Only bottom stripe with logo_07mar22_PrintReady(Bleed).pdf 1 7/03/2022 10:59:50 AM 15 C M Y CM MY CY CMY K ແຫງ່ຼ ທມ່ີ າຂອງຮບູ : ຮບູ ຂາ້ ງເທງິ ນນ້ັ ສາມາດເບງ່ິ ໄດຢ້ ດູ່ າ້ ນຫງັຼ ຂອງປມ້ຶ ແບບຮຽນ ຫືຼ ໂປສະເຕທີ ໄ່ີ ດແ້ ຈກຢາຍ. ໑໕

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4 ຄວາມປອດໄພໃນການຂ້າມທາງ 3 ການຂາ້ ມທາງທີປ່ ອດໄພຄວນປະຕບິ ັດດັ່ງນ້ີ: - ຊອກຫາສະຖານທີ່ ຫຼື ຈດຸ ຂາ້ ມທາງທ່ປີ ອດໄພທີ່ສດຸ . - ໃຫ້ຢດຸ ຢືນຢ່ແູ ຄມທາງ ແລະ ຄວນຫ່າງຈາກຂອບທາງໜ້ອຍໜຶງ່ ກອ່ ນຈະຂາ້ ມທາງ. - ໃຫແ້ ນມຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາເພອ່ື ກຽມຂ້າມທາງ. - ລໍຖາ້ ຈນົ ກວາ່ ຈະເຫນັ ວາ່ ມັນມຄີ ວາມປອດໄພ. - ເບ່ງິ ແລະ ຟັງ ເມືອ່ ເຫັນວ່າມີຄວາມປອດໄພແລວ້ ຈ່ຶງຍ່າງຂ້າມທາງມາ້ ລາຍ ຫຼື ບ່ອນທ່ກີ າໍ ນົດໃຫ້. 16 ໑໖

ບົດທີ 4 ເຊ້ອື ຣາ ແລະ ແບັກທເີ ຣຍ 1 ການຈັດຈໍາແນກປະເພດຂອງສ່ງິ ທມີ່ ຊີ ີວດິ ນກັ ວທິ ະຍາສາດໄດຈ້ ດັ ຈາໍ ແນກປະເພດຂອງສິ່ງມຊີ ີວິດຕາ່ ງໆ ອອກເປນັ ອານາຈັກ ອີງ 4 ຕາມລັກສະນະພາຍນອກ, ລັກສະນະສະເພາະ, ຄວາມຄາ້ ຍຄກື ັນ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງກນັ . ການຈດັ ຈໍາແນກສິງ່ ມີຊີວດິ ຕ່າງໆ ຊວ່ ຍໃຫພ້ ວກເຮາົ ສຶກສາ ແລະ ເຂ້ົາໃຈກຽ່ ວກບັ ຄວາມຫຼາກ ຫຼາຍຂອງສງ່ິ ມີຊວີ ດິ . ສ່ິງທີມ່ ຊີ ີວດິ ແບັກທເີ ຣຍ ເຊອື້ ຣາ ສັດ ພືດ ສັດຕີນຂໍ້ ສັດປກີ ພດື ບມໍ່ ີດອກ ພດື ມີດອກ ປາ ສດັ ເລອື ຄານ ສດັ ເຄງ່ິ ບົກເຄິງ່ ນໍາ້ ສັດລຽ້ ງລກູ ດ້ວຍນົມ ໑໗ 17

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ2 ລກັ ສະນະຂອງເຊອື້ ຣາ ສິ່ງທີ່ມີຊວີ ດິ ທີ່ຈັດຢູ່ໃນເຊື້ອຣາລວມມີ: ເຫັດທສ່ີ າມາດກນິ ໄດ້, ເຫັດທີ່ມພີ ິດ, ໂໝກ, ແປງ້ ເຫົຼ້າ, ພະຍາດພືດ (ໃບເປນັ ໝ້ຽງ), ເຫດັ ເທາົ ທ່ີເກາະຢູຕ່ າມຕນ້ົ ໄມ້. ເຊ້ອື ຣາບສໍ່ າມາດຮັບເອົາ ພະລງັ ງານຈາກແສງຕາເວນັ ເພ່ອື ມາສາ້ ງອາຫານຄືກບັ ພືດ ພວກມນັ ບ່ສໍ າມາດສາ້ ງອາຫານ 4 ໄດ້ດ້ວຍຕົວເອງ ແຕ່ວາ່ ພວກມັນໄດ້ຮບັ ອາຫານຈາກສງິ່ ມີຊີວດິ ອ່ືນແທນເພອ່ື ດາໍ ລງົ ຊວີ ິດຢໄູ່ ດ.້ ເຊ້ອື ຣາຈະມີຢທູ່ ຸກບອ່ ນທງັ ໃນອາກາດ, ດນິ , ນ້າໍ , ຕົ້ນໄມ້ ພວກມນັ ສາມາດເຕບີ ໃຫຍ່ໄດໃ້ ນ ບ່ອນທມີ່ ີຄວາມອົບອ່ນຸ , ປຽກຊຸມ່ ແລະ ມດື , ເຊ້ືອຣາຄເື ປັນຜູ້ຍ່ອຍສະຫາຼ ຍທ່ສີ າໍ ຄັນ. ຮບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະຂອງສງ່ິ ຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນຮບູ ເຫາ່ົຼ ນ້ີ ເປນັ ຄແື ນວໃດ? ພວກເຮາົ ເອນ້ີ ມນັ ວາ່ ຫຍງັ ? - ມຫີ ຍງັ ເກີດຂ້ນຶ ກັບໃບໄມ້ ຫຼື ສ່ງິ ຕ່າງໆທນີ່ ກັ ຮຽນເຫັນໃນຮບູ ນນ້ັ ? - ພວກມນັ ເປນັ ຄືແນວໃດ? ສຂີ ອງພວກມນັ , ຄວາມຊຸ່ມຂອງພວກມັນ ແລະ ກ່ິນຂອງ ພວກມນັ ? - ເປັນຫຍງັ ມັນຈ່ຶງເກດີ ຂຶ້ນຢບູ່ ອ່ ນນີ້? - ຖ້າມີເຊ້ືອຣາຢູ່ໃນໃບໄມ້ແຫງ້ , ດິນທປີ່ ຽກຊ່ມຸ ຫຼື ຂອນໄມທ້ ່ີໂດກ, ຈະເກດີ ຫຍັງຂຶ້ນ ກບັ ໃບໄມ້ ຫຼື ຂອນໄມ້ທ່ໂີ ດກນນ້ັ . - ເຊື້ອຣາມບີ ົດບາດຫຍງັ ແດ່ຕໍເ່ ສດໃບໄມ້, ຂອນໄມທ້ ່ໂີ ດກ ຫຼື ຊາກສດັ ທຕີ່ າຍ? - ເຊອ້ື ຣາມີບດົ ບາດທ່ີສໍາຄັນຫຍັງແດ່ຕຕ່ໍ ນ້ົ ໄມ້ໃນບໍລເິ ວນໃກ້ຄຽງນ້ັນ? - ມຫີ ຍັງເກີດຂນຶ້ ຢໃູ່ ນສະພາບແວດລ້ອມບໍລິເວນບອ່ ນທມ່ີ ີເຊື້ອຣາ? 18 ໑໘ ໑໙

3 ແບກັ ທີເຣຍ ຈຸລນິ ຊີ ຫືຼ ບາງຄ້ັງເຮາົ ເອີ້ນວ່າ ອານາຈກັ ໂມເນຣາ. ຈລຸ ິນຊີ ແມ່ນມີຂະໜາດນ້ອຍຫຼາຍ 4 ແລະ ບ່ສໍ າມາດເບິງ່ ເຫນັ ດວ້ ຍຕາເປາົ່ ຊ່ຶງແບັກທເີ ຣຍ ແມນ່ ຕວົ ຢ່າງໜຶງ່ ຂອງຈລຸ ິນຊ.ີ ແບັກທເີ ຣຍ ສາມາດຢູ່ ໄດ້ເກືອບທກຸ ສະພາບແວດລອ້ ມ ທງັ ຮອ້ ນ ແລະ ເຢັນ, ປຽກຊມຸ່ ແລະ ແຫງ້ . ພວກມນັ ມຢີ ທູ່ ກຸ ບອ່ ນທງັ ໃນອາກາດ, ດນິ , ນາໍ້ ແລະ ຢພູ່ າຍໃນຂອງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ຕາ່ ງໆ. ແບກັ ທເີ ຣຍບສ່ໍ າມາດສາ້ ງອາຫານໄດດ້ ວ້ ຍຕົວເອງ ແບກັ ທເີ ຣຍຈະໄດ້ອາຫານຈາກພືດ, ສັດທ່ຍີ ງັ ມີຊວີ ດິ ແລະ ຕາຍໄປແລວ້ . ແບັກທີເຣຍຄືຜູ້ຍອ່ ຍສະຫາຼ ຍທສ່ີ ໍາຄັນ. ຮູບຮາ່ ງລັກສະນະຂອງແບັກທີເຣຍຖາ່ ຍຈາກກອ້ ງຈລຸ ະທັດທີ່ມກີ າໍ ລງັ ຂະຫຍາຍສູງ ຮູບຮ່າງກົມ ຮບູ ຮາ່ ງມນົ ຮູບຮາ່ ງເປັນກຽວ ໑໘ ແຫງ່ຼ ທ່ມີ າຂອງຮບູ : ບາງຮູບເທິງນີ້ ໄດ້ຮບັ ລຂິ ະສິດມາຈາກອນີ ເຕເີ ນັດ 19 ໑໙

