ວິທະຍາສາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ປ.4 (TGnatsc_4)

ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນບດົ ທີ 4 ຂທ້ໍ ີ 4 ຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍ. ໃຫ້ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂນັ້ ຕອນທີ 1: ແຕມ້ ແລະ ໝາຍຊ່ື ດ່ັງລຸມ່ ນ້ີ ໂດຍແມ່ນ ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາກຽ່ ວກບັ ຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍຢໃູ່ ນກມຸ່ ຂອງ ຮບູ ໜຶ່ງຕ່ເໍ ຈຍ້ ໜຶ່ງໃບ. ຕນົ ເອງ ດງ່ັ ນ:້ີ - ສັດັ ທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້້ເລືອື ກ. - ຈົ່່�ງໃຫ້ຕ້ ົວົ ຢ່າ່ ງຂອງຜູ້້�ຍ່ອ່ ຍສະຫຼາຼ ຍບາງກຸ່ມ�ຸ ມີກີ ຸ່່�ມໃດ - ສິ່່�ງທີ່່�ສັດັ ຂອງນັັກຮຽນກິນິ . - ສັດັ ທີ່່�ມາກິນິ ສັັດຂອງນັກັ ຮຽນ. ແດ່?່ - ພືືດທີ່່�ຢູ່່�ໃນຂັ້້�ນທໍໍາອິິດຂອງຕ່ອ່ ງໂສ້້ອາຫານ. - ພວກມັນັ ເຮັດັ ໜ້້າທີ່່�ຫຍັັງ ເມື່່�ອສັັດ ຫຼືື� ພືືດຕາຍໄປ? - ຜູ້້�ຍ່ອ່ ຍສະຫຼາຼ ຍໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ຍ່ອ່ ຍສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ອື່່�ນທີ່່�ຕາຍ - ຜູ້້�ຍ່ອ່ ຍສະຫຼາຼ ຍເຂົ້້�າມາຢູ່່�ໃນຕ່ອ່ ງໂສ້ອ້ າຫານໄດ້ແ້ ນວ ໄປແລ້ວ້ . ໃດ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ຈດັ ຮບູ ໃຫໄ້ ປຕາມລາໍ ດບັ ຈາກສດັ ໃດກນິ ສດັ ໃດກອ່ ນຢໃູ່ ນຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ໂດຍເລີ່ມຈາກຜູ້ຜະ 5 - ແຫຼ່່�ງພະລັັງງານຂອງພວກມັນັ ມີຫີ ຍັງັ ແດ່່? ລດິ . (ໃຊກ້ ້ອນຫນີ ນອ້ ຍໆເຕງັ ເຈຍ້ ໄວ້) - ພະລັັງງານຈະໝູູນວຽນໄປໃສຕໍ່່� ຫຼັັ�ງຈາກຜູ້້�ຍ່່ອຍສະ ຫຼາຼ ຍ? ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ແຕມ້ ລກູ ສອນຕາ່ ງໆໃສເ່ ສດເຈຍ້ ໃບໃໝ່ ຕ່າງຫາກ ແລະ ເພ່ມີ ໃສບ່ ອ່ ນວ່າງລະຫວາ່ ງສງິ່ ທມີ່ ຊີ ີ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອ່ືນ ວດິ ຕາ່ ງໆ ເພອື່ ເຊອື່ ມຕ່ໍວົງຈອນຂອງຕ່ອງໂສອ້ າຫານ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບິ່ງຂມໍ້ ູນໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນບດົ ທີ 4 ຂທໍ້ ີ 4 ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ທດິ ທາງຂອງການໝນູ ວຽນພະລງັ ງານ. ແລະ ແຕ້ມຕວົ ຢ່າງບາງອັນກຽ່ ວກັບຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍ ເມື່ອຄູ ສາໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນື່ ແລວ້ ໃຫ້ກັບຄືນມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ຂນັ້ ຕອນທີ 4: ຂຽນຄໍາສັບ ຜ້ຜູ ະລດິ , ຜູ້ບລໍ ໂິ ພກ (ຜລູ້ ່າ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຮບູ ແຕມ້ . ແລະຜູ້ຖືກລາ່ )ແລະຜຍູ້ ່ອຍສະຫາຼ ຍໃສກ່ ້ອງຮູບທີໄ່ ດ້ ແຕ້ມໄວນ້ ້ນັ . (ນກັ ຮຽນສາມາດພບັ ເຄິງ່ ເຈ້ຍຕາມລວງ 6) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກຸມ່ ຂນ້ຶ ລາຍງານ ໂດຍອະທິບາຍວາ່ ຕອ່ ງ ຍາວທຈ່ີ ະແຕ້ມລູກສອນ ເພາະເຈຍ້ ມນັ ໃຫຍເ່ ກີນໄປ) ໂສ້ອາຫານໝູນວຽນໄປຄືແນວໃດ? ໂດຍໃຊ້ຄາໍ ສັບ ຜູ້ ຜະລດິ , ຜບູ້ ໍລໂິ ພກ ແລະ ຜ້ຍູ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ຂຽນປະໂຫຍກຄາໍ ເວາ້ົ ໃດໜງ່ຶ ເພອ່ື ອະທິ ບາຍສງ່ິ ທເ່ີ ກີດຂນ້ຶ ຢ່ໃູ ນຕ່ອງໂສ້ອາຫານ ໃສ່ລູກສອນ 7) ຄູອະທບິ າຍຕມື່ ອີກວາ່ : ແຕ່ລະອນັ , ສັດໃດກນິ ສດັ ໃດ. ສ່ິງທີ່ມີຊີວິດທັງໝົດຕ້ອງການພະລັງງານເພ່ືອຄວາມຢູ່ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ລອດ. ພືດໄດຮ້ ບັ ພະລງັ ງານຈາກດວງອາທິດ ແລະ ສດັ ກໍ່ໄດ້ ສັງເກດການແຕ້ມຮບູ ພອ້ ມທັງການອະທິບາຍ ຖ້ານກັ ພະລັງງານຈາກອາຫານທ່ພີ ວກມນັ ກນິ ພະລງັ ງານເຫາຼົ່ ນ້ີຈະ ຮຽນຄນົ ໃດຍັງບໍສ່ າມາດແຕມ້ ຮູບໃຫຄ້ ູ ຫຼື ໝູເ່ ພື່ອນອະທິ ໝູນວຽນຈາກສງິ່ ທີມ່ ຊີ ິວິດໜ່ຶງໄປຫາສິງ່ ທີ່ມຊີ ີວດິ ອ່ນື ຄືກັບ ບາຍ ແລະ ຊວ່ ຍເຫອຼື ນັກຮຽນ. ຕ່ອງໂສ້ອາຫານ (ໃຫຄ້ ິດກຽ່ ວກບັ ໂສ້ລດົ ຈກັ ຫືຼ ສາຍຄໍ) ທີ່ໄດ້ ຕກ່ໍ ນັ ເປນັ ວງົ ຮອບແບບຕເ່ໍ ນອ່ື ງ. ຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍຈະເປນັ ຜເູ້ ຮດັ ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ຸ ບ (5 ນາທີ)ີ ສໍາເລັດໜ້າທີ່ຂອງການພົວພັນກັນຢູ່ໃນວົງຈອນອາຫານ ໂດຍການຍອ່ ຍສະຫາຼ ຍສງ່ິ ທຕ່ີ າຍ ແລະ ປຽ່ ນເປນັ ສານອາຫານ 1) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນນໍາແຜນວາດຂອງກມຸ່ ຕນົ ເອງ ໄປແລກ ທ່ີສາໍ ຄັນລົງສ່ດູ ນິ ເພອ່ື ໃຫ້ພືດໄດນ້ າໍ ໃຊ້ຄຽງຄກູ່ ັບພະລັງງານ ປຽ່ ນ ແລະ ອະທບິ າຍກບັ ກມຸ່ ອນ່ື . ຈາກແສງຕາເວັນ ເພອ່ື ຜະລິດອາຫານໃຫ້ຫາຼ ຍຂ້ນຶ ແລະ ຮັກ ສາວງົ ຈອນ ຫືຼ ການໝນູ ວຽນຂອງພະລງັ ງານໃຫດ້ າໍ ເນນີ ຕໄ່ໍ ປ. 2) ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເກບັ ມຽ້ ນຮບູ ພາບຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ແລະ ລກູ ສອນໄວບ້ ອ່ ນປອດໄພ ເພອ່ື ເອາົ ໄປໃຊໃ້ ນຊວ່ົ ໂມງ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ຕໄ່ໍ ປ. 3. ສ້າ້ ງແຜນວາດຕ່່ອງໂສ້ອ້ າຫານ ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 1) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄົນ ເລອື ກສດັ ໂຕໃດໂຕໜຶ່ງຢູ່ໃນ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ທ້ອງຖິນ່ ທຖ່ີ ືກລ່າ ຫຼື ຖກື ກນິ ໂດຍສັດອນື່ ແລະ ສາ້ ງ ຕອ່ ງໂສອ້ າຫານສໍາລບັ ສັດໂຕນັນ້ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ໂດຍ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາ ແລວ້ ໃຫອ້ າສາສະໝກັ ລກຸ ຂນ້ຶ ນັກຮຽນແຕ່ລະຄນົ ຕອ້ ງເລອື ກສັດທີ່ແຕກຕ່າງກນັ ໄປ. ຕອບ. ຄູອະທບິ າຍຂັນ້ ຕອນຕ່າງໆ ໃນຂະນະທີ່ນັກຮຽນຕິດ ຕາມຢໃູ່ ນປຶມ້ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2. ໔໖ 46

- ງູ,ູ ແກ່່ນຫຍ້າ້ ແລະ ໜູູ ແມ່່ນໃຜກິິນໃຜກ່່ອນ? 2) ຄູໃຫຕ້ າງໜ້າໜ່ງຶ ຄນົ ຈາກແຕລ່ ະກມຸ່ ລາຍງານຜນົ ຄົ້ນ 5 - ພວກເຮົາົ ເອີ້້�ນສິ່່�ງນີ້້�ວ່່າຫຍັງັ ? ຄວ້າຂອງກຸ່ມ: - ມັນັ ບອກຫຍັັງພວກເຮົາົ ? - ຕ່ອ່ ງໂສ້້ອາຫານທີ່່�ນັັກຮຽນແຕ້ມ້ ໄວ້້ນັ້້�ນຖືືກຕ້ອ້ ງຊັັດ - ງູູ ແລະ ໜູູ ກິິນອາຫານປະເພດອື່່�ນບໍ່່�? ສິ່່�ງນີ້້�ໄດ້້ສະ ເຈນແລ້ວ້ ບໍ່່�ທີ່່�ອະທິບິ າຍເຖິງິ ສິ່່�ງທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນໃນຕົວົ ຈິງິ ? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ແດງໃຫ້້ເຫັນັ ຫຍັັງຢູ່່�ໃນຕ່ອ່ ງໂສ້ອ້ າຫານ? 2) ຄູອະທບິ າຍວາ່ ຢໃູ່ ນບົດຮຽນພາກນີ້ ພວກເຮາົ ຈະໄດ້ 3) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນອອກມາໜ້າກະດານ ຫືຼ ຢູ່ເດນ່ີ ໂຮງຮຽນ ແລວ້ ໃຫ້ນັກຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ຈບັ ມກື ນັ ເປນັ ວງົ ຕ່ອງໂສ້ ສາໍ ຫວຼ ດຕມ່ື ກຽ່ ວກບັ ອາຫານ ແລະ ການໝນູ ວຽນຂອງ ອາຫານ ຈາກນນັ້ ຄູອະທບິ າຍວ່າ: ເມອື່ ພວກເຮາົ ຈບັ ມື ພະລງັ ງານ ແລະ ເປນັ ຫຍງັ ມນັ ຈງ່ຶ ສາໍ ຄນັ . ພວກເຮາົ ຈະ ກັນເພືອ່ ໃຫເ້ ປນັ ວງົ ມນົ ມນັ ຈະຄ້າຍຄືກັບຕ່ອງໂສ້ອາ ໄດເ້ ບງິ່ ຕາໜ່າງອາຫານ ຊງຶ່ ບອກຂັ້ນຕອນທີລ່ ະອຽດ ຫານທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ການພວົ ພນັ ກນັ ແບບງາ່ ຍດາຍ ກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ຢໃູ່ ນສະພາບແວດລອ້ ມສະເພາະ ລະຫວາ່ ງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ໜງ່ຶ ກບັ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ອນ່ື ອງີ ຕາມ ໃດໜ່ຶງ. ສິ່ງທີມ່ ີຊີວດິ ໃດກິນສງ່ິ ໃດກອ່ ນ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອ່ືນ 4) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ເກອື ບທງັ ໝດົ ກນິ ອາຫານ ນໍາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນເບງິ່ ຮູບຕ່ອງໂສອ້ າຫານ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກ ຫຼາຍກວ່າໜງ່ຶ ຊະນິດ. ດງ່ັ ນັ້ນ, ມນັ ຈະສະຫບັຼ ຊບັ ຊອ້ ນ ຄາໍ ເວົ້າໃດໜຶ່ງທ່ີອະທບິ າຍສງ່ິ ທເ່ີ ກີດຂນ້ຶ ເມືອ່ ຄູສາໍ ເລດັ ການ ຫາຼ ຍກວາ່ ວງົ ຈອນອນັ ດຽວທງ່ີ າ່ ຍດາຍ. ຄໃູ ຫແ້ ຕລ່ ະກມຸ່ ສອນຂັນ້ ອ່ືນແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄນື ມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຫຍບັ ເຂາ້ົ ມາໃກກ້ ນັ ແຕວ່ າ່ ນກັ ຮຽນຍງັ ຈບັ ມກື ນັ ເປນັ ວງົ ແລກປຽ່ ນປະໂຫຍກຄໍາເວ້າົ ທນີ່ ັກຮຽນໄດ້ຂຽນ. ມນົ ຢ່ຄູ ືເກາົ່ , ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈນິ ຕະນາການວ່າ ນັກຮຽນ ແມ່ນສັດໂຕໃດໂຕໜ່ຶງທ່ກີ ນິ ຫືຼ ຖືກກນິ ໂດຍສິ່ງທມ່ີ ີ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) ຊີວດິ ຫາຼ ຍກວ່າໜຶງ່ ຊະນດິ . ດ່ັງນັນ້ , ເພື່ອສະແດງໃຫ້ ເຫັນເຫດການນີ້ ຕອ້ ງໃຫ້ນັກຮຽນໜຶ່ງຄົນໃນໜງຶ່ ກຸ່ມ 4. ການພົົວພັັນຂອງສິ່່ງ� ທີ່່ມ� ີີຊີີວິິດຕ່່າງໆໃນຕ່່ອງໂສ້້ ເອົາຕີນຂອງລາວໄປແຕະໃສກ່ ັບຕນີ ຂອງນັກຮຽນອກີ ອາຫານ ແລະ ຕາໜ່່າງອາຫານ ຄນົ ໜຶ່ງຂອງກມຸ່ ທີ່ຢໃູ່ ກກ້ ັນ. ຈາກນັນ້ , ຄອູ ະທິບາຍວາ່ ສງ່ິ ທນ່ີ ັກຮຽນ ໄດ້ຈບັ ມກື ນັ ເປນັ ວົງມົນຢ່ໃູ ນກ່ມຸ ຂອງ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນ ເບງິ່ ແຜນວາດຕອ່ ງໂສ້ອາຫານຂອງແຕ່ ຕນົ ເອງນ້ັນ ແມ່ນຕ່ອງໂສ້ອາຫານ ແລະ ການທ່ໂີ ຮມ ລະຄນົ ທແ່ີ ຕມ້ ໄວໃ້ ນຊວ່ົ ໂມງກອ່ ນ ແລະ ສນົ ທະນາກນັ ຫາຼ ຍໆຕອ່ ງໂສ້ອາຫານເຂາ້ົ ກັນຕາມທີນ່ ກັ ຮຽນກໍາລງັ ກ່ຽວກັບສ່ິງທເ່ີ ປນັ ຈິງທເີ່ ກດີ ຂຶນ້ ໃນທໍາມະຊາດໂດຍພິ ເຮດັ ຢນູ່ ີ້ ແມນ່ ຕາໜ່າງອາຫານ. ຈາລະນາຕາມຄໍາຖາມດງ່ັ ນ:ີ້ - ສິ່່�ງເຫຼົ່�ານີ້້� ເປັນັ ພຽງອາຫານຢ່່າງດຽວທີ່່�ຜູ້້�ລ່່າ ແລະ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂ້ນັ ອ່ືນ ຜູ້້�ຖືືກລ່່າຂອງນັກັ ຮຽນກິິນບໍ່່�? ນໍາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຈບັ ຄູ່ເພອື່ ຂຽນປະໂຫຍກຄໍາເວາົ້ ແລະ ແຕ້ມ - ຍັັງມີີອາຫານອື່່�ນອີີກບໍ່່�ທີ່່�ຖືກື ກິິນ? ຮູບເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງຕ່ອງໂສ້ - ມີສີ ັັດໂຕໃດແດ່່ ຢູ່່�ໃນຕ່ອ່ ງໂສ້້ອາຫານຂອງນັກັ ຮຽນ ອາຫານ ແລະ ຕາໜ່າງອາຫານ ເມ່ືອຄູສາໍ ເລັດການສອນຂ້ັນ ທີ່່�ກິນິ ອາຫານຫຼຼາຍກວ່າ່ 1 ຢ່່າງ? ອ່ືນແລ້ວ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປ່ຽນ - ຢູ່່�ໃນເຂດທ້ອ້ ງຖິ່່�ນຂອງນັກັ ຮຽນມີພີ ືດື ຊະນິດິ ໃດແດ່?່ ຄວາມຄິດເຫນັ . - ສັັດອື່່�ນໆກິິນພືືດເຫຼົ່ � ານັ້້�ນບໍ່່�? - ມີຜີ ູ້້�ຍ່ອ່ ຍສະຫຼາຼ ຍໃດແດ່ທ່ ີ່່�ອາໄສຢູ່່�ໃນທ້ອ້ ງຖິ່່�ນຂອງ 5) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນກບັ ຄືນຫ້ອງ ແລ້ວໃຫນ້ ັກຮຽນເບິງ່ ປມ້ຶ ນັກັ ຮຽນ? ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 3 ຈາກນນັ້ ຄູແນະນໍາຄາໍ ສບັ “ຕາໜ່າງ - ຜູ້້�ຍ່່ອຍສະຫຼຼາຍທີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງກັັນ ຈະເຮັດັ ໜ້້າທີ່່�ຍ່ອ່ ຍ ອາຫານ” ໃຫນ້ ັກຮຽນ. ສະຫຼາຼ ຍສິ່່�ງຕາຍໄປແລ້ວ້ ຕ່າ່ ງກັັນບໍ່່�? 6) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນ ອາ່ ນນຍິ າມຂອງຕາໜາ່ ງອາຫານຢູ່ໃນ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ປມ້ຶ ແບບຮຽນພອ້ ມໆກນັ : ສງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍເຫອືຼ ຕາໜາ່ ງອາຫານ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ການສະໜອງອາຫານ ໂດຍການຕ້ັງຄໍາຖາມຕ່າງໆຕື່ມອກີ ຖາ້ ຈາໍ ເປັນ. ທງັ ໝດົ ແລະ ຄວາມສາໍ ພັນກນັ ໃນການໝນູ ວຽນພະລັງງານ ຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທຸກຊະນິດຢູ່ໃນສະພາບແວດລ້ອມໃດໜ່ຶງ ໔໗ 47

ໂດຍສ່ວນຫຼາຍສັດປະເພດຕາ່ ງໆ ຈະຢູ່ໃນຕ່ອງໂສ້ອາຫານ ຂນ້ັ ຕອນທີ 5: ຜດັ ປ່ຽນກັນເວົາ້ ຊ່ືຂອງສດັ , ບດົ ບາດ ຫຼາຍກວາ່ ໜ່ຶງຕ່ອງໂສ້ ແລະ ຈະກິນອາຫານຫາຼ ຍກວາ່ ໜງ່ຶ ປະ ຂອງມັນ ແລະ ການຕິດຕກໍ່ ັນກບັ ສງິ່ ທ່ີມຊີ ີວດິ ອ່ືນໆຢູ່ ເພດ. ຕາໜາ່ ງອາຫານ ໄດ້ຖືກສາ້ ງຂ້ຶນເພ່ອື ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ໃນຕາໜາ່ ງອາຫານ. ຕວົ ຢາ່ ງ: ນແ້ີ ມນ່ ງ.ູ ງກູ ນິ ກບົ ແລະ ພຶດຕກິ ໍາການກນິ ຕາ່ ງໆຂອງສັດ ແລະ ການພົວພັນຕ່ອງໂສ້ ໜູ. ມັນແມນ່ ຜລູ້ າ່ . ງູຍງັ ແມນ່ ຜ້ຖູ ກື ລ່າຄກື ນັ ເພາະມນັ ອາຫານຕາ່ ງໆ ຊ່ງຶ ຕອ່ ງໂສ້ອາຫານຈະສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ພຽງ ຖກື ນົກອິນຊີກນິ . ແຕ່ເສ້ນັ ທາງດຽວຂອງອາຫານ ແລະ ການໝນູ ວຽນພະລງັ ງານ ສວ່ ນຕາໜາ່ ງອາຫານຈະສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ທກຸ ເສນ້ັ ທາງທ່ີ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ມຄີ ວາມເປນັ ໄປໄດຂ້ ອງອາຫານ ແລະ ການໝູນວຽນພະລັງ ຄສູ ງັ ເກດການຕມ່ື ລກູ ສອນມຂອງນກັ ຮຽນພາຍໃນກມຸ່ 5 ງານ. ໂດຍໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ ເພອ່ື ໃຫຄ້ ະແນນແກນ່ ກັ ຮຽນ. 7) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບິງ່ ແຜນວາດຕາໜ່າງອາຫານຢໃູ່ ນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 3 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນອະທບິ າຍຕາມຄາໍ 3) ຄບູ ອກໃຫນ້ ັກຮຽນເບງິ່ ປຶມ້ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4 ເພ່ອື ໃຫ້ ຖາມດ່ັງນ:້ີ ເຫັນຕົວຢາ່ ງວ່າ ຖ້າເຊື່ອມຕ່ໍຕາໜາ່ ງອາຫານທັງໝດົ - ແຜນວາດຕາໜ່າ່ ງອາຫານ ແຕກຕ່າ່ ງຈາກແຜນວາດ ສາໍ ເລັດແລວ້ ມນັ ຈະເປນັ ລກັ ສະນະແບບໃດ. ນັກຮຽນ ສາມາດເພມ່ີ ຮບູ ແລະ ລກູ ສອນເຂາ້ົ ໄປໃສຕາໜ່າງ ຕ່ອ່ ງໂສ້ອ້ າຫານແນວໃດ? ຂອງຕນົ ເອງຕືມ່ ອີກໄດ້ ຖາ້ ຍງັ ມເີ ວລາເຫືອຼ . - ແຜນວາດຕາໜ່າ່ ງອາຫານສະແດງໃຫ້ເ້ ຮົາົ ເຫັນັ ຫຍັງັ 4) ຄອູ ະທິບາຍຂແ້ໍ ນະນໍາຕ່າງໆ ໃຫ້ນກັ ຮຽນປະຕິບັດແຕ່ ແດ່່? ຍ້້ອນຫຍັງັ ? ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ລະຂນັ້ ຕອນໃນການສ້າງຕາໜ່າງອາຫານ. 5. ສ້້າງຕາໜ່່າງອາຫານ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄູອະທບິ າຍວາ່ ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ເຮັດວຽກເປນັ ກຸ່ມ ເພອ່ື 1) ຄບູ ອກໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ວາງແຜນວາດໄວໜ້ າ້ ໂຕະຂອງກມຸ່ ສ້າງຕາໜາ່ ງອາຫານໃດໜຶ່ງຂ້ຶນມາ ໂດຍການເຊ່ອື ມ ໃຜລາວ ແລະ ຍ່າງໄປເບິງ່ ແຜນວາດຕາໜາ່ ງອາຫານ ຕໍແ່ ຕລ່ ະຕ່ອງໂສ້ອາຫານຂອງນັກຮຽນແຕລ່ ະຄົນເຂົາ້ ຂອງນັກຮຽນກ່ມຸ ອ່ືນ. ກັນ. ນກັ ຮຽນຈະໃຊຮ້ ູບພາບຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ, ໝາຍຊື່ ແລະ ລກູ ສອນຕາ່ ງໆ ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດເ້ ກບັ ໄວຈ້ າກຊວ່ົ ໂມງ 2) ຄໃູ ຫແ້ ຕລ່ ະກມຸ່ ອະທບິ າຍ ຂນ້ັ ຕອນການໝນູ ວຽນພະລງັ ທີ 1 ເພືອ່ ນໍາມາສ້າງເປນັ ຕາໜາ່ ງອາຫານ ຊຶ່ງນັກຮຽນ ງານຢໃູ່ ນຕາໜາ່ ງອາຫານຂອງກມຸ່ ຕນົ ເອງ. ຈະຕ້ອງໄດ້ແຕ້ມລກູ ສອນ ແລະ ບາງເທືອ່ ອາດຈະໄດ້ ແຕມ້ ຮບູ ພາບສດັ ເພມ່ີ ຕມ່ື ເຂາ້ົ ໄປ ເພອ່ື ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ 3) ຖາ້ ນກັ ຮຽນກມຸ່ ໃດສງັ ເກດເຫນັ ບາງຈດຸ ຢໃູ ນແຜນວາດ ອາຫານທງັ ໝົດ ແລະ ເສ້ນັ ທາງການໝູນວຽນຂອງພະ ຕາໜາ່ ງອາຫານຂອງກມຸ່ ອນ່ື ທຍ່ີ ງັ ບເ່ໍ ຫນັ ດນີ າໍ ສາມາດ ລັງງານ. ນັກຮຽນສາມາດໃຊ້ກ້ອນຫນີ ນ້ອຍໆເຕງັ ຮູບ ແນະນາໍ ໄດ້. ແລະ ລູກສອນຂອງນກັ ຮຽນເອົາໄວເ້ ພ່ືອບ່ໃໍ ຫປ້ ວິ . 4) ຖາ້ ນັກຮຽນກຸ່ມໃດມີຄວາມສົນໃຈ ແລະ ມີຄໍາຖາມຕໍ່ ແຜນວາດຕາໜາ່ ງອາຫານ ແມນ່ ໃຫເ້ ຈາ້ົ ຂອງກມຸ່ ຫືຼ ສະມາຊິກພາຍໃນກ່ມຸ ຊວ່ ຍກນັ ຕອບຄໍາຖາມຕ່ມື . 2) ຄບູ ອກໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຢໃູ່ ນກມຸ່ ຈດັ ລຽງຮບູ ຕອ່ ງ ໂສ້ອາຫານໄວເ້ ທງິ ໜ້າໂຕະ ຈາກນນັ້ ຄອູ ະທິບາຍວ່າ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຜັດປຽ່ ນກນັ . ຄູອະທບິ າຍ ແລະ ສາທດິ ຂັ້ນຕອນຕ່າງໆ ດັ່ງລມຸ່ ນ້ີ: ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຈດັ ລຽນຕອ່ ງໂສອາຫານຂອງຕນົ ເອງ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ເພມ່ີ ລກູ ສອນໃສຕ່ ອ່ ງໂສອ້ າຫານຕາ່ ງໆ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ເຊ່ືອມຕໍ່ສັດຕາ່ ງໆຢູໃ່ ນຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ຂອງຕນົ ເອງໃສກ່ ບັ ອາຫານທມ່ີ ນັ ກນິ ຢຂູ່ ອງແຕລ່ ະຕອ່ ງ ໂສອ້ າຫານ. ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ເຊອ່ື ມຕຜ່ໍ ຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍໃສສ່ ດັ ແລະ ພດື . 48 ໔໘

ບົົດທີີ 6 ລະບົົບນິເິ ວດ ເວລາ 2 ຊົ່ວ�່ ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົົງ ລະບບົ ການພວົ ພນັ ໃດໜງ່ຶ ລະຫວາ່ ງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສະ 6 ພາບແວດລອ້ ມທພ່ີ ວກມນັ ອາໄສຢູ່ ແລະ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນສາມາດ: ກບັ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ດວ້ ຍກນັ . 1. ລະບອຸ ງົ ປະກອບຕາ່ ງໆຂອງລະບບົ ນເິ ວດທວ່ົ ໄປ. 2. ລະບບົ ນເິ ວດໃດໜງ່ຶ ປະກອບສາ້ ງຂນ້ຶ ຈາກ 4 ອງົ ປະກອບ 2. ສາ້ ງແຜນວາດລະບບົ ນເິ ວດໃດໜງ່ຶ ໂດຍອງີ ໃສຂ່ ້ໍ ຫກັຼ ຄື: ມນູ ຈາກການສາໍ ຫວຼ ດບລໍ ເິ ວນເດນ່ີ ໂຮງຮຽນພອ້ ມ - ສິ່່�ງມີີຊີີວິິດຕ່າ່ ງໆປະກອບມີີພືືດ, ສັັດ ແລະ ຈຸລຸ ິິນຊີ.ີ ລະບອຸ ງົ ປະກອບຫກັຼ ຂອງມນັ ແລະ ການພວົ ພນັ - ສິ່່�ງບໍ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ຕ່າ່ ງໆປະກອບດ້ວ້ ຍທຸກຸ ອົງົ ປະກອບທີ່່�ມີີ ຕາ່ ງໆ. ຜົນົ ຕໍ່່�ພືດື ແລະ ສັັດ ເຊັ່່�ນ: ອຸນຸ ຫະພູມູ , ດິນິ , ກ້້ອນ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ຫີນີ , ນ້ໍໍ�າ, ແສງແດດ ແລະ ພື້້�ນທີ່່�ທີ່່�ອາໄສຢູ່່�. - ການພົວົ ພັັນລະຫວ່່າງສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິິດ ແລະ ສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີີ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖືກຕອ້ ງໃນການຕອບຄໍາຖາມ ຊີີວິດິ ທັງັ ໝົດົ . ແລະ ປະຕບິ ັດກິດຈະກາໍ . - ພື້້�ນທີ່່�ອາໄສທີ່່�ພວກມັນັ ຄອບຄອງ ແລະ ອາໄສຢູ່່�ຮ່ວ່ ມ ກັນັ . 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫ້ຄະແນນລຸ່ມນ້ີ ເພືອ່ ປະເມີນ 3. ລະບບົ ນເິ ວດ ອາດເປັນສິງ່ ທ່ີຄນົ ສາ້ ງຂຶນ້ ຫືຼ ເກດີ ຈາກ ນກັ ຮຽນ. ທໍາມະຊາດ. ລະບົບນເິ ວດຕາ່ ງໆ ເປນັ ທຢ່ີ ອູ່ າໄສໃຫ້ ແກພ່ ດື ແລະ ສັດຊະນດິ ຕາ່ ງໆ ຊ່ຶງປະເພດລະບົບນິ ຄະແນນ ສ້າງແຜນວາດລະບົບນິເວດໃດໜ່ຶງໂດຍ ເວດຫັກຼ ໃນລາວ ແມ່ນລະບົບນເິ ວດນາ້ໍ ຈດື , ລະບບົ ນິ ອີງໃສ່ຂ້ໍມູນຈາກການສໍາຫຼວດບໍລິເວນ ເວດທົ່ງຫຍາ້ ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດປາ່ ດົງ. ເດ່ີ ນໂຮງຮຽນ ພ້ອມລະບອຸ ົງປະກອບຫກຼັ ຂອງມັນ ແລະ ການພວົ ພນັ ຕາ່ ງໆ IV. ສື່່ກ� ານຮຽນການສອນ ສ້າງແຜນວາດລະບົບນິເວດໃດໜ່ຶງຢ່າງ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ລະບບົ ນເິ ວດບລໍ ເິ ວນໂຮງຮຽນຕວົ ຈິງ ຫືຼ ຮູບໃນປຶ້ມແບບຮຽນ, ຕາຕະລາງ. 3 ຖກື ຕອ້ ງຊດັ ເຈນ ພອ້ ມທງັ ຕວົ ຢາ່ ງຕາ່ ງໆ ຂອງແຕ່ລະອົງປະກອບທ່ີມີໝາຍຊ່ືຢ່າງ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ລະບບົ ນເິ ວດບລໍ ເິ ວນໂຮງຮຽນຕວົ ຈິງບລໍ ິເວນເດນີ່ ໂຮງຮຽນ ຫືຼ ສະຖານທ່ໃີ ກຄ້ ຽງ. ຖກື ຕອ້ ງ. V. ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ສ້າງແຜນວາດລະບົບນິເວດໃດໜ່ຶງພ້ອມ 2 ທງັ ໃຫບ້ າງຕວົ ຢາ່ ງຂອງແຕລ່ ະອງົ ປະກອບ ຊົ່ວ່� ໂມງທີີ 1 ທມ່ີ ໝີ າຍຊຢ່ື ່າງຖກື ຕອ້ ງ. ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ສ້າງແຜນວາດລະບົບນິເວດວິທະຍາໃດ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາແລກປຽ່ ນກຽ່ ວກບັ ສດັ ທວ່ົ ໄປຢໃູ່ ນສະພາບແວດລອ້ ມຂອງນກັ ຮຽນເຊນ່ັ : ໜ.ູ 1 ໜງ່ຶ ພອ້ ມທງັ ໃຫ້ 1 - 2 ຕວົ ຢາ່ ງຂອງສງ່ິ ທມ່ີ ີ - ໜູຕູ ້ອ້ ງການຫຍັງັ ເພື່່�ອຢູ່່�ລອດ? (ອາຫານ, ນ້ໍໍ�າ, ບ່ອ່ ນ ຊວີ ດິ ແລະ ບມ່ໍ ຊີ ວີ ດິ ແຕບ່ ມ່ໍ ຂີ ມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ລົບົ ລີ້້�, ອາກາດ ແລະ ພື້້�ນທີ່່�ທີ່່�ອາໄສຢູ່່�). - ມັນັ ໄດ້ຮ້ ັບັ ອາຫານເຫຼົ່�ານີ້້�ມາແຕ່ໃ່ ສ?ໄດ້ມ້ າແນວໃດ? ການພວົ ພນັ ກນັ . (ພືດື ແລະ ສັດັ ອື່່�ນໆ, ຕາມສະພາບແວດລ້ອ້ ມ). - ນັກັ ຮຽນຍັງັ ຈື່່�ຫຍັງັ ໄດ້ແ້ ດ່ກ່ ່ຽ່ ວກັບັ ຕ່ອ່ ງໂສ້ອ້ າຫານ ແລະ ບ່ໍສາມາດສ້າງແຜນວາດລະບົບນິເວດ 0 ໃດໜຶ່ງຈາກການສໍາຫຼວດບໍລິເວນເດີ່ນ ໂຮງຮຽນ. III. ເນື້້ອ� ໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 1. ສງ່ິ ມຊີ ວີ ດິ ທງັ ໝດົ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການຕາມສະແວດລອ້ ມ ຂອງພວກມນັ ທຕ່ີ ອບສະໜອງໃຫ.້ ລະບບົ ນເິ ວດ ແມນ່ ໔໙ 49

