ວິທະຍາສາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ປ.4 (TGnatsc_4)

ສາໍ ຄນັ ຕາ່ ງໆຂອງວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງພດື ມດີ ອກ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດສ້ ອນຂນັ້ ອືນ່ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ນາໍ ໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານຂ້ມໍ ນູ ຢໃູ່ ນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 1. ແລ້ວໃຫ້ ແລກປ່ຽນລາຍການຂອງຂນັ້ ຕອນຕາ່ ງໆ. ນກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ ເພອ່ື ຂຽນ 3 ສງ່ິ ກຽ່ ວກບັ ພດື ມດີ ອກ ແລະ ພດື ບມ່ໍ ີ ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ດອກ. ເມອື່ ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂັ້ນອືນ່ ແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນສ່ງິ ຕາ່ ງໆທນ່ີ ັກຮຽນໄດ້ຂຽນ. 1. ລັັກສະນະຂອງພືືດບໍ່່�ມີດີ ອກ 6) ຄຖູ າມປະສົບການຂອງນັກຮຽນກຽ່ ວກບັ ພືດເຫ່າຼົ ນ້ີ: - ນັກັ ຮຽນເຄີຍີ ເຫັນັ ພືດື ຊະນິດິ ໃດຊະນິດິ ໜຶ່່�ງໃນພືດື ເຫຼົ່�າ 1) ຄຂູ ຽນຫວົ ຂ້ໍ “ອານາຈກັ ພດື ” ໃສດ່ າ້ ນເທງິ ກະດານ ແລະ ນີ້້�ບໍ່່�? ດາ້ ນລມຸ່ ລງົ ມາໃຫຂ້ ຽນຫວົ ຂຍ້ໍ ອ່ ຍວາ່ “ພດື ມດີ ອກ”ແລະ - ມີີຢູ່່�ຕາມເດີ່່�ນໂຮງຮຽນ ຫຼືື� ບໍລໍ ິິເວນໃກ້ຄ້ ຽງບໍ່່�? (ຖ້າ້ “ພດື ບມໍ່ ີດອກ” ດງັ່ ນ:ີ້ ຫາກມີຕີ ົົວຢ່່າງຢູ່່�ຕາມເດີ່່�ນໂຮງຮຽນ ຫຼືື� ບໍໍລິິເວນໃກ້້ 15 ພດື ຄຽງ ໃຫ້້ພານັັກຮຽນອອກໄປສັງັ ເກດເບິ່່�ງ). 7) ຖາ້ ບມ່ໍ ຕີ ວົ ຢາ່ ງຂອງພດື ບມ່ໍ ດີ ອກຢບູ່ ລໍ ເິ ວນໃກຄ້ ຽງ ແມນ່ ພດື ບມໍ່ ດີ ອກ ພດື ມດີ ອກ ໃຫ້ສືບຕໍ່ໃຊຕ້ ົວຢ່າງ ແລະ ຂ້ໍມນູ ຕາ່ ງໆຢູ່ໃນປມ້ຶ ແບບ ຮຽນຂ້ທໍ ີ 2. ໃຫນ້ ັກຮຽນເຮດັ ວຽກເປັນຄູ່ ແລະ ຜັດປ່ຽນ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 2) ຈາກນ້ນັ ຄູຖາມນກັ ຮຽນວາ່ : ກນັ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ ໜງ່ຶ ເລອື ກຕວົ ຢາ່ ງໃດໜງ່ຶ ຂອງ - ນັກັ ຮຽນເຄີຍີ ເຫັນັ ແຜນວາດນີ້້�ມາກ່ອ່ ນບໍ່່�? (ເບິ່່�ງບົດົ ທີີ 4) ພືດບໍ່ມີດອກຈາກປ້ມຶ ແບບຮຽນ ແລະ ອະທບິ າຍ ຕາມ - ແຜນວາດນີ້້�ໃຊ້ໄ້ ວ້ສ້ ໍາໍ ລັບັ ຫຍັງັ ? ຄາໍ ຖາມນີ:້ - ແຜນວາດນີ້້�ຊ່ວ່ ຍນັກັ ວິທິ ະຍາສາດຄົ້້�ນຄວ້າ້ ຫຍັງັ ແດ່?່ - ພືດື ເຫຼົ່�ານີ້້�ມີີລັກັ ສະນະແນວໃດ? 3) ຢູ່ກອ້ ງຂອງຫົວຂໍ້ “ພດື ບ່ມໍ ດີ ອກ” ໃຫຄ້ ເູ ພ່ມີ ຂມ້ໍ ນູ ເຂົ້າ - ພືດື ເຫຼົ່�ານີ້້�ອາໄສຢູ່່�ໃນສະພາບແວດລ້ອ້ ມປະເພດໃດ? ໄປດັ່ງນ:້ີ - ມັນັ ແມ່ນ່ ພືດື ບໍ່່�ມີດີ ອກປະເພດໃດ? 8) ສວ່ ນນກັ ຮຽນອກີ ຄນົ ໜງ່ຶ ຕອ້ ງໄດຟ້ ງັ ແລະ ລະບຊຸ ະນດິ ພືດ ຂອງພດື ນນ້ັ ໃນຂະນະທຄ່ີ ຂູ່ ອງລາວກາໍ ລງັ ອະທບິ າຍຢ.ູ່ ພດື ບມ່ໍ ີດອກ ພືດມດີ ອກ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາ ແລະ ການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງ ແກ່ນເປອື ຍ ການສ້າງສະປໍ ນກັ ຮຽນ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈຄຊູ ວ່ ຍອະທບິ າຍຕມ່ື ອກີ . 4) ແລວ້ ຄູຖາມນັກຮຽນວ່າ: ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) - ພືດື ບໍ່່�ມີດີ ອກມີຈີ ັກັ ກຸ່່�ມທີ່່�ພວກເຮົາົ ຈະໄດ້ຮ້ ຽນໃນມື້້�ນີ້້�? - ພືດື ທີ່່�ສ້້າງສະປໍມໍ ີຈີ ໍໍາພວກໃດແດ່?່ 2. ລະບຸພຸ ືດື ບໍ່່�ມີດີ ອກ ຄູອະທບິ າຍວ່າ ນກັ ຮຽນແຕ່ລະຄນົ ຕອ້ ງໄດ້ສ້າງ ແລະ ຕມ່ື 5) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຮບູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ1ແລະອາ່ ນ ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບພືດບໍມ່ ີດອກໄປພ້ອມກນັ : ແຜນວາດການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື ໂດຍໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ຂອງນກັ ຮຽນ ພືດບມ່ໍ ີດອກຈະບ່ໍຜະລິດດອກແລະໝາກເພ່ອື ໃຊ້ ຈາກການສາໍ ຫວຼ ດຢເູ່ ດ່ນີ ໂຮງຮຽນ ແລະ ຂໍມ້ ນູ ຈາກປຶ້ມແບບ ໃນການສືບພັນ ພດື ບໍມ່ ີດອກຖືກຈດັ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ຮຽນຂທ້ໍ ີ 2. ນກັ ຮຽນຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ດັງ່ ນີ້: ກມຸ່ ຫກັຼ ຕາມວທິ ທີ ພ່ີ ວກມນັ ສບື ພນັ ສບື ພນັ ດວ້ ຍແກນ່ ເປືອຍ ແລະ ສບື ພັນດວ້ ຍສະປ.ໍ ພດື ບໍມ່ ດີ ອກ ທ່ສີ ືບ ພນັ ດວ້ ຍແກນ່ ຈະມປີ ະເພດຕນ້ົ ສນົ ແລະ ຕນົ້ ແປກ. - ພືດື ບໍ່່�ມີດີ ອກ ທີ່່�ບໍ່່�ຜະລິດິ ດອກ ແລະ ແກ່ນ່ ແຕ່ຈ່ ະສືບື ພັັນດ້້ວຍສະປໍແໍ ທນ ຊຶ່່�ງຈະມີີຈໍໍາພວກໄຄ ແລະ ຜັັກ ກູູດ. 96 ໙໖

ພດື ບມໍ່ ດີ ອກ ພດື ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັ້ນອ່ືນ ພດື ມີດອກ ນໍາ ໃຫ້ຄຂູ ຽນຄາໍ ຖາມຕ່າງໆດາ້ ນເທງິ ໃສກ່ ະດານ. ແລວ້ ໃຫ້ ນກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ ເພ່ືອອະທບິ າຍວົງຈອນຊີວິດຂອງນົກ, ແມງໄມ້ ສບື ພັນດວ້ ຍແກ່ນ ສບື ພນັ ດວ້ ຍສະປໍ ແລະ ກົບ ໄປເທອື່ ລະຂນ້ັ ຕອນ. ເມ່ືອຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂ້ັນ ອື່ນແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນ ໄຄ ຜັກກດູ ວງົ ຈອນຊີວດິ . - ແຕ້ມ້ ແຜນວາດການຈັດັ ແບ່ງ່ ປະເພດພືດື ໂດຍມີຫີ ົວົ ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) ຂໍ້້�ຕ່່າງໆ (ເບິ່່�ງປຶ້້�ມແບບຮຽນຂໍ້້�ທີີ 1): 3. ວົົງຈອນຊີວີ ິິດຂອງພືືດບໍ່່ມ� ີດີ ອກ 15 - ລະບຸຢຸ ່າ່ ງໜ້ອ້ ຍ1ຕົວົ ຢ່າ່ ງສໍາໍ ລັບັ ແຕ່ລ່ ະກຸ່່�ມພືດື ທີ່່�ໄດ້້ ຈາກປຶ້້�ມແບບຮຽນ ຫຼືື� ຈາກການສໍໍາຫຼວຼ ດເດີ່່�ນໂຮງ 1) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ກຸ່ມ ດັງ່ ນີ້: ຮຽນ. - ອັນັ ໃດທີ່່�ຄືືກັນັ ຢູ່່�ໃນທຸຸກວົງົ ຈອນຊີິິ�ວິດິ ? - ຢູ່່�ໃນວົົງຈອນຊີວີ ິິດໜຶ່່�ງ ມີຂີ ັ້້�ນຕອນໃດແດ່?່ - ແຕ້ມ້ ພືດື ຕົວົ ຢ່າ່ ງນັ້້�ນໃສ່ກ່ ້ອ້ ງຫົວົ ຂໍ້້�ຂອງມັນັ ໃຫ້ຖ້ ືືກ - ຢູ່່�ໃນວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຕ່າ່ ງໆນັ້້�ນ ມີຈີ ຸດຸ ແຕກຕ່າ່ ງກັນັ ແນວ ຕ້ອ້ ງເໝາະສົມົ . ໃດ? - ວົົງຈອນຊີີວິດິ ຂອງພືືດມີີດອກ ແລະ ພືືດບໍ່່�ມີດີ ອກ ຄືື ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ກັນັ ຫຼືື� ຕ່າ່ ງກັນັ ? ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? ຄູສັງເກດການແຕ້ມແຜນວາດການຈັດແບ່ງປະເພດ 2) ຄໃູ ຫ້ຕາງໜາ້ ນກັ ຮຽນຂ້ຶນລາຍງານ. ພດື ແລະ ການຂຽນຊ່ື ພອ້ ມທງັ ຊວ່ ຍເຫອືຼ ນກັ ຮຽນຜທູ້ ຍ່ີ ງັ ບ່ໍ 3) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ແຜນວາດທາໍ ອິດກ່ຽວກັບວງົ ຈອນຊີ ທນັ ເຂາ້ົ ໃຈ. ວດິ ຂອງພດື ບມໍ່ ດີ ອກຂອງກມຸ່ ຕນ້ົ ສນົ .ຈາກນນ້ັ ຄູແລະ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີີ) ນັກຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢປູ່ ຶມ້ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 3 ໄປພອ້ ມໆ ກັນ. 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ ລາຍງານຕວົ ຢ່າງ ແລະ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ກບັ ນກັ ຮຽນຄົນອ່ນື . ກມຸ່ ປະເພດຕນ້ົ ສນົ ແມນ່ ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ ທໃ່ີ ຊຊ້ ດ່ໍ ອກ ເພື່ອບນັ ຈຸແກ່ນ ກຸ່ມຂອງຕົນ້ ສນົ ເປນັ ໄມຢ້ ືນຕ້ນົ ເຊ່ັນ: 2) ຖ້ານກັ ຮຽນຄນົ ໃດບ່ສໍ າມາດຕອບຊະນິດຂອງພດື ບ່ມໍ ີ ຕົ້ນແປກ, ຕ້ົນສນົ . ດອກໄດຢ້ າ່ ງຖືກຕ້ອງ ຄູ ຫຼື ນກັ ຮຽນພາຍໃນຫອ້ ງຕອ້ ງ ຊວ່ ຍແນະນາໍ ແລະອະທບິ າຍຕມ່ື ໂດຍການອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຸ່ມປະເພດຕົ້ນສນົ ສືບພນັ ໂດຍໃຊ້ຊດໍ່ ອກ ຂອງ ຢໃູ່ ນປ້ຶມແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 2 ເພີມ່ ຕມ່ື . ພວກມນັ ຊຶງ່ ຊໍ່ດອກ ບາງອັນຈະເປັນຊໍດ່ ອກຜູ້ ແລະ ບາງຊ່ໍດອກ ກໍຈ່ ະເປນັ ຊດໍ່ ອກແມ.່ ຊ່ດໍ ອກຜ້ຈູ ະປ່ອຍ ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 2 ເກສອນປິວໄປຕາມລົມຖ້າເກສອນຕົກໃສຊ່ ່ໍດອກແມ່ ຈະເຮັດໃຫ້ຊໍ່ດອກແມ່ຜະລິດແກນ່ . ເກັດທີ່ແຂງຂອງ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ຕົ້ນສົນຈະປົກປ້ອງແກນ່ ໄວເ້ ພອື່ ຈະເລີນເຕບີ ໃຫຍ່. 1) ຄຕູ ັ້ງຄາໍ ຖາມສົນທະນາເປັນຄູ່ດ່ັງນີ້: ເມອື່ ແກ່ນເຕີບໃຫຍ່ເຕມັ ທແີ່ ລ້ວ ແກນ່ ຈະລົນ່ ອອກ - ວົງົ ຈອນຊີີວິດິ ແມ່ນ່ ຫຍັັງ? ຈາກຊໍ່ດອກ ພວກມນັ ເປນັ ແກ່ນທມີ່ ປີ ກີ ແລະ ຈະປິວ - ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິດິ ໃດແດ່ທ່ ີ່່�ມີີວົົງຈອນຊີວີ ິິດ? ໄປຕາມລົມ ຈນົ ເຖງິ ພນ້ື ບ່ອນທີ່ພວກມັນຈະແຕກໜໍ່ - ມັັນບອກຫຍັັງພວກເຮົາົ ? ແລະ ຈະເລີນເຕີບໃຫຍ.່ - ຈົ່່�ງຍົກົ ຕົວົ ຢ່າ່ ງໜຶ່່�ງທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຜ່າ່ ນມາແລ້ວ້ ? 4) ຄູຖາມນກັ ຮຽນວ່າ: (ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງສັດັ ປີກີ , ແມງໄມ້້ ແລະ ພືດື ມີດີ ອກ). - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງກຸ່່�ມພືດື ປະເພດນີ້້�ຄ້າ້ ຍຄືກື ັບັ ວົງົ ຈອນ 2) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ 2-3 ຄົນ ຂຶ້ນແລກປ່ຽນ ຂອງພືດື ມີດີ ອກແນວໃດ? ຄວາມຄິດເຫນັ . - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງກຸ່່�ມພືດື ປະເພດນີ້້� ມີຄີ ວາມແຕກ ຕ່່າງຈາກກຸ່່�ມພືດື ມີດີ ອກແນວໃດ? (ນັກັ ຮຽນສາມາດເບິ່່�ງບົດົ ຮຽນທີ່່�ຜ່າ່ ນມາ ເພື່່�ອຕື່່�ມວົງົ ໙໗ 97

ຈອນໃຫ້ສ້ ໍໍາເລັດັ ). ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອື່ນ ໃບຍອ່ ຍ ນໍາ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄາໍ ຖາມດາ້ ນເທິງໃສກ່ ະດານ. ແລ້ວໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຈບັ ຄູ່ ເພ່ືອບອກຄວາມຄາ້ ຍຄກື ັນ ແລະ ຄວາມແຕກຕາ່ ງກັນ ລະຫວ່າງວງົ ຈອນຊີວິດຕ່າງໆ. ເມືອ່ ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂ້ນັ ໃບ ອນື່ ແລ້ວ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປຽ່ ນ ຄວາມຄາ້ ຍຄກື ນັ ແລະ ຄວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ຂອງວງົ ຈອນຊວີ ດິ . ການຈັບຂອງກຸມ່ ສະປໍ ກາ້ ນໃບ 5) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ແຜນວາດທີ 2 ຂອງວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງ ພືດບ່ໍມີດອກປະເພດໄຄ ແລະ ຜັກກດູ ຊງ່ຶ ພວກເຮາົ ເຫງ້ົາ ຈະຮຽນວງົ ຈອນຂອງໄຄ ແລະ ຜກັ ກູດເທາ່ົ ນັ້ນ. ນັກ 15 ຮຽນ ແລະ ຄອູ າ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ໄປ 6) ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ : ພອ້ ມໆກນັ . - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງພືດື ເຫຼົ່�ານີ້້�ຄ້າ້ ຍຄືກື ັບັ ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຜກັ ກດູ ແລະ ໄຄ ແມນ່ ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ ຊງ່ຶ ຈະພບົ ເຫນັ ຂອງພືືດມີດີ ອກແນວໃດ? ໄດໃ້ ນສະພາບແວດລອ້ ມເຂດຮອ້ ນຊມຸ່ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງພືດື ເຫຼົ່�ານີ້້� ແຕກຕ່າ່ ງຈາກວົງົ ຈອນ ຜກັ ກດູ ຈະມໃີ ບທເ່ີ ປນັ ໃບປະກອບແບບຂນົ ນກົ ນບັ ແຕ່ ຊີວີ ິດິ ຂອງພືດື ມີດີ ອກແນວໃດ? ກາ້ ນໃບຈນົ ຮອດປາຍໃບ ເອນ້ີ ວາ່ : ໃບຜກັ ກດູ . ລະບບົ - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງພືດື ເຫຼົ່�ານີ້້�ຄ້າ້ ຍຄືກື ັບັ ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຮາກ (ເຫງາ້ົ ) ແລະ ລາໍ ຕນ້ົ ຈະມໜີ າ້ ທລ່ີ າໍ ລຽງນາ້ໍ ແລະ ຂອງພືດື ບໍ່່�ມີີດອກຈໍາໍ ພວກຕົ້້�ນສົນົ ແນວໃດ? ສານອາຫານໃຫກ້ ບັ ຕນ້ົ ຜກັ ກດູ . - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງພືດື ເຫຼົ່�ານີ້້� ແຕກຕ່າ່ ງຈາກວົງົ ຈອນ ໄຄ ແມນ່ ພດື ທມ່ີ ຂີ ະໜາດນອ້ ຍ ຈະຂະຫຍາຍຕວົ ຊີີວິິດຂອງພືືດບໍ່່�ມີດີ ອກຈໍໍາພວກຕົ້້�ນສົົນແນວໃດ? ຄາ້ ຍຄກື ບັ ພມົ ສຂີ ຽວທເ່ີ ປນັ ແຜນ່ ພວກມນັ ບມ່ໍ ຮີ າກຈງິ 7) ນກັ ຮຽນສາມາດເບງ່ິ ບດົ ຮຽນ ທໄ່ີ ດຮ້ ຽນມາເພອ່ື ປຽບທຽບ ຫືຼ ລາໍ ຕນ້ົ ເພອ່ື ລາໍ ລຽງນາໍ້ ໄປຍງັ ພາກສວ່ ນອນ່ື ໆ ແຕ່ ວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຕາ່ ງໆ. ຄວາມຊມຸ່ ຈະຖກື ດດູ ຊມຶ ໄປທວ່ົ ທກຸ ພາກສວ່ ນຂອງມນັ 8) ຄແູ ຈກຢາຍຕວົ ຢາ່ ງຂອງພດື ມດີ ອກ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດສ້ ງັ ແທນ. ເກດ ແລວ້ ນາໍ ໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ເພອ່ື ລະບວຸ າ່ ທງັ ຜກັ ກດູ ແລະ ໄຄ ພດື ຈາໍ ພວກນ້ີ ສບື ພນັ ດວ້ ຍສະ ພດື ຕວົ ຢາ່ ງທເ່ີ ອາົ ມານນນ້ັ ວາ່ ແມນ່ ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກຊະນດິ ປໍ ພວກມນັ ບມ່ໍ ແີ ກນ່ . ຜກັ ກດູ ສບື ພນັ ໂດຍຜາ່ ນສະປທໍ ່ີ ໃດ ແລະ ມນັ ຢໃູ່ ນວງົ ຈອນຊວີ ດິ ໃດ. ມຢີ ກູ່ ອ້ ງໃບ. ໄຄສບື ພນັ ຈາກສະປທໍ ຢ່ີ ໃູ່ ນເບາ້ົ ດາ້ ນເທງິ 9) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຮວ່ ມກນັ . ສດຸ ຂອງລາໍ ຕນ້ົ ເມືອ່ ເຕີບໃຫຍໄ່ ດ້ເຕັມທ່ສີ ະປຈໍ ະຖກື ປອ່ ຍອອກ ແລະ ເມອ່ື ສະປໄໍ ປຕກົ ໃສດ່ ນິ ທຊ່ີ ມຸ່ ມນັ ກຈໍ ະ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ເລມ່ີ ເຕບີ ໃຫຍ.່ ເບຍ້ ຜກັ ກດູ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ໃໝຈ່ ະມທີ ງັ ພາກ ສວ່ ນທເ່ີ ປນັ ເພດຜູ້ ແລະ ເພດແມ.່ ໄຄທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ໃໝ່ ສງັ ເກດການສນົ ທະນາ ແລະ ການອະທບິ າຍຂອງນກັ ເປນັ ໄດທ້ ງັ ຕນ້ົ ຜູ້ ແລະ ຕນ້ົ ແມ,່ ພາຍຫງັຼ ມກີ ານປະສມົ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະຂອງພດື , ຊຊ່ື ະນດິ ພດື , ສວ່ ນປະກອບ ພນັ ລະຫວາ່ ງສວ່ ນທເ່ີ ປນັ ເພດຜູ້ ແລະ ສວ່ ນທເ່ີ ປນັ ເພດ ແລະ ການຂະຫຍາຍພນັ ຫືຼ ການສບື ພນັ ຂອງພດື ດງ່ັ ກາ່ ວ. ແມແ່ ລວ້ ຕນ້ົ ຜກັ ກດູ ແລະ ໄຄກຈໍ ະເລມ່ີ ຈະເລນີ ເຕບີ ໃຫຍຂ່ ນ້ຶ ແລະ ເມອ່ື ເຕບີ ໃຫຍໄ່ ດເ້ ຕມັ ທແ່ີ ລວ້ ຈະສາ້ ງ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ສະປໍ ແລະ ຂະບວນການຂະຫຍາຍພນັ ກຈໍ ະເລມ່ີ ຂນ້ຶ ອກີ ຄງ້ັ . 4. ໝາຍຊື່່ໃ� ສ່່ແຕ່່ລະພາກສ່່ວນຂອງພືດື ບໍ່່ມ� ີດີ ອກ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ສບື ຕສ່ໍ າ້ ງແຜນວາດການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື ຈາກຊວ່ົ ໂມງ1.ຊງ່ຶ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມແຕລ່ ະຫວົ ຂດ້ໍ ງ່ັ ນ:້ີ 98 ໙໘

- ຂຽນປະໂຫຍກຄໍໍາເວົ້້�າໃດໜຶ່່�ງ ກ່ຽ່ ວກັັບວິິທີກີ ານສືບື 15 ພັັນຂອງພືດື ແຕ່ລ່ ະຊະນິດິ ເຂົ້້�າໄປ. - ຂຽນຢ່າ່ ງໜ້ອ້ ຍ 2 ລັກັ ສະນະສະເພາະທີ່່�ຈໍາໍ ແນກຄວາມ ແຕກຕ່່າງຂອງພືືດແຕ່ລ່ ະກຸ່່�ມໄດ້.້ - ໝາຍຊື່່�ໃສ່ແ່ ຕ່ລ່ ະພາກສ່ວ່ ນຂອງຮູບູ ແຕ້ມ້ ໃນຊົ່່�ວໂມງ ທີີ 1 ເພື່່�ອສະແດງໃຫ້ເ້ ຫັນັ ຄວາມແຕກຕ່່າງຂອງກຸ່່�ມ ພືືດເຫຼົ່ � ານັ້້�ນ. ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ງັ ເກດການຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ໃສແ່ ຜນວາດ ກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ແລະ ການສືບພັນຂອງພດື ບ່ໍມີດອກ ໂດຍໃຊເ້ ກນການໃຫ້ ຄະແນນ ເພອ່ື ໃຫຄ້ ະແນນແກນ່ ກັ ຮຽນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ບຸ (5 ນາທີີ) 1) ເມອ່ື ນັກຮຽນຕມ່ື ຂໍ້ມູນແລ້ວໃຫວ້ າງສໍດາໍ ແລະປຶມ້ ບນັ ທກຶ ໄວ້ເທງິ ໜາ້ ໂຕະພອ້ ມກັນ. 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ແລກປຽ່ ນປມ້ຶ ທໄ່ີ ດແ້ ຕມ້ ແຜນວາດ ການຈດັ ແບງ່ ປະເພດກບັ ໝໃູ່ ນຫອ້ ງ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຕອ້ ງກວດເບ່ິງຂມໍ້ ນູ ໃນແຜນວາດນນັ້ ວາ່ ມນັ ຖືກຕອ້ ງ ແລ້ວບ.່ໍ 3) ຖາ້ ນັກຮຽນຄນົ ໃດສງັ ເກດເຫນັ ວ່າ ຊພື່ ດື , ລກັ ສະນະ ແລະ ການສບື ພັນຂອງພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ ຍັງບຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງ ໃຫ້ ແນະນໍານັກຮຽນທເ່ີ ປັນເຈ້າົ ຂອງປມຶ້ ນ້ນັ ໂດຍການໃຊ້ ຂມ້ໍ ນູ ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ ເພ່ືອມາອະທບິ າຍ. 4) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນອ່ານຂໍ້ມູນໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ເພື່ອກວດ ເບງ່ິ ຄວາມຖກື ຕອ້ ງຂອງເພ່ືອນຮ່ວມຫອ້ ງວ່າຖກື ຕອ້ ງ ແລວ້ ບ່ໍ. ໙໙ 99

ບົົດທີີ 16 ພະຍາດພືືດ ເວລາ 2 ຊົ່່ວ� ໂມງ I. ຈຸຸດປະສົົງ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ໃຫ້ນ້ ັັກຮຽນສາມາດ: 1. ພະຍາດພດື ໝາຍເຖງິ ຄວາມຜດິ ປກົ ກະຕຈິ າກສະພາບ ເດມີ ຂອງພດື ເຮດັ ໃຫຮ້ ບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະ, ການຈະເລນີ 1. ລະບປຸ ະເພດ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງພດື ທເີ່ ປນັ ພະ ເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຜິດປົກກະຕິໄປ. ຍາດຈາກການສາໍ ຫຼວດ. 2. ພະຍາດພດື ແບ່ງອອກເປນັ 2 ປະເພດຄ:ື ພະຍາດພດື 2. ສາ້ ງໂປສະເຕກີ ຽ່ ວກບັ ພະຍາດພດື ທສ່ີ ະແດງໃຫ້ ທເ່ີ ກດີ ຈາກສິ່ງທ່ີມຊີ ີວິດ ເຊັນ່ : ເຊອື້ ຣາ, ແບກັ ທີເຣຍ ແລະ ຈຸລິນຊີ ແລະ ພະຍາດພດື ທເີ່ ກີດຈາກເງອື່ ນໄຂ ເຫນັ ເສນ້ັ ທາງຕາ່ ງໆທພ່ີ ະຍາດພດື ສາມາດແຜກ່ ະ ຈາຍໄດ.້ ສະພາບແວດລ້ອມທເ່ີ ປີເປອ້ື ນ ຊງ່ຶ ຈະກຽ່ ວຂ້ອງກັບ 16 ຄນຸ ນະພາບຂອງດິນ, ນາ້ໍ , ສານອາຫານ, ປະລິມານ ແສງແດດ, ຈາໍ ນວນມົນລະພດິ ທາງອາກາດ, ມນົ ລະ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ພດິ ທາງດິນ ແລະ ມົນລະພດິ ທາງນໍ້າ. 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ 3. ເຊອ້ື ໂລກຈະແຜກ່ ະຈາຍໃນຄນົ ເຮາົ , ຢໃູ່ ນພດື ເຊອ້ື ໂລກ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ປະຕິບດັ ກິດຈະກາໍ . ຈະເອນ້ີ ວ່າພະຍາດທ່ເີ ກດີ ຂຶນ້ ກັບພືດ.ພະຍາດທີເ່ ກດີ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນລຸມ່ ນີ້ ເພືອ່ ປະເມີນ ຂນ້ຶ ກບັ ພດື ແມນ່ ພະຍາດຕດິ ຕທ່ໍ ແ່ີ ຜຂ່ ະຫຍາຍຢໃູ່ ນກມຸ່ ນກັ ຮຽນ. ພດື ປະກອບມີ: ເຊອ້ື ແບກັ ທເີ ຣຍ, ເຊ້ອື ຣາ, ໄວຣັສ ຄະແນນ ສ້າງໂປສະເຕກີ ຽ່ ວກບັ ພະຍາດພດື ທ່ີ ສະ ແລະ ຈຸລນິ ຊີ. 3 ແດງໃຫເ້ ຫນັ ເສນ້ັ ທາງຕາ່ ງໆທພ່ີ ະຍາດພດື 4. ພະຍາດພດື ຈະແຜກ່ ະຈາຍ ເມອ່ື ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ໃດໜງ່ຶ ນາໍ 2 ສາມາດແຜ່ກະຈາຍໄດ້ 1 ເອາົ ພະຍາດຕິດຕທ່ໍ ີ່ຕດິ ຢູເ່ ທງິ ຫືຼ ຢູ່ພາຍໃນຮາ່ ງກາຍ 0 ສ້າງໂປສະເຕກີ ່ຽວກັບພະຍາດພດື ທີ່ສະ ຂອງສງິ່ ທີມ່ ຊີ ີວິດນນັ້ ໄປໃສພ່ ືດຕົ້ນໃໝ່ ພະຍາດຕດິ ຕ່ໍ ແດງໃຫ້ເຫັນເສ້ັນທາງຕ່າງໆທ່ີພະຍາດ ສາມາດສືບພນັ ຢ່ພູ າຍໃນພດື ຫືຼ ຈັບຢ່ດູ ້ານນອກຂອງ ພດື ສາມາດແຜກ່ ະຈາຍໄດ້ ໂດຍມລີ າຍ ຕນ້ົ ພດື ນ້ນັ ໄດ້. ພະຍາດພືດເກອື ບທງັ ໝດົ ທ່ເີ ກີດຈາກ ລະອຽດ ແລະ ຄາໍ ອະທບິ າຍທຖ່ີ ກື ຕອ້ ງຊດັ ເຊື້ອຣາ, ແບກັ ທເີ ຣຍ, ໄວຣັສ ແລະ ຈຸລນິ ຊີ ຈະຖກື ເຈນ. ແມງໄມຊ້ ະນດິ ຕາ່ ງໆ ນາໍ ພາເຊອ້ື ແບກັ ທເີ ຣຍ ແລະ ສະ ປທໍ ີ່ມີເຊອື້ ຣາເຫຼົາ່ ນນັ້ ໄປສູພ່ ື້ນທີ່ອນ່ື ໂດຍການກນິ ອາ ສ້າງໂປສະເຕກີ ່ຽວກັບພະຍາດພືດ ທສ່ີ ະ ຫານ ຫືຼ ຕອມພດື ທຕີ່ ິດເຊ້ືອໃນບລໍ ິເວນນັນ້ ທມ່ີ ເີ ຊ້ືອ ແດງໃຫ້ເຫັນເສັ້ນທາງຕ່າງໆທີ່ພະຍາດ ຕດິ ແບກັ ທເີ ຣຍ ຫືຼ ເຊອ້ື ຣາ ແລວ້ ໄປຕອມພດື ຕນ້ົ ອນ່ື ໆ ພດື ສາມາດແຜ່ກະຈາຍໄດ້. ຈງຶ່ ເຮດັ ໃຫ້ເກດີ ການແຜເ່ ຊອ້ື ພະຍາດພືດ. ນອກນີ້ພະ ຍາດພືດຍັງສາມາດແຜ່ກະຈາຍໄດ້ ເມອ່ື ນາໍ ເອາົ ສານ ສ້າງໂປສະເຕກີ ່ຽວກັບພະຍາດພືດ ທສີ່ ະ ໃດໜ່ງຶ ເຊນັ່ : ດິນ, ນໍາ້ ຫຼື ອາກາດ ທ່ີມພີ ະຍາດຕິດຕ່ໍ ແດງໃຫ້ເຫັນເສັ້ນທາງຕ່າງໆທ່ີພະຍາດ ປນົ ຢນູ່ າໍ ໄປສູພ່ ດື ຢອູ່ ກີ ເຂດໜຶ່ງ. ພດື ສາມາດແຜກ່ ະຈາຍໄດ້ແຕໄ່ ດຮ້ ບັ ການ 5. ບແ່ໍ ມນ່ ພະຍາດພດື ທກຸ ຊະນດິ ຈະສາມາດຕດິ ຕໄ່ໍ ດ,້ ພະ ຊວ່ ຍເຫືຼອຈາກຄ.ູ ຍາດຈະບສ່ໍ າມາດຕດິ ຕຈ່ໍ າກພດື ຕນ້ົ ໜງ່ຶ ຫາພດື ຕນ້ົ ອນ່ື ໄດ້ ຍ້ອນສະພາບເງ່ືອນໄຂທີບ່ ເ່ໍ ອືອ້ ອາໍ ນວຍ; ພະຍາດ ບ່ສໍ າມາດສ້າງໂປສະເຕີກ່ຽວກັບພະຍາດ ເຫົຼາ່ ນ້ນັ ຈະບ່ໍສາມາດສ່ງົ ຕ່ຈໍ າກພືດທີ່ຕິດ ພະຍາດໄປ ພດື ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເສນ້ັ ທາງຕາ່ ງໆທ່ີ ພະຍາດພດື ສາມາດແຜກ່ ະຈາຍໄດ.້ ຫາພດື ທີ່ແຂງແຮງສມົ ບູນໄດ້.ໃນທາງກົງກນັ ຂາ້ ມພະ ຍາດຕິດຕຂ່ໍ ອງພືດ ສາມາດແຜ່ກະ ຈາຍຈາກຕ້ົນພືດ ໜງຶ່ ທບ່ີ ແໍ່ ຂງແຮງໄປຫາພືດຕົນ້ ອ່ືນໄດ້ ເພາະພະຍາດ ຕິດຕຈໍ່ ະສບື ພນັ ຢພູ່ າຍໃນຕນົ້ ພືດຫືຼຢຕູ່ າມພາຍນອກ ຂອງຕ້ນົ ພືດທ່ຕີ ດິ ພະຍາດນັ້ນ. 100 ໑໐໐

IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງຕນົ ເອງ. 16 3) ຖາ້ ນກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນບດົ ທີ 13 ກຽ່ ວກບັ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ຕວົ ຢາ່ ງພດື ທປ່ີ ກູ ຢໃູ່ ນເຕາ້ົ ດອກໄມ,້ ສາໍ ຫຼວດເດີນ່ ໂຮງຮຽນ ຫືຼ ບລໍ ິເວນໃກຄ້ ຽງກອ່ ນ ພະຍາດສດັ ແລະ ສນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມດງ່ັ ນ:້ີ ເຂ້ົາສບູ່ ດົ ຮຽນເພື່ອຊອກຫາພືດທ່ີຕິດພະຍາດ. - ພະຍາດແມ່່ນຫຍັງັ ? - ສາເຫດທີ່່�ພາໃຫ້້ເກີດີ ພະຍາດສັັດມີຫີ ຍັັງແດ່່? 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມ້ຶ ບນັ ທກຶ ຂມ້ໍ ນູ ເພອ່ື ອກໄປສາໍ ຫວຼ ດ, - ພະຍາດພືດື ເກີດີ ຂຶ້້�ນ ໃນລັກັ ສະນະດຽວກັນັ ກັບັ ພະຍາດ ສດໍ າໍ , ຢາງລບຶ , ສໍາເນາົ ຫຼື ແຕ້ມຕາຕະລາງແຜນ ການປອ້ ງກນັ ແລະການຄວບຄມຸ ພະຍາດທເ່ີ ກດີ ສັດັ ບໍ່່�? ຫຼືື� ມີສີ າເຫດທີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງໄປ? ຂນ້ຶ ກບັ ພດື ແລະ ໂປສະເຕພີ ະຍາດພດື (ຖາ້ ມ)ີ . - ພືດື ສາມາດຕິດິ ພະຍາດໄດ້້ແນວໃດ? - ເກີດີ ຈາກສາເຫດຫຍັງັ ? V. ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ . ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 1 ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂັ້ນອືນ່ ນາໍ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄາໍ ຖາມຢ່ດູ ້ານເທງິ ນ້ນັ ໃສກ່ ະດານແລະ ໃຫ້ນັກ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່�ບ່ ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) ຮຽນປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ແລ້ວອາ່ ນຂມ້ໍ ູນຢູໃ່ ນປ້ຶມແບບ ຮຽນບດົ ທີ13.ກຽ່ ວກບັ ພະຍາດສດັ ແລະຕອບຄາໍ ຖາມທຂ່ີ ຽນ 1) ຄູນາໍ ພືດແຂງແຮງທກ່ີ ະກຽມມາ ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນຍົກ ໃສກ່ ະດານນັ້ນ.ເມືອ່ ຄູສໍາເລັດການສອນຂນັ້ ອື່ນແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ໂປມ້ ຂື ນ້ຶ ຖາ້ ຕອບວາ່ “ແຂງແຮງ”ແລະເອາົ ໂປມ້ ລື ງົ ຖາ້ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປຽ່ ນຄາໍ ຕອບ. ຕອບວາ່ “ບໍແ່ ຂງແຮງ” ຕາມຄາໍ ຖາມລ່ມຸ ນ້ີ: - ພືືດນີ້້�ແຂງແຮງບໍ່່�? 5) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນອາ່ ນຂໍມ້ ູນຢູໃ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ກຽ່ ວ ກັບສາເຫດທີ່ເຮດັ ພດື ເກດີ ພະຍາດໄປພ້ອມໆກນັ : 2) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ ລຸກຂຶ້ນອະທິບາຍ ຕາມນ້ີ: ພະຍາດທ່ີເກດີ ຂ້ຶນກບັ ພດື ໝາຍເຖງິ ຄວາມຜດິ ປົກ - ຍ້້ອນຫຍັງັ ຈຶ່່�ງແຂງແຮງ? ຍ້້ອນຫຍັັງຈຶ່່�ງບໍ່່�ແຂງແຮງ? ກະຕຈິ າກສະພາບເດມີ ຂອງພດື ເຮດັ ໃຫຮ້ ບູ ຮາ່ ງລກັ ສະ - ພືືດທີ່່�ແຂງແຮງຈະມີລີ ັກັ ສະນະແນວໃດ? ນະ, ການຈະເລນີ ເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ - ນັກັ ຮຽນຈະເຮັດັ ແນວໃດ ເພື່່�ອເຮັດັ ໃຫ້ພ້ ືດື ແຂງແຮງ? ຜດິ ປກົ ກະຕິໄປ. - ພືດື ຕ້ອ້ ງການຫຍັງັ ເພື່່�ອໃຫ້ເ້ ຕີບີ ໃຫຍ່ຢ່ ່າ່ ງແຂງແຮງ? ພະຍາດພດື ແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄື: ພະຍາດ ພດື ທເີ່ ກດີ ຈາກສງິ່ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ເຊນ່ັ :ເຊອ້ື ຣາ,ແບກັ ທເີ ຣຍ 3) ຄບູ ອກກບັ ນກັ ຮຽນວາ່ ມນ້ື ເ້ີ ຮາົ ຈະຮຽນກຽ່ ວກບັ ພະຍາດ ແລະ ຈຸລນິ ຊີ ແລະ ພະຍາດພືດທເີ່ ກີດຈາກເງອື່ ນໄຂ ທີ່ມກັ ເກີດຂ້ຶນກັບພດື . ສະພາບແວດລອ້ ມທເ່ີ ປເີ ປອ້ື ນ ຊງ່ຶ ຈະກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ຄນຸ ນະພາບຂອງດນິ , ນ້ໍາ, ສານອາຫານ, ປະລິມານແສງ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ້ອງໄດສ້ ອນຂນັ້ ອ່ນື ແດດ, ຈາໍ ນວນມນົ ລະພດິ ທາງອາກາດ, ມນົ ລະພດິ ນໍາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕມ້ ຮບູ ພດື ທີ່ແຂງແຮງ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກ ທາງດນິ ແລະ ມນົ ລະພິດທາງນໍ້າ. ຄາໍ ເວາ້ົ ໃດໜງ່ຶ ກຽ່ ວກບັ ເບງ່ິ ແຍງພດື ໃຫແ້ ຂງແຮງ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນື່ ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ 2. ການສັງັ ເກດພະຍາດພືດື ຮຽນແລກປຽ່ ນຮູບ ແລະ ອ່ານປະໂຫຍກຄໍາເວາ້ົ ນນັ້ . 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສົນທະນາເປນັ ກຸມ່ ຕາມຄໍາຖາມ ເພື່ອ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) ກໍານດົ ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກດີ ພະຍາດພືດ: - ພືດື ມີລີ ັກັ ສະນະຮູບູ ຮ່າ່ ງແນວໃດທີ່່�ນັກັ ຮຽນຊອກຫາ? 1. ສາເຫດທີ່່ເ� ຮັດັ ໃຫ້້ພືດື ເກີດີ ພະຍາດ - ນັກັ ຮຽນຈະສັັງເກດເບິ່່�ງພາກສ່ວ່ ນໃດຂອງພືືດນັ້້�ນ? - ນັກັ ຮຽນຈະໄປຊອກຫາພືດື ນັ້້�ນຢູ່່�ບ່ອ່ ນໃດ? 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມດງ່ັ ນ:້ີ - ນັກັ ຮຽນຄາດວ່າ່ ຈະພົບົ ເຫັນັ ພືດື ມີລີ ັກັ ສະນະແນວໃດ? - ຍ້ອ້ ນສາເຫດຫຍັງັ ຈຶ່່�ງເຮັດັ ໃຫ້ພ້ ືດື ບໍ່່�ສົມົ ບູນູ /ບໍ່່�ແຂງແຮງ? - ນັກັ ຮຽນຄິິດວ່າ່ ໝາກ, ໃບ, ລໍໍາຕົ້້�ນ, ດອກ ແລະ ຮາກ - ພືດື ຈະເປັນັ ແນວໃດ ຖ້າ້ ມັນັ ບໍ່່�ສົົມບູູນ/ບໍ່່�ແຂງແຮງ? ຂອງພືດື ນັ້້�ນຈະເປັັນແນວໃດ? - ຮູບູ ຮ່າ່ ງລັກັ ສະນະຂອງຕົ້້�ນພືດື ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງຈາກ ເດີີມແນວໃດ ຕາມທີ່່�ນັັກຮຽນສັງັ ເກດເຫັັນ? ໑໐໑ 101

ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຖາມຄາໍ 1) ຄສູ ະຫບຸຼ ບດົ ຮຽນໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ແລກປຽ່ ນ ຖາມເພມ່ີ ຕມ່ື ເພອ່ື ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນທຍ່ີ ງັ ບທ່ໍ ນັ ເຂາ້ົ ໃຈ. ຜົນການບັນທຶກພາຍໃນກຸ່ມຂອງຕນົ ເອງ. 2) ຖາ້ ກມຸ່ ໃດເຫນັ ວາ່ ຜນົ ການບນັ ທກຶ ຂອງສະມາຊກິ ໃນກມຸ່ 2) ໃຫ້ຕາງໜາ້ ກຸມ່ ຂນຶ້ ລາຍງານ. ຕົນເອງຍັງຖືກຕອ້ ງ ແລະ ຊັດເຈນ ແມນ່ ໃຫ້ຊະມາຊິກ 3) ຈາກນ້ນັ ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນເບິງ່ ຮບູ ແລະ ອາ່ ນຂໍມ້ ນູ ຢໃູ່ ນ ໃນກຸ່ມທກຸ ຄົນແລກປຽນຂໍ້ມູນທຖ່ີ ກື ຕອ້ ງ ໃຫນ້ ັກຮຽນ ຄນົ ນ້ນັ . ປຶ້ມແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 2: 3) ສະມາຊກິ ທຸກຄນົ ຕອ້ ງຊ່ວຍກັນອະທບິ າຍໃຫ້ກັບກມຸ່ ຖາ້ ສງົ ໄສວາ່ ພດື ນນັ້ ຕດິ ພະຍາດ ໃຫສ້ ງັ ເກດລກັ ສະ ຖາ້ ນັກຮຽນກຸ່ມອ່ນື ທີ່ມຄີ ໍາຖາມ. ນະພາຍນອກຂອງພດື ນນ້ັ ຢາ່ ງລະອຽດຈະຊວ່ ຍໃຫເ້ ຫນັ ຮອ່ ງຮອຍບາງຢາ່ ງກຽ່ ວກບັ ຊະນດິ ຂອງພະຍາດທເ່ີ ກດີ ຊົ່່�ວໂມງທີີ 2 16 ຂຶນ້ ກບັ ພດື ໄດ້. ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນ້ົ ຄດິ ສງ່ິ ທນ່ີ ັກຮຽນໄດຮ້ ຽນມາກຽ່ ວກັບ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 3. ສໍາໍ ຫຼວຼ ດບໍໍລິເິ ວນເດີ່່�ນໂຮງຮຽນ ເຊື້ອໂລກຢໃູ່ ນບົດທີ 13 ພະຍາດສັດ ແລະ ຈາກນ້ນັ ຖາມນັກຮຽນວ່າ: 1) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນທງັ ໝດົ ຈະໄດອ້ ອກໄປສາໍ ຫວຼ ດ - ເຊື້້�ອໂລກແມ່ນ່ ຫຍັັງ ແລະ ມັັນແຜ່່ກະຈາຍໄດ້້ແນວ ບລໍ ິເວນເດ່ີນໂຮງຮຽນ ເພອ່ື ຄົ້ນຫາຫກຼັ ຖານພະຍາດທ່ີ ເກດີ ກບັ ພດື ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດເ້ ຮັດວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອື ໃດ? ໄປຄນ້ົ ຫາພດື ທເ່ີ ປນັ ພະຍາດ, ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດສ້ ງັ ເກດ - ນັກັ ຮຽນໄດ້ເ້ ຮັດັ ການສາທິດິ ອັນັ ໃດແດ່່ ກ່ຽ່ ວກັບັ ການ ເບງ່ິ ຢາ່ ງລະອຽດ ແລະ ບນັ ທກຶ ການສງັ ເກດຂອງນກັ ຮຽນ ໄປພ້ອມ. ແຜ່່ກະຈາຍຂອງເຊື້້�ອໂລກ? (ຈັັບມືືກັນັ ໂດຍມີຜີ ົງົ ກາກເພັດັ ຕິິດມືື/ດິິນຊາຍ). 2) ຄອູ ະທິບາຍວ່າ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດບ້ ນັ ທກຶ ຕາມນ:ີ້ 2) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕດິ ດັ່ງລຸ່ມນ:ີ້ - ຊະນິິດຂອງພືດື . - ບ່ອ່ ນທີ່່�ພືດື ນັ້້�ນຢູ່່�. - ໃຫ້ຍ້ ົົກໂປ້ມ້ ືຂື ຶ້້�ນ ຖ້າ້ ນັກັ ຮຽນຄິດິ ວ່າ່ “ແມ່່ນ”  - ພາກສ່ວ່ ນຂອງພືດື ທີ່່�ຕິດິ ພະຍາດ ແລະ ມີລີ ັກັ ສະນະ - ເອົົາໂປ້ມ້ ືືລົົງ ຖ້້ານັັກຮຽນຄິິດວ່າ່ “ບໍ່່�ແມ່ນ່ ”  ແນວໃດ ເຊັ່່�ນ: ສີີຂອງມັນັ , ຂະໜາດຂອງມັັນ ແລະ ຮູບູ ຮ່າ່ ງຂອງມັັນ. 3) ພະຍາດພືດແຜ່ກະຈາຍໃນລກັ ສະນະດຽວກັນບ?ໍ - ສະພາບແວດລ້້ອມບ່່ອນທີ່່�ພືືດເກີດີ ເຊັ່່�ນ: ດິິນ, ນ້ໍໍ�າ, ຍອ້ ນຫຍັງ? ການປົກົ ປ້້ອງ, ແສງແດດ ເປັນັ ຄືແື ນວໃດ? - ໃຫ້ແ້ ຕ້້ມຮູບູ ຂອງສ່່ວນທີ່່�ຖືກື ທໍາໍ ລາຍ. 4) ຄໃູ ຫ້ອາສາສະໝກັ 2-3 ຄົນຂ້ນຶ ອະທິບາຍເຫດຜນົ . - ຊະນິດິ ຂອງພະຍາດນັ້້�ນ ເຊັ່່�ນ: ເປັນັ ໝ້້ຽງ, ໃບແຫ້ມ້ , 5) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໃນບົດຮຽນນີ້ ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ຮຽນກຽ່ ວ ໃບຫ່ຽ່ ວແຫ້ງ້ , ເນົ່່�າ, ເປັນັ ໂໝກ, ຖືກື ແມງໄມ້ເ້ ຈາະ... ກັບວທິ ແີ ຜ່ກະຈາຍຂອງພະຍາດພດື . ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂັ້ນອື່ນ ນາໍ ໃຫ້ນັກຮຽນທວນຄືນການທົດທອງການຈັບມທື ີ່ມີຜງົ ກາກ ເພດັ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກຄາໍ ເວາ້ົ ໃດໜງ່ຶ ກຽ່ ວກບັ ການທດົ ລອງ ນນ້ັ ເຊນ່ັ : ການແຜກ່ ະຈາຍຂອງເຊອ້ື ໂລກ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ສອນຂນັ້ ອືນ່ ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ສງັ ເກດການບນັ ທກຶ ແລະ ທກັ ສະການສງັ ເກດຂອງນກັ ອາ່ ນປະໂຫຍກຄໍາເວ້າົ ທນີ່ ກັ ຮຽນໄດ້ຂຽນ. ຮຽນ. ຖາມຄາໍ ຖາມ ແລະ ອະທບິ າຍລາຍລະອຽດເພມ່ີ ຕມ່ື ເພອ່ື ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈ. 102 ໑໐໒

ຂັ້້�ນຈັດັ ກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັ້ນອນ່ື 16 ນາໍ ໃຫນ້ ັກຮຽນປະຕິບັດກິດຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ແລະ ຜດັ ປ່ຽນກນັ 4. ການແຜ່່ກະຈາຍຂອງພະຍາດພືືດ ອ່ານຂໍມ້ ນູ ຢ່ໃູ ນປ້ຶມແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ແລະ 4. ອ່ານໜຶ່ງວັກຕໍ່ ໜ່ຶງຄ້ງັ . ເມືອ່ ຄູສາໍ ເລດັ ການສອນຂັນ້ ອ່ນື ແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄືນ 1) ຄທູ ວນຄືນນັກຮຽນ ກ່ຽວກັບການສະແດງບົດບາດສົມ ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນອະທບິ າຍຕາມຄວາມເຂ້າົ ໃຈ ມຸດກ່ຽວກັບພືດຢູ່ໃນຕອ່ ງໂສ້ອາຫານ ແລະ ຕາໜ່າງ ຂອງຕົນເອງກຽ່ ວກບັ ຂໍ້ມູນທນ່ີ ັກຮຽນຫາກໍອ່ າ່ ນໄປນ້ນັ . ອາຫານ. 5) ນໍາໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ຢ່ໃູ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂ້ໍທີ 3 ແລະ 4 ແລ້ວຄູ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ວຽກໃນກມຸ່ ເກາ່ົ ແລະ ສນົ ທະນາຕາມ ໃຫ້ນັກຮຽນສົນທະນາເປນັ ກ່ມຸ ແລະ ອະທບິ າຍຕາມ ຄໍາຖາມດງັ່ ນີ້: ຄວາມເຂົ້າໃຈກຽ່ ວກບັ ສງິ່ ທເີ່ ກດີ ຂນຶ້ ດ່ັງນ:ີ້ - ເປັນັ ຫຍັງັ ພວກເຮົາົ ຄວນກັງັ ວົນົ ກ່ຽ່ ວກັບັ ພະຍາດພືດື ? ພະຍາດພດື ສາມາດ: - ພະຍາດພືືດມີຜີ ົນົ ກະທົົບຕໍ່່�ຄົົນເຮົາົ ແນວໃດ? - ແຜ່ກ່ ະຈາຍໄປຕາມອາກາດໄດ້້ແນວໃດ? - ພະຍາດພືດື ມີຜີ ົນົ ກະທົບົ ຕໍ່່�ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ອື່່�ນແນວໃດ? - ແຜ່່ກະຈາຍໄປຕາມນ້ໍໍ�າໄດ້ແ້ ນວໃດ? - ເປັັນຫຍັງັ ມັັນຈຶ່່�ງມີີຄວາມສໍໍາຄັນັ ທີ່່�ຕ້ອ້ ງຢຸຸດການລະ - ແຜ່ກ່ ະຈາຍໂດຍທາງດິິນແນວໃດ? ບາດຂອງພະຍາດພືດື ? - ແຜ່ກ່ ະຈ່່າຍໂດຍແມງໄມ້ໄ້ ດ້ແ້ ນວໃດ? - ພະຍາດພືດື ແຜ່ກ່ ະຈາຍໄດ້້ແນວໃດ? - ແຜ່ກ່ ະຈາຍໂດຍສະພາບອາກາດບໍ່່�ປົກົ ກະຕິໄິ ດ້ແ້ ນວ ໃດ? 3) ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ແຕ່ລະກຸມ່ ແລກປ່ຽນຄວາມຄດິ ເຫັນ. - ແຜ່ກ່ ະຈາຍທາງມົົນລະພິິດ ແລະ ການໃຊ້ຢ້ າຂ້້າ 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງພະຍາດພດື ແລະ ແມງໄມ້້ແນວໃດ? - ແຜ່ກ່ ະຈາຍໂດຍຄຸນຸ ນະພາບຂອງດິນິ ທີ່່�ບໍ່່�ດີໄີ ດ້ແ້ ນວ ອາ່ ນຂມ້ໍ ູນຢໃູ່ ນປຶ້ມແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 3 ແລະ 4. ໃດ? ເຊອ້ື ໂລກຈະແຜກ່ ະຈາຍໃນຄນົ ເຮາົ , ຢໃູ່ ນພດື ເຊອ້ື ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ໂລກ ຈະເອນີ້ ວ່າ ພະຍາດທ່ີເກດີ ຂຶ້ນກັບພືດ. ພະຍາດ ທ່ເີ ກີດຂນຶ້ ກັບພດື ແມນ່ ພະຍາດຕດິ ຕ່ໍທແ່ີ ຜ່ຂະຫຍາຍ ສງັ ເກດການສນົ ທະນາຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຖາມຄາໍ ຖາມ ຢໃູ່ ນກ່ມຸ ພດື ປະກອບມີ ເຊືອ້ ແບກັ ທີເຣຍ, ເຊອ້ື ຣາ, ເພມ່ີ ຕມ່ື ຖາ້ ຈາໍ ເປນັ . ໄວຣັສ ແລະ ຈລຸ ິນຊ.ີ 6) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະກ່ມຸ ອະທບິ າຍສະຖານະການໜ່ງຶ ພະຍາດພືດຈະແຜ່ກະຈາຍ ເມ່ືອສງິ່ ທ່ີມຊີ ວີ ດິ ໃດ ບອ່ ນທ່ພີ ະຍາດພືດເກດີ ຂຶ້ນໄດ,້ ເກີດຫຍງັ ຂນຶ້ ກັບພືດ ໜງ່ຶ ນາໍ ເອາົ ພະຍາດຕດິ ຕທ່ໍ ຕ່ີ ດິ ຢເູ່ ທງິ ຫືຼ ຢພູ່ າຍໃນຮາ່ ງ ແລະ ມັນເກີດຂນຶ້ ໄດແ້ ນວໃດ. ກາຍຂອງສງິ່ ທ່ມີ ີຊວີ ິດນ້ັນ ໄປໃສ່ພດື ຕ້ົນໃໝ່ ພະຍາດ ຕດິ ຕສ່ໍ າມາດສບື ພນັ ຢພູ່ າຍໃນພດື ຫືຼ ຈບັ ຢດູ່ າ້ ນນອກ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ຂອງຕ້ນົ ພດື ນນ້ັ ໄດ້. 5. ສ້້າງໂປສະເຕີີກ່່ຽວກັບັ ພະຍາດພືືດເປັນັ ກຸ່່�ມ ນອກນພ້ີ ະຍາດພດື ຍງັ ສາມາດແຜກ່ ະຈາຍໄດ້ ເມອ່ື ນາໍ ເອາົ ສານໃດໜ່ງຶ ເຊ່ັນ: ດິນ, ນາໍ້ ຫຼື ອາກາດ ທມ່ີ ີພະ 1) ໃຫນ້ ັກຮຽນເຮດັ ວຽກເປນັ ກ່ມຸ ເພືອ່ ສາ້ ງໂປສະເຕກີ ຽ່ ວ ຍາດຕິດຕ່ໍປົນຢູ່ນາໍ ໄປສພູ່ ດື ຢູອ່ ກີ ເຂດໜງ່ຶ . ກບັ ພະຍາດພດື . ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງໂປສະເຕີ ຢູ່ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 4 ແລະ ອ່ານຄາໍ ແນະນາໍ ຕາ່ ງໆໄປ ບແ່ໍ ມນ່ ພະຍາດພດື ທກຸ ຊະນດິ ຈະສາມາດຕດິ ຕໄ່ໍ ດ,້ ພອ້ ມໆກນັ . ພະຍາດຈະບສ່ໍ າມາດຕດິ ຕຈ່ໍ າກພດື ຕນ້ົ ໜງ່ຶ ຫາພດື ຕນ້ົ ອ່ືນໄດ້ ຍອ້ ນສະພາບເງືອ່ ນໄຂທ່ີບເໍ່ ອື້ອອາໍ ນວຍ; ພະ 2) ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດເ້ ລອື ກພດື ທນ່ີ ກັ ຮຽນຄນຸ້ ເຄຍີ ແລະ ປະ ຍາດເຫາ່ົຼ ນນ້ັ ຈະບສ່ໍ າມາດສງ່ົ ຕຈ່ໍ າກພດື ທຕ່ີ ດິ ພະຍາດ ຕິບັດດ່ັງນີ:້ ໄປຫາພດື ທີແ່ ຂງແຮງສມົ ບູນໄດ.້ ສະພາບເງື່ອນໄຂທີ່ - ແຕ້ມ້ ຮູູບພືດື ໃສ່່ໃຈກາງຂອງເຈ້້ຍ. ບເ່ໍ ອອ້ື ອໍານວຍໃນການຈະເລນີ ເຕີບໃຫຍ່ ລວມມີປະ - ພືດື ນັ້້�ນຕ້ອ້ ງມີພີ າກສ່ວ່ ນຕ່າ່ ງໆທີ່່�ຢູ່່�ດ້າ້ ນລຸ່່�ມຈາກໜ້າ້ ລິມານນາໍ້ ຝນົ , ແສງແດດ, ອນຸ ຫະພມູ ເພ່ີມຂ້ນຶ ຫຼື ຫຸດຼ ລົງ, ດິນທ່ມີ ຄີ ນຸ ນະພາບບດ່ໍ ,ີ ມນົ ລະພດິ ຕາ່ ງໆ, ການ ໃຊ້ຢາຂ້າແມງໄມ,້ ສະພາບອາກາດທີ່ຮຸນແຮງ ແລະ ສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍ. ໑໐໓ 103

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ດິນິ ແລະ ດ້້ານເທິິງທີ່່�ພົ້້�ນໜ້້າດິນິ . - ຢູ່່�ດ້າ້ ນຂ້າ້ ງຂອງຮູບູ ພືດື ນັ້້�ນ ໃຫ້ຂ້ ຽນຄໍາໍ ອະທິບິ າຍກ່ຽ່ ວ ກັບັ 5 ວິທິ ີີ ທີ່່�ພືດື ສາມາດຕິິດເຊື້້�ອພະຍາດໄດ້້, ນັກັ ຮຽນຄົນົ ໜຶ່່�ງຕ້້ອງຂຽນໜຶ່່�ງຂໍ້້�ຂຶ້້�ນໄປ. - ແຕ້ມ້ ລູກູ ສອນຈາກແຫຼ່່�ງທີ່່�ມາຂອງພະຍາດ ໃສ່ພ່ າກ ສ່ວ່ ນຂອງພືດື ທີ່່�ຕິດິ ພະຍາດນັ້້�ນເຊັ່່�ນ:ລູກູ ສອນຈາກ “ມົົນລະພິິດໃນດິິນ” ໄປຫາຮາກຂອງພືດື . ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ງັ ເກດການສາ້ ງໂປສະເຕກີ ານປອ້ ງກນັ ແລະ ການ ຄວບຄມຸ ພະຍາດທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ພດື ໂດຍໃຊເ້ ກນການໃຫ້ 16 ຄະແນນ ເພອ່ື ໃຫຄ້ ະແນນແກນ່ ກັ ຮຽນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນໂປສະເຕີ ທທ່ີ ກຸ ຄນົ ໃນກມຸ່ ໄດສ້ າ້ ງ ຂນ້ຶ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເສນ້ັ ທາງຕດິ ຕຂ່ໍ ອງພະຍາດ ແລະ ສ່ງິ ທ່ີ ເກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ພດື ຕນ້ົ ນນ້ັ . ນກັ ຮຽນທກຸ ກມຸ່ ສາມາດຖາມຖ້າຍງັ ບ່ໍ ເຂ້ົາໃຈຂມໍ້ ູນ ຫືຼ ການອະທິບາຍຕົວຢ່າງຍງັ ບຊ່ໍ ດັ ເຈນ. 104 ໑໐໔

ບົົດທີີ 17 ການຄວບຄຸມຸ ພະຍາດພືືດ ເວລາ 2 ຊົ່ວ່� ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົົງ ໄຈນ.້ີ 2. ພະຍາດພືດສາມາດປ້ອງກນັ ແລະ ຫດຸຼ ຜ່ອນໄດ້ ຖ້າ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ແຕມ້ ແລະ ໝາຍຊໃ່ື ສຮ່ ບູ ສາມລຽ່ຼ ມພະຍາດພດື ຫາກວາ່ : ດວ້ ຍ 3 ປັດໄຈ (ພືດ, ພະຍາດທເີ່ ກດີ ກບັ ພດື - ພືດື ຊະນິດິ ນັ້້�ນ ເປັນັ ພືດື ທີ່່�ຖືກື ກັບັ ສະພາບທ້ອ້ ງຖິ່່�ນນັ້້�ນ. ແລະ ສະພາບແວດລອ້ ມ) ແລະ ວທິ ປີ ອ້ ງກນັ - ມີສີ ະພາບແວດລ້ອ້ ມ ທີ່່�ສະອາດ, ສົມົ ບູນູ ແລະ ຕອບ ສໍາລບັ ແຕລ່ ະຢາ່ ງ. 2. ຂຽນບົດລາຍງານວທິ ກີ ານກໍາຈດັ ແລະ ປອ້ ງກນັ ສະໜອງຄວາມຕ້້ອງການຕ່່າງໆໃຫ້້ແກ່ພ່ ືືດໄດ້.້ ພະຍາດພດື . - ປ້ອ້ ງກັນັ ບໍ່່�ໃຫ້ພ້ ະຍາດພືດື ຫຼືື� ສິ່່�ງຕ່າ່ ງໆທີ່່�ຕິດິ ພະຍາດ ເຂົ້້�າໄປໃນບໍໍລິເິ ວນນັ້້�ນ. 17 3. ຫກັຼ ການປະຕບິ ດັ ທໃີ່ ຊໃ້ ນການປ້ອງກັນພະຍາດພືດ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ປະກອບມ:ີ ການຄດັ ເລືອກຊະນິດພດື , ການຄວບຄຸມ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ແມງໄມ້ ແລະ ຈາໍ ພວກຫຍາ້ ທີເ່ ກດີ ບໍລເິ ວນພືດທ່ເີ ຮົາ ປະຕິບັດກດິ ຈະກາໍ . ປກູ , ມແີ ນວທາງໃນການປກູ ຝງັ ທເ່ີ ໜາະສມົ ແລະ ມກີ ານ ຈໍາກັດການນໍາເອົາພດື ທີຕ່ ດິ ພະຍາດເຂາ້ົ ມາ. 2. ນໍາໃຊເ້ ກນການໃຫ້ຄະແນນລຸມ່ ນີ້ ເພືອ່ ປະເມີນ 4. ຫກຼັ ການປະຕິບັດທ່ໃີ ຊ້ໃນການກໍາຈັດພະຍາດພດື ຖາ້ ນັກຮຽນ. ພືດຫາກຕິດເຊອ້ື ພະຍາດ ຄວນສ້າງສິ່ງກດີ ຂວາງໄວ້ ເພ່ອື ປ້ອງກນັ ພດື ຕ້ນົ ອນື່ ໆ, ຄວນກໍາຈດັ ການແຜລ່ ະ ຄະແນນ ຂຽນບົດລາຍງານວທິ ກີ ານກາໍ ຈດັ ແລະ ບາດຂອງພະຍາດ, ກາໍ ຈດັ ທກຸ ສງ່ິ ທຕ່ີ ດິ ພະຍາດ ພອ້ ມ ປອ້ ງກັນພະຍາດພືດ ທງັ ອະນາໄມ ແລະ ສີດຂ້າເຊອື້ ບລໍ ເິ ວນດ່ງັ ກາ່ ວ. 5. ເມອ່ື ເວລາເລອື ກວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ກາໍ ຈດັ ພະຍາດພດື ຂຽນບດົ ລາຍງານວທິ ກີ ານກາໍ ຈດັ ແລະ ປອ້ ງ ຕອ້ ງໄດຄ້ າໍ ນງຶ ເຖງິ ຈດຸ ດີ ແລະ ຈດຸ ເສຍຂອງມນັ ພອ້ ມ. 3 ກັນພະຍາດພືດໄດ້ 4 ຂ້ໍ ຂຶ້ນໄປ ແລະ ອະ 6. ການກາໍ ຈດັ ພະຍາດພດື ໂດຍໃຊສ້ ານເຄມີ ເຊນ່ັ : ສານ ທໃ່ີ ຊຂ້ າ້ ເຊອ້ື ຫືຼ ຢາຂາ້ ແມງໄມ້ ຈະຊວ່ ຍກາໍ ຈດັ ພະຍາດ ທິບາຍໄດ້ດ.ີ ພດື , ຊວ່ ຍປກົ ປອ້ ງຕນ້ົ ພດື ຈາກແມງໄມ,້ ແບກັ ທເີ ຣຍ ຫືຼ ເຊອ້ື ຣາ ທກ່ີ ໃ່ໍ ຫເ້ ກດີ ເຊອ້ື ພະຍາດ ແຕວ່ າ່ ສານເຄມເີ ຫາ່ົຼ ຂຽນບດົ ລາຍງານວທິ ກີ ານກາໍ ຈດັ ແລະ ປອ້ ງ ນ້ີ ອາດຈະຂາ້ ແມງໄມບ້ າງຊະນດິ , ເຊອ້ື ຣາ ແລະ ແບກັ 2 ກນັ ພະຍາດພດື ໄດ້ 3 ຂໍ້ ແລະ ອະທິບາຍ ທເີ ຣຍທມ່ີ ຄີ ນຸ ປະໂຫຍດ ແລະ ເປນັ ສວ່ ນໜງ່ຶ ທຈ່ີ າໍ ເປນັ ໃນລະບົບນິເວດນໍາ ນອກຈາກນສີ້ ານເຄມຕີ າ່ ງໆຍັງ ໄດ້ບາງສ່ວນ. ສາ້ ງມນົ ລະພດິ ຕ່ໍສິງ່ ແວດລອ້ ມ ເມອື່ ສານເຄມເີ ຫຼົ່ານີ້ ໄຫລຼ ົງສູ່ແມ່ນໍາ້ , ປນົ ຢໃູ່ ນອາກາດ ແລະ ໜາ້ ດນິ . ຂຽນບດົ ລາຍງານວທິ ກີ ານກາໍ ຈດັ ແລະ ປອ້ ງ 1 ກນັ ພະຍາດພດື ໄດ້ 1-2 ຂ້ໍ ແລະ ບສ່ໍ າມາດ ອະທບິ າຍໄດ້ຈັກຢ່າງ. 0 ບ່ໍສາມາດຂຽນບົດລາຍງານວິທີການກໍາ ຈດັ ແລະ ປອ້ ງກນັ ພະຍາດພດື . III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 1. ຢ່ໃູ ນຮບູ ສາມລ່ຽມພະຍາດພືດນນັ້ ການຂະຫຍາຍຕວົ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ1: ປມຶ້ ແບບຮຽນ,ປຶມ້ ຂຽນ,ສໍດາໍ ,ຢາງ ຂອງທກຸ ໆພະຍາດພດື ຈະຂ້ຶນກັບການພົວພນັ ກນັ ລະ ລບຶ , ໂປສະເຕີກ່ຽວກັບພະຍາດພດື (ຖາ້ ມີ). ຫວ່າງ 3 ປັດໄຈ ຄ:ື ພືດ, ສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ພະຍາດທີເ່ ກີດກບັ ພືດນນັ້ . ດັງນັ້ນ, ວິທປີ ້ອງກນັ ແລະ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ2: ປມຶ້ ແບບຮຽນ,ປຶມ້ ຂຽນ,ສດໍ າໍ ,ຢາງ ການກາໍ ຈດັ ຂອງພະຍາດພດື ຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສ່ 3 ປດັ ລຶບ. ໑໐໕ 105

V. ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສກຶ ສາຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ແລະ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ໄປພອ້ ມໆກນັ : ຊົ່ວ່� ໂມງທີີ 1 ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທກຸ ໆພະຍາດພດື ຈະຂນ້ຶ ກບັ ການພວົ ພນັ ກນັ ລະຫວາ່ ງ 3 ປດັ ໄຈ ຄ:ື ພດື , ສະພາບ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) ແວດລອ້ ມ ແລະ ພະຍາດທເ່ີ ກດີ ກບັ ພດື ນນ້ັ . ດງັ ນນ້ັ , ວິ ທປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ການກາໍ ຈດັ ພະຍາດພດື ຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈ 1. ຄູູຕັ້້�ງຄໍາໍ ຖາມລະດົົມສະໝອງ: ໃສ່ 3 ປດັ ໄຈນ.້ີ ພະຍາດພດື ສາມາດປອ້ ງກນັ ແລະ ຈາໍ ກດັ ໄດ້ ຖາ້ 1) ໃນບດົ ທີ 16 ນກັ ຮຽນອອກໄປສາໍ ຫວຼ ດກຽ່ ວກບັ ພະຍາດ ຫາກວາ່ : ທີ່ມັກເກດີ ຂຶນ້ ກບັ ພດື ແລ້ວ ແລະ ຄຕູ ້ງັ ຄາໍ ຖາມດັງ່ ນີ້: - ພືດື ຊະນິດິ ນັ້້�ນເປັັນພືືດທີ່່�ເໝາະສົົມໃນການຈະເລີີນ - ນັກັ ຮຽນໄດ້ສ້ ັັງເກດເຫັນັ ຫຍັັງແດ່່ ທີ່່�ກໍໍາລັງັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນ ເຕີີບໃຫຍ່ໃ່ ນທ້້ອງຖິ່່�ນ. ກັບັ ພືືດເຫຼົ່�ານັ້້�ນ? - ມີສີ ະພາບແວດລ້ອ້ ມ ທີ່່�ສະອາດ, ສົມົ ບູນູ ແລະ ຕອບ ສະໜອງຕໍ່່�ຄວາມຕ້ອ້ ງການຕ່່າງໆໃຫ້ແ້ ກ່ພ່ ືດື ໄດ້້. 17 - ສາເຫດທີ່່�ເຮັດັ ໃຫ້ພ້ ືດື ເຫຼົ່�ານັ້້�ນເປັນັ ພະຍາດ ແມ່ນ່ ມາ - ນໍໍາເອົົາພະຍາດທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັບັ ພືດື ຫຼືື� ສິ່່�ງຕ່່າງໆທີ່່�ພະ ຈາກຫຍັງັ ? ຍາດອາດຕິດິ ຢູ່່�ອອກຈາກບໍລໍ ິິເວນນັ້້�ນ. - ຍ້້ອນຫຍັັງ ພວກເຮົົາຕ້ອ້ ງປ້້ອງກັັນບໍ່່�ໃຫ້້ພືືດຕິດິ ພະ ຍາດ? 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ເລອື ກເອາົ 1 ປດັ ໄຈ ແລະ ສນົ 2) ໃຫ້ນກັ ຮຽນອາສາສະໝັກລກຸ ຂຶ້ນຕອບ 1-2 ຄົນ. ທະນາກນັ ຕາມຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ນ:້ີ 3) ຄບູ ອກກບັ ນກັ ຮຽນວາ່ ມນ້ື ເ້ີ ຮາົ ຈະຮຽນກຽ່ ວກບັ ວທິ ກີ ານ ຕາ່ ງໆໃນການຄວບຄຸມພະຍາດພືດ. ພດື : ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂ້ັນອນ່ື - ຕ້ອ້ ງໄດ້ຄ້ ໍາໍ ນຶງຶ ເຖິງິ ອັນັ ໃດແດ່່ ໃນການຄັດັ ເລືອື ກເອົາົ ນາໍ ໃຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາເປັນຄູ່ ແລະ ຈາກນນ້ັ , ໃຫ້ຂຽນ 3 ພືືດທີ່່�ເໝາະສົົມກັບັ ທ້້ອງຖິ່່�ນ? ປະໂຫຍກຄໍາເວົ້າກ່ຽວກັບເຫດຜົນທີ່ສໍາຄັນໃນການຢຸດການ - ພືດື ແນວໃດທີ່່�ບໍ່່�ຄວນເລືືອກ? ລະບາດຂອງພະຍາດພດື . ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ - ການຄັດັ ເລືືອກພືດື ຊ່ວ່ ຍປ້້ອງກັນັ ຈາກພະຍາດພືດື ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນປະໂຫຍກ ແນວໃດ? ຄໍາເວາົ້ ທ່ຕີ ນົ ເອງໄດ້ຂຽນ. ສະພາບແວດລອ້ ມ: ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ - ພວກເຮົາົ ຈະຮັກັ ສາສະພາບແວດລ້ອ້ ມ ໃຫ້ສ້ ະອາດ ແລະ ສົົມບູນູ ໄດ້້ແນວໃດ? 2. ປັດັ ໄຈທີ່່�ມີຜີ ົົນຕໍ່່�ພະຍາດພືືດ - ມີີອັນັ ໃດແດ່ທ່ ີ່່�ຕ້້ອງໄດ້ເ້ ຮັດັ ? - ພືດື ຕ້ອ້ ງການຫຍັງັ ແດ່ຈ່ າກສະພາບແວດລ້ອ້ ມເພື່່�ອ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄດິ ກຽ່ ວກບັ ບດົ ທີ 16 ແລະ ໂປສະເຕພີ ະ ໃຫ້້ພວກມັັນແຂງແຮງສົມົ ບູູນ? ຍາດພດື ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດສ້ າ້ ງຂນ້ຶ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວທິ ກີ ານ ແຜລ່ ະບາດຂອງພະຍາດພດື ຈາກນນ້ັ ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມລວມ ພະຍາດທເ່ີ ກດີ ກບັ ພດື : ດງ່ັ ນ:້ີ - ພວກເຮົາົ ສາມາດປ້ອ້ ງກັນັ ບໍ່່�ໃຫ້ພ້ ະຍາດພືດື ແຜ່ເ່ ຂົ້້�າ - ພວກເຮົົາສາມາດເຮັດັ ຫຍັັງໄດ້້ແດ່່ ເພື່່�ອປ້ອ້ ງກັັນບໍ່່� ມາໃນບໍໍລິເິ ວນໃດໜຶ່່�ງໄດ້້ແນວໃດ? ໃຫ້້ພືດື ຕິິດພະຍາດ? - ພະຍາດພືືດສາມາຕິິດຕໍ່່�ໃສ່ພ່ ືືດໄດ້ແ້ ນວໃດ? - ພວກເຮົາົ ຈະມີວີ ິທິ ີແີ ນວໃດ ເພື່່�ອບໍ່່�ໃຫ້ພ້ ະຍາດພືດື ແຜ່່ - ເຮົົາຈະຢຸດຸ ການຕິິດຕໍ່່�ນີ້້�ໄດ້້ແນວໃດ? ລະບາດໄດ້້? - ພະຍາດພືດື ສາມາດແຜ່່ລະບາດໄດ້້ຈັກັ ເສັ້້�ນທາງ? ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ພວກເຮົາົ ຈະເຮັດັ ແນວໃດ ເພື່່�ອຢຸດຸ ການລະບາດຂອງ ຄສູ ງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍ ແຕ່່ລະເສັ້້�ນທາງນັ້້�ນໄດ້?້ ແນະນາໍ ວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ພະຍາດພດື . - ພວກເຮົົາສາມາດເຮັັດຫຍັັງໄດ້້ແດ່່ ຖ້້າພືືດຕິດິ ເຊື້້�ອ ພະຍາດແລ້ວ້ ? 4) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ແຕລ່ ະກມຸ່ ລາຍງານກຽ່ ວກບັ ປດັ ໄຈທກ່ີ ມຸ່ ໄດ້ 106 ໑໐໖

ສນົ ທະນາກນັ . ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 2 17 ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອ່ືນ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ນາໍ ໃຫ້ນກັ ຮຽນໃນກຸ່ມສົນທະນາຕາມຄາໍ ຖາມຢໃູ່ ນປຶ້ມແບບ ຮຽນຂທ້ໍ ີ 1. ໃຫແ້ ຕລ່ ະກມຸ່ ເລອື ກເອາົ 1 ຫວົ ຂເ້ໍ ພອ່ື ມາສນົ ທະນາ 1) ຄູຕງັ້ ຄາໍ ຖາມສນົ ທະນາລວມ. ກັນກ່ຽວກັບພືດ, ສະພາບແວດລອ້ ມ ແລະ ພະຍາດທີ່ເກີດ - ຖ້າ້ ຕົ້້�ນໄມ້ຢ້ ູ່່�ເຮືອື ນຂອງນັກັ ຮຽນຕິິດພະຍາດ ຕົ້້�ນໄມ້້ ກັບພດື . ເມອ່ື ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ນັ້້�ນຈະເປັັນແນວໃດ? ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຮວ່ ມກນັ . - ຈະມີີຜົນົ ຫຍັງັ ຕໍ່່�ຕົ້້�ນໄມ້ຕ້ ົ້້�ນອື່່�ນໆ? - ນັັກຮຽນຄວນເຮັດັ ແນວໃດ? 5) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ກຽ່ ວ - ນັກັ ຮຽນມີວີ ິທິ ີຈີ ັດັ ການແນວໃດກັບັ ພະຍາດທີ່່�ຢູ່່�ໃນຕົ້້�ນ ກບັ ຫັກຼ ການປະຕບິ ດັ ຕ່າງໆ ທ່ີໃຊໃ້ ນການປອ້ ງກັນພະ ໄມ້ນ້ ັ້້�ນ? ຍາດພດື : ຫຼັກການປະຕິບັດຕ່າງໆ ທີນ່ ໍາໃຊປ້ ະກອບມ:ີ ການ 2) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນອາສາສະໝກັ 2-3 ຄນົ ອະທບິ າຍ. ຄັດເລືອກຊະນິດພດື , ການຄວບຄຸມແມງໄມ້ ແລະ ຈາໍ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂັ້ນອ່ນື ພວກຫຍາ້ ທ່ເີ ກີດບລໍ ເິ ວນພືດທ່ີເຮົາປູກ, ມແີ ນວທາງ ໃນການປູກຝັງທີ່ເໝາະສມົ ແລະ ມກີ ານຈາໍ ກັດການ ນາໍ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄາໍ ຖາມໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາ ນາໍ ເອົາພດື ທີ່ຕດິ ພະຍາດເຂົາ້ ມາ. ເປນັ ຄ.ູ່ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຮວ່ ມກນັ . ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ຂັ້້�ນຈັດັ ກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ 3. ຮູູບ 3 ລ່່ຽມພະຍາດພືືດ 4. ວິທິ ີກີ ານກໍາໍ ຈັັດພະຍາດພືດື 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ສາ້ ງແຜນວາດຂອງ 1) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຄ້ນົ ຄວາ້ ແລະ ນງັ່ ເປນັ ກຸ່ມເກາ່ົ . ຮບູ 3 ລຽ່ ມພະຍາດພດື ໂດຍໃຊ້ຂມ້ໍ ນູ ຢູ່ໃນປ້ມຶ ແບບ - ຖ້າ້ ພືືດຕົ້້�ນໃດຕົ້້�ນໜຶ່່�ງຕິິດພະຍາດ ນັັກຮຽນຈະເຮັດັ ຮຽນຂ້ໍທີ 1 ແລະ 2. ແນວໃດ? - ຖ້້ານັກັ ຮຽນຈະຊ່ວ່ ຍພືດື ຕົ້້�ນນັ້້�ນ ຈະເຮັດັ ແນວໃດ? 2) ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດປ້ ະຕິບດັ ດງັ່ ລມຸ່ ນ້:ີ - ມີວີ ິທິ ີແີ ກ້ໄ້ ຂແນວໃດແດ່ຕ່ າມທີ່່�ນັກັ ຮຽນເຄີຍີ ເຫັນັ ຜ່າ່ ນ - ແຕ້້ມຮູບູ 3 ລ່ຽ່ ມທີ່່�ມີີ 3 ປັັດໄຈ. ມາ? ວິິທີກີ ານເຫຼົ່�ານັ້້�ນ ມີີຂັ້້�ນຕອນຄືແື ນວໃດ? - ໝາຍຊື່່�ໃສ່່ແຕ່ລ່ ະປັັດໄຈ. - ເຮົາົ ສາມາດຢຸດຸ ການລະບາດຂອງພະຍາດຊະນິດິ ນັ້້�ນ - ຂຽນວິທິ ີປີ ້ອ້ ງກັນັ 3 ຢ່າ່ ງ ທີ່່�ກ່ຽ່ ວຂ້ອ້ ງກັບັ ແຕ່ລ່ ະປັດັ ໄຈ. ບໍ່່�ໃຫ້ແ້ ຜ່່ລະບາດໄປບ່ອ່ ນອື່່�ນໄດ້້ແນວໃດ? - ເພີ່່�ມຮູບູ ແຕ້້ມເຂົ້້�າໄປ. - ມີວີ ິທິ ີຮີ ັກັ ສາແບບທໍາໍ ມະຊາດອັນັ ໃດແດ່່ທີ່່�ເຮົາົ ສາມາດ ນໍາໍ ມາໃຊ້້ໄດ້້? ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ - ນັັກຮຽນຈະມີວີ ິທິ ີີກໍໍາຈັດັ ແມງໄມ້ທ້ ີ່່�ເປັັນສັດັ ຕູູພືືດໄດ້້ ຄສູ ງັ ເກດການບນັ ທກຶ ຄາໍ ຕອບຂອງນກັ ຮຽນ, ຄຕູ ອ້ ງໃຫ້ ແນວໃດ? ນັກຮຽນແຕລ່ ະຄົນມກີ ານປະກອບສ່ວນຖ້ານກັ ຮຽນບ່ໍເຂ້າົ - ຕາມວິທິ ີຕີ ່າ່ ງໆທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້ສ້ ະເໜີມີ ານັ້້�ນ ມັນັ ມີຈີ ຸດຸ ໃຈຄູຊວ່ ຍອະທບິ າຍເພ່ີມຕມ່ື . ດີີ ແລະ ຈຸດຸ ເສຍຕ່່າງກັນັ ແນວໃດ? ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 2) ເມອ່ື ທກຸ ກມຸ່ ຂນ້ຶ ລາຍງານນກັ ຮຽນທກຸ ຄນົ ຕອ້ ງໄດແ້ ລກ ປຽ່ ນ ແລະ ອະທບິ າຍຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງຕນົ ເອງກຽ່ ວ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນແຜນວາດຂອງຮບູ 3 ລຽ່ຼ ມພະຍາດພດື ກັບວທິ ີການຕ່າງໆທ່ີຕອ້ ງໄດ້ປະຕບິ ັດພາຍໃຕຫ້ ົວຂຢ້ໍ ູ່ ແລະ ວທິ ປີ ອ້ ງກັນຕ່າງໆ ຄສູ າມາດເລືອກເອົານກັ ຮຽນຢ່ໃູ ນ ໃນຮບູ 3 ລຽ່ ມພະຍາດພດື ທຄ່ີ ໄູ ດຂ້ ຽນໃສກ່ ະດານໄວ:້ ຫອ້ ງ ເພອ່ື ມາຊວ່ ຍອະທບິ າຍແຕລ່ ະວທິ ກີ ານໃນການປອ້ ງກນັ - ພືດື . ການລະບາດຂອງພະຍາດພດື ແລະ ຖາ້ ເຫນັ ວາ່ ພວກເຂາົ ຍງັ - ສະພາບແວດລ້້ອມ. ບທ່ໍ ນັ ເຂາ້ົ ໃຈແຈງ້ ຄຊູ ວ່ ຍອະທບິ າຍຕມ່ື . - ພະຍາດພືດື . ໑໐໗ 107

ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຈາກນນ້ັ ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດຂ້ ຽນບດົ ລາຍ ງານໃດໜງ່ຶ ຂນ້ຶ ມາ ທອ່ີ ະທບິ າຍວທິ ກີ ານຄວບຄມຸ ແລະ ຄສູ ງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍ ປອ້ ງກນັ ພະຍາດພດື ເພ່ອື ຊ່ວຍພືດທຕ່ີ ິດພະຍາດ ຫືຼ ແນະນາໍ ວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ພະຍາດພດື . ຫຼຸດຜ່ອນການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດໄປສູ່ພືດຕົ້ນ ອນ່ື ໆ. ນກັ ຮຽນສາມາດໃຊຂ້ ໍມ້ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂັ້ນອື່ນ ຂອງບດົ ທີ 16 ແລະ 17 ແຕ່ວາ່ ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດ້ຂຽນ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ກມຸ່ ເພອື່ ບນັ ທກຶ ຢາ່ ງໜອ້ ຍ ເປັນຄໍາເວົາ້ ຂອງນັກຮຽນເອງ. 1 ຄວາມຄດິ ເຫັນຕໍ່ 1 ຫວົ ຂ້ໍໃນສາມຫົວຂໍນ້ ນັ້ . ເມືອ່ ຄູສາໍ ເລັດ 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ : ບດົ ລາຍງານຕອ້ ງມລີ າຍລະອຽດ ດງ່ັ ນ:້ີ ການສອນຂັນ້ ອືນ່ ແລ້ວ ໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ - ຊື່່� ແລະ ປະເພດຂອງພືດື ຊະນິິດນັ້້�ນ. ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄິດເຫນັ ຕາ່ ງໆທໄີ່ ດ້ບັນທກຶ ແລະ - ມີຄີ ໍາໍ ອະທິບິ າຍຫຍໍ້້�ກ່ຽ່ ວກັບັ ພະຍາດ ແລະ ຜົນົ ກະທົບົ 17 ຂຽນຄວາມຄິດເຫນັ ເຫົ່ຼານ້ນັ ໃສຫ່ ົວຂໍ້ທ່ີຢູ່ໃນກະດານ. ຂອງມັນັ ຕໍ່່�ພືດື ຊະນິດິ ນັ້້�ນ ຫຼືື� ສາມາດແຕ້ມ້ ຮູບູ ໃສ່ໄ່ ດ້.້ 3) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນອ່ານຂໍ້ມູນຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 3 ກຽ່ ວ - ມີວີ ິທິ ີຄີ ວບຄຸມຸ ແລະ ປ້ອ້ ງກັນັ ພະຍາດຊະນິດິ ນັ້້�ນຢ່າ່ ງ ກບັ ວິທີການຄວບຄມຸ ພະຍາດພດື : ຫກັຼ ການປະຕບິ ດັ ທໃ່ີ ຊໃ້ ນການກາໍ ຈດັ ພະຍາດພດື ໜ້ອ້ ຍ 4 ວິທິ ີີ ທີ່່�ແຕກຕ່່າງກັນັ ໄປ. ຖາ້ ພືດຫາກຕດິ ເຊ້ືອພະຍາດ ຄວນສ້າງສິ່ງກດີ ຂວາງ ຢາ່ ງໜອ້ ຍແຕລ່ ະວທິ ຄີ ວບຄມຸ ແລະ ປອ້ ງກນັ ພະຍາດ ໄວ້ ເພ່ືອປອ້ ງກນັ ພືດຕ້ນົ ອ່ືນໆ, ຄວນກາໍ ຈັດການແຜ່ ພືດ ຕອ້ ງມີລາຍລະອຽດດັງ່ ນ້:ີ ລະບາດຂອງພະຍາດ, ກໍາຈັດທຸກສິ່ງທີ່ຕິດພະຍາດ • ສາມາດຊ່ວຍພດື ຊະນິດນ້ນັ ໄດ.້ ພອ້ ມທງັ ອະນາໄມ ແລະ ສດີ ຂາ້ ເຊອ້ື ບລໍ ເິ ວນດງ່ັ ກາ່ ວ. • ສາມາດປັບປຸງສະພາບແວດລ້ອມ. ເມືອ່ ເວລາເລືອກວທິ ີເພອື່ ປ້ອງກນັ ແລະ ກາໍ ຈັດ • ຫດຸຼ ຜອ່ ນເຊອ້ື ພະຍາດ ແລະ ການລະບາດຂອງມນັ . ພະຍາດພດື ຕ້ອງໄດຄ້ ໍານຶງເຖິງຈດຸ ດີ ແລະ ຈດຸ ເສຍ - ມີີຄໍໍາອະທິິບາຍໃດໜຶ່່�ງວ່່າ ເປັັນຫຍັັງວິທິ ີີການເຫຼົ່�ານີ້້� ຈຶ່່�ງເປັນັ ປະໂຫຍດ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂອງມນັ ພອ້ ມ. ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ການກໍາຈດັ ພະຍາດພືດໂດຍໃຊ້ສານເຄມີ ເຊນ່ັ : ສານທີໃ່ ຊ້ຂ້າເຊ້ອື ຫືຼ ຢາຂາ້ ແມງໄມ້ຈະຊ່ວຍກາໍ ຈັດ ຄູສັງເກດການຂຽນບົດລາຍງານຂອງນັກຮຽນກ່ຽວກັບ ພະຍາດພດື , ຊວ່ ຍປກົ ປອ້ ງຕນ້ົ ພດື ຈາກແມງໄມ,້ ແບກັ ວທິ ກີ ານຄວບຄມຸ ແລະ ປອ້ ງກນັ ກາໍ ຈດັ ພະຍາດພດື ໂດຍ ທີເຣຍ ຫຼື ເຊ້ືອຣາ ທ່ີນໍາພາເຊືອ້ ພະຍາດ ແຕ່ວ່າສານ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ ເພອ່ື ໃຫຄ້ ະແນນແກນ່ ກັ ຮຽນ. ເຄມີເຫາົຼ່ ນີ້ ອາດຈະຂ້າແມງໄມບ້ າງຊະນດິ , ເຊືອ້ ຣາ ແລະ ແບກັ ທີເຣຍທ່ີມຄີ ນຸ ປະໂຫຍດ ແລະ ເປັນສ່ວນ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີີ) ໜຶງ່ ທີ່ຈໍາເປນັ ໃນລະບົບນິເວດນາໍ ; ນອກຈາກນີສ້ ານ ເຄມຕີ າ່ ງໆຍງັ ສາ້ ງມນົ ລະພດິ ຕສ່ໍ ງ່ິ ແວດລອ້ ມ ເມອ່ື ສານ 1) ເມອ່ື ສາໍ ເລດັ ແລວ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ອາ່ ນບດົ ລາຍ ເຄມເີ ຫາ່ົຼ ນໄ້ີ ຫລຼ ງົ ສແູ່ ມນ່ າໍ້ , ປນົ ຢໃູ່ ນອາກາດ ແລະ ໜາ້ ງານການຄວບຄມຸ ແລະ ປອ້ ງກນັ ພະຍາດພດື ໃຫໝ້ ຟູ່ ງັ . ດິນ. 2) ຖາ້ ນກັ ຮຽນຄນົ ໃດ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈກຽ່ ວກບັ ບດົ ລາຍງານທໄ່ີ ດ້ ອ່ານໄປນັນ້ ແມນ່ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນທເ່ີ ປັນເຈົ້າຂອງບົດລາຍ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ງານນັ້ນອະທບິ າຍເພ່ີມຕືມ່ . 5. ຂຽນບົົດລາຍງານວິິທີີການຄວບຄຸຸມ ແລະ ປ້້ອງກັັນ 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອງີ ໃສຂ່ ມ້ໍ ນູ ຈາກປມ້ຶ ແບບຮຽນເປນັ ບອ່ ນອາ້ ງ ພະຍາດພືດື ອງີ ແລະ ອະທບິ າຍເວລານກັ ຮຽນຄນົ ອ່ນື ຖາມ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ພາຍໃນກມຸ່ ເລອື ກເອາົ ພດື ທຕ່ີ ດິ ພະຍາດທໄ່ີ ດຈ້ າກການສາໍ ຫວຼ ດບລໍ ເິ ວນເດນ່ີ ໂຮງຮຽນ ຈາກບດົ ທີ 16 ຫືຼ ວາ່ ສາມາດເລອື ກເອາົ ຮບູ ພດື ທຕ່ີ ດິ ພະ ຍາດ 1 ຊະນດິ ຈາກພືດໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 1 ກໍໄດ.້ 108 ໑໐໘