4 ຜຍູ້ ່ອຍສະຫາຼ ຍ ສິງ່ ທ່ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫຼື ສ່ິງທຕີ່ າຍໄປແລ້ວ ລ້ວນແຕຖ່ ືກສ້າງຂນ້ຶ ຈາກທາດອົງຄະທາດ; ຜຍູ້ ່ອຍ ສະຫາຼ ຍ ແມ່ນສິ່ງທມ່ີ ີຊວີ ດິ ໜງຶ່ ທ່ຍີ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍທາດອົງຄະທາດເຫຼ່ົານ້.ີ ຜ້ຍູ ່ອຍສະຫຼາຍໄດ້ຮບັ ພະລັງງານຈາກສ່ິງທີ່ມີຊີວດິ ອ່ນື ພວກມັນຈະບລໍ ິໂພກພືດ ແລະ ສັດ ໂດຍການຍ່ອຍສະຫາຼ ຍໃຫ້ ກາຍເປນັ ອະນຸພາກນອ້ ຍໆ. ຜ້ຍູ ່ອຍສະຫາຼ ຍຈະປ່ຽນຮູບແບບຂອງທາດອົງຄະທາດຈາກຊາກ 4 ພດື ຫືຼ ສດັ ໄປສດູ່ ິນ, ນ້າໍ ຫຼື ອາກາດ. ຜູຍ້ ່ອຍສະຫາຼ ຍມບີ ດົ ບາດສາໍ ຄັນໃນການໝູນວຽນຂອງ ພະລັງງານໃນລະບບົ ນເິ ວດ ຊງ່ຶ ຜ້ຍູ ່ອຍສະຫາຼ ຍປະກອບດວ້ ຍເຊື້ອຣາ ແລະ ແບັກທີເຣຍ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດໃບໄມແ້ ຫງ້ສີຂອງໃບໄມ້ເລີ່ມ ແລະ ຊາກສດັ ທ່ີ ປ່ຽນເປັນສີດາໍ ແລະ ຊາກສັດທ່ຕີ າຍເລ່ີມ ຕາຍ. ເນ່າົ ເປອ່ື ຍ. ບໍລິເວນນີຈ້ ະມີ ໃບໄມ້ ຫຍ້າ ແລະ ຕນົ້ ໄມ້ ເລ່ີມເນ່າົ ແລະ ສຂີ ຽວຂນ້ຶ . ຊາກສດັ ເລີມ່ ເຫນັ ກະດູກ. ທາດອງົ ຄະທາດ ຫືຼ ໃບໄມ້ ແລະ ທາດອາຫານຈາກການ ຊາກສັດກາຍເປນັ ຍ່ອຍສະຫາຼ ຍຂອງເຊອ້ື ຣາ ແລະ ຝຸນ່ ແລະ ຊຶມລງົ ແບກັ ທເີ ຣຍ ຖກື ພດື ດດູ ຊຶມມາເປັນ ອາຫານເພ່ືອຈະເລີນເຕີບໃຫຍ.່ ດິນ. ໂດຍປົກກະຕແິ ລວ້ ພດື ແລະ ສັດທ່ຕີ າຍໄປແລວ້ ຈະຖືກປະໄວໃ້ ຫ້ຍອ່ ຍສະຫາຼ ຍໄປ ຕາມດນິ ອາດຖືກທັບຖົມໄວ້ ຫືຼ ຖືກຖ້ິມໄວ້ໃຫ້ຍ່ອຍສະຫຼາຍຢ່ເູ ທງິ ໜາ້ ດິນ. ດງັ່ ນ້ນັ , ຈຶ່ງເຮັດໃຫຈ້ ຸ ລນິ ຊີຢູໃ່ ນດິນ, ນ້ໍາ ແລະ ອາກາດໄດສ້ າໍ ຜດັ ກັບສງິ່ ທີຕ່ າຍນ້ັນ ແລະ ດາໍ ເນີນຂະບວນການຍອ່ ຍ ສະຫຼາຍ. ແບກັ ທີເຣຍມີບດົ ບາດສໍາຄນັ ໃນຂະບວນການຍ່ອຍສະຫາຼ ຍ ໂດຍສະເພາະຢໃູ່ ນ ຂັ້ນເບືອ້ ງຕົນ້ ເມືອ່ ມີຄວາມຊມຸ່ ຫາຼ ຍຂ້ນຶ ແລະ ຂັນ້ ຕໍໆ່ ໄປຂອງການຍ່ອຍສະຫຼາຍ ເຊື້ອຣາຈະ ເຂົາ້ ມາມບີ ົດບາດ. 20 ໒໐

ບົດທີ 5 ຕ່ອງໂສ້ອາຫານ, ຕາໜ່າງອາຫານ ແລະ ການໝູນວຽນຂອງພະລງັ ງານ 1 ຕອ່ ງໂສ້ອາຫານ ຕ່ອງໂສອ້ າຫານ ສະແດງໃຫ້ເຫັນ 5 ພະລງັ ງານຈາກອາຫານທ່ີຖກື ສ່ົງຜ່ານ ເມອ່ື ຕັກແຕນກິນ ນົກກິນ ສງິ່ ທມີ່ ີຊດິ ໜງຶ່ ກນິ ສິງ່ ທ່ມີ ີຊວີ ິດອນ່ື . ຕອ່ ງໂສ້ ຫຍ້າ ຕັກແຕນ ອາຫານ ເລ່ມີ ຈາກພືດ (ຜູ້ຜະລິດ) ທ່ສີ ້າງ ງູກນິ ນົກ ພະລັງງານອາຫານຈາກແສງຕາວັນ ຕ່ຈໍ າກ ພື ດ ຈ ະ ໄ ດ້ ຮັ ບ ພ ະ ລັ ງ ງ າ ນ ແສງຕາເວນັ , ນໍາ້ ແລະ ຝນຸ່ ນັ້ນ ແມນ່ ສັດ (ຜ້ບູ ລໍ ິໂພກ) ທີ່ກນິ ພດື ແລະ ຈາກທໍາມະຊາດເຮັດໃຫ້ພືດ ຈອນຟອນກນິ ງູ ຫືຼ ຫຍາ້ ເຕບີ ໃຫຍ່ ສດັ ໂຕອືນ່ ໆທີ່ມາກນິ ສັດກິນພດື ນນ້ັ . ເມອື່ ຈອນຟອນຕາຍໄປ ເຊືອ້ ຣາຈະຍ່ອຍສະຫາຼ ຍຊາກ ຈອນຟອນໃຫກ້ າຍເປັນຝນຸ່ ລງົ ສູ່ດິນ. ຜູ້ລ່າ ແມນ່ ສັດທລີ່ າ່ ສັດອ່ືນເພອື່ ມາເປນັ ອາຫານ ໂດຍການລາ່ ແລະ ກນິ ສັດອ່ນື ເປັນອາຫານ. ຜ້ຖູ ກື ລ່າ ແມນ່ ສັດທ່ຖີ ືກລາ່ ແລະ ຖືກສັດອນ່ື ກນິ . ຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍຕາ່ ງໆ ເຊນ່ັ : ແບກັ ທເີ ຣຍ, ເຊອ້ື ຣາ, ຂກ້ີ ະເດອື ນ ແລະ ສດັ ຕນີ ຂອ້ໍ ນ່ື ໆ (ແມງໄມບ້ າງ ຊະນດິ ) ເປນັ ຜສູ້ າໍ ເລດັ ໃນວງົ ຈອນຂອງຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍຈະຍອ່ ຍສະຫາຼ ຍຊາກສດັ ແລະ ພດື ທຕ່ີ າຍໄປແລວ້ ແລະ ປຽ່ ນເປນັ ທາດອາຫານກບັ ສດູ່ ນິ . ໒໑ 21

2 ການສາ້ ງແຜນວາດຕ່ອງໂສ້ອາຫານ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕ່ລະຄົນ ເລອື ກສດັ ໂຕໃດໂຕໜງ່ຶ ຢ່ໃູ ນທ້ອງຖ່ິນທ່ີຖກື ລາ່ ຫືຼ ຖືກກນິ ໂດຍສັດ ອນື່ ແລະ ສາ້ ງຕ່ອງໂສອ້ າຫານສໍາລັບສດັ ໂຕນນັ້ ດ່ັງນ້:ີ ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ແຕມ້ ແລະ ໝາຍຊ່ື ດງ່ັ ລຸ່ມນີ້ ໂດຍແມ່ນຮູບໜ່ງຶ ຕ່ເໍ ຈຍ້ ໜງຶ່ ໃບ. - ສັດທີນ່ ັກຮຽນໄດ້ເລືອກ. 5 - ສງ່ິ ທສີ່ ັດຂອງນກັ ຮຽນກນິ . - ສັດທ່ມີ າກນິ ສດັ ຂອງນັກຮຽນ. - ພືດທີ່ຢໃູ່ ນຂັ້ນທາໍ ອິດຂອງຕອ່ ງໂສ້ອາຫານ. - ຜູ້ຍ່ອຍສະຫຼາຍໃດໜຶງ່ ທ່ີຍ່ອຍສງິ່ ທ່ີມຊີ ວີ ດິ ອນ່ື ທີ່ຕາຍໄປແລ້ວ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂັ້ນຕອນທີ 2: ຈດັ ຮູບສັດໃຫໄ້ ປຕາມລໍາດັບຈາກສັດໃດກິນສັດໃດກ່ອນຢູໃ່ ນຕອ່ ງໂສ້ອາ ຫານ ໂດຍເລມ່ີ ຈາກຜ້ຜູ ະລິດ. (ໃຊກ້ ້ອນຫີນນ້ອຍໆເຕງັ ເຈຍ້ ໄວ້). ຂັ້ນຕອນທີ 3: ແຕມ້ ລກູ ສອນຕ່າງໆໃສ່ເສດເຈຍ້ ໃບໃໝ່ຕ່າງຫາກ ແລະ ເພີ່ມໃສ່ບອ່ ນ ວາ່ ງລະຫວ່າງສງິ່ ທມີ່ ຊີ ີວິດຕາ່ ງໆເພື່ອເຊ່ືອມຕວ່ໍ ງົ ຈອນຂອງຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ທີ່ສະແດງ ໃຫ້ເຫັນທດິ ທາງຂອງການໝູນວຽນພະລັງງານ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ຂຽນຄາໍ ສັບຜູ້ຜະລິດ, ຜບູ້ ໍລໂິ ພກ (ຜູ້ລາ່ ແລະ ຜຖູ້ ກື ລາ່ ) ແລະ ຜູຍ້ ່ອຍ ສະຫາຼ ຍ ໃສບໍລິເວນຮູບທ່ີໄດແ້ ຕມ້ ໄວນ້ ນ້ັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 5: ຂຽນປະໂຫຍກຄໍາເວາ້ົ ໃດໜຶ່ງ ເພ່ອື ອະທບິ າຍສງິ່ ທີເ່ ກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ໃນຕອ່ ງໂສ້ ອາຫານໃສລ່ ກູ ສອນແຕລ່ ະອນັ , ສັດໃດກນິ ສັດໃດ. ຫຍາ້ ຜູ້ຜະລິດ ຕັກແຕນ ກິນຫຍ້າ ກບົ ກນິ ຕກັ ແຕນ ກບົ ພືດຈະດູດທາດອາຫານໃນ ຕັກແຕນ ຜູ້ບລໍ ິໂພກ (ຜູລ້ ່າ ແລະ ດນິ ທີ່ເຊື້ອຣາຍ່ອຍສະຫຼາຍ ຜູ້ບລໍ ິໂພກ (ຜ້ຖູ ກື ລ່າ) ເພື່ອການເຕບີ ໃຫຍ່. ຜຖູ້ ືກລ່າ) ງກູ ນິ ກບົ ເຊ້ອື ຣາ ເມ່ອື ງູຕາຍໄປເຊອື້ ຣາຈະເປນັ ຜຍູ້ ່ອຍ ງູ ສະຫຼາຍຊາກສດັ ທຕ່ີ າຍໄປແລ້ວກາຍ ເປັນທາດອາຫານໃນດິນໃຫກ້ ັບພດື ຜູຍ້ ່ອຍສະຫາຼ ຍ ຜູ້ບໍລໂິ ພກ (ຜລູ້ ່າ ແລະ ຜູ້ຖກື ລ່າ) ຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ເລີ່ມຈາກພດື (ຜ້ຜູ ະລິດ) ທ່ສີ າ້ ງພະລງັ ງານອາຫານຈາກແສງຕາເວັນ ຕ່ໍ ຈາກນນ້ັ ແມ່ນສັດ (ຜູ້ບລໍ ິໂພກ) ທີ່ກິນພືດ ແລະ ສັດໂຕອນ່ື ໆທມີ່ າກນິ ສດັ ກິນພດື ນ້ນັ . 22 ໒໒