ຕາໜ່າ່ ງອາຫານຈາກຊົ່່�ວໂມງກ່ອ່ ນ? ມີຫີ ຍັງັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນ - ພວກມັນັ ຕ່າ່ ງກັັນແນວໃດ? ໃນຕ່ອ່ ງໂສ້ອ້ າຫານ ແລະ ຕາໜ່າ່ ງອາຫານ? - ສັດັ ຊະນິດິ ດຽວກັນັ ນັ້້�ນອາໄສຢູ່່�ທຸກຸ ສະພາບແວດລ້ອ້ ມ 2) ໃຫອ້ າສາສະໝກັ 3-4 ຄນົ ຕອບ. (ທຸກຸ ບ່່ອນ) ບໍ່່�? ຖ້້າ “ແມ່ນ່ ” ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? ຖ້າ້ “ບໍ່່� 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໃນບດົ ຮຽນນພ້ີ ວກເຮາົ ຈະມາຮຽນຕມ່ື ແມ່ນ່ ” ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? ອກີ ກຽ່ ວກບັ ການພວົ ພນັ ພາຍໃນຕອ່ ງໂສອ້ າຫານ ແລະ - ສັດັ ທຸກຸ ຊະນິດິ ກິນິ ອາຫານຄືກື ັັນບໍ່່�? 6 ຕາໜ່າງອາຫານ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງສະພາບແວດ - ເປັັນຫຍັັງຕ້ອ້ ງມີີສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິດິ ແຕ່່ລະປະເພດທີ່່�ແຕກ ລອ້ ມທມ່ີ ຕີ ສ່ໍ ງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ເຫາ່ົຼ ນ.້ີ ຕ່າ່ ງກັັນໄປຢູ່່�ໃນແຕ່່ລະສະພາບແວດລ້ອ້ ມ? ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂນັ້ ອນ່ື 4) ຄແູ ນະນາໍ ຄາໍ ສບັ “ລະບບົ ນເິ ວດ”ແລະໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ເພອ່ື ເລອື ກສດັ ທນ່ີ ກັ ຮຽນ ຂມໍ້ ນູ ພອ້ ມໆກັນຢ່ໃູ ນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 1. ຄ້ນຸ ເຄີຍຢໃູ່ ນທອ້ ງຖນ່ິ ຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຂຽນສ່ງິ ຕ່າງໆທັງ ສິ່ງທ່ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ໝດົ ມີຄວາມຕອ້ ງການຕາມສະ ໝດົ ທສ່ີ ັດໂຕນນ້ັ ຕອ້ ງການເພອ່ື ຄວາມຢລູ່ ອດ ເມ່ອື ຄສູ າໍ ເລັດ ແວດລ້ອມຂອງພວກມັນທ່ຕີ ອບສະໜອງໃຫ້. ລະບບົ ການສອນຂ້ນັ ອນ່ື ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ກວດ ນເິ ວດ ແມນ່ ລະບບົ ການພວົ ພນັ ໃດໜງ່ຶ ລະຫວາ່ ງສງ່ິ ທ່ີ ສອບສິງ່ ທ່ີຕ້ອງການເພື່ອຄວາມຢູລ່ ອດຂອງສັດນັນ້ . ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທພ່ີ ວກມນັ ອາໄສຢູ່ ແລະ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ດວ້ ຍກນັ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ລະບບົ ນເິ ວດໃດໜງ່ຶ ປະກອບສາ້ ງຂນ້ຶ ຈາກ 4 ອງົ ປະກອບ 1. ລະບົົບນິິເວດຕ່່າງໆ ຫຼກັ ຄື: - ສິ່່�ງມີຊີ ີວີ ິິດຕ່າ່ ງໆປະກອບມີີ ພືດື , ສັດັ ແລະ ຈຸຸລິິນຊີີ. 1) ຄບູ ອກນັກຮຽນວ່າ ນກັ ຮຽນຈະໄດ້ອອກໄປນອກຫ້ອງ - ສິ່່�ງບໍ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ຕ່າ່ ງໆປະກອບດ້ວ້ ຍທຸກຸ ອົງົ ປະກອບທີ່່�ມີີ ຮຽນ ເພືອ່ ສງັ ເກດ ແລະ ລະບສຸ ງິ່ ແວດລອ້ ມຕ່າງໆທີມ່ ີ ຜົນົ ຕໍ່່�ພືດື ແລະ ສັດັ ເຊັ່່�ນ: ອຸຸນຫະພູມູ , ດິນິ , ກ້ອ້ ນ ທງັ ພດື ແລະ ສດັ ອາໄສຢຮູ່ ວ່ ມກນັ . (ກລໍ ະນຖີ າ້ ບມ່ໍ ເີ ດນ່ີ ຫີີນ, ນ້ໍໍ�າ, ແສງແດດ ແລະ ພື້້�ນທີ່່�ທີ່່�ອາໄສຢູ່່�. ໂຮງຮຽນທເ່ີ ໜາະສມົ ຫືຼ ອາກາດໃນມນື ນ້ັ ບເ່ໍ ອອ້ື ອາໍ ນວຍ - ການພົວົ ພັນັ ລະຫວ່າ່ ງສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິິດ ແລະ ສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີີ ນກັ ຮຽນສາມາດໃຊຮ້ ບູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນເປນັ ຕວົ ຢາ່ ງ ຊີີວິດິ ທັັງໝົົດ. ຂອງລະບົບນິເວດແທນລະບົບນເິ ວດຕົວຈງິ ). - ພື້້�ນທີ່່�ອາໄສທີ່່�ພວກມັນັ ຄອບຄອງ ແລະ ອາໄສຢູ່່�ຮ່ວ່ ມ 2) ເມື່ອກບັ ເຂົາ້ ມາຫ້ອງຮຽນແລວ້ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕ່ລະ ກັນັ . ຄົນບອກຊືສ່ ະພາບແວດລ້ອມ ຫຼື ລະບບົ ນເິ ວດທີນ່ ັກ ລະບບົ ນເິ ວດ ອາດເປັນສງ່ິ ທີຄ່ ນົ ສ້າງຂຶນ້ ຫຼື ເກີດຈາກ ຮຽນສງັ ເກດເຫນັ ແລະໃຫຄ້ ຂູ ຽນຊສ່ື ະພາບແວດລອ້ ມ ທາໍ ມະຊາດ. ລະບບົ ນເິ ວດຕາ່ ງໆຈະມຄີ ວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປ ຕ່າງໆເຫຼົາ່ ນັ້ນໃສກ່ ະດານ ເຊ່ັນ: ເຊັ່ນ: ເປັນທຢີ່ ູ່ອາໄສໃຫແ້ ກ່ພືດ ແລະ ສັດຊະນດິ ຕ່າງໆ ເຊ່ິງ - ສວນດອກໄມ້້. ປະເພດລະບບົ ນເິ ວດຫກັຼ ໆຂອງປະເທດລາວ ແມ່ນລະບບົ ນິ - ສວນຜັັກ. ເວດທາງນາ້ໍ , ລະບົບນເິ ວດທງ່ົ ຫຍ້າ ແລະ ລະບົບນິເວດປ່າ - ເດີ່່�ນຫຍ້້າ (ບໍລໍ ິເິ ວນເດີ່່�ນໂຮງຮຽນ). ດງົ . - ບ່່ອນຖິ້້�ມຂີ້້�ເຫຍື້້�ອ. ນັກຮຽນທ່ີເວົາ້ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດ້ຮບັ ການຊວ່ ຍ - ກ້ອ້ ງຮົ່່�ມຕົ້້�ນໄມ້.້ ເຫືຼອເພມ່ີ ຕືມ່ ໃນການອະທບິ າຍຄາໍ ສັບໃໝ່ “ລະບົບນິເວດ” - ຫງ່່າໄມ້ຕ້ ່າ່ ງໆ (ຕາມຫງ່່າໄມ້)້ . ແລະ ຄາໍ ສບັ ທບ່ີ ຄ່ໍ ຍຸ້ ເຄຍີ ອນ່ື ໆ ເຊນ່ັ : ສງ່ິ ທຄ່ີ ນົ ສາ້ ງຂນ້ຶ , ສດັ ນາ້ໍ , - ກອງຫີີນ. ການປກູ ຝງັ , ອ່າງປາ ຫຼື ຕປູ້ າ. - ບ່່ອນທີ່່�ປຽກຊຸ່່�ມ/ບວກນ້ໍໍ�າ ຫຼືື� ໜອງນ້ໍໍ�າ. 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສົນທະນາເປນັ ກມຸ່ ແລະ ແລກປຽ່ ນຄວາມ 5) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ມລີ ະບບົ ນເິ ວດຫາຼ ຍປະເພດທແ່ີ ຕກຕາ່ ງ ຄິດເຫນັ ກຽ່ ວກັບສະພາບແວດລອ້ ມທນ່ີ ກັ ຮຽນອອກ ກນັ ຢໃູ່ ນປະເທດລາວ, ບວ່ໍ າ່ ຈະເປນັ ລະບບົ ນເິ ວດຢບູ່ າ້ ນ ໄປສາໍ ຫວຼ ດ: ນກັ ຮຽນ, ບລໍ ເິ ວນເຮອື ນ ແລະ ຢແູ່ ຕລ່ ະທອ້ ງຖນ່ິ . ລະ - ສະພາບແວດລ້້ອມຕ່່າງໆທີ່່�ສັງັ ເກດເຫັນັ ນັ້້�ນຄືືກັນັ ຫຼືື� ບບົ ນເິ ວດບາງປະເພດແມນ່ ຄນົ ສາ້ ງຂນ້ຶ ແລະ ບາງປະ ເພດແມນ່ ເກດີ ຈາກທາໍ ມະຊາດ. ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ລະ ຕ່່າງກັັນ? ບບົ ນເິ ວດຕາ່ ງໆທມ່ີ ຢີ ໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ແລະ 50 ໕໐

ລາຍການທຄ່ີ ໄູ ດຂ້ ຽນໃສຢ່ ກູ່ ະດານມາກອ່ ນແລວ້ . ໃຫ້ - ໝາຍຊື່່�ໃສ່ຜ່ ູ້້�ຜະລິດິ , ຜູ້້�ບໍລໍ ິໂິ ພກ ຫຼືື� ຜູ້້�ຍ່ອ່ ຍສະຫຼາຼ ຍ. 6 ນກັ ຮຽນບອກວາ່ ລະບບົ ນເິ ວດອນັ ໃດທຢ່ີ ເູ່ ທງິ ກະດານ - ລາຍຊື່່�ຂອງສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ທັງັ ໝົດົ . ນນ້ັ ແມນ່ ຄນົ ສາ້ ງຂນ້ຶ ແລະ ອນັ ໃດເກດີ ຈາກທາໍ ມະຊາດ. 3) ຄຍູ ກົ ຕວົ ຢາ່ ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ແລະ ຈາກນນ້ັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕມ່ື ຄໃູ ຫນ້ ຮັ ຽນຄນ້ົ ຄດິ ກຽ່ ວກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທອ້ ງຖນ່ິ ໃສ່ຕາຕະລາງໂດຍຕນົ ເອງ (ຄບູ ຕໍ່ ອ້ ງຂຽນຕົວຢ່າງໃສ່ ຂອງນກັ ຮຽນເອງ ພອ້ ມທງັ ລະບຕຸ ວົ ຢາ່ ງອນ່ື ໆດງ່ັ ນ:້ີ ກະດານ ມແີ ຕອ່ ະທິບາຍເທົ່ານ້ັນ) ດັ່ງລຸ່ມນີ້: - ທົ່່�ງຫຍ້າ້ ທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນຕາມທໍໍາມະຊາດ. - ປະເພດເປັັນທົ່່�ງ ທີ່່�ຄົນົ ສ້າ້ ງຂຶ້້�ນ ເຊັ່່�ນ: ທົ່່�ງນາ, ເດີ່່�ນ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ສງັ ເກດການອະທບິ າຍຂອງນກັ ຮຽນ ຖາ້ ຄາໍ ເວາ້ົ , ປະ ຫຍ້າ້ ທີ່່�ຄົນົ ປູູກຢູ່່�ສະໝາມກິິລາ. ໂຫຍກ ຫືຼ ສງ່ິ ທອ່ີ ະທບິ າຍນນ້ັ ບຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງໃຫ້ ຄູ ຫືຼ ໝເູ່ ພອ່ື ນ - ປ່່າທີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນຕາມທໍໍາມະຊາດ. ຊວ່ ຍອະທບິ າຍ. - ປ່າ່ ທີ່່�ຄົນົ ສ້້າງຂຶ້້�ນ ເຊັ່່�ນ: ໄຮ່,່ ສວນ. - ລະບົົບນິເິ ວດທາງນ້ໍໍ�າທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນຕາມທໍາໍ ມະຊາດ. ຄາໍ ອະທບິ າຍລະບບົ ນເິ ວດຕາ່ ງໆ: ໜອງນາ້ໍ ທາໍ ມະຊາດ - ລະບົົບນິິເວດທາງນ້ໍໍ�າທີ່່�ຄົນົ ສ້າ້ ງຂຶ້້�ນ ເຊັ່່�ນ: ໜອງປາ, ສງິ່ ທ່ີມີຊວີ ດິ : ຊ່ື ແລະ ປະເພດ ສ່ິງທີ່ບມໍ່ ຊີ ວີ ດິ ອ່່າງລ້້ຽງປາ, ຕູ້້�ປາ. - ປາຄ່ໍ (ຜູບ້ ໍລໂິ ພກ) ນາໍ້ , ດິນ, ກອ້ ນຫີນ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂ້ນັ ອນື່ ນາໍ ໃຫ້ມອບໝາຍນັກຮຽນໜຶ່ງຄນົ ຕິດຕາມກວດກາ ເພ່ອື ນໍາ - ແໜ (ຜຜູ້ ະລິດ) ພາກດິ ຈະກາໍ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄນື - ແມງມຸມນາໍ້ ມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນສ່ງິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດ້ຄົ້ນ - .................. ຄວ້າ. 6) ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ຂອງແຕລ່ ະກມຸ່ ລາຍງານ. ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີີ) ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາ ແລະ ການອະທບິ າຍຂອງນກັ ຮຽນແຕ່ລະກມຸ່ ຖ້ານກັ ຮຽນຍງັ ບ່ເໍ ຂາ້ົ ໃຈຄູຊ່ວຍອະທບິ າຍ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຕາຕະລາງຂອງຕນົ ເອງ ໂດຍ ຕມ່ື ອກີ . ການຕ້ງັ ຄໍາຖາມດງ່ັ ນີ້: - ນັກັ ຮຽນໄດ້ເ້ ຫັນັ ຫຍັງັ ແດ່?່ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ - ນັກັ ຮຽນໄດ້ບ້ ັນັ ທຶກຶ ຂໍ້້�ມູນູ ຫຍັງັ ແດ່ໃ່ ສ່ຕ່ າຕະລາງ? ຍ້ອ້ ນ ຫຍັັງ? 2. ລະບຸອຸ ົົງປະກອບຕ່່າງໆຂອງລະບົົບນິິເວດທົ່ວ�່ ໄປ 2) ຄູໃຫແ້ ຕ່ລະກມຸ່ ໃຫຂ້ ມ້ໍ ູນເພ່ືອຕອບຄາໍ ຖາມແຕ່ລະຂໍ້ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເລືອກລະບບົ ນເິ ວດໃດໜຶງ່ ທມ່ີ ຢີ ູທ່ ່ົວໄປ ແລະ ຖາມນກັ ຮຽນທເ່ີ ຫອືຼ ວາ່ :ເຫນັ ດນີ າໍ ບ?່ໍ ຍອ້ ນຫຍງັ ? ໃນທອ້ ງຖນ່ິ ຂອງນກັ ຮຽນເອງ ຫືຼ ບລໍ ເິ ວນເດນ່ີ ໂຮງຮຽນ ສາມາດເປັນສ່ິງທ່ຄີ ົນສາ້ ງຂຶ້ນ ຫຼື ເກດີ ຂນຶ້ ຕາມທາໍ ມະ ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 ຊາດກໄໍ່ ດ້ ເຊນ່ັ : - ປ່່າທີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນເອງຕາມທໍາໍ ມະຊາດ ຫຼືື� ໄຮ່,່ ສວນ. ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) - ທົ່່�ງຫຍ້າ້ ທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນຕາມທໍໍາມະຊາດ ຫຼືື� ສວນທີ່່�ອ້ອ້ ມ ຮົ້້�ວເພື່່�ອລ້ຽ້ ງສັັດ ຫຼືື� ປູູກພືດື ຊະນິດິ ຕ່າ່ ງໆ. 1) ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມສນົ ທະນາດງ່ັ ນ:້ີ - ສາຂາແມ່ນ່ ້ໍໍ�າ ຫຼືື� ໜອງ/ຟາມລ້ຽ້ ງປາ. - ເປັັນຫຍັັງນົກົ ຈຶ່່�ງອາໄສຢູ່່�ເທິງິ ຕົ້້�ນໄມ້?້ - ຕົ້້�ນໄມ້້ຊ່ວ່ ຍເຫຼືື�ອນົົກແນວໃດ? 2) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນເບ່ິງປຶ້ມແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 2 ແລະ ແຕ້ມຕາ - ນົົກຊ່່ວຍເຫຼືື�ອຕົ້້�ນໄມ້ແ້ ນວໃດ? ຕະລາງທຄ່ີ າ້ ຍຄື ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຕມ່ື ລາຍລະອຽດໃສດ່ ງ່ັ ນ:້ີ - ມີຫີ ຍັັງອີີກແດ່ທ່ ີ່່�ອາໄສຢູ່່�ຕົ້້�ນໄມ້້? - ຫົວົ ເລື່່�ອງທີ່່�ມີຊີື່່�ປະເພດຂອງລະບົບົ ນິເິ ວດ. - ຕົ້້�ນໄມ້້ຕ້້ອງການຫຍັັງເພື່່�ອຄວາມຢູ່່�ລອດ? - ລາຍຊື່່�ຂອງສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ທັງັ ໝົດົ ຢູ່່�ໃນລະບົບົ ນິເິ ວດ. 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລວ້ ໃຫ້ ອາສາສະໝກັ ລກຸ ຂນ້ຶ ຕອບ. ໕໑ 51

ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂ້ັນອືນ່ ຫອ້ ງ ນກັ ຮຽນສາມາດໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ເພອ່ື ສາ້ ງແຜນວາດຂອງ ໃຫ້ນກັ ຮຽນເຮັດກິດຈະກໍາເປັນຄູ່ ເພືອ່ ລະບຸພືດ ແລະ ສັດ ທັງ ລະບບົ ນິເວດຂອງຕນົ ເອງ. ໝົດທເ່ີ ພ່ງິ ພາອາໄສຕ້ນົ ໄມ້ເພ່ືອຢ່ລູ ອດ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂ້ັນອນ່ື ສອນຂັ້ນອນື່ ແລວ້ ໃຫ້ກັບຄືນມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນ ນາໍ ໃຫມ້ ອບໝາຍນັກຮຽນໜ່ຶງຄົນຕິດຕາມກວດກາເພ່ອື ນໍາ ແລກປຽ່ ນສງ່ິ ທີ່ໄດລ້ ະບ.ຸ ພາກດິ ຈະກາໍ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄືນ 6 ຂັ້້�ນຈັດັ ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) ມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປຽ່ ນສ່ງິ ທນີ່ ັກຮຽນໄດຄ້ ້ນົ ຄວາ້ . ສໍາຫຼວດລະບບົ ນິເວດໃດໜ່ງຶ ອອ້ ມບລໍ ິເວນເດ່ີ ນໂຮງຮຽນ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 3 ແລະ ອາ່ ນຄາໍ ຖາມ ຈາກນັ້ນຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນອອກໄປດ້ານນອກ ເພອ່ື ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດສາ້ ງແຜນວາດລະບບົ ນເິ ວດໃດໜງ່ຶ ໂດຍອງີ ໃສ່ຂມ້ໍ ນູ ຈາກ ເບງ່ິ ຈດຸ ທເ່ີ ປນັ ລະບບົ ນເິ ວດຂະໜາດນອ້ ຍໆທໄ່ີ ດເ້ ລອື ກ ການສາໍ ຫຼວດບໍລເິ ວນເດ່ີ ນໂຮງຮຽນ ໄວ້ກອ່ ນແລ້ວ ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນຄນ້ົ ຄິດ ແລະ ລະບຸ 1) ໃຫ້ນັກຮຽນເບ່ິງແຜນວາດລະບບົ ນິເວດຢໃູ່ ນປ້ມຶ ແບບ ອງົ ປະກອບຕ່າງໆຂອງລະບບົ ນິເວດ ທງັ ສງິ່ ທມ່ີ ີຊວີ ິດ ແລະ ສິງ່ ບໍ່ມີຊີວິດ ໂດຍການຖາມ-ຕອບ ຄາໍ ຖາມໄປ ຮຽນຂ້ໍທີ 4 ໂດຍຄູອະທບິ າຍວ່າ ແຕ່ລະກມຸ່ ຕອ້ ງໄດ້ ພ້ອມກັນ ດງັ່ ລມຸ່ ນ:້ີ ສາ້ ງແຜນວາດທີຄ່ ້າຍຄກື ັນ ທີ່ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ 4 ອງົ - ນັກັ ຮຽນສັັງເກດເຫັນັ ຫຍັັງແດ່ຢ່ ູ່່�ໃນລະບົບົ ນິເິ ວດນີ້້�? ປະກອບຫັກຼ ຂອງລະບບົ ນເິ ວດຂອງນັກຮຽນ ໂດຍອງີ - ມີີສິ່່�ງທີ່່�ມີີຊີວີ ິດິ ຫຍັງັ ແດ່່? ຕາມການສງັ ເກດ ແລະ ບນັ ທກຶ ຊງ່ຶ ແຜນວາດນນ້ັ ຕອ້ ງ - ສິ່່�ງມີຊີ ີວີ ິິດຊະນິິດໃດແມ່ນ່ ຜູ້້�ຜະລິດິ ? ມດີ ງັ່ ນີ້: - ສິ່່�ງມີຊີ ີວີ ິິດຊະນິດິ ໃດແມ່່ນຜູ້້�ບໍລໍ ິໂິ ພກ? ສັັດໃດເປັນັ - ຫົວົ ເລື່່�ອງທີ່່�ຊີ້້�ໃຫ້ເ້ ຫັນັ ປະເພດຂອງລະບົບົ ນິເິ ວດ ເຊັ່່�ນ: ຜູ້້�ລ່່າ? ສັດັ ໃດເປັັນຜູ້້�ຖືືກລ່່າ? ຄົົນສ້າ້ ງຂຶ້້�ນ ຫຼືື� ເກີີດຂຶ້້�ນເອງຕາມທໍໍາມະຊາດ, ເປັັນ - ສັດັ ປະເພດໃດແດ່່ທີ່່�ອາໄສຢູ່່�ພື້້�ນດິິນໃນບໍລໍ ິເິ ວນນີ້້�? ໜອງນ້ໍໍ�າ, ປ່າ່ ຫຼືື� ທົ່່�ງຫຍ້າ້ . - ຮູບູ ພື້້�ນຫຼັັ�ງທີ່່�ສະແດງໃຫ້ເ້ ຫັນັ ພື້້�ນທີ່່�ທີ່່�ອາໄສ ແລະ ສະ ພວກມັັນມີຊີ ີວີ ິິດຢູ່່�ໄດ້້ແນວໃດ? ແດງໃຫ້ເ້ ຫັນັ ປະເພດຂອງເງື່�ອນໄຂຕ່າ່ ງໆ,ແສງແດດ, - ພວກມັັນກິນິ ຫຍັັງເປັັນອາຫານ? ອຸນຸ ຫະພູມູ , ປະລິມິ ານນໍ້້�າຝົນົ . - ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິິດຊະນິິດໃດມີີຈໍໍານວນຫຼາຼ ຍທີ່່�ສຸຸດ? - ຕ້ອ້ ງເອົາົ ສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ຕ່າ່ ງໆເຂົ້້�າໄປ ພ້ອ້ ມທັງັ ມີໝີ າຍ - ມີສີ ິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ຫຍັັງແດ່?່ ຊື່່�ຢ່າ່ ງຊັດັ ເຈນຕາມລະບົບົ ນິເິ ວດ ແລະ ຮູບູ ພື້້�ນຫຼັັ�ງ - ເງື່�ອນໄຂສະພາບອາກາດ ແລະ ສະພາບແວດລ້້ອມ ຕົວົ ຈິງິ . - ແຕ້້ມເປັນັ ຮ່າ່ ງ ຫຼືື� ໝາຍ ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິດິ ທັງັ ໝົົດໄວ້້ ປະ ເປັັນຄືແື ນວໃດສໍໍາລັບັ ລະບົບົ ນິເິ ວດນີ້້�? ແດດອອກ, ກອບມີີຊື່່� ແລະ ບົົດບາດ ເຊັ່່�ນ: ບົ້້�ງ, ຜູ້້�ບໍລໍ ິໂິ ພກ. ທ້ອ້ ງຟ້າ້ ມືດື ຄຶ້້�ມ, ຮ້ອ້ ນ, ແຫ້້ງ, ປຽກຊຸ່່�ມ, ມີສີ ິ່່�ງປົກົ - ແຕ້້ມລູູກສອນໃສ່່ ເພື່່�ອສະແດງໃຫ້້ເຫັນັ ວ່າ່ ສິ່່�ງທີ່່�ມີີ ຫຸ້້�ມ, ມີີລົົມພັດັ . ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຊີວີ ິດິ ຕ່າ່ ງໆພົວົ ພັນັ ກັນັ ແນວໃດຢູ່່�ໃນລະບົບົ ນິເິ ວດຕາ ຄສູ ງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ໃຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫອືຼ . ໜ່່າງອາຫານຂອງພວກມັັນ. - ແຕ້ມ້ ລູກູ ສອນ ແລະ ໝາຍຊື່່�ໃສ່່ ເພື່່�ອສະແດງໃຫ້້ ເຫັນັ ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ມີກີ ານເພິ່່�ງພາອາໄສສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ແລະ ເລອື ກເອາົ ລະບບົ ຮູບູ ແບບໃດ ເຊັ່່�ນ: ເປັັນທີ່່�ຢູ່່�ອາໄສ ແລະ ລົບົ ລີ້້�ຈາກ ນິເວດຂະໜາດນ້ອຍບໍລເິ ວນເດນ່ີ ໂຮງຮຽນ ດ້ວຍຕົວ ຜູ້້�ລ່າ່ . ເອງ, ໃຫນ້ ັກຮຽນສງັ ເກດ ແລະ ລະ ບສຸ ງິ່ ທມ່ີ ຊີ ີວດິ , ສິ່ງ 2) ຄແູ ນະນໍານັກຮຽນວ່າ ແຕ່ລະຄົນຢໃູ່ ນກ່ມຸ ຕ້ອງຮັບຜິດ ທ່ີບໍ່ມີຊີວດິ , ເງື່ອນໄຂສະພາບອາກາດ ແລະ ປະເພດ ຊອບ ຢາ່ ງໜ້ອຍໜ້າວຽກໜງຶ່ ຕາມລາຍການຂ້າງເທງິ ຂອງສງ່ິ ແວດລອ້ ມທງັ ໝດົ ຢໃູ່ ນລະບບົ ນເິ ວດທນ່ີ ກັ ຮຽນ ນັນ້ . ໄດເ້ ລືອກ. ຄູແນະນາໍ ນັກຮຽນໃຫ້ບນັ ທກຶ ກຽ່ ວກບັ ສິ່ງທ່ີ ນກັ ຮຽນສັງເກດເຫັນ ເມື່ອນັກຮຽນທກຸ ກຸມ່ ກບັ ເຂ້າົ ມາ 52 ໕໒

ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ 6 ຄສູ ງັ ເກດການອະທບິ າຍຂອງນກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ , ຄຕູ ອ້ ງ ສງັ ເກດການປະກອບສວ່ ນຂອງນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ພາຍໃນ ກມຸ່ ແລະ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄໃູ ຫໝ້ ດົ ທກຸ ກມຸ່ ແລກປຽ່ ນແຜນວາດຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ອະທບິ າຍການພວົ ພນັ ຕາ່ ງໆໂດຍຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ນ:້ີ - ເປັັນຫຍັງັ ແຕ່ລ່ ະສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິິດຈຶ່່�ງມີຄີ ວາມສໍາໍ ຄັັນ? - ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ນັ້້�ນມີີການພົົວພັນັ ແນວໃດກັບັ ສິ່່�ງທີ່່�ມີີຊີີ ວິດິ ອື່່�ນ? - ສໍໍາລັັບຕົວົ ຢ່່າງ, ເປັນັ ຫຍັງັ ແມງມຸຸມຈຶ່່�ງສ້້າງໃຍຂອງ ມັັນຢູ່່�ເທິງິ ດອກໄມ້?້ ແລະ ແມງມຸຸມກິິນຫຍັັງເປັັນອາ ຫານ? - ເປັນັ ຫຍັັງສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີຊີ ີີວິດິ ຈຶ່່�ງສໍາໍ ຄັນັ ? ບົດົ ບາດຂອງ ພວກມັນັ ມີີຫຍັັງແດ່່? - ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີີວິດິ ແລະ ສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ມີີຊີວີ ິດິ ມີີການພົວົ ພັັນກັັນ ແນວໃດ? - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ ຖ້າ້ ເງື່�ອນໄຂສະພາບອາກາດມີກີ ານ ປ່່ຽນແປງ? 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ປໜີ າ້ ນກັ ຮຽນຈະໄດຄ້ ນ້ົ ຄວາ້ ລງົ ເລກິ ກຽ່ ວ ກບັ ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ລະບບົ ນເິ ວດທເ່ີ ກດີ ຄວາມບສ່ໍ ມົ ດນູ ກນັ ຍອ້ ນການປຽ່ ນແປງຂອງອົງປະກອບໃດໜ່ຶງ ຢໃູ່ ນ 4 ອງົ ປະກອບນນ້ັ . ໕໓ 53