ບົົດທີີ 18 ການປ່່ຽນແປງວັດັ ຖຸຸທາງກາຍະພາບ ເວລາ 2 ຊົ່�ວ່ ໂມງ I. ຈຸຸດປະສົງົ III. ເນື້ອ້� ໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ ແມນ່ ການປຽ່ ນແປງຂອງ 1. ທດົ ລອງ ແລະ ລະບໃຸ ຫເ້ ຫນັ ສາເຫດການປຽ່ ນ ທາດໃດໜ່ຶງ ທ່ບີ ໄ່ໍ ດ້ປຽ່ ນແປງສິງ່ ທີ່ທາດນ້ັນເປນັ ຢູ່ ມນັ ແປງຂອງວັດຖຸທາງກາຍະພາບ. ຍງັ ແມ່ນທາດເດມີ ບໄ່ໍ ດມ້ ທີ າດໃໝ່ເກີດຂນ້ຶ ຊງ່ຶ ມັນ 2. ລະບໃຸ ຫເ້ ຫນັ ວາ່ ການປຽ່ ນແປງໃດ ແມນ່ ທາງກາ ຈະມກີ ານປຽ່ ນແປງແຕທ່ າງດາ້ ນຮບູ ຮາ່ ງພາຍນອກ ຫືຼ ຍະພາບ ແລະ ບໍ່ແມ່ນທາງກາຍະພາບພອ້ ມທງັ ລກັ ສະນະພາຍນອກຂອງທາດເທາ່ົ ນນ້ັ ເຊນ່ັ : ປຽ່ ນແປງ ໃຫເ້ ຫດຜນົ ຕາ່ ງໆ. ຮບູ ຮາ່ ງ, ຂະໜາດ ແລະ ພາວະທາດແຂງ, ທາດແຫວຼ ຫຼື ທາດອາຍ. ໃນການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ ສິງ່ ທີ່ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ປຽ່ ນແປງໄປຈະມພີ ຽງແຕຮ່ ບູ ຮາ່ ງພາຍນອກຂອງທາດ 18 ເທາົ່ ນັ້ນ. 1. ສງັ ເກດຄວາມຖືກຕ້ອງໃນການຕອບຄໍາຖາມ ແລະ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາ. 2. ການປ່ຽນແປງທາງກາຍະພາບຂອງວັດຖໃຸ ດໜງ່ຶ ເກດີ ຈາກແຮງກະທົບ ຫືຼ ມກີ ານກະທບົ ໃສຂ່ ອງພະລງັ ງານ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫ້ຄະແນນລຸມ່ ນີ້ ເພືອ່ ປະເມນີ ໃດໜຶ່ງ ເຊັ່ນ: ການບບີ , ການຢດື , ການທັບ, ການກດົ , ນກັ ຮຽນ. ການດງຶ , ການງເໍ ຂາ້ົ , ຖກື ກະທບົ ຈາກຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ເຢນັ ຕວົ ຢາ່ ງ: ການຕດັ ເຈຍ້ ໃຫເ້ ປນັ ສວ່ ນນອ້ ຍໆ, ການ ຄະແນນ ລະບໃຸ ຫເ້ ຫນັ ວາ່ ການປຽ່ ນແປງໃດ ແມ່ນ ຕດັ ຟນື ໃຫເ້ ປນັ ທອ່ ນນອ້ ຍໆ, ນມົ ທເ່ີ ຮຍ່ ອອກຈາກຕກຸ , ທາງກາຍະພາບ ແລະ ບແ່ໍ ມ່ນທາງກາຍະ ການເປາົ່ ປມຸ ເປ້ົາ, ການລະລາຍຂອງນາໍ້ ກອ້ ນ, ການ ພາບພ້ອມທງັ ໃຫ້ເຫດຜົນຕ່າງໆ ລະເຫຍີ ອາຍ ແລະ ການແຂງໂຕຂອງນ້າໍ . ຕ່ືມຕາຕະລາງທ່ີລະບຸໃຫ້ເຫນັ ວາ່ ການ 3. ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງການປ່ຽນແປງຂອງວັດຖຸ ປຽ່ ນແປງໃດແມ່ນທາງກາຍະພາບ ແລະ ທາງກາຍະພາບ ແລະ ການປ່ຽນແປງຂອງວດັ ຖທຸ າງ 3 ບ່ໍແມ່ນທາງກາຍະພາບໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ເຄມີ ມຄີ :ື ການປຽ່ ນແປງທາງເຄມນີ ນ້ັ ຈະມທີ າດໃໝເ່ ກດີ ພ້ອມທັງມີຄໍາອະທິບາຍກ່ຽວກັບເຫດຜົນ ຂນ້ຶ ເຊນັ່ : ໄຂທ່ ່ີກາໍ ລັງຕ້ມົ , ໄມທ້ ກ່ີ ໍາລງັ ຈູດ, ໝາກກ້ວຍ ທີກ່ ໍາລງັ ເນາ່ົ ເປອ່ື ຍ, ເຫຼັກທີ່ກໍາລງັ ເຂ້າົ ໝຽ້ ງ. ການປ່ຽນ ຕາ່ ງໆທຊ່ີ ັດເຈນ. ແປງທາງເຄມບີ ສ່ໍ າມາດກບັ ຄນື ພາວະເດມີ ຂອງທາດໄດ້ ສວ່ ນການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບແມນ່ ສາມາດກບັ ຕ່ືມຕາຕະລາງທີ່ລະບຸໃຫ້ເຫັນການປ່ຽນ ຄນື ພາວະເດີມຂອງທາດໄດ້ ແລະ ບໍມ່ ທີ າດໃໝເ່ ກີດ ຂ້ນຶ . 2 ແປງໃດແມນ່ ທາງກາຍະພາບ ແລະ ບແ່ໍ ມນ່ ທາງກາຍະພາບໄດຢ້ າ່ ງຖກື ຕອ້ ງ ພອ້ ມທງັ ມຂີ ມ້ໍ ນູ ບາງສວ່ ນກຽ່ ວກບັ ເຫດຜນົ ຕາ່ ງໆ. ຕື່ມຕາຕະລາງທີ່ລະບຸໃຫ້ເຫັນການປ່ຽນ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 1 ແປງໃດແມນ່ ທາງກາຍະພາບ ແລະ ບແ່ໍ ມນ່ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຈຍ້ ປມ້ຶ ຂຽນ ຫືຼ ເຈຍ້ ທາງກາຍະພາບ ແຕບ່ ສ່ໍ າມາດອະທບິ າຍ ທດິ ຊ,ູ ມດີ ຕດັ , ກບັ ໄຟ, ທຽນໄຂ, ຈານ ຫືຼ ຖວ້ ຍ ດິນ, ບວ່ ງສະແຕນເລດ, ປຸມເປ້າົ , ຈອກ, ນ້ໍາ, ເຫດຜົນຕ່າງໆໄດ້. ດິນຊາຍ, ເກືອ ແລະ ໄມດ້ ້ວິ ນ້ອຍໆ. ບ່ໍສາມາດຕ່ືມຕາຕະລາງທີ່ລະບຸໃຫ້ເຫັນ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມຶ້ ແບບຮຽນ ແລະ ຕາຕະລາງ ເພື່ອບັນທຶກຂມໍ້ ນູ . 0 ວາ່ ການປຽ່ ນແປງໃດ ແມນ່ ທາງກາຍະພາບ ແລະ ບແ່ໍ ມນ່ ທາງກາຍະພາບພອ້ ມທງັ ເຫດ ຜົນຕາ່ ງໆ. ໑໐໙ 109

V. ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ - ໃນເວລາຢືືດເຈ້ຍ້ ທິດິ ຊູອູ ອກ. ຊົ່່�ວໂມງທີີ 1 - ໃນເວລາຢືືດຢາງບ້ວ້ ງ. - ໃນເວລາເປົ່່�າປຸຸມເປົ້້�າ. ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່�ບ່ ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) - ໃນເວລາປ່່ອຍລົົມອອກຈາກປຸມຸ ເປົ້້�າ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ 1-2 ຄນົ ອະທບິ າຍສງ່ິ ທໄ່ີ ດຮ້ ຽນມາແລວ້ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ກຽ່ ວກບັ ການປຽ່ ນແປງຂອງພາວະ ແລະ ຄນຸ ລກັ ສະ ນະຕ່າງໆຂອງວັດຖຸ ເຊນັ່ : ທາດແຂງ, ທາດແຫຼວ, ຄສູ ງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ຊວ່ ຍເຫອືຼ ນກັ ຮຽນ ແລະ ທາດອາຍ. ກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍການປ່ຽນແປງຂອງວັດຖຸທາງກາຍະ ພາບ. 2) ຄຍູ ກົ ເຈຍ້ ໜງ່ຶ ໃບຂນ້ຶ ແລວ້ ຈກີ ມນັ ໃຫເ້ ປນັ ສວ່ ນນອ້ ຍໆ ແລະ ຖາມນັກຮຽນວາ່ : 3) ຄສູ າທດິ ແລະ ຕ້ັງຄໍາຖາມທກຸ ຄ້ງັ ດ່ງັ ນ້ີ: - ມີກີ ານປ່່ຽນແປງຫຍັັງເກີດີ ຂຶ້້�ນ? 18 - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ເຈ້ຍ້ ໃບນີ້້�? - ມີີຫຍັງັ ແດ່ທ່ ີ່່�ມັນັ ຍັັງຄົົງເດີີມ? - ມັັນກາຍເປັັນທາດໃໝ່່ບໍ່່�? - ມີຫີ ຍັັງແດ່ທ່ ີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງໄປ? ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂນັ້ ອື່ນ - ມັນັ ຍັງັ ແມ່່ນເຈ້້ຍຢູ່່�ບໍ່່�? ໃຫ້ນກັ ຮຽນປະຕິບັດກດິ ຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ເພ່ອື ແຕມ້ ແລະ ໝາຍ 3) ຄູອະທິບາຍວ່າ ສາເຫດທພ່ີ ວກເຮາົ ສາມາດຈີກເຈຍ້ ຊຕ່ື ວົ ຢາ່ ງການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບຕາ່ ງໆ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ແຜນ່ ໃຫຍ່ໃຫເ້ ປນັ ສວ່ ນນອ້ ຍໆໄດນ້ ນ້ັ ເພາະວາ່ ເຮາົ ໃຊ້ ການສອນຂນັ້ ອື່ນແລ້ວ ໃຫ້ກບັ ຄນື ມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກ ແຮງເຂາ້ົ ໄປກະທບົ ໃສວ່ ັດຖນຸ ີ້ ຈ່ຶງເຮດັ ໃຫ້ເກດີ ມີການ ຮຽນແລກປຽ່ ນຮູບແຕມ້ . ປ່ຽນຮູບຮ່າງ, ຂະໜາດ ແລະ ຮບູ ແບບຂອງເຈ້ຍໃບນ້ີ ແຕ່ວ່າມັນຍງັ ແມນ່ ເຈ້ຍຢູ່ຄືເກາ່ົ . 4) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ສງ່ິ ເຫາ່ົຼ ນແ້ີ ມນ່ ຕວົ ຢາ່ ງທງັ ໝດົ ຂອງການ 4) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ບດົ ນຈ້ີ ະຮຽນກຽ່ ວກບັ ຮບູ ແບບການປຽ່ ນ ປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ. ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບ ແປງຂອງວັດຖຸ ແລະ ທາດຕ່າງໆ. ຮຽນຂ້ທໍ ີ 1 ແລະ ອາ່ ນຂມໍ້ ູນກ່ຽວກບັ ການປຽ່ ນແປງ ທາງກາຍະພາບໄປພ້ອມໆກັນ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂັ້ນອນື່ ການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ ແມນ່ ການປຽ່ ນແປງ ໃຫ້ນກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປັນຄູ່ເພືອ່ ອະທບິ າຍທິດທາງ ຂອງທາດໃດໜງ່ຶ ທບີ່ ໄ່ໍ ດປ້ ຽ່ ນແປງສງິ່ ທທີ່ າດນນັ້ ເປນັ ຢູ່ ຕ່າງໆທີ່ຮູບຮ່າງພາຍນອກຂອງວັດຖຸຕ່າງໆສາມາດປ່ຽນ ມັນຍງັ ແມ່ນທາດເດີມບ່ໄໍ ດ້ມີທາດໃໝ່ເກດີ ຂ້ນຶ ຊງ່ຶ ມັນ ແປງໄດ້ ເມອື່ ຄູສາໍ ເລດັ ການສອນຂັນ້ ອນ່ື ແລ້ວ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຈະມກີ ານປຽ່ ນແປງແຕ່ທາງດ້ານຮບູ ຮ່າງພາຍນອກ ຫຼື ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ຟງັ ຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງນກັ ຮຽນ. ລກັ ສະນະພາຍນອກຂອງທາດເທາ່ົ ນນ້ັ ເຊນ່ັ : ປຽ່ ນແປງ ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (20 ນາທີີ) ຮບູ ຮາ່ ງ, ຂະໜາດ ແລະ ພາວະທາດແຂງ, ທາດແຫວຼ ຫືຼ ທາດອາຍ. ໃນການປ່ຽນແປງທາງກາຍະພາບ ສິ່ງທີ່ 1. ນໍາໍ ສະເໜີກີ ານປ່່ຽນແປງຂອງວັດັ ຖຸທຸ າງກາຍະພາບ ປຽ່ ນແປງໄປ ຈະມພີ ຽງແຕຮ່ ບູ ຮາ່ ງພາຍນອກຂອງທາດ ເທາ່ົ ນ້ນັ . 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈັບຄ່ສູ ນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມດ່ງັ ລມຸ່ ນ:້ີ - ນັກັ ຮຽນເຄີຍີ ເຮັັດວັັດຖຸຸສິ່່�ງຂອງໃດໜຶ່່�ງແຕກ ຫຼືື� ຫັກັ ນກັ ຮຽນທີ່ເວົາ້ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດ້ຮັບການຊວ່ ຍ ມາກ່ອ່ ນບໍ່່�? ເຫອຼື ເພ່ີມຕມ່ື ໃນການອະທິບາຍຄໍາສັບໃໝ່ “ການປ່ຽນແປງ - ສິ່່�ງຂອງເຫຼົ່�ານັ້້�ນແມ່ນ່ ຫຍັັງ? ໃຫ້ຍ້ ົກົ ຕົົວຢ່າ່ ງ. ທາງກາຍະພາບ” ລວມທງັ ຕວົ ຢ່າງບາງອນັ ເພ່ອື ຊວ່ ຍໃຫ້ເຂາ້ົ - ເຫດການເກີດີ ຂຶ້້�ນແນວໃດ? ໃຈຄວາມໝາຍ. - ສິ່່�ງຂອງນັ້້�ນປ່ຽ່ ນແປງຈາກເດີມີ ໄປແນວໃດ? 2. ແນະນໍາໍ ການທົົດລອງເພື່່�ອລະບຸຸປະເພດຂອງການ - ຄໍໍາວ່່າ “ປ່່ຽນແປງ” ມີຄີ ວາມໝາຍຄືືແນວໃດ? ປ່່ຽນແປງທາງກາຍະພາບຂອງວັັດຖຸຸ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສັງເກດ ແລະ ຄາດຄະເນ ສ່ິງທີຈ່ ະເກີດຂນຶ້ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນ ຂທ້ໍ ີ 2 ແລວ້ ອາ່ ນພອ້ ມໆ ເຊນັ່ : ກນັ . - ໃນເວລາຕັັດເຈ້ຍ້ ທິດິ ຊູູ. 110 ໑໑໐

ການປຽ່ ນແປງ ທາງກາຍະພາບຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜງຶ່ 3) ຄອູ ະທບິ າຍວທິ ກີ ານປະຕບິ ດັ ໂດຍການສາທດິ ຂນ້ັ ຕອນ 18 ເກດີ ຈາກແຮງກະທບົ ຫືຼ ມີການກະທົບໃສຂ່ ອງພະລັງ ທງັ ໝດົ ໄປເທອ່ື ລະຂນ້ັ ສາໍ ລບັ ການທດົ ລອງທາໍ ອດິ ດວ້ ຍ ງານໃດໜຶ່ງ ເຊ່ນັ : ການບີບ, ການຢືດ, ການທບັ , ການ ທຽນໄຂ ດງ່ັ ລຸ່ມນີ:້ ກດົ , ການດງຶ , ການງໍເຂົ້າ, ຖືກກະທບົ ຈາກຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ເຢນັ ຕວົ ຢາ່ ງ: ການຕດັ ເຈຍ້ ໃຫເ້ ປນັ ສວ່ ນນອ້ ຍໆ, ການທົດລອງດ້ວຍທຽນໄຂ ການຕດັ ຟນື ໃຫເ້ ປນັ ທອ່ ນນອ້ ຍໆ, ນມົ ທເ່ີ ຮຍ່ ອອກຈາກ ຂ້ນັ ຕອນທີ 1: ກວດສອບເບງິ່ ຂທ້ີ ຽນຢູ່ໃນບວ່ ງ ແລະ ຕກຸ , ການເປາ່ົ ປມຸ ເປາ້ົ , ການລະລາຍຂອງນາ້ໍ ກອ້ ນ, ການ ລະເຫຍີ ອາຍ ແລະ ການແຂງໂຕຂອງນາ້ໍ . ສັງເກດຮູບຮາ່ ງລັກສະນະຂອງມນັ . 2) ຄອູ ະທບິ າຍວ່າ ກດິ ຈະກາໍ ນ້ຕີ ອ້ ງໄດ້ເຮັດວຽກເປນັ ກຸມ່ - ມັນັ ມີຂີ ະໜາດເທົ່່�າໃດ? ເພອ່ື ເຮດັ ການທດົ ລອງການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ - ມັັນມີຮີ ູບູ ຮ່າ່ ງແນວໃດ? ໃຫ້ສໍາເລດັ . ສ່ິງນກັ ຮຽນຕ້ອງປະຕິບັດຄື ທົດລອງການ - ພາວະຂອງມັນັ ເປັນັ ແນວໃດ? ແຂງ, ແຫຼວຼ , ອາຍ. ປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ ໂດຍນາໍ ໃຊວ້ ດັ ຖຸ (ທາດ) ທ່ີ ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ເອາົ ບວ່ ງນນ້ັ ໄປໃສເ່ ທງິ ແປວໄຟຂອງທຽນ ແຕກຕາ່ ງກັນໄປ. ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄົນຈະໄດ້ເຮດັ ການ ປະມານ 15 ວນິ າທ.ີ ທດົ ລອງໜງຶ່ ຄງ້ັ ໃນຂະນະທີ່ນກັ ຮຽນຄົນອນ່ື ໆພາຍໃນ ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ສັງເກດເບງ່ິ ຂທີ້ ຽນ. ກຸ່ມຈະເປັນຄນົ ສງັ ເກດ. ຈາກນນ້ັ , ນກັ ຮຽນແຕ່ລະຄນົ - ມັັນປ່ຽ່ ນແປງໄປບໍ່່�? ບັນທຶກການປຽ່ ນແປງທ່ນີ ກັ ຮຽນໄດສ້ ງັ ເກດເຫັນ ແລະ - ຮູູບຮ່່າງ, ຂະໜາດ ແລະ ພາວະຂອງມັນັ ເປັນັ ແນວ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທເ່ີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການປຽ່ ນແປງນນ້ັ ໃສໃ່ ນຕາ ຕະລາງຢູ່ໃນຂທ້ໍ ີ 2. ຄູ ແລະ ນັກຮຽນອ່ານຫົວຂ້ຢໍ ູໃ່ ນ ໃດ? ຕາຕະລາງ ແລະ ລາຍການບນັ ທກຶ ຂອງອປຸ ະກອນການ - ມັັນກາຍເປັັນທາດໃໝ່ບ່ ໍ່່� ຫຼືື� ມັັນຍັັງແມ່ນ່ ຂີ້້�ທຽນຄືື ທດົ ລອງໄປພອ້ ມໆກນັ ດັງ່ ນ:້ີ ເກົ່່�າ? ອຸປະກອນການ ການປຽ່ ນແປງ ສາເຫດ - ພວກເຮົົາຈະຮູ້້�ໄດ້້ແນວໃດ? (ຕ້້ອງຖ້້າໃຫ້້ມັນັ ເຢັັນ ທົດລອງ ກ່່ອນແລ້ວ້ ຈຶ່່�ງສັັງເກດເບິ່່�ງພາຍຫຼັັ�ງ). ຂທ້ີ ຽນ ຂັ້ນຕອນທີ 4: ຕ່ືມຂໍ້ມູນໃສຕ່ າຕະລາງໃຫສ້ າໍ ເລັດ. 4) ຄູບນັ ທກຶ ຂ້ໍມູນຈາກການສງັ ເກດໃສ່ໃນຕາຕະລາງ ຢູ່ ປຸມເປົາ້ ເທງິ ກະດານ.ນກັ ຮຽນຕອ້ ງກາ່ ຍໃສຕ່ າຕະລາງຂອງຕນົ ດນິ ຊາຍ ເອງ ແລະ ສາມາດແຕ້ມຮູບເພ່ອື ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ການ ປ່ຽນແປງຕາ່ ງໆກໄໍ່ ດ.້ ເຈຍ້ ອຸປະກອນການ ການປ່ຽນແປງທາງ ສາເຫດ ຢາງບວ້ ງ ຫືຼ ຢາງຢດື ທດົ ລອງ ກາຍະພາບ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນກາ່ ຍເອາົ ຕາຕະລາງໃສປ່ ມ້ຶ ຂຽນຂອງນກັ ຂທ້ີ ຽນ - ຈາກທາດແຂງກາຍ ຮຽນ. ປມຸ ເປ້າົ ເປນັ ທາດແຫວຼ ແລວ້ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ກັບມາເປັນທາດ ແຂງ. 3. ທົົດທອງ ແລະ ລະບຸກຸ ານປ່່ຽນແປງທາງກາຍະພາບ - ຈາກເປັນກອ້ ນທບ່ີ ່ໍ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຢໃູ່ ນກມຸ່ ຂອງຕນົ ເອງ ເທາ່ົ ກນັ ກາຍມາເປນັ ແຕວ່ າ່ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຕອ້ ງໄດບ້ ນັ ທກຶ ຜນົ ການທດົ ຮບູ ບ່ວງ ລອງລົງໃນຕາຕະລາງຂອງປມຶ້ ຂຽນຂອງໃຜລາວ. ດິນຊາຍ 2) ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ຂອງແຕລ່ ະກມຸ່ ອອກມາເອາົ ອປຸ ະກອນ: ປຸມເປາ້ົ , ດິນຊາຍ, ຢາງບວ້ ງ ແລະ ເຈ້ຍ. ເຈ້ຍ ຢາງບວ້ ງ ຫືຼ ຢາງຢດື 5) ຄູອະທບິ າຍການທດົ ລອງອ່ນື ໆ: ໑໑໑ 111

- ການທົດົ ລອງດ້ວ້ ຍປຸມຸ ເປົ້້�າ:ເປົ່່�າປຸມຸ ເປົ້້�າແລ້ວ້ ປ່ອ່ ຍລົມົ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອນື່ ອອກ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນປະໂຫຍກຄາໍ ເວາ້ົ ໃດໜງ່ຶ ທອ່ີ ະທບິ າຍຕວົ ຢາ່ ງ ຂອງການປ່ຽນແປງທາງກາຍະພາບທີ່ສາມາດກັບຄືນທາດ - ການທົດົ ລອງດ້ວ້ ຍດິນິ ຊາຍ:ເທຈອກທີ່່�ມີດີ ິນິ ຊາຍລົງົ ເດີມໄດ້ ເມື່ອຄູສໍາເລັດການສອນຂ້ນັ ອື່ນແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄນື ມາ ໃສ່່ແຜ່ນ່ ເຈ້້ຍ. ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນປະໂຫຍກຄໍາເວ້າົ ແລະ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງນັກຮຽນ. - ການທົດົ ລອງດ້ວ້ ຍຢາງບ້ວ້ ງ: ຢືດື ຢາງບ້ວ້ ງອອກ ແລະ ປ່ອ່ ຍຄືນື . ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (20 ນາທີີ) - ການທົົດລອງດ້ວ້ ຍເຈ້ຍ້ : ພັັບເຈ້້ຍເຂົ້້�າເຄິ່່�ງໜຶ່່�ງ ແລ້້ວ ພັບັ ເຂົ້້�າອີກີ ເຄິ່່�ງໜຶ່່�ງ. ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ 4. ການປ່່ຽນແປງທາງດ້້ານກາຍະພາບ ແລະ ການ ຄູ ສັ ງ ເ ກ ດ ກ າ ນ ບັ ນ ທຶ ກ ຜົ ນ ຂ ອ ງ ກ າ ນ ທົ ດ ລ ອ ງ ໃ ສ່ ປ່່ຽນແປງທາງດ້າ້ ນເຄມີີ 18 ຕາຕະລາງ ແລະ ຊວ່ ຍເຫອືຼ ນກັ ຮຽນໃນການລະບກຸ ານປຽ່ ນ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປຽ່ ນເປນັ ຄ:ູ່ ແປງທາງກາຍະພາບຂອງວດັ ຖ.ຸ - ມີຫີ ຍັັງເກີີດຂຶ້້�ນກັບັ ການທົດົ ລອງດ້້ວຍທຽນໄຂ? - ນັກັ ຮຽນໄດ້ສ້ ັງັ ເກດເຫັັນການປ່ຽ່ ນແປງຫຍັງັ ແດ່່? ການປ່່ຽນຂອງພາວະຈາກທາດແຂງ ກາຍເປັັນທາດ ຂັ້້�ນສະຫຼຸບ�ຸ (5 ນາທີີ) ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 1) ນັກຮຽນແລກປ່ຽນຜົນການທດົ ລອງຂອງຕົນເອງ. ແຫຼວຼ . 2) ຄບູ ນັ ທກຶ ຜນົ ຂອງການລາຍງານຂອງແຕລ່ ະກມຸ່ ໃສກ່ ະ - ອັນັ ໃດທີ່່�ເປັັນສາເຫດໃຫ້ເ້ ກີີດການປ່ຽ່ ນແປງນີ້້�? ດານ ຕວົ ຢາ່ ງ: ການເປ່ົາປມຸ ເປ້ົາ ແມນ່ ການປ່ຽນແປງ (ການເພີ່່�ມຄວາມຮ້້ອນເຂົ້້�າໄປ). ທາງບລໍ ິມາດ. - ການປ່່ຽນຄືນື ສູ່່�ພາວະເດີີມນັ້້�ນ ເປັັນຄືືແນວໃດ? 3) ຊກຸ ຍໃູ້ ຫນ້ ກັ ຮຽນຖາມຄນື ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບທ່ໍ ນັ ເຂາ້ົ ໃຈ. (ເມື່່�ອທຽນໄຂທີ່່�ກໍາໍ ລັງັ ຮ້ອ້ ນຢູ່່� ແລະ ເລີ່່�ມຄ່ອ່ ຍໆເຢັນັ ລົງົ ມັນັ ຈະກັັບສູພູ າວະຂອງທາດແຂງ). ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 2 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ກມຸ່ : - ຍັັງມີສີ ິ່່�ງອື່່�ນອີກີ ບໍ່່� ທີ່່�ພວກເຮົາົ ຕ້້ອງໄດ້້ນໍາໍ ໃຊ້້ຄວາມ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່�່ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ຮ້ອ້ ນເຂົ້້�າໃນຊີີວິດິ ປະຈໍໍາວັນັ ? ໃຫ້ຄ້ ົ້້�ນຄິິດກ່ຽ່ ວກັັບ ການປຸງຸ ແຕ່່ງອາຫານ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄນ້ົ ຄດິ ກຽ່ ວກບັ ການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະ - ສິ່່�ງເຫຼົ່�ານັ້້�ນມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງແນວໃດເມື່່�ອໄດ້ຮ້ ັບັ ຄວາມ ພາບທີໄ່ ດ້ສງັ ເກດຜ່ານມາ ແລະ ຕ້ັງຄາໍ ຖາມວ່າ: ຮ້ອ້ ນ? - ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງຂອງວັດັ ຖຸໃຸ ດແດ່່ທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້ສ້ ັງັ ເກດ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອສິ່່�ງເຫຼ່ົ�ານັ້້�ນເຢັນັ ລົງົ ? ເຫັນັ ຢູ່່�ໃນການທົດົ ລອງຂອງກຸ່່�ມຂອງນັກັ ຮຽນເອງ? - ສິ່່�ງເຫຼົ່�ານັ້້�ນປ່ຽ່ ນກັບັ ຄືນື ມາສູ່່�ສະພາບເດີມີ ບໍ່່� ຄືກື ັບັ ກ່ອ່ ນ - ນັກັ ຮຽນ ສາມາດອະທິບິ າຍຄືນື ການປ່ຽ່ ນແປງຂອງວັດັ ໜ້້າທີ່່�ມັັນຈະໄດ້ຮ້ ັບັ ຄວາມຮ້້ອນ? ຖຸເຸ ຫຼົ່�ານັ້້�ນໄດ້ບ້ໍ່່� ຕາມທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້ສ້ ັງັ ເກດເຫັນັ ? 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄດິ ກຽ່ ວກບັ ໄຂດ່ ບິ ແລະ ສນົ ທະນາກນັ . - ນັກັ ຮຽນ ສາມາດປ່ຽ່ ນວັດັ ຖຸຕຸ ່າ່ ງໆເຫຼົ່�ານັ້້�ນຄືນື ມາເປັນັ - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອເອົາົ ໄຂ່່ດິິບໄປຕົ້້�ມ? ຮູບູ ຮ່າ່ ງລັກັ ສະນະເດີມີ ຂອງພວກມັນັ ໄດ້ບ້ໍ່່�? ເຮັດັ ແນວ - ໄຂ່ດ່ ິບິ ຢູ່່�ໃນພາວະຫຍັງັ ? (ພາວະຂອງທາດແຫຼວຼ ). ໃດ? - ຖ້າ້ ພວກເຮົາົ ຕົ້້�ມ ຫຼືື� ຈືນື ໄຂ່ດ່ ິິບຈະເປັັນແນວໃດ? - ມີກີ ານທົດົ ລອງໃດແດ່ທ່ ີ່່�ວັດັ ຖຸສຸ າມາດກັບັ ຄືນື ພາວະ - ໄຂ່ໜ່ ່ວ່ ຍນັ້້�ນຍັງັ ເປັນັ ທາດແຫຼວຼ ຢູ່່�ບໍ່່�? ມັນັ ປ່ຽ່ ນພາວະ ເດີມີ ໄດ້້? ຈົ່່�ງໃຫ້້ຕົົວຢ່່າງ. ໄດ້ແ້ ນວໃດ? - ຈະເກີີດຫຍັງັ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອໄຂ່່ເຢັນັ ລົົງ? ມັນັ ກັບັ ມາເປັນັ 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ຊວ່ົ ໂມງຕໄ່ໍ ປນ້ີ ຈະຮຽນກຽ່ ວກບັ ປະເພດ ໄຂ່່ດິບິ ຄືເື ກົ່່�າບໍ່່�? ການປຽ່ ນແປງອນື່ ໆແລະມນັ ແຕກຕາ່ ງຈາກການປຽ່ ນ - ມີທີ າດໃໝ່ທ່ ີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງຈາກທາດເດີມີ ເກີດີ ຂື້້�ນບໍ່່�? ແປງທາງກາຍະພາບແນວໃດ? - ໄຂ່ທ່ ີ່່�ຕົ້້�ມສຸກຸ ແລ້ວ້ ຄືກື ັນັ ກັບັ ໄຂ່ດ່ ິບິ ບໍ່່�? - ພວກເຮົາົ ສາມາດປ່່ຽນໄຂ່ທ່ ີ່່�ຕົ້້�ມສຸກຸ ຫຼືື� ໄຂ່່ທີ່່�ຈືນື ສຸຸກ 112 ໑໑໒

ແລ້ວ້ ກັບັ ມາເປັນັ ໄຂ່ດ່ ິບິ ໄດ້ບ້ ໍ່່�? ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (15 ນາທີ)ີ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ 5. ລະບຸກຸ ານປ່່ຽນແປງທາງກາຍະພາບ ແລະ ການ ປ່່ຽນແປງທາງເຄມີີ ຄສູ ງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມແລະການສນົ ທະນາຂອງ ນກັ ຮຽນ ຖາ້ ຍງັ ມນີ ກັ ຮຽນຄນົ ໃດບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈໃຫຊ້ ວ່ ຍເຫອືຼ ທນັ 1) ໃຫ້ນກັ ຮຽນເບງິ່ ຕາຕະລາງຢ່ໃູ ນປຶ້ມແບບຮຽນ ຂທ້ໍ ີ 4 ທີ. ແລະ ຄແູ ຕ້ມຕາຕະລາງດຽວກັນໃສ່ກະດານ ພອ້ ມທງັ ໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານຫົວຂໍໄ້ ປພອ້ ມໆກນັ . ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂນັ້ ອນ່ື ໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕມ້ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກໃດໜງ່ຶ ກຽ່ ວກັບການ ທາດ ການສງັ ເກດ ທາດໃໝ່ ກບັ ຄືນໄດ້ ປະເພດ ປ່ຽນແປງທບີ່ ແໍ່ ມນ່ ທາງກາຍະພາບ ເມ່ືອຄູສາໍ ເລັດການສອນ ໄຂ່ຕ້ົມ (ຈາກ/ເປນັ ) (ແມ່ນ/ບ່ໍ (ໄດ/້ ບໄ່ໍ ດ)້ (ກາຍະ ຂັ້ນອືນ່ ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກ ແມ່ນ) ປຽ່ ນປະໂຫຍກ ແລະ ຕວົ ຢ່າງ. ພາບ/ເຄມ)ີ 4) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ບແ່ໍ ມນ່ ທກຸ ການປຽ່ ນແປງຂອງວດັ ຖຈຸ ະ 18 ແມນ່ ການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ ການປຽ່ ນແປງຂອງ ວດັ ຖບຸ າງຮບູ ແບບຈະສາ້ ງທາດໃໝຂ່ ນ້ຶ ແລະການປຽນ 2) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນຕ່ມື ຂໍ້ມູນໃສ່ຕາຕະລາງຮວ່ ມກນັ ກຽ່ ວ ແປງຂອງທາດນນ້ັ ບສ່ໍ າມາດກບັ ຄນື ສທູ່ າດເດມີ ໄດສ້ ງ່ິ ກບັ ການປຽ່ ນແປງຕາ່ ງໆຂອງໄຂ່ ໂດຍຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມຫກັຼ ຄ:ື ນເ້ີ ອນ້ີ ວາ່ “ການປຽ່ ນແປງທາງເຄມ”ີ .ການປຽ່ ນແປງທາງ - ໄຂ່ເ່ ກີດີ ການປ່່ຽນແປງແນວໃດ? ກາຍະພາບ ແມນ່ ທາດສາມາດກບັ ຄນື ສພູ່ າວະເດມີ ໄດ້ - ໄດ້້ມີີສິ່່�ງໃໝ່່ທີ່່�ແຕກຕ່່າງໄປ ເກີີດຂຶ້້�ນບໍ່່�? ແລະ ບໍມ່ ທີ າດໃໝ່ເກີດຂ້ຶນ. - ການປ່ຽ່ ນແປງຂອງທາດນັ້້�ນສາມາດກັບັ ຄືນື ທາດເດີມີ ໄດ້ບ້ ໍ່່�? ພວກເຮົົາສາມາດເຮັັດໃຫ້ໄ້ ຂ່່ສຸກຸ ກັບັ ມາເປັນັ 5) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນເບ່ງິ ຂໍ້ມນູ ຢູ່ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນ ຂທໍ້ ີ 3 ແລະ ໄຂ່່ດິິບໄດ້້ບໍ່່�? ອາ່ ນພ້ອມໆກນັ ຄື: - ມັັນແມ່່ນການປ່ຽ່ ນແປງປະເພດໃດ? ຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວາ່ ງການປຽ່ ນແປງຂອງວດັ ຖຸ ທາງກາຍະພາບ ແລະ ການປ່ຽນແປງຂອງວດັ ຖຸທາງ ທາດ ການສງັ ເກດ ທາດໃໝ່ ກບັ ຄືນໄດ້ ປະເພດ ເຄມີ ມຄີ ື: ການປ່ຽນແປງທາງເຄມີນນ້ັ ຈະມທີ າດໃໝ່ ໄຂຕ່ ມົ້ (ຈາກ/ເປນັ ) (ແມ່ນ/ບ່ໍ (ໄດ/້ ບໄ່ໍ ດ)້ (ກາຍະ ເກດີ ຂນ້ຶ ເຊນ່ັ : ໄຂທ່ ກ່ີ າໍ ລງັ ຕມ້ົ , ໄມທ້ ກ່ີ າໍ ລງັ ຈດູ , ໝາກ ໄມທ້ ກ່ີ າໍ ລງັ ຈດູ ແມ່ນ) ພາບ/ເຄມ)ີ ກວ້ ຍທກ່ີ າໍ ລງັ ເນາ່ົ ເປອ່ື ຍ, ເຫກັຼ ທກ່ີ າໍ ລງັ ເຂາ້ົ ໝຽ້ ງ. ການ ຈາກໄຂ່ດິບ ບ່ໍໄດ້ ປຽ່ ນແປງທາງເຄມີບ່ໍສາມາດກັບຄືນພາວະເດີມຂອງ ທີແຫຼວກາຍ ແມນ່ ທາງເຄມີ ທາດໄດ້ ສວ່ ນການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບແມນ່ ສາ ເ ປັ ນ ສຸ ກ ທ່ີ ມາດກບັ ຄນື ພາວະເດມີ ຂອງທາດໄດ້ ແລະ ບມ່ໍ ທີ າດ ແຂງ ໃໝ່ເກີດຂນຶ້ . ຈອກທີ່ແຕກ 6) ໃຫນ້ ັກຮຽນອາສາສະໝັກ 2-3 ຄົນ ແລກປ່ຽນປະສບົ ການໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງນກັ ຮຽນ ພອ້ ມທງັ ຍກົ ຕົວ ເຫກັຼ ຕະປທູ ເ່ີ ປນັ ຢ່າງການປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ ແລະ ການປຽ່ ນ ໝຽ້ ງ ແປງທາງເຄມ.ີ ນໍາ້ ກ້ອນ ນກັ ຮຽນທເ່ີ ວາ້ົ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ັບການຊວ່ ຍ ເຫຼອື ເພີ່ມຕມື່ ໃນການອະທບິ າຍຄໍາສບັ ໃໝ່ “ການປ່ຽນແປງ ໝາກໄມເ້ ນາ່ົ ທາງເຄມ”ີ , “ກບັ ຄນື ພາວະເດມີ ໄດ”້ ແລະ “ບ່ໍສາມາດກັບ ຄືນພາວະເດມີ ໄດ້” ລວມທງັ ຕວົ ຢ່າງບາງອນັ ເພ່ືອຊ່ວຍໃຫ້ 3) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນປະຕບິ ດັ ດງ່ັ ນ້:ີ ເຂ້ົາໃຈເນືອ້ ໃນບົດຮຽນ. - ເຮັດັ ວຽກເປັນັ ກຸ່່�ມ. - ກ່າ່ ຍເອົາົ ຕາຕະລາງ. - ເບິ່່�ງຕົວົ ຢ່າ່ ງຢູ່່�ປຶ້້�ມແບບຮຽນ ຂໍ້້�ທີີ 4. - ສົນົ ທະນາກ່່ຽ�່ ວກັບັ ການປ່ຽ່ ນແປງ. - ຕື່່�ມຕາຕະລາງໃຫ້ສ້ ໍາໍ ເລັດັ ສໍາໍ ລັບັ ແຕ່ລ່ ະຕົວົ ຢ່າ່ ງ. ໑໑໓ 113

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄູສັງເກດການການອະທິບາຍຂອງນັກຮຽນກ່ຽວກັບ ການປຽ່ ນແປງຂອງວດັ ຖຸ ແລະ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸບ�ຸ (5 ນາທີ)ີ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຜນົ ຕາ່ ງໆໃນຕາຕະລາງຂອງກມຸ່ ແລະ ອະທບິ າຍສາເຫດ ແລະ ປະເພດຂອງການປ່ຽນ ແປງພ້ອມທັງຫຼກັ ຖານ. 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ ອນ່ື ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ວາ່ ພວກເຂາົ 18 ເຫັນດີ ຫຼື ບ່ໍເຫັນດີ. 3) ຊຸກຍ້ໃູ ຫນ້ ັກຮຽນຖາມຄືນຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບ່ເໍ ຂ້ົາໃຈ. 114 ໑໑໔