3 ຕາໜ່າງອາຫານ ມສີ ດັ ຊະນິດໃດແດ່ຢໃູ່ ນຕອ່ ງໂສອ້ າຫານຂອງນກັ ຮຽນທີ່ກນິ ອາຫານຫຼາຍກວາ່ 1 ຢ່າງ? 5 ຕາໜາ່ ງອາຫານ ສະແດງໃຫ້ເຫັນການສະໜອງອາຫານທັງໝົດ ແລະ ຄວາມສໍາພັນກນັ ໃນ ການໝູນວຽນພະລັງງານຂອງສ່ິງທີ່ມີຊີວິດທຸກຊະນິດຢູ່ໃນສະພາບແວດລ້ອມໃດໜ່ຶງໂດຍສ່ວນ ຫຼາຍສດັ ປະເພດຕາ່ ງໆ ຈະຢໃູ່ ນຕ່ອງໂສ້ອາຫານຫາຼ ຍກວາ່ ໜຶ່ງຕ່ອງໂສ້ ແລະ ຈະກິນອາຫານຫຼາຍ ກວ່າໜງ່ຶ ປະເພດ. ຕາໜາ່ ງອາຫານ ໄດ້ຖກື ສ້າງຂ້ຶນເພືອ່ ສະແດງໃຫ້ເຫັນພຶດຕິກາໍ ການກິນຕາ່ ງໆຂອງສດັ ແລະ ການພົວພັນຕ່ອງໂສອ້ າຫານຕ່າງໆ ຊ່ງຶ ຕອ່ ງໂສ້ອາຫານຈະສະແດງໃຫ້ເຫນັ ພຽງແຕ່ເສັນ້ ທາງດຽວ ຂອງອາຫານ ແລະ ການໝູນວຽນພະລງັ ງານ ສ່ວນຕາໜ່າງອາຫານຈະສະແດງໃຫ້ເຫນັ ທຸກເສັ້ນ ທາງທີ່ມຄີ ວາມເປນັ ໄປໄດ້ຂອງອາຫານ ແລະ ການໝູນວຽນພະລງັ ງານ. ໒໒ ໒໓ 23

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4 ການສ້າງຕາໜ່າງອາຫານ ຈງ່ົ ນາໍ ເອາົ ຕອ່ ງໂສອ້ າຫານຢໃູ່ ນຂທ້ໍ ີ 2 ມາວາງຢເູ່ ທງິ ໂຕະ ແລະ ນກັ ຮຽນຜດັ ປຽ່ ນກນັ ປະຕບິ ດັ ໄປເທອ່ື ລະຂນ້ັ ຕອນເພອ່ື ສາ້ ງຕາໜາ່ ງອາຫານດງ່ັ ລມຸ່ ນ.້ີ ນກັ ຮຽນສາມາດໃຊກ້ ອ້ ນຫນີ ເຕງັ ຮບູ ແລະ ລກູ ສອນເອາົ ໄວ.້ 5 ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຈດັ ລຽນຕອ່ ງໂສອາຫານຂອງຕນົ ເອງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ເພມ່ີ ລກູ ສອນໃສຕ່ ອ່ ງໂສອາຫານຕາ່ ງໆ. ຂັ້ນຕອນທີ 3: ເຊອ່ື ມຕ່ໍສັດຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນຕອ່ ງໂສອາຫານຂອງຕົນເອງໃສກ່ ບັ ອາຫານທີ່ມັນ ກນິ ຢູ່ຂອງແຕລ່ ະຕ່ອງໂສອ້ າຫານ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ເຊອ່ື ມຕຜ່ໍ ຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍໃສສ່ ດັ ແລະ ພດື . ຂັ້ນຕອນທີ 5: ຜັດປຽ່ ນກັນເວົາ້ ຊຂື່ ອງສັດ, ບດົ ບາດຂອງມັນ ແລະ ການຕິດຕໍກ່ ນັ ກັບສິ່ງ ທມ່ີ ີຊວີ ດິ ອ່ືນໆຢູ່ໃນຕາໜ່າງອາຫານ. ຕວົ ຢາ່ ງ: ນ້ີແມນ່ ງູ. ງູກນິ ກົບ ແລະ ໜູ. ມັນແມ່ນຜູ້ ລາ່ . ງູຍງັ ແມ່ນຜ້ຖູ ກື ລາ່ ຄກື ນັ ເພາະມັນຖືກນົກອິນຊກີ ນິ . 24 ໒໔

ບດົ ທີ 6 ລະບົບນິເວດ 1 ລະບົບນເິ ວດຕາ່ ງໆ ສ່ິງທີມ່ ຊີ ີວດິ ທັງໝົດ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການຕາມສະພາບແວດລ້ອມຂອງພວກມນັ ທຕ່ີ ອບ ສະໜອງໃຫ້. ລະບົບນເິ ວດ ແມ່ນລະບບົ ການພວົ ພັນໃດໜງຶ່ ລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ມຊີ ີວິດກັບສະພາບ ແວດລອ້ ມທ່ີພວກມັນອາໄສຢູ່ ແລະ ສ່ງິ ທ່ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສິ່ງທມີ່ ຊີ ວີ ິດດວ້ ຍກນັ . ພວກເຮາົ ສາມາດເອນ້ີ ໜອງນາ້ໍ ໃດໜງ່ຶ ວາ່ ເປນັ ລະບບົ ນເິ ວດໄດບ້ ?່ໍ 6 ລະບບົ ນເິ ວດໃດໜງ່ຶ ປະກອບມຫີ ຍງັ ແດ?່ ລະບົບນເິ ວດໃດໜ່ຶງປະກອບສ້າງຂຶ້ນຈາກ 4 ອົງປະກອບຫັກຼ ຄ:ື - ສິງ່ ມຊີ ວີ ິດຕ່າງໆ ປະກອບມີ ພດື , ສດັ ແລະ ຈລຸ ນິ ຊີ. - ສິງ່ ບ່ໍມີຊວີ ິດຕາ່ ງໆ ປະກອບດວ້ ຍທກຸ ອງົ ປະກອບທ່ີມີຜນົ ຕພໍ່ ດື ແລະ ສດັ ເຊ່ັນ: ອນຸ ຫະພມູ , ດນິ , ກ້ອນຫນີ , ນ້ໍາ, ແສງແດດ ແລະ ພືນ້ ທ່ີທອ່ີ າໄສຢ.ູ່ - ການພວົ ພັນລະຫວາ່ ງສິງ່ ທມ່ີ ີຊວີ ດິ ແລະ ສງິ່ ທີ່ບໍ່ມຊີ ີວດິ ທງັ ໝດົ . - ພນ້ື ທ່ີອາໄສທີ່ພວກມນັ ຄອບຄອງ ແລະ ອາໄສຢູ່ຮວ່ ມກັນ. ໒໕ 25

2 ປະເພດຂອງລະບົບນເິ ວດ ລະບບົ ນິເວດ ອາດເປັນສງ່ິ ທີ່ຄນົ ສ້າງຂ້ນຶ ຫຼື ເກດີ ຈາກທາໍ ມະຊາດ. ລະບບົ ນເິ ວດຕ່າງໆ ຈະມີຄວາມແຕກຕາ່ ງກັນໄປ ເຊ່ນັ : ເປນັ ທຢີ່ ູ່ອາໄສໃຫແ້ ກ່ພດື ແລະ ສັດຊະນດິ ຕ່າງໆ ຊ່ງຶ ປະ ເພດລະບບົ ນິເວດຫກຼັ ໆຂອງປະເທດລາວ ແມ່ນລະບບົ ນເິ ວດນ້ໍາຈດື , ລະບບົ ນິເວດທ່ງົ ຫຍາ້ ແລະ ລະບບົ ນິເວດປ່າດົງ. - ທົງ່ ຫຍາ້ ທເ່ີ ກດີ ຂຶນ້ ຕາມທໍາມະຊາດ. - ປະເພດເປັນທົງ່ ທຄີ່ ນົ ສາ້ ງຂ້ນຶ ເຊນັ່ : ທງ່ົ ນາ. - ປາ່ ທີ່ເກດີ ຂ້ຶນຕາມທາໍ ມະຊາດ. 6 - ປາ່ ທ່ຄີ ນົ ສ້າງຂ້ຶນ ເຊັ່ນ: ໄຮ,່ ສວນ. - ລະບບົ ນເິ ວດທາງນ້າໍ ທ່ເີ ກີດຂນຶ້ ຕາມທາໍ ມະຊາດ. - ລະບບົ ນິເວດທາງນ້ໍາທີຄ່ ົນສາ້ ງຂ້ຶນ ເຊັນ່ : ອາ່ ງລ້ຽງປາ, ໜອງປາ ແລະ ຕູ້ປາ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ລາຍການອງົ ປະກອບຂອງລະບບົ ນເິ ວດ - ຫົວເລື່ອງທ່ີມີຊ່ປື ະເພດຂອງລະບບົ ນິເວດ. - ລາຍຊ່ືຂອງສ່ງິ ທີ່ມີຊີວດິ ທັງໝົດຢູ່ໃນລະບົບນິເວດ. - ໝາຍຊ່ໃື ສ່ຜ້ຜູ ະລດິ , ຜບູ້ ໍລິໂພກ ຫືຼ ຜູ້ຍອ່ ຍສະຫາຼ ຍ. - ລາຍຊື່ຂອງສງ່ິ ທບ່ີ ່ມໍ ີຊີວິດທງັ ໝດົ . ຄາໍ ອະທບິ າຍລະບບົ ນເິ ວດຕາ່ ງໆ : ໜອງນາ້ໍ ທາໍ ມະຊາດ. ສ່ິງທີມ່ ຊີ ວີ ດິ : ຊື່ ແລະ ປະເພດ ສ​ ່ິງທີ່ບໍ່ມີຊີວດິ - .............................................. .............................................. - .............................................. 26 ໒໖

3 ການສໍາຫຼວດລະບບົ ນິເວດບໍລເິ ວນເດີ່ນໂຮງຮຽນ ນັກຮຽນສັງເກດເຫັນຫຍັງແດ່ຢໃູ່ ນລະບົບນິເວດນ?້ີ 6 - ມີສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ິດຫຍັງແດ?່ - ສງ່ິ ທ່ີມີຊີວດິ ຊະນດິ ໃດແມ່ນຜຜູ້ ະລິດ? - ສງ່ິ ທ່ມີ ີຊວີ ດິ ຊະນິດໃດແມນ່ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກ? ສັດໃດເປນັ ຜູ້ລາ່ ? ສັດໃດເປັນຜູ້ຖກື ລາ່ ? - ສດັ ປະເພດໃດແດ່ທອີ່ າໄສຢພູ່ ນ້ື ດິນໃນບລໍ ິເວນນີ້? ພວກມັນມຊີ ວີ ິດຢໄູ່ ດ້ແນວໃດ? - ພວກມັນກິນຫຍັງເປນັ ອາຫານ? - ສິ່ງທມ່ີ ີຊວີ ິດຊະນດິ ໃດມຈີ າໍ ນວນຫາຼ ຍທີສ່ ຸດ? - ສິ່ງທບ່ີ ໍມ່ ຊີ ີວິດມຫີ ຍງັ ແດ່? - ເງ່ອື ນໄຂສະພາບອາກາດ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມເປນັ ຄແື ນວໃດສໍາລບັ ລະບົບນເິ ວດ ນີ?້ ແດດອອກ, ທອ້ ງຟ້າມືດຄຶ້ມ, ຮ້ອນ, ແຫ້ງ, ປຽກຊມຸ່ , ມສີ ງິ່ ປກົ ຫຸ້ມ, ມລີ ມົ ພດັ . ໒໗ 27