ບົົດທີີ 7 ລະບົົບໂຄງກະດູູກ ແລະ ລະບົົບກ້້າມຊີ້້�ນ ເວລາ 2 ຊົ່�ວ່ ໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົົງ ຫົົວໃຈ, ຕັັບ ແລະ ປອດ. - ຊ່ວ່ ຍຄໍ້້�າຊູໃູ ຫ້ຮ້ ່າ່ ງກາຍສາມາດຄົງົ ຕົວົ ແລະ ຮອງຮັບັ ໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນສາມາດ: ອະໄວຍະວະຕ່າ່ ງໆໃຫ້ຢ້ ູ່່�ໃນຕໍາໍ ແໜ່່ງທີ່່�ເໝາະສົມົ . 7 1. ແຕ້ມຮບູ ແລະ ໝາຍຊຂ່ື ອງໂຄງກະດກູ . - ເປັັນບ່່ອນຢຶດຶ ເກາະຂອງກ້າ້ ມຊີ້້�ນແລະເອັັນຂໍ້້�ຕໍ່່�ເພື່່�ອ 2. ບອກການເຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ ຂອງກາ້ ມຊນ້ີ , ກະດກູ ແລະ ຂໍຕ້ ໍ່ ໃນການເຄອື່ ນໄຫວຂອງຮາ່ ງກາຍ. ເຮັດັ ໃຫ້ມ້ ີກີ ານເຄື່່�ອນໄຫວ. 2. ກະດກູ ຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນລະບບົ ໂຄງກະດກູ ແບງ່ ອອກເປນັ 2 II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ປະເພດຄ:ື ກະດກູ ແກນກາງ ແລະ ກະດູກເລົາຄີງ. 1. ສັງເກດຄວາມຖືກຕອ້ ງໃນການຕອບຄໍາຖາມ - ກະດູກູ ແກນກາງ ປະກອບມີ:ີ ກະດູກູ ກະໂຫຼກຼ ຫົວົ , ກະ ແລະ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາ. ດູູກຄໍ,ໍ ກະດູູກສັນັ ຫຼັັ�ງ, ກະດູູກຂ້້າງ ແລະ ກະດູູກສຸຸດ. 2. ນາໍ ໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນລຸ່ມນ້ີ ເພ່ືອປະເມີນ ພວກມັນັ ເປັນັ ກະດູກູ ທີ່່�ເປັນັ ພາກສ່ວ່ ນກາງຂອງຮ່າ່ ງ ນັກຮຽນ. ກາຍ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ກະດູູກເລົົາຄີງີ ປະກອບມີີ: ກະດູູກແຂນ, ກະດູູກຂາ, ຄະແນນ ບອກການເຮັດວຽກຮ່ວມກັນຂອງກ້າມ ກະດູູກກະໂພກ ແລະ ກະດູກູ ບ່່າໄຫຼ່່�. ພວກມັນັ ເປັັນ 3 ຊນ້ີ , ກະດກູ ແລະ ຂຕ້ໍ ່ໍ ໃນການເຄອ່ື ນໄຫວ ກະດູກູ ເກາະຫ້ອ້ ຍຕໍ່່�ຈາກກະດູກູ ແກນກາງ. 2 ຂອງຮາ່ ງກາຍ 3. ລະບບົ ກາ້ ມຊີ້ນຢ່ໃູ ນຮ່າງກາຍຂອງເຮາົ ປະກອບມີ: 1 ແພຈຸລັງ ແລະ ເສ້ນັ ໃຍຂອງກ້າມຊີນ້ ທສີ່ າມາດຫດົ 0 ບອກໄດວ້ າ່ ກາ້ ມຊນ້ີ , ກະດກູ ແລະ ຂຕ້ໍ ໃ່ໍ ດ ຕວົ ແລະ ຮດັ ກນັ ເຂາ້ົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເຄອ່ື ນເໜງັ . ໃນ ແດທ່ ເ່ີ ຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ ເພອ່ື ເຮດັ ໜາ້ ທໃ່ີ ນ ຂະນະທກ່ີ າ້ ມຊນ້ີ ຫດົ ເຂາ້ົ ນນ້ັ ມນັ ຈະໜາຂ້ນຶ ແລະ ສນ້ັ ການຫດົ ຢດື ສະເພາະ ພອ້ ມທງັ ສາມາດ ເຂົ້າ; ໃນຂະນະທີມ່ ນັ ມາຍອອກມັນຈະຢດື ຍາວອອກ ອະທິບາຍວິທີການເຮັດວຽກຂອງແຕ່ລະ ຄເື ກາົ່ ຊງ່ຶ ກາ້ ມຊີນ້ ໃຊ້ພະລງັ ງານຈາກອາຫານທີເ່ ຮາົ ພາກສວ່ ນໄດ.້ ກິນ ເພອ່ື ເຮັດວຽກ. 4. ກາ້ ມຊນ້ີ ທງັ ໝດົ ຈະຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍຂຄ້ໍ ວາມທສ່ີ ງ່ົ ມາ ບອກໄດວ້ າ່ ກາ້ ມຊນ້ີ , ກະດກູ ແລະ ຂຕ້ໍ ໃ່ໍ ດ ຈາກສະໝອງ ໂດຍຜາ່ ນລະບບົ ເສນ້ັ ປະສາດຂອງພວກ ແດ່ທີ່ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອເຮັດໜ້າທີ່ ເຮົາ (ຄາ້ ຍຄກື ບັ ລະບົບກະແສໄຟຟ້າ ຫຼື ລະບບົ ສາຍ ໃນການຫົດຢືດສະເພາະໄດ.້ ໂທລະສັບ). ກາ້ ມຊີນ້ ບາງປະເພດເອີນ້ ວ່າ: ກາ້ ມລາຍ ທຄ່ີ ວບຄມຸ ໂດຍອາໍ ນາດຈດິ ໃຈຂອງເຮາົ ເຊນ່ັ : ກາ້ ມຊນ້ີ ບອກໄດ້ພຽງສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງຂອງກ້າມ ຢ່ຕູ າມແຂນ, ຂາ ແລະ ໃບໜາ້ . ກ້າມຊ້ີນບາງປະເພດ ຊນ້ີ , ກະດກູ ແລະ ຂຕ້ໍ ່ໍ ທເ່ີ ຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ ເອີນ້ ວາ່ : ກ້າມກຽ້ ງ ກາ້ ມຊ້ີນເຫ່າົຼ ນ້ີຈະຄວບຄຸມການ ເພອ່ື ເຮດັ ໜາ້ ທໃີ່ ນການຫົດຢດື ສະເພາະ. ເຕ້ນັ ຂອງຫົວໃຈ ບໍຢ່ ູ່ພາຍໃຕກ້ ານຄວບຄຸມຂອງອາໍ ນາດຈິດໃຈເພື່ອການເຮັດວຽກຂອງພວກມນັ . ບໍ່ສາມາດບອກໄດ້ວ່າ ກ້າມຊນີ້ , ກະດກູ 5. ລະບບົ ກາ້ ມຊນ້ີ ແລະ ກະດກູ ປະກອບມ:ີ ກະດກູ , ຂຕ້ໍ ,່ໍ ແລະ ຂ້ໍຕໃ່ໍ ດແດ່ທີ່ເຮດັ ວຽກຮ່ວມກນັ ເພ່ືອ ເສນ້ັ ເອນັ , ກາ້ ມຊນ້ີ , ກະດກູ ອອ່ ນ ແລະ ເອນັ ຂຕ້ໍ .່ໍ ກະດກູ ເຮດັ ໜ້າທີ່ໃນການຫົດຢືດສະເພາະ. ແມນ່ ສວ່ ນທແ່ີ ຂງ ແລະ ທນົ ທານທສ່ີ ດຸ ທສ່ີ າ້ ງຈາກຊນ້ັ ດາ້ ນນອກທແ່ີ ຂງ ເຮດັ ໃຫພ້ ວກມນັ ມຄີ ວາມແຂງ, ທົນ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ທານ ແລະ ມຊີ ັ້ນດາ້ ນໃນທ່ີອອ່ ນ. ກາ້ ມຊີນ້ ເປັນມັດ ຂອງເສ້ນັ ໃຍແພຈລຸ ງັ ທີ່ອອ່ ນ ແລະ ຢດື ຫົດໄດ້. ເສ້ນັ 1. ລະບບົ ໂຄງກະດກູ ແມນ່ ໂຄງຮາ່ ງຂອງກະດກູ ສວ່ ນຕາ່ ງໆ ເອັນ ຊວ່ ຍຢດື ຈ່ອງກະດູກໃສກ່ ້າມຊ້ີນ. ຂໍຕ້ ່ໍ ແມນ່ ບ່ອນ ທ່ີຕ່ໍກັນ ທີ່ມໜີ ້າທດ່ີ ່ງັ ລມຸ່ ນ:ີ້ ທເີ່ ຊອື່ ມຕ່ໍກະດກູ ສອງອນັ ຕ່ໍກັນ. ເອັນຂໍ້ຕໍ່ ເຮດັ ໜ້າທ່ີ - ຊ່ວ່ ຍປົົກປ້້ອງອະໄວຍະວະທີ່່�ສໍາໍ ຄັນັ ພາຍໃນ ເຊັ່່�ນ: ຢຶດເກາະກະດກູ ກັບກະດູກເຂົ້າກັນຢູໃ່ ນຂ້ໍຕ່ໍ ແລະ ກະ ກະໂຫຼກຼ ຫົວົ ຊ່ວ່ ຍປົົກປ້້ອງສະໝອງ, ກະດູກູ ສັນັ ຫຼັັ�ງ ຊ່ວ່ ຍປົົກປ້ອ້ ງໄຂສັັນຫຼັັ�ງ, ກະດູກູ ຂ້າ້ ງຊ່ວ່ ຍປົົກປ້້ອງ 54 ໕໔

ດກູ ອອ່ ນຊວ່ ຍຮັບແຮງກະທບົ ຂອງກະດກູ ສວ່ ນຕ່າງໆ 2) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາເປັນກ່ມຸ : 7 ແລະ ຊວ່ ຍຫດຸຼ ຜອ່ ນການຮກຸ ຖຂູ ອງກະດກູ ກບັ ກະດກູ . - ໂຄງກະດູກູ ແລະກະດູກູ ສ່ວ່ ນຕ່່າງໆຂອງເຮົົາໃຊ້ໄ້ ວ້້ ເຮັດັ ຫຍັັງ? IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ - ເປັນັ ຫຍັງັ ຮ່າ່ ງກາຍເຮົາົ ຈຶ່່�ງຕ້ອ້ ງການກະດູກູ ສ່ວ່ ນຕ່າ່ ງໆ? 1. ຊ່ົວໂມງທີ 1: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ ແລະ ປມ້ຶ ຂຽນ. 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມຶ້ ແບບຮຽນ. 3) ຄູຍກົ ເຈຍ້ ແຜ່ນໜຶ່ງຂນຶ້ ແລະ ແກວງ່ ໄປແກວ່ງມາເພືອ່ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຫັນວາ່ ເຈຍ້ ແຜນ່ ນບ້ີ ່ແໍ ຂງ ຈາກນນ້ັ , ຄຍູ ກົ V. ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ ເຈ້ຍທ່ີກໍເ້ ປນັ ທໍ່ ແລ້ວຕງ້ັ ໄວເ້ ທິງໜາ້ ໂຕະ, ເອົາປຶ້ມວາງ ໃສເ່ ທງິ ກເ້ໍ ຈຍ້ ນນ້ັ ເພອ່ື ໃຫເ້ ຫນັ ວາ່ ມນັ ແຂງຂນ້ຶ ເທາ່ົ ໃດ. ຊົ່�່ວໂມງທີີ 1 ຄູອະທບິ າຍວາ່ ກະດກູ ມລີ ກັ ສະນະຄ້າຍຄກື ັບກເໍ້ ຈຍ້ ນີ້ ທ່ມີ ຊີ ້ນັ ນອກທ່ແີ ຂງ ທເ່ີ ຮດັ ໃຫກ້ ະດູກມຄີ ວາມແຂງ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) ແລະ ທນົ ທານ. 1. ລະດົົມສະໝອງ 4) ຄູບອກນັກຮຽນວ່າ ນກັ ຮຽນສາມາດສງັ ເກດກະດກູ ຢູ່ 1) ຄບູ ອກນກັ ຮຽນລກຸ ຂນ້ຶ ແລະ ນງ່ັ ລງົ ແລວ້ ຖາມນກັ ຮຽນ ເຮືອນຂອງນກັ ຮຽນໄດ້ ເມືອ່ ເວລານັກຮຽນກນິ ຂາໄກ.່ ວາ່ : - ນັັກຮຽນສາມາດຢືນື ແລະ ນັ່່�ງລົງົ ໄດ້ແ້ ນວໃດ? 5) ຄູແນະນໍາຄໍາສັບ “ໂຄງກະດູກ” ໂດຍໃຫນ້ ັກຮຽນເບງິ່ - ພາກສ່ວ່ ນໃດຂອງຮ່າ່ ງກາຍທີ່່�ເຮັດັ ໃຫ້ເ້ ຮົາົ ຢືນື ຂຶ້້�ນ ແລະ ປ້ຶມແບບຮຽນຂໍ້ທີ 1 ແລະ ອ່ານຂມ້ໍ ູນໄປພ້ອມໆກນັ : ນັ່່�ງລົົງໄດ້້? 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ 2-3 ຄນົ ຕອບ. ລະບບົ ໂຄງກະດູກ ແມນ່ ໂຄງຮ່າງຂອງກະດກູ ສ່ວນ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ັນອື່ນ ຕາ່ ງໆທຕ່ີ ໍກ່ ັນ ທ່ມີ ີໜາ້ ທດ່ີ ງັ່ ລຸມ່ ນ້ີ: - ຊ່ວ່ ຍປົົກປ້້ອງອະໄວຍະວະທີ່່�ສໍາໍ ຄັນັ ພາຍໃນ ເຊັ່່�ນ: ໃຫ້ນັກຮຽນປະຕິບດັ ກິດຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ແລະ ຂຽນຊ່ໃື ສ່ພາກ ກະໂຫຼຼກຫົວົ ຊ່່ວຍປົກົ ປ້້ອງສະໝອງ, ກະດູກູ ສັັນຫຼັັ�ງ ສ່ວນຕ່າງໆຂອງຮ່າງກາຍໃຫ້ຫຼາຍເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້. ຊ່ວ່ ຍປົກົ ປ້ອ້ ງໄຂສັັນຫຼັັ�ງ, ກະດູກູ ຂ້າ້ ງຊ່ວ່ ຍປົົກປ້້ອງ ເມອ່ື ຄູສາໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ຫົວົ ໃຈ, ຕັບັ ແລະ ປອດ. ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນລາຍການຊຂ່ື ອງພາກສວ່ ນຮາ່ ງກາຍ. - ຊ່ວ່ ຍຄໍ້້�າຊູໃູ ຫ້ຮ້ ່າ່ ງກາຍສາມາດຄົງົ ຕົວົ ແລະ ຮອງຮັບັ ອະໄວຍະວະຕ່າ່ ງໆໃຫ້້ຢູ່່�ໃນຕໍໍາແໜ່ງ່ ທີ່່�ເໝາະສົົມ. ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) - ເປັນັ ບ່ອ່ ນຢຶດຶ ເກາະຂອງກ້າ້ ມຊີ້້�ນ ແລະ ເອັນັ ຂໍ້້�ຕໍ່່� ເພື່່�ອ ເຮັັດໃຫ້ມ້ ີກີ ານເຄື່່�ອນໄຫວ. 2. ໂຄງປະກອບສ້າ້ ງ ແລະ ໜ້້າທີ່່ຂ� ອງລະບົົບກະດູກູ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສາໍ ຫວຼ ດຮາ່ ງກາຍຂອງຕວົ ເອງ ໂດຍການ 6) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ກະໂຫກຼ ຫວົ , ກະດກູ ຂາ້ ງ, ກະດກູ ສນັ ເລີ່ມຈັບໃບໜາ້ , ຫົວ ແລະ ໜ້າເອິກ. ຫງຼັ ຈາກນັນ້ ຈັບ ຫຼງັ ຂອງຕົນເອງ ແລ້ວຂຽນຊ່ກື ະດກູ ສ່ວນຕາ່ ງໆ ຊ່ຶງ ແຂນ-ຂາ ແລະ ຈບັ ກະໂພກ ເພອ່ື ເບງ່ິ ວາ່ ມຫີ ຍງັ ຢກູ່ ອ້ ງ ໃນແຕລ່ ະຄ້ັງທ່ີຈັບ ໃຫ້ສນົ ທະນາກັນວ່າ ອະໄວຍະວະ ຜວິ ໜັງຂອງເຮາົ ? (ກາ້ ມຊີນ້ ແລະ ກະດູກ), ຄໃູ ຫນ້ ກັ ສ່ວນໃດທ່ີໄດ້ຮັບການປົກປອ້ ງຈາກກະດກູ ສວ່ ນນີ້. ຮຽນສນົ ທະນາສ່ງິ ທ່ນີ ກັ ຮຽນຮູ້ສກຶ ກບັ ໝ່ເູ ພ່ືອນ: - ລັກັ ສະນະຂອງແຕ່່ລະພາກສ່ວ່ ນ ທີ່່�ນັກັ ຮຽນສໍໍາຜັດັ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ເປັັນແນວໃດ? ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍແນະ - ພາກສ່ວ່ ນຕ່າ່ ງເຫຼົ່�ານັ້້�ນຄືກື ັນັ ຫຼືື�ຕ່າ່ ງກັນັ ?(ຍາວ,ມົນົ , ນາໍ ສາທດິ ວທິ ຈີ ບັ ໃບໜາ້ ແລະແຂນ-ຂາເພອ່ື ຊອກຫາຊຂ່ື ອງ ແປ) ກະດກູ ແຕລ່ ະພາກສວ່ ນ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈໃນການ - ເວລາຈັັບພວກມັນັ ມີີຄວາມຮູ້້�ສຶກຶ ແນວໃດ? ປະຕບິ ດັ . - ພາກສ່່ວນໃດຂອງຮ່າ່ ງກາຍທີ່່�ແຂງ? 55 ໕໕

ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອືນ່ ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ຸບ (5 ນາທີີ) ໃຫນ້ ັກຮຽນຂຽນ 3 ປະໂຫຍກກຽ່ ວກບັ ໜ້າທຂ່ີ ອງລະບົບໂຄງ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຮບູ ແຕມ້ ແລະ ຊຂ່ື ອງກະດກູ ບາງ ກະດກູ ດວ້ ຍຄາໍ ເວາ້ົ ຂອງຕນົ ເອງ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ສ່ວນ. ອື່ນແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປ່ຽນ ປະໂຫຍກນາໍ ກັນ. 2) ຄຕູ ້ງັ ຄາໍ ຖາມດ່ັງລ່ມຸ ນີ້: - ຈະເປັັນແນວໃດຖ້້າຄົົນເຮົົາບໍ່່�ມີີກະດູກູ ? 7 7) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນໄປເບງ່ິ ຮບູ ຢໃູ່ ນປມຶ້ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ2ແລະ - ກະດູູກມີີຄວາມສໍໍາຄັນັ ຫຼາຼ ຍປານໃດຕໍ່່�ພວກເຮົາົ ? ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ປະເພດຂອງກະດກູ ຢໃູ່ ນໂຄງກະດກູ ແລະ ຈາກນັ້ນສັງເກດແຜນວາດຂອງໂຄງກະດກູ : ຊົ່ວ່� ໂມງທີີ 2 ກະດກູ ຕາ່ ງໆຢູ່ໃນລະບບົ ໂຄງກະດູກແບງ່ ອອກເປນັ 2 ປະເພດຄື: ກະດກູ ແກນກາງ ແລະ ກະດກູ ເລົາຄງີ . ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ - ກະດູູກແກນກາງ ປະກອບມີີ: ກະດູູກກະໂຫຼກຼ ຫົວົ , 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຍກົ ແຂນຂນ້ຶ ແລະ ລງົ ໃຫສ້ ະຫບັຼ ກນັ ທງັ ກະດູກູ ຄໍ,ໍ ກະດູູກສັນັ ຫຼັັ�ງ, ກະດູກູ ຂ້າ້ ງ ແລະ ກະດູກູ ແຂນຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາ ຢາ່ ງຊາ້ ໆ ແລະ ຖາມວາ່ : ສຸດຸ . ພວກມັນັ ເປັນັ ກະດູກູ ທີ່່�ເປັນັ ພາກສ່ວ່ ນກາງຂອງ - ຄົນົ ເຮົົາເຄື່່�ອນເໜັງັ ແນວໃດ? ຮ່່າງກາຍ. - ເປັັນຫຍັັງພວກເຮົາົ ສາມາດຍົົກແຂນຂອງພວກເຮົົາ - ກະດູກູ ເລົາົ ຄີີງ ປະກອບມີີ: ກະດູູກແຂນ, ກະດູູກຂາ, ຂຶ້້�ນລົົງໄດ້້? ກະດູູກກະໂພກ ແລະ ກະດູກູ ບ່າ່ ໄຫຼ່່�. ພວກມັັນເປັັນ - ມີແີ ຕ່ກ່ ະດູກູ ຂອງພວກເຮົົາກໍໍາລັັງເຮັດັ ວຽກຢູ່່�ບໍ່່�? ຫຼືື� ກະດູູກເກາະຫ້້ອຍຕໍ່່�ຈາກກະດູກູ ແກນກາງ. ມີພີ າກສ່ວ່ ນອື່່�ນອີກີ ? - ນັັກຮຽນຮູ້້�ສຶຶກແນວໃດແດ່່ ໃນຂະນະທີ່່�ຍົົກແຂນຂຶ້້�ນ ນກັ ກຮຽນທເ່ີ ວາ້ົ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍ ແລະ ລົງົ ? (ກາມຊີ້້�ນຂອງແຂນເຄັ່່�ງຕຶງຶ ). ເຫອືຼ ເພມ່ີ ຕມ່ື ໃນການອະທບິ າຍຄາໍ ສບັ ໃໝ່ “ໂຄງກະດກູ ”, “ກະ ດູກແກນກາງ” ແລະ “ກະດູກສນັ ຫັງຼ ” ແລະ ຄໍາສບັ ໃໝ່ທີ່ບຄ່ໍ ຸ້ນ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລກປຽ່ ນບດົ ຮຽນ ແລວ້ ໃຫອ້ າ ເຄີຍກ່ຽວກັບກະດູກຢໃູ່ ນຮ່າງກາຍ. ສາສະໝກັ ລກຸ ຂນ້ຶ ຕອບ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂັ້ນອ່ືນ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເອາົ ມວື າງໃສເ່ ຈຍ້ ແລະ ແຕມ້ , ໃຫຈ້ ບັ ເບງ່ິ ທກຸ ສວ່ ນ 3. ແຕ້ມ້ ຮູູບ ແລະ ໝາຍຊື່່�ໂຄງກະດູູກ ຂອງມື ແລວ້ ແຕມ້ ກະດກູ ທງັ ໝດົ ທເ່ີ ຮດັ ໃຫມ້ ເື ຮດັ ວຽກໄດ້ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂ້ັນອນ່ື ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ 1) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນໃຊຂ້ ມ້ໍ ູນຢູໃ່ ນປຶມ້ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ1ແລະ2 ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປຽ່ ນຮບູ ມື. ທຈ່ີ ະຊວ່ ຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດປະຕບິ ດັ ສງ່ິ ຕາ່ ງໆລມຸ່ ນ:້ີ - ແຕ້ມ້ ໂຄງກະດູກູ ທັັງໝົົດຂອງມະນຸຸດ. ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ - ເພີ່່�ມລາຍລະອຽດ ແລະ ກະດູກູ ເຂົ້້�າໄປໃຫ້ຫ້ ຼາຼ ຍທີ່່� ສຸຸດເທົ່່�າທີ່່�ຈະເປັນັ ໄປໄດ້.້ 4. ລັັກສະນະ ແລະ ໜ້າ້ ທີ່່ຂ� ອງກ້້າມຊີ້້�ນ - ທາສີໃີ ສ່ກ່ ະດູກູ ແກນກາງ ແລະ ໝາຍຊື່່�ໃສ່ພ່ າກສ່ວ່ ນ ຫຼັັ�ກຂອງກະດູູກ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ໃບໜາ້ ຂອງຕນົ ເອງໃນຂະນະທກ່ີ າໍ ລງັ - ທາສີໃີ ສ່່ກະດູູກເລົົາຄີີງ ໂດຍໃສ່່ສີຕີ ່າ່ ງກັນັ . ຍ້ມິ ຢູ່ ແລະ ຈາກນ້ນັ ສົນທະນາດ່ງັ ນ້ີ: - ໝາຍຊື່່�ໃສ່່ພາກສ່ວ່ ນຫຼັັ�ກຂອງກະດູູກເລົົາຄີີງ. - ເມື່່�ອນັກັ ຮຽນຍິ້້�ມ ກ້າ້ ມຊີ້້�ນສ່ວ່ ນໃດທີ່່�ນັັກຮຽນໃຊ້້? - ພວກເຮົາົ ເຮັດັ ໃຫ້້ໃບໜ້າ້ ຂອງເຮົົາເກີີດຮອຍຍິ້້�ມໄດ້້ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ແນວໃດ? ສັງເກດການແຕ້ມຮູບພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງກະດູກທີ່ - ກ້າ້ ມຊີ້້�ນສ່ວ່ ນໃດທີ່່�ເຄື່່�ອນເໜັັງ? ນັກຮຽນແຕມ້ ແລະ ການໝາຍຊ່ື ຖ້ານກັ ຮຽນຄົນໃດຍງັ ບສ່ໍ າມາດແຕມ້ ຮບູ ໃຫຄ້ ູ ຫືຼ ໝເູ່ ພອ່ື ນອະທບິ າຍ ແລະ ຊວ່ ຍ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຮບູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ແລະ ອາ່ ນ ເຫອືຼ ນກັ ຮຽນ. ໄປພ້ອມໆກັນ: ລະບບົ ກ້າມຊນ້ີ ປະກອບມີ: ແພຈຸລງັ ແລະ ເສນ້ັ ໃຍ 56 ໕໖

ຂອງກ້າມຊ້ນີ ທີ່ສາມາດຫົດຕົວເຂາ້ົ ເຮັດໃຫ້ເກດີ ການເຄືອ່ ນ - ການງໍໍເຂົ້້�າ ຫຼືື� ພັັບເຂົ້້�າເກີີດຂຶ້້�ນຢູ່່�ຈຸຸດໃດ? 7 ເໜງັ .ໃນຂະນະທກ່ີ າ້ ມຊນ້ີ ຫດົ ຕວົ ເຂາ້ົ ນນ້ັ ມນັ ຈະໜາຂນ້ຶ ແລະ - ຖ້າ້ ກະດູູກແຂງ ແລະ ທົົນທານ ເປັັນຫຍັັງພວກເຮົາົ ສນັ້ ເຂ້ົາ, ໃນຂະນະທ່ມີ ັນມາຍອອກ ມນັ ຈະຢດື ຍາວອອກຄື ເກາ່ົ ຊງ່ຶ ກາ້ ມຊນ້ີ ໃຊພ້ ະລງັ ງານຈາກອາຫານທເ່ີ ຮາົ ກນິ ເພອ່ື ເຮດັ ຈຶ່່�ງສາມາດພັບັ ຂາຂອງພວກເຮົົາໄດ້?້ ວຽກ. - ນິ້້�ວມືຂື ອງພວກເຮົາົ ງໍເໍ ຂົ້້�າໄດ້ແ້ ນວໃດ? ແລະ ຢູ່່�ບ່ອ່ ນ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຍິມ້ ຄືນອີກ: ໃດ? ເມື່່�ອເວລາເຮົາົ ຈັັບເອົົາສິ່່�ງຂອງໃດໜຶ່່�ງ? - ກ້້າມຊີ້້�ນສ່ວ່ ນໃດທີ່່�ຫົົດຕົົວເຂົ້້�າ, ໜາຂຶ້້�ນ ແລະ ສັ້້�ນ ຂຶ້້�ນ? ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ 4) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນນອນລງົ ກບັ ພນື້ ຫືຼ ນ່ັງໂດຍບ່ເໍ ໜັງຕງີ . ຄູ ສງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍແນະ ໃຫ້ນັກຮຽນຄ້ນົ ຄິດວາ່ ເມືອ່ ນັກຮຽນບໍ່ເຄອ່ື ນເໜງັ ຫືຼ ນາໍ ລກັ ສະນະ ແລະ ໜາ້ ທຂ່ີ ອງກາ້ ມຊນ້ີ ນກັ ຮຽນໄດສ້ າໍ ຜດັ ເຫງົານອນ: ຕວົ ຈງິ . - ມີີພາກສ່່ວນໃດແດ່ຢ່ ູ່່�ໃນຮ່າ່ ງກາຍຂອງພວກເຮົາົ ກໍາໍ ລັງັ ເຮັດັ ວຽກຢູ່່�? 8) ຄແູ ນະນາໍ ລະບບົ ຮາ່ ງກາຍຂອງມະນດຸ ທເ່ີ ອນ້ີ ວາ່ ລະບບົ - ພວກເຮົົາຈະຮັບັ ຮູ້້� ແລະ ຮູ້້�ສຶຶກໄດ້້ແນວໃດ? ກາ້ ມຊີ້ນ ແລະ ກະດກູ . - ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ທີ່່�ເຮັດັ ໃຫ້ພ້ ວກມັນັ ສາມາດເຮັດັ ວຽກໄດ້?້ - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນຖ້າ້ ພວກມັັນຢຸດຸ ເຮັັດວຽກ? 9) ຄູ ແລະ ນັກຮຽນເບິ່ງປມ້ຶ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 4 ແລະ ອາ່ ນ ໄປພ້ອມໆກນັ : 5) ຄແູ ນະນາໍ ຄາໍ ສບັ “ກາ້ ມລາຍ” ແລະ “ກາ້ ມກຽ້ ງ”. ຄູ ແລະ ນັກຮຽນ ອ່ານຫວົ ຂ້ທໍ ີ 3 ຢໃູ່ ນປຶ້ມແບບຮຽນໄປພ້ອມໆ ລະບບົ ກາ້ ມຊນີ້ ແລະ ກະດກູ ປະກອບມ:ີ ກະດູກ, ຂ້ຕໍ ໍ,່ ກັນ: ເສ້ັນເອນັ , ກາ້ ມຊີ້ນ, ກະດູກອອ່ ນ ແລະ ເອນັ ຂ້ໍຕໍ.່ - ກະດູູກແມ່ນ່ ສ່ວ່ ນທີ່່�ແຂງແລະທົນົ ທານທີ່່�ສຸດຸ ທີ່່�ສ້າ້ ງ ກ້າມຊ້ີນທງັ ໝດົ ຈະຖືກຄວບຄຸມໂດຍຂໍຄ້ ວາມທີ່ສງົ່ ມາ ຈາກຊັ້້�ນດ້າ້ ນນອກທີ່່�ແຂງ ເຮັດັ ໃຫ້ພ້ ວກມັນັ ມີຄີ ວາມ ຈາກສະໝອງ ໂດຍສງ່ົ ຜາ່ ນລະບບົ ເສນ້ັ ປະສາດຂອງພວກເຮາົ ແຂງ ແລະ ທົົນທານ ແລະ ມີີຊັ້້�ນດ້້ານໃນທີ່່�ອ່່ອນ. (ຄ້າຍຄືກບັ ລະບົບກະແສໄຟຟາ້ ຫຼື ລະບບົ ສາຍໂທລະສັບ). - ກ້າ້ ມຊີ້້�ນ ເປັນັ ມັດັ ຂອງເສັ້້�ນໃຍແພຈຸລຸ ັງັ ທີ່່�ອ່ອ່ ນ ແລະ ກ້າມຊ້ີນບາງປະເພດ ເອ້ີນວ່າ: ກາ້ ມລາຍ ທຄ່ີ ວບຄມຸ ໂດຍ ຫົົດຢືດື ໄດ້້. ອາໍ ນາດຈດິ ໃຈຂອງເຮາົ ເຊນ່ັ : ກາ້ ມຊນ້ີ ຢຕູ່ າມແຂນ, ຂາ ແລະ - ເສັ້້�ນເອັນັ ຊ່່ວຍຢຶຶດຈ່ອ່ ງກະດູູກໃສ່ກ່ ້້າມຊີ້້�ນ. ໃບໜາ້ . ກ້າມຊີ້ນບາງປະເພດ ເອນີ້ ວາ່ : ກາ້ ມກ້ຽງ ກ້າມຊີນ້ - ຂໍ້້�ຕໍ່່� ແມ່່ນບ່ອ່ ນທີ່່�ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ກະດູູກສອງອັນັ ເຂົ້້�າກັັນ. ເຫາ່ົຼ ນຈ້ີ ະຄວບຄມຸ ການເຕນ້ັ ຂອງຫວົ ໃຈ ບຢ່ໍ ພູ່ າຍໃຕກ້ ານຄວບ - ເອັັນຂໍ້້�ຕໍ່່� ເຮັດັ ໜ້້າທີ່່�ຢຶຶດເກາະກະດູູກກັບັ ກະດູກູ ເຂົ້້�າ ຄມຸ ຂອງອໍານາດຈດິ ໃຈ ເພອື່ ການເຮດັ ວຽກຂອງພວກມັນ. ກັັນຢູ່່�ໃນຂໍ້້�ຕໍ່່�. - ກະດູູກອ່ອ່ ນ ຊ່່ວຍຮັັບແຮງກະທົົບຂອງກະດູູກສ່ວ່ ນ 6) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຍກົ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງກາ້ ມລາຍ ແລະ ກາ້ ມກຽ້ ງ. ຕ່າ່ ງໆ ແລະ ຊ່ວ່ ຍຫຼຸຸ�ດຜ່ອ່ ນການຮຸກຸ ຖູູຂອງກະດູກູ ກັັບກະດູກູ . ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂ້ນັ ອນ່ື ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນລາຍການຂອງກາ້ ມຊ້ນີ ລາຍ ແລະ ກາ້ ມຊ້ີນ ນກັ ກຮຽນທເ່ີ ວາ້ົ ພາສາຊົນເຜົ່າ: ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍ ກ້ຽງໃສ່ 2 ຫວົ ຂ້ນໍ ີ້ ເມື່ອຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນື່ ແລວ້ ໃຫ້ ເຫຼືອເພມ່ີ ຕມ່ື ໃນການອະທິບາຍຄໍາສບັ ໃໝ່ “ລະບບົ ກາ້ ມຊິ້ນ ກັບຄືນມາຂ້ນັ ປ.4ແລະໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປ່ຽນລາຍການຂອງ ແລະ ກະດກູ ” ແລະ ອງົ ປະກອບສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງມນັ . ນກັ ຮຽນ ຕນົ ເອງ. ຕອ້ ງຝກຶ ເວາ້ົ , ຂຽນ ແລະ ໃຊຄ້ າໍ ສບັ ເຫາ່ົຼ ນໃ້ີ ຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ ໂດຍຜາ່ ນ ກດິ ຈະກາໍ ການສາໍ ຜດັ ແລະ ເວາ້ົ . 7) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນນັ່ງ ແລະ ຍົກຂາຂອງນກັ ຮຽນຂນ້ຶ ແລະ ລງົ ແລະ ຈັບຫວົ ເຂົ່າ ຈາກນັນ້ ງໍປາຍຕີນຂ້ຶນລົງ ແລະ 10) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນວາງແຂນຊ້າຍໃສ່ເທິງໜ້າໂຕະ ແລະ ໃຊ້ ຈັບຂໍ່ຕນີ ຂອງຕນົ ເອງໄວ:້ ມອື ີກເບ້ືອງຈັບກົກແຂນຍົກຂ້ນຶ ແລະ ພບັ ເຂ້າົ ແລະ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັັບຈຸຸດຕ່່າງໆເຫຼົ່�ານີ້້� ຢູ່່�ໃນໂຄງກະດູກູ ພັບອອກ 2-3 ຄ້ງັ ແລ້ວຖາມນັກຮຽນ: ຂອງນັກັ ຮຽນ? - ນັກັ ຮຽນຮູ້້�ສຶຶກແນວໃດ? - ມີີບ່່ອນໃດແດ່ຢ່ ູ່່�ໃນໂຄງກະດູູກຂອງເຮົາົ ທີ່່�ຢຽດຊື່່�? - ມັັນມີີລັກັ ສະນະຄືືແນວໃດ? - ມີີບ່ອ່ ນໃດແດ່ທ່ ີ່່�ເຮົົາສາມາດງໍໍ ຫຼືື� ພັັບເຂົ້້�າໄດ້?້ - ກາມຊີ້້�ນເປັນັ ແນວໃດ? (ການຫົດົ ຕົວົ ຂອງກ້າ້ ມຊີ້້�ນ) ໕໗ 57