ບົົດທີີ 19 ຜົົນຂອງຄວາມຮ້້ອນ ເວລາ 2 ຊົ່�່ວໂມງ I. ຈຸຸດປະສົງົ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ວດັ ຖທຸ ງັ ໝດົ ຖກື ສາ້ ງຂນ້ຶ ດວ້ ຍອະນພຸ າກນອ້ ຍໆທເ່ີ ອນ້ີ 1. ສາທດິ ວທິ ກີ ານຈດັ ລຽງຂອງໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນວດັ ຖຸ ວາ່ :ໂມເລກນຸ .ໂມເລກນຸ ຕາ່ ງໆແມນ່ ຫວົ ໜວ່ ຍໂຄງສາ້ ງ ແຂງ, ແຫວຼ ແລະ ອາຍ. ທີ່ນ້ອຍທ່ີສດຸ ທປ່ີ ະກອບສ້າງເປນັ ວັດຖທຸ ງັ ໝົດ ໂມເລ 2. ແຕ້ມແຜນວາດ ແລະ ຂຽນຄາໍ ອະທິບາຍໃດໜຶ່ງ ກຸນນອ້ ຍຫາຼ ຍ ແລະ ບສ່ໍ າມາດເບງ່ິ ເຫັນດວ້ ຍຕາເປາົ່ ເຖງິ ການປຽ່ ນແປງຂອງໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນທາດອາຍ ຊງ່ຶ ການຈດັ ລຽງຂອງໂມເລກນຸ ,ວທິ ກີ ານເຄອ່ື ນເໜງັ ແລະ ເມ່ອື ຖກື ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ຄວາມເຢັນ. ຊ່ອງຫວາ່ ງລະຫວາ່ ງໂມເລກຸນຕາ່ ງໆ ຊ່ວຍກໍານົດວ່າ ທາດນັ້ນເປັນວັດຖຸແຂງ, ແຫວຼ ຫືຼ ອາຍ. II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ 19 2. ໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນທາດແຂງຈະຢຕູ່ ດິ ກນັ , ເຊອ່ື ມຕກ່ໍ ນັ ທກຸ 1. ສັງເກດຄວາມຖືກຕ້ອງໃນການຕອບຄໍາຖາມ ທດິ ທາງ ແລະ ສ່ນັ ສະເທືອນ ຫືຼ ເຄືອ່ ນຍາ້ ຍຕາມຕາໍ ແລະ ປະຕບິ ດັ ກິດຈະກາໍ . ແໜງ່ ທແ່ີ ນນ່ ອນ ທາດແຂງມຮີ ູບຮ່າງຄົງທ່ີ. ໂມເລກນຸ ຢ່ໃູ ນທາດແຫວຼ ຈະຫ່າງກນັ ແຕ່ວາ່ ຍັງສໍາພນັ ກນັ ໂດຍ 2. ນາໍ ໃຊ້ເກນການໃຫຄ້ ະແນນລຸມ່ ນ້ີ ເພື່ອປະເມີນ ມກີ ານເຊອື່ ມທ່ບີ ່ຕໍ ິດກນັ ແລະ ສາມາດເຄືອ່ ນຍາ້ ຍໄດ້ ນັກຮຽນ. ຫຼາຍຂ້ນຶ ຊ່ຶງທາດແຫວຼ ຈະມຮີ ູບຮາ່ ງຕາມພາຊະນະທີ່ ບນັ ຈຸ. ຢູ່ໃນທາດອາຍ ໂມເລກນຸ ຈະມຊີ ອ່ ງຫວ່າງຫາຼ ຍ ຄະແນນ ແຕມ້ ແຜນວາດ ແລະ ຂຽນຄໍາອະທິບາຍ ແລະ ບຕ່ໍ ດິ ຕກ່ໍ ນັ ເລຍີ ພວກມນັ ຈະເຄອ່ື ນຍາ້ ຍໂດຍບມ່ໍ ີ ໃດໜ່ງຶ ເຖງິ ການປຽ່ ນແປງຂອງໂມເລກຸນ ທິດທ່ແີ ນນ່ ອນ ແລະ ຈະຕາໍ ກນັ . ໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນທາດ ຢໃູ່ ນທາດອາຍ ເມອ່ື ຖກື ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ອາຍຈະກະຈາຍໄປທ່ົວໃນສິ່ງຂອງທໃ່ີ ຊບ້ ັນຈຸ. ຄວາມເຢັນ 3. ຄວາມຮອ້ ນມີຜົນຕໍ່ວັດຖຸ ໂດຍເຮັດໃຫເ້ ກດີ ການປ່ຽນ ແຕ້ມແຜນວາດໄດຖ້ ືກຕອ້ ງ ແລະ ຂຽນ ແປງໃດໜ່ຶງຂອງພາວະວດັ ຖຸ ອະນພຸ າກ ຫືຼ ໂມເລກຸນ ຄໍາອະທິບາຍທ່ີມີລາຍລະອຽດຊັດເຈນ ຂອງວດັ ຖຸຈະເຄອື່ ນເໜັງຕະຫຼອດເວລາ. ຄວາມຮ້ອນ 3 ເຖິງການປ່ຽນແປງຂອງໂມເລກຸນຢູ່ໃນ ແມ່ນພະລັງງານໜງ່ຶ ດງັ່ ນນ້ັ , ການເພ່ີມຄວາມຮ້ອນ ທາດອາຍ ເມອື່ ຖກື ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ແມນ່ ການເພມ່ີ ພະລງັ ງານຢໃູ່ ນໂມເລກນຸ ເຮດັ ໃຫກ້ ານ ຄວາມເຢັນ. ເຄ່ອື ນເໜັງເພ່ມີ ຂ້ຶນ. ແຕມ້ ແຜນວາດ ແລະ ຂຽນຄາໍ ອະທິບາຍ IV. ສື່່ກ� ານຮຽນການສອນ 2 ໃດໜງ່ຶ ໄດ້ ເຖງິ ການປ່ຽນແປງຂອງໂມເລ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ນາ້ໍ ກ້ອນ, ໝຂ້ໍ າງ ແລະ ທຽນ. ກຸນຢ່ໃູ ນທາດອາຍ ເມ່ືອຖກື ຄວາມຮອ້ ນ 2. ຊ່ວົ ໂມງທີ 2: ປຸມເປົາ້ , ກະຕຸກນໍາ້ ເປາົ່ 1 ຕກຸ , ແລະ ຄວາມເຢັນ. ຖວ້ ຍໃຫຍ່ ຫຼື ພາຖາດໃຫຍ່ 2 ອນັ , ນໍ້າເຢັນ, ນໍ້າຮອ້ ນ ແລະ ນ້າໍ ກອ້ ນ. ແຕມ້ ແຜນວາດ ຫືຼ ສາມາດຂຽນຄາໍ ອະທິ 1 ບາຍໃດໜງ່ຶ ໄດເ້ ທາ່ົ ນນ້ັ ເຖງິ ການປຽ່ ນແປງ ຂອງໂມເລກນຸ ຢທູ່ າດອາຍ ເມອ່ື ຖກື ຄວາມ ຮອ້ ນ ແລະ ຄວາມເຢັນ. V. ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 1 ບໍ່ສາມາດແຕ້ມແຜນວາດ ແລະ ຂຽນຄໍາ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ 0 ອະທບິ າຍໃດໜຶງ່ ທີ່ອະທິບາຍການປຽ່ ນ 1) ຄທູ ວນຄນື ການສາທດິ ກຽ່ ວກບັ ການລະລາຍຂອງຂທ້ີ ຽນ ແປງຂອງໂມເລກນຸ ຢູ່ໃນທາດອາຍ ເມື່ອ ຖກື ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ຄວາມເຢນັ . ໑໑໕ 115

ໃນບດົ ທີ 18 ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາ: ເປນັ ທາດອາຍ (ເມອ່ື ນາ້ໍ ເລມ່ີ ຟດົ ເປນັ ຟອງ ແລະ ຈາກນນ້ັ - ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັັບຂີ້້�ທຽນເມື່່�ອຖືືກຄວາມຮ້້ອນ? (ລະ ມນັ ຈະລອຍຂນ້ຶ ເປນັ ອາຍ). ການປຽ່ ນແປງຂອງພາວະ ລາຍ). ວດັ ຖຸ ຈະເກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ເພມ່ີ ພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນເຂາ້ົ - ຂີ້້�ທຽນເປັນັ ແນວໃດກ່ອ່ ນຖືກື ຄວາມຮ້ອ້ ນ? ຂະໜາດ? ໄປ ແລະ ເອົາອອກ. ຮູູບຮ່າ່ ງລັກັ ສະນະ? ພາວະຂອງວັັດຖຸເຸ ດເປັັນແນວ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂ້ັນອນ່ື ໃດ? (ທາດແຂງ). ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕມ້ ຮບູ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ການປຽ່ ນແປງຂອງ - ຈາກນັ້້�ນເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັບັ ຂີ້້�ທຽນ ແລະ ມັັນມີີການ ນາໍ້ ກອ້ ນ ເມອື່ ຖກື ຄວາມຮ້ອນ ເມອື່ ຄູສາໍ ເລັດການສອນຂນ້ັ ປ່ຽ່ ນແປງແນວໃດ? ຂະໜາດ? ຮູບູ ຮ່າ່ ງລັັກສະນະ? ອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປ່ຽນ ພາວະຂອງວັັດຖຸຸ? (ກາຍເປັນັ ທາດແຫຼຼວ). ຮູບແຕ້ມຂອງນກັ ຮຽນ. - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ເມື່່�ອເອົົາຄວາມຮ້ອ້ ນອອກໄປ ແລະ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ພອ້ ມທງັ ອາ່ ນໄປ 19 ຂີ້້�ທຽນເລີ່່�ມເຢັນັ ລົງົ ? (ປ່ຽ່ ນຈາກທາດແຫຼວຼ ກາຍເປັນັ ພອ້ ມໆກນັ ໃນຂະນະທຄ່ີ ອູ ະທບິ າຍດງ່ັ ນ:້ີ ທາດແຂງ). ວດັ ຖຸທັງໝດົ ຖກື ສ້າງຂ້ນຶ ດ້ວຍອະນຸພາກນ້ອຍໆ ທີເ່ ອນີ້ 2) ຄທູ ວນຄນື ຄວາມຈຈ່ື າໍ ຂອງນກັ ຮຽນວາ່ : ນແ້ີ ມນ່ ການ ວາ່ :ໂມເລກນຸ .ໂມເລກນຸ ຕາ່ ງໆແມນ່ ຫວົ ໜວ່ ຍໂຄງສາ້ ງທນ່ີ ອ້ ຍ ປຽ່ ນແປງທາງກາຍະພາບ. ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ບດົ ຮຽນນຈ້ີ ະ ທສ່ີ ດຸ ທີ່ປະກອບສາ້ ງເປນັ ວດັ ຖທຸ ັງໝົດ ໂມເລກຸນນອ້ ຍຫາຼ ຍ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ໄດເ້ ພມ່ີ ກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ແຕລ່ ະພາວະຂອງວດັ ແລະ ບໍ່ສາມາດເບງ່ິ ເຫັນດວ້ ຍຕາເປາ່ົ ຊງ່ຶ ການຈດັ ລຽງຂອງໂມ ຖເຸ ມອ່ື ເພມ່ີ ຄວາມຮອ້ ນເຂາ້ົ ໄປ ຫືຼ ເອາົ ຄວາມຮອ້ ນ ເລກນຸ , ວທິ ກີ ານເຄອ່ື ນເໜງັ ແລະ ຊອ່ ງຫວາ່ ງລະຫວາ່ ງໂມເລກນຸ ອອກ. ຕ່າງໆຊວ່ ຍກາໍ ນດົ ວາ່ ທາດນນ້ັ ເປນັ ວດັ ຖແຸ ຂງ, ແຫວຼ ຫືຼ ອາຍ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດສ້ ອນຂ້ນັ ອື່ນ ໂມເລກຸນຢູໃ່ ນທາດແຂງ ຈະຢູຕ່ ິດກນັ , ເຊ່ືອມຕ່ໍກັນທຸກ ນາໍ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕມ້ ຮູບທີສ່ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວາ່ ຮບູ ຮາ່ ງລັກສະ ທດິ ທາງ ແລະ ສັ່ນສະເທືອນ ຫຼື ເຄອ່ື ນຍ້າຍຕາມຕາໍ ແໜງ່ ທ່ີ ນະພາຍນອກຂອງຂທີ້ ຽນປ່ຽນແປງແນວໃດ ເມອື່ ຖກື ຄວາມ ແນນ່ ອນ ທາດແຂງມຮີ ບູ ຮາ່ ງຄງົ ທ.່ີ ໂມເລກນຸ ຢ່ໃູ ນທາດແຫວຼ ຮອ້ ນ. ເມືອ່ ຄູສໍາເລດັ ການສອນຂັ້ນອ່ນື ແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄນື ມາ ຈະຫາ່ ງກນັ ແຕວ່ າ່ ຍງັ ສາໍ ພນັ ກນັ ໂດຍມກີ ານເຊອ່ື ມທບ່ີ ຕ່ໍ ດິ ກນັ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກຮູບແຕມ້ ຂອງນັກຮຽນ. ແລະສາມາດເຄອື່ ນຍາ້ ຍໄດຫ້ າຼ ຍຂນ້ຶ ທາດແຫວຼ ຈະມຮີ ບູ ຮາ່ ງ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ຕາມພາຊະນະທ່ບີ ນັ ຈ.ຸ ຢູ່ໃນທາດອາຍ ໂມລະກຸນຈະມຊີ ອ່ ງ ຫວາ່ ງຫາຼ ຍ ແລະ ບໍຕ່ ິດຕກໍ່ ັນເລີຍ ພວກມັນຈະເຄື່ອນຍາ້ ຍ 1. ການປ່່ຽນແປງພາວະຂອງວັດັ ຖຸຸ ໂດຍບມ່ໍ ທີ ດິ ທແ່ີ ນນ່ ອນ ແລະ ຈະຕາໍ ກນັ . ໂມເລກຸນຢໃູ່ ນທາດ ອາຍຈະກະຈາຍໄປທົວ່ ໃນສງ່ິ ຂອງທ່ໃີ ຊ້ບັນຈຸ. 1) ທວນຄືນພາວະຂອງວດັ ຖຸ ໂດຍໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາ ດງ່ັ ນ້:ີ ນັກຮຽນທ່ເີ ວົາ້ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ັບການຊວ່ ຍ - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນຖ້າ້ ນັກັ ຮຽນເອົາົ ນ້ໍໍ�າກ້ອ້ ນອອກຈາກ ເຫອືຼ ເພ່ມີ ຕືມ່ ໃນການອະທິບາຍຄໍາສບັ ໃໝ່ “ໂມເລກນຸ ” ຕູ້້�ເຢັັນ ແລະ ເອົາົ ໄປໃສ່ໝ່ ໍ້້�ທີ່່�ຮ້້ອນ? ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ - ນັັກຮຽນຈະສັງັ ເກດເຫັັນຫຍັງັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນ? - ພາວະຂອງວັດັ ຖຸເຸ ກີີດການປ່ຽ່ ນແປງແນວໃດ? ຄສູ ັງເກດການສນົ ທະນາຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ໃຫກ້ ານ - ເກີດີ ການປ່ຽ່ ນແປງຫຍັງັ ແດ່ຢູ່່່�ໃນພາວະຂອງນ້ໍໍ�າກ້ອ້ ນ? ຊວ່ ຍເຫຼືອນກັ ຮຽນທນັ ທຖີ ້າຈໍາເປນັ . - ນັກັ ຮຽນຈະເຮັດັ ແນວໃດ ເພື່່�ອປ່ຽ່ ນນ້ໍໍ�າກັບັ ມາເປັນັ ນ້ໍໍ�າ ກ້ອ້ ນຄືເື ກົ່່�າ? ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) 2) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນເບ່ງິ ປ້ມຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ແລະ ອາ່ ນຂໍມ້ ູນ ໄປພ້ອມໆກນັ . ຖາ້ ນັກຮຽນເອົານາໍ້ ກ້ອນອອກຈາກຕູ້ 2. ໂມເລກຸນຸ ຂອງພາວະວັັດຖຸຸ ເຢນັ ແລະ ເອາົ ໃສໃ່ ນໝທ້ໍ ຮ່ີ ອ້ ນ, ທນັ ໃດນນ້ັ ນກັ ຮຽນຈະ 1) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນສາ້ ງແຜນວາດໃດໜ່ງຶ ທີ່ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຫນັ ການປ່ຽນແປງຂອງວດັ ຖຸ ມັນຈະປ່ຽນຈາກທາດ ການຈັດລຽງຂອງໂມເລກນຸ ໃນວັດຖຸແຂງ, ແຫວຼ ແລະ ແຂງ (ນາໍ້ ກອ້ ນ) ມາເປນັ ທາດແຫວຼ (ນາໍ້ ) ແລະ ຈະກາຍ ອາຍ ໂດຍໃຊ້ຂມ້ໍ ນູ ຢູ່ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 2. 116 ໑໑໖

2) ນັກຮຽນແຕລ່ ະຄົນແຕ້ມແຜນວາດໃດໜຶງ່ ທ່ີສະແດງ ທະນາ ດງ່ັ ນ:້ີ 19 ໃຫເ້ ຫັນການຈດັ ລຽງໂມເລກຸນຢໃູ່ ນວັດຖແຸ ຂງ, ແຫຼວ - ການເພີ່່�ມຄວາມຮ້ອ້ ນເຂົ້້�າໄປ ມີຜີ ົນົ ຕໍ່່�ການປ່ຽ່ ນແປງ ແລະ ອາຍ. ຄຽງຄກູ່ ບັ ການຈດັ ລຽງນນ້ັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນ 1-2 ປະໂຫຍກ ທີ່ອະທບິ າຍລກັ ສະນະສາໍ ຄັນຂອງແຕ່ ພາວະຂອງວັັດຖຸແຸ ນວໃດ? ລະພາວະວດັ ຖ.ຸ - ມັນັ ມີຜີ ົນົ ຕໍ່່�ໂມເລກຸນຸ ທີ່່�ປະກອບສ້າ້ ງເປັນັ ວັດັ ຖຸຄຸ ືແື ນວ 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນແຜນວາດຕາ່ ງໆພາຍໃນກຸມ່ . ໃດ? - ຄວາມຮ້້ອນມີີໜ້າ້ ທີ່່�ຫຍັັງແດ່່? ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ຄວາມຮອ້ ນແມນ່ ຮບູ ແບບຂອງພະລງັ ຄູສັງເກດຄວາມຖືກຕ້ອງໃນການແຕ້ມແຜ່ນວາດ ງານໜງ່ຶ ເມອ່ື ເພມ່ີ ພະລງັ ງານເຂາ້ົ ໄປໃນທາດໃດທາດ ແລະ ຂຽນຄາໍ ເວາົ້ ກ່ຽວກບັ ການຈັດລຽງໂມເລກຸນ, ຄໃູ ຫ້ ໜງ່ຶ ໂມເລກນຸ ທປ່ີ ະກອບສາ້ ງເປນັ ທາດນນ້ັ ຈະສນ່ັ ສະ ຊວ່ ຍເຫອືຼ ຖາ້ ຈາໍ ເປນັ . ເທອື ນຫາຼ ຍຂນ້ຶ . ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄດິ ກຽ່ ວກບັ ນາໍ້ ກອ້ ນຢໃູ່ ນ ໝ້ໍແລະສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ນາໍ້ ກອ້ ນເມອ່ື ຖກື ຄວາມຮອ້ ນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸບ� (5 ນາທີ)ີ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽ່ ນກນັ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ໃນຂະນະທນ່ີ ກັ ຮຽນທເ່ີ ຫອ່ືຼ ຕດິ ຕາມ. ໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ລະກຸມ່ ສະເໜແີ ຜນວາດ ແລະ ອ່ານປະ ໂຫຍກຕາ່ ງໆກຽ່ ວກບັ ວິທີການຈັດລຽງຂອງໂມເລກນຸ . ຜົນກະທບົ ຂອງຄວາມຮອ້ ນຕພ່ໍ າວະຂອງວດັ ຖຸ ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 - ເມື່່�ອເພີ່່�ມຄວາມຮ້້ອນໃສ່ວ່ ັັດຖຸແຸ ຂງ ໂມເລກຸນຸ ຂອງ ມັັນຈະສັ່່�ນຫຼຼາຍຂຶ້້�ນ. ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ 1) ໃຫນ້ ັກຮຽນສົນທະນາພາຍໃນກມຸ່ . - ບາງອະນຸຸພາກ ຈະເລີ່່�ມເຄື່່�ອນທີ່່�ຫ່າ່ ງກັັນອອກຫຼາຼ ຍ - ນັັກຮຽນຈະລະລາຍນ້ໍໍ�າກ້້ອນໃຫ້ໄ້ ວທີ່່�ສຸຸດໄດ້ດ້ ້້ວຍວິິ ຂຶ້້�ນ, ທາດແຂງຈະຂະຫຍາຍອອກ ແລະ ເພີ່່�ມຂະ ທີີໃດ? ໜາດຂຶ້້�ນເທື່່�ອລະໜ້້ອຍ. ເມື່່�ອເພີ່່�ມຄວາມຮ້ອ້ ນເຂົ້້�າ - ແຕ່ລ່ ະຂັ້້�ນຕອນນັກັ ຮຽນຈະເຮັດັ ແນວໃດ?ແລະຍ້ອ້ ນ ໄປຫຼາຼ ຍເທົ່່�າໃດ ການສັ່່�ນສະເທືອື ນກໍ່່�ຈະເພີ່່�ມຂຶ້້�ນ ໂມ ຫຍັງັ ? ເລກຸຸນບາງອັັນຈະຕໍໍາກັັນ ເຮັັດໃຫ້້ບາງສ່່ວນແຕກ - ຖ້າ້ ນັກັ ຮຽນສາມາດໃຊ້ແ້ ຕ່ສ່ ິ່່�ງທີ່່�ນັກັ ຮຽນມີຢີ ູ່່�ໃນໂຕະ ອອກ ຊຶ່່�ງໂຄງຮ່າ່ ງຂອງທາດແຂງ ເລີ່່�ມແຕກອອກ ຂອງນັັກຮຽນຈະເຮັັດແນວໃດ ເພື່່�ອໃຫ້້ນ້ໍໍ�າກ້ອ້ ນລະ ແລະ ທາດແຂງນ້ັັ�ນຈະເລີ່່�ມລະລາຍ. ລາຍໄວຂຶ້້�ນ? 2) ຄູອະທິບາຍໃນຊົ່ວໂມງນ້ີ ຈະເນນ້ັ ເລ່ືອງສາເຫດ ແລະ 117 ຂນັ້ ຕອນການປ່ຽນແປງພາວະຂອງທາດຕ່າງໆ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັນ້ ອນື່ ນາໍ ໃຫ້ນັກຮຽນປະຕິບດັ ກິດຈະກໍາເປນັ ຄູ່ ເພ່ອື ສນົ ທະນາ 3 ວິທີ ທີຈ່ ະລະລາຍນ້ໍາກອ້ ນ ເມອື່ ຄູສາໍ ເລັດການສອນຂັ້ນອື່ນ ແລ້ວ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນັ້ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປ່ຽນ ຄວາມຄດິ ເຫັນ. ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) 3. ຜົົນກະທົົບຂອງຄວາມຮ້້ອນຕໍ່່�ພາວະວັັດຖຸຸ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄດິ ກຽ່ ວກບັ ການຈດັ ລຽງຂອງໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນຊວົ່ ໂມງທີ 1 ທໄ່ີ ດຮ້ ຽນມາແລວ້ ໂດຍໃຫຈ້ ບັ ຄສູ່ ນົ ໑໑໗

- ໃນຂະນະທີ່່�ທາດແຫຼວຼ ລະລາຍ ມັນັ ປ່ຽ່ ນຮູບູ ຕາມພາ ເທງິ ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາທິດການເຄອ່ື ນເໜງັ ຂອງໂມເລກນຸ ຊະນະທີ່່�ບັນັ ຈຸຸເມື່່�ອເພີ່່�ມຄວາມຮ້ອ້ ນເຂົ້້�າໄປໂມເລກຸນຸ ແລະ ຊອ່ ງຫວາ່ ງຕາ່ ງໆຂອງໂມເລກນຸ ເມອ່ື ໄດຮ້ ບັ ຄວາມ ໄດ້້ຮັບັ ພະລັັງງານເພີ່່�ມຂຶ້້�ນ ຈະເຄື່່�ອນຍ້້າຍ ແລະ ສັ່່�ນ ຮອ້ ນຈະເປນັ ແນວໃດ. ແຕລ່ ະສວ່ ນຂອງຂຄໍ້ ວາມ ຄຈູ ະ ຫຼາຼ ຍຂຶ້້�ນ ອະນຸພຸ າກຕ່າ່ ງໆຈະເຄື່່�ອນທີ່່�ຫ່າ່ ງກັນັ ອອກ ຖາມນັກຮຽນວາ່ : ຫຼຼາຍຂຶ້້�ນ ແລະ ທາດແຫຼຼວຈະຂະຫຍາຍອອກ. - ດຽວນີ້້�ນັກັ ຮຽນຢູ່່�ໃນພາວະໃດຂອງວັດັ ຖຸ?ຸ ທາດແຂງ? ທາດແຫຼຼວ? ທາດອາຍ? ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຄູສັງເກດການປະຕິບັດກິດຈະກໍາຫ້ິນຼ ບົດບາດສົມມຸດ ພອ້ ມໃຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫອືຼ ທນັ ທຖ່ີ າ້ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງການ. 19 - ເມື່່�ອເພີ່່�ມຄວາມຮ້ອ້ ນເຂົ້້�າໄປຫຼາຼ ຍເທົ່່�າໃດ ອະນຸພຸ າກ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂ້ັນອ່ືນ ຈະສັ່່�ນສະເທືອື ນ ແລະ ຕໍາໍ ກັນັ ຫຼາຼ ຍຂຶ້້�ນ ບາງໂມເລກຸນຸ ຕໍາໍ ກັນັ ຫຼຼາຍຈົນົ ອອກຈາກທາດແຫຼຼວ ທາດແຫຼຼວທີ່່� ນໍາ ໃຫມ້ ອບໝາຍນັກຮຽນໜ່ງຶ ຄນົ ຕິດຕາມກວດກາເພື່ອນາໍ ພາກດິ ຈະກໍາ ໂດຍອາ່ ນແຕ່ລະຂນັ້ ຕອນ ໃນຂະນະທ່ນີ ັກຮຽນ ຖືືກຕົ້້�ມຈະປ່ຽ່ ນເປັນັ ທາດອາຍ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຄົນອື່ນໆປະຕິບັດ ເມ່ອື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂັ້ນອ່ືນແລ້ວ ໃຫ້ ກບັ ຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນເຮັດການສາທິດການ ປຽ່ ນແປງຂອງວດັ ຖເຸ ມືອ່ ຖືກຄວາມຮອ້ ນ. ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) - ໂມເລກຸຸນຂອງທາດອາຍ ຈະເຄື່່�ອນໂຕໄດ້້ໄວຫຼາຼ ຍ 4. ທົົດລອງການປ່່ຽນແປງໂມເລກຸຸນຂອງທາດອາຍ ຢູ່່�ທຸຸກທິດິ ທາງ ພະລັງັ ງານຄວາມຮ້້ອນເຮັັດໃຫ້ໂ້ ມ ເມືອື ຖືືກຄວາມຮ້ອ້ ນ ແລະ ຄວາມເຢັນັ ເລກຸນຸ ສືບື ຕໍ່່�ຕໍໍາກັັນແຮງຂຶ້້�ນ ແລະ ຟົ້້�ງອອກຈາກກັນັ . 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ງິ ການສາທິດດ່ງັ ຕ່ໄໍ ປນ້ີ ຢູ່ໃນປຶມ້ ແບບ - ໂມເລກຸນຸ ຂອງທາດອາຍກະຈາຍໂຕອອກໄປທຸກຸ ທິດິ ຮຽນຂໍ້ທີ 4 ເກີດຫຍງັ ຂ້ຶນເມື່ອທາດອາຍໄດຮ້ ບັ ຄວາມ ທາງ. ຮອ້ ນ. ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ອງີ ຕາມການສງັ ເກດຂອງນກັ ຮຽນ ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດແ້ ຕ້ມແຜນວາດໃດໜຶ່ງ ພອ້ ມທັງຂຽນ 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນຈະໄດສ້ ະແດງບດົ ບາດສມົ ມດຸ 1 - 2 ປະໂຫຍກທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ໂມ ກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນທາດແຂງເມອ່ື ເລກນຸ ຢໃູ່ ນປມຸ ເປາ້ົ ແລະ ກະຕກຸ ນາໍ້ ເມອ່ື ໄດຮ້ ບັ ຄວາມ ເພມ່ີ ຄວາມຮອ້ ນເຂາ້ົ ໄປ. ກດິ ຈະກາໍ ນອ້ີ າດຈະໄປເຮດັ ຮອ້ ນ. ຂ້າງນອກ ຖ້າມສີ ະຖານທີ່ ຫືຼ ຢພູ່ າຍໃນຫ້ອງ. ຄູໃຫ້ ນກັ ຮຽນເລມ່ີ ປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ໂດຍການເອາົ ມກື ອດ 2) ຄູເຮດັ ການທດົ ລອງ ກຽ່ ວກັບການປ່ຽນແປງຂອງທາດ ເອກິ ຕນົ ເອງ ແລະ ເອາົ ບາ່ ໄຫໄ່ຼ ປຈກຸ ບັ ບາ່ ໄຫຂ່ຼ ອງນກັ ອາຍເມອ່ື ຖືກຄວາມຮ້ອນ ແລະ ຄວາມເຢັນ. ຮຽນຄນົ ອນື່ ເປັນກ່ມຸ ແລະ ແຕ່ລະຄນົ ໃຫເ້ ຄ່ືອນເໜັງ ຄ່ອຍໆ. ຈຸດປະສົງການສາທດິ : ເພ່ອື ໃຫ້ນກັ ຮຽນສາມາດຄາດ ຄະເນ ແລະ ສງັ ເກດການປຽ່ ນແປງໂມເລກນຸ ຂອງທາດ 4) ໃນຂະນະທຄ່ີ ອູ າ່ ນແຕລ່ ະປະໂຫຍກຕາມຂຄ້ໍ ວາມຂາ້ ງ ອາຍ ເມອ່ື ຖກື ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ຄວາມເຢັນ. ອຸປະກອນ: ປມຸ ເປ້າົ 1 ໜ່ວຍ, ກະຕຸກນໍ້າເປ່າົ 1 ຕຸກ, ຖວ້ ຍໃຫຍ່ ຫືຼ ພາຖາດໃຫຍ່ 2 ອັນ, ນ້າໍ ເຢັນ, ນ້າໍ ຮ້ອນ, ນໍ້າກ້ອນ (ຖາ້ ມ)ີ . ຂນ້ັ ຕອນການທົດລອງ: ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ເອາົ ປາກຂອງປຸມເປາົ້ ສຸບໃສປ່ າກກະ ຕຸກ ແລະ ເອາົ ໄປປະໄວ້ໃນອຸນຫະພມູ ຂອງຫອ້ ງ. 118 ໑໑໘

ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສງັ ເກດປມຸ ເປາົ້ ແລະ ຄາດຄະເນວາ່ 19 ມັນຈະມກີ ານປຽ່ ນແປງແນວໃດ ເມອ່ື ເອາົ ກະຕກຸ ໄປ ຈຸ່ມໃສ່ນາ້ໍ ຮອ້ ນ. 119 ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ເອາົ ກະຕກຸ ໄປຈມຸ່ ໃສຖ່ ວ້ ຍນາ້ໍ ຮອ້ ນແລະ ສງັ ເກດປຸມເປ້າົ . ຂ້ັນຕອນທີ 4: ຫຼງັ ຈາກ 2-3 ນາທີ ເອົາກະຕຸກໄປຈຸ່ມ ໃສ່ນ້າໍ ເຢັນ ຫຼື ນ້າໍ ປະສມົ ນາ້ໍ ກອ້ ນ ແລະ ສງັ ເກດ ປຸມເປົາ້ ນນັ້ . 3) ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດ້ບັນທຶກ ແລະ ລາຍງານຜົນການທົດ ລອງ ໂດຍປະຕບິ ດັ ຕາມດ່ັງນ:ີ້ - ແຕ້ມ້ ແຜນວາດ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ອະ ທິບິ າຍສິ່່�ງທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັັບໂມເລກຸນຸ ຢູ່່�ໃນກະຕຸກຸ ທີ່່�ຢູ່່� ໃນອຸຸນຫະພູມູ ຂອງຫ້້ອງວ່າ່ ເປັັນຄືືແນວໃດ? - ແຕ້ມ້ ແຜນວາດ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ອະ ທິິບາຍສິ່່�ງທີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນກັັບໂມເລກຸຸນຢູ່່�ໃນກະຕຸກຸ ແລະ ປຸມຸ ເປົ້້�າທີ່່�ຢູ່່�ໃນນ້ໍໍ�າຮ້້ອນວ່າ່ ເປັັນຄືືແນວໃດ? - ແຕ້້ມແຜນວາດ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ອະ ທິບິ າຍສິ່່�ງທີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນ ເມື່່�ອເອົາົ ກະຕຸຸກອອກຈາກນ້ໍໍ�າ ຮ້້ອນ ແລະ ເອົົາໄປໃສ່ນ່ ້ໍໍ�າເຢັັນ. ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ງັ ເກດການແຕມ້ ແຜນວາດ ແລະ ການຂຽນຄາໍ ອະ ທິບາຍການປຽ່ ນແປງຂອງໂມເລກນຸ ຢໃູ່ ນທາດອາຍ ເມ່ອື ຖືກຄວາມຮ້ອນ ແລະ ຄວາມເຢນັ ໂດຍໃຊເ້ ກນການໃຫ້ ຄະແນນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸບ� (5 ນາທີີ) 1) ຄຕູ ັງ້ ຄາໍ ຖາມວ່າ: - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ໂມເລກຸນຸ ເມື່່�ອທາດອາຍຖືກື ຄວາມ ຮ້້ອນ ແລະ ຄວາມເຢັັນ? ໃຊ້້ແຜນວາດຂອງນັັກຮຽນ ແລະ ອ່າ່ ນປະໂຫຍກຄໍາໍ ເວົ້້�າຕ່່າງໆ ເພື່່�ອອະທິິບາຍ. 2) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນ 2-3 ຄນົ ລກຸ ຂນຶ້ ຕອບ. ໑໑໘

ບົດົ ທີີ 20 ການລະລາຍຂອງວັັດຖຸໃຸ ນນໍ້້�າ ເວລາ 2 ຊົ່່�ວໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົົງ ທາດແຫຼວເປັນສ່ວນຫາຼ ຍ ເປັນຕນ້ົ ແມ່ນ ນ້າໍ . ນາ້ໍ ເຮັດ ໃຫເ້ ກດີ ການລະລາຍ. ທາດລະລາຍ ເກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ທາດ ໃຫ້ນ້ ັັກຮຽນສາມາດ: ຖກື ລະລາຍສມົ ປນົ ຢໃູ່ ນທາດພາລະລາຍເປນັ ເນອ້ື ດຽວ. 2. ການລະລາຍ ແມນ່ ການວດັ ແທກປະລມິ ານຂອງທາດ 1. ທົດລອງກ່ຽວກັບການລະລາຍ ແລະ ບລ່ໍ ະລາຍ ຂອງວັດຖໃຸ ນນ້າໍ . (ທາດຖກື ລະລາຍ) ທຈ່ີ ະສມົ ປນົ ຢໃູ່ ນທາດພາລະລາຍ ໃດໜງຶ່ ສະເພາະ. ຖ້າທາດທ່ບີ ລໍ່ ະລາຍໃນທາດພາລະ 2. ເຮດັ ການທດົ ລອງທຍ່ີ ຕຸ ທິ າໍ ເພອ່ື ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ລາຍສະເພາະໃດໜຶ່ງ ທາດນັ້ນ ແມ່ນທາດທີ່ບມໍ່ ີເງ່ອື ນ ປັດໄຈທ່ມີ ີຜນົ ຕກ່ໍ ານລະລາຍຂອງວດັ ຖໃຸ ນນາໍ້ . ໄຂໃນການລະລາຍ. 3. ປດັ ໄຈທມ່ີ ຜີ ນົ ຕເ່ໍ ວລາ ໃນການລະລາຍຂອງທາດແຂງ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ຄ:ື - ອຸນຸ ຫະພູູມຂອງທາດພາລະລາຍ (ຖ້າ້ ຢູ່່�ນ້ໍໍ�າຮ້ອ້ ນຈະ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ລະລາຍໄວຂຶ້້�ນ). 20 ປະຕິບັດກິດຈະກາໍ . - ຂະໜາດຂອງທາດຖືກື ລະລາຍ (ຖ້າ້ ເປັນັ ເມັດັ ນ້ອ້ ຍໆ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫ້ຄະແນນລຸມ່ ນ້ີ ເພ່ອື ປະເມີນ ນັກຮຽນ. ຈະລະລາຍໄວຂຶ້້�ນ). - ການເຄື່່�ອນເໜັງັ ຂອງທາດຖືກື ລະລາຍ (ການຄົນົ ເຮັດັ ເຮດັ ການທດົ ລອງທ່ີຍຸຕທິ ໍາ ເພື່ອສະແດງ ຄະແນນ ໃຫ້ເຫັນປັດໄຈທີ່ມີຜົນຕໍ່ການລະລາຍ ໃຫ້້ເກີີດການລະລາຍໄວຂຶ້້�ນ). ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂອງວັດຖໃຸ ນນໍາ້ IV. ສື່່ກ� ານຮຽນການສອນ ເຮດັ ການທົດລອງທ່ຍີ ຸຕທິ ໍາ ເພອື່ ສະແດງ 1. ຊວົ່ ໂມງທີ 1: ຈອກແກ້ວ, ບວ່ ງກາເຟ ຫືຼ ບວ່ ງ ນອ້ ຍ, ດນິ ຊາຍ, ເກືອ, ແປ້ງນວົ , ດິນ, ນາໍ້ ໝາກ 3 ໃຫເ້ ຫນັ ປດັ ໄຈທມ່ີ ຜີ ນົ ຕກ່ໍ ານລະລາຍຂອງ ນາວ ແລະ ນ້ໍາຕານ ຕ່ໍ 1 ກມຸ່ . ວດັ ຖໃຸ ນນາໍ້ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ການທດົ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ຈອກແກວ້ 3 ໜວ່ ຍ, ນໍາ້ ຕານ, ລອງໄດຢ້ າ່ ງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ບ່ວງກາເຟ ຫຼື ບ່ວງນອ້ ຍ, ນາໍ້ ເຢນັ ແລະ ນໍາ້ ຮ້ອນ ຕ່ກໍ ່ມຸ . ເຮັດການທົດລອງທ່ຍີ ຸຕທິ າໍ ເພື່ອສະແດງ ໃຫເ້ ຫນັ ປດັ ໄຈທມ່ີ ຜີ ນົ ຕກ່ໍ ານລະລາຍຂອງ 2 ວດັ ຖຸໃນນ້ໍາ ແລະ ສາມາດອະທບິ າຍຜົນ ການທດົ ລອງໄດ້ ແຕໄ່ ດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍເຫອືຼ V. ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ຈາກຄນົ ອືນ່ . ເຮດັ ການທດົ ລອງທີຍ່ ຕຸ ທິ ໍາ ເພອ່ື ສະແດງ ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 1 1 ໃຫເ້ ຫນັ ປດັ ໄຈທມ່ີ ຜີ ນົ ຕກ່ໍ ານລະລາຍຂອງ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່�ບ່ ົດົ ຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ວດັ ຖໃຸ ນນໍາ້ ໄດ້ ແຕ່ໄດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍເຫືຼອ 1) ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ : - ພວກເຮົາົ ເຮັດັ ນ້ໍໍ�າໝາກນາວແນວໃດ? ຈາກຄນົ ອ່ນື . - ເມື່່�ອເອົາົ ນ້ໍໍ�າຕານເທໃສ່່ຈອກນ້ໍໍ�າ ແລະ ຫຼັັ�ງຈາກນັ້້�ນ ບີີບນໍ້້�າໝາກນາວໃສ່່ ຈະເກີີດຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ນ້ໍໍ�າຕານ? ບໍ່ສາມາດເຮັດການທົດລອງທ່ີຍຸຕິທໍາ 0 ເພ່ືອສະແດງໃຫ້ເຫັນປັດໄຈທີ່ມີຜົນຕ່ໍ ການລະລາຍຂອງວດັ ຖໃຸ ນນໍ້າໄດ.້ - ຍ້້ອນຫຍັງັ ນ້ໍໍ�າຕານຈຶ່່�ງກາຍເປັນັ ແນວນັ້້�ນ? III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ 2-3 ຄນົ ຕອບ. 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ບດົ ນແ້ີ ມນ່ ສບື ຕມ່ໍ າຈາກບດົ ທີ 19 ແລະ 1. ທາດຖືກລະລາຍ ແມນ່ ທາດທລີ່ ະລາຍໃນທາດແຫຼວ ເຮັດໃຫ້ເກດີ ທາດລະລາຍ. ທາດພາລະລາຍຈະແມ່ນ ຈະໄດ້ອະທບິ າຍຕື່ມອກີ ກ່ຽວກັບທາດຕາ່ ງໆ ແລະ ໂມ 120 ໑໒໐

ເລກນຸ ຂອງມນັ ເປນັ ຄແື ນວໃດ. ລາຍໃນນ້ໍໍ�າໄດ້?້ 20 - ນັກັ ຮຽນຈະສັັງເກດອັນັ ໃດ? ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັນ້ ອື່ນ - ນັກັ ຮຽນຈະຮັບັ ປະກັນັ ໄດ້ແ້ ນວໃດວ່າ່ ການທົດົ ສອບ ນໍາ ໃຫ້ຂຽນ 3 ຄາໍ ຖາມ ເພອື່ ເປັນການແນະນໍາບົດຮຽນໃສກ່ ະ ດານ ແລະ ໃຫ້ແບ່ງນກັ ຮຽນເປັນກຸ່ມນອ້ ຍ ເພອ່ື ເຮດັ ນໍ້າໝາກ ນີ້້� ແມ່ນ່ ການທົົດສອບທີ່່�ຍຸຸຕິິທໍາໍ ? ນາວ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມທຂ່ີ ຽນຢກູ່ ະດານ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການ 3) ນັກຮຽນສົນທະນາເປນັ ຄູ່ ແລະ ແລກປ່ຽນຄວາມຄິດ ສອນຂນ້ັ ອ່ືນແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນ ອະທບິ າຍສງ່ິ ທໄີ່ ດສ້ ັງເກດເຫັນ. ເຫັນໄປເທ່ອື ລະຄໍາຖາມ. ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ັນອນື່ ນາໍ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄາໍ ຖາມຕາ່ ງໆໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ 1. ທາດລະລາຍ ທະນາເປນັ ຄູ. ເມືອ່ ຄູສາໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນື່ ແລ້ວ ໃຫກ້ ັບ ຄນື ມາ ຂນັ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄິດເຫັນ. 1) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນປະສມົ ນາໍ້ ໝາກນາວ ໂດຍປະກອບ ມນີ າໍ້ , ນາໍ້ ຕານ ແລະ ນາໍ້ ໝາກນາວ. 4) ຄູບອກນກັ ຮຽນວ່າ ການທດົ ລອງຕໄໍ່ ປນ້ີຈະເປນັ ການ ທດົ ລອງທຍ່ີ ຕຸ ທິ າໍ ແລະ ຈະມແີ ຕຕ່ ວົ ປຽ່ ນດຽວທຈ່ີ ະປຽ່ ນ 2) ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ ໃນແຕ່ລະຄັງ້ ຊຶງ່ ການທດົ ລອງນ້ີ ທາດຖືກລະລາຍຈະ - ສີີຂອງສ່່ວນປະສົມົ ນ້ໍໍ�າໝາກນາວແຕ່່ລະຢ່າ່ ງ ເຊັ່່�ນ: ເປນັ ຕົວປຽ່ ນ ສວ່ ນເງອ່ື ນໄຂອື່ນໆຍງັ ແມນ່ ອນັ ເກາ່ົ . ນ້ໍໍ�າ, ນ້ໍໍ�າຕານ ແລະ ນ້ໍໍ�າໝາກນາວ ເປັັນສີຫີ ຍັັງ? - ນ້ໍໍ�າຕານ ແລະ ນ້ໍໍ�າໝາກນາວທີ່່�ລະລາຍຢູ່່�ໃນນ້ໍໍ�າແລ້ວ້ 5) ໃຫ້ນັກຮຽນປະຕບິ ດັ ຕາມການທດົ ລອງຢູ່ໃນປມ້ຶ ແບບ ເປັັນສີຫີ ຍັງັ ? ຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ໃນຂະນະທຄ່ີ ກູ າໍ ລງັ ອະທບິ າຍຂນ້ັ ຕອນການ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ນ້ໍໍ�າຕານ ເມື່່�ອມັນັ ປະສົມົ ກັບັ ນ້ໍໍ�າ ແລະ ທດົ ລອງ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດຄ້ າດຄະເນ ແລະ ຈາກນນ້ັ ໃຫ້ ນ້ໍໍ�າໝາກນາວ? ບອກວາ່ ທາດໃດສາມາດລະລາຍໃນນາໍ້ ແລະ ທາດ - ນ້ໍໍ�າຕານຫາຍໄປໃສ? ມັັນຍັັງຢູ່່�ໃນຈອກຄືືເກົ່່�າບໍ່່�? ໃດບໍ່ສາມາດລະລາຍໃນນາໍ້ ໂດຍເຮັດການທົດລອງ - ນັກັ ຮຽນຮູ້້�ໄດ້້ແນວໃດ? ລົດົ ຊາດຂອງນ້ໍໍ�າຕານເປັນັ ແລະ ຕື່ມຂໍ້ມູນໃສຕ່ າຕະລາງດ່ງັ ລຸ່ມນີ:້ ແນວໃດ? ລົົດຊາດນ້ໍໍ�າໝາກນາວເປັນັ ແນວໃດ? ທາດຖືກ ການຄາດຄະເນ ຜົນການສງັ ເກດ 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສບື ຕໍ່ສົນທະນາ ແລະ ແລກປຽ່ ນບດົ ຮຽນ ລະລາຍ ລະລາຍ ບ່ລໍ ະລາຍ ລະລາຍ ບ່ລໍ ະລາຍ ພາຍໃນກຸມ່ . ນ້ໍາຕານ 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສັງເກດແຜນວາດ ແລະ ອາ່ ນຂ້ໍຄວາມຢູ່ ດນິ ຊາຍ ໃນປຶ້ມແບບຮຽນຂໍ້ທີ 1. ໃນຂະນະທ່ຄີ ແູ ນະນໍາຄໍາສັບ ແປງ້ ນົວ “ທາດພາລະລາຍ”, “ທາດຖກື ລະລາຍ” ແລະ “ທາດລະ ເກືອ ລາຍ”. ດນິ 2. ຄວາມສາມາດໃນການລະລາຍ ແລະ ບໍ່່�ລະລາຍ 6) ຄສູ າທດິ ຂນ້ັ ຕອນການທດົ ລອງ ໂດຍເລມ່ີ ຈາກການທດົ ຂອງວັດັ ຖຸຸໃນນໍ້້�າ ລອງດວ້ ຍນາໍ້ ຕານທເ່ີ ປນັ ທາດຖກື ລະລາຍ ໃນຂະນະທ່ີ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຕດິ ຕາມຂນ້ັ ຕອນຕາ່ ງໆ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ 1) ຄູແນະນາໍ ຄາໍ ສບັ ທາດທ່ສີ າມາດລະລາຍໃນນ້ໍາ ແລະ ຂທ້ໍ ີ 2. ໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານຂ້ມໍ ູນຢູ່ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 2 ໄປ ພອ້ ມໆກັນ. ທດົ ລອງຄວາມສາມາດໃນການລະລາຍຂອງວດັ ຖໃຸ ນນາໍ້ ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດບອກໄດວ້ າ່ ວດັ ຖຸ 2) ຈາກນັ້ນຄູຕັງ້ ຄໍາຖາມ ດັ່ງນ:້ີ - ຖ້າ້ ມີີທາດໃດໜຶ່່�ງລະລາຍຢູ່່�ໃນນ້ໍໍ�າ ນັັກຮຽນຈະທົດົ ໃດທສ່ີ າມາດລະລາຍໃນນາໍ້ ແລະ ວດັ ຖໃຸ ດບສ່ໍ າມາດ ສອບແບບໃດ? ລະລາຍໃນນາ້ໍ . - ນັກັ ຮຽນຈະຮູ້້�ໄດ້ແ້ ນວໃດວ່າ່ ວັດັ ຖຸໃຸ ດສາມາດລະລາຍ ອປຸ ະກອນ: ຈອກແກວ້ , ບວ່ ງກາເຟ ຫືຼ ບວ່ ງນອ້ ຍ, ເກອື , ໃນນ້ໍໍ�າໄດ້?້ ແປງ້ ນວົ ແລະ ດນິ ປກູ ຝງັ . - ນັກັ ຮຽນຈະຮູ້້�ໄດ້້ແນວໃດວ່່າ ວັັດຖຸໃຸ ດບໍ່່�ສາມາດລະ ໑໒໑ 121