4 ແຕ້ມແຜນວາດຂອງລະບົບນິເວດບໍລເິ ວນເດ່ນີ ໂຮງຮຽນ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດສ້ າ້ ງແຜນວາດທຄ່ີ າ້ ຍຄກື ນັ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ 4 ອງົ ປະກອບຫກັຼ ຂອງລະບບົ ນເິ ວດຂອງນກັ ຮຽນ ໂດຍອງີ ຕາມການສງັ ເກດ ແລະ ບນັ ທກຶ ເຊງ່ິ ແຜນວາດນນ້ັ ຕອ້ ງມດີ ງ່ັ ນ:້ີ - ຫວົ ເລ່ອື ງທຊ່ີ ີ້ໃຫ້ເຫັນປະເພດຂອງລະບົບນເິ ວດ ເຊ່ັນ: ຄົນສ້າງຂນ້ຶ ຫືຼ ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມ ທໍາມະຊາດ, ເປັນໜອງນາໍ້ , ປ່າ ຫຼື ທົງ່ ຫຍາ້ . - ຮບູ ພື້ນຫງັຼ ທສີ່ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ພນ້ື ທອີ່ າໄສ ແລະ ສະແດງໃຫ້ເຫັນປະເພດຂອງເງອ່ື ນໄຂ ຕ່າງໆ, ແສງແດດ, ອນຸ ຫະພູມ, ປະລິມານນາ້ໍ ຝນົ . - ຕອ້ ງເອົາສິ່ງທີບ່ ່ໍມີຊວີ ດິ ຕ່າງໆເຂົ້າໄປ ພອ້ ມທງັ ໝາຍຊ່ືຢາ່ ງຊັດເຈນຕາມລະບົບນເິ ວດ 6 ແລະ ຮູບພື້ນຫຼັງຕວົ ຈິງ. - ແຕ້ມເປັນຮ່າງ ຫືຼ ໝາຍ ສງ່ິ ທ່ມີ ຊີ ີວິດທັງໝົດໄວ້ ປະກອບມຊີ ່ື ແລະ ບົດບາດ ເຊ່ນັ : ບ້ງົ , ຜູ້ ບໍລິໂພກ. - ແຕມ້ ລກູ ສອນໃສ່ ເພອ່ື ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວາ່ ສິງ່ ທ່ີມຊີ ີວິດຕ່າງໆພົວພັນກນັ ແນວໃດຢູໃ່ ນ ລະບົບນເິ ວດຕາໜາ່ ງອາຫານຂອງພວກມັນ. - ແຕມ້ ລູກສອນ ແລະ ໝາຍຊໃ່ື ສ່ ເພອື່ ສະແດງໃຫເ້ ຫັນສ່ງິ ທ່ມີ ີຊີວິດມີການເພິງ່ ພາອາໄສ ສງ່ິ ທບ່ີ ມ່ໍ ຊີ ວີ ດິ ແບບໃດ ເຊນ່ັ : ເປັນທຢ່ີ ູ່ອາໄສ ແລະ ຫບຼົ ລີຈ້ າກນັກລາ່ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ແມງກະເບ້ອື ເຫດັ ໝາຈອກ ໝູ ດອກໄມ້ ໜູ ຫຍາ້ ກະຕາ່ ຍ ງູ ຫອຍ ຫຍາ້ ພ້ນື ທີ່ອາໄສ 28 ໒໘

ບດົ ທີ 7 ລະບບົ ໂຄງກະດູກ ແລະ ລະບບົ ກ້າມຊ້ນີ 1 ໂຄງສາ້ ງຂອງລະບົບໂຄງກະດກູ ລະບບົ ໂຄງກະດກູ ແມນ່ ໂຄງຮາ່ ງຂອງກະດກູ ສວ່ ນຕາ່ ງໆທຕ່ີ ກ່ໍ ນັ ມໜີ າ້ ທດ່ີ ງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ 7 - ຊ່ວຍປກົ ປອ້ ງອະໄວຍະວະທສ່ີ ໍາຄນັ ພາຍໃນ ເຊັ່ນ: ກະໂຫກຼ ຫວົ ຊວ່ ຍປກົ ປອ້ ງສະໝອງ, ກະດກູ ສນັ ຫັງຼ ຊວ່ ຍປກົ ປ້ອງໄຂສນັ ຫຼັງ, ກະດູກຂ້າງຊວ່ ຍປກົ ປອ້ ງຫົວໃຈ, ຕບັ ແລະ ປອດ. - ຊວ່ ຍຄາ້ໍ ຊໃູ ຫຮ້ າ່ ງກາຍສາມາດຄງົ ຕວົ ແລະ ຮອງຮບັ ອະໄວຍະວະຕາ່ ງໆໃຫຢ້ ໃູ່ ນຕາໍ ແໜງ່ ທ່ເີ ໝາະສມົ . - ເປັນບ່ອນຢດຶ ເກາະຂອງກ້າມຊີ້ນ ແລະ ເອນັ ຂ້ໍຕໍ່ ເພ່ອື ເຮັດໃຫ້ມີການເຄອື່ ນໄຫວ. ກະດູກບ່າໄຫ່ຼ ກະດູກກະໂຫຼກຫົວ ກະດູກແຂນ ກະດູກຄໍ ກະດູກສດຸ ກະດກູ ຂ້າງ ກະດູກຂາ ກະດກູ ສັນຫງຼັ ກະດກູ ກະໂພກ ກະດກູ ມື ກະດກູ ຕນີ ໒໙ 29

2 ລະບບົ ໂຄງກະດູກ ກະດກູ ແກນກາງສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 7 ກະດູກເລົາຄງີ ຮບູ ລະບົບໂຄງກະດູກຂອງຮາ່ ງກາຍມະນຸດ ກະດູກຕ່າງໆຢູ່ໃນລະບົບໂຄງກະດກູ ແບງ່ ອອກເປນັ 2 ປະເພດຄື: ກະດກູ ແກນກາງ ແລະ ກະດກູ ເລາົ ຄີງ. - ກະດກູ ແກນກາງ ປະກອບມີ: ກະດກູ ກະໂຫຼກຫົວ, ກະດູກຄໍ, ກະດູກສນັ ຫັຼງ, ກະດູກ ຂາ້ ງ ແລະ ກະດູກສດຸ . ພວກມນັ ເປນັ ກະດກູ ທເີ່ ປັນພາກສ່ວນກາງຂອງຮ່າງກາຍ. - ກະດູກເລົາຄີງ ປະກອບມ:ີ ກະດູກແຂນ, ກະດກູ ກະໂພກ, ກະດກູ ຂາ ແລະ ກະດູກ ບ່າໄຫ.່ຼ ພວກມນັ ເປນັ ກະດູກເກາະຫອ້ ຍຕໍຈ່ າກກະດກູ ແກນກາງ. 30 ໓໐

3 ລກັ ສະນະ ແລະ ໜ້າທຂີ່ ອງກາ້ ມຊີ້ນ ກ້າມຊີນ້ ເຮັດວຽກແນວໃດ? ແລະ ມີລັກສະນະແນວໃດແດ່? ກາ້ ມຊ້ີນຫດົ ເຂາ້ົ ກາ້ ມຊນ້ີ ຢືດອອກ 7 ກາ້ ມຊີ້ນຢດື ອອກ ກ້າມຊີ້ນຫົດເຂົ້າ ເສັນ້ ເອັນ ລະບບົ ກ້າມຊນ້ີ ຢ່ໃູ ນຮ່າງກາຍຂອງເຮາົ ປະກອບມີ: ແພຈລຸ ງັ ກ້າມ ແລະ ເສນັ້ ໃຍຂອງ ກາ້ ມຊ້ີນ ທີ່ສາມາດຫົດຕວົ ແລະ ຮດັ ກັນເຂາ້ົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເຄື່ອນເໜັງ. ໃນຂະນະທ່ີກາ້ ມ ຊນີ້ ຫດົ ເຂ້າົ ນ້ັນ ມັນຈະໜາຂຶນ້ ແລະ ສນ້ັ ເຂົ້າ; ໃນຂະນະທີມ່ ັນຢດື ອອກ ມນັ ຈະຍາວອອກຄເື ກົ່າ, ກ້າມຊນີ້ ໃຊ້ພະລັງງານຈາກອາຫານທີເ່ ຮົາກິນເພ່ືອເຮດັ ວຽກ. ກາ້ ມຊ້ນີ ທງັ ໝົດ ຈະຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍຂໍ້ຄວາມ ກ້າມກ້ຽງໃນ ທສີ່ ງົ່ ມາຈາກສະໝອງ ໂດຍຜາ່ ນລະບບົ ເສ້ນັ ປະສາດ ກະເພາະອາ ຂອງພວກເຮາົ (ຄາ້ ຍຄກື ັບລະບົບກະແສໄຟຟ້າ ຫຼື ຫານ ລະບົບສາຍໂທລະສັບ). ກາ້ ມຊນ້ີ ບາງປະເພດ ເອີນ້ ວາ່ : ກ້າມລາຍ ທີ່ຄວບຄຸມໂດຍອໍານາດຈິດໃຈຂອງ ເຮົາ ເຊນ່ັ : ກ້າມຊນີ້ ຢູ່ຕາມແຂນ, ຂາ ແລະ ໃບໜາ້ . ກາ້ ມຊີນ້ ບາງປະເພດ ເອນີ້ ວ່າ: ກ້າມກ້ຽງ ກາ້ ມຊີ້ນເຫົ່າຼ ນີຈ້ ະຄວບຄມຸ ການເຕັ້ນຂອງຫົວໃຈ ບ່ຢໍ ູ່ພາຍໃຕກ້ ານ ຄວບຄມຸ ຂອງອາໍ ນາດຈດິ ໃຈ ເພ່ອື ການເຮດັ ວຽກຂອງ ພວກມນັ . ໓໑ 31

4 ການເຮັດວຽກຮ່ວມກນັ ລະຫວາ່ ງກາ້ ມຊີ້ນ ແລະ ກະດກູ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 7 ລະບົບກ້າມຊນ້ີ ແລະ ກະດູກ ປະກອບມີ: ກະດູກ, ຂຕໍ້ ,ໍ່ ເສ້ນັ ເອັນ, ກ້າມຊນີ້ , ກະດກູ ອ່ອນ ແລະ ເອນັ ຂ້ໍຕໍ່. - ກະດູກ ແມນ່ ສ່ວນທີ່ແຂງ ແລະ ທນົ ທານທສີ່ ດຸ ທສ່ີ ້າງຈາກຊນັ້ ດ້ານນອກທແີ່ ຂງ ເຮັດໃຫ້ພວກ ມັນມີຄວາມແຂງ, ທນົ ທານ ແລະ ມີຊັ້ນດາ້ ນໃນທອີ່ ອ່ ນ. - ກາ້ ມຊ້ີນ ເປນັ ມັດຂອງເສ້ັນໃຍແພຈຸລງັ ກ້າມທອ່ີ ່ອນ ແລະ ຫົດຢືດໄດ.້ - ເສັ້ນເອນັ ຊ່ວຍຢືດຈ່ອງກະດກູ ໃສກ່ ້າມຊ້ີນ. - ຂໍ້ຕໍ່ ແມນ່ ບອ່ ນທເີ່ ຊອ່ື ມຕໍກ່ ະດກູ ສອງອນັ ຕໍ່ກັນ. - ເອັນຂໍຕ້ ່ໍ ເຮັດໜ້າທຢີ່ ຶດເກາະກະດກູ ກບັ ກະດູກເຂ້ົາກັນຢູ່ໃນຂຕ້ໍ .່ໍ - ກະດກູ ອອ່ ນ ຊ່ວຍຮບັ ແຮງກະທົບຂອງກະດກູ ສວ່ ນຕາ່ ງໆ ແລະ ຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນການຮຸກຖູ ຂອງກະດູກກັບກະດກູ . ຮູບຂຕໍ້ ໍຕ່ ່າງໆເຫຼາົ່ ນ:້ີ ມື, ຂຕ່ໍ ່ໍນ້ິວມ,ື ແຂນ, ຂາ, ຂຕ້ໍ ໍ່ກະໂຫກຼ ຫົວ, ຂໍ້ຕບໍ່ າໄຫ່ຼ... ຂໍ້ຕ່ໍມື ຂຕ້ໍ ນໍ່ ້ິວມື ຂໍ້ຕໍແ່ ຂນ ຂຕໍ້ ່ໍຂາ ເສັນ້ ເອນັ ເອນັ ຂ້ໍຕ່ໍ ຂຕ້ໍ ກໍ່ ະໂຫກຼ ຫວົ ຂ້ຕໍ ບ່ໍ າໄຫຼ່ ໓໒ 32