- ກາມຊີ້້�ນອື່່�ນໆກໍ່່�ເຮັັດວຽກຄືືກັັນບໍ່່�? ມີບີ ່ອ່ ນໃດແດ່່? ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ - ນັກັ ຮຽນຮູ້້�ສຶກຶ ເຖິງິ ການເຮັດັ ວຽກຂອງເສັ້້�ນເອັນັ ບໍ່່�?ມີີ ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມຂອງນັກຮຽນກ່ຽວກັບກ້າມ ບ່່ອນໃດແດ່?່ ຊນ້ີ ໂດຍໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ. - ຂໍ້້�ຕໍ່່�ຢູ່່�ບ່ອ່ ນໃດ? - ເອັນັ ຂໍ້້�ຕໍ່່� ແລະ ກະດູກູ ອ່່ອນຢູ່່�ບ່ອ່ ນໃດ? 7 - ຍ້້ອນຫຍັງັ ນັກັ ຮຽນຈຶ່່�ງສາມາດພັບັ ເຂົ້້�າອອກໄດ້້? ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ຸບ (5 ນາທີີ) - ຂໍ້້�ຕໍ່່� ແລະ ກະດູູກອ່ອ່ ນເຮັັດວຽກຮ່່ວມກັນັ ແນວໃດ? ຄສູ ະຫບຸຼ ໂດຍຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມດງ່ັ ນ:້ີ 11) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນອາສາສະໝກັ 2-3 ຄົນລຸກຂຶນ້ ຕອບ. - ຮ່່າງກາຍສາມາດເຄື່່�ອນໄຫວໄດ້ແ້ ນວໃດ? ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ - ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ກ້າ້ ມຊີ້້�ນແລະກະດູກູ ຂອງເຮົາົ ຈຶ່່�ງມີຄີ ວາມ ສໍາໍ ຄັນັ ? 5. ການເຮັດັ ວຽກຮ່່ວມກັນັ ລະຫວ່່າງກ້າ້ ມຊີ້້�ນ ແລະ - ພວກເຮົາົ ຈະຮັກັ ສາກະດູກູ ໃຫ້ມ້ ີຄີ ວາມແຂງແຮງໄດ້້ ກະດູກູ (ການອົົບອຸ່່ນ� ຮ່່າງກາຍ) ແນວໃດ? 1) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນເຮດັ ຕາມຄໍາຖາມລ່ມຸ ນ້:ີ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ຢູ່່�ໃນວິຊິ າພະລະສຶກຶ ສາ ກ່ອ່ ນຈະອອກກໍາໍ ລັງັ ກາຍແຕ່່ ລະຄັ້້�ງຄູໃູ ຫ້້ນັກັ ຮຽນເຮັດັ ຫຍັງັ ກ່່ອນໝູ່່�? - ພວກເຮົາົ ຄວນປະຕິບິ ັດັ ແນວໃດກັບັ ກ້າ້ ມຊີ້້�ນຂອງເຮົາົ ? (ອົົບອຸ່່�ນຮ່າ່ ງກາຍ) - ເປັນັ ຫຍັງັ ຕ້ອ້ ງອົບົ ອຸ່່�ນຮ່າ່ ງກາຍກ່ອ່ ນ?(ເພີ່່�ມການໝູນູ ວຽນຂອງເລືອື ດໃນກ້າ້ ມຊີ້້�ນເພື່່�ອກຽມຄວາມພ້ອ້ ມ ແລະ ຫຼຸຸ�ດຄວາມສ່ຽ່ ງໃນການເກີີດການບາດເຈັັບ) - ການອົົບອຸ່່�ນຮ່່າງກາຍລວມມີຫີ ຍັັງແດ່?່ - ພວກເຮົົາຕ້້ອງເຮັັດອັັນໃດກ່ອ່ ນ? 2) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນ ແຕລ່ ະຄົນລຸກຂຶນ້ ຢຂູ່ ້າງໆໂຕະຂອງຕນົ ເອງ ແລ້ວໃຫ້ນກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ຕາມຄູທ່ກີ າໍ ລງັ ສາທິດ ການຢດື ຮາ່ ງກາຍ. ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ທາ່ ເກາ່ົ ໂດຍ ການກມ້ົ ລງົ ເອາົ ມຈື ບັ ຫວົ ເຂາ່ົ ແລະ ຈາກນນ້ັ ຈບັ ຂຕ້ໍ ນີ ແລວ້ ຖາມວາ່ : - ກ້້າມຊີ້້�ນສ່ວ່ ນໃດທີ່່�ຢືດື ອອກ? - ມີກີ ະດູູກສ່ວ່ ນໃດແດ່ທ່ ີ່່�ເຮັດັ ວຽກຮ່່ວມກັັນ? - ມີຂີ ໍ້້�ຕໍ່່�ບ່ອ່ ນໃດທີ່່�ເຮັດັ ວຽກຮ່ວ່ ມນໍໍາ? - ເສັ້້�ນເອັນັ ແລະ ກະດູູກອ່ອ່ ນຢູ່່�ບ່່ອນໃດ? 3) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ ສາທດິ ການຢືດຮາ່ ງກາຍ ແລະ ນັກຮຽນສ່ວນທເ່ີ ຫຼືອປະຕິບັດຕາມ ດ່ງັ ນ:້ີ - ອະທິິບາຍສິ່່�ງທີ່່�ນັັກຮຽນກໍໍາລັັງເຮັັດຢູ່່�. - ອະທິບິ າຍພາກສ່ວ່ ນຕ່າ່ ງໆຂອງຮ່າ່ ງກາຍທີ່່�ຖືກື ນໍາໍ ໃຊ້້ ເຂົ້້�າໃນການເຄື່່�ອນເໜັງັ . - ມີກີ ້າ້ ມຊີ້້�ນ ແລະ ກະດູກູ ສ່ວ່ ນໃດແດ່ທ່ ີ່່�ກ່່ຽວຂ້້ອງ. - ໃຫ້ບ້ ອກຂໍ້້�ຕໍ່່�, ເອັັນຂໍ້້�ຕໍ່່�, ເສັ້້�ນເອັນັ ແລະ ກະດູກູ ອ່ອ່ ນ ໂດຍໃຫ້ໃ້ ຊ້ມ້ ືືຊີ້້�ໃສ່.່ 58 ໕໘

ບົົດທີີ 8 ລະບົົບລະລາຍອາຫານ ເວລາ 2 ຊົ່�່ວໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົງົ III. ເນື້ອ�້ ໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 8 ໃຫ້້ນັັກຮຽນສາມາດ: 1. ລະບບົ ລະລາຍອາຫານ ແມນ່ ຂະບວນການທສ່ີ ບັ ຊອ້ ນ 1. ທົດລອງການຍ່ອຍອາຫານແບບກນົ ຈັກ ແລະ ຊງ່ຶ ອາຫານທພ່ີ ວກເຮາົ ກນື ລງົ ໄປຈະຖກື ຍອ່ ຍໃຫແ້ ຫກຼ ເຄມີຢ່ໃູ ນປາກ. ເປັນສວ່ ນນອ້ ຍໆເພື່ອໃຫໄ້ ດ້ຄນຸ ປະໂຫຍດແລະທາດ 2. ແຕມ້ ແຜນວາດລະບບົ ລະລາຍອາຫານທສ່ີ ະແດງ ອາຫານຕ່າງໆ ສາມາດຜາ່ ນເຂ້ົາໄປໃນກະແສເລອື ດ ໃຫເ້ ຫນັ ພາກສວ່ ນຫກັຼ ແລະ ຂນ້ັ ຕອນຕາ່ ງໆຂອງ ເພອື່ ສະໜອງພະລັງງານໃຫແ້ ກຮ່ ່າງກາຍ ສ່ວນສ່ິງ ຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານ. ເສດເຫຼອື ຈະຖກື ຂັບອອກນອກຮ່າງກາຍ. II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ 2. ອະໄວຍະວະທປ່ີ ະກອບສາ້ ງເປນັ ລະບບົ ລະລາຍອາຫານ ມຫີ າຼ ຍພາກສວ່ ນທເ່ີ ຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ ຊງ່ຶ ອະໄວຍະວະ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖືກຕອ້ ງໃນການຕອບຄໍາຖາມ ເຫຼ່າົ ນ້ປີ ະກອບມ:ີ ປາກ, ຫຼອດອາຫານ, ກະເພາະ ແລະ ປະຕບິ ັດກດິ ຈະກໍາ. ອາຫານ, ລາໍ ໄສອ້ ່ອນ, ລໍາໄສ້ແກ່, ລາໍ ໄສຊ້ ່ື ແລະ ຮທູ ະ ວານ. 2. ນໍາໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນລມຸ່ ນ້ີ ເພອື່ ປະເມີນ ນັກຮຽນ. 3. ຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານມີ 4 ຂນ້ັ ຕອນໃນ: - ການບໍລໍ ິໂິ ພກອາຫານ ແລະ ຂອງແຫຼວຼ ຫຼືື� ການກິນິ . ຄະແນນ ແຕ້ມແຜນວາດລະບົບລະລາຍອາຫານ - ການຍ່ອ່ ຍອາຫານແບບກົນົ ຈັກັ ແລະ ເຄມີີ. ທີ່ສະແດງໃຫເ້ ຫັນພາກສ່ວນຫກັຼ ແລະ - ການໄດ້ຮ້ ັັບຄຸນຸ ປະໂຫຍດຈາກອາຫານທີ່່�ຜ່່ານເຂົ້້�າ ຂ້ັນຕອນຕ່າງໆຂອງຂະບວນການຍ່ອຍ ໄປໃນກະແສເລືອື ດ ຫຼືື� ການດູດູ ຊຶມຶ ທາດອາຫານ. ອາຫານ - ການຂັບັ ສິ່່�ງເສດເຫຼືື�ອອອກຈາກຮ່າ່ ງກາຍ ຫຼືື� ການກໍາໍ ຈັດັ ສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ສາມາດຍ່່ອຍສະຫຼຼາຍໄດ້.້ ແຕ້ມແຜນວາດລະບົບລະລາຍອາຫານ ທ່ີສະແດງໃຫ້ເຫັນພາກສ່ວນຫັຼກທັງໝົດ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 3 ແລະ 4 ຂນ້ັ ຕອນໃນຂະບວນການຍອ່ ຍ 1. ຊົ່ວໂມງທີ 1: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ນາໍ້ ທີ່ສະອາດ ແລະ ອາຫານ ພອ້ ມໝາຍຊຢ່ື າ່ ງຊດັ ເຈນ ແລະ ສະບ.ູ ຖກື ຕອ້ ງຂອງອະໄວຍະວະຕາ່ ງໆ. ການທົດລອງຍ່ອຍອາຫານແບບກົນຈກັ ແລະ ແຕ້ມແຜນວາດລະບົບລະລາຍອາຫານ ເຄມ:ີ ເຂ້າົ ໜຽວໜງ້ຶ ສຸກ (ປ້ນັ ເຂາ້ົ ໜຽວໜຶ່ງປນ້ັ ນ້ອຍພໍດີຄາໍ ຕໍນ່ ກັ ຮຽນໜ່ງຶ ຄົນ), ນາ້ໍ ດ່ືມ, ເຂົາ້ ຂອງອະໄວຍະວະໃດໜ່ຶງທ່ີສະແດງໃຫ້ ໂຄບ, ຂຽບກຸງ້ ຫືຼ ຊີນ້ ແຫ້ງ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຄົນລະ 2 ເຫນັ ພາກສວ່ ນຫັຼກໃນ 4 ຂນ້ັ ຕອນໃນ ໜອ້ ຍ. ຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານ ແລະ ໝາຍ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ມດີ ຕດັ , ຢາງບວ້ ງ. ຊໄ່ື ດ້ບາງພາກສ່ວນ. ການສາທດິ ລະບບົ ລະລາຍອາຫານ: ຖງົ ຢາງ ແຕ້ມແຜນວາດລະບົບລະລາຍອາຫານ ປລາສະຕິກໃສຂະໜາດ 6x10 ຫຼື ຂະໜາດ ຂອງອະໄວຍະວະໃດໜ່ຶງທີ່ສະແດງໃຫ້ ໃດກ່ໍໄດທ້ ີ່ໃຫຍ່ກວາ່ ຖງົ ຂະໜາດເກ່າົ ນ້ີ, ໝາກ 1 ເຫັນພາກສວ່ ນ ຫຼັກໃນ 4 ຂ້ນັ ຕອນໃນ ກວ້ ຍ, ເຂາ້ົ ໜມົ ປງັ ກອບ, ນາ້ໍ ສມ້ົ ສາຍຊ,ູ ນາ້ໍ ດມ່ື , ນໍ້າໝາກກຽ້ ງ, ຖງົ ບາຜູ້ຍງິ ຫຼື ຖົງຕີນ 1 ຂາ້ ງ, ຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານໄດ້ ແຕ່ບໍມ່ ີ ຈອກເຈ້ຍ 2 ອນັ , ພາຊານະ 1 ອັນ ໄວຮ້ ອງຮບັ ໝາຍຊ່ທື ີຖ່ ືກຕອ້ ງ. ນາໍ້ ແລະ ເສດອາຫານ, ບວ່ ງ 1 ກາ້ ນ. ບ່ໍ ສ າ ມ າ ດ ແ ຕ້ ມ ແ ຜ ນ ວ າ ດ ລ ະ ບົ ບ ລ ະ 0 ລາຍອາຫານທ່ີສະແດງໃຫ້ເຫັນພາກ ສວ່ ນຫກຼັ ທງັ ໝົດ. ໕໙ 59

V. ກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໜກັ 2-3 ຄນົ ລກຸ ຂນ້ຶ ຕອບ. ຊົ່ວ່� ໂມງທີີ 1 ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອນ່ື ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ໂດຍແມນ່ ຄເູ່ ກາ່ົ ແລວ້ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ອ່ານຂໍ້ມູນຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 1 ແລະ ເພ່ມີ ແຜນວາດຂອງ ຮບູ ປາກເຂາົ້ ໄປໃນຂັ້ນທາໍ ອດິ . ເມ່ືອຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂນັ້ 8 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມລມຸ່ ນ:້ີ ອ່ືນແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄນື ມາຂນັ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນ - ເປັນັ ຫຍັງັ ພວກເຮົາົ ຕ້ອ້ ງເອົົາອາຫານໃສ່່ປາກ? ແຜນວາດຂອງຕນົ ເອງ. - ເປັນັ ຫຍັັງຄົນົ ເຮົາົ ຕ້ອ້ ງກິນິ ອາຫານ? 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຮບູ ຢຂູ່ ທ້ໍ ີ 1 ຂອງປມ້ຶ ແບບຮຽນ ພອ້ ມ - ພວກເຮົາົ ໄດ້ຫ້ ຍັງັ ຈາກອາຫານ? (ພະລັັງງານ) ທງັ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ໄປພອ້ ມໆກນັ : - ອາຫານໃຫ້ພ້ ະລັງັ ງານແກ່ຄ່ ົົນເຮົົາແນວໃດ? ຂັ້້�ນ ລະບບົ ລະລາຍອາຫານແມນ່ ຂະບວນການທສ່ີ ບັ ຊອ້ ນ ຕອນຂອງມັັນເປັັນແນວໃດ? ຊງ່ຶ ອາຫານທພ່ີ ວກເຮາົ ກນິ ລງົ ໄປ ຈະຖກື ຍອ່ ຍໃຫແ້ ຫກຼ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ 1-2 ຄນົ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ . ເປນັ ສວ່ ນນອ້ ຍໆ ເພອ່ື ໃຫຄ້ ນຸ ປະໂຫຍດ ແລະ ທາດອາ 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ບດົ ຮຽນກອ່ ນແມນ່ ກຽ່ ວກບັ ລະບບົ ກາ້ ມ ຫານຕາ່ ງໆສາມາດຜາ່ ນເຂາ້ົ ໄປໃນກະແສເລອື ດ ເພອ່ື ຊນ້ີ ແລະ ລະບບົ ໂຄງກະດກູ , ບດົ ຮຽນນແ້ີ ມນ່ ຈະຮຽນ ສະໜອງພະລງັ ງານໃຫແ້ ກຮ່ າ່ ງກາຍ ສວ່ ນສງ່ິ ເສດເຫອືຼ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ກຽ່ ວກບັ ລະບບົ ອນ່ື ຂອງຮາ່ ງກາຍມະນດຸ ທເ່ີ ອນ້ີ ວາ່ :ລະ ຈະຖກື ຂບັ ອອກນອກຮາ່ ງກາຍ. ບບົ ລະລາຍອາຫານ. 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຮບູ , ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ພອ້ ມກນັ ແລະ ໝາຍ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ັນອນື່ ຊໃ່ື ສແ່ ຜນວາດຂອງປາກ. ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄ່ເູ ພອ່ື ຂຽນລາຍການທກຸ - ການຍ່ອ່ ຍອາຫານເລີ່່�ມຈາກປາກ, ອາຫານທັັງໝົົດ ຂນ້ັ ຕອນທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ອາຫານ ຫງັຼ ຈາກອາຫານຢໃູ່ ນປາກແລວ້ . ທີ່່�ເຮົົາກິນິ ນັ້້�ນຈະເອົາົ ໃສ່ປ່ າກ ແຂ້ວ້ ຈະບົົດຄ້ຽ້ ວ ຫຼືື� ໃຫນ້ ັກຮຽນຂຽນແຕລ່ ະຂນັ້ ຕອນໃສ່ເຈ້ຍຕາ່ ງຫາກ. ເມື່ອຄູ ຫຍໍ້້�າ ເພື່່�ອຊ່່ວຍຍ່ອ່ ຍອາຫານຈາກຊິ້້�ນສ່ວ່ ນທີ່່�ໃຫຍ່່ ສໍາເລັດການສອນຂ້ນັ ອື່ນແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ເ້ ປັນັ ຊິ້້�ນສ່ວ່ ນທີ່່�ນ້ອ້ ຍລົງົ . ລີ້້�ນຈະຊ່ວ່ ຍເຄື່່�ອນຍ້າ້ ຍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຂ້ນັ ຕອນຕາ່ ງໆທີເ່ ກີດຂ້ນຶ ກັບອາຫານ. ອາຫານໄປມາໃນຂະນະທີ່່�ນ້ໍໍ�າລາຍຈະປົນົ ເຂົ້້�າກັບັ ອາ ຫານ ເພື່່�ອເຮັດັ ໃຫ້ອ້ າຫານອ່່ອນ ແລະ ເຮັັດໃຫ້້ການ ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ຫຍ້ໍໍ�າງ່າ່ ຍຂຶ້້�ນ. 1. ການຍ່່ອຍອາຫານ ຕອ່ ມນໍ້າລາຍ 1) ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມສນົ ທະນາດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ ແຂ້ວ - ການຍ່ອ່ ຍອາຫານເລີ່່�ມຈາກໃສ? ລ້ິນ - ນັກັ ຮຽນຮູ້້�ສຶກຶ ແນວໃດເວລາເອົາົ ອາຫານເຂົ້້�າປາກ? (ມີີນໍ້້�າລາຍຢູ່່�ປາກອອກມາປົົນກັບັ ອາຫານ) 5) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ອອກໄປລາ້ ງມໃື ສສ່ ະບູ ເພາະ - ເມື່່�ອອາຫານຢູ່່�ໃນປາກແລ້ວ້ ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນຕໍ່່�ໄປ? ຈະໄດຈ້ ບັ ອາຫານກນິ ເພອ່ື ປະຕບິ ດັ ການທດົ ລອງ. - ເມື່່�ອເວລານັັກຮຽນກິນິ ອາຫານ, ອາຫານເຫຼົ່�ານີ້້�ຈະ ປ່ຽ່ ນແປງຈາກເດີມີ ໄປແນວໃດ? ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) - ເກີີດຫຍັັງຂຶ້້�ນກັັບອາຫານ? - ແລ້້ວອາຫານທີ່່�ຖືກື ຫຍໍ້້�າຢູ່່�ໃນປາກຈະໄປໃສ? 2. ທົົດລອງຂະບວນການຍ່່ອຍອາຫານ ທດົ ລອງກຽ່ ວກບັ ການຫຍາ້ໍ ອາຫານ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ 1) ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ສາໍ ຫວຼ ດເພມ່ີ ຕມ່ື ສງັ ເກດການຕອບຄໍາຖາມຂອງນັກຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍ ກຽ່ ວກບັ ຂນ້ັ ຕອນທາໍ ອດິ ໃນຂະບວນການຍອ່ ຍອາຫານ. ແນະນໍາຄວາມເຂ້າົ ໃຈຂອງພວກເຂົາ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຂມ້ໍ ນູ ການທດົ ລອງຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ 60 ໖໐

ຂທໍ້ ີ 2 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນຕດິ ຕາມໃນຂະນະທີ່ຄູອ່ານ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 8 ຄໍາແນະນາໍ ຕ່າງໆ. ຈດຸ ປະສົງ: ເພອ່ື ຄນ້ົ ຫາສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ຢໃູ່ ນປາກ ເມອ່ື ກນິ ຄໃູ ຫອ້ າສາສະໝກັ ຂອງແຕລ່ ະກມຸ່ ຂນ້ຶ ລາຍງານກຽ່ ວກບັ ຂະ ອາຫານ ຫຼັງຈາກ 10 ວນິ າທີ ທີ່ຫຍໍ້າອາຫານ ນັກຮຽນ ບວນການຍອ່ ຍອາຫານ ແລະ ຄວາມແຕກຕາ່ ງຂອງອາຫານ ຕອ້ ງໄດ້ຄດິ ກ່ຽວກບັ ສງ່ິ ຕ່າງໆລມຸ່ ນ:້ີ ໃນເວລາກນິ , ຫຍາໍ້ ແລະ ກນື . - ອາຫານເຄື່່�ອນໄປມາຢູ່່�ໃນປາກໄດ້້ແນວໃດ? - ແຂ້ວ້ ເຮັັດໜ້້າທີ່່�ຫຍັັງ? ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 - ລີ້�ນເຮັັດໜ້າ້ ທີ່່�ຫຍັັງ? - ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັັບອາຫານທີ່່�ຢູ່່�ໃນປາກ? ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ - ອາຫານທີ່່�ຖືກື ຫຍໍ້້�າ 10 ວິນິ າທີີ ສາມາດທີ່່�ຈະກືນື ໄດ້້ 3. ຄູູຕັ້້�ງຄໍໍາຖາມລະດົົມສະໝອງ ແລ້້ວບໍ່່�? ຍ້້ອນຫຍັງັ ຈຶ່່�ງໄດ້ແ້ ລ້ວ້ ? ອຸປະກອນ: ເຂ້າົ ໜຽວໜງ້ຶ ສກຸ (ເຂ້ົາໜຽວໜຶ່ງປ້ນັ ນ້ອຍ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາແລກປຽ່ ນ: - ຈະມີຫີ ຍັງັ ເກີີດຂຶ້້�ນກັັບອາຫານທີ່່�ຢູ່່�ໃນປາກ? ພໍດີຄາໍ ຕໍ່ນັກຮຽນໜງ່ຶ ຄນົ ), ນາໍ້ ດມ່ື , ເຂາົ້ ໂຄບ ຫືຼ ເຂົ້າ - ຖ້້າເຮົົາບໍ່່�ຫຍ້ໍໍ�າອາຫານໃຫ້ແ້ ຫຼກຼ ຫຼືື� ກືນື ໄວໂພດຈະ ໜມົ ຂຽບກຸ້ງ ຫືຼ ຊນີ້ ແຫງ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ ລະໜອ້ ຍ. ເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນ? ຂັນ້ ຕອນທີ 1: ຫຍາ້ໍ ເຂາົ້ ໜຽວ10 ວິນາທີແລວ້ ຢຸດຫຍໍ້າ - ອາຫານຈະໄປໃສຕໍ່່�ຫຼັັ�ງຈາກຂະບວນການຍ່ອ່ ຍອາ ຈາກນນ້ັ ໃຫ້ຄົ້ນຄິດຕ່ໍກັບຄໍາຖາມ ຢູດ່ ້ານເທິງກ່ຽວກບັ ຫານແລ້ວ້ ? ສງ່ິ ທ່ີກາໍ ລງັ ເກດີ ຂ້ນຶ ຢູ່ໃນປາກຂອງນັກຮຽນ. - ອາຫານເຫຼົ່�ານັ້້�ນໄປຮອດຈຸດຸ ນັ້້�ນໄດ້ແ້ ນວໃດ? ຂັ້ນຕອນທີ 2: ສບື ຕໍ່ຫຍ້ໍາ, ໃຫນ້ ັບເປນັ ວນິ າທີ ຈົນ ກວາ່ ອາຫານພອ້ ມທຈ່ີ ະກືນໄດ.້ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ 2-3 ຄນົ ຂນ້ຶ ຕອບ. ຂັນ້ ຕອນທີ 3: ຫຍ້ໍາເຂົາ້ ໂຄບ ຫືຼ ເຂ້ົາໜົມຂຽບກຸ້ງ ຫືຼ 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໃນຊວ່ົ ໂມງຕໄ່ໍ ປພວກເຮາົ ຈະໄດຮ້ ຽນສງ່ິ ຊນີ້ 10 ວນິ າທີ ແລະ ຢດຸ ແລ້ວໃຫ້ຄນົ້ ຄິດຕ່ໍກບັ ຄາໍ ຖາມ ຢດູ່ າ້ ນເທງິ ກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທກ່ີ າໍ ລງັ ເກດີ ຂນ້ຶ ຢໃູ່ ນປາກຂອງ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ຢໃູ່ ນພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງລະບບົ ລະລາຍອາ ນັກຮຽນ. ຫານ. ຂັ້ນຕອນທີ 4: ສບື ຕຫ່ໍ ຍາ້ໍ , ໃຫນ້ ັບເປັນວນິ າທີ ຈນົ ກວ່າ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັ້ນອື່ນ ອາຫານ ພ້ອມທີຈ່ ະກນື ໄດ້. ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນ 1-2 ປະໂຫຍກກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທນ່ີ ັກຮຽນ 2) ຄໃູ ຫ້ທຸກກຸ່ມສົນທະນາຕາມຄາໍ ຖາມດັ່ງນ້ີ: ໄດຄ້ ນ້ົ ພົບຈາກການທດົ ລອງການຫຍ້ໍາອາຫານ. ເມ່ອື ຄູສໍາ - ອາຫານທັງັ 2 ຢ່າ່ ງນີ້້� ມີຄີ ວາມແຕກຕ່າ່ ງກັນັ ແນວໃດ? ເລັດການສອນຂນ້ັ ອ່ືນແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຂນັ້ ປ.4 ແລະ - ນັັກຮຽນຮູ້້�ສຶຶກແນວໃດໃນເວລາຫຍ້ໍໍ�າອາຫານທັງັ 2 ໃຫ້ນັກຮຽນແລກປຽ່ ນປະໂຫຍກຄໍາເວົ້າທ່ີໄດ້ຂຽນ. ຢ່າ່ ງ? ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) - ນັກັ ຮຽນຫຍໍ້້�າອາຫານ 2 ຢ່າ່ ງດົນົ ປານໃດ ຈຶ່່�ງສາມາດ 4. ຂະບວນການຍ່່ອຍອາຫານ ກືນື ໄດ້້? - ນັກັ ຮຽນ ຕ້ອ້ ງການຈໍາໍ ນວນຄັ້້�ງທີ່່�ຫຍ້ໍໍ�າເທົ່່�າກັນັ ບໍ່່�ສໍາໍ ລັບັ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດແຜນວາດຂອງລະບບົ ລະລາຍອາ ຫານຢູ່ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ ຂໍທ້ ີ 3. ຄແູ ນະນໍາພາກສ່ວນ ອາຫານ 2 ຢ່າ່ ງນີ້້�? ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ? ຫກຼັ ຂອງລະບົບລະລາຍອາຫານ: ອະໄວຍະວະທປ່ີ ະກອບສາ້ ງເປັນລະບົບລະລາຍ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ອາຫານ ມີຫຼາຍພາກສ່ວນທເ່ີ ຮດັ ວຽກຮ່ວມກັນ ຊງ່ຶ ອະ ໄວຍະວະເຫາ່ຼົ ນປີ້ ະກອບມີ: ປາກ, ຫອຼ ດອາຫານ, ກະ ຄສູ ັງເກດ ແລະ ຊວ່ ຍເຫຼືອນັກຮຽນໃນເວລາທດົ ລອງ ເພາະອາຫານ, ລາໍ ໄສອ້ ່ອນ, ລໍາໄສແ້ ກ,່ ລາໍ ໄສຊ້ ່ື ແລະ ຖ້າເຫັນວ່ານກັ ຮຽນຍງັ ບ່ໍເຂົ້າໃຈ. ຮທູ ະວານ. 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຊ້ີໃສພ່ າກສວ່ ນຕ່າງໆຂອງຮ່າງກາຍ ແລະ ເວາ້ົ ຊທ່ື ຖ່ີ ກື ຕອ້ ງຂອງມນັ ໄປພອ້ ມໆກນັ . ໖໑ 61

ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອ່ນື ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ອາຫານ. ນາ້ໍ ລາຍຊວ່ ຍສາ້ ງທາດປະສມົ ທເ່ີ ໝາະສາໍ ລບັ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ໂດຍແມນ່ ຄເູ່ ກາ່ົ ເພອ່ື ກະເພາະອາຫານ ແລະ ມຄີ ວາມສາໍ ຄັນຫາຼ ຍທເີ່ ຮົາ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເພມ່ີ ຂນ້ັ ຕອນ ຕອ້ ງໄດ້ຫຍ້າໍ ອາຫານໃຫແ້ ຫກຼ ລະອຽດກອ່ ນ ເພ່ືອໃຫ້ ຕາ່ ງໆໃສຂ່ ະບວນການຍ່ອຍອາຫານຕ່ມື ອີກ ໂດຍການໃຊຂ້ ້ໍ ນ້າໍ ລາຍຊ່ວຍຍອ່ ຍ. ມູນຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ໃຫ້ຂຽນແຕ່ລະຂ້ັນຕອນໃສ່ເຈ້ຍຕາ່ ງ - ຄູູຍົກົ ຖົງົ ຢາງຂຶ້້�ນ ແລ້້ວບອກນັັກຮຽນວ່າ່ ຈະເພີ່່�ມສິ່່�ງ 8 ຫາກ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ເຫຼົ່ � ານີ້້�ເຂົ້້�າໄປ: ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນເອາົ ຂ້ນັ ຕອນຕາ່ ງໆຂອງການຍ່ອຍອາ - ນໍ້້�າ ເປັນັ ຕົວົ ແທນໃຫ້ນ້ ໍ້້�າລາຍ. ຫານມາສບັ ປນົ ກນັ ແລະ ຈາກນັນ້ , ຈັດແຍກພວກມັນໃຫ້ຖືກ - ນໍ້້�າໝາກກ້້ຽງ ທີ່່�ເປັນັ ຕົົວແທນໃຫ້້ທາດເຄມີີຢູ່່�ໃນນໍ້້�າ ຕາມລາໍ ດັບ. 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ມີ 4 ຂນ້ັ ຕອນ ຢ່ໃູ ນຂະບວນການຍ່ອຍ ລາຍ. ອາຫານ ແລະ ສິ່ງທີເ່ ກີດຂ້ຶນຢູ່ໃນປາກ ແມ່ນຂນ້ັ ຕອນ - ຄູໃູ ຊ້້ຢາງບ້ວ້ ງມັດັ ປາກຖົົງໄວ້້ ແລະ ໃຊ້ນ້ ິ້້�ວມືືບີີບອາ ທາໍ ອດິ . ຄູໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານ ແລະ ທວນຄນື ຂນັ້ ຕອນ ຕາ່ ງໆໄປພອ້ ມໆກນັ : ຫານຢູ່່�ໃນຖົງົ ຄ້າ້ ຍຄືກື ັນັ ກັບັ ແຂ້ວ້ ຂອງນັກັ ຮຽນ (ການ ໃນຂະບວນການຍ່ອຍອາຫານ ມີ 4 ຂັ້ນຕອນຄື: ຫຍໍ້້�າອາຫານ). - ການບໍລໍ ິໂິ ພກອາຫານ ແລະ ຂອງແຫຼວຼ ຫຼືື� ການກິນິ . 2) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນເອາົ ມຂື ອງຕົນເອງວາງໃສ່ຄຫໍ ອຍ ແລະ - ການຍ່່ອຍອາຫານແບບກົນົ ຈັກັ ແລະ ເຄມີ.ີ ກືນນາ້ໍ ລາຍ ແລ້ວຖາມວາ່ : - ການໄດ້ຮ້ ັບັ ຄຸນຸ ປະໂຫຍດຈາກອາຫານທີ່່�ຜ່າ່ ນເຂົ້້�າໄປ - ນັັກຮຽນຮູ້້�ສຶຶກແນວໃດ? ໃນກະແສເລືືອດ ຫຼືື� ການດູູດຊຶມຶ ທາດອາຫານ. - ອາຫານຈະໄປໃສ? - ການຂັບັ ສິ່່�ງເສດເຫຼືື�ອອອກຈາກຮ່າ່ ງກາຍ ຫຼືື� ການກໍາໍ - ອາຫານໄປຮອດບ່ອ່ ນນັ້້�ນໄດ້ແ້ ນວໃດ? ຈັດັ ສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ສາມາດຍ່່ອຍສະຫຼຼາຍໄດ້.້ - ຄູູແນະນໍໍາຄໍໍາສັັບ “ຫຼຼອດອາຫານ” ແລະ “ກະເພາະ 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຕດິ ຕາມຂນ້ັ ຕອນຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນຂະບວນການ ອາຫານ” ນັກັ ຮຽນຝຶກຶ ອ່າ່ ນຄໍາໍ ສັບັ ໃໝ່ນ່ ີ້້�. ຍ່ອຍອາຫານ ຢູ່ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ຂ້ໍທີ 4 ໃນຂະນະທ່ີ ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ການຍອ່ ຍອາຫານແບບກົນຈກັ ແລະ ເຄມີ ຄກູ າໍ ລັງອະທິບາຍ ແລະ ສາທດິ . 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເອາົ ມວື າງໃສທ່ ອ້ ງຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ຖາມ ຂ້ັນຕອນທີ 1: ການກິນອາຫານ ວ່າ: - ຄູຍູ ົກົ ຖົງົ ຢາງປລາສະຕິກິ ຂຶ້້�ນມາ ແລ້ວ້ ອະທິບິ າຍວ່າ່ - ຈະເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນຢູ່່�ບ່ອ່ ນນີ້້�? ຖົງົ ຢາງປລາສະຕິິກນີ້້� ເປັັນຕົົວແທນໃຫ້ກ້ ັບັ ປາກ ຊຶ່່�ງ - ນັກັ ຮຽນສາມາດສັງັ ເກດເຫັນັ ຫຍັງັ ແດ່ກ່ ່ຽ່ ວກັບັ ກະເພາະ ຢູ່່�ໃນຖົົງຄູຈູ ະເອົົາສິ່່�ງເຫຼົ່�ານີ້້�ໃສ່:່ ອາຫານ? (ຄວາມຮູ້້�ສຶຶກ, ສຽງຕ່າ່ ງໆ ໃນເວລາຫິວິ - ໝາກກ້້ວຍທີ່່�ເປັນັ ຊິ້້�ນສ່ວ່ ນນ້້ອຍໆ. ເຂົ້້�າ ຫຼືື� ອີ່່�ມ). - ເຂົ້້�າໜົມົ ປັັງກອບ 1 ແຜ່ນ່ . - ຄູູຖາມວ່າ່ : 2) ຄູອະທິບາຍວາ່ ມີອະໄວຍະວະອື່ນໆອີກທີຢ່ ່ອູ ອ້ ມກະ - ຈະມີີຫຍັັງເກີດີ ຂຶ້້�ນກັັບອາຫານທີ່່�ຢູ່່�ໃນປາກແລ້ວ້ ? ເພາະອາຫານ ທ່ີປ່ອຍສານພເິ ສດທາງເຄມີ ທີ່ຊວ່ ຍ (ຫຍໍ້້�າ) ຍ່ອຍອາຫານອີກ. ຄູບອກນກັ ຮຽນຕືມ່ ອກີ ວ່າ: “ນ້ໍາສົມ - ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ທີ່່�ເຮັດັ ໃຫ້ອ້ າຫານອ່ອ່ ນ ແລະ ແຫຼວຼ ? (ນໍ້້�າລາຍ) ສາຍຊູ”ທຄ່ີ ູກຽມມານີ້ແມ່ນເອົາມາເປັນຕົວແທນຂອງ - ຄູູແນະນໍໍາຄໍໍາສັບັ ‘‘ນໍ້້�າລາຍ” ນັັກຮຽນຝຶຶກອ່່ານ ແລະ ນາ້ໍ ຍອ່ ຍຈາກອະໄວຍະວະທຢ່ີ ອູ່ ອ້ ມກະເພາະອາຫານ. ເວົ້້�າຄໍໍາສັບັ ນີ້້�. ຫຼງັ ຈາກນັນ້ ຖອກນາໍ້ ສ້ົມສາຍຊູລົງໃສຖ່ ົງ ມາຮອດຂ້ນັ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນອາ່ ນຂໍມ້ ູນຢຂູ່ ທໍ້ ີ 4 ໃນປຶ້ມແບບຮຽນ: ຕອນນ້ີ ແມນ່ ການເຮດັ ວຽກຢູ່ໃນກະເພາະອາຫານ. ປາກຈະຜະລິດນາ້ໍ ລາຍເມອ່ື ມີອາຫານເຂ້າົ ໄປ ນ້າໍ ລາຍເປນັ ຂອງແຫວຼ ທເ່ີ ປນັ ນາ້ໍ ທປ່ີ ະສມົ ກບັ ອາຫານເພື່ອ ໖໒ ເຮັດໃຫກ້ ານຫຍ້າໍ ແລະ ການກືນອາຫານງ່າຍຂຶນ້ , ນໍ້າ ລາຍຍງັ ປະກອບມທີ າດເຄມພີ ເິ ສດທເ່ີ ປນັ ຕວົ ຊວ່ ຍຍອ່ ຍ 62

3) ຄບູ ອກນກັ ຮຽນໃຫສ້ ງ່ົ ຕຖ່ໍ ງົ ຢາງໄປທວ່ົ ຫອ້ ງ ຊງ່ຶ ນກັ ຮຽນ 8 ແຕ່ລະຄນົ ສາມາດໃຊ້ນວິ້ ມືຕົນເອງບບີ ຄອ່ ຍໆ. ສງິ່ ນ້ີ ເປນັ ຕວົ ແທນ ໃຫແ້ ກກ່ ານເຮດັ ໜາ້ ທຂ່ີ ອງກາ້ ມກະເພາະ ຂນ້ັ ຕອນທີ 4: ການກາໍ ຈດັ ອາຫານທບ່ີ ່ໍ ສາມາດຍອ່ ຍໄດ້ ອາຫານ ເປນັ ຕວົ ຢາ່ ງຂອງກາ້ ມກຽ້ ງຈາກບດົ ຮຽນທຜ່ີ າ່ ນ 1) ຄຍູ ກົ ຈອກເຈຍ້ ທດ່ີ າ້ ນລມຸ່ ທຖ່ີ ກື ເຈາະເປນັ ຮູ ແລະ ອະທິ ມາ. ບາຍວາ່ ອນັ ນເ້ີ ປນັ ຕວົ ແທນຂອງລາໍ ໄສຊ້ ່ືແລະຮທູ ະວານ. 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອ່ານຂ້ມໍ ູນຢູໃ່ ນປຶມ້ ແບບຮຽນ ຂທ້ໍ ີ 4 ກຽ່ ວ ນກັ ຮຽນຝກຶ ເວາ້ົ ຄາໍ ສບັ ໃໝນ່ .້ີ ກັບການຍອ່ ຍອາຫານແບບກົນຈັກ ແລະ ເຄມ.ີ ຢໃູ່ ນກະເພາະອາຫານ,ອາຫານຈະຜາ່ ນການຍອ່ ຍ ຄເູ ຈາະຮຢູ ກູ່ ນ້ົ ຂອງຖງົ ຕນີ ແລະບບີ ເອາົ ເສດອາຫານ ແບບກົນຈັກ ແລະ ແບບເຄມີ ຢູ່ຈດຸ ນີ້ການເຮດັ ວຽກ ທແ່ີ ຂງເປນັ ກອ້ ນລງົ ໃສຈ່ ອກເຈຍ້ ທໄ່ີ ດກ້ ະກຽມໄວ້ ແລວ້ ແບບກນົ ຈກັ ຂອງກະເພາະທເ່ີ ປນັ ກາ້ ມກຽ້ ງຈະປນ່ັ ອາຫານ ເອາົ ຈອກທສີ ອງ ໃສໃ່ ນຈອກທມ່ີ ເີ ສດອາຫານ ແລະ ດນັ ແລະ ຊວ່ ຍປະສມົ ສານເຄມທີ ີ່ສ່ງົ ມາຈາກຊັນ້ ໃນຂອງ ໃຫເ້ ສດອາຫານລງົ ເສດອາຫານຈະຖກື ດນັ ລງົ ຜາ່ ນລາໍ ກະເພະອາຫານເຂ້ົາໄປ. ໄສຊ້ ່ືແລະຖກື ບບີ ອອກໄປຮດູ າ້ ນລມຸ່ (ເຈາະຮໄູ ວແ້ ລວ້ ) - ຈະເກີດີ ຫຍັັງຂຶ້້�ນກັັບອາຫານຫຼັັ�ງຈາກຜ່າ່ ນກະເພາະ ທເ່ີ ອນ້ີ ວາ່ : ຮທູ ະວານ. ອາຫານໄປແລ້້ວ? - ອາຫານໄປໃສຕໍ່່�? 2) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນອາ່ ນພອ້ ມໆກນັ : ເສດອາຫານຈະຖກື ຂບັ ອອກນອກຮ່າງກາຍໂດຍຜ່ານລາໍ ໄສຊ້ ື່ ແລະ ຮທູ ະ ຂນ້ັ ຕອນທີ 3: ການດດູ ຊມຶ ທາດອາຫານ ວານ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຝກຶ ເວາ້ົ ຄນື ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ “ລາໍ ໄສ”້ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ - ຄູູຍົົກຖົົງຕີນີ /ບາ ຂຶ້້�ນ ແລະ ອະທິບິ າຍວ່າ່ ອັນັ ນີ້້�ແມ່ນ່ ຄູສັງເກດການຕດິ ຕາມ ແລະ ຖາມຕອບ ຫຼື ການສນົ ເປັນັ ຕົວົ ແທນໃຫ້ແ້ ກ່່ລໍາໍ ໄສ້ອ້ ່ອ່ ນ.ຄູຕູ ັດັ ແຈປາຍຂອງ ທະນາຂອງນັກຮຽນ ກຽ່ ວກັບ 4 ຂ້ນັ ຕອນໃນການຍ່ອຍອາ ຖົງົ ຢາງ (ກະເພາະອາຫານ) ແລ້ວ້ ບີບີ ອາຫານໃສ່ຖ່ ົງົ ຫານ. ຕີນີ /ບາ ແລ້ວ້ ບີບີ ໄລ່ອ່ າຫານທີ່່�ຢູ່່�ຖົງົ ຕີນີ /ບາລົງົ ໄປດ້າ້ ນ ລຸ່່�ມຂອງຖົົງຕີນີ /ບາ (ການເຮັດັ ວຽກຂອງກ້້າມກ້ຽ້ ງ). ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) - ຄູໃູ ຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນສັງັ ເກດຂອງແຫຼວຼ ທີ່່�ໄຫຼຼອອກມາຈາກ 5. ແຕ້ມ້ ແຜນວາດລະບົົບລະລາຍອາຫານ ຖົງົ ຕີນີ /ບາທີ່່�ຕົກົ ໃສ່ພ່ າຊະນະທີ່່�ຮອງໄວ້.້ ຄູອູ ະທິິບາຍ 1) ຄູອະທິບາຍວ່າ ນັກຮຽນຕ້ອງໄດສ້ າ້ ງ ແລະ ໝາຍຊ່ືຮບູ ວ່າ່ ສິ່່�ງເຫຼົ່�ານີ້້�ແມ່່ນທາດອາຫານທີ່່�ໄດ້້ຈາກອາຫານ. ແຕມ້ ຂອງລະບບົ ລະລາຍອາຫານ. ແຜນວາດຂອງນກັ ຈາກນັ້້�ນ, ຄູບູ ອກໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນອ່າ່ ນປຶ້້�ມແບບຮຽນ ຂໍ້້�ທີີ ຮຽນຕອ້ ງມໝີ າຍຊທ່ື ງັ ໝດົ ຄປື ມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ3.ນກັ ຮຽນ 3 ການດູດູ ຊຶມຶ ທາດອາຫານ: ສາມາດໃຊປ້ ມ້ຶ ແບບຮຽນເພອ່ື ຊວ່ ຍໃນການສະກດົ ຄາໍ ຢູ່ໃນລໍາໄສ້ອ່ອນ ທາດອາຫານທໄ່ີ ດຈ້ າກອາຫານ ເວ້າົ , ການແຕ້ມຂອງນກັ ຮຽນຕອ້ ງໄດມ້ ີ 4 ຂນ້ັ ຕອນຢູ່ ໃນຂະບວນການ ພອ້ ມທັງໝາຍຊທ່ື ີສ່ ະແດງໃຫ້ເຫນັ ທກ່ີ ນິ ຈະຖກື ດດູ ຊມຶ ເຂາ້ົ ໄປໃນກະແສເລອື ດແລະເລອື ດ ຈະນາໍ ເອາົ ທາດອາຫານໄປສກູ່ າ້ ມຊນ້ີ ແລະ ພາກສວ່ ນ ອນ່ື ໆຂອງຮາ່ ງກາຍທີຕ່ ອ້ ງການພະລງັ ງານ. ໃນຂະນະທອ່ີ າຫານຖກື ສງ່ົ ຜາ່ ນມາສລູ່ າໍ ໄສແ້ ກ່ ມນັ ຈະຖກື ບບີ ໃຫຂ້ ອງແຫວຼ ໄຫອຼ ອກມາເມອ່ື ຂອງແຫວຼ ໄຫຼ ອອກຫາຼ ຍເທາ່ົ ໃດອາຫານກຈໍ ະບບີ ກນັ ເຂາ້ົ ແລະແໜນ້ ຂນ້ຶ ເທາ່ົ ນນ້ັ . ໖໓ 63

ສງ່ິ ທເ່ີ ກດີ ຂ້ນຶ ໃນຂັ້ນຕອນເຫົຼາ່ ນີ້: ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ການບໍລໍ ິໂິ ພກອາຫານ ແລະ ຂອງແຫຼວຼ ຫຼືື� ການກິນິ . - ການຍ່ອ່ ຍອາຫານແບບກົນົ ຈັກັ ແລະ ເຄມີີ. ໖໔ - ການໄດ້ຮ້ ັບັ ຄຸນຸ ປະໂຫຍດຈາກອາຫານທີ່່�ຜ່່ານເຂົ້້�າ ໄປໃນກະແສເລືອື ດ ຫຼືື� ການດູດູ ຊຶຶມທາດອາຫານ. 8 - ການຂັບັ ສິ່່�ງເສດເຫຼືື�ອອອກຈາກຮ່າ່ ງກາຍ ຫຼືື� ການກໍາໍ ຈັັດສິ່່�ງທີ່່�ບໍ່່�ສາມາດຍ່່ອຍສະຫຼຼາຍໄດ້.້ 2) ກອ່ ນນັກຮຽນຈະເລີມ່ ແຕມ້ ແຜນວາດ ຄູບອກກບັ ນັກ ຮຽນຈບັ ຊວ່ ງທອ້ ງທຢ່ີ ດູ່ າ້ ນລມຸ່ ຂອງໂຄງກະດກູ ຂາ້ ງ ແລະ ບລໍ ເິ ວນກະເພາະອາຫານ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄດິ ກຽ່ ວກບັ ອະ ໄວຍະວະທັງໝົດທ່ີມີຢໃູ ນບ່ອນນ້ີແລະມັນຈັດສນັ ໃຫ້ ເຂາົ້ ກັນໄດແ້ ນວໃດ. 3) ເມອ່ື ນກັ ຮຽນແຕມ້ ແຜນວາດສາໍ ເລດັ ແລວ້ ໃຫປ້ ຽບທຽບ ກັບແຜນວາດທຢ່ີ ູ່ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ ຂ້ທໍ ີ 3. ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ັງເກດການແຕ້ມຮບູ ແລະ ໝາຍຊ່ືລະບບົ ລະລາຍ ອາຫານຂອງນັກຮຽນ ໂດຍໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນ ເພືອ່ ໃຫ້ຄະແນນແກ່ນັກຮຽນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ແລກປຽ່ ນແຜນວາດຂອງຕນົ ກັບນັກຮຽນຄົນອື່ນຢູໃ່ ນກ່ມຸ ຕົນເອງ, ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດ້ ສົນທະນາວາ່ ແຜນວາດຂອງນກັ ຮຽນເມ່ອື ປຽບທຽບ ໃສ່ແຜນວາດທ່ຢີ ໃູ່ ນປຶມ້ ແບບຮຽນ ຂໍທ້ ີ 3 ນນັ້ ເປນັ ແນວໃດ. 2) ນກັ ຮຽນແຕ່ລະຄນົ ຕ້ອງແຕ້ມແຜນວາດທສ່ີ ະແດງໃຫ້ ເຫັນເຊ່ນັ : - ໝາຍຊື່່� ຫຼືື� ຂັ້້�ນຕອນໜຶ່່�ງຢູ່່�ໃນຂະບວນການຍ່່ອຍອາ ຫານ ທີ່່�ນັກັ ຮຽນເຮັດັ ໄດ້້ດີີ. - ຂັ້້�ນຕອນ ຫຼືື� ໝາຍຊື່່�ໜຶ່່�ງ ທີ່່�ນັກັ ຮຽນເຮັດັ ຜິິດ ແລະ ນັັກ ຮຽນຈະແປງແນວໃດ. 3) ຖ້ານັກຮຽນມຄີ າໍ ຖາມ ຫຼື ບເ່ໍ ຂົ້າໃຈຮບູ ແຕ້ມໃດໜງຶ່ ໃຫ້ ຖາມກ່ຽວກບັ ແຜນວາດນັນ້ . 64

ບົົດທີີ 9 ລະບົົບສືບື ພັນັ ເວລາ 2 ຊົ່ວ�່ ໂມງ I. ຈຸຸດປະສົົງ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 9 ໃຫ້້ນັັກຮຽນສາມາດ: 1. ການສບື ພນັ ຂອງຄນົ ເຮາົ ເກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ຈລຸ ງັ ໄຂຈ່ າກເພດ 1. ຈາໍ ແນກໂຄງປະກອບສາ້ ງຫກັຼ ຂອງລະບບົ ສບື ພນັ ຍງິ ແລະ ຈລຸ ງັ ອະສຈຸ ຈິ າກເພດຊາຍມາປະສມົ ເຂາ້ົ ກນັ ເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍງິ . ແລະ ພດັ ທະນາມາເປນັ ລກູ ອອ່ ນ ເກດີ ຂນ້ຶ ຢໃູ່ ນຮາ່ ງກາຍ 2. ຈັບຄຄູ່ າໍ ສບັ ແລະ ນຍິ າມ ສາໍ ລັບຂະບວນການ ເພດຍງິ ຊງ່ຶ ເອນ້ີ ວາ່ ການຖພື າ. ທກຸ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ລວ້ ນແຕ່ ສບື ພນັ ແລະ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງຮາ່ ງກາຍ ມກີ ານສບື ທອດລູກຫຼານ ເພ່ອື ດາໍ ລົງເຜ່າົ ພນັ ຊຶ່ງພາກ ເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງ. ສ່ວນຕ່າງໆໃນຮ່າງກາຍຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຈະມີການ ສາ້ ງລູກ ເພ່ອື ໃຫ້ມກີ ານສບື ພນັ ຕ່ໍໄປ. II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ 2. ອະໄວຍະວະຕາ່ ງໆ ທປ່ີ ະກອບຢໃູ່ ນລະບບົ ສບື ພນັ ຂອງ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍງິ ແມ່ນມີຄວາມສາໍ ຄນັ ໃນຂະ ປະຕບິ ດັ ກິດຈະກາໍ . ບວນການສບື ພັນ ເພ່ອື ເຮັດໃຫ້ສງ່ິ ທ່ມີ ຊີ ີວດິ ໃໝ່ເກດີ ຂນ້ຶ , ສິ່ງເຫົ່ຼານ້ີເອ້ີນວ່າ ອະໄວຍະວະເພດ ຊຶ່ງເປນັ ອະ 2. ນາໍ ໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນລຸ່ມນ້ີ ເພືອ່ ປະເມີນ ໄວຍະວະທ່ໃີ ຊສ້ ບື ພັນ. ນັກຮຽນ. ອະໄວຍະວະສືບພນັ ຂອງເພດຊາຍລວມມດີ ງ່ັ ນີ:້ ຄະແນນ ຈບັ ຄຄູ່ ໍາສບັ ແລະ ນຍິ າມ ສາໍ ລັບຂະບວນ - ຈຸຸລັງັ ອະສຸຈຸ ິ:ິ ເປັັນຈຸລຸ ັງັ ສືບື ພັນັ ຂອງເພດຊາຍ, ມີຂີ ະ ການສບື ພນັ ແລະ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ໜາດນ້ອ້ ຍ ແລະ ມີຮີ ູບູ ຮ່າ່ ງລັກັ ສະນະຄ້າ້ ຍຄືໂື ຕຮວກ ຂອງຮາ່ ງກາຍເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍງິ ມີຫີ າງຍາວ. - ໜ່ວ່ ຍອັນັ ທະ: ຈະຜະລິດິ ຈຸຸລັງັ ອະສຸຸຈິິ, ໜ່ວ່ ຍອັັນທະ ຈບັ ຄຄູ່ າໍ ສບັ ແລະ ນຍິ າມ ສາໍ ລບັ ຂະບວນ ຈະມີີ 2 ໜ່່ວຍທີ່່�ມີລີ ັັກສະນະເປັນັ ຮູບູ ໜ່ວ່ ຍໄຂ່່ຢູ່່�ໃນ ຖົົງອັັນທະ. 3 ການສບື ພນັ ແລະ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງ - ຖົງົ ອັນັ ທະ: ຖົງົ ທີ່່�ຫໍ່່�ຫຸ້້�ມໜ່ວ່ ຍອັນັ ທະ ແລະ ຮັກັ ສາອຸຸນ ຮາ່ ງກາຍເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍງິ ໄດຢ້ າ່ ງ ຫະພູມູ ຂອງໜ່່ວຍອັນັ ທະ. - ອົົງຄະຊາດ:ແມ່ນ່ ອະໄວຍະວະທີ່່�ເປັນັ ກ້າ້ ມຊີ້້�ນທີ່່�ມີທີ ໍ່່� ວອ່ ງໄວ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງ. ທາງກາງ ຊຶ່່�ງຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຈຸ ິິ ແລະ ນ້ໍໍ�າປັດັ ສະວະຈະອອກ ມາຈາກຮ່່າງກາຍໂດຍຜ່່ານທາງອົງົ ຄະຊາດນີ້້�. ຈັບຄ່ຄູ ໍາສບັ ແລະ ນິຍາມ ສາໍ ລບັ ຂະບວນ - ຕ່່ອມລູູກໝາກ: ຈະຜະລິິດຂອງແຫຼຼວທີ່່�ປະສົມົ ກັັບຈຸຸ ລັງັ ອະສຸຈຸ ິິ ເພື່່�ອສ້າ້ ງນ້ໍໍ�າລ້ຽ້ ງອະສຸຸຈິ.ິ 2 ການສືບພັນ ແລະ ອະໄວຍະວະສືບພນັ - ທໍ່່ສ� ົ່ງ�່ ອະສຸຈຸ ິ:ິ ເປັນັ ທໍ່່�ນ້ອ້ ຍໆທີ່່�ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ກັບັ ແຕ່ລ່ ະໜ່ວ່ ຍ ຂອງຮ່າງກາຍເພດຊາຍແລະເພດຍງິ ໄດ້ ອັັນທະກັບັ ຕ່່ອມລູກູ ໝາກ ແລະ ຍັງັ ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ໄປຫາ ທໍ່່�ສົ່່�ງປັດັ ສະວະ. ເກອື ບທງັ ໝົດ. ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງເພດຍງິ ປະກອບມດີ ງ່ັ ນ:້ີ ຈບັ ຄູ່ຄໍາສັບ ແລະ ນິຍາມ ສໍາລັບຂະບວນ - ຈຸຸລັັງໄຂ່່: ແມ່່ນຈຸລຸ ັັງສືບື ພັັນຂອງເພດຍິງິ ມີຮີ ູູບຮ່່າງ ລັກັ ສະນະມົົນກົມົ ແລະ ຂະໜາດນ້້ອຍຫຼຼາຍ. 1 ການສືບພນັ ແລະ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ - ຮວຍໄຂ່່: ຈະມີຢີ ູ່່�ທັັງສອງດ້າ້ ນຂອງມົົດລູກູ , ມີໜີ ້າ້ ທີ່່� ຂອງຮາ່ ງກາຍເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍງິ ໄດ້ ຜະລິດິ ຈຸຸລັງັ ໄຂ່່. - ມົົດລູກູ : ແມ່ນ່ ບ່ອ່ ນທີ່່�ໄຂ່ໄ່ ດ້ຮ້ ັບັ ການປະຕິສິ ົນົ ທິແິ ລ້ວ້ ໂດຍໄດຮ້ ບັ ການຊ່ວຍເຫອືຼ ຈາກຄົນອ່ນື . ຝັັງຕົວົ ຢູ່່�. - ທໍ່່�ສົ່່ງ� ໄຂ່່: ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ຈາກຮວຍໄຂ່ທ່ ັັງ 2 ເບື້້�ອງ ໃສ່່ມົດົ ບສ່ໍ າມາດຈບັ ຄຄູ່ າໍ ສບັ ແລະນຍິ າມສາໍ ລບັ ລູກູ . 0 ຂະບວນການສືບພັນ ແລະ ອະໄວຍະວະ ສບື ພນັ ຂອງຮາ່ ງກາຍເພດຊາຍແລະເພດ ຍິງໄດ້. ໖໕ 65

- ປາກມົົດລູກູ : ມີລີ ັກັ ສະນະຄ້າ້ ຍຄືຄື ໍທໍ ີ່່�ຕໍ່່�ຈາກຊ່ອ່ ງຄອດ 5) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ແມນ່ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ເຄຍີ ຖພື າເຮາົ ມາ ແລະ ມົດົ ລູກູ ມີີໜ້າ້ ທີ່່�ສ້້າງນໍ້້�າເມືອື ກ ແລະ ປີີດ-ເປິິດ ແລະ ເມ່ືອເຮົາໃຫຍຂ່ ້ນຶ ກຈໍ ະແຕ່ງງານມຄີ ອບຄວົ ເຮົາ ເພື່່�ອປ້ອ້ ງກັັນເຊື້້�ອພະຍາດ ບໍ່່�ໃຫ້້ເຂົ້້�າໄປໃນໂຜ້້ງມົົດ ກຈໍ ະມລີ ກູ . ບດົ ຮຽນນ້ີ ພວກເຮາົ ຈະໄດຮ້ ຽນກຽ່ ວກບັ ລະ ລູູກ ຊຶ່່�ງປາກມົົດລູູກຈະເປີດີ ເລັກັ ນ້ອ້ ຍໃນເມື່່�ອເວລາ ບບົ ສບື ພັນ ແລະ ການເຮດັ ວຽກຂອງລະບບົ ເຫົາ່ຼ ນ.້ີ ເປັນັ ປະຈໍາໍ ເດືອື ນ ເພື່່�ອໃຫ້ເ້ ລືອື ດປະຈໍາໍ ເດືອື ນໄຫຼອຼ ອກ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອ່ືນ 9 ມາ ແລະ ເວລາແມ່ເ່ ກີດີ ລູູກ. ນາໍ ໃຫຄ້ ູຂຽນຄາໍ ຖາມຕາ່ ງໆໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສົນ - ຊ່່ອງຄອດ: ມີລີ ັກັ ສະນະເປັນັ ທໍ່່� ຊຶ່່�ງມີກີ ້າ້ ມທີ່່�ແຂງແຮງ ທະນາເປນັ ຄ.ູ່ ເມອື່ ຄູສໍາເລັດການສອນຂນັ້ ອນ່ື ແລ້ວ ໃຫກ້ ັບ ແລະ ສາມາດຫົດົ ຍືດື ໄດ້້ ພາຍໃນຈະມີຕີ ່ອ່ ມສ້າ້ ງນໍ້້�າ ຄືນມາຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນສິງ່ ທນ່ີ ກັ ຮຽນຮ.ູ້ ເມືອື ກ ເຮັັດໜ້້າທີ່່�ເປັັນທາງຜ່າ່ ນຂອງຕົົວອະສຸຈຸ ິິເຂົ້້�າ ໄປໃນມົດົ ລູກູ , ເປັນັ ທາງອອກຂອງເລືອື ດປະຈໍາໍ ເດືອື ນ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) ແລະ ລູູກນ້້ອຍຈະອອກມາທາງນີ້້�ໃນເວລາເກີີດ. 1. ລະບົົບສືືບພັັນຂອງຄົົນ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ1) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນອ່ານຂມໍ້ ນູ ຢູ່ກອ້ ງຮູບ ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂໍ້ 1. ຊົວ່ ໂມງທີ 1: ປຶມ້ ແບບຮຽນ, ເຈຍ້ A4 ທ່ີພບັ ທີ 1: ເປນັ ເຈ້ຍນ້ອຍໃຫໄ້ ດ້ 8 ໃບ. ການສບື ພນັ ຂອງຄນົ ເກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ຈລຸ ງັ ໄຂຈ່ າກເພດ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ເຈ້ຍ A4 ທຖີ່ ກື ພບັ 1 ແຜ່ນ/ກຸ່ມ. ຍງິ ແລະ ຈລຸ ງັ ອະສຈຸ ຈິ າກເພດຊາຍມາປະສມົ ເຂາ້ົ ກນັ ແລະ ພດັ ທະນາມາເປນັ ລກູ ສງ່ິ ນເ້ີ ກດີ ຂນ້ຶ ຢໃູ່ ນຮາ່ ງກາຍ V. ກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ຂອງເພດຍງິ . ທກຸ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ລວ້ ນແຕມ່ ກີ ານສບື ທອດ ລກູ ຫາຼ ນ ເພອ່ື ດາໍ ລງົ ເຜາ່ົ ພນັ ຊງ່ຶ ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆໃນຮາ່ ງ ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 1 ກາຍຂອງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ຈະມກີ ານສາ້ ງລກູ ເພອ່ື ໃຫມ້ ກີ ານ ສບື ພນັ ຕ່ໄໍ ປ. ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄຖຸ າມນກັ ຮຽນວາ່ ເຄຍີ ເຫນັ ແມຕ່ ນົ ເອງ ຫືຼ ຄນົ ຢໃູ່ ນຄອບ 2) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນປະຕິດບັດກດິ ຈະກໍາເປັນກມຸ່ ໂດຍແຍກ ຄວົ , ຄົນຮ້ຈູ ັກ ຫືຼ ເພອື່ ນບ້ານຖພື າບໍ?່ ກມຸ່ ຕາມເພດ ກມຸ່ ນກັ ຮຽນຊາຍເຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ ແລະ 2) ຄເູ ອົາຮູບພາບແມຍ່ ງິ ຖພື າຢູ່ປ້ຶມແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 1 ໃຫ້ ກຸ່ມນກັ ຮຽນຍິງເຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ . ນກັ ຮຽນສງັ ເກດ. 3) ໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາ ສ່ິງທີ່ພວກເຂົາໄດ້ສັງເກດເຫັນ 3) ຈາກນັ້ນ, ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຄນ້ົ ຄດິ ແລະ ຂຽນລາຍການຊື່ ຫືຼ ສງິ່ ທພ່ີ ວກເຂົາຮູ້ກ່ຽວກັບການຖືພາ. ພາກສ່ວນຕາ່ ງໆຂອງຮາ່ ງກາຍທ່ີເປັນຄໍາສັບທົ່ວໄປທີ່ - ຄົນົ ທີ່່�ຖືພື າມີລີ ັກັ ສະນະແນວໃດ? ມີຫີ ຍັງັ ຢູ່່�ໃນທ້ອ້ ງ? ນກັ ຮຽນຄຍຸ້ ເຄຍີ ໃຊຢ້ ບູ່ າ້ ນ ທງັ ກມຸ່ ຍງິ ແລະ ກມຸ່ ຊາຍລງົ - ນັກັ ຮຽນສັງັ ເກດເຫັນັ ຫຍັງັ ກໍາໍ ລັງັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັບັ ທ້ອ້ ງຄົນົ ໃນປຶ້ມບັນທຶກຂອງກຸ່ມ ໂດຍຈດົ ເອົາຕາມທີ່ຄຂູ ຽນຫວົ ດົົນປານໃດລາວຈຶ່່�ງຈະເກີີດລູູກ? ຂໃ້ໍ ສກ່ ະດານດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ - ຫຼັັ�ງຈາກເກີດີ ແລ້້ວຈະເຫັນັ ຫຍັງັ ? (ໄດ້ແ້ ອນ້້ອຍ) - ການຖືພື າແມ່່ນຫຍັັງ? ຊືພ່ າກສ່ວນຕ່າງໆຂອງຮາ່ ງກາຍ 4) ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຮຂູ້ ອງຕົນເອງ. ເພດຍງິ ເພດຊາຍ - - -- -- -- ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອື່ນ ນໍາ ໃຫ້ນັກຮຽນຈັບຄເູ່ ກາົ່ ເພ່ືອຂຽນຊຕ່ື ່າງໆ ທຕີ່ ນົ ເອງເອີ້ນ ຊື່ຂອງພາກສ່ວນຮ່າງກາຍຂອງຕົນເອງ ທັງຊາຍ ແລະ ຍິງ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂນ້ັ ອື່ນແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄືນມາຂັ້ນ ປ.4 66 ໖໖

ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນລາຍການຊທ່ື ່ໄີ ດຂ້ ຽນ. ຜະລິດິ ຈຸລຸ ັັງໄຂ່່. 9 4) ໃຫນ້ ັກຮຽນແລກປ່ຽນລາຍການຊ່ືອະໄວຍະວະເພດທ່ີ - ມົົດລູກູ : ແມ່ນ່ ບ່ອ່ ນທີ່່�ໄຂ່ທ່ີ່່�ໄດ້ຮ້ ັບັ ການປະຕິສິ ົນົ ທິແິ ລ້ວ້ ນກັ ຮຽນໄດສ້ ນົ ທະນາກນັ ຢໃູ່ ນກມຸ່ ໂດຍເອາົ ລາຍການ ຂອງອະໄວຍະວະຕ່າງໆໄປຕດິ ໃສກ່ ະດານ ຈາກນ້ັນ, ຝັງັ ຕົົວຢູ່່�. ຄຈູ ດົ ເອາົ ຊຂ່ື ອງອະໄວຍະວະບາງຢ່າງ ທ່ີນັກຮຽນໄດ້ - ທໍ່່�ສົ່ງ�່ ໄຂ່່: ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ຈາກຮ່ວ່ ຍໄຂ່່ທັງັ 2 ເບື້້�ອງ ໃສ່່ມົດົ ຄນ້ົ ຄວ້າຊຶງ່ ເປັນຊທ່ື ີ່ນກັ ຮຽນເອີນ້ ໂດຍທົ່ວໄປໃສ່ດາ້ ນ ລ່ມຸ ຂອງຫວົ ຂໍທ້ ີ່ຂຽນໄວເ້ ທິງກະດານ ເພື່ອໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ລູກູ . ອ່ານ. - ປາກມົົດລູກູ : ມີລີ ັກັ ສະນະຄ້າ້ ຍຄືຄື ໍທໍ ີ່່�ຕໍ່່�ຈາກຊ່ອ່ ງຄອດ 5) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ພາສາ ຫືຼ ຄໍາສບັ ທ່ນີ ກັ ຮຽນນໍາໃຊ້ຢູ່ ບາ້ ນນນັ້ ແມນ່ ມຊີ ເ່ື ອນ້ີ ທາງວທິ ະຍາສາດທຖ່ີ ກື ຕອ້ ງສາໍ ແລະ ມົດົ ລູກູ ມີີໜ້້າທີ່່�ສ້້າງນໍ້້�າເມືືອກ ແລະ ປີີດ-ເປິດິ ລບັ ອະໄວຍະວະຂອງລະບບົ ສບື ພນັ ຂອງຄນົ ເຮາົ ແລວ້ ເພື່່�ອປ້ອ້ ງກັັນເຊື້້�ອພະຍາດ ບໍ່່�ໃຫ້ເ້ ຂົ້້�າໄປໃນໂຜ້້ງມົົດ ບໍ່? ລູູກ ຊຶ່່�ງປາກມົົດລູກູ ຈະເປີີດເລັກັ ນ້ອ້ ຍໃນເມື່່�ອເວລາ 6) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຮູບ ໂຄງປະກອບສາ້ ງຂອງລະບບົ ເປັນັ ປະຈໍາໍ ເດືອື ນ ເພື່່�ອໃຫ້ເ້ ລືອື ດປະຈໍາໍ ເດືອື ນໄຫຼອຼ ອກ ສບື ພັນຢໃູ່ ນປ້ຶມແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2.1 ລະບບົ ສືບພັນເພດ ມາ ແລະ ເວລາແມ່ເ່ ກີີດລູູກ. ຊາຍ ແລະ ຂໍ້ທີ 2.2 ລະບບົ ສືບພນັ ເພດຍິງ. - ຊ່່ອງຄອດ: ມີລີ ັກັ ສະນະເປັນັ ທໍ່່� ຊຶ່່�ງມີກີ ້າ້ ມທີ່່�ແຂງແຮງ 7) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອ່ານຊທ່ື າງວທິ ະຍາສາດທຖ່ີ ືກຕ້ອງ ຂອງ ແລະ ສາມາດຫົດົ ຍືດື ໄດ້້ ພາຍໃນຈະມີຕີ ່ອ່ ມສ້າ້ ງນໍ້້�າ ແຕລ່ ະພາກສວ່ ນຂອງຮາ່ ງກາຍຕາມຫງັຼ ຄ.ູ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ ເມືອື ກ ເຮັັດໜ້້າທີ່່�ເປັັນທາງຜ່າ່ ນຂອງຕົວົ ອະສຸຸຈິິເຂົ້້�າ ຄນ້ົ ຫາ ແລະ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ພາກສວ່ ນຂອງຮາ່ ງກາຍ ໄປໃນມົດົ ລູກູ , ເປັນັ ທາງອອກຂອງເລືອື ດປະຈໍາໍ ເດືອື ນ ແລະ ຈາກນນ້ັ ໃຫຊ້ ້ໃີ ສແ່ ຜນວາດທີ່ເໝາະສົມ. ແລະ ລູກູ ນ້້ອຍຈະອອກມາທາງນີ້້�ໃນເວລາເກີດີ . ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງເພດຊາຍລວມມີດງັ່ ນ້:ີ - ຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຈຸ ິິ: ເປັນັ ຈຸລຸ ັັງສືືບພັັນຂອງເພດຊາຍ, ມີຂີ ະ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ໜາດນ້ອ້ ຍ ແລະ ມີຮີ ູບູ ຮ່າ່ ງລັກັ ສະນະຄ້າ້ ຍຄືໂື ຕຮວກ ຄສູ ງັ ເກດນກັ ຮຽນໃນເວລາທນ່ີ ກັ ຮຽນຂຽນຊືພ່ າກສວ່ ນ ມີີຫາງຍາວ. ຕາ່ ງໆຂອງຮາ່ ງກາຍ ພອ້ ມທັງຕງັ້ ຄາໍ ຖາມເຈາະຈມ້ີ . - ໜ່ວ່ ຍອັັນທະ: ຈະຜະລິິດຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຈຸ ິ,ິ ໜ່ວ່ ຍອັນັ ທະ ຈະມີີ 2 ໜ່ວ່ ຍທີ່່�ມີລີ ັັກສະນະເປັນັ ຮູູບໜ່່ວຍໄຂ່ຢ່ ູ່່�ໃນ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ຖົົງອັນັ ຖະ. - ຖົງົ ອັນັ ທະ: ເປັນັ ຖົງົ ທີ່່�ຫໍ່່�ຫຸ້້�ມໜ່ວ່ ຍອັນັ ທະ ແລະ ຮັກັ ສາ 2. ຂຽນ ແລະ ບອກຊື່່�ໂຄງປະກອບສ້້າງຂອງລະບົົບ ອຸຸນຫະພູູມຂອງໜ່ວ່ ຍອັນັ ທະ. ສືບື ພັນັ - ອົົງຄະຊາດ: ເປັນັ ອະໄວຍະວະທີ່່�ເປັນັ ກ້າ້ ມຊີ້້�ນທີ່່�ມີທີ ໍ່່� ທາງກາງ ຊຶ່່�ງຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຈຸ ິິ ແລະ ນ້ໍໍ�າປັດັ ສະວະຈະຜ່າ່ ນ 1) ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕ່ລະກມຸ່ ພບັ ເຈຍ້ A4 ສອງໃບໃຫເ້ ປັນ 8 ອອກມາຈາກຮ່າ່ ງກາຍທາງນີ້້�. ສວ່ ນ ແລະ ຈີກພວກມັນອອກເປນັ ສວ່ ນ. ໃຫ້ນັກຮຽນ - ຕ່່ອມລູູກໝາກ: ຈະຜະລິດິ ຂອງແຫຼຼວທີ່່�ປະສົມົ ກັບັ ຈຸຸ ກາ່ ຍເອົາຊຂ່ື ອງອະໄວຍະວະສບື ພັນທງັ ຂອງເພດຍິງ ລັັງອະສຸຈຸ ິິ ເພື່່�ອສ້າ້ ງນ້ໍໍ�າຫຼໍ່່��ລ້ຽ້ ງອະສຸຸຈິິ. ແລະ ເພດຊາຍຈາກປມ້ຶ ແບບຮຽນໃສເ່ ຈຍ້ ຊໜ່ື ງ່ຶ ຕເ່ໍ ຈຍ້ - ທໍ່່ສ� ົ່ງ�່ ອະສຸຈຸ ິ:ິ ເປັນັ ທໍ່່�ນ້ອ້ ຍໆທີ່່�ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ກັບັ ແຕ່ລ່ ະໜ່ວ່ ຍ ໜ່ຶງໃບ. ອັນັ ທະກັບັ ຕ່ອ່ ມລູກູ ໝາກ ແລະ ຍັງັ ເຊື່່�ອມຕໍ່່�ໄປຫາ ທໍ່່�ສົ່່�ງປັດັ ສະວະ. 2) ໃຫນ້ ັກຮຽນເອາົ ເຈຍ້ ທມ່ີ ໝີ າຍຊື່ທັງໝດົ ຂວໍາ້ ໜ້າລງົ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງເພດຍງິ ປະກອບມດີ ງ່ັ ນ:້ີ ໜາ້ ໂຕະ ແລະ ສະຫບັຼ ບດັ ຄາໍ ສບັ ເຫາ່ົຼ ນນ້ັ ໃຫປ້ ນົ ກນັ ດງ່ັ - ຈຸລຸ ັງັ ໄຂ່່ ແມ່ນ່ ຈຸລຸ ັງັ ສືບື ພັນັ ຂອງເພດຍິງິ ມີຮີ ູບູ ຮ່າ່ ງລັກັ ນັ້ນ, ຊອ່ື ະໄວຍາວະສືບພັນເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງ ສະນະມົນົ ກົມົ ແລະ ຂະໜາດນ້້ອຍຫຼຼາຍ. ທັງໝົດຈະປນົ ກັນ. - ຮວຍໄຂ່່: ຈະມີຢີ ູ່່�ທັັງສອງດ້າ້ ນຂອງມົົດລູກູ , ມີໜີ ້້າທີ່່� 3) ໃຫນ້ ັກຮຽນປະຕິບດັ ດງັ່ ນີ້: - ປິດິ ປຶ້້�ມແບບຮຽນໄວ້.້ - ຜັດັ ປ່ຽ່ ນກັນັ ເລືອື ກບັດັ ຄໍາໍ ສັບັ ແລະ ປີ້້�ນມັນັ ຂຶ້້�ນ, ອ່າ່ ນຊື່່� ແລະ ບອກວ່າ່ ມັນັ ແມ່ນ່ ອະໄວຍະວະຂອງເພດຍິງິ ຫຼືື� ເພດຊາຍ. - ໃຫ້້ຜັດັ ປ່່ຽນກັັນປີ້້�ນບັດັ ຄໍາໍ ສັບັ ຈົົນກວ່່າຈະຄົົບໝົົດ ໖໗ 67

ທຸກຸ ບັັດ. ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) - ແຍກບັັດຄໍໍາສັບັ ອະໄວຍະວະສືືບພັນັ ເພດຍິງິ ແລະ 3. ຂະບວນການສືບື ພັນັ ເພດຊາຍອອກເປັັນກຸ່່�ມຕ່າ່ ງຫາກ. - ເປີີດປຶ້້�ມແບບຮຽນຂຶ້້�ນມາ, ສັັງເກດ ແລະ ປຽບທຽບ 1) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນເບິ່ງປຶມ້ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 4 ແລະ ອ່ານຂໍ້ ບັດັ ຄໍໍາສັັບທີ່່�ນັກັ ຮຽນໄດ້້ແຍກໄວ້ນ້ ັ້້�ນ ໃສ່່ກັັບອະໄວ ຄວາມທໍາອິດໄປພອ້ ມໆກນັ : 9 ຍະວະສືບື ພັນັ ເພດຍິງິ ແລະ ເພດຊາຍຢູ່່�ໃນປຶ້້�ມແບບ ເພດຍງິ -ຊາຍ ຈະມກີ ານຈະເລນີ ພນັ ແລະ ສາມາດ ຮຽນ ເພື່່�ອກວດເບິ່່�ງວ່າ່ ມັນັ ຖືກື ຕ້້ອງແລ້້ວບໍ່່�. ສບື ພນັ ໄດ້ ເມອ່ື ເຕບີ ໃຫຍໄ່ ດເ້ ຕມັ ທ.່ີ ໄວໜມຸ່ ສາວ ແມນ່ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຊວ່ ງໄລຍະການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງເພດ ແລະ ສາມາດ ສບື ພນັ ໄດ.້ ຊວ່ ງເວລາການກາ້ ວເຂາ້ົ ສໄູ່ ວໜມຸ່ ສາວຈະ ຄູສັງເກດບດັ ຄາໍ ສບັ ທນີ່ ກັ ຮຽນແຍກ ແລະ ການສົນທະ ມີຄວາມແຕກຕ່າງໄປຕາມແຕລ່ ະບກຸ ຄນົ ແຕວ່ າ່ ໂດຍ ນາກ່ຽວກັບຂໍ້ຄວາມຢູ່ໃນບັດຄໍາສັບໃນເວລາທີ່ປະຕິບັດ ທວ່ົ ໄປແລວ້ ຊວ່ ງໄວໜມຸ່ ສາວຂອງເພດຍງິ ຈະເກດີ ຂນ້ຶ ກດິ ຈະກາໍ .ຖາ້ ນກັ ຮຽນບເ່ໍ ຂາົ້ ໃຈຄຕູ ອ້ ງຊວ່ ຍອະທບິ າຍທນັ ໃນຊວ່ ງອາຍຸ 9 -14 ປີ ແລະ ເພດຊາຍຈະເລມ່ີ ໃນຊວ່ ງ ທີ. ອາຍຸ 10 - 15 ປີ. 2) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຄດິ ໄລ່ວ່າ ຍັງອີກຈັກປີທນີ່ ັກຮຽນຈະເຂ້ົາ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 4) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນເກັບບດັ ຄໍາສບັ ເຫຼາົ່ ນີ້ໄວ້ ເພ່ອື ປະຕິບັດ ສູ່ຊ່ວງໄວໜຸ່ມສາວ ເຊ່ນັ : 2 ປີ, 3 ປ.ີ .. ກດິ ຈະກາໍ ໃນຊົວ່ ໂມງ 2 ຕ່ໍ. 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟັງຄອູ າ່ ນຂ້ໍມູນ ກຽ່ ວກບັ ຂະບວນການສືບ ພນັ ຢ່ໃູ ນປຶມ້ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4, ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຟັງຊຂື່ ອງ ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ບຸ (5 ນາທີີ) ອະໄວຍະວະສືບພນັ ໃນຂະນະທີຄ່ ໄູ ດ້ກ່າວເຖິງ ພອ້ ມ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສບັ ປຽ່ ນກນັ ອາ່ ນຊອ່ື ະໄວຍະວະສບື ພນັ ຢໃູ່ ນ ທງັ ຊອກຫາຊ່ືເຫຼາ່ົ ນ້ນັ ຢໃູ່ ນແຜນວາດຂອງຂ້ທໍ ີ 2.1 ບດັ ຄາໍ ສບັ ໂດຍໃຫ້ 1 ບດັ ຕນ່ໍ ກັ ຮຽນ 1 ຄນົ . ພອ້ ມທງັ ບອກວາ່ ແລະ 2.2 ໃນຂະນະທຄ່ີ ອູ ະທບິ າຍຂະບວນການສບື ພນັ ເປນັ ອະໄວຍະວະສບື ພນັ ຂອງເພດຍງິ ຫືຼ ເພດຊາຍ. ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດ້ຕິດຕາມຢໃູ່ ນແຜນວາດກ່ຽວກບັ ເສັ້ນ ທາງຂອງຕວົ ອະສຸຈຂິ ອງເພດຊາຍ ແລະ ຈຸລງັ ໄຂ.່ ຄູ ຊົ່ວ່� ໂມງທີີ 2 ອາ່ ນ: - ຈຸຸລັັງອະສຸຈຸ ິິ ຖືກື ສ້າ້ ງຂຶ້້�ນຢູ່່�ໃນໜ່ວ່ ຍອັັນທະ ແລະ ໃຊ້້ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) ເວລາໃນການເຕີບີ ໃຫຍ່ເ່ ຕັມັ ທີ່່� ກ່ອ່ ນທີ່່�ຈະສົ່່�ງຜ່າ່ ນທໍ່່� ສົ່່�ງອະສຸຈຸ ິ.ິ ຂອງແຫຼວຼ ຈາກຕ່ອ່ ມລູກູ ໝາກຈະປະສົມົ 1) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຈັບຄູສ່ ົນທະນາ: ກັັບຕົົວອະສຸຈຸ ິິ ເພື່່�ອສ້້າງນ້ໍໍ�າລ້ຽ້ ງອະສຸຈຸ ິິ ຈາກນັ້້�ນ, ນໍ້້�າ - ຄົນົ ເຮົົາຕ້ອ້ ງມີອີ າຍຸຈຸ ັກັ ປີີ ຈຶ່່�ງສາມາດສືບື ພັັນໄດ້?້ ຫຼໍ່່��ລ້ຽ້ ງອະສຸຸຈິຈິ ະສົ່່�ງຜ່່ານທໍ່່�ສົ່່�ງປັັດສະວະ ທີ່່�ຢູ່່�ໃນອົົງ ຍ້້ອນຫຍັງັ ? ຄະຊາດ ໃນເວລາຫຼັ່�ງນໍ້້�າລ້້ຽງອະສຸຸຈິິ. - ເປັນັ ຫຍັງັ ມັັນຈຶ່່�ງມີີຄວາມສໍາໍ ຄັັນທີ່່�ຕ້້ອງໄດ້ຮ້ ຽນກ່ຽ່ ວ - ຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຸຈິິຈະເຂົ້້�າໄປຮ່າ່ ງກາຍຂອງເພດຍິງິ ໂດຍ ກັັບການສືືບພັນັ ໃນຕອນນີ້້� ຢູ່່�ໃນຊ່່ວງອາຍຸຸຂອງນັັກ ຜ່່ານທາງຊ່່ອງຄອດ, ປາກມົດົ ລູກູ ແລະ ມົົດລູູກ ຊຶ່່�ງ ຮຽນ? ຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຸຈິິຈະລອຍຜ່່ານມົດົ ລູູກ ແລະ ເຂົ້້�າໄປທໍ່່� ສົ່່�ງໄຂ່່. 2) ໃຫ້ນັກຮຽນ 2-3 ຄນົ ແລກປ່ຽນຄວາມຄດິ ເຫັນ. - ໃນເວລາດຽວກັນັ ຈຸລຸ ັງັ ໄຂ່ຈ່ ະເຄື່່�ອນທີ່່�ອອກຈາກຮວຍ ໄຂ່່ ແລະ ເຄື່່�ອນທີ່່�ຜ່າ່ ນທໍ່່�ສົ່່�ງໄຂ່່ອອກມາຫາມົົດລູກູ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ັນອນື່ ເມື່່�ອມີອີ ະສຸຸຈິິ ແລະ ໄຂ່່ ເຄື່່�ອນທີ່່�ມາພົບົ ກັັນຢູ່່�ທໍ່່�ສົ່່�ງ ນໍາ ໃຫ້ຄູຂຽນຄາໍ ຖາມດ້ານເທິງໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນ ໄຂ່ຈ່ ະເກີດີ ການປະຕິສິ ົນົ ທິິທັັນທີີ (ຈະມີີແຕ່ຈ່ ຸຸລັັງອະ ສນົ ທະນາເປັນຄ.ູ່ ເມອ່ື ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂັ້ນອນ່ື ແລວ້ ໃຫ້ ກບັ ຄນື ມາຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນສງ່ິ ທຕ່ີ ນົ ເອງຮ.ູ້ ສຸຈຸ ິພິ ຽງຕົວົ ດຽວເທົ່່�ານັ້້�ນທີ່່�ສາມາດເຈາະເຂົ້້�າຈຸລຸ ັງັ ໄຂ່່ ເພີ່່�ນເອີ້້�ນວ່າ່ ການປະຕິິສົົນທິິ ສ່ວ່ ນອະສຸຈຸ ິທິ ີ່່�ເຫຼືື�ອກໍ່່� ຈະຕາຍໄປ). 68 ໖໘

- ຖ້້າບໍ່່�ມີີຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຈຸ ິິ ປະຕິິສົນົ ທິກິ ັບັ ໄຂ່່ຢູ່່�ໃນທໍ່່�ສົ່່�ງໄຂ່,່ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) 9 ມົດົ ລູກູ ທີ່່�ມີເີ ຍື່່�ອຫຸ້້�ມທີ່່�ສ້າ້ ງຂຶ້້�ນມາຮອງຮັບັ ລູກູ ຈະສະ ຫຼຼາຍໄປ, ສິ່່�ງເຫຼົ່�ານີ້້�ຈະອອກມາຈາກຮ່າ່ ງກາຍຜ່່ານ 4. ອະທິບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງຂະບວນການສືບື ພັນັ ທາງຊ່່ອງຄອດ ເອີ້້�ນວ່າ່ ການເປັັນປະຈໍໍາເດືືອນ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ກມຸ່ ແລະ ໃຊບ້ ດັ ຄາໍ ສບັ - ໃນກໍລໍ ະນີທີີ່່�ໄຂ່ໄ່ ດ້ປ້ ະຕິສິ ົນົ ທິແິ ລ້ວ້ ຈະພັດັ ທະນາກາຍ ທີມ່ ຊີ ືຂ່ ອງອະໄວຍະວະສືບພນັ ຈາກຊ່ົວໂມງທີ 1 ບດັ ມາເປັນັ ລູກູ ແລ້ວ້ ເຄື່່�ອນທີ່່�ໄປຝັັງຕົົວຢູ່່�ມົດົ ລູູກ ເວລາ ຄໍາສບັ ແລະ ບດັ ນຍິ າມທ່ີໄດ້ສາ້ ງຂ້ຶນໃໝ່. ນັ້້�ນການຖືພື າໄດ້ເ້ ລີ່່�ມຕົ້້�ນຂຶ້້�ນ. 2) ນັກຮຽນເອົາບັດຄໍາສັບໃໝ່ (ການຫຼັ່ງນ້ໍາລ້ຽງອະສຸຈິ, ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ການເປັນປະຈາໍ ເດືອນ, ການປະຕິສນົ ທິ ແລະ ການຖື ພາ) ຂວ້ໍາໜາ້ ລົງໃສກ່ າງໂຕະ. ສ່ວນບດັ ຄາໍ ສບັ ນິຍາມ ຄູສັງເກດນັກຮຽນໃນຂະນະທີ່ເອົາມືຊີ້ໃສ່ຊ່ືແຕ່ລະ ແລະ ບດັ ຊຂ່ື ອງພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງການສບື ພນັ ຈາກ ພາກສ່ວນຂອງຮູບອະໄວຍະວະສືບພນັ ຖາ້ ນັກຮຽນຄນົ ຊົວ່ ໂມງທີ 1. ແມ່ນໃຫ້ປນ່ີ ໜ້າຂນ້ຶ ແລະ ວາງໄວ້ຂອບ ຍັງຊ້ບີ ໍ່ຖືກຕ້ອງ ຄູໃຫກ້ ານຊວ່ ຍເຫອຼື ທນັ ທີ. ໂຕະ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຜດັ ປຽ່ ນກນັ ຫບັຼ ຕາ ແລະ ເອາົ ມວື າງ ຄາໍ ສບັ ທຢ່ີ ກູ່ າງໂຕະ ຈາກນນ້ັ , ນກັ ຮຽນຕອ້ ງປະຕິບດັ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັນ້ ອືນ່ ດັ່ງລມຸ່ ນ:້ີ ນໍາ ໃຫເ້ ລອື ກເອາົ ນກັ ຮຽນຄນົ ໜງຶ່ ຜູ້ທີ່ສາມາດອາ່ ນໄດດ້ ີ ເພືອ່ - ອ່າ່ ນຄໍາໍ ສັບັ . ນາໍ ພາກດິ ຈະກາໍ ແລະ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 4. ໃນ - ອະທິິບາຍຄໍາໍ ສັບັ ຕາມຄວາມເຂົ້້�າໃຈຂອງຕົນົ ເອງ. ຂະນະທີ່ນັກຮຽນຄົນອ່ືນໆຕ້ອງໄດ້ຕິດຕາມຢູ່ໃນແຜນວາດ. - ຊອກຫາ ແລະ ອ່່ານ ບັັດຄໍາໍ ສັັບນິິຍາມທີ່່�ຖືກື ຕ້ອ້ ງ. ເມ່ອື ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອື່ນແລວ້ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂ້ນັ ປ.4 - ຊອກຫາບັດັ ຊື່່�ຂອງອະໄວຍະວະສືບື ພັນັ ທັັງໝົດົ ທີ່່� ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນປະຕິບດັ ກິດຈະກໍາເປນັ ຄູ່ຕາມເພດ ເພື່ອ ກ່່ຽວຂ້ອ້ ງກັັບຄໍໍາສັັບນັ້້�ນ. ອະທບິ າຍການສືບພັນຕາມຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ຄູຟງັ ການອະທບິ າຍ. 3) ຄູ ແລະ ນັກຮຽນເຮັດໜຶງ່ ຕວົ ຢາ່ ງຮວ່ ມກນັ ໂດຍໃຫ້ຄູ ສາທດິ ໃຫເ້ ບິງ່ ເຊ່ັນ: 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ສາ້ ງບດັ - ຄູູເລືືອກບັັດຄໍາໍ ສັບັ “ການປະຕິິສົົນທິ”ິ . ຄໍາສັບຕມ່ື ອກີ ຊງ່ຶ ນກັ ຮຽນສາມາດໃຊ້ຂໍ້ມູນຢູໃ່ ນປ້ຶມ - ຄູອູ ະທິບິ າຍ ການປະຕິິສົົນທິິ “ການປະຕິສິ ົນົ ທິເິ ກີດີ ແບບຮຽນ. ນັກຮຽນແຕ່ລະຄົນໃນກ່ມຸ ຕອ້ ງສາ້ ງບັດຄາໍ ຂຶ້້�ນ ເມື່່�ອເລວາຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຈຸ ິຈິ າກເພດຊາຍເຂົ້້�າໄປໃນ ສບັ ຢາ່ ງໜ້ອຍໜ່ຶງບັດ ບັດຄໍາສບັ ຕາ່ ງໆຕອ້ ງສ້າງຈາກ ຈຸຸລັງັ ໄຂ່່ຂອງເພດຍິິງຢູ່່�ໃນທໍ່່�ສົ່່�ງໄຂ່ຂ່ ອງເພດຍິິງ”. ຄໍາສບັ ເຫາ່ົຼ ນ:້ີ - ຄູູຊອກຫາບັັດຄໍໍາສັັບນິິຍາມທີ່່�ຖືກື ຕ້້ອງ ແລະ ອ່າ່ ນ - ການຫຼັ່�ງນ້ໍໍ�າລ້້ຽງອະສຸຈຸ ິິ. ບັດັ ຄໍາໍ ສັັບນັ້້�ນ. - ການເປັນັ ປະຈໍໍາເດືອື ນ. - ຄູຊູ ອກຫາບັດັ ຊື່່�ຂອງອະໄວຍະວະສືບື ພັນັ ທີ່່�ກ່ຽ່ ວຂ້ອ້ ງ - ການປະຕິິສົນົ ທິິ. ເຊັ່່�ນ: ຈຸລຸ ັງັ ອະສຸຸຈິິ, ຈຸຸລັງັ ໄຂ່,່ ທໍ່່�ສົ່່�ງໄຂ່.່ .. - ການຖືືພາ. 4) ນກັ ຮຽນຜດັ ປຽ່ ນກນັ ຈບັ ຄບູ່ ດັ ຄາໍ ສບັ , ບດັ ຄາໍ ສບັ ນຍິ າມ 5) ນກັ ຮຽນຕອ້ ງຂຽນຄາໍ ສັບດ້ານເທິງນ້ີ ໃສເ່ ຈ້ຍໜ່ງຶ ໃບ ແລະ ບັດຊ່ືຂອງອະໄວຍະວະສບື ພນັ ທີ່ກ່ຽວຂອ້ ງ. ແລະ ຂຽນນິຍາມ ຫຼື ຄາໍ ອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງ ຄາໍ ສບັ ນນ້ັ ໃສເ່ ຈຍ້ ອກີ ແຜນ່ ໜງ່ຶ ຕາ່ ງຫາກ ໂດຍຂຽນເປນັ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ພາສາຄາໍ ເວົ້າຂອງນັກຮຽນເອງ. ຄູສັງເກດນັກຮຽນໃນເວລາທ່ີຜັດປ່ຽນກັນຈັບຄູ່ບັດຄໍາ 6) ຈາກນນ້ັ , ນັກຮຽນຕ້ອງອ່ານຄາໍ ສບັ ແລະ ນຍິ າມຂອງ ສບັ ໂດຍໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນ ເພື່ອໃຫ້ຄະແນນແກ່ ມັນໃຫ້ນກັ ຮຽນສ່ວນທີ່ເຫຼອື ໃນກມຸ່ ຟງັ , ນກັ ຮຽນສ່ວນ ນັກຮຽນ. ທເ່ີ ຫືອຼ ສາມາດຕັງ້ ຄາໍ ຖາມ ແລະ ດດັ ປບັ ນິຍາມ ຖ້າ ເຫນັ ວາ່ ມນັ ຍງັ ບໍ່ຊດັ ເຈນ. ໖໙ 69

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ບຸ (5 ນາທີີ) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄາໍ ສບັ , ນຍິ າມ ແລະ ຊຂ່ື ອງອະໄວ ຍະວະສບື ພນັ ທກ່ີ ຽ່ ວຂອ້ ງ ແລະ ໃນແຕລ່ ະຄັ້ງນັກຮຽນສ່ວນທ່ີ ເຫອືຼ ປະຕິບດັ ດ່ັງນີ:້ - ໃຫ້ຍ້ ົກົ ໂປ້ມ້ ືື () ຂຶ້້�ນຖ້້າເຫັັນດີີ. 9 - ເອົາົ ໂປ້ມ້ ືືລົງົ () ຖ້າ້ ບໍ່່�ເຫັັນດີີ. - ສໍາໍ ລັບັ ນັກັ ຮຽນທີ່່�ເອົາົ ໂປ້ມ້ ືລື ົງົ ຕ້ອ້ ງອະທິບິ າຍຄໍາໍ ຕອບ ແລະ ເຫດຜົົນ. ໝາຍເຫດ: ສໍາລບັ ນກັ ຮຽນຊົນເຜົ່າ: ສໍາລັບນັກຮຽນທເ່ີ ປນັ ຊນົ ເຜ່ົາ ໃຫຄ້ ຫູ າຜທູ້ ຮ່ີ ພູ້ າສາເຜາ່ົ ເພອ່ື ຊວ່ ຍແປ ແລະ ບອກກຽ່ ວ ກບັ ຄໍາສັບທ່ເີ ຂົາເຈ້ົາຍັງບເ່ໍ ຂົ້າໃຈ ເຊນ່ັ : ລະບບົ ສບື ພນັ ເພດຊາຍ, ລະບບົ ສບື ພນັ ເພດຍິງ, ອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ຄາໍ ສບັ ທເ່ີ ປນັ ຊື່ຂອງອະໄວຍະວະເພດ ຫືຼ ທ່ອງ ຄາໍ ສັບຫຼາຍໆຄ້ັງ ເພ່ອື ຄວາມຈ່ືຈໍາ ແລະ ເຂ້ົາໃຈ. 70 ໗໐