ຂນ້ັ ຕອນການທດົ ລອງ: ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ຸ ບ (5 ນາທີີ) - ເທນໍ້້�າໃສ່ເ່ ຄິ່່�ງຈອກ ແລະ ຂີດີ ໝາຍເສັ້້�ນໃສ່ດ່ ້າ້ ນນອກ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນບດົ ຮຽນ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ ໜງ່ຶ ຂອງຈອກ ເພື່່�ອໃຫ້້ເຫັນັ ລະດັບັ ນ້ໍໍ�າ. ນາໍ ສະເໜຜີ ນົ ການທດົ ລອງໄປເທອ່ື ລະຕວົ ຢາ່ ງ, ສວ່ ນ - ຕັກັ ເອົາົ ເກືືອ (ທາດຖືກື ລະລາຍ) 1 ບ່່ວງກາເຟເທໃສ່່ ຈອກນ້ໍໍ�າ. ນກັ ຮຽນສ່ວນທີເ່ ຫອືຼ ໃຫປ້ ະຕິບດັ ດງັ່ ນ້ີ: - ຂຽນການຄາດຄະເນໃສ່ຕ່ າຕະລາງ, ນໍ້້�າຕານຈະລະ ຕົວຢ່າງ: ລາຍໃນນ້ໍໍ�າ ຫຼືື� ບໍ່່�. - ຍົກົ ໂປ້ມ້ ືຂື ຶ້້�ນ () ຖ້າ້ ວ່າ່ ນໍ້້�າຕານລະລາຍໃນນໍ້້�າໄດ້.້ - ໃຊ້ບ້ ່ວ່ ງຄົນົ 10 ຮອບ. - ເອົົາໂປ້້ມືືລົງົ () ຖ້າ້ ວ່າ່ ນໍ້້�າຕານບໍ່່�ລະລາຍໃນນໍ້້�າ. - ຕື່່�ມຂໍ້້�ມູນູ ໃສ່່ຕາຕະລາງກ່່ຽວກັບັ ເກືອື (ທາດຖືືກລະ 2) ໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ແບບດຽວກນັ ຈນົ ກວາ່ ຈະໝດົ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງ ລາຍ) ທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້້ສັັງເກດເຫັນັ . - ເທນ້ໍໍ�າອອກຈາກຈອກ ແລະ ຈາກນັ້້�ນສືືບຕໍ່່�ປະຕິິບັັດ ວັດຖຸທີ່ນໍາມາທດົ ລອງ. ໃນຮູບູ ແບບດຽວກັັນກັັບທາດຖືືກລະລາຍອື່່�ນໆ. 3) ຄູສະຫຸບຼ ວ່າ ວດັ ຖຊຸ ະນິດຕາ່ ງກັນສາມາດລະລາຍໃນ ນໍ້າແຕກຕາ່ ງກັນ. ຖາ້ ໃຊກ້ ານລະລາຍໃນນ້ໍາເປນັ ເກນ ສາມາດແບ່ງວດັ ຖຸອອກເປັນ 2 ປະເພດ ຄື: ວດັ ຖທຸ ີ່ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ລະລາຍໃນນາ້ໍ ແລະ ວດັ ຖທຸ ່ບີ ່ໍລະລາຍໃນນ້າໍ . 4) ຄອູ ະທິບາຍວາ່ ເມອ່ື ເອາົ ນາໍ້ ຕານໃສ່ນ້າໍ , ນາໍ້ ຈະແຍກ 20 ຄສູ ງັ ເກດຄວາມເຂາ້ົ ເຂາ້ົ ໃຈກຽ່ ວກບັ ການທດົ ສອບ ແລະ ອະນພຸ າກນອ້ ຍໆຂອງນາໍ້ ຕານ ຊງ່ຶ ເຮາົ ບສ່ໍ າມາດເບງ່ິ ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຄນົ ໃດຍງັ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈ ຄຕູ ອ້ ງໃຫ້ການຊວ່ ຍ ເຫນັ ໄດ້ ຍອ້ ນເຫດຜນົ ດງ່ັ ກາ່ ວ ຈງ່ຶ ເຮດັ ໃຫນ້ າໍ້ ຕານລະ ເຫຼືອທັນທີຖ້າມຄີ ວາມຈໍາເປັນ. ລາຍໃນນໍ້າ. ສາໍ ລັບດນິ ຊາຍ ນາໍ້ ບສໍ່ າມາດແຍກອະນຸ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ພາກຂອງມນັ ໄດ້ ເພາະວາ່ ອະນພຸ າກຂອງດນິ ຊາຍຈບັ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ກັນແໜ້ນ ດງ່ັ ນັນ້ , ດິນຊາຍຈຶງ່ ບລ່ໍ ະລາຍໃນນາ້ໍ . 3. ທົົດລອງຄວາມສາມາດໃນການລະລາຍ ແລະ ບໍ່່� ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 2 ລະລາຍຂອງວັດັ ຖຸໃຸ ນນໍ້້�າ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່�ບ່ ົດົ ຮຽນ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄູໃຫ້ນັກຮຽນຈບັ ກມຸ່ ເພອື່ ເຮດັ ການທົດລອງ ໂດຍໃຫ້ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ໃນກມຸ່ ຜດັ ປຽ່ ນກນັ ປະສມົ ທາດຖກື 1) ນໍາສະເໜີບດົ ຮຽນໃໝ່ ໂດຍຄູຖາມນັກຮຽນວ່າ ເປັນ ລະລາຍ ແລະ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຕ້ອງຕມື່ ຂ້ໍມນູ ໃສ່ ຫຍງັ ພວກເຮົາໃຊນ້ ້າໍ ຮ້ອນ ເມອື ເວລາແຕ່ງກາເຟ ຫຼື ຕາຕະລາງໃນປ້ມຶ ຂຽນຂອງຕົນເອງ. ໂອວນັ ຕນິ . 2) ຄູທວນຄືນນັກຮຽນກຽ່ ວກບັ ເງອ່ື ນໄຂ່ຕ່າງໆ ຂອງການ 2) ໃຫ້ນກັ ຮຽນ 2-3 ຄົນ້ ຕອບ ທດົ ລອງທຍ່ີ ຕຸ ທິ າໍ ເຊນ່ັ : ຕອ້ ງມປີ ະລມິ ານນາໍ້ ຢໃູ່ ນຈອກ 3) ຄອູ ະທິບາຍວ່າ ຢູໃ່ ນຊົ່ວໂມງນີ້ ພວກເຮົາຈະໄດ້ສໍາ ເທາ່ົ ກນັ , ປະລມິ ານຂອງທາດຖກື ລະລາຍຕອ້ ງແມນ່ 1 ບ່ວງເຕມັ ເທາົ່ ກັນໃນແຕ່ລະຄງ້ັ , ຕ້ອງຄນົ ພຽງແຕ່ 10 ຫວຼ ດປດັ ໄຈຕາ່ ງໆ ທມ່ີ ຜີ ນົ ຕຄ່ໍ ວາມສາມາດໃນການລະ ຮອບເທ່ົານນ້ັ ເພອ່ື ລະລາຍທາດຢ່ໃູ ນນ້ໍາ. ລາຍຂອງວດັ ຖຸ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອ່ືນ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕມ້ ຕາຕະລາງ ແລະ ປະຕບິ ດັ ການທດົ ນໍາ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ້ມແຜນວາດ ທສີ່ ະແດງໃຫ້ເຫັນສ່ິງທເ່ີ ກີດ ລອງ. ຂນ້ຶ ເມອ່ື ມວີ ດັ ຖໃຸ ດໜງ່ຶ ລະລາຍໃນນາໍ້ ແລະ ບສ່ໍ າມາດລະລາຍ ໃນນ້ໍາ. ເມືອ່ ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂ້ັນອ່ນື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນອະທິບາຍແຜນວາດ ແລະ ສງິ່ ທ່ີ ເກດີ ຂ້ນຶ ໃນແຜນວາດນນ້ັ . ຄສູ ງັ ເກດນກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ແລະ ຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມເຈະຈມ້ີ ເພອ່ື ໃຫໄ້ ດຄ້ າໍ ຕອບທຖ່ີ ກື ຕອ້ ງ ແລະ ໃຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫອືຼ ທນັ ທຖີ າ້ ຈາໍ ເປນັ . 122 ໑໒໒

ຂັ້້�ນຈັດັ ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ - ມັນັ ຄືືກັັນບໍ່່� ຫຼືື� ຕ່່າງກັັນ? ຕ່າ່ ງກັັນແນວໃດ? 20 - ຈອກໃດທີ່່�ສີປີ ະສົົມອາຫານກະຈາຍໄດ້້ໄວກວ່າ່ ຫຼືື� 4. ປັດັ ໄຈທີ່່ມ� ີຜີ ົົນຕໍ່່ກ� ານລະລາຍຂອງວັດັ ຖຸຸ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ກມຸ່ ຕາມຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ ຈອກໃດທີ່່�ກະຈາຍຊ້າ້ ກວ່າ່ ? - ເມື່່�ອເວລາເຮັດັ ກາເຟ ນັກັ ຮຽນຕ້້ອງເຮັດັ ຫຍັງັ ແດ່?່ - ນ້ໍໍ�າຕ້ອ້ ງຢູ່່�ໃນອຸຸນ�ຸ ຫະພູມູ ສູງູ ປານໃດ ຈຶ່່�ງເຮັດັ ໃຫ້ສ້ ີປີ ະ - ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ການຄົນົ ຈອກຈຶ່່�ງເຮັດັ ໃຫ້ເ້ ກີດີ ຄວາມແຕກ ຕ່່າງ? ສົມົ ອາຫານກະຈາຍໄດ້້ໄວທີ່່�ສຸຸດ? - ຈະເປັນັ ແນວໃດຖ້າ້ ນ້ໍໍ�າຕານຕິດິ ກັັນເປັັນກ່່ອນ? - ສຸດຸ ທ້້າຍຈອກນ້ໍໍ�າທັັງສອງຈອກມີີຜົນົ ອອກມາຄືກື ັັນ - ເມື່່�ອເວລາແຕ່ງ່ ກາເຟໃຊ້ນ້ ້ໍໍ�າຮ້ອ້ ນ ຫຼືື� ນ້ໍໍ�າເຢັນັ ດີກີ ວ່າ່ ? - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຫຍັງັ ແດ່່ ກ່ຽ່ ວກັບັ ຜົນົ ຂອງຄວາມຮ້ອ້ ນ ບໍ່່�? ໂດຍໃຊ້້ເວລາດົົນປານໃດ? ໃນບົດົ ທີ່່�ຜ່າ່ ນມາ? - ຄວາມຮ້້ອນ ມີຜີ ົົນຕໍ່່�ອະນຸພຸ າກທີ່່�ປະກອບສ້າ້ ງເປັນັ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ທາດຄືແື ນວໃດ? (ກວດເບິ່່�ງບົດົ ທີີ 19 ເມື່່�ອເພີ່່�ມຮ້ອ້ ນ ເຂົ້້�າໄປຈະມີພີ ະລັັງງານເພີ່່�ມຂຶ້້�ນ ແລະ ອະນຸພຸ າກ ຄສູ ງັ ເກດການປະຕບິ ດັ ການທົດລອງ ແລະ ການອະ ຕ່າ່ ງໆຈະເຄື່່�ອນເໜັງັ ໄວຂຶ້້�ນ). ທບິ າຍ ຖາ້ ນກັ ຮຽນບທ່ໍ ັນເຂ້າົ ໃຈຄູໃຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫຼອື ທນັ 2) ຄສູ າທດິ ໃຫເ້ ຫັນສ່ິງທີ່ເກດີ ຂນຶ້ ກບັ ນໍາ້ ເມ່ອື ມັນໄດຮ້ ບັ ທ.ີ ຄວາມຮອ້ ນ ໂດຍປະຕບິ ດັ ຕາມການທດົ ລອງດງ່ັ ລມຸ່ ນ.້ີ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຕດິ ຕາມຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ໃນຂະ 4) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຄວາມຄດິ ເຫນັ ກຽ່ ວກບັ : ນະທ່ຄີ ອູ ະທິບາຍ: - ນັັກຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຮູ້້�ຫຍັັງແດ່ຈ່ າກການສັງັ ເກດ? ການທດົ ລອງອນຸ ຫະພມູ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການ - ມັນັ ມີຜີ ົົນແນວໃດຕໍ່່�ການລະລາຍຂອງວັດັ ຖຸໃຸ ນນ້ໍໍ�າ? ລະລາຍຂອງວັດຖຸ ຈດຸ ປະສົງ: ເພອື່ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ສິ່ງທເີ່ ກດີ ຂ້ຶນກັບນາໍ້ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂ້ັນອືນ່ ເມອ່ື ມັນໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮອ້ ນ. ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ ແລວ້ ອາ່ ນ ແລະ ສນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມ ອປຸ ະກອນ: ຈອກແກວ້ 2 ຈອກ ທແ່ີ ມນ່ ປະເພດດຽວກນັ , ຕາ່ ງໆຢູ່ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 3. ເມ່ືອຄູສໍາເລັດການສອນຂັນ້ ນາໍ້ ຮອ້ ນ, ນໍາ້ ເຢນັ ຫືຼ ນ້ໍາທ່ມີ ອີ ນຸ ຫະພມູ ທົວ່ ໄປ ແລະ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາຂນ້ັ ປ.4ແລະໃຫນ້ ກັ ຮຽນອະທບິ າຍສງ່ິ ສປີ ະສົມອາຫານ. ທນີ່ ກັ ຮຽນໄດ້ສັງເກດເຫນັ ແລະ ສງ່ິ ທນ່ີ ັກຮຽນໄດ້ຮຽນຮຈູ້ າກ ຂັ້ນຕອນການທດົ ລອງ: ບດົ ນ້ີ. - ເທນ້ໍໍ�າໃສ່່ 2 ຈອກ ເທົ່່�າກັນັ ໂດຍຈອກທີີ 1 ແມ່່ນໃສ່່ ນ້ໍໍ�າຮ້້ອນ ແລະ ຈອກທີີ 2 ແມ່່ນໃສ່ນ່ ້ໍໍ�າເຢັັນ. 5) ຈາກນນ້ັ ຄອູ ະທິບາຍກຽ່ ວກັບປັດໄຈທ່ມີ ີຜນົ ຕກ່ໍ ານລະ - ຍອດສີປີ ະສົົມອາຫານ 1 ຍອດ ໃສ່່ແຕ່ລ່ ະຈອກ. ລາຍຂອງວດັ ຖຸໃນນໍ້າ ແລະ ມນັ ເຊືອ່ ມໂຍງກບັ ສງິ່ ທ່ີ - ສັງັ ເກດສິ່່�ງທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນໃນແຕ່ລ່ ະຈອກ. ໄດ້ຮຽນມາໃນບົດທີ 19 ກຽ່ ວກບັ ຜົນຂອງຄວາມຮ້ອນ ຄືແນວໃດ ເຊ່ນັ : ເມອື່ ເພມ່ີ ຄວາມຮ້ອນເຂົ້າໄປ ຈະມີ 3) ຄູໃຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາສງິ່ ທີນ່ ັກຮຽນໄດສ້ ງັ ເຫນັ : ພະລັງງານເພ່ີມຂ້ຶນ ແລະ ອະນຸພາກຕ່າງໆ ຈະເຄ່ືອນ - ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັບັ ສີີປະສົົມອາຫານຢູ່່�ໃນນ້ໍໍ�າເຢັນັ ? ເໜງັ ໄວຂ້ຶນ. ຄູອະທບິ າຍວ່າ: - ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັັບສີີປະສົົມອາຫານຢູ່່�ໃນນ້ໍໍ�າຮ້້ອນ? ສີປະສມົ ອາຫານ ທີເ່ ຄ່ືອນຜາ່ ນນາ້ໍ ຮ້ອນ ແລະ ນໍາ້ ເຢັນ ສະແດງໃຫເ້ ຫັນວາ່ ມພີ ະລັງງານຢ່ໃູ ນຈອກນ້ໍາ ຮ້ອນຫາຼ ຍກວາ່ ຈອກນໍາ້ ເຢັນ. ຄວາມຮອ້ ນສະໜອງພະລງັ ງານ ທເ່ີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການ ເຄອ່ື ນເໜງັ ເພມ່ີ ຂນ້ຶ , ການເຄອ່ື ນເໜງັ ທເ່ີ ພມ່ີ ຂນ້ຶ ນ້ີ ຈະ ເລ່ັງຂະບວນການລະລາຍ ໂດຍເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມສາໍ ພັນ ລະຫວາ່ ງອະນພຸ າກທຈ່ີ ບັ ກນັ ຢໃູ່ ນທາດຖກື ລະລາຍແຍກ ອອກຈາກັນ. ການເຄ່ືອນເໜງັ ທຫີ່ ຼາຍຂ້ນຶ ຈະເຮດັ ໃຫ້ ທາດຖືກລະລາຍນ້ອຍລງົ ແລະ ອະນພຸ າກຂອງທາດ ຖືກລະລາຍນ້ອຍລງົ ຫາຼ ຍເທາົ່ ໃດ ຍ່ິງຈະເຮດັ ໃຫ້ການ ກະຈາຍຢູ່ໃນນາ້ໍ ຮ້ອນໄວຂນຶ້ ເທົ່ານ້ັນ. ໑໒໓ 123

ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ - ໃຊ້້ບ່່ວງຄົນົ ແຕ່່ລະຈອກໃນເວລາ ແລະ ຄວາມໄວ 5. ການທົົດລອງກ່່ຽວກັັບປັດັ ໄຈທີ່່�ມີີຜົົນຕໍ່່ກ� ານລະລາຍ ເທົ່່�າກັັນ ຄືື: 10 ວິິນາທີີ. ຂອງວັັດຖຸຸ - ຢຸດຸ ຄົນົ ແລ້້ວປະໄວ້້ປະມານ 2-3 ວິິນາທີີ ໃຫ້ນ້ ້ໍໍ�າຢຸດຸ ນິ້້�ງ ແລະ ສັງັ ເກດ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສຶກສາຂັນ້ ຕອນການທດົ ລອງ ຢໃູ່ ນປມຶ້ - ອຸນຸ ຫະພູມູ ໃນນ້ໍໍ�າຈອກໃດ ທີ່່�ລະລາຍນ້ໍໍ�າຕານໄດ້້ດີີ ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 4. ໂດຍຄູອະທິບາຍວ່າ ນັກຮຽນຈະໄດ້ ທີ່່�ສຸດຸ ? ປະຕິບັດກດິ ຈະກາໍ ການທດົ ລອງເປນັ ກມຸ່ . ນກັ ຮຽນ ການທດົ ລອງທີ 3: ຜົນຂອງອນຸ ຫະພມູ . ຕອ້ ງໄດ້ເຂາົ້ ໃຈວ່າ ການທົດລອງຕ່າງໆນ້ີ ແມ່ນການ ຂນັ້ ຕອນການທດົ ລອງ ທົດລອງທຍ່ີ ຸຕທິ າໍ ມພີ ຽງແຕ່ຕົວປຽ່ ນດຽວ ທ່ສີ າມາດ - ເທນ້ໍໍ�າຮ້້ອນໃສ່່ 2 ຈອກ ໃຫ້ເ້ ທົ່່�າກັັນ. ປຽ່ ນໄດ້. ທຸກກ່ມຸ ສາມາດເລອື ກເອົາການທົດລອງໃດ - ຕັກັ ເອົາົ ນ້ໍໍ�າຕານຊາຍ 1 ບ່ວ່ ງໃສ່ຈ່ ອກທີີ 1 ແລະ ໜຶງ່ ເພືອ່ ມາປະຕບິ ັດ ແລະ ຢ່າງໜອ້ ຍຕ້ອງສໍາເລັດ ເອົົານ້ໍໍ�າຕານກ້້ອນ 1 ກ້້ອນໃສ່່ໃນຈອກທີີ 2. ໜງຶ່ ການທົດລອງ. ໃນຕອນທ້າຍຂອງແຕລ່ ະການທົດ - ໃຊ້້ບ່ວ່ ງຄົົນແຕ່່ລະຈອກໃນເວລາ ແລະ ຄວາມໄວ ລອງ ນັກຮຽນຕອ້ ງໄດຂ້ ຽນປະໂຫຍກຄໍາເວາ້ົ ຂອງຕົນ ເທົ່່�າກັນັ ຄື:ື 10 ວິນິ າທີີ. 20 ເອງໃສໃ່ ນປ້ມຶ ຂຽນກຽ່ ວກັບສງ່ິ ທໄີ່ ດ້ຮຽນ ແລະ ຕອບ - ຢຸດຸ ຄົນົ ແລ້ວ້ ປະໄວ້້ປະມານ 2-3 ວິນິ າທີີ ໃຫ້້ນ້ໍໍ�າ ຄໍາຖາມການທດົ ລອງ. ຢຸດຸ ນິ້້�ງ ແລະ ສັງັ ເກດ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 2) ການທດົ ລອງ ກ່ຽວກບັ ປດັ ໄຈທ່ມີ ຜີ ົນຕໍກ່ ານລະລາຍ - ນ້ໍໍ�າຕານຊະນິິດໃດທີ່່�ລະລາຍໄດ້້ດີີທີ່່�ສຸດຸ ? ນ້ໍໍ�າຕານ ຂອງວັດຖຸ. ກ້ອ້ ນ ຫຼືື� ນ້ໍໍ�າຕານຊາຍ? ຈດຸ ປະສົງ: ເພ່ືອອະທິບາຍ ປັດໄຈຕາ່ ງໆມີຜນົ ຕ່ກໍ ານ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ລະລາຍຂອງວັດຖຸໃດໜງຶ່ ໄດແນວໃດ. ຄສູ ງັ ເກດ ແລະ ພອ້ ມໃຊຄ້ າໍ ຖາມເຈາະຈມ້ີ ເພອ່ື ໃຫໄ້ ດ້ ອຸປະກອນ: ຈອກແກ້ວ 3 ຈອກ, ບ່ວງກາເຟ ຫຼື ບວ່ ງ ຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນ ພອ້ ມທງັ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ. ນອ້ ຍ 3 ກາ້ ນ, ນໍ້າຮ້ອນ ແລະ ນ້າໍ ເຢນັ , ນາໍ້ ຕານຊາຍ ແລະ ນໍ້າຕານເປນັ ກອ້ ນ. ການທດົ ລອງທີ 1: ຜົນຂອງການຄົນນໍ້າໃນຈອກ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ: ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນບດົ ຮຽນຮວ່ ມກນັ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ - ເທນໍ້້�າທີ່່�ຢູ່່�ໃນອຸນຸ ຫະພູມູ ຫ້ອ້ ງໃສ່ຈ່ ອກແກ້ວ້ 3 ຈອກ. ໜງ່ຶ ຂນ້ຶ ນາໍ ສະເໜຜີ ນົ ການທດົ ລອງໄປເທອ່ື ລະຕວົ ຢ່າງ, ສວ່ ນ - ເພີ່່�ມນ້ໍໍ�າຕານ 1 ບ່່ວງໃສ່ແ່ ຕ່ລ່ ະຈອກ. ນັກຮຽນທີ່ເຫຼືອໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມ. - ແຕ່່ລະຈອກຕ້້ອງໄດ້ຄ້ ົນົ ໃຫ້ແ້ ຕກຕ່່າງກັນັ ໄປ ລຸ່່�ມນີ້້�: ຈອກທີີ 1 ຄົນົ ໃຫ້ຊ້ ້າ້ ໆ. ຕົວຢ່າງ: ຈອກທີີ 2 ຄົົນປານກາງ. - ຍົກົ ໂປ້້ມືືຂຶ້້�ນຖ້າ້ ວ່າ່ ເຫັັນດີກີ ັບັ ຜົນົ ການທົດົ ລອງຂອງ ຈອກທີີ 3 ຄົົນໃຫ້ໄ້ ວໆ. ກຸ່່�ມອື່່�ນ. - ເລີ່່�ມຄົນົ ແຕ່່ລະຈອກໃນເວລາເທົ່່�າກັນັ ແລະ ສືືບຕໍ່່� - ເອົາົ ໂປ້ມ້ ືລື ົງົ ຖ້າ້ ວ່າ່ ບໍ່່�ເຫັນັ ດີກີ ັບັ ຜົນົ ການທົດົ ລອງຂອງ ກຸ່່�ມອື່່�ນ ພ້້ອມທັງັ ອະທິບິ າຍເຫດຜົນົ . ຄົົນດ້ວ້ ຍຄວາມໄວທີ່່�ເໝາະສົົມ 30 ວິນິ າທີ.ີ - ສັັງເກດເບິ່່�ງວ່າ່ ຈອກໃດທີ່່�ເຮັດັ ໃຫ້ນ້ ້ໍໍ�າຕານລະລາຍ ໄດ້ໄ້ ວທີ່່�ສຸດຸ ? ການທົດລອງທີ 2: ຜົນກະທົບຂອງອຸນຫະພູມ. ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ: - ເທນ້ໍໍ�າໃສ່ຈ່ ອກ 1 ໜ່ວ່ ຍ ໂດຍຈອກທີີ 1 ແມ່ນ່ ນ້ໍໍ�າ ຮ້ອ້ ນ ແລະ ຈອກທີີ 2 ແມ່່ນ້ໍໍ�າເຢັັນ. - ຕັກັ ເອົາົ ນ້ໍໍ�າຕານ 1 ບ່່ວງກາເຟ ຫຼືື� ບ່່ວງນ້້ອຍຖອກ ໃສ່່ແຕ່ລ່ ະຈອກ. 124 ໑໒໔

ບົົດທີີ 21 ການຖ່່າຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນ ເວລາ 2 ຊົ່ວ່� ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົງົ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮ້ອນ ແມນ່ ການເຄ່ອື ນທຂີ່ ອງ 1. ແຕມ້ ແລະ ຂຽນຄາໍ ອະທບິ າຍກຽ່ ວກບັ ການຖາ່ ຍ ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນຈາກທາດ ຫືຼ ວັດຖຸໜ່ຶງໄປຫາ ໂອນຄວາມຮ້ອນ ທີເ່ ກດີ ຂ້ນຶ ໃນສາມຮບູ ແບບທ່ີ ອກີ ວດັ ຖໜຸ ງ່ຶ ຫືຼ ລະຫວາ່ ງວດັ ຖໜຸ ງ່ຶ ໄປຫາສງ່ິ ທຢ່ີ ອູ່ ອ້ ມ ແຕກຕາ່ ງກນັ ຢໃູ່ ນໝ້ນໍ ້າໍ ຕ້ົມ. ຂ້າງຂອງວັດຖນຸ ້ັນ. ພະລັງງານຄວາມຮ້ອນຈະເຄອື່ ນ 2. ເຮດັ ການທດົ ລອງເພອ່ື ກາໍ ນດົ ວາ່ ວດັ ຖໃຸ ດແມນ່ ທຈ່ີ າກວດັ ຖຸ ຫືຼ ສະພາບແວດລອ້ ມທຮ່ີ ອ້ ນກວາ່ ໄປຫາ ວດັ ຖຊຸ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ຫືຼ ວດັ ຖບຸ ຊ່ໍ ກັ ນາໍ ຄວາມ ບລໍ ເິ ວນທເ່ີ ຢນັ ກວາ່ . ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນຈະດາໍ ຮ້ອນ. ເນນີ ຕໄ່ໍ ປຈນົ ກວາ່ ວດັ ຖທຸ ງັ ສອງອນັ ຈະມອີ ນຸ ຫະພມູ ເທາ່ົ ກນັ . ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນ ສາມາດເກດີ ຂຶນ້ ໄດ້ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ຢໃູ່ ນ 3 ພາວະຄ:ື ພາວະແຂງ, ພາວະແຫວຼ ແລະ ພາວະ ອາຍ. 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ 21 ປະຕບິ ັດກດິ ຈະກໍາ. 2. ການຖ່າຍໂອນຄວາມຮ້ອນແບງ່ ອອກເປນັ 3 ປະເພດ ຄ:ື 2. ນໍາໃຊ້ເກນການໃຫຄ້ ະແນນລມຸ່ ນີ້ ເພືອ່ ປະເມີນ - ພະລັງັ ງານຄວາມຮ້້ອນເຄື່່�ອນທີ່່�ຜ່່ານຊ່່ອງຫວ່່າງລະ ນັກຮຽນ. ຫວ່າ່ ງສອງວັດັ ຖຸທຸ ີ່່�ບໍ່່�ໄດ້ສ້ ໍາໍ ຜັດັ ກັນັ ເຊັ່່�ນ: ຄວາມຮ້ອ້ ນ ທີ່່�ສ່ົົ�ງຜ່່ານຈາກດວງອາທິິດ ຫຼືື� ຄວາມຮ້້ອນທີ່່�ສົ່່�ງ ຄະແນນ ເຮດັ ການທດົ ລອງເພອື່ ກາໍ ນົດວາ່ ວັດຖຸ ຜ່າ່ ນຈາກແປວໄຟ. ໃດແມ່ນວດັ ຖຊຸ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ຫືຼ ວດັ ຖຸ - ຄວາມຮ້ອ້ ນເຄື່່�ອນຜ່າ່ ນວັັດຖຸຸແຂງ ໂດຍການສໍາໍ ຜັດັ ບໍ່ຊັກນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ໂດຍກົງົ ເຊັ່່�ນ: ຖືກື ຄວາມຮ້ອ້ ນດາດມືໃື ນເວລາທີ່່�ຈັບັ ສິ່່�ງຂອງທີ່່�ກໍໍາລັງັ ຮ້ອ້ ນຢູ່່�. ເຮດັ ການທດົ ລອງເພອ່ື ກາໍ ນດົ ວາ່ ວດັ ຖໃຸ ດ - ຄວາມຮ້້ອນເຄື່່�ອນຜ່າ່ ນທາດແຫຼຼວ ແລະ ອາຍ ເຊັ່່�ນ: ນ້ໍໍ�າທີ່່�ກໍາໍ ລັງັ ຕົ້້�ມຢູ່່�. ແມນ່ ວດັ ຖຊຸ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ວດັ ຖຸ 3. ວດັ ຖຸສິ່ງຂອງຕາ່ ງໆທີ່ເປນັ ປະເພດໂລຫະ ແລະ ແກວ້ 3 ໃດບແໍ່ ມນ່ ວັດຖຸຊັກນາໍ ຄວາມຮ້ອນ ໂດຍ ທ່ີສາມາດສ່ງົ ຜາ່ ນຄວາມຮອ້ ນໄດງ້ ່າຍ ເອ້ີນວາ່ : ວດັ ຖຸ ການຕືມ່ ໃສຕ່ າຕະລາງ ແລະ ຂຽນປະ ຊັກນໍາຄວາມຮ້ອນ. ດວ້ ຍເຫດນ້ີ ໝ້ໍ ແລະ ເຄ່ອື ງໃຊ້ ຕາ່ ງໆສາໍ ລັບການແຕ່ງກິນ ຈຶງ່ ເຮດັ ຈາກໂລຫະເປນັ ໂຫຍກຄໍາເວ້ົາທ່ີອະທິບາຍໄດ້ຢ່າງຖືກ ສ່ວນຫຼາຍ. ວດັ ຖຸສງິ່ ຂອງທີ່ຫດຸຼ ຜອ່ ນການຖ່າຍໂອນ ຄວາມຮ້ອນໄດ້ ເອີ້ນວ່າ: ວດັ ຖຸບ່ຊໍ ກັ ນໍາຄວາມຮ້ອນ ຕອ້ ງ. ເຊ່ນັ : ຂົນສດັ ແມ່ນວດັ ຖບຸ ່ຊໍ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນໄດດ້ ີ. ດວ້ ຍເຫດຜນົ ນ,້ີ ຂນົ ສດັ ຈງ່ຶ ຖກື ນາໍ ມາເຮດັ ເສອ້ື ກນັ ໜາວ ເຮດັ ການທດົ ລອງເພອ່ື ກາໍ ນດົ ວາ່ ວດັ ຖໃຸ ດ ແລະ ຖົງມື ເພາະວາ່ ມັນຊວ່ ຍຮັກສາຄວາມຮອ້ ນໄວ້ ແມນ່ ວດັ ຖຸຊກັ ນໍາຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ວັດ ບໃ່ໍ ຫຄ້ ວາມຮອ້ ນສ່ງົ ອອກໄປດາ້ ນນອກ ຈງ່ຶ ເຮັດໃຫ້ 2 ຖຸໃດບ່ໍແມ່ນວັດຖຸຊັກນໍາຄວາມຮ້ອນ ເຮົາມີຄວາມອບົ ອຸ່ນ. ໂດຍການຕື່ມໃສ່ຕາຕະລາງໄດ້ຢ່າງຖືກ ຕອ້ ງ. ເຮດັ ການທດົ ລອງເພອ່ື ກາໍ ນດົ ວາ່ ວດັ ຖໃຸ ດ 1 ແມນ່ ວດັ ຖຊຸ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ວດັ ຖຸ ໃດບໍແ່ ມນ່ ວດັ ຖຸຊກັ ນໍາຄວາມຮ້ອນ ໂດຍ ໄດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍເຫອືຼ ຈາກຄົນອ່ນື . 0 ບສ່ໍ າມາດເຮດັ ການທດົ ລອງໄດ.້ ໑໒໕ 125

IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ 1. ຊົ່ວໂມງ 1: ການສາທດິ (ໝໍ້ຕ້ມົ ນ້ໍາທ່ກີ ໍາລງັ ວາງ 1. ການຖ່່າຍໂອນຄວາມຮ້້ອນ ຢ່ເູ ທິ່ງເຕາົ ໄຟ), ປຶ້ມແບບຮຽນ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ ຄດິ ກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ຂອງຕາ່ ງໆ ທໄ່ີ ດຮ້ ບັ ຄວາມ 2. ຊ່ວົ ໂມງ 2: ຮ້ອນ ແລະ ຄວາມເຢນັ ແລວ້ ໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາ - ການສາທິິດ (ທຽນໄຂ, ຂີ້້�ທຽນເຜິ້້�ງ, ຕະປູູ ເປນັ ກ່ມຸ ກຽ່ ວກບັ ສິງ່ ທເ່ີ ກີດຂນ້ຶ ກັບຄວາມຮ້ອນນັ້ນ, ນ້້ອຍ, ທ່່ອນເຫຼັັ�ກທີ່່�ມີດີ ້າ້ ມຈັັບເປັັນໄມ້້ ຫຼືື� ຜ້າ້ ຄວາມຮອ້ ນເກດີ ຂ້ນຶ ແລະ ຫາຍໄປໄດ້ແນວໃດ. ໃຫ້ ເພື່່�ອໃຊ້ຈ້ ັບັ ທ່ອ່ ນເຫຼັັ�ກເວລາຮ້ອ້ ນ, ຂີ້້�ທຽນ, ກັບັ ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາ ແລະ ກາໍ ນດົ ວທິ ກີ ານເຄອ່ື ນທຂ່ີ ອງ ໄຟ). ຄວາມຮ້ອນ ພອ້ ມໃຫຫ້ ຼກັ ຖານ ຫຼື ໃຫຕ້ ວົ ຢ່າງ ຕາມ - ການທົົດລອງ 1 ຊຸຸດ ຕໍ່່� 1 ກຸ່່�ມ: ຖ້້ວຍ 1 ໃບ, ຄໍາຖາມດງ່ັ ນີ້: ນ້ໍໍ�າຮ້້ອນ, ບ່ວ່ ງ 3 ກ້າ້ ນທີ່່�ຄືກື ັັນ (ບ່່ວງກ້າ້ ນທີີ - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ຖ້າ້ ເອົາົ ອາຫານທີ່່�ກໍາໍ ລັງັ ຮ້ອ້ ນປະໄວ້້ 1 ເປັັນໂລຫະ, ບ່່ວງການທີີ 2 ເປັັນຢາງ ແລະ ຢູ່່�ເທິິງໂຕະ? ບ່ວ່ ງກ້າ້ ນທີີ 3 ເປັນັ ໄມ້)້ , ຂີ້້�ທຽນເຜິ້້�ງ ແລະ - ອາຫານຈະຮ້້ອນຂຶ້້�ນບໍ່່� ຫຼືື� ຈະເຢັນັ ລົົງ? ຍ້້ອນຫຍັັງ? - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ຄວາມຮ້ອ້ ນ? ຄວາມຮ້ອ້ ນຫາຍໄປ 21 ແກ່່ນພືດື 3 ແກ່່ນທີ່່�ຄືືກັນັ . ໃສ? - ຈະເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນຖ້້າເຮົົາເອົາົ ກະແລ້ມ້ , ນ້ໍໍ�າກ້້ອນ ຫຼືື� V. ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ ນ້ໍໍ�າເຢັັນປະໄວ້ຢ້ ູ່່�ເທິງິ ໂຕະ? - ມັັນຈະເຊົາົ ເຢັັນບໍ່່� ຫຼືື� ມັນັ ຈະເຢັນັ ຂຶ້້�ນ? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 1 - ມັນັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນໄດ້້ແນວໃດ? ຄວາມຮ້້ອນມາຈາກໃສ? - ຂະບວນການຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນນີ້້�ໃຊ້້ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່ບ່� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ເວລາດົນົ ບານໃດ? - ມັນັ ຈະຢຸດຸ ເມື່່�ອໃດ ຫຼືື� ມັັນກໍາໍ ລັັງສືືບຕໍ່່�ຂະບວນການ 1) ຄເູ ລ່ມີ ຕນ້ົ ບດົ ຮຽນນີ້ ໂດຍການວາງຈອກກາເຟຮ້ອນ ຢູ່່�ບໍ່່�? ໃສ່ເທງິ ໂຕະ ແລະ ຖາມນກັ ຮຽນ 1-2 ຄນົ ວາ່ : - ຖ້າ້ ຄູປູ ະກາເຟໄວ້້ເທິງິ ໂຕະແບບນີ້້� ກາເຟຂອງຄູຈູ ະ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ເປັັນແນວໃດ? ຄສູ ງັ ເກດການສົນທະນາຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຕັງ້ ຄໍາ - ກາເຟຂອງຄູຈູ ະເປັນັ ແນວໃດຖ້າ້ ຄູສູ ອນບົດົ ຮຽນແລ້ວ້ ຖາມເຈາະຈ້ີມ. ຈຶ່່�ງຄ່່ອຍກັັບມາດື່່�ມມັັນ? - ມັນັ ຈະຮ້ອ້ ນຂຶ້້�ນບໍ່່� ຫຼືື� ມັນັ ຈະເຢັນັ ລົງົ ? ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? 2) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນອ່ານຂໍທ້ ີ 1 ຢູ່ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນໄປ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ຄວາມຮ້ອ້ ນທີ່່�ຢູ່່�ໃນຈອກກາເຟຂອງ ພອ້ ມໆກນັ . ຄູູ? ຄວາມຮ້ອ້ ນຫາຍໄປໃສ? 3) ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນ ແມນ່ ການເຄອ່ື ນທຂ່ີ ອງພະ 2) ເຊ່ືອມໂຍງບດົ ຮຽນໃສ່ບົດທີ19 ໂດຍການໃຫ້ນກັ ຮຽນ ລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນຈາກທາດ ຫຼື ວັດຖໜຸ ງ່ຶ ໄປຫາອກີ ອະທບິ າຍ ແລະ ຍກົ ຕວົ ຢາ່ ງກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ວດັ ຖຸໜ່ງຶ ຫືຼ ລະຫວາ່ ງວດັ ຖຸໜຶ່ງໄປຫາສິ່ງທ່ີຢູອ່ ້ອມ ວດັ ຖຸໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮ້ອນ, ອະນພຸ າກຂອງວດັ ຖນຸ ັນ້ ເດ ຂາ້ ງຂອງວດັ ຖຸນນ້ັ . ພະລງັ ງານຄວາມຮ້ອນຈະເຄອື່ ນ ເປັນແນວໃດ? ທຈີ່ າກວດັ ຖຸ ຫືຼ ສະພາບແວດລ້ອມທ່ຮີ ້ອນກວ່າໄປຫາ ບລໍ ເິ ວນທ່ີເຢັນກວາ່ . 3) ຄແູ ນະນາໍ ບດົ ຮຽນໃໝ່ ກຽ່ ວກບັ ພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນ, ວທິ ກີ ານນາໍ ໃຊ້ ແລະ ການຄວບຄມຸ ຢໃູ່ ນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ . 4) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນອາ່ ນຂໍ້ມນູ ແລະ ເບງ່ິ ຕວົ ຢ່າງຂອງການ ຖ່າຍໂອນຄວາມຮ້ອນ 3 ປະເພດ: ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂັນ້ ອືນ່ - ການຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນ 3 ປະເພດ ທີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນ ນາໍ ໃຫຄ້ ູຂຽນຄໍາຖາມຕາ່ ງໆທີ່ຢໃູ່ ນຂນັ້ ນໍາເຂົາ້ ສບູ່ ົດຮຽນໃສ່ ມີີຫຍັັງແດ່່? ກະດານ ແລວ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ ເພອ່ື ສນົ ທະນາ ແລະ ຂຽນຄາໍ - ມີີຕົວົ ຢ່າ່ ງອື່່�ນໆອີີກບໍ່່�? ຕອບຂອງພວກເຂາົ ໃສປ່ ມ້ຶ ຂຽນ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອື່ນແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນ ໑໒໖ ຄາໍ ຕອບ. 126

ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອນ່ື ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 21 ນໍາ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອ່ານຂມໍ້ ນູ ແລະ ຈາກນ້ັນໃຫ້ແຕ້ມຮບູ ໃດໜຶ່ງ ພ້ອມທັງຄໍາອະທິບາຍຕາມຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນັກຮຽນສໍາ ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນແລກປຽ່ ນແຜນວາດ ແລະ ຄໍາອະທບິ າຍ ຄ:ື ລບັ ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນແຕລ່ ະປະເພດ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ - ພວກເຮົາົ ນໍາໍ ໃຊ້ກ້ ານຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນໃນຊີວີ ິດິ ການສອນຂ້ັນອື່ນແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກ ປະຈໍາໍ ວັນັ ແນວໃດ? ຮຽນແລກປ່ຽນຮບູ ແລະ ຄໍາອະທິບາຍຂອງຕົນເອງ. ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 2. ການສາທິດິ ການຖ່່າຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່ບ�່ ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) 1) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນແຕລ່ ະປະ ເພດ ສາມາດເບງ່ິ ເຫນັ ໄດເ້ ມອ່ື ເວລາຕມ້ົ ນາໍ້ . ຄໃູ ຫນ້ ກັ ທວນຄນື ບດົ ຮຽນຊົ່ວໂມງທີ 1 ແລະ ຫັຼງຈາກນ້ນັ ໃຫໄ້ ປ ຮຽນສງັ ເກດເບງ່ິ ນາໍ້ ຢໃູ່ ນໝທ້ໍ ວ່ີ າງຢເູ່ ທງິ ເຕາົ ໄຟ ຊງ່ຶ ເປນັ ເບ່ງິ ຂໍທ້ ີ 3 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ໂດຍໃຫນ້ ັກຮຽນອະທບິ າຍ ຫຼື ການສາທິດ ຫືຼ ໃຫ້ນກັ ຮຽນອາ່ ນຂ້ມໍ ນູ ຢູ່ໃນປມຶ້ ແບບ ຍກົ ຕົວຢ່າງໆໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວັນກ່ຽວກັບຄວາມຫຍ້ງຸ ຍາກໃນ ຮຽນຂ້ໍທີ 2. ການຍົກໝອ້ໍ ອກຈາກເຕົາໄຟ: 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນບອກສງ່ິ ຕາ່ ງໆດງ່ັ ລມຸ່ ນ້ີ ໂດຍຊໃ້ີ ສແ່ ຕລ່ ະ - ນັກັ ຮຽນສາມາດຍົກົ ໝໍ້້�ອອກຈາກເຕົາົ ໄຟໄດ້ແ້ ນວໃດ? ພາກສວ່ ນຂອງຮູບໝ້ຕໍ ມົ ນາໍ້ ຄື: - ແມ່່ນຫຍັງັ ແດ່ທ່ ີ່່�ຈະເຮັດັ ໃຫ້້ເກີດີ ອັັນຕະລາຍໄດ້້? - ພະລັງັ ງານຄວາມຮ້ອ້ ນເຄື່່�ອນທີ່່�ຜ່າ່ ນຊ່ອ່ ງຫວ່າ່ ງໂດຍ - ມັນັ ກ່ຽ່ ວຂ້ອ້ ງກັບັ ການຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນແນວໃດ? ບໍ່່�ໄດ້້ສໍໍາຜັັດກັັນ. - ນັັກຮຽນສາມາດໃຊ້ຫ້ ຍັງັ ໄດ້້ແດ່່? - ຄວາມຮ້ອ້ ນເຄື່່�ອນຜ່່ານທາດແຫຼຼວ ແລະ ອາຍ. - ອັັນໃດແດ່່ທີ່່�ເຮົາົ ສາມາດນໍໍາໃຊ້້ ເພື່່�ອປ້ອ້ ງກັັນຈາກ - ຄວາມຮ້້ອນເຄື່່�ອນຜ່່ານວັັດຖຸຸແຂງ ໂດຍການສໍໍາຜັັດ ໂດຍກົົງ. ຄວາມຮ້ອ້ ນໄດ້?້ 3) ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄິດເຫນັ ໂດຍການອະທິ ບາຍສງ່ິ ທ່ີນກັ ຮຽນໄດ້ເຫນັ ແລະ ຮູສ້ ກຶ . ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) 3. ແຕ້້ມ ແລະ ຂຽນຊື່່�ແຜນວາດຂອງການຖ່່າຍໂອນ 3) ຄູໃຫ້ນັກຮຽນ 1-2 ຄົນ ແລກປ່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ . ຄວາມຮ້ອ້ ນໃນຮູູບແບບຕ່່າງໆ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອື່ນ 1) ແຕມ້ ແຜນວາດ ແລະ ຂຽນຄາໍ ອະທບິ າຍກຽ່ ວກບັ ການ ນາໍ ໃຫ້ນັກຮຽນເບ່ິງປມຶ້ ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 3 ແລະ ສນົ ທະນາກັນ ຖ່າຍໂອນຄວາມຮ້ອນ. ເປນັ ຄູວ່າຈະເຮັດວິທໃີ ດເພອ່ື ເອົາໝອ້ໍ ອກຈາກໄຟ ໂດຍບໃ່ໍ ຫ້ ຄວາມຮອ້ ນລວກມ.ື ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ 2) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ັດສງ່ິ ຕາ່ ງໆດງັ່ ລຸ່ມນ້ດີ ້ວຍຕນົ ເອງ ກັບຄນື ມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປ່ຽນວິທີການ ໃນປມ້ຶ ຂຽນຂອງນັກຮຽນ: ຕ່າງໆ ແລະ ຄວາມຄິດເຫັນຂອງຕົນເອງ. - ແຕ້ມ້ ຮູູບໝໍ້້�ທີ່່�ມີີນ້ໍໍ�າກໍໍາລັັງຟົດົ ຢູ່່�ເທິິງເຕົົາໄຟ. - ໝາຍຊື່່� ແລະ ຂຽນຄໍາໍ ອະທິບິ າຍການຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມ ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) ຮ້້ອນ 3 ປະເພດ ທີ່່�ກໍາໍ ລັັງເກີດີ ຂຶ້້�ນ. - ຍົົກຕົົວຢ່າ່ ງອື່່�ນໆ ຂອງການຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມຮ້້ອນ 4. ການຊັກັ ນໍໍາຄວາມຮ້້ອນຂອງວັດັ ຖຸຸ ແຕ່ລ່ ະປະເພດຢູ່່�ໃນຊີີວິດິ ປະຈໍໍາວັັນ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ກມຸ່ ຕາມຄາໍ ຖາມດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ - ມີເີ ຄື່່�ອງໃຊ້ໃ້ ນຄົວົ ເຮືອື ນອັັນໃດແດ່່ ທີ່່�ຖືກື ນໍໍາໃຊ້້ສໍາໍ ຄສູ ງັ ເກດ ແລະ ຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມເຈະຈມ້ີ ເພອ່ື ໃຫໄ້ ດຄ້ າໍ ຕອບ ລັັບໃຫ້້ຄວາມຮ້້ອນ ຫຼືື� ໃຊ້້ແຕ່່ງອາຫານ? (ເຕົົາອົົບ, ຈາກນກັ ຮຽນ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຄນົ ໃດຍງັ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈໃຫຄ້ ອູ ະທບິ າຍ ເຕົາົ ລີີດ, ໝໍ້້�ຂາງ). ເພ່ມີ ຕມ່ື . - ເຄື່່�ອງໃຊ້ເ້ ຫຼົ່�ານີ້້� ທີ່່�ໃຊ້້ສໍໍາລັບັ ໃຫ້ຄ້ ວາມຮ້ອ້ ນ ຫຼືື� ໃຊ້້ ໑໒໗ 127

ແຕ່ງ່ ອາຫານ ເຮັັດຈາກຫຍັັງ? ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? ຮ້ອ້ ນ ແລະ ວັດັ ຖຸບຸ ໍ່່�ຊັັກນໍໍາຄວາມຮ້້ອນ? - ພວກມັນັ ຊ່ວ່ ຍໃນຂະບວນການແຕ່ງ່ ອາຫານແນວໃດ? ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ - ພວກມັັນເຮັດັ ວຽກແນວໃດ? - ຂະບວນຖ່່າຍໂອນຄວາມຮ້້ອນແບບໃດທີ່່�ວັດັ ຖຸເຸ ຫຼົ່�າ ຄສູ ງັ ເກດຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ພອ້ ມໃຫ້ ນີ້້�ໃຊ້້? ການຊວ່ ຍເຫອືຼ ທນັ ທຖີ າ້ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ . 2) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ ຂນ້ຶ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ . 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດການສາທດິ ແລະ ອະທບິ າຍອປຸ ະ 6) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ 2-3 ຄນົ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ . ກອນດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອື່ນ - ມີທີ ່ອ່ ນເຫຼັັ�ກທີ່່�ມີດີ ້າ້ ມຈັບັ ເປັນັ ໄມ້້ ຫຼືື� ມີຜີ ້າ້ ພັນັ ຢູ່່�ປາຍ ນໍາ ພາຍຫຼງັ ທີເ່ ບ່ິງການສາທິດທຜ່ີ ່ານມາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຕອບ ຄາໍ ຖາມຢໃູ່ ນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 3 ກຽ່ ວກບັ ສາເຫດ ແລະ ວິທີ ຂອງເຫຼັັ�ກ. ການຂອງການສາທິດ. ເມືອ່ ຄູສາໍ ເລັດການສອນຂັ້ນອ່ືນແລ້ວ - ເອົາົ ຂີ້້�ທຽນເຜິ້້�ງມາຕິດິ ໃສ່ຫ່ ົວົ ຕະປູນູ ້ອ້ ຍໆ ແລະ ເອົາົ ໃຫ້ກບັ ຄນື ມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປຽ່ ນຄາໍ ຕອບ ຂອງຕນົ ເອງ. ໄປຕິດິ ໃສ່ດ່ ້າ້ ນລຸ່່�ມຂອງທ່ອ່ ນເຫຼັັ�ກ ໂດຍໃຫ້ຫ້ ່າ່ ງກັນັ . - ຈູດູ ທຽນຂຶ້້�ນແລ້ວ້ ເອົາົ ໄປລົນົ ໃສ່ປ່ າຍຂອງທ່ອ່ ນເຫຼັັ�ກ. 21 ໄມ້ ຂີ້ທຽນເຜງ້ິ ເຫັກຼ 7) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນອ່ານຂ້ໍຄວາມຢູ່ກອ້ ງຂ້ໍທີ 3 ໃນປ້ຶມແບບ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ວດັ ຖຕຸ າ່ ງໆທມ່ີ ຜີ ນົ ຕກ່ໍ ານຖາ່ ຍໂອນຄວາມ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເຫັຼກຕະປູ ຮ້ອນ. ທຽນໄຂ 8) ວັດຖຸສງ່ິ ຂອງຕາ່ ງໆທ່ເີ ປັນປະເພດໂລຫະ ແລະ ແກວ້ ທສີ່ າມາດສງ່ົ ຜ່ານຄວາມຮອ້ ນໄດງ້ າ່ ຍ ເອ້ີນວ່າ: ວດັ ຖຸ 4) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຄາດຄະເນສ່ງິ ທຈີ່ ະເກີດຂນ້ຶ ແລະ ແລກ ຊກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ. ດວ້ ຍເຫດນ້ີ ໝໍ້ ແລະ ເຄອ່ື ງໃຊຕ້ າ່ ງໆ ປ່ຽນຄວາມຄດິ ເຫັນ ຕາມຄໍາຖາມດັ່ງນ້:ີ ສາໍ ລບັ ການແຕງ່ ກນິ ຈງ່ຶ ເຮດັ ຈາກໂລຫະເປນັ ສວ່ ນຫາຼ ຍ. - ນັກັ ຮຽນຈະສັງັ ເກດເບິ່່�ງຫຍັງັ ແລະ ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? ວດັ ຖສຸ ງ່ິ ຂອງທຫ່ີ ດຸຼ ຜອ່ ນການຖາ່ ຍໂອນຄວາມຮອ້ ນໄດ້ - ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ຈະເກີດີ ຂຶ້້�ນກ່ອ່ ນໝູ່່�? ເອນີ້ ວ່າ: ວດັ ຖບຸ ຊ່ໍ ັກນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ເຊັ່ນ: ຂົນສັດ - ມັນັ ຈະເຮັດັ ວຽກແນວໃດ? ແມ່ນວັດຖຸບໍ່ຊັກນາໍ ຄວາມຮ້ອນໄດດ້ .ີ ດ້ວຍເຫດຜນົ - ມັນັ ແມ່ນ່ ຂະບວນການຖ່າ່ ຍໂອນຄວາມຮ້ອ້ ນປະເພດ ນ້,ີ ຂນົ ສັດ ຈງຶ່ ຖກື ນໍາມາເຮັດເສ້ອື ກນັ ໜາວ ແລະ ຖງົ ໃດທີ່່�ຈະເກີດີ ຂຶ້້�ນໃນການສາທິດິ ນີ້້�? ມື ເພາະວາ່ ມນັ ຊວ່ ຍຮກັ ສາຄວາມຮອ້ ນໄວບ້ ໃ່ໍ ຫຄ້ ວາມ - ຄວາມຮ້້ອນຈະສົ່່�ງຜ່່ານມາຫາມືຂື ອງເຮົາົ ບໍ່່�? ຍ້້ອນ ຮ້ອນສົ່ງອອກໄປດ້ານນອກ ຈ່ງຶ ເຮດັ ໃຫ້ເຮົາມີຄວາມ ຫຍັງັ ? ອົບອຸ່ນ. 5) ຫງັຼ ຈາກທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດເ້ ບງ່ິ ການສາທດິ ແລວ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ສນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ - ໂມເລກຸຸນຂອງວັັດຖຸທຸ ີ່່�ເປັນັ ທາດແຂງມີີການຈັັດລຽງ 5. ການທົົດລອງກ່່ຽວກັບັ ວັັດຖຸຊຸ ັັກນໍໍາຄວາມຮ້້ອນ ແລະ ຄືືແນວໃດ? ວັດັ ຖຸຸບໍ່່�ຊັກັ ນໍາໍ ຄວາມຮ້ອ້ ນ - ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັັບໂມເລກຸຸນຢູ່່�ໃນທ່່ອນເຫຼັັ�ກ? 1) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນຈະຕອ້ ງເຮດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ກມຸ່ - ເກີີດຫຍັັງຂຶ້້�ນເມື່່�ອເພີ່່�ມຄວາມຮ້ອ້ ນເຂົ້້�າໄປ? ເພອ່ື ປະຕບິ ດັ ການທດົ ລອງກຽ່ ວກບັ ການຖາ່ ຍໂອນຄວາມ - ອັັນໃດເປັນັ ສາເຫດທີ່່�ເຮັັດໃຫ້້ຂີ້້�ທຽນລະລາຍ? ຮອ້ ນ, ວັດຖຸຊັກນໍາຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ວັດຖບຸ ຊ່ໍ ກັ ນໍາ - ຈະເກີີດຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ຖ້າ້ ເຮົົາໃຊ້້ຢາງແທນຕະປູທູ ີ່່�ຕິິດຢູ່່� ຄວາມຮອ້ ນຊງຶ່ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ການທດົ ລອງກບັ ວດັ ຖຸ 3 ຢາ່ ງທແ່ີ ຕກຕາ່ ງກນັ ຄ:ື ໄມ,້ ໂລຫະ ແລະ ຢາງ ທ່່ອນເຫຼັັ�ກນັ້້�ນ? ປລາສະຕກິ . ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດຄ້ າດຄະເນ ຈາກນ້ນັ - ເຫດການຈະເກີີດຂຶ້້�ນໃນລັກັ ສະນະດຽວກັັນບໍ່່�? ທດົ ສອບວາ່ ວດັ ຖໃຸ ດ ແມນ່ ວດັ ຖທຸ ຊ່ີ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ໄດດ້ ີ ຫືຼ ວດັ ຖໃຸ ດບແ່ໍ ມນ່ ວດັ ຖທຸ ຊ່ີ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນໄດ້ ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ຈຶ່່�ງເກີດີ ຂຶ້້�ນໃນລັັກສະນະດຽວກັນັ ? ຍ້ອ້ ນ ຫຍັງັ ຈຶ່່�ງເກີດີ ຂຶ້້�ນໃນລັັກສະນະຕ່່າງກັນັ ? - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຮູ້້�ຫຍັງັ ແດ່ກ່ ່ຽ່ ວກັບັ ວັດັ ຖຸຊຸ ັກັ ນໍາໍ ຄວາມ 128 ໑໒໘

ດ,ີ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຕອ້ ງໄດກ້ າ່ ຍເອາົ ຕາຕະລາງຢໃູ່ ນ ປຶມ້ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 4 ໃສປ່ ມ້ຶ ຂຽນຂອງຕົນເອງ. ການຄາດຄະເນ ການສັງເກດ ຂ້ທີ ຽນລະລາຍ ຫືຼ ບ່?ໍ ຂີທ້ ຽນຈະລະລາຍ ແລະ ໃຊ້ເວລາຈັກວິນາທ?ີ ວັດຖຸ ແກ່ນພດື ຈະຕົກລງົ ບ່?ໍ ຂີທ້ ຽນໄດ້ ຂທ້ີ ຽນບໄ່ໍ ດ້ ຂ້ີທຽນ ຂທ້ີ ຽນບ່ໍ ລະລາຍ ລະລາຍ ລະລາຍ ລະລາຍ ບວ່ ງທເ່ີ ປນັ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ໂລຫະ ຄສູ ງັ ເກດການທດົ ລອງຂອງນກັ ຮຽນ ພອ້ ມທັງໃຊ້ເກນ ການໃຫຄ້ ະແນນ. ບວ່ ງໄມ້ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີີ) ບວ່ ງຢາງ 1) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ ໜຶ່ງຄົນ ຂ້ນຶ ສະເໜຜີ ົນການທົດລອງ 2) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງິ່ ຕາຕະລາງຢ່ໃູ ນປຶມ້ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 4 ໂດຍນັກຮຽນສວ່ ນທີເ່ ຫອຼື ຍກົ ໂປຂ້ ຶ້ນຖາ້ ເຫນັ ດີ ແລະ 21 ແລະ ອ່ານ. ເອົາໂປມ້ ລື ົງຖາ້ ບເໍ່ ຫັນດີ ພອ້ ມທງັ ອະທິບາຍເຫດຜົນ. ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈາໍ ແນກໄດລ້ ະຫວາ່ ງວດັ ຖຸ 2) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນ 1-2 ຄົນ ອ່ານປະໂຫຍກຄໍາເວ້າົ ຂອງ ທຊ່ີ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ວດັ ຖບຸ ຊ່ໍ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນ. ຕນົ ເອງກ່ຽວກັບວດັ ຖຊຸ ກັ ນາໍ ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ວດັ ຖຸ ບຊໍ່ ັກນໍາຄວາມຮ້ອນ. ອປຸ ະກອນ: ຖວ້ ຍໃຫຍ,່ ບວ່ ງ 3 ກາ້ ນທຄ່ີ ກື ນັ (ບວ່ ງກາ້ ນ ທີ 1 ເປັນໂລຫະ, ບວ່ ງການທີ 2 ເປນັ ຢາງ ແລະ ບວ່ ງ 3) ຄູ ແລະ ນັກຮຽນອ່ານຂຄໍ້ ວາມກ່ຽວກັບວດັ ຖຸຊັກນາໍ ກາ້ ນທີ 3 ເປນັ ໄມ)້ , ແກນ່ ພດື 3 ແກນ່ ທມ່ີ ຂີ ະໜາດ ແລະ ຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ວດັ ຖບຸ ຊ່ໍ ກັ ນາໍ ຄວາມຮອ້ ນໄປພອ້ ມໆ ຮບູ ຮາ່ ງເທົ່າກນັ , ນາ້ໍ ຮອ້ ນ ແລະ ຂີ້ທຽນເຜິງ້ . ກັນ. ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ: - ເອົົາຂີ້້�ທຽນເຜິ້້�ງທີ່່�ມີປີ ະລິິມານເທົ່່�າກັນັ ຕິດິ ໃສ່່ປາຍ ຂອງບ່່ວງທັັງ 3 ກ້້ານ. - ເອົາົ ແກ່່ນພືືດຕິດິ ໃສ່ກ່ າງຂີ້້�ທຽນ. - ຖອກນ້ໍໍ�າຮ້້ອນລົງົ ໃສ່່ຖ້້ວຍປະມານ 2/3. - ຕື່່�ມຂໍ້້�ມູູນໃສ່່ຫ້ອ້ ງທໍາໍ ອິດິ ໃນຕາຕະລາງ ໂດຍການ ຄາດຄະເນວ່າ່ ແກ່່ນພືດື ໃດທີ່່�ຕິດິ ຢູ່່�ຂີ້້�ທຽນຈະຕົກົ ລົງົ ກ່ອ່ ນໝູ່່� (ບ່ວ່ ງໂຕໃດ). - ເອົາົ ກ້າ້ ນຂອງບ່ວ່ ງທັງັ 3 ຈຸ່່�ມລົງົ ຖ້ວ້ ຍທີ່່�ບັນັ ຈຸນຸ ້ໍໍ�າຮ້ອ້ ນ ຕາມຮູູບ. - ເລີ່່�ມນັບັ ຫຼືື� ຈັັບເວລາເປັນັ ວິິນາທີີ. - ສັງັ ເກດຂີ້້�ທຽນ ແລະ ສິ່່�ງທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນຢູ່່�ບ່ວ່ ງແຕ່ລ່ ະກ້າ້ ນ. - ບັັນທຶຶກຜົນົ ການທົົດລອງໃສ່່ຕາຕະລາງ. - ຂຽນປະໂຫຍກຄໍາໍ ເວົ້້�າໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ອະທິບິ າຍເຖິງິ ວັດັ ຖຸຸ ໃດແມ່ນ່ ວັດັ ຖຸຸຊັກັ ນໍໍາຄວາມຮ້້ອນໄດ້ດ້ ີີ ແລະ ວັັດຖຸຸ ໃດແມ່ນ່ ວັດັ ຖຸບຸ ໍ່່�ຊັກັ ນໍາໍ ຄວາມຮ້້ອນໄດ້.້ ໑໒໘ 129

ບົົດທີີ 22 ລະບົົບສຸຸລິິຍະຈັກັ ກະວານ ເວລາ 2 ຊົ່�ວ່ ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົົງ ແຕ້ມແຜນວາດໃດໜ່ງຶ ທ່ສີ ະແດງໃຫ້ເຫັນ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: ຄວາມອຽງຂອງແກນໂລກ ແລະ ເສນ້ັ ທາງ 1. ແຕມ້ ແລະ ໝາຍຊໃ່ື ສ່ ແຜນວາດອງົ ປະກອບຫກັຼ 1 ການປນ່ິ ອອ້ ມດວງອາທດິ ພອ້ ມທງັ ອະທິ ຂອງລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ບາຍການເກດີ ມລີ ະດກູ ານຕາ່ ງໆໃນໂລກ ຂະໜາດ, ມາດຕາສວ່ ນ ແລະ ທຕ່ີ ງ້ັ ທກ່ີ ຽ່ ວຂອ້ ງ ກນັ . ແລະ ໃນປະເທດລາວ ໂດຍໄດຮ້ ບັ ການ 2. ແຕມ້ ແຜນວາດໃດໜງ່ຶ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມ ຊວ່ ຍເຫອືຼ . ອຽງຂອງແກນໂລກ ແລະ ເສນ້ັ ທາງການປນ່ິ ອອ້ ມ ດວງອາທດິ ພອ້ ມທງັ ອະທບິ າຍການເກດີ ມລີ ະດູ ບສ່ໍ າມາດແຕມ້ ແຜນວາດໃດໜງ່ຶ ທສ່ີ ະແດງ ການຕາ່ ງໆໃນໂລກ ແລະ ໃນປະເທດລາວ. ໃຫເ້ ຫັນຄວາມອຽງຂອງແກນໂລກ ແລະ 0 ເສນ້ັ ທາງການປນ່ິ ອອ້ ມດວງອາທດິ ພອ້ ມ ທງັ ອະທບິ າຍການເກດີ ມລີ ະດກູ ານຕາ່ ງໆ 22 ໃນໂລກ ແລະ ໃນປະເທດລາວ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ III. ເນື້�້ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 1. ສັງເກດຄວາມຖືກຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ 1. ດວງອາທິດ ແມ່ນດາວຂະໜາດກາງທໃ່ີ ກ້ໜ່ວຍໂລກ ແລະ ປະຕບິ ັດກດິ ຈະກາໍ . ທສ່ີ ດຸ . ໂລກແມນ່ ໜງ່ຶ ໃນ 8 ດາວເຄາະທໝ່ີ ນູ ອອ້ ມດວງ ອາທດິ ເອນ້ີ ວາ່ : ການໂຄຈອນ. ການປນ່ິ ອອ້ ມຮອບດວງ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນລຸມ່ ນີ້ ເພ່ອື ປະເມີນ ອາທດິ ຂອງໜວ່ ຍໂລກ ໃຊເ້ ວລາປະມານ 365 ມ້ື ຫືຼ 1 ປ.ີ ນກັ ຮຽນ. ດວງອາທິດ, ດາວເຄາະ 8 ໜ່ວຍ ແລະ ດາວບລໍ ິວານ ຕາ່ ງໆ ເປັນສວ່ ນຫກຼັ ຂອງລະບົບສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ ຄະແນນ ແຕ້ມແຜນວາດໃດໜ່ງຶ ທ່ີ ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ຂອງເຮາົ ຊງ່ຶ ຕາເວນັ ມຂີ ະໜາດໃຫຍຫ່ າຼ ຍຖາ້ ທຽບໃສກ່ ບັ ຄວາມອຽງຂອງແກນໂລກ ແລະ ເສນ້ັ ທາງ ດາວເຄາະອນ່ື ໆ ໃນລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈັກກະວານ. ການປ່ິ ນອອ້ ມດວງອາທດິ ພອ້ ມທງັ ອະທິ ບາຍການເກດີ ມລີ ະດກູ ານຕາ່ ງໆໃນໂລກ 2. ຖາ້ ຈດັ ລຽງລາໍ ດບັ ດາວເຄາະ ທໃ່ີ ກດ້ ວງອາທດິ ຫາຼ ຍທສ່ີ ດຸ ແລະ ໃນປະເທດລາວ ແມນ່ ເລມ່ີ ຈາກດາວພດຸ , ດາວສກຸ , ໜວ່ ຍໂລກ, ດາວອງັ ຄານ, ດາວພະຫດັ , ດາວເສາົ , ດາວມະລດຶ ຕະຢູ ແລະ ແຕມ້ ແຜນວາດໃດໜງ່ຶ ພອ້ ມທງັ ໝາຍຊໄ່ື ດ້ ດາວເກດ. ຢາ່ ງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ສາມາດນາໍ ໃຊແ້ ຜນ 3. ລະດກູ ານ ຄຮື ບູ ແບບຂອງສະພາບອາກາດທແ່ີ ຕກຕາ່ ງ ກນັ ທເ່ີ ຫນັ ໄດຢ້ າ່ ງຊດັ ເຈນ ຫືຼ ຮສູ້ ກຶ ໄດພ້ າຍໃນໄລຍະ 3 ວາດເພອ່ື ອະທບິ າຍຄວາມອຽງຂອງແກນ ໜງ່ຶ ປ.ີ ການປຽ່ ນແປງສະພາບອາກາດເປນັ ຜນົ ມາຈາກ ໂລກ ແລະ ເສນ້ັ ທາງການປນ່ິ ອອ້ ມດວງອາ ການແປງທາງດາ້ ນປະລມິ ານ ແລະ ຄວາມແຮງຂອງ ແສງຕາເວນັ ທກ່ີ ະທບົ ໃສໜ່ ວ່ ຍໂລກຢໃູ່ ນແຕລ່ ະໄລຍະ ທດິ ທກ່ີ ໃ່ໍ ຫເ້ ກດີ ມລີ ະດກູ ານຕາ່ ງໆໃນໂລກ ຂອງປີ ຊງ່ຶ ເກດີ ຈາກຄວາມອຽງຂອງແກນກາງຂອງໂລກ. ແລະ ໃນປະເທດລາວ. 4. ຜາ່ ນການໝນູ ໂຄຈອນຂອງໜວ່ ຍໂລກອອ້ ມດວງອາທດິ ແກນກາງຂອງໜວ່ ຍໂລກຈະອຽງເປນັ ມມຸ ແລະ ຍອ້ ນ ແຕມ້ ແຜນວາດໃດໜງ່ຶ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ສາເຫດນເ້ີ ຮດັ ໃຫແ້ ຕລ່ ະພາກພນ້ື ໃນໂລກໄດຮ້ ບັ ປະລິ ຄວາມອຽງຂອງແກນໂລກ ແລະ ເສນ້ັ ທາງ ມານແສງຕາເວນັ ຈາກດວງອາທດິ ແຕກຕາ່ ງກນັ ໃນແຕ່ 2 ການປນ່ິ ອອ້ ມດວງອາທດິ ພອ້ ມທງັ ອະທິ ລະໄລຍະເວລາຂອງປີ ຊງ່ຶ ເປນັ ສາເຫດໃຫເ້ ກດີ ມລີ ະດູ ການຕາ່ ງໆໃນແຕລ່ ະພາກພນ້ື . ບາຍການເກດີ ມລີ ະດກູ ານຕາ່ ງໆໃນໂລກ ແລະ ໃນປະເທດລາວ. ໑໓໐ 130

ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (20 ນາທີ)ີ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 1. ອົົງປະກອບຂອງລະບົົບສຸຸລິິຍະຈັັກກະວານ 22 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ບດັ ຮບູ ພາບຂອງລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈກັ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາລວມຕາມຄາໍ ຖາມດງ່ັ ນ:້ີ ກະວານ: ບດັ ຮບູ ພາບດາວເຄາະ 8 ບດັ ທ່ີມຊີ ່ື - ຕາເວັນັ ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? ເດືອື ນແມ່່ນຫຍັງັ ? ໜ່່ວຍໂລກ ດາວເຄາະແຕລ່ ະໜ່ວຍ ແລະ ບດັ ຮບູ ຂອງດວງ ແມ່ນ່ ຫຍັັງ? ອາທດິ . - ພວກມັນັ ຄ້າ້ ຍຄືກື ັນັ ແນວໃດ? ພວກມັນັ ຕ່າ່ ງກັນັ ແນວ ໃດ? 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມຸ ເປາ້ົ , ເຝດີ ແລະ ໄຟສາຍ. 2) ຄແູ ນະນາໍ ຄາໍ ສບັ “ດາວເຄາະ”,“ວງົ ໂຄຈອນ”ແລະ“ລະ V. ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ບົບສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ” ໂດຍການເວົ້າ, ອ່ານ ແລະ ຂຽນ. ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 1 ນັກຮຽນທີເ່ ວົາ້ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດ້ຮບັ ການຊ່ວຍ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ເຫຼືອເພມີ່ ຕ່ືມໃນການອະທິບາຍຄໍາສັບໃໝ່“ດາວເຄາະ”, “ວງົ ໂຄຈອນ”, “ລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ” ແລະ ຊຂ່ື ອງດາວເຄາະ 1) ຄທູ ວນຄນື ບດົ ທີ 22 ຢໃູ່ ນ ຂນ້ັ ປ.3 ກຽ່ ວກບັ ການເກດີ ມີ ຕ່າງໆ. ກາງເວນັ ແລະ ກາງຄນື ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ (ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ ໜງ່ຶ ເປນັ ດວງອາທດິ ແລະ ນກັ ຮຽນອກີ ຄນົ ເປນັ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ແລະ ອາ່ ນໄປ ໜວ່ ຍໂລກ) ເພອ່ື ສາທດິ ການໝນູ ປນ່ິ ຂອງໜວ່ ຍໂລກ ພອ້ ມໆກນັ : ທເ່ີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ກາງເວນັ ແລະ ກາງຄນື . ດວງອາທິດ ແມນ່ ດາວຂະໜາດກາງທີໃ່ ກໜ້ ວ່ ຍໂລກທ່ີ 2) ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ : ສດຸ . ໂລກແມນ່ ໜງ່ຶ ໃນ 8 ດາວເຄາະທໝ່ີ ນູ ອອ້ ມດວງອາທດິ - ການເຄື່່�ອນທີ່່�ລັກັ ສະນະນີ້້� ເຮົົາເອີ້້�ນວ່່າແນວໃດ? ເອີ້ນວ່າ: ການໂຄຈອນ. ການປິ່ນອອ້ ມຮອບດວງອາທດິ ຂອງ (ການປິ່່�ນອ້ອ້ ມ). ໜ່ວຍໂລກ ໃຊເ້ ວລາປະມານ 365 ມື້ ຫຼື 1 ປ.ີ ດວງອາທິດ, - ນັກັ ຮຽນເຫັນັ ຫຍັງັ ແດ່ຢ່ ູ່່�ໃນທ້ອ້ ງຟ້າ້ ໃນຍາມກາງຄືນື ? ດາວເຄາະ 8 ໜວ່ ຍ ແລະ ດາວບລໍ ວິ ານຕາ່ ງໆ ເປນັ ສວ່ ນຫກັຼ ໆ (ເດືອື ນ ແລະ ດາວ). ຂອງລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານຂອງເຮາົ ຊງ່ຶ ຕາເວນັ ມຂີ ະໜາດ - ນັກັ ຮຽນເຫັນັ ຫຍັງັ ແດ່ຢູ່່່�ໃນທ້ອ້ ງຟ້າ້ ໃນຍາມກາງເວັນັ ? ໃຫຍ່ຫຼາຍຖ້າທຽບໃສ່ກັບດາວເຄາະອື່ນໆໃນລະບົບສຸລິຍະ (ຕາເວັນັ ແລະ ເຫັນັ ດາວບາງຄັ້້�ງຄາວ). ຈກັ ກະວານ. - ຕາເວັນັ , ເດືອື ນ ແລະ ດາວຕ່າ່ ງໆ ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? ພວກ ມັນັ ຄືກື ັນັ ຫຼືື� ຕ່າ່ ງກັນັ ? ດາວເຄາະ 8 ໜວ່ ຍ ທໝ່ີ ນູ ອອ້ ມດວງອາທດິ ມດີ າວພດຸ , - ໜ່ວ່ ຍໂລກ ທີ່່�ເຮົາົ ຢູ່່�ນີ້້�ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? ດາວສກຸ , ໜວ່ ຍໂລກ, ດາວອງັ ຄານ, ດາວພະຫດັ , ດາວເສາົ , ດາວມະລດຶ ຕະຢູ ແລະ ດາວເກດ. 3) ຄນູ າໍ ສະເໜບີ ດົ ຮຽນໃໝກ່ ຽ່ ວກບັ ດວງອາທດິ , ເດອື ນ, ດາວ, ດາວເຄາະ ແລະ ພາກສວ່ ນຫັກຼ ຂອງລະບບົ ສຸ 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ ເພອ່ື ເຮດັ ການທດົ ສອບ ຄບູ ອກໃຫ້ ລຍິ ະຈກັ ກະວານ. ນກັ ຮຽນໃຊ້ຂມ້ໍ ນູ ແລະ ແຜນວາດຕ່າງໆຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບ ຮຽນ ຂທ້ໍ ີ 1 ແລະ 2 ເພອ່ື ຕອບຄາໍ ຖາມດງ່ັ ນ:້ີ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອ່ືນ - ຢູ່່�ໃນລະບົບົ ສຸລຸ ິຍິ ະຈັກັ ກະວານມີດີ າວເຄາະຈັກັ ດວງ? ນາໍ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຂຽນ 3 ສິງ່ ແຕລ່ ະອນັ ກ່ຽວກບັ ເດອື ນ, ດວງ - ຊື່່�ຂອງດາວເຄາະທີ່່�ໃກ້ດ້ ວງອາທິດິ ຫຼາຼ ຍທີ່່�ສຸດຸ ມີຊີ ື່່�ວ່າ່ ອາທດິ ແລະ ດາວ ເມອື່ ຄູສາໍ ເລດັ ການສອນຂັນ້ ອນ່ື ແລ້ວ ໃຫ້ ແນວໃດ? ກັບຄນື ມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປ່ຽນຄວາມຄິດ - ດາວເຄາະໃດທີ່່�ໃຫຍ່ທ່ ີ່່�ສຸດຸ ? ເຫນັ . - ດາວເຄາະໃດທີ່່�ມີອີ ຸນຸ ຫະພູມູ ຕໍ່່�າທີ່່�ສຸດຸ (ເຢັນັ ສຸດຸ )? ແລະ ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? - ດາວເຄາະໃດທີ່່�ມີດີ າວບໍລໍ ິວິ ານຫຼາຼ ຍທີ່່�ສຸຸດ? - ສອງດາວເຄາະໃດທີ່່�ຢູ່່�ດ້າ້ ນຂ້າ້ ງຂອງໂລກ? ໑໓໑ 131

5) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນທບົ ທວນຄາໍ ຕອບຮວ່ ມກນັ . ຖືກື ຕ້້ອງ. - ເພີ່່�ມດາວບໍລໍ ິິວານ ໃຫ້້ດາວເຄາະຕ່າ່ ງໆ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂັນ້ ອນື່ - ເພີ່່�ມເສັ້້�ນເຂົ້້�າໄປເພື່່�ອສະແດງໃຫ້ເ້ ຫັນັ ການໂຄຈອນ ນໍາ ໃຫ້ມອບໝາຍນັກຮຽນໜ່ງຶ ຄນົ ຕິດຕາມກວດກາເພ່ອື ນໍາ ພາກດິ ຈະກາໍ ເມອື່ ຄສູ ໍາເລັດການສອນຂນ້ັ ອ່ືນແລ້ວໃຫກ້ ບັ ຂອງດາວເຄາະຕ່່າງໆອ້້ອມດວງອາທິດິ . ຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປ່ຽນຄໍາຕອບຂອງ - ເພີ່່�ມສີສີ ະເພາະ ຫຼືື� ຈຸຸດພິເິ ສດສະເພາະດາວເຄາະ ຕນົ ເອງ. ຕ່າ່ ງໆເຫຼົ່�ານັ້້�ນ. 2. ລໍາໍ ດັັບຂອງດາວເຄາະຕ່່າງໆ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ 1) ຄແູ ຈກຢາຍບດັ ຮບູ ພາບຂອງລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ ຄສູ ງັ ເກດການແຕມ້ ແລະ ໝາຍຊືແ່ ຜນວາດຂອງລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝັກ 9 ຄນົ , ບັດຮູບພາບໜງຶ່ ອັນ ບົບສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຄນົ ໃດຍງັ ແຕມ້ ແລະ ຕນ່ໍ ັກຮຽນໜ່ຶງຄົນ ຈາກນັ້ນໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄົນອາ່ ນ ໝາຍຊບ່ື ຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງຄໃູ ຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫອືຼ ທນັ ທ.ີ ບດັ ຮບູ ພາບຂອງຕົນເອງ ແລະ ຕັດສິນໃຈວາ່ ຈະໄປ ຢນື ຢ່ບູ ່ອນໃດໃນລະບົບສລຸ ິຍະຈກັ ກະວານ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ບຸ (5 ນາທີີ) ໃຫ້ນັກຮຽນຈັບຄູ່ ເພື່ອແລກປ່ຽນແຜນວາດຂອງຕົນເອງ 22 2) ເມ່ືອຄໃູ ຫ້ສນັ ຍານນກັ ຮຽນທີມ່ ບີ ດັ ຮູບພາບແລວ້ ຕອ້ ງ ປະຕບິ ດັ ດັງ່ ນີ:້ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ອອກມາໜ້າ້ ຫ້ອ້ ງ. ແລະ ອະທບິ າຍລກັ ສະນະຫກັຼ ຂອງລະບບົ ສລຸ ຍິ ະຈກັ ກະວານ - ຖືືບັດັ ໄວ້້ດ້າ້ ນໜ້າ້ ຂອງຕົນົ ເອງ, ນັັກຮຽນຄົນົ ອື່່�ນສາ ຂອງນກັ ຮຽນເອງ. ມາດອ່່ານໄດ້້. - ໄປຢືນື ຢູ່່�ລໍາໍ ດັັບທີ່່�ຖືກື ຕ້ອ້ ງ ໂດຍນັບັ ແຕ່ດ່ ວງອາທິດິ ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 ອອກມາ. ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ - ອ່່ານຊື່່�ດາວເຄາະຂອງຕົົນເອງໄປຕາມລໍໍາດັບັ ທີ່່�ຖືກື 1) ຄແູ ນະນາໍ ບົດຮຽນໃໝ່ ໂດຍການເຊ່ືອມໂຍງໃສ່ຊົວ່ ຕ້ອ້ ງ. ໂມງທ່ີຜ່ານມາກຽ່ ວກບັ ການໂຄຈອນຂອງໝວ່ ຍໂລກ 3) ໃຫ້ນັກຮຽນສວ່ ນທຍ່ີ ງັ ເຫຼອື ສງັ ເກດ ຖ້າເຫັນວາ່ ດາວ ອອ້ ມດວງອາທດິ ແລະ ບດົ ຮຽນຢໃູ່ ນ ປ.3 ກຽ່ ວກບັ ການ ປນິ່ ອ້ອມຂອງໝ່ວຍໂລກ. ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຈບັ ຄຄູ ືກັບ ເຄາະຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນລາໍ ດບັ ທີ່ຖກື ຕອ້ ງແລ້ວ ໃຫນ້ ັກຮຽນ ແຕກ່ ່ອນ ເພ່ືອສາທດິ ການເຄອ່ື ນທ່ີຂອງໜ່ວຍໂລກ: ຄົນອນ່ື ໆມາປະຕິບັດ. - ໜ່ວ່ ຍໂລກໂຄຈອນອ້ອ້ ມ ຫຼືື� ປິ່່�ນອ້ອ້ ມດວງອາທິດິ (1 ຮອບ = 1 ປີ)ີ . ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ - ໂລກປິ່່�ນອ້ອ້ ມແກນຂອງມັນັ ເອງ ເຮັດັ ໃຫ້ເ້ ກີດີ ມີກີ າງ ຄສູ ັງເກດ ແລະ ຊວ່ ຍເຫອືຼ ນັກຮຽນໃນການຈດັ ລຽງລໍາ ເວັນັ ແລະ ຄືນື (1 ຮອບ = 24 ຊົ່່�ວໂມງ). ດັບຂອງແຕ່ລະດາວເຄາະຢູ່ໃນລະບົບສຸລິຍະຈັກກະ ວານ. 2) ຄູອະທິບາຍວາ່ ໃນຊົວ່ ໂມງນ້ີ ພວກເຮາົ ຈະໄດ້ຮຽນ ເພ່ີມຕືມ່ ກຽ່ ວກບັ ໜ່ວຍໂລກປນິ່ ອອ້ ມດວງອາທິດຄື ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (15 ນາທີີ) ແນວໃດ ແລະ ມນັ ມຜີ ນົ ຕໍລ່ ະດກູ ານ ແລະ ສະພາບ ອາກາດຄືແນວໃດຕາມທພ່ີ ວກເຮາົ ເຄຍີ ເຫນັ . 3. ແຕ້ມ້ ແຜນວາດຂອງລະບົົບສຸຸລິຍິ ະຈັັກກະວານ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອນ່ື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕ້ມແຜນວາດໃດໜ່ຶງຂອງລະບບົ ສຸລິຍະຈັກ ນໍາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຕ່ືມແຜນວາດລະບບົ ສຸລິຍະຈັກກະວານ ໂດຍ ກະວານລງົ ໃນປມ້ຶ ຂຽນຂອງຕນົ ເອງ. ນກັ ຮຽນຕອ້ ງມສີ ງ່ິ ຕາ່ ງໆ ການເພມ່ີ ສີ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະໃສ່ດາວເຄາະຕາ່ ງໆ ດງັ່ ນ້ີ: ເມອ່ື ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂນັ້ ອນື່ ແລ້ວໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນສງ່ິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດປ້ ະຕບິ ດັ ສາໍ ເລດັ . - ດາວເຄາະຕ່າ່ ງໆຢູ່່�ໃນລໍໍາດັັບທີ່່�ຖືືກຕ້ອ້ ງ. - ມີຊີ ື່່�ຂອງແຕ່ລ່ ະດາວເຄາະ. - ສະແດງໃຫ້້ເຫັັນຂະໜາດຂອງແຕ່່ລະດາວເຄາະທີ່່� 132 ໑໓໒

ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) ຕອນກາງເວັັນ? 22 - ສ່່ວນໃດຂອງໜ່ວ່ ຍໂລກທີ່່�ໄດ້້ຮັັບແສງແດດຫຼາຼ ຍ 4. ຄວາມອຽງຂອງແກນກາງຂອງໜ່່ວຍໂລກ ກວ່່າ? ສ່່ວນໃດທີ່່�ໄດ້ຮ້ ັບັ ແສງໜ້້ອຍກວ່່າ? 1) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝັກຄໜູ່ ຶງ່ ສາທດິ : - ສະພາບອາກາດໃນລາວເດເປັນັ ຄືແື ນວໃດ? ຍ້້ອນ - ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນຄົົນທີີ 1 ເປັນັ ໜ່ວ່ ຍໂລກ ໂດຍການຖືື ໝາກບານ ຫຼືື� ປຸຸມເປົ້້�າເອົາົ ໄວ້້. ຫຍັງັ ? - ໃຫ້ນ້ ັັກຮຽນຄົນົ ທີີ 2 ເປັັນດວງອາທິິດ ໂດຍການ ເປີດີ ໄຟສາຍ ແລະ ຊ່ອ່ ງໃສ່ໜ່ ່່ວຍໂລກ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອ່ນື ນໍາໃຫຂ້ ຽນຄໍາຖາມໃສ່ກະດານແລະໃຫ້ນັກຮຽນເພ່ືອສນົ ທະ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນໝດົ ຫອ້ ງຊໃ້ີ ສດ່ າ້ ນທເ່ີ ປນັ ຕອນກາງເວນັ ຢູ່ ນາເປນັ ຄູ່ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ໜວ່ ຍໂລກ ແລະ ຈາກນນັ້ ດ້ານທເີ່ ປນັ ຕອນກາງຄືນ. ຂນັ້ ປ.4 ແລະ ກວດເບ່ິງຄໍາຕອບຕ່າງໆ. 3) ຄູໝາຍ “x” ໃສ່ໜວ່ ຍໂລກ ແລະ ບອກໃຫນ້ ັກຮຽນຮູ້ 7) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນເບງ່ິ ແຜນວາດຂອງໜວ່ ຍໂລກຢູ່ໃນປຶມ້ ວາ່ ນແ້ີ ມນ່ ທີຕ່ ງ້ັ ຂອງປະເທດລາວເຮາົ . ຄແູ ນະນໍາຄາໍ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ພອ້ ມທງັ ອາ່ ນຂຄ້ໍ ວາມໄປພອ້ ມໆກນັ : ສັບ “ເສນັ້ ສູນສູດ” ແລະ ໝາຍໃສເ່ ທງິ ໜ່ວຍໂລກ. ຄູ ໜວ່ ຍໂລກບໝ່ໍ ນູ ຕງ້ັ ຊ່ືມນັ ຈະຄອ່ ຍໆອຽງໄປຕາມແກນ ອະທບິ າຍວາ່ : ເສນ້ັ ສນູ ສດູ ແມນ່ ເສນ້ັ ທແ່ີ ບງ່ ໜວ່ ຍໂລກ ກາງຂອງມນັ .ໃນແຕລ່ ະໄລຍະຂອງປີສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງ ອອກເປນັ 2 ສວ່ ນຄ:ື ເຟອ້ື ງໂລກເໜອື ແລະ ເຟອ້ື ງໂລກ ໜ່ວຍໂລກຈະໄດຮ້ ັບແສງແດດຈາກດວງອາທດິ ໂດຍ ໃຕ.້ ຄຊູ ໃີ້ ສຈຸດເຫາຼົ່ ນຢ້ີ ູເ່ ທງິ ໜ່ວຍໂລກ. ຄອູ ະທບິ າຍ ກົງເກອື ບທງັ ໝດົ ດ່ັງນນ້ັ , ເມືອ່ ຂວ້ົ ໂລກເໜອື ອຽງໃສ່ ວາ່ ສ່ວນທຮ່ີ ້ອນທສີ່ ຸດຂອງໜວ່ ຍໂລກ ແມນ່ ຢໃູ່ ກເ້ ສ້ນັ ດວງອາທດິ ມນັ ຈະຮອ້ ນຂນ້ຶ ໃນທາງເຟອ້ື ງໂລກເໜອື . ສນູ ສດູ ແລະ ສວ່ ນທໜ່ີ າວທສ່ີ ດຸ ແມນ່ ຂົ້ວໂລກເໜືອ ເມອ່ື ຂວ້ົ ໂລກໃຕອ້ ຽງໃສດ່ ວງອາທດິ ມນັ ຈະໜາວຂນ້ຶ ໃນ ແລະ ຂົວ້ ໂລກໃຕ,້ ຄູໝາຍສວ່ ນຕ່າງໆເຫາົ່ຼ ນໃີ້ ສປ່ ມຸ ເຟອ້ື ງໂລກເໜອື ແກນກາງທອ່ີ ຽງຂອງໜວ່ ຍໂລກກໃ່ໍ ຫ້ ເປົ້າ. ເກດີ ລະດກູ ານຢສູ່ ວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງໂລກ. ນັກຮຽນທ່ີເວົ້າພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊ່ວຍ 8) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດອາສາສະໝກັ ຢດູ່ າ້ ນໜາ້ ກະດານ ເຫອຼື ເພ່ມີ ຕື່ມໃນການອະທບິ າຍຄາໍ ສບັ ໃໝ່ “ເສັ້ນສນູ ສູດ”, ໃນຂະນະທພ່ີ ວກເຂາົ ສບື ຕໝ່ໍ ນູ ປມຸ ເປາ້ົ ຕາມແກນກາງ “ເຟ້ອື ງໂລກ”, “ຂວົ້ ໂລກ”. ຂອງມນັ ແລະ ເຄອ່ື ນຍາ້ ຍປມຸ ເປາ້ົ ໄປຕາມເສນ້ັ ໂຄຈອນ ອອ້ ມດວງອາທິດ. ຄບູ ອກໃຫ້ນກັ ຮຽນສັງເກດແຕ່ປະ 4) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອອກມາດາ້ ນໜາ້ ກະດານເພອ່ື ສາທດິ ການ ລມິ ານຂອງແສງແດດສະເພາະ (ແສງຂອງໄຟສາຍ) ທ່ີ ໝູນປິນ່ ຂອງໜ່ວຍໂລກອກີ ຄັງ້ ໜຶ່ງ ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນ ກະທບົ ໃສພ່ ນ້ື ຜວິ ຂອງໜວ່ ຍໂລກ ຈດຸ ທປ່ີ ະເທດລາວເຮາົ ຈບັ ຄູ່ສນົ ທະນາແລກປຽ່ ນ: ໄດຖ້ ກື ໝາຍໄວ້ໂດຍ “X” ຢເູ່ ທງິ ປມຸ ເປ້າົ . - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ຖ້າ້ ໜ່່ວຍໂລກບໍ່່�ໝູນູ ໄປຕາມແກນ ກາງຂອງມັນັ ? 9) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນສົນທະນາເປັນກມຸ່ ຕາມຄໍາຖາມດັງ່ ນ້:ີ - ຈະເກີີດຫຍັັງຂຶ້້�ນ ຖ້້າໜ່່ວຍໂລກອຽງຢູ່່�? - ສະພາບອາກາດຄືືກັນັ ຕະຫຼອຼ ດປີບີ ໍໍ ເມື່່�ອໜ່ວ່ ຍໂລກ - ສິ່່�ງນີ້້�ຈະເຮັັດໃຫ້້ໜ່່ວຍໂລກແຕກຕ່າ່ ງໄປແນວໃດ? ໂຄຈອນອ້້ອມດວງອາທິດິ ຄົົບຮອບໜຶ່່�ງປີີເຕັັມ? - ການປ່ຽ່ ນແປງຂອງສະພາບອາກາດ ໃນປະເທດ 5) ຄສູ ະແດງວິທີການຈບັ ປມຸ ເປົ້າ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະ ລາວເຮົາົ ເປັນັ ຄືແື ນວໃດ? ແລະ ເກີດີ ຂຶ້້�ນໃນຊ່່ວງເວ ໝັກເບ່ິງ (ໜ່ວຍໂລກ) ໃຫ້ມັນອຽງເລັກນອ້ ຍ. ລາໃດ? - ມີຈີ ັກັ ລະດູູທີ່່�ພວກເຮົົາເຄີຍີ ເຫັັນໃນປະເທດເຮົາົ ? 6) ຄູບອກໃຫ້ນັກຮຽນອາສາສະໝັກ ສບື ຕໍ່ການເຄອື່ ນທ່ີ ຂອງໜ່ວຍໂລກທັງການໝນູ ປນ່ິ ແລະ ໝູນຮອບ ໂດຍ 10) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ແລະ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຕ້ອງຮັກສາຄວາມອຽງໄວ້ຄືເກົ່າ, ໃຫ້ອາສະໝັກຢຸດ ໄປພອ້ ມໆກັນ. ໜອ້ ຍໜງ່ຶ ແລວ້ ສບື ຕ.່ໍ ນກັ ຮຽນສວ່ ນທເ່ີ ຫອືຼ ຕອ້ ງສງັ ເກດ ວ່າແສງດວງອາທດິ (ແສງຂອງໄຟສາຍ) ເຍືອງໃສຈ່ ຸດ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ໃດແດ່ຢພູ່ ້ືນຜິວຂອງໜວ່ ຍໂລກ ແລະ ມີປະລິມານ ແສງແດດຫາຼ ຍປານໃດ. ຄສູ ັງເກດຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ໃຫ້ການ - ທົ່່�ວທັງັ ໜ່ວ່ ຍໂລກໄດ້ຮ້ ັບັ ແສງແດດເທົ່່�າກັນັ ບໍ່່� ໃນ ຊ່ວຍເຫຼອື ທນັ ທີ່ ຖາ້ ນັກຮຽນມຄີ ວາມຕ້ອງການ. ໑໓໓ 133

ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 5. ແຕ້ມ້ ແຜນວາດທີ່່�ສະແດງໃຫ້້ເຫັັນການເກີີດມີລີ ະດູູ ໑໓໔ ຝົົນໃນລາວ 1) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕມ້ ແຜນວາດ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ທ່ຕີ ້ັງ ຂອງໂລກ ແລະ ດວງອາທດິ ເມອື່ ປະເທດລາວເຮົາກໍາ ລງັ ເຂາ້ົ ລະດຝູ ນົ . ໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ເພອ່ື ຊ່ວຍ. 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນກາ່ ຍເອາົ ຂຄ້ໍ ວາມຕາ່ ງໆລມຸ່ ນເ້ີ ຂາ້ົ ໃນການ ແຕມ້ ແຜນວາດ: - ດວງອາທິດິ . - ໜ່ວ່ ຍໂລກ ທີ່່�ແກນກາງຂອງມັັນອ່່ຽງ. - ແສງຂອງດວງອາທິດິ ແລະ ສ່ວ່ ນທີ່່�ແສງເຫຼົ່�ານັ້້�ນກະ 22 ທົົບໃສ່່ເທິງິ ໜ້້າໂລກ. - ຂີດີ ເສັ້້�ນສູນູ ສູດູ (ເສັ້້�ນແບ່ງ່ ), ຂຽນຊື່່�ໃສ່ຂ່ ົ້້�ວໂລກເໜືອື ແລະ ຂົ້້�ວໂລກໃຕ້້ ແລະ ເຟື້້�ອງໂລກເໜືືອ, ໝາຍ “X” ໃສ່ຈ່ ຸຸດທີ່່�ເປັນັ ປະເທດລາວ. 3) ຖ້ານກັ ຮຽນຄົນໃດແລ້ວໄວ ສາມາດແຕມ້ ແຜນວາດທີ 2 ທ່ີສະແດງໃຫ້ເຫັນສິງ່ ທເ່ີ ກີດຂ້ນຶ ເມອ່ື ປະເທດລາວ ເຮົາເຂາົ້ ສລູ່ ະດໜູ າວ. ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ັງເກດການແຕ້ມ ແລະ ການໝາຍຊຈ່ື ຸດສາໍ ຄນັ ໃນ ແຜນວາດຂອງການເກດີ ມີລະດູການຕາ່ ງໆ ໂດຍໃຊເ້ ກນ ການໃຫ້ຄະແນນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸບ� (5 ນາທີ)ີ 1) ໃຫ້ນກັ ຮຽນ 2-3 ຄົນແລກປ່ຽນ ແລະ ອະທິບາຍ ແຜນ ວາດຂອງຕນົ ເອງ ທີສ່ ະແດງໃຫເ້ ຫັນຈຸດສໍາຄັນຕາ່ ງໆ ທເ່ີ ປນັ ສາເຫດໃຫເ້ ກດີ ມລີ ະດກູ ານຕາ່ ງໆໃນແຕລ່ ະເຂດ. 2) ໃຊໄ້ ຟສາຍ ແລະ ປມຸ ເປ້າົ ເພອ່ື ສາທດິ ສິ່ງທນ່ີ ກັ ຮຽນ ກໍາລງັ ອະທບິ າຍຢ.ູ່ 3) ຊກຸ ຍໃູ້ ຫນ້ ກັ ຮຽນຖາມຄນື ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບທ່ໍ ນັ ເຂາ້ົ ໃຈ. 134

ບົົດທີີ 23 ສຽງ ແລະ ແສງ ເວລາ 2 ຊົ່ວ່� ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົງົ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ສຽງ ເປນັ ພະລງັ ງານປະເພດໜ່ງຶ ທີເ່ ກີດຂນ້ຶ ເມ່ອື ສງິ່ 1. ທດົ ລອງ ແລະ ສງັ ເກດຄວາມແຕກຕາ່ ງຂອງສຽງ ໃດສິ່ງໜ່ງຶ ເກີດການສັ່ນສະເທອື ນ ເມ່ອື ວດັ ຖສຸ ນ່ັ ສະ ທ່ສີ ່ງົ ຜາ່ ນວັດຖແຸ ຂງ, ແຫຼວ ແລະ ທາດອາຍ. ເທອື ນ ມນັ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເຄອື່ ນເໜງັ ຂອງອະນຸ 2. ນາໍ ໃຊຄ້ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ການສະ ພາກນອ້ ຍໆ ຫືຼ ໂມເລກຸນ ທ່ີປະກອບຂຶນ້ ເປັນວັດຖຸ ທອ້ ນແສງ ເພອ່ື ກາໍ ກບັ ທດິ ທາງໃຫໄ້ ປສເູ່ ປາ້ົ ໝາຍ. ຕາ່ ງໆນັ້ນ ກະທບົ ກັບໂມເລກຸນທີ່ຢໃູ່ ກ້ຄຽງ ແລະ ເຮັດ ໃຫພ້ ວກມນັ ເກດີ ການສນ່ັ ສະເທອື ນແບບດຽວກນັ ແລະ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ສງ່ິ ນ້ີ ຈະເຮດັ ໃຫໂ້ ມເລກນຸ ກະທບົ ກບັ ໂມເລກນຸ ທຢ່ີ ໃູ່ ກ້ 23 ຄຽງຫຼາຍຂ້ນຶ ເລອ້ື ຍໆ ນີ້ແມນ່ ຮູບແບບການເຄືອ່ ນທີ່ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄໍາຖາມ ຜ່ານວດັ ຖຸຂອງສຽງ. ແລະ ປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ . 2. ສຽງ ຈະປຽ່ ນໄປຕາມການສນ່ັ ສະເທອື ນທໄ່ີ ວ ຫືຼ ຊາ້ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນລຸ່ມນ້ີ ເພອ່ື ປະເມນີ ຂອງວດັ ຖຸຖາ້ ການສນ່ັ ສະເທອື ນແຮງຂນ້ຶ ສຽງກຈ່ໍ ະແຮງ ນກັ ຮຽນ. ຂນ້ຶ . ສຽງເຄອ່ື ນທຜ່ີ າ່ ນວດັ ຖແຸ ຂງໄດໄ້ ວກວາ່ ວດັ ຖແຸ ຫວຼ ແລະ ອາຍ ເພາະວ່າອະນພຸ າກຢູ່ໃນວັດຖຸແຂງແມນ່ ຢູ່ ຄະແນນ ນາໍ ໃຊຄ້ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຕດິ ກັນກວ່າ ຈງຶ່ ເຮັດໃຫ້ການສນ່ັ ສະເທືອນ ທສ່ີ ງ່ົ ຜາ່ ນ ການສະທອ້ ນແສງ ເພື່ອກາໍ ກບັ ທິດທາງ ຈາກອະນພຸ າກໜງ່ຶ ໄປຫາອກີ ອະນພຸ າກໜງ່ຶ ຈະໄວກວາ່ . ໃຫ້ໄປສູ່ເປາ້ົ ໝາຍ ສຽງ ເຄອ່ື ນຜາ່ ນທາດອາຍໄດ້ຊາ້ ເພາະວາ່ ອະນພຸ າກ ຂອງທາດອາຍແມນ່ ຢໄູ່ ກກນັ ດງ່ັ ນນ້ັ , ສຽງຈະເບາົ ກວາ່ . ນາໍ ໃຊຄ້ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນກຽ່ ວກບັ 3. ການສະທ້ອນແສງ ແມນ່ ກຽ່ ວກບັ ພຶດຕກິ ໍາຂອງແສງ 3 ການສະທອ້ ນແສງ ເພອ່ື ກໍາກັບທດິ ທາງ ເມອ່ື ມນັ ສງ່ົ ຜາ່ ນຕວົ ກາງໃດໜງ່ຶ (ທາດອາຍ) ເຊນ່ັ : ອາ ໃຫໄ້ ປສເູ່ ປາ້ົ ໝາຍໃດໜງ່ຶ ໄດຢ້ າ່ ງຖກື ຕອ້ ງ ກາດ. ແສງຈະເດນີ ທາງເປນັ ເສນ້ັ ຊ່ື ຈນົ ກວາ່ ມນັ ຈະຖກື ກັ້ນໂດຍວດັ ຖໃຸ ດໜງຶ່ ເມືອ່ ແສງກະທົບໃສ່ວັດຖຸ ມັນ ໂດຍການນາໍ ໃຊວ້ ດັ ຖສຸ ະທອ້ ນແສງຕາ່ ງໆ. ຈະຟົງ້ ອອກ ຫືຼ ສະທ້ອນອອກ. ແສງຈະສະທ້ອນກັບ ເປນັ ມມຸ ດຽວກນັ ກບັ ມມຸ ທມ່ີ ນັ ກະທບົ ຢພູ່ ນ້ື ຜວິ ຂອງວດັ ນາໍ ໃຊຄ້ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຖນຸ ້ນັ . ການສະທອ້ ນແສງ ເພອ່ື ກາໍ ກບັ ທດິ ທາງໃຫ້ 4. ການຫກັ ເຫຂອງແສງ ແມນ່ ກຽ່ ວກບັ ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງແສງ 2 ໄປສເູ່ ປາ້ົ ໝາຍໃດໜງ່ຶ ໄດບ້ າງຄງ້ັ ໂດຍການ ເມອ່ື ແສງເດນີ ທາງຈາກຕວົ ກາງໜງ່ຶ ໄປຫາອກີ ຕວົ ກາງ ອນື່ ເຊັນ່ : ຈາກອາກາດໄປຫານ້ໍາ. ເມອື່ ແສງເດນີ ທາງ ໃຊວ້ ດັ ຖສຸ ະທອ້ ນແສງທແ່ີ ຕກຕາ່ ງກນັ 1 ຫືຼ ຜາ່ ນສອງຕວົ ກາງທມີ່ ຄີ ວາມໜາແໜນ້ ແຕກຕາ່ ງກັນ 2 ອັນ. ຄວາມໄວ ແລະ ທດິ ທາງຂອງແສງຈະປ່ຽນ ເມ່ືອແສງ ເດນີ ທາງຈາກອາກາດໄປຫານໍາ້ ຄວາມໄວຂອງແສງ ນາໍ ໃຊຄ້ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນຂອງການ ຈະຊ້າລງົ ແລະ ແສງຈະປ່ຽນທດິ ທາງຂອງມັນໄປເທື່ອ ສະທ້ອນແສງ ເພ່ືອກໍາກັບທດິ ທາງໃຫ້ໄປ ລະໜອ້ ຍ ເພາະວາ່ ນາໍ້ ມຄີ ວາມໜາ້ ແໜນ້ ກວາ່ ອາກາດ, 1 ສເູ່ ປາ້ົ ໝາຍໃດໜງ່ຶ ໄດພ້ ຽງໜງ່ຶ ຫືຼ ສອງຄງ້ັ ການປ່ຽນທດິ ທາງຂອງແສງນີ້ ແມ່ນການຫກັ ເຫຂອງ ແສງ. ເທາ່ົ ນນ້ັ ໂດຍການໃຊຊ້ ນ້ິ ສວ່ ນໃດໜງ່ຶ ຂອງ ວດັ ຖຸສະທ້ອນແສງ. ບສ່ໍ າມາດນາໍ ໃຊຄ້ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ 0 ຂອງການສະທອ້ ນແສງ ເພອ່ື ກາໍ ກບັ ທດິ ທາງໃຫໄ້ ປສເູ່ ປາ້ົ ໝາຍໃດ. ໑໓໕ 135

IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ 1. ຊວົ່ ໂມງທີ 1: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ການສາທິດການ 1. ຄຸຸນລັກັ ສະນະຂອງສຽງ ທົດລອງຂອງສຽງ: ປຸມເປົ້າ, ໝໍ້, ບວ່ ງເຫັຼກ ແລະ ເຄອ່ື ງດນົ ຕຈີ າກ ປ.3, ເຮດັ ການທດົ ລອງເປນັ ກມຸ່ 1) ຄຖູ າມວາ່ : ກຽ່ ວກັບສຽງ: ຖງົ ຢາງ 3 ຖົງ, ຢາງບ້ວງ, ນ້ໍາ, - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຫຍັັງແດ່່ຢູ່່�ໃນ ປ.3 ກ່ຽ່ ວກັບັ ສຽງ? ທອ່ ນໄມ້. - ເປັນັ ຫຍັັງອຸຸປະກອນດົນົ ຕີຈີ ຶ່່�ງມີີສຽງ? - ສຽງເກີດີ ຂຶ້້�ນໄດ້້ແນວໃດ? 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ການສາທດິ ທດົ ລອງ - ເປັັນຫຍັັງເມື່່�ອດີດີ ສາຍຢາງໃນເຄື່່�ອງດົນົ ຕີຈີ ຶ່່�ງເກີີດ ກຽ່ ວກບັ ແສງ:ໄຟສາຍແລະແວນ່ (ການທດົ ລອງ ມີສີ ຽງຂຶ້້�ນ? ຕອ້ ງແມນ່ ມ້ທື ່ີມແີ ສງແດດ), ເຮດັ ການທດົ ລອງ ເປນັ ກຸ່ມກ່ຽວກັບແສງ: ຈອກທ່ີມນີ ໍາ້ , ບດັ ທ່ມີ ລີ ກູ 2) ຄສູ າທດິ ໂດຍການໃຊອ້ ປຸ ະກອນດນົ ຕຈີ າກ ປ.3. ສອນສອງອນັ , ເຮດັ ການທດົ ລອງເປນັ ກມຸ່ ກຽ່ ວກບັ - ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັບັ ຢາງບ້ວ້ ງ ເມື່່�ອເຮົາົ ດີີດພວກມັນັ ? ແສງ: ແວ່ນ, ແຜນ່ ຊດີ ,ີ ບວ່ ງເຫຼກັ , ຝາໝ້ໍ (ທມີ່ ີ 3) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນເບ່ິງປມ້ຶ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 1 ແລະ ອ່ານໄປ 23 ດ້າມຈັບ), ເຈ້ຍເຫື້ຼອມ (ເຈ້ຍທີໃ່ ຊ້ຫໍອ່ າຫານ) ຫຼື ພອ້ ມໆກນັ ດງ່ັ ນ:້ີ ສຽງເກດີ ຈາກການສນ່ັ ສະເທອື ນ ເມອ່ື ວັດຖທຸ ່ສີ ະທອ້ ນແສງ. ເຮາົ ດດີ ສາຍຕິີ າ້ ແມນ່ ເຮາົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ສນ່ັ ສະເທອື ນ ໃດໜງ່ຶ ຂນ້ຶ ສງ່ິ ນເ້ີ ຮດັ ໃຫອ້ າກາດທສ່ີ າໍ ຜດັ ກບັ ສາຍກຕີ າ້ V. ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ ສັ່ນ ເຮດັ ໃຫ້ອາກາດຢູ່ໄກເກດີ ການສ່ນັ ສະເທືອນໄປ ເລືອ້ ຍໆ ຈ່ຶງເຮດັ ໃຫ້ອາກາດທ່ີຢໃູ່ ກ້ຫູຂອງເຮາົ ສ່ັນສະ ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 1 ເທອື ນ ແລະ ສະໝອງຂອງເຮາົ ຈະຮບັ ຮໄູ້ ດເ້ ຖງິ ສຽງ. ການ ສນັ່ ສະເທືອນທີ່ເຄ່ອື ນທ່ີໄປ ເອ້ນີ ວ່າ: ຄນ້ື ສຽງ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) 4) ຄູອະທບິ າຍຄໍາສບັ “ການສ່ັນສະເທືອນ” ແລະ “ຄນ້ື ສຽງ” ໃຫນ້ ັກຮຽນເຂາົ້ ໃຈ. 1) ຄູທວນຄນື ກ່ຽວກັບບົດທີ 23 ຢູ່ຂັນ້ ປ.3 ກ່ຽວກບັ ສຽງ ແລະ ອປຸ ະກອນດນົ ຕ,ີ ຄບູ ອກໃຫນ້ ກັ ຮຽນມດິ ງຽບ ແລະ 5) ຄຍູ ົກໝ້ຂໍ ້ນຶ ແລະ ເຄາະມນັ ດ້ວຍບ່ວງເຫຼັກ: ຫບຼັ ຕາ ແລ້ວຄູຖາມວາ່ : - ເປັັນຫຍັງັ ສຽງຈຶ່່�ງເຂົ້້�າໄປໃນຫູູຂອງນັກັ ຮຽນໄດ້້? - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຍ້ ິິນສຽງຫຍັັງແດ່?່ - ເມື່່�ອສຽງເຂົ້້�າໄປແລ້້ວ ຈະເປັນັ ແນວໃດ? - ສຽງນັ້້�ນມາແຕ່ໃ່ ສ? ມາແຕ່່ທິິດທາງໃດ? - ສຽງນັ້້�ນເກີດີ ຈາກຫຍັັງ? 6) ຄເູ ອາົ ປມຸ ເປາ້ົ ທເ່ີ ປາ່ົ ລມົ ໃສແ່ ລວ້ ຍກົ ຂນ້ຶ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບິ່ງ - ຍ້້ອນຫຍັັງນັັກຮຽນຈຶ່່�ງໄດ້້ຍິນິ ສຽງນັ້້�ນ? ແລະ ຖາມວ່າ: - ສຽງໃດດັງັ ແຮງທີ່່�ສຸຸດ? ສຽງໃດທີ່່�ເບົາົ ທີ່່�ສຸຸດ? ຍ້ອ້ ນ - ຖ້າ້ ຄູເູ ຄາະໝໍ້້�ແລະໝາກປຸມຸ ເປົ້້�າດ້ວ້ ຍບ່ວ່ ງເຫຼັັ�ກອັນັ ຫຍັັງ? ໃດຈະດັງັ ແຮງກວ່່າກັນັ ? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? - ໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນຊີ້້�ໃສ່ວ່ ັດັ ຖຸທຸີ່່�ຈະເຮັດັ ໃຫ້ເ້ ກີດີ ສຽງແຮງທີ່່�ສຸດຸ . 2) ໃຫ້ນັກຮຽນ 2-3 ຄົນຕອບ. 3) ຄູອະທິບາຍວາ່ ບົດນ້ີ ຈະໄດ້ສກຶ ສາເພມີ່ ຕ່ມື ກ່ຽວກບັ 7) ຄບູ ອກນກັ ຮຽນວ່າ ນແີ້ ມ່ນການທົດສອບທີ່ຍຕຸ ິທໍາ. - ໄລຍະຫ່່າງຕ້້ອງເທົ່່�າກັັນ. ສຽງ. - ຕ້ອ້ ງເຄາະແບບດຽວກັນັ , ໃຊ້ບ້ ່ວ່ ງຊະນິດິ ດຽວກັນັ ແລະ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂັນ້ ອນ່ື ແຮງທີ່່�ໃຊ້ເ້ ຄາະຕ້້ອງເທົ່່�າກັນັ . ນໍາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຂຽນລາຍການຂອງສຽງທີ່ນັກຮຽນສາມາດໄດ້ - ອາກາດທີ່່�ສຽງເດີນີ ຜ່າ່ ນມາຫານັກັ ຮຽນຕ້ອ້ ງແມ່ນ່ ອັນັ ຍິນ,ແຫຼງ່ ທມີ່ າຂອງສຽງແລະຄວາມແຮງຂອງສຽງ.ເມື່ອຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂ້ັນອ່ືນແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄືນມາຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ ໑໓໖ ນັກຮຽນບອກສຽງຕ່າງໆເຫຼົ່ານັ້ນ. 136

ດຽວກັນັ . ກບັ ໂມເລກນຸ ທຢ່ີ ໃູ່ ກຄ້ ຽງແລະເຮດັ ໃຫພ້ ວກມນັ ເກດີ ການ 23 ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ັນອື່ນ ສນ່ັ ສະເທອື ນແບບດຽວກນັ ແລະ ສງ່ິ ນຈ້ີ ະເຮດັ ໃຫໂ້ ມເລ ນໍາ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນ 3 ຄາໍ ຖາມດາ້ ນລ່ມຸ ນີໃ້ ສ່ກະດານ ແລະ ໃຫ້ນັກ ກນຸ ກະທບົ ກັບໂມເລກຸນທ່ຢີ ູໃ່ ກ້ຄຽງຫຼາຍຂ້ນຶ ເລ້ືອຍໆ ຮຽນຂຽນການຄາດຄະເນຂອງຕົນເອງກ່ຽວກັບສ່ິງທີ່ໄດ້ຍິນ ນ້ີແມ່ນຮບູ ແບບການເຄ່ອື ນທ່ຜີ ່ານວດັ ຖຂຸ ອງສຽງ. ພອ້ ມທງັ ໃຫເ້ ຫດຜນົ ເມ່ອື ຄູສໍາເລັດການສອນຂ້ັນອືນ່ ແລວ້ 10) ຄຖູ າມວ່າ: ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຜົນການ - ວັດັ ຖຸໃຸ ດແດ່່ທີ່່�ສຽງເດີີນທາງຜ່່ານໄດ້້ດີີທີ່່�ສຸຸດ? ຄາດຄະເນຂອງຕົນເອງ ແລະ ຈາກນັ້ນລອງປະຕິບັດເບງິ່ . - ພາວະຂອງວັດັ ຖຸໃຸ ດທີ່່�ສຽງເດີນີ ທາງຜ່າ່ ນໄດ້ດ້ ີທີ ີ່່�ສຸດຸ ? 8) ຄເູ ຄາະທັງໝ້ໍ ແລະ ປມຸ ເປາ້ົ , ໝ້ໍຈະດງັ ຊດັ ເຈນ ແລະ (ທາດແຂງ, ທາດອາຍ ຫຼືື� ທາດແຫຼຼວ) ແຮງກວາ່ ແລ້ວຄູຖາມວ່າ: 11) ໃຫ້ນັກຮຽນ 1-2 ຄນົ ເຮດັ ການຄາດຄະເນ ແລະ ອະທິ - ເປັັນຫຍັັງສຽງຈຶ່່�ງແຕກຕ່າ່ ງກັັນ? - ເປັນັ ຫຍັງັ ສຽງຈາກວັດັ ຖຸໜຸ ຶ່່�ງຈຶ່່�ງດັງັ ແຮງກວ່າ່ ສຽງຂອງ ບາຍວາ່ ເປັນສາເຫດ. 12) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນຈະໄດເ້ ຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ເຮດັ ອີກີ ວັັດຖຸຸໜຶ່່�ງ? - ອັນັ ໃດທີ່່�ເປັນັ ປັດັ ໄຈທີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງກ່ຽ່ ວກັບັ ໝໍ້້� ແລະ ປຸມຸ ການທດົ ລອງທ່ີຍຸຕິທາໍ ເພ່ືອຫາຄາໍ ຕອບ. ເປົ້້�າທີ່່�ເປົ່່�າລົມົ ໃສ່ແ່ ລ້ວ້ ?(ໂຕໜຶ່່�ງແມ່ນ່ ໂລຫະທີ່່�ເປັນັ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ທາດແຂງ, ອີກີ ໂຕໜຶ່່�ງເປັນັ ຢາງທີ່່�ຕື່່�ມອາກາດເຂົ້້�າໄປ). - ທາດທີ່່�ປະກອບຂຶ້້�ນເປັນັ ວັດັ ຖຸແຸ ຕ່ລ່ ະອັນັ ມີຜີ ົນົ ຕໍ່່�ສຽງ 1) ຄອູ ະທິບາຍວາ່ ນກັ ຮຽນແຕ່ລະຄນົ ຈະໄດ້ສບັ ປຽ່ ນກນັ ຫຼືື� ບໍ່່�? (ວັດັ ຖຸແຸ ຂງ, ວັດັ ຖຸແຸ ຫຼຼວ ຫຼືື� ອາຍ) ເຮັດການທດົ ລອງ. - ສຽງ ມີຜີ ົນົ ຕໍ່່�ອະນຸພຸ າກ/ໂມເລກຸນຸ ຂອງວັດັ ຖຸຕຸ ່່າງໆ ແນວໃດ? 2) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນເປດີ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 2 ແລະ ປະຕິບດັ - ສຽງທີ່່�ສົ່່�ງຜ່າ່ ນວັດັ ຖຸມຸ ີລີ ັັກສະນະເປັນັ ແນວໃດ? ຕາມຂນັ້ ຕອນຕາ່ ງໆທໄີ່ ດ້ອະທບິ າຍໄວ.້ ວດັ ຖຸແຂງ ການທົດລອງທດົ ສອບທີ່ຍຸດຕິທໍາ:ສຽງສ່ົງຜ່ານພາວະ ຕາ່ ງໆຂອງວດັ ຖ.ຸ ວັດຖຸແຫວຼ ຈດູ ປະສົງ: ເພອ່ື ຫາຄາໍ ຕອບກຽ່ ວກບັ ວທິ ກີ ານເດນີ ທາງ ທາດອາຍ ຂອງສຽງຜ່ານພາວະຂອງວັດຖທຸ ແີ່ ຕກຕາ່ ງກນັ ທງັ ວດັ ຖຸແຂງ, ແຫວຼ ແລະ ອາຍ. ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຄູສັງເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນັກຮຽນ ແລະ ໃຫ້ ອປຸ ະກອນ: ຖົງຢາງ 3 ຖົງ, ນ້ໍາ, ທ່ອນໄມ້ ແລະ ສດໍ າໍ . ການຊວ່ ຍເຫອຼື ຖ້າຈໍາເປັນ. - ຖົົງທີີ 1: ບັນັ ຈຸຸອາກາດ. - ຖົງົ ທີີ 2: ບັນັ ຈຸຸນ້ໍໍ�າ. 9) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1, ສງັ ເກດ - ຖົົງທີີ 3: ບັັນຈຸທຸ ່ອ່ ນໄມ້້ (ໃຫ້້ມີີຂະໜາດເທົ່່�າກັນັ ກັບັ ແຜນວາດ ແລະ ອາ່ ນຂຄ້ໍ ວາມໄປພອ້ ມໆກນັ : ສຽງເປນັ ຖົງົ ຂອງອາກາດ ແລະ ນໍ້້�າ). ພະລັງງານປະເພດໜ່ງຶ ທເ່ີ ກດີ ຂ້ນຶ ເມອື່ ສ່ງິ ໃດສງ່ິ ໜ່ຶງ ເກດີ ການສນ່ັ ສະເທອື ນ ເມອ່ື ວດັ ຖສຸ ນ່ັ ສະເທອື ນ ມນັ ຈະ ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ: ເຮັດໃຫເ້ ກດີ ການເຄ່ືອນເໜງັ ຂອງອະນພຸ າກນອ້ ຍໆຫືຼ - ອັັດຫູູເບື້້�ອງໜຶ່່�ງໄວ້.້ ໂມເລກນຸ ທີ່ປະກອບຂນຶ້ ເປນັ ວດັ ຖຸຕ່າງໆນນ້ັ ກະທບົ - ເອົົາຖົົງທີີ 1 ແປະໃສ່ຫ່ ູອູ ີກີ ເບື້້�ອງໜຶ່່�ງ. - ໃຫ້້ນັັກຮຽນອີີກຄົນົ ໜຶ່່�ງໃຊ້ສ້ ໍໍເຄາະຖົົງຢາງ 3 ເທື່່�ອ. - ເຮັດັ ແບບດຽວກັັນກັບັ ຖົົງທີີ 2 ແລະ 3. - ເມື່່�ອເວລາເຄາະຖົົງ 3 ຄັ້້�ງດ້ວ້ ຍສໍໍ ໃຫ້້ໃຊ້ແ້ ຮງເຄາະ ເທົ່່�າກັັນໃນແຕ່ລ່ ະຄັ້້�ງ. - ໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນແຕ່່ລະຄົົບສັັບປ່່ຽນກັັນປະຕິບິ ັດັ . 3) ຄູອະທບິ າຍວ່າ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດ້ສງັ ເກດ ແລະ ສົນທະ ນາຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສຽງທສີ່ ງ່ົ ຜາ່ ນແຕລ່ ະຖງົ : - ສຽງຈາກແຕ່່ລະຖົົງເປັນັ ແນວໃດ? - ລະດັບັ ສຽງຂອງແຕ່ລ່ ະຖົງົ ມີຄີ ວາມແຕກຕ່າ່ ງກັນັ ແນວ ໃດ? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ໑໓໗ 137

- ພາວະຂອງວັັດຖຸຸໃດ ທາດແຂງ, ທາດແຫຼຼວ ຫຼືື� ທາດ 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໃນພາກນພ້ີ ວກເຮາົ ຈະຮຽນເພມ່ີ ຕມ່ື ກຽ່ ວ ອາຍ ທີ່່�ດັັງແຮງທີ່່�ສຸດຸ ? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ກບັ ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງແສງ ແລະ ການທເ່ີ ຮາົ ເບງ່ິ ໂດຍຜາ່ ນ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ແວນ່ ຕາ ສາມາດປຽ່ ນຮບູ ແບບການເບງ່ິ ເຫນັ ສງ່ິ ຕາ່ ງໆ ແນວໃດ. ຄສູ ັງເກດການທົດລອງ, ການສນົ ທະນາ ແລະ ການ ຕອບຄໍາຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ພອ້ ມທັງໃຫ້ການຊວ່ ຍເຫອຼື ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອນ່ື ຖາ້ ຈາໍ ເປັນ. ນໍາ ໃຫ້ນັກຮຽນເຮັດກິດຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ເພ່ືອອ່ານຕວົ ໜງັ ສຢື ູ່ ດາ້ ນລຸມ່ ຂອງຈອກແກວ້ ຫຍັບຈອກເຂ້າົ ໃກຕ້ ວົ ໜັງສື ແລະ 4) ຫງັຼ ຈາກທນ່ີ ກັ ຮຽນທດົ ລອງແລວ້ ໃຫນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຫຍບັ ຈອກອອກໄກຈາກຕວົ ໜງັ ສ,ື ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດຂ້ ຽນ ແລະ ປດິ ຕາຂອງພວກເຂົາ ແລະ ຫນັ ຫັງຼ ໃສ່ຄູ ພອ້ ມທງັ ພາ ແຕ້ມສ່ິງທີນ່ ກັ ຮຽນໄດສ້ ງັ ເກດເຫນັ ເມອ່ື ຄູສາໍ ເລດັ ການສອນ ກັນມດິ ງຽບ. ຂນ້ັ ອືນ່ ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກ ປຽ່ ນຜົນການຄົ້ນຄວ້າ. 5) ຄໃູ ຊສ້ ດໍ າໍ ເຄາະຖງົ ທີ 1, ຖງົ ທີ 2 ແລະ ຖງົ ທີ 3 ເທອ່ື ລະອນັ ແຕ່ລະຄ້ັງທ່ຄີ ູເຄາະຖງົ ຄູຕ້ອງຖາມນັກຮຽນວາ່ ສຽງ ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (20 ນາທີີ) ເກີດຈາກຖົງໃດ? ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 2. ການສະທ້ອ້ ນແສງ 23 ຂັ້້�ນສະຫຼຸບຸ� (5 ນາທີ)ີ 1) ຄຖູ າມວ່າ: 1) ນັກຮຽນແລກປຽ່ ນຜົນການຄົ້ນຄວາ້ ຂອງຕົນເອງ, ໃຫ້ - ພວກເຮົາົ ໄດ້ຮ້ ຽນຫຍັັງແດ່ກ່ ່ຽ່ ວກັັບແສງປີີກາຍນີ້້�? ນກັ ຮຽນຈດັ ລຽງຄວາມແຮງຂອງສຽງຈາກແຕລ່ ະຖງົ ໂດຍ - ແສງເດີີນທາງແນວໃດ? ເລມ່ີ ຈາກຖງົ ທມ່ີ ສີ ຽງດງັ ແຮງທສ່ີ ດຸ ຫາຖງົ ທມ່ີ ສີ ຽງຄອ່ ຍ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອແສງກະທົບົ ໃສ່ສ່ ິ່່�ງຂອງບາງຢ່າ່ ງ? ທສ່ີ ດຸ ຕາມລໍາດບັ . 2) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນເບ່ິງປ້ມຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 3 ແລະ ອ່ານການ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ພອ້ ມທງັ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ອະທບິ າຍໄປພອ້ ມໆກນັ . ຢູ່ໃນປຶ້ມແບບຮຽນໄປພ້ອມໆກນັ . ແສງຈະເດີນທາງເປັນເສັ້ນຊື່ ຈົນກວ່າມັນຈະຖກື ສຽງ ຈະປຽ່ ນໄປຕາມການສນ່ັ ສະເທອື ນທໄ່ີ ວ ຫືຼ ຊາ້ ກນ້ັ ໂດຍວດັ ຖໃຸ ດໜງ່ຶ ເມອ່ື ແສງກະທບົ ໃສວ່ ດັ ຖຸ ມນັ ຈະ ຂອງວັດຖຸ ຖາ້ ການສັ່ນສະເທອື ນແຮງຂຶ້ນ ສຽງກໍ່ຈະ ຟງົ້ ອອກ ຫຼື ສະທ້ອນອອກ. ແສງຈະສະທອ້ ນກັບເປັນ ແຮງຂນ້ຶ . ສຽງເຄອ່ື ນທຜ່ີ າ່ ນວດັ ຖແຸ ຂງໄດໄ້ ວກວາ່ ວດັ ຖຸ ມມຸ ດຽວກນັ ກບັ ມມຸ ທມ່ີ ນັ ກະທບົ ຢພູ່ ນ້ື ຜວິ ຂອງວດັ ຖນຸ ນ້ັ . ແຫຼວ ແລະ ອາຍ ເພາະວ່າອະນຸພາກຢ່ໃູ ນວດັ ຖຸແຂງ ການສະທອ້ ນແສງ ແມນ່ ກ່ຽວກັບພຶດຕກິ ໍາຂອງແສງ ແມນ່ ຢຕູ່ ດິ ກນັ ກວາ່ ຈງ່ຶ ເຮດັ ໃຫກ້ ານສນ່ັ ສະເທອື ນ ທສ່ີ ງ່ົ ເມອ່ື ມນັ ສງ່ົ ຜາ່ ນຕວົ ກາງໃດໜງ່ຶ (ທາດອາຍ) ເຊນ່ັ : ອາ ຜາ່ ນຈາກອະນພຸ າກໜງ່ຶ ໄປຫາອກີ ອະນພຸ າກໜງ່ຶ ຈະໄວ ກາດ. ກວ່າ. ສຽງ ເຄືອ່ ນຜາ່ ນທາດອາຍໄດຊ້ າ້ ເພາະວ່າອະນຸ 3) ຄູອະທບິ າຍຄໍາສັບ “ການສະທ້ອນແສງ” ແລະ ແຜນ ພາກຂອງທາດອາຍແມນ່ ຢໄູ່ ກກນັ ດງ່ັ ນນ້ັ , ສຽງຈະເບາົ ວາດໂດຍການສ່ອງໄຟສາຍໃສແ່ ວ່ນເພອື່ ໃຫ້ນກັ ຮຽນ ກວ່າ. ສັງເກດ ແລະ ຖາມ: ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 2 - ເກີີດຫຍັັງຂຶ້້�ນເມື່່�ອເຍືອື ງໄຟສາຍໃສ່່ໜ້າ້ ແວ່່ນ? - ລໍໍາແສງໄຟສາຍຈະໄປໃສ? - ລໍໍາແສງນີ້້�ຈະໄປຕໍໍາໃສ່ໃ່ ສ? ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ - ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ຈຶ່່�ງເປັັນແນວນັ້້�ນ? 1) ຄຖູ າມວາ່ : - ແວ່ນ່ ຕາແມ່່ນຫຍັງັ ? - ໜ້າ້ ທີ່່�ຂອງແວ່ນ່ ຕາແມ່່ນຫຍັງັ ? - ເປັັນຫຍັັງຄົົນເຮົົາຕ້ອ້ ງໃສ່່ແວ່ນ່ ຕາ? - ພວກມັນັ ຊ່ວ່ ຍຫຍັັງເຮົົາ? 138 ໑໓໘

ມູມຂອງແສງ ມູ ມ ຂ ອ ງ ແ ສ ງ ຈດຸ ປະສົງ: ເພືອ່ ໃຫເ້ ຫັນວ່າ ຈະເກີດຫຍງັ ຂນຶ້ ກັບແສງ ເມອ່ື ມນັ ເດີນທາງຜາ່ ນອາກາດ, ຜ່ານນ້ໍາ ແລະ ຜ່ານ ທເ່ີ ຂາ້ົ ມາ ທສ່ີ ະທອ້ ນ ອາກາດຄືນ. ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ອຸປະກອນ: ຈອກທ່ໃີ ສນ່ ້ໍາເຄິ່ງໜ່ງຶ , ເຈຍ້ ທີມ່ ີລກູ ສອນ ສອງອັນ ແລະ ຊີໄ້ ປທາງດຽວກນັ . ຄສູ ັງເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ໃຫ້ ການຊ່ວຍເຫືອຼ ຖ້າຈໍາເປັນ. ຂ້ັນຕອນການທດົ ລອງ: - ເອົົາຈອກແກ້ວ້ ທີ່່�ບັັນຈຸນຸ ້ໍໍ�າວາງໄວ້ເ້ ທິິງໂຕະ. - ຍົກົ ບັດັ ທີ່່�ມີລີ ູກູ ສອນສອງອັນັ ທີ່່�ຊີ້້�ໄປທາງດຽວກັນັ ຂຶ້້�ນ. - ວາງບັັດໃສ່ດ່ ້າ້ ນຫຼັັ�ງຂອງຈອກແກ້ວ້ ທີ່່�ມີີນ້ໍໍ�າ ໂດຍໃຫ້້ ລູກູ ສອນໜຶ່່�ງຈະຢູ່່�ດ້້ານເທິງິ ແລະ ອີີກລູກູ ສອນອັນັ ໜຶ່່�ງແມ່ນ່ ຢູ່່�ດ້າ້ ນລຸ່່�ມຂອງນ້ໍໍ�າ. - ໃຫ້້ສັັງເກດເບິ່່�ງບັດັ ໂດຍຜ່າ່ ນຈອກແກ້້ວທີ່່�ມີນີ ້ໍໍ�າ. 4) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ນແ້ີ ມນ່ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ແສງສະທອ້ ນ 23 ກບັ . 8) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ ທດົ ທອງດວ້ ຍຕນົ ເອງວາ່ ຈະເກດີ ຫຍງັ ຂນ້ຶ 5) ຄອູ ະທິບາຍວ່າ ອກີ ຄນຸ ລກັ ສະນະໜຶງ່ ຂອງແສງ ເອ້ີນ ພອ້ ມທັງລອງເອາົ ບດັ ຫຍບັ ເຂ້ົາໃກຈ້ ອກ ແລະ ຫຍບັ ວາ່ : ການຫກັ ເຫຂອງແສງ. ໃຫນ້ ັກຮຽນເບິງ່ ປຶມ້ ແບບ ອອກໄກຈອກ ສັງເກດເບງ່ິ ວ່າຈະເກີດຫຍງັ ຂຶ້ນກບັ ລກູ ຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ແລະ ອາ່ ນໄປພອ້ ມໆກນັ ດັ່ງນີ້: ສອນ. ການຫັກເຫຂອງແສງ ແມ່ນກ່ຽວກັບພຶດຕກິ ໍາຂອງ ແສງ ເມອ່ື ແສງເດນີ ທາງຈາກຕວົ ກາງໜງ່ຶ ໄປຫາອກີ ຕວົ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂັ້ນອ່ນື ກາງອື່ນ ເຊ່ັນ: ຈາກອາກາດໄປຫານ້ໍາ. ເມື່ອແສງເດນີ ນາໍ ໃຫ້ນກັ ຮຽນເຮດັ ກິດຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ເພອື່ ທົດລອງດ້ວຍຕນົ ທາງຜາ່ ນສອງຕວົ ກາງທີ່ມີຄວາມໜາແໜນ້ ແຕກຕ່າງ ເອງ ແລະ ຂຽນຄໍາອະທບິ າຍ ຫຼື ແຕມ້ ແຜນວາດ ເພ່ອື ສະແດງ ກນັ ຄວາມໄວ ແລະ ທິດທາງຂອງແສງຈະປ່ຽນ ເມອ່ື ໃຫເ້ ຫນັ ສງ່ິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດສ້ ງັ ເກດເຫນັ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນ ແສງເດີນທາງຈາກອາກາດໄປຫານາໍ້ ຄວາມໄວຂອງ ຄວບຫ້ອງອ່ນື ແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນ ແສງຈະຊາ້ ລົງ ແລະ ແສງຈະປ່ຽນທດິ ທາງຂອງມັນໄປ ແລກປ່ຽນຜນົ ການຄົນ້ ຄວ້າ. ເທອ່ື ລະໜອ້ ຍ ເພາະວາ່ ນາໍ້ ມຄີ ວາມໜາແໜນ້ ກວາ່ ອາ ກາດ, ການປ່ຽນທິດທາງຂອງແສງນ້ີ ແມນ່ ການຫັກເຫ 9) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ແຜນວາດໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ແລະ ຂອງແສງ. ປະຕບິ ດັ ຕາມອະທບິ າຍ. ອາກາດ ວດັ ຖແຸ ຫຼວ ວັດຖແຸ ຂງ ໜ້ອຍກວາ່ ຫາຼ ຍກວ່າ ເມອ່ື ແສງຜ່ານຈາກວດັ ຖຸໜ່ງຶ ໄປຫາວັດຖອຸ ນື່ ມນັ 6) ຄອູ ະທບິ າຍຄາໍ ສັບ “ການຫັກເຫຂອງແສງ” ເພີມ່ ຕມ່ື . ສາມາດກ່ງົ ຫຼື ຫັກເຫ, ໃນການທົດລອງທ່ໄີ ດ້ສາໍ ເລດັ 7) ຄສູ າທດິ ການຫກັ ເຫຂອງແສງ ໂດຍປະຕບິ ັດທດົ ການ ໄປນນ້ັ ແສງເດນີ ທາງຈາກອາກາດຜາ່ ນຈອກແກວ້ , ຜາ່ ນ ນ້າໍ ແລະຜາ່ ນດ້ານຫງັຼ ຂອງຈອກແກ້ວ ແລະ ຈາກນນັ້ ລອງດັງ່ ນ:້ີ ກບັ ສອູ່ າກາດກອ່ ນທຈ່ີ ະກະທບົ ໃສລ່ ກູ ສອນ. ເວລາໃດ ການທົດລອງ: ການຫັກເຫຂອງແສງ. ທ່ແີ ສງຜາ່ ນຈາກຕົວກາງໜງ່ຶ ຫືຼ ວດັ ຖໜຸ ຶ່ງ ເຂາ້ົ ສວູ່ ັດຖຸ ໑໓໙ 139