ບດົ ທີ 8 ລະບົບລະລາຍອາຫານ 1 ການຍອ່ ຍອາຫານ - ນກັ ຮຽນຮູ້ສກຶ ແນວໃດເວລາເອົາອາຫານເຂາ້ົ ປາກ? (ມນີ າ້ໍ ລາຍຢູ່ປາກອອກມາປົນກັບ 8 ອາຫານ). - ເມ່ືອອາຫານຢ່ໃູ ນປາກແລວ້ ຈະເກດີ ຫຍັງຂຶ້ນຕໍໄ່ ປ? - ເມອ່ື ເວລານກັ ຮຽນກນິ ອາຫານ, ອາຫານເຫຼາ່ົ ນີ້ຈະປ່ຽນແປງຈາກເດມີ ໄປແນວໃດ? - ເກດີ ຫຍງັ ຂນຶ້ ກັບອາຫານ? ລະບົບລະລາຍອາຫານ ແມນ່ ຂະບວນການທ່ສີ ັບຊ້ອນ ຊງຶ່ ອາຫານທ່ພີ ວກເຮາົ ກິນລົງໄປຈະ ຖືກຍ່ອຍໃຫ້ແຫກຼ ເປັນສ່ວນນ້ອຍໆ ເພື່ອໃຫໄ້ ດ້ຄນຸ ປະໂຫຍດ ແລະ ທາດອາຫານຕ່າງໆສາມາດ ຜ່ານເຂົ້າໄປໃນກະແສເລອື ດ ເພ່ອື ສະໜອງພະລງັ ງານໃຫແ້ ກຮ່ ່າງກາຍ ສ່ວນສິ່ງເສດເຫືຼອຈະຖກື ຂັບອອກນອກຮ່າງກາຍ. ຕ່ອມນາ້ໍ ລາຍ ແຂ້ວ ລນ້ີ ການຍອ່ ຍອາຫານ ເລມ່ີ ຈາກປາກ, ອາຫານທງັ ໝດົ ທເ່ີ ຮາົ ກນິ ນນ້ັ ຈະເອາົ ໃສປ່ າກ ຊງ່ຶ ແຂວ້ ຈະບດົ ຄຽ້ ວ ຫືຼ ຫຍາ້ໍ ເພອ່ື ຊວ່ ຍຍອ່ ຍອາຫານຈາກຊນ້ິ ສວ່ ນທໃ່ີ ຫຍໃ່ ຫເ້ ປນັ ຊນ້ິ ສວ່ ນທນ່ີ ອ້ ຍລງົ . ລນ້ີ ຈະຊວ່ ຍເຄອ່ື ນຍາ້ ຍອາຫານໄປມາໃນຂະນະທນ່ີ າໍ້ ລາຍຈະປນົ ເຂາ້ົ ກບັ ອາຫານ ເພອ່ື ເຮດັ ໃຫ້ ອາຫານອອ່ ນ ແລະ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຫຍາໍ້ ງາ່ ຍຂນ້ຶ . ໓໓ 33

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ2 ທົດລອງຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານ ​ການທົດລອງ ກ່ຽວກັບການຫຍໍ້າອາຫານ ຈຸດປະສງົ : ເພ່ືອຄ້ນົ ຫາສ່ງິ ທ່ີເກດີ ຂຶນ້ ຢູ່ໃນປາກ ເມືອ່ ກນິ ອາຫານ ຫຼັງຈາກ 10 ວນິ າທີ ທີ່ຫຍ້ໍາອາຫານ ນັກຮຽນຕອ້ ງໄດ້ຄິດກຽວກບັ ສງິ່ ຕາ່ ງໆລ່ມຸ ນ້:ີ - ອາຫານເຄ່ືອນໄປມາຢ່ໃູ ນປາກໄດ້ແນວໃດ? - ແຂ້ວເຮດັ ໜາ້ ທຫີ່ ຍັງ? - ລີນ້ ເຮັດໜາ້ ທ່ຫີ ຍງັ ? - ເກດີ ຫຍງັ ຂ້ນຶ ກັບອາຫານທີ່ຢູໃ່ ນປາກ? 8 - ອາຫານທີ່ຖກື ຫຍໍ້າ 10 ວິນາທີ ສາມາດທຈີ່ ະກືນໄດແ້ ລ້ວບ່?ໍ ຍ້ອນຫຍງັ ຈ່ຶງໄດແ້ ລວ້ ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຫຍໍ້າເຂົາ້ ໜຽວ 10 ວິນາທີ ແລ້ວຢຸດຫຍ້ໍາ ຈາກນນນ້ັ ໃຫຄ້ ້ົນຄິດຕໍກ່ ັບຄາໍ ຖາມຢດູ່ າ້ ນເທິງກ່ຽວກັບສງ່ິ ທກ່ີ ໍາລງັ ເກດີ ຂຶ້ນຢູ່ໃນປາກຂອງນັກຮຽນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ສບື ຕຫ່ໍ ຍາໍ້ , ໃຫ້ນັບເປັນວນິ າທີ ຈົນກວ່າອາຫານພອ້ ມທ່ີຈະກືນໄດ້. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ຫຍໍາ້ ເຂາ້ົ ໂຄບ ຫືຼ ເຂົ້າໜມົ ຂຽບກຸງ້ ຫຼື ຊີນ້ 10 ວນິ າທີ ແລະ ຢຸດ ແລ້ວໃຫ້ ຄົ້ນຄດິ ຕໍ່ກັບຄໍາຖາມຢູ່ດາ້ ນເທງິ ກຽ່ ວກບັ ສິ່ງທີ່ກໍາລງັ ເກີດຂນ້ຶ ຢ່ໃູ ນປາກຂອງນກັ ຮຽນ. ຂັນ້ ຕອນທີ 4: ສບື ຕ່ໍຫຍໍາ້ , ໃຫນ້ ບັ ເປນັ ວນິ າທີ ຈົນກວ່າອາຫານພອ້ ມທ່ຈີ ະກືນໄດ.້ - ອາຫານທັງ 2 ຢ່າງນີ້ ມຄີ ວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ແນວໃດ? - ນັກຮຽນຮສູ້ ກຶ ແນວໃດໃນເວລາຫຍາໍ້ ອາຫານທງັ 2 ຢ່າງ? - ນັກຮຽນຫຍ້າໍ ອາຫານ 2 ຢາ່ ງດນົ ປານໃດ ຈ່ຶງສາມາດກືນໄດ້? - ນກັ ຮຽນຕ້ອງການຈໍານວນຄງ້ັ ທີ່ຫຍາ້ໍ ເທົ່າກນັ ບ່ສໍ າໍ ລບັ ອາຫານ 2 ຢາ່ ງນ້ີ? ຍອ້ ນຫຍງັ ? 34 ໓໔

3 ຂະບວນການຍ່ອຍອາຫານ ອະໄວຍະວະທປ່ີ ະກອບສາ້ ງເປັນລະບົບລະລາຍອາຫານ ມີຫາຼ ຍພາກສ່ວນທ່ເີ ຮັດວຽກ 8 ຮ່ວມກັນ ຊງ່ຶ ອະໄວຍະວະເຫຼ່ົານີ້ປະກອບມີ: ປາກ, ຫອຼ ດອາຫານ, ກະເພາະອາຫານ, ລໍາໄສ້ ອອ່ ນ, ລໍາໄສ້ແກ,່ ລໍາໄສ້ຊ່ື ແລະ ຮທູ ະວານ. ຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານມີ 4 ຂ້ັນຕອນ: - ການບໍລໂິ ພກອາຫານ ແລະ ຂອງແຫວຼ ຫຼື ການກນິ . - ການຍອ່ ຍອາຫານແບບກນົ ຈກັ ແລະ ເຄມີ. - ການໄດຮ້ ັບຄນຸ ປະໂຫຍດຈາກອາຫານທຜີ່ າ່ ນເຂ້າົ ໄປໃນກະແສເລືອດ ຫຼື ການດດູ ຊມຶ ທາດອາຫານ. - ການຂັບຖ່າຍສິງ່ ເສດເຫຼອື ອອກຈາກຮ່າງກາຍ ຫືຼ ການກໍາຈັດສິ່ງທ່ີບໍສ່ າມາດຍ່ອຍ ສະຫາຼ ຍໄດ້. ປາກ ຄໍຫອຍ ຫອຼ ດອາຫານ ອາຫານ ຕັບ ຫຼອດອາຫານ ຖງົ ບີ ກະເພາະອາຫານ ລໍາໄສແ້ ກ່ ມ້າມ ກະເພາະອາຫານ ຮທູ ະວານ ລາໍ ໄສອ້ ອ່ ນ ລໍາໄສ້ຊ່ື ລະບບົ ລະລາຍອາຫານ ກະເພາະອາຫານ ໓໕ 35

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4 ການສາທິດກ່ຽວກັບຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານ ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ການກິນອາຫານ ປາກຈະຜະລດິ ນາ້ໍ ລາຍ ເມອ່ື ມອີ າຫານເຂາ້ົ ໄປ ນາ້ໍ ລາຍເປນັ ຂອງ ແຫວຼ ທເ່ີ ປນັ ນາ້ໍ ທປ່ີ ະສມົ ກບັ ອາຫານ ເພອ່ື ເຮດັ ໃຫກ້ ານຫຍາໍ້ ແລະ ການກນື ອາຫານງາ່ ຍຂນ້ຶ , ນາ້ໍ ລາຍຍງັ ປະກອບມທີ າດເຄມພີ ເິ ສດທ່ີ ເປນັ ຕວົ ຊວ່ ຍຍອ່ ຍອາຫານ. ນາ້ໍ ລາຍຊວ່ ຍສາ້ ງທາດປະສມົ ທເ່ີ ໝາະ ສາໍ ລບັ ກະເພາະອາຫານ ແລະ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຫາຼ ຍທເ່ີ ຮາົ ຕອ້ ງໄດ້ ຫຍາໍ້ ອາຫານໃຫແ້ ຫກຼ ລະອຽດກອ່ ນ ເພອ່ື ໃຫນ້ າ້ໍ ລາຍຊວ່ ຍຍອ່ ຍ. 8 ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ການຍອ່ ຍອາຫານແບບກົນຈກັ ແລະ ເຄມີ ອາຫານ ຈະເຄອ່ື ນທຜ່ີ າ່ ນຫອຼ ດອາຫານ ໄປຫາກະເພາະອາ ຫານ. ຢໃູ່ ນລາໍ ໄສອ້ ອ່ ນ ທາດອາຫານທໄ່ີ ດຈ້ າກອາຫານທກ່ີ ນິ ຈະຖກື ດດູ ຊມຶ ເຂາ້ົ ໄປໃນກະແສເລອື ດ ແລະ ເລອື ດຈະນາໍ ທາດອາຫານ ໄປສກູ່ າ້ ມຊນ້ີ ແລະ ພາກສວ່ ນອນ່ື ໆຂອງຮາ່ ງກາຍທຕ່ີ ອ້ ງການ ພະລງັ ງານ. ຂ້ັນຕອນທີ 3: ການດດູ ຊຶມທາດອາຫານ ຢໃູ່ ນລາໍ ໄສອ້ ອ່ ນ ສານອາຫານຕາ່ ງໆ ຈາກອາຫານຈະຖກື ດດູ ຊມຶ ເຂາ້ົ ສກູ່ ະແສເລອື ດ ແລະ ຈະຖກື ລາໍ ລຽງໄປຕາມເລອື ດ ໄປຫາ ກາ້ ມຊນ້ີ ແລະ ໄປຫາພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງຮາ່ ງກາຍ ທຕ່ີ ອ້ ງການ ພະລງັ ງານ. ອາຫານ ຈະກາຍເປນັ ກອ້ ນແຂງ ເພາະວາ່ ທາດແຫວຼ ຖກື ບບີ ຄນ້ັ ອອກໄປແລວ້ ແລະ ມນັ ຈະເຄອ່ື ນທລ່ີ ງົ ໄປສລູ່ າໍ ໄສ້ ແກ.່ ໃນຂະນະທອ່ີ າຫານຖກື ສງ່ົ ມາສລູ່ າໍ ໄສແ້ ກ່ ມນັ ຈະຖກື ບບີ ໃຫ້ ຂອງແຫວຼ ໄຫອຼ ອກມາເມອ່ື ຂອງແຫວຼ ໄຫອຼ ອກຫາຼ ຍເທາ່ົ ໃດ ອາຫານກຈໍ ະບບີ ກນັ ເຂາ້ົ ແລະ ແໜນ້ ຂນ້ຶ ເທາ່ົ ນນ້ັ . ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ການກໍາຈັດອາຫານທີ່ບ່ສໍ າມາດຍອ່ ຍໄດ້ 36 ໓໖