ບົົດທີີ 10 ການເຕີບີ ໃຫຍ່່ຂອງຮ່່າງກາຍຄົົນເຮົົາ ເວລາ 2 ຊົ່�່ວໂມງ I. ຈຸຸດປະສົົງ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 10 ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ໄວໜຸ່ມ ເປັນຊວ່ ງໄລຍະລະຫວາ່ ງໄວຊອນບ່າວ/ສາວ 1. ແຕມ້ ແຜນວາດສະແດງການປຽ່ ນແປງຕາ່ ງໆຂອງ ແລະ ໄວຜໃູ້ ຫຍ.່ ໄວຊອນບ່າວ/ສາວ ເປນັ ຊ່ວງທ່ລີ ັກ ຮ່າງກາຍເພດຍິງ ແລະ ຊາຍ ເມື່ອກາ້ ວເຂົ້າສໄູ່ ວ ສະນະທາງດາ້ ນຮ່າງກາຍ ແລະ ທາງດ້ານເພດຂອງ ໜມຸ່ . ເດັກເລີ່ມເຕີບໃຫຍ່ເຕມັ ທ.່ີ 2. ສະແດງໃຫ້ເຫັນທກັ ສະຄວາມປອດໄພຂອງຕນົ ເອງເມອ່ື ນກັ ຮຽນຕກົ ຢໃູ່ ນສະຖານະການທບ່ີ ປ່ໍ ອດ 2. ການປ່ຽນແປງຮ່າງກາຍຂອງເດັກຍງິ ຈະເລມ່ີ ແຕອ່ າຍຸ ໄພ. 9-14 ປີ, ພາຍນອກຮາ່ ງກາຍຈະສງັ ເກດເຫນັ ເຕ້ົານົມ ໃຫຍ່ຂຶນ້ , ກະໂພກກວ້າງຂນຶ້ ແລະ ມຂີ ົນເກດີ ຂນຶ້ ຕາມ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ອະໄວຍະວະເພດແລະແຂນ-ຂາ,ເຫືອ່ ເລີ່ມຫາຼ ຍຂຶນ້ , ມກີ ່ນິ ໂຕ, ມີສວິ , ຮ່າງກາຍຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່າງວອງໄວ, 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ຮວຍໄຂເ່ ລມ່ີ ມກີ ານຕກົ ໄຂ່ ແລະ ເລມ່ີ ເປນັ ປະຈາໍ ເດອື ນ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາ. ຄງ້ັ ທາໍ ອິດ. 2. ນໍາໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນລຸ່ມນີ້ ເພອ່ື ປະເມນີ 3. ການປຽ່ ນແປງຮາ່ ງກາຍຂອງເດກັ ຊາຍຈະເລມ່ີ ແຕອ່ າຍຸ ນັກຮຽນ. 10-15 ປ,ີ ກາ້ ມຊນ້ີ ເພມ່ີ ຂນ້ຶ ແລະ ແຂງແຮງຂນຶ້ ; ບາ່ ໄຫ່ຼ ແລະ ໜາ້ ເອິກກວາ້ ງອອກ; ມີຂົນປ່ງົ ຕາມອະໄວ ສະແດງໃຫ້ເຫັນທັກສະຄວາມປອດໄພ ຍະວະເພດ, ໃບໜາ້ , ແຂນ-ຂາ ແລະ ມຂີ ນົ ຂແ້ີ ຮ;້ ສຽງ ເລມີ່ ແຕກ, ຄໍຫອຍໃຫຍ່, ມສີ ວິ , ຮ່າງກາຍຂະຫຍາຍ ຄະແນນ ຂອງຕົນເອງເມືອ່ ນກັ ຮຽນຕກົ ຢໃູ່ ນສະຖາ ຕວົ ຢ່າງວອງໄວ; ໜວ່ ຍອັນທະເລ່ີມຜະລດິ ອະສຸຈິ ຈະ ນະການທີ່ບ່ປໍ ອດໄພ ມີການຫັ່ງຼ ນ້ໍາເຊ້ືອອອກ (ການຝັນປຽກ). ສະແດງໃຫ້ເຫັນທັກສະຄວາມປອດໄພຢູ່ 4. ການປຽ່ ນແປງທາງອາລມົ ຈດິ ທັງເດກັ ຍງິ ແລະ ຊາຍ ຢູ່ໃນໄລຍະຊອນບາ່ ວ-ຊອນສາວມີ: ອາລົມປຽ່ ນແປງ ໃນການສະແດງບດົ ບາດສມົ ມດຸ ເມອ່ື ນກັ ໄວ; ຢາກຮ້ຢູ າກລອງ ແລະ ມຄີ ວາມສຽ່ ງ, ພະຍາຍາມ ຮບັ ຮູ້ ແລະ ເຂາ້ົ ໃຈຕນົ ເອງ; ເລມ່ີ ຮສູ້ ກຶ ເຖງິ ຄວາມດງຶ ດດູ 3 ຮຽນຕົກຢ່ໃູ ນສະຖານະການທ່ບີ ່ປໍ ອດໄພ ທາງເພດ; ຄວາມຮສູ້ ກຶ ເປນັ ກງັ ວນົ ກຽ່ ວກບັ ການປຽ່ ນແປງ ແລະ ສາມາດອະທບິ າຍເຖງິ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ເວລາກ້າວຂ້ນຶ ເປນັ ຜໃູ້ ຫຍ່ ແລະ ການພົວພນັ ກັບໝູ່ ເພືອນຫຼາຍຂນຶ້ . ເວລາບປ່ໍ ອດໄພ ພອ້ ມທງັ ສາມາດສະເໜີ ແຜນຄວາມປອດໄພຂອງຕນົ ເອງໄດ.້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນທັກສະຄວາມປອດໄພ 2 ຢໃູ່ ນການສະແດງບດົ ບາດສມົ ມດຸ ເມອ່ື ນກັ ຮຽນຕກົ ຢໃູ່ ນສະຖານະການທບ່ີ ປ່ໍ ອດໄພ. IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ທກັ ສະຄວາມປອດໄພຢູ່ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ປ້ຶມແບບຮຽນ, ເຈຍ້ ແຜນ່ ໃຫຍ່ ຫືຼ ເຈ້ຍ A4, ບິກເຝີດ. 1 ໃນການສະແດງບດົ ບາດສມົ ມດຸ ເມອ່ື ນກັ ຮຽນຕົກຢ່ໃູ ນສະຖານະການທ່ບີ ່ປໍ ອດໄພ 2. ຊ່ວົ ໂມງທີ 2: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ເຈ້ຍແຜ່ນນອ້ ຍ, ບິກເຝດີ ແລະ ກ່ອງ/ກັບເຈຍ້ . ໂດຍໄດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍເຫອືຼ ຈາກຄນົ ອນ່ື . ບ່ສໍ າມາດສະແດງໃຫ້ເຫັນທັກສະຄວາມ 0 ປອດໄພຢູ່ໃນການສະແດງບົດບາດສົມ V. ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ມດຸ ເມອ່ື ນກັ ຮຽນຕກົ ຢໃູ່ ນສະຖານະການ ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 1 ທບ່ີ ປ່ໍ ອດໄພ. ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ໗໑ 71

1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຈບັ ຄສູ່ ນົ ທະນາ ໃນສງ່ິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ 2) ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ . ແອນ້ອຍມກີ ານພດັ ທະນາແນວໃດ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂັ້ນອື່ນ - ແອນ້້ອຍເກີດີ ໃໝ່ເ່ ປັັນລັັກສະນະຄືແື ນວໃດ? ພວກ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສບື ຕປ່ໍ ະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ເພອ່ື ຂຽນລາຍ ເຂົາົ ສາມາດເຮັດັ ຫຍັງັ ໄດ້ແ້ ດ່່? ການທງັ ໝດົ ກຽ່ ວກບັ ຄວາມແຕກຕາ່ ງ ໃນເວລາທນ່ີ ກັ ຮຽນເລມ່ີ - ຫຼັັ�ງຈາກ 1 ປີີ ຮ່າ່ ງກາຍຂອງແອນ້ອ້ ຍມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງ ເຂາ້ົ ໂຮງຮຽນທາໍ ອດິ ກບັ ປະຈບຸ ນັ . ໃຫຂ້ ຽນລາຍການຄວາມແຕກ ແນວໃດ? ຕາ່ ງກ່ຽວກບັ ຮບູ ຮ່າງລັກສະນະຂອງຕົນເອງ, ການປຽ່ ນແປງ - ເມື່່�ອໃດຮ່າ່ ງກາຍຂະຫຍາຍຕົົວເຕັັມທີ່່�? ຂອງຮາ່ ງກາຍ, ທັກສະ ແລະ ກິດຈະກໍາຕາ່ ງໆໃນປັດຈບຸ ນັ ນ້ີ - ເມື່່�ອໃດຮ່າ່ ງກາຍເຮົົາຢຸຸດການຂະຫຍາຍຕົົວ ແລະ ທຽບໃສ່ແຕ່ກອ່ ນ. ເມືອ່ ຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂນັ້ ອື່ນແລ້ວ ໃຫ້ 10 ການປ່່ຽນແປງ? ກບັ ຄນື ມາຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບລາຍການຂອງ 2) ໃຫ້ນກັ ຮຽນອາສາສະໝັກ 2-3 ຄົນ ລກຸ ຂຶ້ນຕອບ. ຕົນເອງກບັ ນັກຮຽນຄົນອືນ່ . 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ເຮາົ ຈະມາຮຽນກຽ່ ວກບັ ການປຽ່ ນແປງ 3) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນຄດິ ແລະ ບອກ 1 ຢາ່ ງຕໜ່ໍ ຶງ່ ຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ຮ່າງກາຍນບັ ແຕ່ເດກັ ນ້ອຍຈນົ ເຖິງຜູໃ້ ຫຍ.່ ລມຸ່ ນ້:ີ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂນັ້ ອ່ືນ - ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງຫຍັັງແດ່່ ທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັັບເພດຊາຍ ນາໍ ໃຫ້ນັກຮຽນປະຕບິ ັດກດິ ຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ເພື່ອຂຽນລາຍງານ ເທົ່່�ານັ້້�ນ? ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ກຽ່ ວກັບລກັ ສະນະ, ຮບູ ຮາ່ ງ ແລະ ທກັ ສະຂອງແອນອ້ ຍ ແລະ - ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງຫຍັງັ ແດ່ທ່ ີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນກັັບເພດຍິງິ ເທົ່່�າ ສງ່ິ ທແ່ີ ອນອ້ ຍສາມາດເຮັດໄດ້ ແລະ ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ.້ ເມື່ອ ນັ້້�ນ? ຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄືນມາຂັນ້ ປ.4 ແລະ - ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງຫຍັງັ ແດ່ທ່ ີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັບັ ທັງັ ເພດຊາຍ ໃຫ້ນັກຮຽນປຽບທຽບລາຍການຂອງຕົນເອງກັບນັກຮຽນຄົນ ແລະ ເພດຍິິງໃນຊ່່ວງໄວຊອນບ່່າວ/ສາວ? ອ່ືນ. 4) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ແລກປຽ່ ນໜງ່ຶ ຕວົ ຢາ່ ງທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ກັບເພດຊາຍເທ່ົານ້ັນ, ໜ່ຶງຕົວຢາ່ ງທ່ີເກດີ ຂນຶ້ ກບັ ເພດ ຍງິ ເທ່າົ ນ້ັນ ແລະ ເກີດຂ້ຶນກບັ ທງັ ເພດຍິງ ແລະ ຊາຍ. 1. ຄົ້້�ນຄວ້າ້ ຄວາມແຕກຕ່່າງທາງດ້າ້ ນຮ່່າງກາຍຂອງ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ເດັກັ ນ້ອ້ ຍ ແລະ ຜູ້້�ໃຫຍ່່ 2. ແຕ້ມ້ , ຂຽນຄໍາໍ ສັບັ ການປ່່ຽນແປງທາງດ້າ້ ນຮ່່າງກາຍ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາໃນກຸ່ມເພດດຽວກນັ : ແລະ ອາລົົມຈິດິ ທີ່່ເ� ກີດີ ຂຶ້້�ນໃນຊ່່ວງໄວຊອນບ່່າວ/ສາວ. - ຕອນນີ້້� ນັັກຮຽນຕ່່າງຈາກຕອນທີ່່�ນັກັ ຮຽນເລີ່່�ມເຂົ້້�າ ໂຮງຮຽນຄັ້້�ງທໍາໍ ອິິດແນວໃດ? 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ການປຽ່ ນແປງທາງຮາ່ ງ - ຮ່່າງກາຍຂອງນັັກຮຽນ ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແນວໃດນັັບແຕ່່ ກາຍ ແລະ ທາງອາລມົ ຈິດຢ່ໃູ ນປຶ້ມແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 1. ເຂົ້້�າຮຽນ ປ.1 ຈົນົ ເຖິງິ ປັດັ ຈຸບຸ ັນັ ? (ນໍ້້�າໜັກັ , ລວງສູງູ ) - ພາກສ່່ວນໃດຂອງຮ່າ່ ງກາຍ ທີ່່�ນັກັ ຮຽນສັງັ ເກດເຫັນັ 2) ຄໃູ ຫ້ນັກຮຽນແຍກເປັນກມຸ່ ນັກຮຽນຍິງ ແລະ ກມຸ່ ນັກ ແລະ ຮູ້້�ສຶກຶ ວ່າ່ ມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງ? ຮຽນຊາຍ ເພື່ອປະຕບິ ັດກດິ ຈະກໍາ ດັ່ງລມຸ່ ນ:ີ້ - ຮ່່າງກາຍຂອງພວກເຮົົາມີກີ ານປ່ຽ່ ນແປງ ເມື່່�ອເຕີບີ - ໃຫ້ກ້ ຸ່່�ມນັກັ ຮຽນຍິງິ ແຕ້ມ້ ແຜນວາດຂອງຮ່າ່ ງກາຍຂອງ ໃຫຍ່ຂ່ ຶ້້�ນ, ຢູ່່�ໃນລະບົບົ ສືບື ພັນັ ຂອງເຮົາົ ເດຈະມີກີ ານ ເພດຍິິງ ແລະ ໃຫ້ກ້ ຸ່່�ມນັກັ ຮຽນຊາຍແຕ້້ມແຜນວາດ ປ່່ຽນແປງຫຍັັງ? ຂອງຮ່່າງກາຍຂອງເພດຊາຍ. - ຮ່່າງກາຍຂອງເພດຍິິງ ແລະ ເພດຊາຍ ມີກີ ານປ່ຽ່ ນ - ໃຫ້້ກ່າ່ ຍເອົາົ ຂໍ້້�ມູນູ ການປ່ຽ່ ນແປງ ທາງດ້າ້ ນຮ່າ່ ງກາຍ ແປງແນວໃດ, ຄືກື ັນັ ບໍ່່� ຫຼືື� ແຕກຕ່່າງກັັນ? ແລະ ອາລົມົ ຈິດິ ຢູ່່�ໃນປຶ້້�ມແບບຮຽນຂໍ້້�ທີີ 1 ໃສ່ຮ່ ູບູ ທີ່່�ນັກັ ຮຽນແຕ້ມ້ ພ້ອ້ ມທັງັ ຂີດີ ລູກູ ສອນໃສ່່ ເຊັ່່�ນ: ສໍາໍ ລັບັ ກຸ່່�ມ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ນັກັ ຮຽນຍິງິ ໃຫ້ກ້ ່າ່ ຍເອົາົ ຂໍ້້�ມູນູ ສໍາໍ ລັບັ ການປ່ຽ່ ນແປງ ຕ່າ່ ງໆທີ່່�ເກີີດຂຶ້້�ນກັບັ ເພດຍິງິ ເທົ່່�ານັ້້�ນ ແລະ ສໍາໍ ລັັບ ສງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍແນະ ກຸ່່�ມເພດຊາຍໃຫ້ກ້ ່າ່ ຍເອົາົ ຂໍ້້�ມູນູ ສໍາໍ ລັບັ ການປ່ຽ່ ນແປງ ນາໍ ກຽ່ ວກັບການປຽ່ ນແປງທາງດ້ານຮ່າງກາຍຍິງ-ຊາຍ. ຕ່າ່ ງໆ ທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັບັ ກຸ່່�ມເພດຊາຍເທົ່່�ານັ້້�ນ. 72 ໗໒

ຕົົວຢ່່າງ: ໃບໜ້າ້ ເລີ່່�ມມີສີ ິວິ ເກີດີ ຂຶ້້�ນ... ທເີ່ ລ່ມີ ເຂົາ້ ໂຮງຮຽນ ຂ້ນັ ປ.1 ເມອື່ ຄສູ າໍ ເລັດການສອນຂັ້ນ 10 ອ່ນື ແລວ້ ໃຫກ້ ັບຄືນມາ ຂນັ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນປຽບທຽບ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ລາຍການຂອງຕນົ ເອງກບັ ນັກຮຽນຄນົ ອ່ືນ. ຄສູ ງັ ເກດການແຕມ້ ແຜນວາດ ແລະ ໝາຍລກູ ສອນຂດີ ໃສພ່ າກສວ່ ນຕາ່ ງໆທມ່ີ ກີ ານປຽ່ ນແປງວາ່ ມຄີ ວາມຖກື ຕອ້ ງ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີີ) ຖ້າຫາກນັກຮຽນກຸ່ມໃດຍັງບ່ໍເຂ້ົາໃຈໃຫ້ຄູຕ້ອງຊ່ວຍອະທິ ບາຍນກັ ຮຽນທນັ ທ.ີ 3. ຄວາມປອດໄພຂອງຕົົນເອງ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ 1) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ເມອ່ື ຮາ່ ງກາຍຂອງເຮາົ ປຽ່ ນແປງ ແລະ ເລມ່ີ ຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ກາຍເປນັ ຜູ້ໃຫຍ.່ ພວກເຮາົ ຈະ ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາ ແລກປ່ຽນຄວາມຄິດ, ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ມີຄວາມອດິ ສະຫຼະຫຼາຍຂຶ້ນ. ຈາກນນັ້ , ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ ໃນແຜນວາດ ແລະ ແລກປຽ່ ນແຜນວາດລະຫວາ່ ງກ່ມຸ ຍງິ - ສນົ ທະນາ ຕາມຄໍາຖາມດັງ່ ລຸ່ມນີ້: ຊາຍດງ່ັ ນ້:ີ - ສິ່່�ງທີ່່�ຄູອູ ະທິບິ າຍໄປນັ້້�ນ ມັັນມີຄີ ວາມໝາຍວ່າ່ ແນວ ໃດ? - ໃຫ້ປ້ ຽບທຽບຮ່າ່ ງກາຍຕົນົ ເອງ ກັບັ ແຜນວາດຂອງເພດ - ສິ່່�ງໃດແດ່່ ທີ່່�ນັັກຮຽນອະນຸຍຸ າດໃຫ້້ເຮັັດໄດ້້ໃນຕອນ ກົົງກັນັ ຂ້້າມ ມີີອະໄວຍະວະຫຍັງັ ແດ່່ທີ່່�ຄືກື ັນັ ແລະ ນີ້້� ແລະ ສິ່່�ງໃດແດ່ທ່ ີ່່�ນັກັ ຮຽນບໍ່່�ອະນຸຍຸ າດໃຫ້ເ້ ຮັດັ ໃນ ຕ່່າງກັນັ ? ຕອນອາຍຸຸ 5 ປີ?ີ - ອິິດສະຫຼຼະໃໝ່ອ່ ັນັ ໃດທີ່່�ນັກັ ຮຽນມີ?ີ - ນັັກຮຽນຮູ້້�ສຶຶກແນວໃດ ກ່ຽ່ ວກັັບການປ່ຽ່ ນແປງຂອງ - ມັນັ ມີຄີ ວາມໝາຍຄວາມສໍາໍ ຄັນັ ແນວໃດ ຕໍ່່�ຄວາມປອດ ຮ່າ່ ງກາຍ? ໄພຂອງນັັກຮຽນເອງ? ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 2 2) ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫັນຮວ່ ມກນັ . 3) ໃຫ້ນກັ ຮຽນເບ່ິງປມ້ຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 2 ແລະ ອ່ານ 3 ຂ້ໍ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) ຂອງຄວາມປອດຂອງຕົນເອງໄປພ້ອມໆກນັ : 1) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນສນົ ທະນາເປັນຄູ່ ດ່ັງລມຸ່ ນ:ີ້ ຂໍ້ທີ 1: ເຮົາທກຸ ຄົນມສີ ດິ ທີ່ຈະຮສູ້ ຶກປອດໄພກັບບຸກ - ກິດິ ຈະກໍາໍ ປະຈໍາໍ ວັນັ ຕ່າ່ ງໆຕອນຍັງັ ນ້ອ້ ຍ ແລະ ປັດັ ຈຸຸ ບັນັ ຕ່່າງກັັນແນວໃດ? (ການໄປມາ, ການກິນິ ເຂົ້້�າ, ຄົນອ່ື ນໆ. ອາບນໍ້້�າ, ແຕ່່ງຕົົວ, ການເວົ້້�າຈາກັັບຄົົນອື່່�ນ ແລະ ຂນ້ໍ ສ້ີ ອນໃຫຮ້ ວູ້ າ່ ພວກເຂາົ ມສີ ດິ ທຈ່ີ ະຮສູ້ ກຶ ປອດໄພ ການພົວົ ພັນັ ອື່່�ນໆ). - ຄວາມຮູ້້�ສຶກຶ ຕອນຍັງັ ນ້້ອຍ ແລະ ປັດັ ຈຸບຸ ັນັ ຕ່່າງກັັນ ແລະ ປາສະຈາກຄວາມຢ້ານ ແລະ ການຂມ່ົ ຂໃູ່ ດໆ ແນວໃດ? ໃນບອ່ ນທພ່ີ ວກເຮາົ ອາໄສຢ,ູ່ ຫນ້ິຼ ແລະ ຮຽນຮູ້ ແລະ - ມີຫີ ຍັງັ ແດ່ທ່ ີ່່�ປ່ຽ່ ນໄປໃນຊີວີ ິດິ ຂອງນັກັ ຮຽນໃນຄວາມ ບມ່ໍ ໃີ ຜມສີ ດິ ບງັ ຄບັ ໃຫພ້ ວກເຂາົ ເຮດັ ສງ່ິ ໃດສງ່ິ ໜງ່ຶ ທຮ່ີ ູ້ ເປັັນສ່ວ່ ນຕົວົ (ຮ່່າງກາຍ) ແລະ ສະຖານທີ່່�ສ່ວ່ ນຕົົວ ສຶກບ່ໍປອດໄພ ຫືຼ ບໍ່ເຕມັ ໃຈ. (ຫ້ອ້ ງນອນ, ຫ້ອ້ ງນໍ້້�າ...)? ຂທໍ້ ີ 2: ພວກເຮາົ ມສີ ດິ ປະຕເິ ສດ ຖ້າພວກເຮາົ ຮູສ້ ກຶ ບ່ໍ ປອດໄພ ຫຼື ບ່ໍເຕມັ ໃຈ. 2) ໃຫອ້ າສາສະໝກັ ຕາງໜາ້ 2-3 ຄູ່ ຂ້ຶນຕອບ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອື່ນ ຂໍນ້ ີ້ສອນໃຫເ້ ຮົາຮູ້ວາ່ ພວກເຮາົ ມສີ ິດທຈີ່ ະສະແດງ ຄວາມຮສູ້ ກຶ ຂອງຕົນເອງ ຖາ້ ຮສູ້ ຶກວ່າ ສ່ງິ ນັນ້ ມນັ ບຖ່ໍ ືກ ນາໍ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄາໍ ຖາມດາ້ ນເທງິ ນນ້ັ ໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຕອ້ ງ. ສບື ຕປ່ໍ ະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ເພອ່ື ຂຽນລາຍການທງັ ໝດົ ກຽ່ ວ ກດົ ຂທ້ໍ ີ 3: ບມ່ໍ ເີ ລອ່ື ງໃດທພ່ີ ວກເຮາົ ບ່ໍ ສາມາດບອກຜໃູ້ ຫຍ່ ກັບການລາໍ ລງົ ຊີວິດໃນປດັ ຈບຸ ັນ ແລະ ຕອນທເ່ີ ລ່ມີ ເຂົາ້ ໂຮງ ທເ່ີ ຮາົ ເຊອ່ື ໃຈໄດ້ ແລະ ສາມາດຮອ້ ງຂຄໍ ວາມຊ່ວຍເຫຼອື . ຮຽນທາໍ ອດິ . ໃຫຂ້ ຽນຄວາມແຕກຕ່າງກ່ຽວກບັ ຄວາມຮ້ສູ ຶກ, ຄວາມສາມາດ ແລະ ສ່ິງທີ່ນັກຮຽນອະນຍຸ າດໃຫເ້ ຮັດໄດໃ້ ນ ເຫດຜນົ ໜງ່ຶ ທເີ່ ດກັ ນອ້ ຍແລະໄວໜມຸ່ ບຍ່ໍ ອມບອກ ຕອນນີ້ ແລະ ສ່ງິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນບໍອ່ ະນຍຸ າດໃຫ້ເຮດັ ໄດ້ໃນຕອນ ສງ່ິ ທຖ່ີ ກື ທໍາຮາ້ ຍ ເພາະວ່າພວກເຮາົ ຢ້ານມນັ ເກີດບນັ ຫາ ຊຶ່ງໃນຂ້ໍນີິ້ຈະຊ່ວຍກະຕ້ນຸ ໃຫພ້ ວກເຮາົ ກ້າເວ້າົ ກັບ ຄນົ ທເ່ີ ຊອ່ື ໃຈ ເຖງິ ວາ່ ສງ່ິ ນນ້ັ ຈະເປນັ ເລອ່ື ງທຮ່ີ າ້ ຍແຮງ. 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາກຽ່ ວກບັ ຂຄ້ໍ ວາມປອດໄພຂອງ ໗໓ 73

ຕົນເອງ ດ່ງັ ລມຸ່ ນ:້ີ ປອດໄພ”, “ອດຶ ອັດ” ຫຼື “ຢ້ານ”. - ພວກເຮົາົ ຈະຮູ້້�ໄດ້ແ້ ນວໃດ ເມື່່�ອເວລາຮູ້້�ສຶກຶ ປອດໄພ? - ໃນຂໍ້້�ທີີ 2 ມີີຄວາມໝາຍວ່າ່ ແນວໃດ? ເວລາໃດ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຄວນປະຕິິເສດ? ສງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ກະຕນຸ້ ໃຫ້ - ນັັກຮຽນຈະປະຕິເິ ສດແບບໃດ? (ໃຫ້້ນັັກຮຽນ 1-2 ນກັ ຮຽນອະທບິ າຍຄວາມຮສູ້ ກຶ ຂອງພວກເຂາົ ຢໃູ່ ນສະຖາ ນະການຕາ່ ງໆ. ລຸກຸ ຂຶ້້�ນສາທິດິ ໃຫ້້ເບິ່່�ງ). - ຜູ້້�ໃຫຍ່ຄ່ ົນົ ໃດທີ່່�ນັກັ ຮຽນສາມາດເຊື່່�ອຖືືໄດ້້? - ໃຜທີ່່�ນັກັ ຮຽນຈະລົມົ ນໍາໍ ເມື່່�ອເວລານັັກຮຽນຮູ້້�ສຶກຶ ບໍ່່� 10 ປອດໄພ? ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອ່ືນ 4. ຫຼິ້້��ນບົົດບາດສົມົ ມຸດຸ ນໍາ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄໍາຖາມດາ້ ນເທງິ ໃສ່ກະດານ ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນ ສນົ ທະນາເປັນຄ.ູ ເມື່ອຄສູ ໍາເລັດການສອນຂັ້ນອ່ນື ແລ້ວ ໃຫ້ ຈະເເຮັດແນວໃດຖ້າຫາກວ່າ... ກບັ ຄນື ມາຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ . 1) ນັກຮຽນປະຕິບດັ ກິດຈະກາໍ ເປັນກມຸ່ ແລະ ເລອື ກເອາົ 5) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເປນັ ກຸ່ມລກຸ ຂຶນ້ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫັນ. ເຫດການໃດໜ່ງຶ ທີ່ມຢີ ໃູ່ ນປມຶ້ ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 4. ຊງ່ຶ ແຕ່ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 6) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນອ່ານ 3 ຄໍາຖາມກ່ຽວກບັ ຄວາມປອດ ລະກຸມ່ ຕອ້ ງໄດເ້ ລອື ກເອົາເຫດການໜງຶ່ ແລະ ວາງ ຂອງຕນົ ເອງໄພຢູດ່ າ້ ນລມຸ່ ຂອງຂ້ໍທີ 2 ຢ່ໃູ ນປ້ມຶ ແບບ ແຜນການຫນ້ິຼ ບດົ ບາດສມົ ມດຸ ທສ່ີ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມ ຮຽນ. ຖ້ານັກຮຽນເຫນັ ວ່າຕົນເອງ ຕກົ ຢໃູ່ ນສະຖານະ ປອດໄພຂອງຕົນເອງ ແລະ ການປະຕບິ ັດຕົວຈງິ ການ ການທເ່ີ ປນັ ຕາຢາ້ ນ ຫືຼ ບ່ໍປອດໄພ, ນັກຮຽນຕອ້ ງຖາມ ຫິ້ຼນບົດບາດສມົ ມດຸ ຕອ້ ງມີສງິ່ ເຫາຼົ່ ນ:ີ້ ຄໍາຖາມເຫຼາ່ົ ນ້ກີ ບັ ຕົນເອງ ຄ:ື - ສັນັ ຍານເຕືອື ນລ່ວ່ ງໜ້າ້ ຂອງຂ້ອ້ ຍ ເມື່່�ອຮູ້້�ສຶກຶ ບໍ່່�ປອດ - ສະຖານະການນີ້້�ເຮັດັ ໃຫ້້ຂ້້ອຍຮູ້້�ສຶກຶ ປອດໄພ ຫຼືື� ບໍ່່� ໄພຂອງຮ່່າງກາຍຂ້ອ້ ຍ (ໃຫ້ເ້ ບິ່່�ງຂໍ້້�ທີີ 3 ໃນປຶ້້�ມແບບ ປອດໄພ? ຮຽນ). - ຜູ້້�ປົກົ ຄອງຢູ່່�ທາງບ້້ານຮູ້້�ແລ້ວ້ ບໍ່່�ວ່າ່ ຂ້້ອຍຢູ່່�ໃສ? - ການສົົນທະນາທີ່່�ຊັດັ ເຈນໃນເວລາຮູ້້�ສຶກຶ ບໍ່່�ປອດໄພ - ມີຄີ ົນົ ຢູ່່�ແຖວນີ້້�ບໍ່່� ຖ້າ້ ຂ້ອ້ ຍຕ້ອ້ ງການຄວາມຊ່ວ່ ຍເຫຼືື�ອ? (ໃຫ້ເ້ ບິ່່�ງຂໍ້້�ທີີ 2 ໃນປຶ້້�ມແບບຮຽນ ຄໍາໍ ຖາມກ່່ຽວກັບັ 7) ຄູອະທິບາຍວາ່ ຖາ້ ຕອບ “ບໍ່” ຂອງຄາໍ ຖາມໃດໜງ່ຶ ໃນ ຄວາມປອດໄພຂອງຮ່າ່ ງກາຍຂ້້ອຍ). 3 ຄາໍ ຖາມນີ້ ຕ້ອງໄດເ້ ຮັດສງ່ິ ໃດສິ່ງໜງ່ຶ . - ການໃຊ້້ລະດັບັ ສຽງທີ່່�ເໝາະສົມົ ກັັບສະຖານະການ. 8) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນຄດິ ແລະ ຍກົ ຕົວຢາ່ ງສາໍ ລບັ ສງ່ິ ຕ່າງໆ - ຢ່າ່ ງໜ້້ອຍ 1 ວິທິ ີີ ທີ່່�ຈະເຮັດັ ໃຫ້້ຮູ້້�ສຶຶກປອດໄພຂຶ້້�ນ. ດ່ງັ ລຸ່ມນ:້ີ 2) ຂ້ັນຕອນການຫ້ຼິນບດົ ບາດສມົ ມດຸ : ໃຫ້ນັກຮຽນເລືອກ - ມີສີ ະຖານະການໃດແດ່ທ່ ີ່່�ນັັກຮຽນຮູ້້�ສຶກຶ ຢ້້ານ ແລະ ຫວົ ຂທ້ໍ ຈ່ີ ະສະແດງ, ສກຶ ສາເນອ້ື ໃນ, ກາໍ ນດົ ຕວົ ລະຄອນ ບໍ່່�ປອດໄພ? ທຈີ່ ະສະແດງບດົ ບາດສົມມຸດ. - ສະຖານະການມີີລັັກສະນະແບບໃດທີ່່�ບໍ່່�ປອດໄພ? 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນທເ່ີ ຫອືຼ ສງັ ເກດ. ພາຍຫັງຼ ການສະແດງສິນ້ ຍ້້ອນຫຍັງັ ? ສດຸ ລງົ ໃຫຜ້ ສູ້ ະແດງບດົ ບາດສມົ ມດຸ ໄດກ້ າ່ ວເຖງິ ຄວາມ - ນັກັ ຮຽນຈະຮູ້້�ໄດ້້ແນວໃດເມື່່�ອເວລານັກັ ຮຽນຮູ້້�ສຶຶກບໍ່່� ຮູ້ສຶກຕນົ ເອງ. ຫັຼງຈາກນນ້ັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສວ່ ນທີເ່ ຫຼອື ສົນ ປອດໄພ? ທະນາກຽ່ ວກບັ ບດົ ບາດສມົ ມດຸ ທໄີ່ ດສ້ ະແດງໄປ. 9) ຄຖູ າມນັກຮຽນ: ສະຖານະການທີໜ່ ້າຈະເປນັ ໄປໄດ:້ - ມີສີ ັນັ ຍານເຕືອື ນຫຍັງັ ແດ່ໃ່ ນເບື້້�ອງຕົ້້�ນ ເວລານັກັ ຮຽນ - ການເວົ້້�າເຢາະເຢີ້້�ຍກັັນ ດູຖູ ູກູ ກັັນ. ຮູ້້�ສຶຶກບໍ່່�ປອດໄພ ຫຼືື� ຢ້້ານ? - ການເຢີ້້�ຍຊື່່�ກັນັ . - ຈະເກີີດຫຍັັງຂຶ້້�ນກັບັ ຮ່່າງກາຍຂອງນັັກຮຽນ? - ການຈັັບບາຍກັັນແບບບໍ່່�ເໝາະສົົມ ຫຼືື� ບໍ່່�ຕ້້ອງການ - ນັກັ ຮຽນຈະຮູ້້�ສຶກຶ ແນວໃດ? ຢາກໃຫ້້ຈັບັ . 10) ໃຫ້ນກັ ຮຽນເບິ່ງປມຶ້ ແບບຮຽນຂ້ໍທີ 3 ກຽ່ ວກບັ ສນັ ຍານ - ການທໍາໍ ຮ້້າຍຮ່່າງກາຍ. ເຕອື ນລວ່ ງໜາ້ ຂອງຂອ້ ຍ.ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ສງ່ິ ເຫາ່ົຼ ນເ້ີ ປນັ - ການແລ່່ນປະກັັນ ຫຼືື� ຖິ້້�ມກັັນ ເມື່່�ອເວລາໄປບ່ອ່ ນໃດ ວິທກີ ານຕ່າງໆທ່ຮີ າ່ ງກາຍສະແດງອອກ ເມ່ືອຮູສ້ ຶກ “ບໍ່ ບ່່ອນໜຶ່່�ງທີ່່�ເຮົາົ ຮູ້້�ສຶກຶ ຢ້າ້ ນ. 74 ໗໔