ອ່ືນ ແສງຈະຫັກເຫ ຫືຼ ປຽ່ ນມມຸ ໄປເທື່ອລະໜອ້ ຍ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ທິິດທາງແສງຕາເວັັນ? 10) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ແວນ່ ຕາ, ເລນແສງ, ກອ້ ງສອ່ ງທາງໄກ, - ແສງທີ່່�ສະທ້້ອນຈາກແຜ່່ນແກ້ວ້ ຫຼືື� ແຜ່ນ່ ຊີີດີີ ເປັນັ ຄືື ກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ແລະ ແວນ່ ຂະຫຍາຍ ທງັ ໝດົ ໃຊງ້ ານໄດ້ ແນວໃດ? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ຍອ້ ນການຫກັ ເຫຂອງແສງ. ແວນ່ , ເສອ້ື ທສ່ີ ະທອ້ ນແສງ, - ການສະທ້້ອນແສງ ແລະ ການຫັກັ ເຫຂອງແສງ ມີີ ແວນ່ ກນັ ແດດ, ໄຟໜາ້ ລດົ ທງັ ໝດົ ນແ້ີ ມນ່ ການສະທອ້ ນ ແສງ. ຄວາມແຕກຕ່າ່ ງກັັນແນວໃດ? ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ໑໔໐ 3. ການສະທ້້ອນຂອງແສງ 1) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນຄິດກ່ຽວກບັ ການສະທອ້ ນແສງ ແລະ ສ່ງິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດຮ້ ຽນຜາ່ ນມາ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາ ແລກປຽ່ ນ. 23 - ມີວີ ັດັ ຖຸປຸ ະເພດໃດແດ່ທ່ ີ່່�ເປັນັ ໂຕສະທ້ອ້ ນແສງໄດ້ດ້ ີ?ີ . 2) ຄອູ ະທບິ າຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນວາ່ ຕອ້ ງເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ພະຍາຍາມກາໍ ກບັ ທດິ ໃຫ້ແສງຍິງເຂົາ້ ເປົ້າໝາຍໂດຍ ການໃຊວ້ ັດຖສຸ ະທອ້ ນແສງທ່ີແຕກຕາ່ ງກັນໄປ. 3) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ ເລອື ກອປຸ ະກອນໃດໜງ່ຶ ຈາກອປຸ ະກອນ ການສະທ້ອນແສງ, ບວ່ ງເຫັກຼ , ແວ່ນແຍງ, ແຜນ່ ຊດີ ,ີ ຝາໝ້ໍ ແລະ ເຈຍ້ ເຫ້ຼືອມ. 4) ຄນູ າໍ ພານັກຮຽນອອກໄປຂາ້ ງນອກ ໃນບອ່ ນທີ່ມແີ ສງ ແດດ ແລະ ຂດີ ເປ້ົາໝາຍໃສພ່ ້ືນ ແລະ ຈດຸ ຕ່າງໆໃນ ບໍລເິ ວນເດນີ່ ໂຮງຮຽນ. 5) ນກັ ຮຽນຜດັ ປຽ່ ນກນັ ເຮດັ ການທດົ ລອງດວ້ ຍອປຸ ະກອນ ການສະທອ້ ນແສງ ໂດຍການຈບັ ມນັ ຂນ້ຶ ມາ ແລະ ຄວບ ຄມຸ ທິດທາງແສງຕາເວນັ ໃຫ້ເຂົ້າເປາ້ົ ໝາຍ. ປ່ຽນອປຸ ະ ກອນ ແລະ ທົດລອງອກີ ຄັງ້ . ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ັງເກດການທດົ ລອງ ແລະ ອະທບິ າຍກຽ່ ວກັບການ ສະທ້ອນແສງ ແລະ ໃຊເ້ ກນການໃຫ້ຄະແນນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸບຸ� (5 ນາທີີ) 1) ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນບົດຮຽນ ຫືຼ ປະສົບການ ຈາກ ການທົດລອງກັບນກັ ຮຽນຄົນອ່ືນໆ. 2) ຄູຖາມວາ່ : - ນັກັ ຮຽນຍິງິ ຖືກື ເປົ້້�າໝາຍບໍ່່�?ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ຈຶ່່�ງຖືກື ?ຍ້ອ້ ນ ຫຍັັງຈຶ່່�ງບໍ່່�ຖືືກ? - ນັກັ ຮຽນຖືວື ັດັ ຖຸສຸ ະທ້ອ້ ນແສງແນວໃດ ເພື່່�ອຄວບຄຸມຸ 140

ບົົດທີີ 24 ໄຟຟ້າ້ ສະຖິດິ ແລະ ແມ່່ເຫຼັັ�ກ ເວລາ 2 ຊົ່່ວ� ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົງົ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ໃຫ້້ນັັກຮຽນສາມາດ: 1. ໄຟຟາ້ ສະຖດິ ແມນ່ ການສາ້ ງໄຟຟາ້ ບນັ ຈຢຸ ເູ່ ທງິ ພນ້ື ຜວິ 1. ເຮດັ ການທົດລອງໃດໜ່ຶງ ເພ່ອື ຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບ ຂອງວດັ ຖຸໃດໜຶງ່ ທີເ່ ອີ້ນວາ່ “ສະຖິດ” ເພາະວ່າ ໄຟຟາ້ ໄຟຟາ້ ສະຖິດ. ບັນຈຸຍັງຢູ່ພ້ືນທີ່ດຽວ ແທນທີ່ຈະເຄື່ອນຍ້າຍ ຫຼື ໄຫໄຼ ປ 2. ເຮັດການທດົ ລອງໃດໜງຶ່ ເພ່ອື ລະບຸວັດຖຸຕ່າງໆ ຫາພືນ້ ທີອ່ ນ່ື . ທຸກສິງ່ ທ່ີອອ້ ມຮອບພວກເຮາົ ມີຄວາມ ທແ່ີ ມເ່ ຫກັຼ ສາມາດດງຶ ດດູ ໄດ້ໂດຍການນາໍ ໃຊຕ້ ະ ດນຸ ດຽ່ ງປກົ ກະຕຂິ ອງອະນພຸ າກຕາ່ ງໆ ແຕເ່ ມອ່ື ພນ້ື ຜວິ ປູທມີ່ ີ ແຮງດງຶ ດດູ ຂອງແມເ່ ຫັຼກ. ຂອງວັດຖຸສອງອນັ ມາສໍາຜດັ ກັນ ຫືຼ ມີການຮກຸ ຖູກັນ ອະນພຸ າກບາງສວ່ ນຈະເຄອ່ື ນຍາ້ ຍຈາກວດັ ຖໜຸ ງ່ຶ ໄປ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ຫາອກີ ວດັ ຖຸໜງຶ່ ສ້າງຄວາມບດ່ໍ ຸ່ນດຽ່ ງຂຶນ້ . ການແລກ ປ່ຽນອະນພຸ າກເຮດັ ໃຫພ້ ນ້ື ຜວິ ວດັ ຖໄຸ ດຮ້ ບັ ຫືຼ ສນູ ເສຍ 1. ສັງເກດຄວາມຖກື ຕ້ອງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ອະນພຸ າກຕາ່ ງໆ ທເ່ີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກ ແລະ 24 ແລະ ປະຕບິ ັດກດິ ຈະກໍາ. ໄຟຟ້າບັນຈຸລົບ. 2. ນາໍ ໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນລມຸ່ ນ້ີ ເພື່ອປະເມີນ 2. ແມເ່ ຫັຼກ ແມນ່ ໂລຫະຊະນິດໜ່ງຶ ທ່ດີ ງຶ ດດູ ຫຼື ຍ້ວູ ັດຖຸ ນກັ ຮຽນ. ອື່ນອອກ. ທຸກໆແມ່ເຫກຼັ ມີ 2 ຂົ້ວຄ:ື ຂວົ້ ເໜືອ (N) ແລະ ຂ້ວົ ໃຕ້ (S). ແມ່ເຫຼັກມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ເພາະວາ່ ຄະແນນ ເຮັດການທົດລອງໃດໜ່ງຶ ເພື່ອລະບວຸ ດັ ຖຸ ພວກມນັ ສາມາດດຶງ (ດຶງດູດ) ແລະ ເຮັດໃຫສ້ ່ິງຕ່າງໆ ຕາ່ ງໆທີແ່ ມເ່ ຫກັຼ ສາມາດດງຶ ດູດໄດ້ ໂດຍ ຕດິ ກນັ ແລະ ແມເ່ ຫກັຼ ຍງັ ສາມາດຍູ້ (ດນັ ອອກ) ສງ່ິ ຕາ່ ງໆ ການນາໍ ໃຊ້ຕະປູທມ່ີ ີແຮງດງຶ ດດູ ແມເ່ ຫກັຼ ອອກຈາກກນັ ແມເ່ ຫກຼັ ຖືກນໍາໃຊໃ້ ນເຄ່ືອງຈກັ ທກຸ ປະ ເພດໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ເພອ່ື ເຮດັ ໃຫສ້ ງ່ິ ຕາ່ ງໆສາມາດ ເຮດັ ການທດົ ລອງໃດໜຶ່ງ ເພ່ອື ລະບຸວດັ ຖຸ ເຮດັ ວຽກໄດ້. ຕາ່ ງໆທີ່ແມ່ເຫກຼັ ສາມາດດຶງດດູ ໄດ້ ໂດຍ 3 ການນໍາໃຊ້ຕະປູທີ່ມີແຮງດຶງດູດຂອງແມ່ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ເຫກຼັ ຊຶງ່ ສາມາດບັນທກຶ ແລະ ອະທິບາຍ 1. ຊ່ົວໂມງທີ1:ປມ້ຶ ແບບຮຽນ,ປຸມເປາົ້ ,ຈານ,ເສດ ຜົນການທົດລອງໄດຢ້ ່າງຖກື ຕ້ອງ. ເຈຍ້ ນ້ອຍໆ, ຜ້າແພຂນົ ໜູ. - ການທົດົ ລອງໄຟຟ້າ້ ສະຖິດິ : ຈານ, ເສດເຈ້້ຍ ເຮດັ ການທົດລອງໃດໜ່ຶງ ເພອ່ື ລະບຸວດັ ຖຸ ນ້້ອຍໆ, ຜ້າ້ ແພຂົົນໜູ,ູ ປຸມຸ ເປົ້້�າ. ຕາ່ ງໆທ່ແີ ມເ່ ຫັຼກສາມາດດງຶ ດດູ ໄດ້ ໂດຍ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ແມເ່ ຫກັຼ ສອງທອ່ ນ, 2 ການນໍາໃຊ້ຕະປູທີ່ມີແຮງດຶງດູດຂອງແມ່ ເສນ້ັ ດ້າຍ, ເຫັຼກຂັດເຈຍ້ ຫືຼ ເຂມັ ໝດຸ ແລະ ເຈຍ້ ເຫກັຼ ຊຶ່ງສາມາດບັນທຶກຜົນການທດົ ລອງ 1 ແຜ່ນ. ໄດຢ້ າ່ ງຖກື ຕອ້ ງ. - ການທົດົ ລອງແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກ: ເຫຼັັ�ກຕະປູທູ ີ່່�ມີແີ ຮງດຶງຶ ດູດູ ຂອງແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກທີໄີ ດ້ກ້ ຽມໄວ້ແ້ ລ້ວ້ 1 ຊຸດຸ , ບ່ວ່ ງ ເຮດັ ການທດົ ລອງໃດໜຶ່ງ ເພ່ືອລະບວຸ ດັ ຖຸ ທີ່່�ເປັນັ ໂລຫະ, ເຫຼັັ�ກຂັດັ ເຈ້ຍ້ ຫຼືື� ເຂັັມໝຸດຸ , ຕ່າງໆທີແ່ ມ່ເຫກຼັ ສາມາດດງຶ ດູດໄດ້ ໂດຍ ຕະປູູ, ເຈ້້ຍ, ບິກິ ແລະ ຢາງລຶຶບ. 1 ການນໍາໃຊ້ຕະປູທີ່ມີແຮງດຶງດູດແມ່ເຫັຼກ ແຕບ່ ່ສໍ າມາດບນັ ທຶກ ຫືຼ ອະທບິ າຍຜົນ ການທດົ ລອງໄດ.້ ບໍສ່ າມາດເຮດັ ການທົດລອງໃດໜ່ຶງ ເພື່ອ 0 ລະບຸວັດຖຸຕ່າງໆທ່ີແມ່ເຫັຼກສາມາດດຶງ ດູດໄດ້ ໂດຍການນາໍ ໃຊ້ຕະປທູ ມີ່ ແີ ຮງດຶງ ດູດແມເ່ ຫັຼກ. ໑໔໑ 141

V. ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ສງ່ິ ເຫາ່ົຼ ນແ້ີ ມນ່ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງໄຟຟາ້ ສະຖດິ . ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 1 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຕງ້ັ ໃຈເບງ່ິ ໃນຂະນະທສ່ີ າທດິ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງ ໄຟຟ້າສະຖດິ ສອງອນັ , ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄາດຄະເນ: - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ເມື່່�ອຄູເູ ອົາົ ປຸມຸ ເປົ້້�າໄປໃກ້ໆ້ ເສດເຈ້ຍ້ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ນ້້ອຍໆນີ້້�? (ບໍ່່�ມີີຫຍັງັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນ). 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນທວນຄນື ບດົ ຮຽນເກາ່ົ ບດົ ທີ 25 ຢຂູ່ ນ້ັ ປ.3 4) ຄຖູ ປູ ມຸ ເປາ້ົ ໃສຜ່ າ້ ແພຂນົ ໜູ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄາດຄະເນ: ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນອະທບິ າຍສງ່ິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນຮູ້ ກຽ່ ວກບັ ໄຟ - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ຖ້າ້ ຄູເູ ອົາົ ປຸມຸ ເປົ້້�ານີ້້�ໄປໃກ້ໆ້ ເສດເຈ້ຍ້ ຟ້າຄ:ື ທີ່່�ວາງຢູ່່�ເທິງິ ໂຕະໃນຕອນນີ້້�? - ໄຟຟ້າ້ ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? - ໄຟຟ້າ້ ເຮັັດວຽກແນວໃດ? 5) ຈາກນນ້ັ ຄເູ ອາົ ປມຸ ເປາ້ົ ໄປໃກໆ້ ເສດເຈຍ້ ແລວ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ - ມັນັ ເຮັດັ ໜ້າ້ ທີ່່�ຫຍັັງ? ສງັ ເກດວາ່ ເຈຍ້ ນອ້ ຍໆນນັ້ ຈະຕດິ ປມຸ ເປາົ້ ແລະຈະຕດິ ກນັ ພ້ອມ ຫຼື ບໍ່. 2) ຄູສະຫຼບຸ ຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ: ໄຟຟາ້ ແມ່ນພະ ລງັ ງານທເ່ີ ຄອ່ື ນທໄ່ີ ປຕາມເສນ້ັ ລວດທເ່ີ ປນັ ໂລຫະຈາກ 24 ບອ່ ນທຜີ່ ະລດິ ໄຟຟ້າໄປຫາສງ່ິ ທີ່ໃຊ້ພະລັງງານ ສິ່ງນີ້ ເອນ້ີ ວາ່ :ກະແສໄຟຟາ້ ເພາະວາ່ ມນັ ເຄອ່ື ນທຢ່ີ ຕູ່ ະຫອຼ ດ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເວລາ ແລະ ນາໍ ພາພະລງັ ງານຈາກບອ່ ນໜງ່ຶ ໄປຫາອກີ ບ່ອນໜ່ຶງ. 3) ຄເູ ວາ້ົ ວາ່ ໃນບດົ ຮຽນນນ້ີ ກັ ຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນກຽ່ ວກບັ ໄຟຟາ້ 6) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນສົນທະນາເປນັ ກ່ມຸ ໃນສິ່ງທ່ນີ ກັ ຮຽນໄດ້ ປະເພດໜ່ງຶ ທີ່ເອນ້ີ ວ່າ: ໄຟຟ້າສະຖິດ. ສັງເກດເຫນັ ແລະ ອະທິບາຍ ສງິ່ ທເີ່ ກີດຂ້ນຶ ໃນການ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂັ້ນອ່ືນ ສາທດິ ນີ້ ໂດຍຕອບຄໍາຖາມ ດ່ັງລຸ່ມນີ:້ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນຄາໍ ອະທບິ າຍໃດໜງ່ຶ ແລະແຕມ້ ແຜນວາດ - ເກີີດຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັັບເຈ້້ຍ? ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫນັ ສິງ່ ທນ່ີ ັກຮຽນຮກູ້ ່ຽວກັບແມເ່ ຫັຼກ ເມືອ່ ຄູ - ແມ່່ນຫຍັັງທີ່່�ເຮັັດໃຫ້້ເກີີດສິ່່�ງນີ້້�ຂຶ້້�ນໄດ້?້ ສາໍ ເລັດການສອນຂ້ນັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂນັ້ ປ.4 ແລະ - ໄດ້ເ້ ຮັດັ ຫຍັງັ ແດ່ກ່ ັບັ ປຸມຸ ເປົ້້�າກ່່ອນໜ້້ານີ້້�? ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຂ້ໍມນູ ຂອງຕນົ ເອງ. - ເປັັນຫຍັັງ ການຮຸຸກຖູູປຸຸມເປົ້້�າຈຶ່່�ງເຮັດັ ໃຫ້ເ້ ກີີດຄວາມ ແຕກຕ່່າງຂຶ້້�ນ? ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) 1. ໄຟຟ້າ້ ສະຖິດິ ແມ່່ນຫຍັັງ? ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຄູສັງເກດຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ໃຫ້ການ 1) ຄຖູ າມນັກຮຽນວ່າ ໃຜມປີ ະສບົ ການແບບນ້ແີ ດ່: ຊ່ວຍເຫຼືອທັນທີ ຖ້ານັກຮຽນຕ້ອງການ. - ເວລານັກັ ຮຽນຮູ້້�ສຶກຶ ຖືກື ຊ໋ອ໋ ດໜ້ອ້ ຍໜຶ່່�ງ ຫຼືື� ມີແີ ຮງກະ ທົົບໜ້້ອຍໜຶ່່�ງຈາກລູູກບິດິ ປະຕູທູ ີ່່�ເປັັນໂລຫະ. 7) ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ . - ເວລາເຄື່່�ອງນຸ່່�ງຕິດິ ຢູ່່�ຂາຂອງນັັກຮຽນ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອນ່ື - ເວລາຂົນົ ຫົົວລຸຸກ. ນາໍ ຂຽນຄໍາຖາມໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນສນົ ທະນາເປນັ - ເວລາເຫັັນແສງຟ້າ້ ເຫຼື້�ອມ. ຄູ່ ແລະ ຂຽນຄໍາຕອບຂອງໃຜລາວ ເມອ່ື ຄສູ ໍາເລັດການສອນ ຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກ ປ່ຽນຄໍາຕອບຂອງຕນົ ເອງ. 8) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນເບງ່ິ ຂມ້ໍ ນູ ແລະ ແຜນວາດຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບ ຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ແລະ ອາ່ ນໄປພ້ອມໆກັນ: ໄຟຟາ້ ສະຖດິ ແມນ່ ການສາ້ ງໄຟຟາ້ ບນັ ຈຢຸ ເູ່ ທງິ ພນ້ື ຜວິ ຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜ່ຶງ ທ່ເີ ອ້ນີ ວ່າ “ສະຖິດ” ເພາະວ່າ ໄຟ 142 ໑໔໒

ຟ້າບນັ ຈຍຸ ງັ ຢພູ ນ້ື ທ່ດີ ຽວ ແທນທ່ີຈະເຄື່ອນຍາ້ ຍ ຫຼື ໄຫຼ ທີ່່�ໃຊ້້ຮຸກຸ ຖູູ? ໄປຫາພ້ນື ທອີ່ ນື່ . - ມັັນຈະໃຊ້ໄ້ ດ້້ກັັບວັດັ ຖຸອຸ ື່່�ນໆບໍ່່�? - ຈະຖູຈູ ັກັ ເທື່່�ອກໍ່່�ໄດ້ບ້ ໍ່່�? ທກຸ ສງ່ິ ທ່ີອ້ອມຮອບພວກເຮົາ ມີຄວາມດຸ່ນດຽ່ ງປົກ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ເພອ່ື ອາ່ ນຄາໍ ແນະ ກະຕຂິ ອງອະນພຸ າກຕ່າງໆ ແຕ່ເມ່ືອພນ້ື ຜວິ ຂອງວັດຖຸ ນາໍ ການທດົ ລອງ ແລະ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດກ້ າ່ ຍຕາຕະລາງ ສອງອນັ ມາສໍາຜດັ ກັນ ຫຼື ມກີ ານຮກຸ ຖູກນັ ອະນພຸ າກ ນໃ້ີ ສປ່ ມ້ຶ ຂຽນຂອງນກັ ຮຽນ ເພອ່ື ບນັ ທກຶ ຜນົ ການທດົ ລອງ. ບາງສວ່ ນຈະເຄອ່ື ນຍາ້ ຍຈາກວດັ ຖໜຸ ງ່ຶ ໄປຫາອກີ ວດັ ຖຸ ໜງ່ຶ ສາ້ ງຄວາມບດ່ໍ ນຸ່ ດຽ່ ງຂນ້ຶ . ການແລກປຽ່ ນອະນພຸ າກ ວດັ ຖທຸ ່ໃີ ຊຖ້ ູ ດງຶ ດດູ ໄດ້ ຫືຼ ບໄໍ່ ດ້ ຈໍານວນຂອງ ເຮດັ ໃຫພ້ ນ້ື ຜວິ ວດັ ຖໄຸ ດຮ້ ບັ ຫືຼ ສນູ ເສຍອະນພຸ າກຕາ່ ງໆ ການຄາດຄະເນ ການສງັ ເກດ ເສດເຈຍ້ ທຕ່ີ ດິ ທເ່ີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກ ແລະ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ . ຜາ້ ແພຂນົ ໜູ ໄຟຟ້າບນັ ຈຸເຫົ່າຼ ນ້ີ ສາມາດສ້າງຂ້ຶນຢູເ່ ທິງພນື້ ຜິວ ຂອງວດັ ຖໃຸ ດໜງ່ຶ ຈນົ ກວາ່ ພວກມນັ ຈະພບົ ເສນ້ັ ທາງທ່ີ ເຄ່ືອງນ່ງຸ ຈະປອ່ ຍອອກ ຫຼື ສົ່ງອອກໄປ ເຮດັ ໃຫ້ເກີດການຊ໋ອດ ຂອງຕົນເອງ ພຽງເລກັ ນ້ອຍ. ຄວາມບໍດ່ ຸນ່ ດຽ່ ງກນັ ລະຫວ່າງໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກ ແລະ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຢເູ່ ທງິ ພນ້ື ຜວິ ຂອງວດັ ພນື້ ຫອ້ ງ ຖທຸ ີເ່ ຮັດເກດີ ໄຟຟ້າສະຖດິ . ຜມົ ຜວິ ໜັງ 24 +- +-++--+-+-+- +- +-+-+-+- +-+-+-+- --+-+-+--- ---- ++++++++++-++-+- ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ທດົ ສອບວ່າວັດຖໃຸ ດສາມາດໃຊເ້ ພອື່ +- ສາ້ ງບັນຈຸຂອງໄຟຟາ້ ສະຖິດໄດ້. 9) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ຢໃູ່ ນການສາທດິ ການຮກຸ ຖພູ ນ້ື ຜວິ ຂອງ ອປຸ ະກອນ: ປມຸ ເປາົ້ , ມີດຕດັ , ເຈ້ຍປ້ຶມຂຽນ, ຜາ້ ແພ ປມຸ ເປົ້າກັບຜາ້ ແພຂນົ ໜູ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການແລກປຽ່ ນ ຂນົ ໜູ ແລະ ຈານ. ອະນພຸ າກ ແລະ ເກດີ ຄວາມບດ່ໍ ນຸ ດຽ່ ງຢເູ່ ທງິ ພນ້ື ຜວິ ຂອງ ປມຸ ເປາ້ົ ເມອ່ື ປມຸ ເປາ້ົ ຫຍບັ ເຂາ້ົ ໄປໃກເ້ ຈຍ້ ເສດເຈຍ້ ເຫາ່ົຼ ຂນ້ັ ຕອນການທົດລອງ: ນນ້ັ ຈະຖກື ດດູ ໂດຍໄຟຟາ້ ບນັ ຈຸ ທຢ່ີ ເູ່ ທງິ ພນ້ື ຜວິ ຂອງປມຸ ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຕັດເຈ້ຍປຶມ້ ຂຽນໃຫ້ເປັນສວ່ ນນອ້ ຍໆ ເປາ້ົ ,ເຈຍ້ ມຄີ ວາມເບາົ ທໄ່ີ ຟຟາ້ ບນັ ຈສຸ າມາດດງຶ ດດູ ແລະ ຕດິ ຢເູ່ ທິງພນື້ ຜວິ ຂອງປມຸ ເປົ້າໄດ້. ແລະ ກອງໄວ້ເທິງຈານ. ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ເປົ່າປຸມເປົາ້ ໃຫພ້ ດໍ ແີ ລ້ວມັດປາກໃຫ້ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ແໜນ້ . 2. ການທົົດລອງໄຟຟ້້າສະຖິດິ ຂັ້ນຕອນທີ 3: ເອົາດາ້ ນໃດດາ້ ນໜຶ່ງຂອງປຸມເປ້ົາຮຸກ 1) ຄູອະທບິ າຍວ່າ ນັກຮຽນຈະໄດ້ເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ແລະ ຖູໃສ່ຜ້າແພຂົນໜູໄປມາ 10 ຄງ້ັ . ເຮັດການທດົ ລອງແບບຍຕຸ ທິ າໍ ໂດຍໃຊ້ໄຟຟາ້ ສະຖດິ . ຂັ້ນຕອນທີ 4: ຄາດຄະເນວາ່ ປຸມເປາ້ົ ຈະດູດເຈຍ້ ບ.່ໍ ນກັ ຮຽນຈະຕອ້ ງກວດເບງ່ິ ອປຸ ະກອນໃດແດ່ ທສ່ີ າມາດ ຂນັ້ ຕອນທີ 5: ເອາົ ດາ້ ນທຮີ່ ຸກຖູຂອງປຸມເປ້າົ ໄປໃກ້ໆ ສາ້ ງໄຟຟ້າສະຖດິ ໄດແ້ ຮງທ່ສີ ດຸ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຈ່ໄື ວວ້ ່າ ນແ້ີ ມ່ນການທົດລອງແບບຍຸຕິທາໍ ຈະໃຊວ້ ັດຖຸເທ່ອື ລະ ກັບເສດເຈຍ້ ໂດຍບ່ຕໍ ້ອງໃຫປ້ ມຸ່ ເປົ້າຕດິ ກັບເຈຍ້ . ອນັ ມາເປນັ ຕວົ ປ່ຽນໃນແຕລ່ ະຄ້ັງ. ຢູ່ໃນການທດົ ລອງ ຂນ້ັ ຕອນທີ 6: ສງັ ເກດສງ່ິ ທກ່ີ າໍ ລງັ ເກດີ ຂນ້ຶ ແລະ ບນັ ທກຶ ນຕ້ີ ົວປ່ຽນທ່ໃີ ຊ້ ຈະແມ່ນສງ່ິ ຂອງທຈ່ີ ະເອົາປມຸ ເປ້ົາຮຸກ ຖໃູ ສ.່ ຜົນການທົດລອງ ເຈຍ້ ທີ່ເໜັງ ແລະ ຕດິ ກບັ ປຸມເປ້ົາມີ - ເຮົາົ ສາມາດເອົົາວັັດຖຸຊຸ ະນິດິ ໃດແດ່່ ມາເປັັນວັັດຖຸຸ ຈກັ ອັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 7: ໃຫເ້ ຮດັ ແບບດຽວກບັ ວັດຖຸອືນ່ ໆ ໂດຍ ໃຊປ້ ມຸ ເປົາ້ ອັນດຽວກັນ, ເສດເຈ້ຍອນັ ເກາ່ົ ແລະ ຈາໍ ນວນທຖ່ີ ຕູ ້ອງເທົາ່ ກັນ. ໑໔໓ 143

ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ສວສ ສະຫງວນ NລິຂະNສິດ N - ແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກເຮັດັ ໜ້າ້ ທີ່່�ຫຍັັງ? ຄສູ ງັ ເກດຄວາມຖືກຕອ້ ງໃນການທົດລອງ, ອະທບິ າຍ - ມັັນເຮັດັ ວຽກແນວໃດ? ກ່ຽວກບັ ການດຶງດດູ ແລະ ການຍກູ້ ັນຂອງໄຟຟ້າສະຖິດ - ມີີຫຍັັງອີກີ ແດ່ທ່ ີ່່�ແມ່່ເຫຼັັ�ກສາມາດເຮັດັ ໄດ້້? ແລະ ພອ້ ມທງັ ຊ່ວຍເຫຼືອນກັ ຮຽນທນັ ທີຖ້າຈໍາເປັນ. - ແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກມີຜີ ົົນຕໍ່່�ສິ່່�ງໃດແດ່່? 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອະທບິ າຍສງ່ິ ທີ່ນກັ ຮຽນຮູ.້ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີີ) 4) ຄູເອົາແມເ່ ຫກຼັ ໃຫນ້ ັກຮຽນເບ່ິງ ແລະ ສາໍ ຜດັ ກ່ອນທ່ີ ຈະສົ່ງຕ່ໆໍ ກນັ ໄປ ຈາກນນ້ັ ຄູສາທດິ ຄຸນລກັ ສະນະບາງ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ແລກປຽ່ ນຜນົ ການທດົ ລອງ ໂດຍ ຢາ່ ງຂອງແມເ່ ຫັກຼ . ໃຫນ້ ັກຮຽນຄົນໜງ່ຶ ນໍາສະເໜີ ສ່ວນນກັ ຮຽນຄົນອ່ນື ໆ 5) ຄແູ ຕມ້ ຮູບແມເ່ ຫັຼກໃສ່ເທິງກະດ້ານ ພອ້ ມທັງໃສໝ່ າຍ ຂ້ົວຂອງມນັ ແລະ ອະທບິ າຍວ່າ ແມ່ເຫຼກັ ມີ 2 ຂ້ົວ ທ່ີ ແມນ່ ໃຫ້ຍກົ ໂປ້ມືຂ້ນຶ () ຖາ້ ເຫນັ ດີ ແລະ ເອົາໂປ້ ເອ້ີນວາ່ : ຂວ້ົ ເໜືອ (N) ແລະ ຂົ້ວໃຕ້ (S). ມືລງົ () ຖ້າບເ່ໍ ຫນັ ດີ ແລະ ພ້ອມທງັ ອະທບິ າຍ S ເຫດຜົນ. 2) ໃຫ້ນັກຮຽນຜູທ້ ີເ່ ຂ້ົາໃຈດສີ ະຫບຸຼ ບົດຮຽນ. S 24 ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 2 6) ຄເູ ອາົ ເສນ້ັ ດາ້ ຍມາມດັ ໃສທ່ າງກາງຂອງແມເ່ ຫກັຼ ອນັ ໜງ່ຶ ແລວ້ ຫອ້ ຍມນັ ໄວ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດເບງ່ິ ແມເ່ ຫກັຼ (ແມ່ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ເຫຼັກຈະມາຢດຸ ນງ້ິ ຢທູ່ ດິ ເໜອື /ໃຕ້ ໂດຍທຂ່ີ ວ້ົ ເໜອື ຂອງ ແມເ່ ຫກັຼ ຈະປນ່ິ ໜ້າໃສ່ດ້ານທດິ ເໜືອ). 1) ຄູເຊືອ່ ມໂຍງບດົ ຮຽນຊ່ວົ ໂມງທີ1ໂດຍໃຫນ້ ັກຮຽນອະ ທບິ າຍດັ່ງນີ:້ 7) ຄປູ ິນ່ ແມເ່ ຫັຼກ ແລະ ນກັ ຮຽນສັງເກດເບ່ງິ ໃນຂະນະທີ່ - ເກີີດຫຍັັງຂຶ້້�ນກັບັ ໄຟຟ້າ້ ສະຖິດິ ? ແມເ່ ຫກັຼ ໝນູ ກບັ ໄປທາງເໜອື /ໃຕ້ ແລວ້ ຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມວາ່ : - ສິ່່�ງໃດທີ່່�ເຮັດັ ໃຫ້ເ້ ກີີດໄຟຟ້້າສະຖິິດ? - ນັັກຮຽນສັັງເກດເຫັັນຫຍັັງ? - ພວກເຮົາົ ສາມາດເຫັນັ ສິ່່�ງທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນບໍ່� ເມື່່�ອມັນັ ເກີີດ - ນັັກຮຽນໄດ້້ຮຽນຮູ້້�ຫຍັງັ ແດ່່ກ່ຽ່ ວກັັບແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກ? ຂຶ້້�ນຢູ່່�ເທິງິ ພື້້�ນຜິິວຂອງວັດັ ຖຸ?ຸ ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? - ນັັກຮຽນຮູ້້�ແນວໃດວ່່າມັນັ ເກີີດຂຶ້້�ນ? 8) ຄມູ ດັ ແມເ່ ຫກຼັ ອັນທສີ ອງແລະໃຫ້ແມ່ເຫກຼັ ທັງສອງອນັ ຫ້ອຍໄວ,້ ຄປູ ີນ່ ແມ່ເຫຼກັ ທງັ ສອງອັນ ໂດຍໃຫຂ້ ວ້ົ ເໜອື 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໃນຊວ່ົ ໂມງຕໄ່ໍ ປນ້ີແມນ່ ຈະຮຽນກຽ່ ວກບັ ປນ່ີ ໜາ້ ໃສຂ່ ວ້ົ ໃຕ້ແລະໃນຂະນະທນ່ີ ກັ ຮຽນກາໍ ລງັ ເບງິ່ ປະເພດຂອງພະລງັ ງານ ແລະ ຄວາມແຮງທບ່ີ ສ່ໍ າມາດ ຢນູ່ ນັ້ ຄູຕັ້ງຄໍາຖາມວາ່ : ເບງ່ິ ເຫນັ ໄດ້ ທເ່ີ ອີ້ນວ່າ: “ແຮງແມເ່ ຫຼກັ ”. - ນັັກຮຽນສັັງເກດເຫັນັ ຫຍັງັ ? - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຮູ້້�ຫຍັັງແດ່ກ່ ່່ຽວກັບັ ແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກ? ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂ້ນັ ອ່ືນ (ສົ້້�ນຂອງຂົ້້�ວທີ່່�ກົງົ ກັນັ ຂ້້າມກັນັ ຂອງແມ່່ເຫຼັັ�ກ ຈະດູດູ ນາໍ ໃຫ້ນກັ ຮຽນໃຊ້ບິກ ຫຼື ຫວີທີເ່ ປນັ ຢາງ ແລະ ສໍ ແທນປຸມເປາ້ົ ກັນັ ) ເພ່ືອເຮດັ ການທດົ ລອງໄຟຟາ້ ສະຖດິ ຕ່ມື ອກີ ເມ່ືອຄສູ ໍາເລັດ ການສອນຂັນ້ ອ່ນື ແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ S NS N ຮຽນອະທບິ າຍສ່ິງທ່ນີ ກັ ຮຽນໄດ້ສັງເກດເຫນັ . 9) ຄປູ ິ່ນຂ້ວົ ເໜືອຂອງແມ່ເຫຼກັ ສອງອນັ ໃສ່ກນັ ໃນຂະນະ ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ທ່ີນກັ ຮຽນກໍາລັງເບ່ງິ ຢູ່ນ້ັນ ຄູຕ້ັງຄໍາຖາມວາ່ : - ນັັກຮຽນສັງັ ເກດເຫັັນຫຍັງັ ? 3. ນໍໍາສະເໜີີແມ່່ເຫຼັັ�ກ - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຮູ້້�ຫຍັງັ ແດ່່ກ່ຽ່ ວກັບັ ແມ່່ເຫຼັັ�ກ? 1) ຄູເທເຂັມໝດຸ ຫືຼ ເຫັຼກຂດັ ເຈ້ຍໃສເ່ ທງິ ໜ້າໂຕະ ແລະ ໑໔໔ ໃຊແ້ ມເ່ ຫັຼກດດູ ເອົາພວກມັນຂ້ຶນມາ. 2) ຄູຕັງ້ ຄາໍ ຖາມວ່າ: - ນັັກຮຽນຄົົນໃດເຄີີຍເຫັນັ ແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກມາກ່ອ່ ນ? 144

(ສົ້້�ນຂອງຂົ້້�ວດຽວກັັນຂອງແມ່ເ່ ຫຼັັ�ກຈະຍູ້້�ກັັນອອກ) ຖໃູ ສ່ແມເ່ ຫກັຼ ຊາ້ໍ ໄປຊາໍ້ ມາ (20 ຄ້ງັ ) ໃນທິດທາງດຽວ 24 ເທາ່ົ ນ້ນັ . ໃນການຮກຸ ຖຕູ ້ອງໃຫຂ້ ວົ້ ເໜອື ຂອງແມ່ເຫັກຼ S NN S ສໍາຜັດກນັ ກັບເຫັກຼ ຕະປູ ໂດຍເອົາມືຈັບຫວົ ເຫັກຼ ຕະປູ ແລວ້ ຖໄູ ປຕາມລວງຍາວຂອງເຫັຼກຕະປູ ຈນົ ເຖິງປາຍ 10) ຄຖູ ເື ຈຍ້ ແຜນ່ ໜງ່ຶ ໄວຢ້ ທູ່ າງກາງລະຫວາ່ ງແມເ່ ຫກັຼ ແລະ ຂອງມັນ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຄນື ຄເື ກົ່າ ຈະເຮດັ ໃຫ້ດາ້ ນຫວົ ກອງເຂມັ ໝດຸ ຫືຼ ເຫກັຼ ຂດັ ເຈຍ້ ທກ່ີ ະຈາຍຢເູ່ ທງິ ໜາ້ ໂຕະ ຂອງຕະປກູ າຍເປນັ ຂວ້ົ ເໜອື ແລະ ປາຍເຫກັຼ ຕະປກູ າຍ ແລະ ພະຍາຍາມຍົກເຂັມໝຸດ/ເຫກຼັ ຂດັ ເຈຍ້ ຂ້ນຶ ໃນ ເປັນຂົວ້ ໃຕ.້ ຂະນະທີນ່ ກັ ຮຽນເບ່ງິ ຢູ່ ຄູຖາມວ່າ: 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ເຫກັຼ ຕະປຂູ ອງນກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ນນ້ັ - ນັກັ ຮຽນສັງັ ເກດເຫັັນຫຍັງັ ? ໄດກ້ າຍເປນັ ແມເ່ ຫຼກັ ແລວ້ , ນກັ ຮຽນສາມາດນໍາໃຊ້ - ນັກັ ຮຽນໄດ້້ຮຽນຮູ້້�ຫຍັງັ ແດ່່ກ່ຽ່ ວກັັບແມ່່ເຫຼັັ�ກ? ເຫກຼັ ຕະປູເປັນແມເ່ ຫກຼັ ແທນໄດ້ ແຕຕ່ ອ້ ງນໍາໃຊ້ກ່ອນ ທີຄ່ ວາມແຮງຂອງມນັ ຈະໝດົ ໄປ ຖ້າຫາກຄວາມແຮງ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂ້ັນອນື່ ຂອງມນັ ໝົດໄປນັກຮຽນສາມາດສ້າງແມເ່ ຫຼັກໃໝໃ່ ນ ນໍາ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕ້ມແຜນວາດ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກຄໍາເວາ້ົ ລັກສະນະດຽວກນັ ທກຸ ຮບູ ແບບ. ເພ່ອື ອະທບິ າຍຄຸນສົມບດັ ຂອງແມ່ເຫັຼກ ທ່ີຫາກໄ່ໍ ດ້ສາທິດໄປ 3) ຄສູ າທດິ ການທດົ ລອງ ໃນຂະນະທນ່ີ ກັ ຮຽນຕດິ ຕາມຄາໍ ນນັ້ ເມ່ືອຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂ້ນັ ອນ່ື ແລ້ວ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຂນັ້ ແນະນາໍ ຕາ່ ງໆຢູ່ໃນປຶ້ມແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ນັກຮຽນຕອ້ ງ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນກວດເບງ່ິ ແຜນວາດຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ໄດ້ແຕມ້ ຕາຕະລາງໃສປ່ ຶ້ມຂອງຕົນເອງ. ປະໂຫຍກຄໍາເວາ້ົ ຢ່ໃູ ນປຶ້ມແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3. ຈດຸ ປະສົງ:ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດລະບອຸ ປຸ ະກອນຫືຼວດັ ຖຸ ຕາ່ ງໆ ທແ່ີ ມເ່ ຫຼັກສາມາດ ແລະ ບ່ສໍ າມາດດຶງດູດໄດ.້ 11) ຈາກນນ້ັ ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນອ່ານຂ້ທໍ ີ 3 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນໄປ ອຸປະກອນ:ເຫຼກັ ຕະປມູ ີຄວາມເປັນແມ່ເຫັກຼ ,ບກິ ,ຢາງ ພອ້ ມໆກນັ : ແມ່ເຫັກຼ ແມ່ນໂລຫະຊະນິດໜງຶ່ ທດ່ີ ຶງດດູ ລບຶ , ໄມບ້ ນັ ທັດ, ມດີ ຕັດ, ເຫຼັກຂດັ ເຈ້ຍ, ບວ່ ງ. ຫືຼ ຍວູ້ ດັ ຖຸອ່ືນອອກ. ທຸກໆແມເ່ ຫັຼກມີ 2 ຂົ້ວ ຄື: ຂວົ້ ຂັ້ນຕອນການທົດລອງ: ເໜອື (N) ແລະ ຂົ້ວໃຕ້ (S) ແມເ່ ຫັກຼ ມີຄວາມສໍາຄນັ ຂນ້ັ ຕອນທີ 1: ຄາດຄະເນວດັ ຖຈຸ ະດງຶ ດດູ ຈາກແມຫ່ ກັຼ ເພາະວ່າພວກມັນສາມາດດຶງ (ດຶງດູດ) ແລະ ເຮັດໃຫ້ ຫຼື ບ່.ໍ ສງິ່ ຕາ່ ງໆຕດິ ກນັ ຢໄູ່ ດ້ແລະແມເ່ ຫກັຼ ຍງັ ສາມາດຍູ້(ດນັ ຂັ້ນຕອນທີ2:ບນັ ທກຶ ການຄາດເນຂອງນກັ ຮຽນໃສ່ຕາ ອອກ) ສິ່ງຕາ່ ງໆອອກຈາກກນັ ແມ່ເຫັກຼ ຖືກນໍາໃຊໃ້ ນ ຕະລາງ. ເຄອ່ື ງຈກັ ທຸກປະເພດໃນຊວີ ິດປະຈໍາວນັ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ ຂນ້ັ ຕອນທີ3:ຫຍບັ ແມເ່ ຫກຼັ ເຂາ້ົ ໃກວ້ ດັ ຖທຸ ໃີ່ ຊໃ້ ນການ ສິ່ງຕາ່ ງໆສາມາດເຮັດວຽກໄດ້. ທົດສອບເທອື່ ລະໜ້ອຍ ຈນົ ກວາ່ ພວກມັນຕດິ ກັນ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ບນັ ທກຶ ການສງັ ເກດຂອງນັກຮຽນ. ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ປະຕບິ ດັ ແບບດຽວກນັ ກບັ ວດັ ຖອຸ ນ່ື ທໃ່ີ ຊ້ ຄສູ ງັ ເກດຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ໃຫ້ການ ການທດົ ສອບ. ຊ່ວຍເຫືຼອທນັ ທຖີ ້າມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ . ວັດຖຸ ການດງຶ ດດູ : ດູດ/ບດ່ໍ ດູ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (15 ນາທີີ) ບກິ ການຄາດຄະເນ ການສັງເກດ 4. ທົົດລອງເພື່່�ອລະບຸວຸ ັດັ ຖຸທຸ ີ່່ເ� ປັັນແມ່່ເຫຼັັ�ກ ເຫກັຼ ຕະປູ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕດິ ຕາມຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ໃນຂະນະ ຢາງລຶບ ທຄ່ີ ກູ າໍ ລງັ ອະທບິ າຍແລະສາທດິ ວທິ ກີ ານສາ້ ງແມເ່ ຫກັຼ ໄມບ້ ນັ ທັດ ດັງ່ ລມຸ່ ນ:້ີ ເຫກັຼ ຂດັ ເຈ້ຍ ເຫກັຼ ຕະປສູ າມາດສາ້ ງໃຫເ້ ປນັ ແມເ່ ຫກັຼ ໄດ້ ໂດຍການ ບວ່ ງ ໑໔໕ 145