ບົດທີ 9 ລະບົບສບື ພັນ 9 1 ລະບບົ ສບື ພັນຂອງຄນົ ການຖືພາແມ່ນຫຍັງ? ການສບື ພັນຂອງມະນດຸ ເກີດຂນ້ຶ ເມື່ອ ຈຸລງັ ໄຂ່ຈາກເພດຍງິ ແລະ ຈຸລງັ ອະສຈຸ ິຈາກ ເພດຊາຍມາປະສມົ ກນັ /ປະຕິສົນທກິ ນັ ແລະ ພັ ດ ທ ະ ນ າ ມ າ ເ ປັ ນ ລູ ກ ອ່ ອ ນ ເ ກີ ດ ຂຶ້ ນ ຢູ່ ໃ ນ ຮ່າງກາຍເພດຍິງ ຊງຶ່ ເອ້ນີ ວາ່ ການຖພື າ. ທກຸ ສ່ິງທ່ີມີຊີວິດລ້ວນແຕ່ມີການສືບທອດລູກຫຼານ ເພອື່ ດາໍ ລງົ ເຜາ່ົ ພັນ ຊ່ຶງພາກສ່ວນຕ່າງໆໃນ ຮ່າງກາຍຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຈະມີການສ້າງລູກ ເພືອ່ ໃຫມ້ ກີ ານສບື ພນັ ຕ່ໍໄປ. ໓໗ 37

2 ໂຄງປະກອບສ້າງຂອງລະບົບສບື ພັນ 2.1 ລະບົບສືບພັນຂອງເພດຊາຍ ອະໄວຍະວະຕາ່ ງທ່ປີ ະກອບຢູ່ໃນລະບບົ ສືບພນັ ຂອງເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍງິ ແມນ່ ມີ ຄວາມສາໍ ຄນັ ໃນຂະບວນການສບື ພັນ ເພື່ອເຮດັ ໃຫ້ສ່ງິ ທມີ່ ີຊວີ ິດໃໝ່ເກີດຂຶ້ນ, ສ່ງິ ເຫົາຼ່ ນ້ີເອ້ີນວ່າ ອະໄວຍະວະເພດ ຊງຶ່ ເປນັ ອະໄວຍະວະທໃ່ີ ຊສ້ ບື ພັນ. ຕ່ອມລູກໝາກ 9 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ອງົ ຄະຊາດ ທສໍ່ ົງ່ ອະສຈຸ ິ ຈລຸ ັງອະສຈຸ ິ ຖົງອນັ ທະ ໜ່ວຍອັນທະ ອະໄວຍະວະສືບພນັ ຂອງເພດຊາຍປະກອບມີດັ່ງນ້:ີ - ຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ: ເປນັ ຈລຸ ັງສບື ພນັ ຂອງເພດຊາຍ, ມີຂະໜາດນອ້ ຍ ແລະ ມຮີ ບູ ຮ່າງລກັ ສະນະ ຄາ້ ຍຄືໂຕຮວກມີຫາງຍາວ. - ໜ່ວຍອັນທະ: ຈະຜະລດິ ຈຸລັງອະສຈຸ ,ິ ໜ່ວຍອນັ ທະຈະມສີ ອງໜ່ວຍທີ່ມີລັກສະນະເປັນຮບູ ໜ່ວຍໄຂ່ໃນຖົງອນັ ທະ. - ຖງົ ອັນທະ: ເປັນຖງົ ທີຫ່ ່ໍຫມຸ້ ໜ່ວຍອັນທະ ແລະ ຮັກສາອຸນຫະພູມຂອງໜວ່ ຍອນັ ທະ. - ອົງຄະຊາດ: ແມ່ນອະໄວຍະວະທີ່ເປັນກາ້ ມຊີ້ນມີທ່ໍທາງກາງ ຊຶ່ງຈລຸ ງັ ອະສຈຸ ິ ແລະ ນ້າໍ ປັດສະວະຈະອອກມາຈາກຮາ່ ງກາຍ ໂດຍຜາ່ ນທາງອົງຄະຊາດນີ.້ - ຕອ່ ມລູກໝາກ: ຈະຜະລິດຂອງແຫວຼ ທ່ປີ ະສົມກັບຈຸລງັ ອະສຸຈິ ເພ່ືອສ້າງນາໍ້ ຫລ່ຼໍ ຽ້ ງອະສຈຸ .ິ - ທ່ໍສົງ່ ອະສຈຸ :ິ ເປນັ ທ່ນໍ ອ້ ຍໆທີ່ເຊອື່ ມຕ່ໍກບັ ແຕລ່ ະໜ່ວຍອັນທະກັບຕ່ອມລກູ ໝາກ ແລະ ຍງັ ເຊອື່ ມຕໄ່ໍ ປຫາທໍ່ສງົ່ ປັດສະວະ. 38 ໓໘

2.2 ລະບບົ ສືບພນັ ຂອງເພດຍິງ ທໍ່ສ່ງົ ໄຂ່ ມດົ ລກູ ຈລຸ ງັ ໄຂ່ ຮວຍໄຂ່ 9 ປາກມົດລູກ ຊ່ອງຄອດ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງເພດຍງິ ປະກອບມີດ່ງັ ນ້:ີ - ຈລຸ ງັ ໄຂ:່ ແມນ່ ຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ຂອງເພດຍງິ ມຮີ ບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະມນົ ກມົ ແລະ ຂະໜາດນອ້ ຍຫາຼ ຍ. - ຮວຍໄຂ່: ຈະມຢີ ູ່ທັງສອງດ້ານຂອງມດົ ລກູ , ມີໜາ້ ທີ່ຜະລິດຈລຸ ັງໄຂ.່ - ມົດລກູ : ແມ່ນບ່ອນທ່ໄີ ຂ່ໄດຮ້ ັບການປະຕິສົນທິແລ້ວຝງັ ຕວົ ຢູ່. - ທສໍ່ ່ງົ ໄຂ:່ ເຊ່ອື ມຕໍ່ຈາກຮ່ວຍໄຂ່ທງັ 2 ເບືອ້ ງ ໃສມ່ ດົ ລູກ. - ປາກມົດລກູ : ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄຄື ທໍ ຕ່ີ ຈ່ໍ າກຊອ່ ງຄອດ ແລະ ມດົ ລກູ ມໜີ າ້ ທສ່ີ າ້ ງນາ້ໍ ເມອື ກ ແລະ ປດີ -ເປດິ ເພອ່ື ປອ້ ງກນັ ເຊອ້ື ພະຍາດບໃ່ໍ ຫເ້ ຂາ້ົ ໄປໃນໂຜງ້ ມດົ ລກູ ຊງ່ຶ ປາກມດົ ລກູ ຈະເປດີ ເລກັ ນອ້ ຍໃນເມອ່ື ເວລາເປນັ ປະຈາໍ ເດອື ນ ເພອ່ື ໃຫເ້ ລອື ດປະຈາໍ ເດອື ນໄຫອຼ ອກມາ ແລະ ເວລາ ແມເ່ ກດີ ລກູ . - ຊອ່ ງຄອດ: ມີລກັ ສະນະເປນັ ທໍ່ ຊ່ຶງມີກາ້ ມທແີ່ ຂງແຮງ ແລະ ສາມາດຫດົ ຍືດໄດ້ ພາຍໃນຈະ ມີຕ່ອມສາ້ ງນາໍ້ ເມືອກ ເຮດັ ໜາ້ ທເ່ີ ປນັ ທາງຜາ່ ນຂອງຕົວອະສຸຈິເຂ້າົ ໄປໃນມດົ ລກູ , ເປັນທາງ ອອກຂອງເລືອດປະຈໍາເດອື ນ ແລະ ລູກນອ້ ຍຈະອອກມາທາງນໃ້ີ ນເວລາເກີດ. ໓໙ 39

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4 ຂະບວນການສືບພັນ ເພດຍິງ-ຊາຍ ຈະມີການຈະເລນີ ພັນ ແລະ ສາມາດສບື ພັນໄດ້ ເມ່ອື ເຕບີ ໃຫຍໄ່ ດເ້ ຕັມທ.່ີ ໄວໜຸ່ມສາວ ແມ່ນຊວ່ ງໄລຍະການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງເພດ ແລະ ສາມາດສບື ພັນໄດ້. ຊວ່ ງເວລາ ການກາ້ ວເຂາ້ົ ສູໄ່ ວໜຸ່ມສາວຈະມຄີ ວາມແຕກຕ່າງໄປຕາມແຕ່ລະບກຸ ຄນົ ແຕ່ວາ່ ໂດຍທົ່ວໄປ ແລວ້ ຊ່ວງໄວໜມຸ່ ສາວຂອງເພດຍງິ ຈະເກີດຂນ້ຶ ໃນຊ່ວງອາຍຸ 9 ປີ - 14 ປີ ແລະ ເພດຊາຍຈະ ເລີມ່ ໃນຊວ່ ງອາຍຸ 10 ປີ - 15 ປ.ີ - ຈລຸ ັງອະສຸຈິ ຖກື ສ້າງຂ້ນຶ ຢ່ໃູ ນໜ່ວຍອນັ ທະ ແລະ ໃຊ້ເວລາໃນການເຕບີ ໃຫຍ່ເຕັມທກ່ີ ່ອນ ທີຈ່ ະສງ່ົ ຜ່ານທ່ໍສົ່ງອະສຈຸ .ິ ຂອງແຫຼວຈາກຕອມລກູ ໝາກຈະປະສມົ ກັບຈຸລງັ ອະສຈຸ ິ ເພືອ່ 9 ສາ້ ງນ້ໍາລຽ້ ງອະສຸຈິ ຈາກນນ້ັ , ນ້າໍ ລຽ້ ງອະສຸຈິຈະສົງ່ ຜາ່ ນທສໍ່ ົ່ງປັດສະວະທ່ີຢູ່ໃນອງົ ຄະ ຊາດໃນເວລາຫຼ່ງັ ນ້ໍາລ້ຽງອະສຈຸ ິ. - ຈຸລັງອະສຸຈິຈະເຂາ້ົ ໄປຮ່າງກາຍຂອງເພດຍງິ ໂດຍຜ່ານທາງຊ່ອງຄອດ, ປາກມົດລກູ ແລະ ມົດລູກ ຊງຶ່ ຈລຸ ັງອະສຈຸ ິຈະລອຍຜາ່ ນມົດລູກ ແລະ ເຂາ້ົ ໄປທໍສ່ ົງ່ ໄຂ.່ - ໃນເວລາດຽວກັນ ຈຸລງັ ໄຂ່ຈະເຄອ່ື ນທອ່ີ ອກຈາກຮວຍໄຂ່ ແລະ ເຄ່ອື ນທ່ີຜາ່ ນທໍ່ສ່ງົ ໄຂ່ ອອກມາຫາມດົ ລູກ ເມອື່ ມີອະສຸຈິ ແລະ ໄຂ່ ເຄືອ່ ນທມ່ີ າພົບກັນຢທູ່ ່ໍສົ່ງໄຂຈ່ ະເກີດການ ປະຕິສນົ ທິ (ຈະມີແຕ່ຈລຸ ັງອະສຈຸ ພິ ຽງຕົວດຽວເທ່າົ ນນັ້ ທສ່ີ າມາດເຈາະເຂົ້າຈຸລງັ ໄຂ່ ເພນ່ິ ເອນ້ີ ວ່າ ການປະຕິສນົ ທິ ສ່ວນອະສຸຈທິ ່ີເຫືອຼ ກໍຈະຕາຍໄປ). - ຖາ້ ບ່ໍມຈີ ລຸ ງັ ອະສຈຸ ປິ ະຕສິ ນົ ທິກບັ ໄຂຢ່ ່ໃູ ນທໍ່ສງ່ົ ໄຂ,່ ມດົ ລູກທ່ີມີເຍອື່ ຫຸ້ມທ່ສີ ້າງຂ້ນຶ ມາຮອງ ຮັບລູກຈະສະຫຼາຍໄປ, ສິງ່ ເຫຼົ່ານຈີ້ ະອອກມາຈາກຮາ່ ງກາຍຜ່ານທາງຊ່ອງຄອດ ເອນີ້ ວາ່ ການເປັນປະຈໍາເດອື ນ. - ໃນກໍລະນທີ ່ີໄຂ່ໄດປ້ ະຕສິ ນົ ທິແລ້ວ ຈະກາຍເປນັ ລກູ ແລ້ວເຄື່ອນທ່ໄີ ປຝັງຕົວຢ່ມູ ົດລກູ ເວລານ້ັນການຖືພາໄດ້ເລ່ມີ ຕ້ນົ ຂ້ຶນ. ຂະບວນການສບື ພັນ - ການຫງ່ຼັ ນາໍ້ ລຽ້ ງອະສຸຈິ - ການເປນັ ປະຈາໍ ເດືອນ. - ການປະຕິສນົ ທິ. - ການຖພື າ. 40 ໔໐

ບດົ ທີ 10 ການເຕບີ ໃຫຍຂ່ ອງຮາ່ ງກາຍຄົນເຮົາ 1 ການປ່ຽນແປງທາງດາ້ ນຮາ່ ງກາຍ ແລະ ອາລົມຈິດ ເກດີ ຫຍັງຂຶນ້ ກັບຮ່າງກາຍຂອງຂ້ອຍ? ເມອື່ ຮາ່ ງກາຍເຮົາເຕີບໃຫຍຂ່ ຶ້ນນັບແຕ່ຕອນຍັງນ້ອຍ ຈົນເປນັ ຜູ້ໃຫຍ,່ ໝາຍຄວາມວ່າ ການປຽ່ ນແປງພາຍນອກຂອງຮ່າງກາຍໄດເ້ ລມ່ີ ຂ້ຶນແລ້ວ. 10 ການປຽ່ ນແປງຮາ່ ງກາຍຂອງເດັກຍິງຈະເລມີ່ ແຕ່ ອາຍຸ 9-14 ປີ, ພາຍນອກຮາ່ ງກາຍຈະ ສັງເກດເຫນັ ເຕ້ົານມົ ໃຫຍຂ່ ນ້ຶ , ກະໂພກກວາ້ ງຂຶນ້ ແລະ ມຂີ ົນເກດີ ຂຶ້ນຕາມອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ແຂນ-ຂາ, ເຫ່ືອເລີມ່ ຫຼາຍຂນ້ຶ , ມີກ່ນິ ໂຕ, ມສີ ິວ, ຮ່າງກາຍຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງວ່ອງໄວ, ຮວຍໄຂເ່ ລມີ່ ມກີ ານຕົກໄຂ່ ແລະ ເລີ່ມເປນັ ປະຈາໍ ເດອື ນຄັງ້ ທາໍ ອດິ . ການປ່ຽນແປງຮາ່ ງກາຍຂອງເດກັ ຊາຍຈະເລີມ່ ແຕ່ ອາຍຸ 10-15 ປ,ີ ກ້າມຊນີ້ ເພມີ່ ຂນຶ້ ແລະ ແຂງແຮງຂຶ້ນ; ບ່າໄຫ່ຼ ແລະ ໜ້າເອິກກວາ້ ງອອກ; ມີຂົນປ່ງົ ຕາມອະໄວຍະວະເພດ, ໃບ ໜາ້ , ແຂນ-ຂາ ແລະ ມຂີ ົນຂີ້ແຮ້; ສຽງເລ່ມີ ແຕກ, ຄຫໍ ອຍໃຫຍ່, ມີສິວ, ຮ່າງກາຍຂະຫຍາຍ ຕວົ ຢ່າງວອ່ ງໄວ, ໜ່ວຍອັນທະເລີ່ມຜະລດິ ອະສຈຸ ິ ອາດຈະມກີ ານລັງນ້ໍາເຊື້ອອອກມານອກ ຮາ່ ງກາຍ (ຝນັ ປຽກ). ການປຽ່ ນແປງທາງອາລມົ ຈດິ ທງັ ເດັກຍງິ ແລະ ຊາຍຢ່ໃູ ນໄລຍະຊອນບ່າວ-ຊອນສາວ ມ:ີ ອາລົມປຽ່ ນແປງໄວ; ຢາກຮຢູ້ າກລອງ ແລະ ມຄີ ວາມສ່ຽງ, ພະຍາຍາມຮັບຮູ້ ແລະ ເຂົາ້ ໃຈ ຕົນເອງ; ເລີມ່ ຮ້ສູ ຶກເຖງິ ຄວາມດຶງດດູ ທາງເພດ; ຄວາມຮູ້ສກຶ ເປັນກງັ ວົນກ່ຽວກບັ ການປ່ຽນແປງ ເວລາກ້າວຂ້ນຶ ເປັນຜໃູ້ ຫຍ່ ແລະ ມີການພວົ ພນັ ກັບໝເູ່ ພືອນຫຼາຍຂ້ຶນ. ໔໑ 41

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ2 ຄວາມປອດໄພຂອງຕນົ ເອງ - ໃນການປົກປອ້ ງທາງດາ້ ນຮາ່ ງກາຍ ເພືອ່ ຄວາມປອດໄພຂອງຕນົ ເອງຈະມີດ່ງັ ລຸ່ມນີ້: ຂ້ໍທີ 1: ເຮາົ ທຸກຄນົ ມສີ ດິ ທີຈ່ ະຮູ້ສກຶ ປອດໄພກັບບກຸ ຄົນອື່ນໆ. ຂໍ້ນສ້ີ ອນໃຫຮ້ ວູ້ າ່ ພວກເຮາົ ມສີ ດິ ທີ່ຈະຮສູ້ ຶກປອດໄພ ແລະ ປາສະຈາກຄວາມຢາ້ ນ ແລະ ການຂົ່ມຂໃູ່ ດໆໃນ ບອ່ ນທ່ີພວກເຮາົ ອາໄສຢູ່, ຫຼິ້ນ ແລະ ຮຽນຮູ້ ແລະ ບມໍ່ ີ 10 ໃຜມີສິດບັງຄັບໃຫ້ພວກເຮົາເຮັດສ່ິງໃດສ່ິງໜຶ່ງທີ່ພວກເຮົາ ຮ້ສູ ກຶ ບໍ່ປອດໄພ ຫຼື ບເ່ໍ ຕມັ ໃຈ. ຂ້ທໍ ີ 2: ພວກເຮົາມສີ ິດປະຕິເສດ ຖາ້ ພວກເຮົາຮູ້ສຶກບໍປ່ ອດໄພ ຫືຼ ບໍ່ເຕັມໃຈ. ໃນຂນໍ້ ີ້ສອນໃຫ້ເຮາົ ຮວູ້ າ່ ພວກເຮົາມີສິດທ່ຈີ ະສະແດງຄວາມຮ້ສູ ກຶ ຂອງຕົນເອງ ຖ້າ ພວກເຮາົ ຮູ້ສກຶ ວາ່ ສ່ງິ ນັນ້ ມັນບ່ໍຖກື ຕ້ອງ. - “ຢດຸ ! ຂ້ອຍບໍ່ມກັ ທີເ່ ຈົ້າເຮັດແບບນ້ັນ”. - \"ຂອ້ ຍຮູ້ສຶກບ່ໍປອດໄພເມ່ືອເຈ້າົ ເຮັດສງ່ິ ນີ້, ຢຸດດຽວນ້ີ. - \"ບ່ໍ! ຂອ້ ຍບຢໍ່ າກເຮດັ \". - \"ບ່ໍ! ຢດຸ ດຽວນ້ີ ເຈົ້າເຮດັ ແບບນຂີ້ ້ອຍຮູສ້ ກຶ ບໍປ່ ອດໄພ\". ຂໍ້ທີ 3: ບມ່ໍ ເີ ລອື່ ງໃດທ່ີພວກເຮາົ ບສ່ໍ າມາດບອກຜູ້ໃຫຍທ່ ່ີເຮົາເຊອ່ື ໃຈໄດ້ ແລະ ສາມາດ ຮ້ອງຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ. ເຫດຜນົ ໜງ່ຶ ທເ່ີ ດກັ ນອ້ ຍ ແລະ ໄວໜມຸ່ ບຍ່ໍ ອມບອກສງ່ິ ທຖ່ີ ກື ທາໍ ຮາ້ ຍ ເພາະວາ່ ພວກເຮາົ ຢາ້ ນມນັ ເກດີ ບນັ ຫາ ຊງ່ຶ ໃນຂນ້ໍ ຊ້ິີ ວ່ ຍກະຕນຸ້ ໃຫພ້ ວກເຮາົ ກາ້ ເວາ້ົ ກບັ ຄນົ ທເ່ີ ຮາົ ເຊອ່ື ໃຈ ເຖງິ ວາ່ ສງ່ິ ນນ້ັ ຈະເປນັ ເລອ່ື ງທຮ່ີ າ້ ຍແຮງ. ຄວາມລບັ ຂ້ອຍຈະບ່ໍເກັບຮັກສາຄວາມລັບທ່ີເຮັດໃຫ້ຕົນເອງຮູ້ສຶກບ່ໍດີ ແລະ ບສ່ໍ ະບາຍໃຈ. ຖາ້ ມຄີ ນົ ບອກໃຫຂ້ ອ້ ຍເກບັ ຮກັ ສາເປນັ ຄວາມລບັ ເອາົ ໄວ້ ຂອ້ ຍຈະຕອ້ ງບອກຜໃູ້ ຫຍທ່ ຂ່ີ ອ້ ຍເຊອ່ື ໃຈໄດ້ ທນັ ທີ ເພອ່ື ຄວາມປອດໄພຂອງຕວົ ຂອ້ ຍເອງ. 42 ໔໒

ຖ້າເຮາົ ຕົກຢູ່ໃນສະຖານະການທເີ່ ປັນຕາຢ້ານ ຫຼື ບໍ່ປອດໄພ ຕ້ອງຖາມກັບຕົນເອງດວ້ ຍ ຄໍາຖາມດັງ່ ນີ:້ - ສະຖານະການນເີ້ ຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຮສູ້ ຶກປອດໄພ ຫຼື ບປໍ່ ອດໄພ? - ຜູ້ປກົ ຄອງຢທູ່ າງບາ້ ນຮແູ້ ລວ້ ບວ່ໍ ່າຂອ້ ຍຢູ່ໃສ? - ມຄີ ນົ ຢູແ່ ຖວນີບ້ ໍ່ ຖາ້ ຂອ້ ຍຕ້ອງການຄວາມຊ່ວຍເຫຼອື ? ຖາ້ ຕອບ “ບ່”ໍ ຢໃູ່ ນຄໍາຖາມໃດໜງຶ່ ຈະຕ້ອງໄດເ້ ຮດັ ສ່ງິ ໃດສິງ່ ໜຶ່ງ. 3 ສນັ ຍານເຕອື ນລ່ວງໜ້າຂອງຂ້ອຍ 10 ສນັ ຍານເຕືອນລວ່ ງໜາ້ ຂອງຂອ້ ຍ ຖ້າຂອ້ ຍຮສູ້ ກຶ ບປໍ່ ອດໄພຮາ່ ງກາຍຂອງຂ້ອຍຈະບອກໃຫຂ້ ້ອຍຮູ້ ຈະເປນັ ຄືແນວນ້ີ! ຮສູ້ ກຶ ວ່າຜມົ ຈະຕັງ້ ຂນຶ້ ເຫອ່ື ອອກຕາມໜາ້ ຜາກ ເລມີ່ ຮອ້ ງໄຫ,້ ຄຽດງ່າຍຫາຍໄວ ຫວົ ໃຈເຕ້ັນໄວ ຂນົ ລຸກ ເຫື່ອອອກຕາມຝາມື ຮູ້ສກຶ ທອ້ ງປ່ນັ ປ່ວນ ເຂົາ້ ຫອ້ ງນໍາ້ ດຸ ສນັ່ ໄປທົ່ວຕວົ ຖ້າຂອ້ ຍຮສູ້ ກຶ ບ່ປໍ ອດໄພ ຂອ້ ຍ ຕ້ອງບອກຜປູ້ ກົ ຄອງ ຫືຼ ຜ້ທູ ີ່ ເຊ່ອື ໃຈທັນທ!ີ ໔໓ 43

4 ເຫດການຫນິຼ້ ບດົ ບາດສມົ ມດຸ ຈະເຮດັ ແນວໃດຖາ້ ຫາກວ່າ.... ເຫດການທີ 1: ມເີ ດກັ ນອ້ ຍຄນົ ໜງ່ຶ ຕເີ ດກັ ນອ້ ຍອກີ ຄນົ ໜງ່ຶ ຈນົ ມຮີ ອ້ ຍຊາໍ້ ເດກັ ນອ້ ຍຜທູ້ ຕ່ີ ບີ ອກເດກັ ນອ້ ຍ ຜທູ້ ຖ່ີ ກື ຕີ ໃຫເ້ ກບັ ເລອ່ື ງນໄ້ີ ວເ້ ປນັ ຄວາມຫບັຼ ແລະ ບຕ່ໍ ອ້ ງບອກເລອ່ື ງນກ້ີ ບັ ໃຜ. ເຫດການທີ 2: ເຈາ້ົ ກາໍ ລັງຍາ່ ງກບັ ບ້ານຫງຼັ ຈາກເລີກຮຽນ ແລະ ແດດກໍຮອ້ ນແຮງ ມຜີ ູໃ້ ຫຍຄ່ ົນໜຶ່ງ ຈອດລດົ ແລະ ບອກວາ່ ຈະພາໄປສ່ົງຢູ່ເຮືອນ. ເຈົາ້ ໄດ້ປະຕິເສດວ່າ “ບເ່ໍ ປນັ ຫຍງັ ຂອບໃຈ” ແຕ່ຜ້ຊູ າຍ ຄົນນ້ນັ ລງົ ລົດມາ ແລະ ພະຍາຍາມຈບັ ມຂື ອງເຈົາ້ . ເຫດການທີ 3: ຢູ່ສວນສາທາລະນະທົວ່ ໄປ ມີເດກັ ນ້ອຍກໍາລງັ ຫນິ້ຼ ມ້າໝນູ . ພວກເຂົາພາກັນປ່ີນມ້າ ໝູນໃຫ້ໄວທສີ່ ດຸ ແລະ ທຸກຄົນມກັ ມັນໝູນໄວ ຍົກເວນ້ັ ເດັກຄນົ ໜງ່ຶ ທ່ີຮູສ້ ຶກຢາ້ ນ. 10 ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເຫດການທີ 4: ມເີ ດກັ ນ້ອຍຄນົ ໜງຶ່ ແລະ ຄອບຄວົ ຂອງລາວກໍາລັງໄປຢາມປ້າ ແລະ ລງຸ ເມອື່ ໃດກ່ໍ ຕາມທພີ່ ວກເຂາົ ໄປຫາ ລຸງມັກຈະຈີ້ຂ້າງຈ້ແີ ອວພວກເຂົາ. ລງຸ ຂອງລາວຄດິ ວ່າ ເດກັ ນ້ອຍຄົນນັ້ນມັກ ຍອກແບບນີ້ ແຕວ່ ່າ ມນັ ແຮງໂພດ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ນ້ອຍຄົນນັ້ນຮສູ້ ກຶ ອຶດອດັ . ເຫດການທີ 5: ແຕລ່ ະມ້ື ເວລາເຈາ້ົ ຍາ່ ງໄປໂຮງຮຽນ ມນີ ກັ ຮຽນກມຸ່ ໜງ່ຶ ທມ່ີ ອີ າຍຫຸ າຼ ຍກວາ່ ກວນເຈາ້ົ , ດງຶ ເອາົ ຖງົ ປມ້ຶ ຂອງເຈາ້ົ ແລະ ເທສງ່ິ ຂອງຖມ້ິ ຕາມທາງ, ພວກເຂາົ ພາກນັ ຫວົ ຂວນັ ແລະ ຄດິ ວາ່ ມນັ ເປນັ ເລອ່ື ງ ຕະຫກົຼ ມວ່ ນຊນ່ື !. ເຫດການທີ 6: ຕອນສວາຍຂອງແຕລ່ ະມ້ື ເມອ່ື ເຈາ້ົ ຍາ່ ງກບັ ບາ້ ນຫງັຼ ຈາກເລກີ ຮຽນ ມນີ ກັ ຮຽນກມຸ່ ໜງ່ຶ ທ່ີ ອາຍຫຸ າຼ ຍກວາ່ ຍາ່ ງຕາມຫງັຼ ເຈາ້ົ , ເອນ້ີ ຊຂ່ື ອງເຈາ້ົ ແລະ ເວາ້ົ ດຖູ ກູ . ເຈາ້ົ ບອກໃຫພ້ ວກເຂາົ ເຊາົ ເວາ້ົ ແຕ່ ພວກເຂາົ ກຍໍ ງັ ບຢ່ໍ ດຸ ເວາ້ົ . ເຫດການທີ 7: ເຈາ້ົ ອອກໄປຍາ່ ງຫນ້ິຼ ກບັ ໝຂູ່ ອງເຈາ້ົ ແລວ້ ຄນົ ແປກໜາ້ ເຂາ້ົ ມາຫາ ແລະ ເລມ່ີ ລມົ ກບັ ເຈາ້ົ . ເຫດການທີ 8: ໃນຂະນະທພ່ີ ແ່ໍ ມຂ່ ອງເຈາ້ົ ຢນູ່ ອກເຮອື ນ ໄດມ້ ຄີ ນົ ທມ່ີ າຫນ້ິຼ ນາໍ ຄອບຄວົ ຂອງເຈາ້ົ ຄນົ ໜງ່ຶ ລວ່ ງເຂາ້ົ ມາຫອ້ ງນອນຂອງເຈາ້ົ ແລະ ນງ່ັ ລງົ ຂາ້ ງຕຽງໃກໆ້ ກບັ ເຈາ້ົ , ລາວໄດຈ້ ບັ ຮາ່ ງກາຍຂອງເຈາ້ົ ແລະ ຈາກນນ້ັ ບອກເຈາ້ົ ໃຫເ້ ກບັ ໄວເ້ ປນັ ຄວາມຫບັຼ ຖາ້ ເຈາ້ົ ບອກຄນົ ອນ່ື ເຈາ້ົ ຈະມບີ ນັ ຫາ. ເຫດການທີ 9: ຢສູ່ ະຖານທແ່ີ ຫງ່ ໜງ່ຶ ມເີ ດກັ ນອ້ ຍກມຸ່ ໜງ່ຶ ກາໍ ລງັ ປນີ ຂນ້ຶ ຕນ້ົ ໄມໃ້ ຫຍຕ່ ນ້ົ ໜງ່ຶ ແຕວ່ າ່ ມເີ ດກັ ນອ້ ຍຄນົ ໜງ່ຶ ຮສູ້ ກຶ ບຢ່ໍ າກປນີ ຂນ້ຶ ແຕເ່ ດກັ ນອ້ ຍຄນົ ອນ່ື ໆບອກໃຫລ້ າວຕອ້ ງໄດປ້ ນີ ຂນ້ຶ ມາ. 44 ໔໔

ບດົ ທີ 11 ການສືບພັນຂອງສັດ 1 ລກັ ສະນະການເກດີ ລກູ ຂອງສດັ ແຕ່ລະຊະນດິ ນກັ ຮຽນເຫັນຫຍງັ ແດ່ຢູ່ໃນຮູບ? 11 ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ໝດົ ລວ້ ນແຕມ່ ກີ ານສບື ພນັ ແລະ ເກດີ ລກູ ຫາຼ ນ ທມ່ີ ລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄພື ແ່ໍ ມ.່ ຂະບວນການສບື ພນັ ແມນ່ ເພອ່ື ຊວ່ ຍໃຫພ້ ດື ແລະ ສດັ ບສ່ໍ ນູ ຫາຍໄປຈາກໂລກນ.້ີ ຂະບວນການນ້ີ ມີ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຫາຼ ຍໃນການຮກັ ສາລະບບົ ນເິ ວດໃຫສ້ ມົ ບນູ ແລະ ເພອ່ື ຄວາມຕເ່ໍ ນອ່ື ງຂອງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ໃນໂລກນ.້ີ ເພອ່ື ໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານສບື ພນັ ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງມສີ ດັ ໂຕຜູ້ ແລະ ໂຕແມ່ ຊງ່ຶ ການສບື ພນັ ເກດີ ຂນ້ຶ ໂດຍການປະສມົ ຈລຸ ງັ ອະສຈຸ ຂິ ອງສດັ ໂຕຜກູ້ ບັ ຈລຸ ງັ ໄຂຂ່ ອງສດັ ໂຕແມ່ ເອນ້ີ ວາ່ : ການປະຕສິ ນົ ທ.ິ ໔໕ 45