- ຄົົນແປກໜ້້າຕົົວະຍົວົ ະໃຫ້ຂ້ ຶ້້�ນລົດົ ນໍໍາ. 10 - ບັງັ ຄັບັ ໃຫ້້ເຮັດັ ຕາມ. - ມີີຄົນົ ແປກໜ້າ້ ແນມຈ້້ອງເບິ່່�ງ. 75 ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຄູຢ່າງເລາະສັງເກດການຫ້ິຼນບົດບາດສົມມຸດຂອງ ແຕລ່ ະກມຸ່ ແລະ ໃຊຄ້ າໍ ຖາມ ເພອ່ື ປະເມນີ ນກັ ຮຽນ ໂດຍໃຊ້ ເກນການໃຫຄ້ ະແນນ ເພອ່ື ໃຫຄ້ ະແນນແກນ່ ກັ ຮຽນ. ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີີ) 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນສງ່ິ ທໄ່ີ ດຮ້ ຽນຮູ້ ຈາກການຫນ້ິຼ ບດົ ບາດສົມມຸດ, ບອກວທິ ີທໃ່ີ ຊເ້ ພອ່ື ແກໄ້ ຂບນັ ຫາ. 2) ຄກູ ະຕນຸ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນກມຸ່ ອນ່ື ມຄີ າໍ ຖາມກຽ່ ວກບັ ການຫນ້ິຼ ບົດບາດສມົ ມດຸ . ຄແູ ນະນາໍ ເພມີ່ ຕື່ມ: ການທາໍ ຄວາມສະອາດອະໄວຍະວະ ເພດ. ເພດຍງິ : - ໃນຂະນະອາບນໍ້້�າທຸກຸ ຄັ້້�ງ ເມື່່�ອອາບນໍ້້�າແລ້ວ້ ເຊັດັ ອະ ໄວຍະວະໃຫ້ແ້ ຫ້້ງ. - ຫຼັັ�ງປັັດສະວະ ຫຼືື� ຖ່່າຍເບົົາໃຫ້ລ້ ້າ້ ງດ້ວ້ ຍນໍ້້�າສະອາດ ແລະ ເຊັດັ ໃຫ້ແ້ ຫ້້ງ. - ໃສ່່ໂສ້ງ້ ສະລິບິ ທີ່່�ສະອາດ ແລະ ແຫ້້ງດີ.ີ - ຂະນະທີ່່�ເປັນັ ປະຈໍາໍ ເດືອື ນ ຄວນປ່່ຽນຜ້້າອະນາໄມ ເລື້້�ອຍໆ. ເພດຊາຍ: - ອາບນໍ້້�າ ແລະ ໃສ່ສ່ ະບູບູ ໍລໍ ິເິ ວນອະໄວຍະເພດ ແລະ ຂາໜີີບໃຫ້ສ້ ະອາດ ແລະ ເຊັດັ ໃຫ້ແ້ ຫ້້ງ. - ຮັກັ ສາຄວາມສະອາດປາຍອົງົ ຄະຊາດທຸກຸ ຄັ້້�ງ ເວລາ ອາບນໍ້້�າ ແລະ ປັດັ ສະວະ. ໗໕

ບົົດທີີ 11 ການສືືບພັນັ ຂອງສັັດ ເວລາ 2 ຊົ່�່ວໂມງ I. ຈຸດຸ ປະສົງົ 2. ເພອ່ື ໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານສບື ພນັ ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງມສີ ດັ ໂຕຜູ້ ແລະໂຕແມ່ຊງຶ່ ການສືບພນັ ເກີດຂ້ຶນໂດຍການປະສົມ ໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນສາມາດ: ຈຸລງັ ອະສຸຈຂິ ອງສດັ ໂຕຜູ້ ກັບຈລຸ ງັ ໄຂ່ຂອງສດັ ໂຕແມ່ 1. ຈດັ ຈາໍ ແນກສດັ ປະເພດຕາ່ ງໆ ໂດຍຂະບວນການ ເອ້ນີ ວາ່ : ການປະຕິສນົ ທິ. ສືບພນັ , ການເກີດລູກເປນັ ໄຂ່ ແລະ ເປນັ ໂຕ. 2. ຕມື່ ຂ້ໍມູນໃສຕ່ າຕະລາງກຽ່ ວກັບລກັ ສະນະການ 3. ການສບື ພັນຂອງສດັ ມີ 2 ປະເພດ ຄ:ື 1) ສັດບາງປະ ເພດຈະສບື ພນັ ໂດຍການເກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ ຊງ່ຶ ໄຂຈ່ ະພດັ 11 ສບື ພນັ ຂອງສັດແຕລ່ ະກມຸ່ . ທະນາ ແລະ ແຕກອອກມາເປນັ ໂຕອອ່ ນ. ການປະຕິ ສນົ ທມິ ີທັງການປະຕິສົນທິພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ຮາ່ ງກາຍຂອງສດັ ໂຕແມ່ ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂຈ່ ະເກດີ ໄຂ່ອອກມາຢູນ່ ອກຮາ່ ງກາຍ ແລະ ແຕກເປັນໂຕ ມ:ີ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ນກົ , ປາ, ສດັ ເຄງ່ິ ບກົ ເຄງ່ິ ນາ້ໍ , ແມງໄມ້ ແລະ ສດັ ເລອື ປະຕິບັດກດິ ຈະກາໍ . ຄານເກອື ບທງັ ໝດົ . 2) ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໂຕ ການປະ ຕສິ ນົ ທຈິ ະເກີດຂນ້ຶ ພາຍໃນຮາ່ ງກາຍຂອງສັດໂຕແມ່ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນລຸ່ມນ້ີ ເພອື່ ປະເມນີ ແລະ ຈະເລນີ ເຕບີ ໃຫຍໄ່ ປເລອ້ື ຍໆ ຈນົ ກວາ່ ພວກມນັ ນກັ ຮຽນ. ພອ້ ມທຈ່ີ ະເກດີ ອອກມາ. ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາ້ໍ ນມົ ເກອື ບ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ທງັ ໝດົ ຈະເກດີ ລກູ ເປນັ ໂຕ ແລະ ລຽ້ ງລກູ ນອ້ ຍດວ້ ຍນາໍ້ ຄະແນນ ຕື່ມຂໍ້ມູນໃສ່ຕາຕະລາງກ່ຽວກັບລັກສະ ນມົ ທເ່ີ ກດີ ຂ້ຶນພາຍໃນຮາ່ ງກາຍຂອງແມ.່ ນະການສບື ພນັ ຂອງສັດແຕ່ລະກ່ມຸ 4. ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ ຈະແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປຕາມຂະໜາດ, ຕ່ືມຂ້ໍມູນໃສ່ຕາຕະລາງກ່ຽວກັບລັກສະ ສສິີ ນັ , ຈາໍ ນວນໄຂ່ ແລະ ບອ່ ນທວ່ີ າງໄຂ.່ ນອກຈາກນ,້ີ ສັດທີ່ເກດີ ລູກເປັນໄຂ່ ຍງັ ມຄີ ວາມແຕກຕ່າງກັນໃນ 3 ນະການສບື ພັນຂອງສັດແຕລ່ ະກຸມ່ ໂດຍ ການເບງ່ິ ແຍກດູແລກ່ອນ ແລະ ຫັຼງໄຂຈ່ ະແຕກອອກ ມີຂມ້ໍ ນູ ທ່ີຫາຼ ກຫາຼ ຍ ແລະ ມີລາຍລະອຽດ ມາເປນັ ໂຕ. ທ່ີຖກື ຕອ້ ງ. 5. ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໂຕ ຈະແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປຕາມຈາໍ ນວນ ລກູ ທເ່ີ ກດີ ອອກມາ,ເວລາທໃ່ີ ຊລ້ ະຫວາ່ ງການປະຕສິ ນົ 2 ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ໃສຕ່ າຕະລາງກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ທຂິ ອງໄຂ,່ ການເກດີ ລກູ ນອ້ ຍ, ໄລຍະເວລາການດແູ ລ ການສບື ພນັ ຂອງສດັ ແຕລ່ ະກມຸ່ . ແລະ ປກົ ປອ້ ງຈາກພແ່ໍ ມພ່ າຍຫງັຼ ທເ່ີ ກດີ ອອກມາແລວ້ . ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ໃສຕ່ າຕະລາງກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 1 ການສບື ພນັ ຂອງສດັ ແຕລ່ ະກຸ່ມ ໄດ້ບາງ 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ແຜນວາດການຈດັ ຈາໍ ສວ່ ນ. ແນກສັດປະເພດຕາ່ ງໆ ໂດຍການເກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ ແລະ ເປັນໂຕ. ບ່ໍສາມາດຕ່ືມຂ້ໍມູນໃສ່ຕາຕະລາງກ່ຽວ 0 ກັບລັກສະນະການສືບພັນຂອງສັດແຕ່ 2. ຊົ່ວໂມງທີ 2: ປມຶ້ ແບບຮຽນ. ລະກມຸ່ . III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 1. ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ໝດົ ລວ້ ນແຕມ່ ກີ ານສບື ພນັ ແລະ ເກດີ ລກູ ຫາຼ ນ ທມ່ີ ລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄພື ແ່ໍ ມ.່ ຂະບວນການສບື ພນັ ແມນ່ ເພອ່ື ຊວ່ ຍໃຫພ້ ດື ແລະ ສດັ ບສ່ໍ ນູ ຫາຍໄປຈາກ ໂລກນ.ີ້ ຂະບວນການນ້ີ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍໃນການ ຮກັ ສາລະບບົ ນເິ ວດໃຫສ້ ມົ ບນູ ແລະ ເພອ່ື ຄວາມຕເ່ໍ ນອ່ື ງ ຂອງສງ່ິ ທ່ີມຊີ ີວິດໃນໂລກນ້.ີ 76 ໗໖

V. ກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ຕເ່ໍ ນອ່ື ງຂອງສິງ່ ທີ່ມີຊີວິດໃນໂລກນີ້. 11 ເພອ່ື ໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານສບື ພນັ ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງມສີ ດັ ໂຕຜູ້ ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 1 ແລະໂຕແມ່ຊງ່ຶ ການສບື ພັນເກດີ ຂຶ້ນໂດຍການປະສມົ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) ຈລຸ ງັ ອະສຈຸ ຂິ ອງສັດໂຕຜູ້ ກບັ ຈຸລັງໄຂ່ຂອງສັດໂຕແມ່ ເອ້ນີ ວາ່ : ການປະຕິສນົ ທ.ິ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາສງິ່ ທ່ີໄດຮ້ ຽນຜາ່ ນມາ: 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງິ່ ຮບູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ1ແລະໃຊ້ - ພວກເຮົາົ ເກີດີ ມາໄດ້ແ້ ນວໃດ? (ບົດົ ທີີ 9 ລະບົົບສືບື ຂມ້ໍ ນູ ຈາກປະສບົ ການຂອງນກັ ຮຽນເອງ ເພອ່ື ສນົ ທະນາ ພັນັ ). ດັງ່ ນ້ີ: - ສັດັ ແຕ່ລ່ ະຊະນິດິ ເກີດີ ຂຶ້້�ນມາໄດ້ແ້ ນວໃດ? (ຂັ້້�ນ ປ.3 - ສັດັ ທຸຸກຊະນິິດ ສືບື ພັນັ ໃນລັກັ ສະນະແບບດຽວກັນັ ບົດົ ທີີ 12 ວົົງຈອນຊີີວິິດ). - ສັດັ ຊະນິດິ ໃດແດ່່ທີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັັນໄຂ່່ ແລະ ຊະນິິດ ບໍ່່�? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ໃດທີ່່�ເກີີດລູກູ ເປັນັ ໂຕ? (ຂັ້້�ນ ປ.2 ບົດົ ທີີ 13 ສັດັ ທີີ - ນັກັ ຮຽນເຫັນັ ຫຍັງັ ແດ່ຢູ່່່�ໃນຮູບູ ຕ່າ່ ງໆ? ໃຫ້ຍ້ ົກົ ຕົວົ ຢ່າ່ ງ? ເກີດີ ລູກູ ເປັັນໂຕ). - ມີສີ ັດັ ຊະນິດິ ໃດທີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັນັ ໂຕ?ລູກູ ຂອງມັນັ ເປັນັ 2) ໃຫ້ອາສາສະໝກັ ລຸກຂຶນ້ ຕອບ 1-2 ຄົນ. ແນວໃດ? 3) ຄູບອກກບັ ນັກຮຽນວາ່ ມນື້ ້ເີ ຮົາຈະຮຽນກ່ຽວກັບການ - ມີສີ ັດັ ຊະນິດິ ໃດທີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັນັ ໄຂ່?່ ລູກູ ຂອງມັນັ ເປັນັ ສືບພນັ ຂອງສດັ ຕມື່ ແລະ ເຊ່ອື ມໂຍງບດົ ຮຽນທງັ ໝດົ ແນວໃດ? ເຂົາ້ ກນັ . - ລູູກທີ່່�ເກີີດອອກມາເປັນັ ໄຂ່່ ແລະ ເປັນັ ໂຕ ມີລີ ັັກສະ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອນື່ ນໍາ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຂຽນລາຍການຂອງສດັ ທັງໝົດທເີ່ ກດີ ລກູ ເປນັ ນະຄືືແນວໃດ? ໄຂ່ ແລະ ສດັ ທັງໝົດທ່ເີ ກດີ ລູກເປັນໂຕ. ເມອື່ ຄູສໍາເລດັ ການ - ມີຫີ ຍັັງແດ່່ທີ່່�ຄ້າ້ ຍຄືືກັັນ? ສອນຂນ້ັ ອື່ນແລ້ວ ໃຫກ້ ັບຄນື ມາ ຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນ - ລູູກທີ່່�ເກີີດອອກມາເປັນັ ໄຂ່່ ແລະ ລູກູ ທີ່່�ເກີີດອອກ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫັນ. ມາເປັັນໂຕມີລີ ັກັ ສະນະອັນັ ໃດແດ່ທ່ ີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງກັັນ? ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ 5) ໃຫ້ຕວົ ແທນແຕລ່ ະກ່ມຸ ລຸກຂ້ນຶ ຕອບຄນົ ລະຄາໍ ຖາມ. 1. ການສືບື ພັນັ ແມ່່ນຫຍັັງ? ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອ່ນື ນາໍ ໃຫຂ້ ຽນຄາໍ ຖາມທຫ່ີ າຼ ກຫາຼ ຍໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນຄົນ້ ຄິດ ແລະ ສນົ ທະນາເປັນກຸ່ມ ສງ່ິ ທີ່ ຂຽນຄາໍ ຕອບໃສບ່ າງຄາໍ ຖາມ ຫືຼ ໝດົ ທກຸ ຄາໍ ຖາມ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ນັກຮຽນໄດຮ້ ຽນຢູໃ່ ນບົດຮຽນທີຜ່ ່ານມາກຽ່ ວກບັ ການ ການສອນຫອ້ ງຄວບແລວ້ ໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ຂນັ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ ສືບພັນຂອງຄົນ ແລະ ວງົ ຈອນຂອງສ່ິງທີ່ມຊີ ີວດິ : ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຄໍາຕອບ. - ການສືບື ພັນັ ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? - ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ຈຶ່່�ງມີກີ ານສືບື ພັນັ ? ເປັນັ ຫຍັງັ ມັນັ ຈຶ່່�ງສໍາໍ ຄັນັ ? 6) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ກຽ່ ວກບັ - ການສືບື ພັນັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນແບບໃດ? ສັດທ່ີເກດີ ລູກເປນັ ໄຂ່ ແລະ ສດັ ທ່ີເກດີ ລູກເປນັ ໂຕ: ການສືບພັນຂອງສັດມີ 2 ປະເພດ ຄື: 2) ຄູໃຫຕ້ າງໜ້າກຸ່ມຂຶ້ນແລກປ່ຽນຄວາມຄິດເຫັນ. ສດັ ບາງປະເພດທສ່ີ ບື ພນັ ໂດຍການເກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ຮບູ ແລະ ອາ່ ນຂຄ້ໍ ວາມຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບ ຊງ່ຶ ໄຂຈ່ ະພດັ ທະນາ ແລະ ແຕກອອກມາເປນັ ໂຕອອ່ ນ. ການປະຕສິ ົນທິຂອງໄຂ່ມທີ ງັ ການປະຕິສນົ ທິພາຍໃນ ຮຽນຂໍ້ທີ 1 ໄປພອ້ ມໆກັນ: ແລະ ພາຍນອກຮາ່ ງກາຍຂອງສດັ ໂຕແມ່ ສດັ ທເ່ີ ກດີ ສ່ິງທ່ີມຊີ ີວດິ ທັງໝດົ ລ້ວນແຕ່ມີການສບື ພນັ ແລະ ລກູ ເປນັ ໄຂຈ່ ະເກດີ ໄຂອ່ ອກມາຢນູ່ ອກຮາ່ ງກາຍ ແລະ ແຕກເປນັ ໂຕ ມ:ີ ນກົ , ປາ, ແມງໄມ,້ ສດັ ເຄ່ິງບກົ ເຄ່ງິ ສາ້ ງລກູ ຫາຼ ນທມ່ີ ລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄພື ແ່ໍ ມ.່ ຂະບວນການ ນໍາ້ ແລະ ສັດເລອື ຄານເກອື ບທັງໝດົ . ສບື ພນັ ແມນ່ ເພອ່ື ຊວ່ ຍໃຫພ້ ດື ແລະ ສດັ ບສ່ໍ ນູ ຫາຍໄປ ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໂຕ, ການປະຕສິ ນົ ທຈິ ະເກີດຂ້ນຶ ຈາກໂລກນ.ີ້ ຂະບວນການນ້ີມຄີ ວາມສໍາຄັນຫຼາຍໃນ ພາຍໃນຮາ່ ງກາຍຂອງສດັ ໂຕແມ່ ແລະ ຈະເລນີ ເຕີບ ການຮກັ ສາລະບບົ ນເິ ວດໃຫສ້ ມົ ບນູ ແລະ ເພອ່ື ຄວາມ ໃຫຍໄ່ ປເລອ່ື ຍໆ ຈນົ ກວາ່ ພວກມນັ ພອ້ ມທຈ່ີ ະເກດີ ອອກ ມາ. ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນມົ ເກອື ບທງັ ໝດົ ຈະເກດີ ລກູ ເປນັ ໗໗ 77

ໂຕ ແລະ ລຽ້ ງລກູ ນອ້ ຍດວ້ ຍນາໍ້ ນມົ ທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ພາຍໃນ - ເພີ່່�ມຕົວົ ຢ່າ່ ງໃສ່ສ່ ັດັ ແຕ່ລ່ ະປະເພດ ເຊັ່່�ນ: ຢູ່່�ກ້ອ້ ງ “ສັດັ ຮາ່ ງກາຍຂອງແມ.່ ເຄິ່່�ງບົົກເຄິ່່�ງນ້ໍໍ�າ” ຂຽນ “ກົບົ ”. 7) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ກມຸ່ ກຽ່ ວກບັ ຊຂ່ື ອງກມຸ່ ສດັ . - ຂຽນປະໂຫຍກຄໍາໍ ເວົ້້�າໃຫ້ສ້ ັດັ ແຕ່ລ່ ະຊະນິດິ ກ່ຽ່ ວກັບັ ຖ້ານກັ ຮຽນບແ່ໍ ນ່ໃຈ ໃຫ້ນັກຮຽນກວດຄືນໃສບ່ ົດທີ 4 ສະພາບເງື່�ອນໄຂການເກີີດລູູກຂອງມັັນ ເຊັ່່�ນ: ກົບົ ຂທໍ້ ີ 1 ກຽ່ ວກບັ ການຈດັ ຈາໍ ແນກສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ . ນກັ ຮຽນ ວາງໄຂ່ເ່ ປັນັ ຈໍໍານວນຫຼາຼ ຍໃນນ້ໍໍ�າ. ຕອ້ ງອະທິບາຍວາ່ ກຸມ່ ສັດປະເພດໃດທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປັນ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ໄຂ່ ແລະ ກມຸ່ ສດັ ປະເພດໃດເກດີ ລກູ ເປນັ ໂຕ ແລະ ນກັ ຄສູ ງັ ເກດການຂຽນຊສ່ື ດັ ແຕລ່ ະຊະນດິ ແລະ ຖາ້ ຈາໍ ເປນັ ຮຽນຮຫູ້ ຍງັ ແດກ່ ຽ່ ວກບັ ວທິ ກີ ານເກດີ ລກູ ຂອງສດັ ເຫາ່ົຼ ນນ້ັ ອະທບິ າຍລກັ ສະນະຂອງສດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ. 11 ສະເພາະ. 8) ຄູຂຽນຊ່ຂື ອງກມຸ່ ສັດ ໃສກ່ ະດານໃນຂະນະທນ່ີ ກັ ຮຽນ ເວົາ້ ຊື່ສັດເຫົ່າຼ ນ້ັນ ຄື: ຂັ້້�ນສະຫຼຸບ�ຸ (5 ນາທີ)ີ - ສັດັ ລ້້ຽງລູກູ ດ້້ວຍນໍ້້�ານົົມ. 1) ໃຫ້ນັກຮຽນ ແລກປຽ່ ນປມ້ຶ ຂຽນຂອງຕົນເອງກບັ ໝູ່ໃນ - ປາ. ກຸ່ມ. - ສັດັ ເຄິ່່�ງບົກົ ເຄິ່່�ງນ້ໍໍ�າ. - ສັດັ ເລືອື ຄານ. 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນກວດເບງ່ິ ແຜນວາດຂອງໝຜູ່ ທູ້ ແ່ີ ລກປຽ່ ນ - ແມງໄມ້.້ ປມ້ຶ ກບັ ຕນົ ເອງໃສແ່ ຜນວາດຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2. 3) ນກັ ຮຽນອາ່ ນປະໂຫຍກຄາໍ ເວາ້ົ ຕາ່ ງໆ ກຽ່ ວກບັ ສະພາບ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ເງ່ືອນໄຂການເກດີ ລູກຂອງສດັ ແລະ ປຽບທຽບກບັ ປະ ໂຫຍກຄາໍ ເວາ້ົ ທຢ່ີ ໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ. ນກັ ຮຽນໃຊຫ້ ກັຼ ຖານ ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຕງ້ັ ຄາໍ ຖາມ ຈາກປ້ຶມແບບຮຽນໄດ້ ຖາ້ ຫາກບໍ່ເຫັນດີ. ເຈາະຈມ້ີ ເພອ່ື ຊວ່ ຍເຫອືຼ ນກັ ຮຽນ. ຊົ່ວ�່ ໂມງທີີ 2 ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) 2. ການຈັັດຈໍໍາແນກສັັດປະເພດຕ່່າງໆ ໂດຍການເກີີດ 1) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນຄດິ ປະໂຫຍກຄໍາເວາົ້ ຕາ່ ງໆ ກຽ່ ວກັບສະ ລູູກເປັນັ ໄຂ່່ ແລະ ເປັັນໂຕ ພາບເງອ່ື ນໄຂການເກດີ ລກູ ຂອງສັດ ດ່ັງນ້:ີ - ສັດັ ທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັນັ ໄຂ່ຊ່ ະນິິດຕ່າ່ ງໆວາງໄຂ່່ຢູ່່�ໃສ? 1) ຄແູ ຕມ້ ແຜນວາດ ແລະ ຂຽນຊດ່ື ງ່ັ ລມຸ່ ນໃ້ີ ສກ່ ະດານ. ວາງໄຂ່່ຢູ່່�ບ່ອ່ ນດຽວກັັນບໍ່່� ຫຼືື� ຢູ່່�ສະຖານທີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງ ກັັນໄປ? ສດັ - ສັດັ ທີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັນັ ໄຂ່ຊ່ ະນິດິ ຕ່າ່ ງໆວາງໄຂ່ຫ່ ຼາຼ ຍປານ ໃດໃນແຕ່ລ່ ະຊຸດຸ ? ມີຈີ ໍາໍ ນວນໄຂ່ເ່ ທົ່່�າກັນັ ຫຼືື� ຕ່າ່ ງກັນັ ? ເກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ ເກີດລກູ ເປນັ ໂຕ - ສັັດຊະນິິດຕ່່າງໆທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັັນໂຕ ເກີີດລູກູ ໃນຄັ້້�ງ ໜຶ່່�ງຈັັກໂຕ? ສັດັ ເຫຼົ່�ານີ້້�ມີຈີ ໍາໍ ນວນລູູກທີ່່�ເກີດີ ມາເທົ່່�າ ສດັ ເຄ່ງິ ບົກເຄິງ່ ນາ້ໍ ກັນັ ຫຼືື� ຕ່າ່ ງກັັນ? ກົບ 2) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ 2-3 ຄນົ ແລກປ່ຽນຄວາມ ຄດິ ເຫັນ ໂດຍຍກົ ຕົວຢ່າງໃຫເ້ ຫັນ. 2) ນກັ ຮຽນຕອ້ ງກາ່ ຍເອາົ ແຜນວາດໃສປ່ ມ້ຶ ຂຽນຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ປະຕບິ ດັ ດງ່ັ ລມຸ່ ນ:້ີ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັນ້ ອ່ືນ - ເພີ່່�ມໝາຍຊື່່�ສໍາໍ ລັັບກຸ່�ຸມສັັດ ໃສ່່ກ້້ອງຫົວົ ຂໍ້້�ທີ່່�ຖືືກຕ້ອ້ ງ ນໍາ ໃຫນ້ ັກຮຽນຂຽນລາຍການສັດທ່ີເກີດລູກເປັນໄຂ່ 2-3 ໂຕ, ເຊັ່່�ນ: ນົົກ, ສັດັ ລ້້ຽງລູູກດ້ວ້ ຍນໍ້້�ານົມົ , ສັດັ ເລືອື ຄານ ຈາໍ ນວນໄຂທ່ ສ່ີ ດັ ແຕລ່ ະໂຕເກດີ ອອກມາ ແລະ ເກດີ ຢໃູ່ ສ. ເມອ່ື ແລະ ອື່່�ນໆ. ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຄໍາຄິດເຫັນ. 78 ໗໘

ຂັ້້�ນຈັັດກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂນັ້ ອນື່ 11 ນາໍ ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນລາຍການຂອງສດັ ທີເ່ ກີດລກູ ເປັນໄຂທ່ ັງ 3. ຄວາມຄ້້າຍຄືືກັນັ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່່າງກັັນຂອງ ໝດົ ທເ່ີ ກດີ ໄຂອ່ ອກມາເປນັ ຈາໍ ນວນຫາຼ ຍຕໜ່ໍ ງ່ຶ ຄງ້ັ ແລະ ສດັ ທ່ີ ການສືບື ພັນັ ຂອງສັັດ ໄຂອ່ ອກມາຈາໍ ນວນໜ້ອຍໃນແຕລ່ ະຄ້ັງ. ເມອື່ ຄສູ ໍາເລດັ ການ ສອນຂ້ັນອືນ່ ແລ້ວ ໃຫກ້ ບັ ຄືນມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນລະດມົ ຄວາມຄດິ ຕາມຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ລມຸ່ ນ້:ີ ແລກປຽ່ ນລາຍການສດັ ທີເ່ ກີດລກູ ເປັນໄຂຂ່ ອງ ພອ້ ມທັງອະ - ສັດັ ວາງໄຂ່ຢ່ ູ່່�ໃສແດ່່? ທບິ າຍສາເຫດຄວາມແຕກຕາ່ ງ. - ສະຖານທີ່່�ວາງໄຂ່ແ່ ຕກຕ່າ່ ງກັນັ ແນວໃດ? ຈົ່່�ງໃຫ້ຕ້ ົວົ ຢ່່າງ. 7) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນອ່ານຂມ້ໍ ນູ ແລະ ເບິ່ງຮູບຢູ່ໃນປຶ້ມແບບ ຮຽນຂໍ້ທີ 3 ທສີ່ ະແດງໃຫ້ເຫັນລກັ ສະນະການສືບພັນ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະ ຄູຂຽນຕົວ ຂອງສັດ: ຢາ່ ງທ່ີນກັ ຮຽນອະທບິ າຍມານັ້ນໃສກ່ ະດານ ເຊນັ່ : ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ ຈະແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປຕາມຂະ ໜາດ, ສສິີ ນັ , ຈາໍ ນວນໄຂ່ ແລະ ບອ່ ນທທີ ວ່ີ າງໄຂ.່ ນອກ ກົບ - ໄຂ່ຢໜູ່ ອງນ້ໍາ. ຈາກນ,້ີ ສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂຍ່ ງັ ມຄີ ວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ເຕາົ່ - ຝັງໄຂໄ່ ວຢ້ ູ່ໃນດິນຊາຍ. ໃນການເບງ່ິ ແຍກດແູ ລກອ່ ນ ແລະ ຫງັຼ ໄຂຈ່ ະແຕກອອກ ນກົ - ໄຂ່ຢູ່ໃນຮັງຂອງມນັ . ມາເປັນໂຕ. 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາຄາໍ ຖາມລມຸ່ ນກ້ີ ຽ່ ວກບັ ສະຖານ ສດັ ທີເ່ ກດີ ລູກເປນັ ໂຕຈະແຕກຕ່າງກນັ ໄປຕາມຈາໍ ນວນລກູ ທເ່ີ ກດີ ອອກມາ, ເວລາທໃ່ີ ຊລ້ ະຫວາ່ ງການປະ ທວີ່ າງໄຂ່. ຕສິ ົນທິຂອງໄຂ່ ແລະ ການເກີດລກູ ນອ້ ຍ ແລະ ໄລຍະ - ເປັນັ ຫຍັງັ ສັັດຈຶ່່�ງເລືືອກສະຖານທີ່່�ເຫຼົ່�ານີ້້�? ເວລາການດແູ ລ ແລະ ປກົ ປອ້ ງຈາກພໍ່ແມພ່ າຍຫຼງັ ທ່ີ - ຍ້້ອນຫຍັັງແມງແຄງ ຫຼືື� ແມງກະເບື້້�ອ ຈຶ່່�ງວາງໄຂ່ໃ່ ສ່່ ເກີດອອກມາແລ້ວ. ກ້ອ້ ງໃບໄມ້້? 8) ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນພິຈາລະນາ ຕາມຄາໍ ຖາມດ່ັງລມຸ່ ນ້:ີ - ມີສີ ັັດຊະນິດິ ໃດແດ່່ທີ່່�ວາງໄຂ່ໃ່ ສ່ເ່ ຖິງິ ໜ້າ້ ດິິນ ແລະ - ເປັນັ ຫຍັງັ ໄຂ່່ທີ່່�ເກີດີ ອອກມາຈຶ່່�ງມີີຈໍໍານວນຕ່າ່ ງກັນັ ? - ໄຂ່ທ່ ຸກຸ ໜ່ວ່ ຍສາມາດແຕກອອກມາເປັນັ ໂຕ ແລະ ເຕີບີ ວາງໄຂ່່ໃນນ້ໍໍ�າ? ໃຫຍ່່ໄດ້ທ້ ັັງໝົດົ ບໍໍ? ຍ້້ອນຫຍັັງ? - ຍ້ອ້ ນຫຍັັງສັດັ ແຕ່່ລະປະເພດ ຈຶ່່�ງວາງໄຂ່ຢ່ ູ່່�ສະຖານ - ເປັນັ ຫຍັງັ ຈໍໍານວນຂອງລູກູ ທີ່່�ເກີດີ ອອກມາຈາກສັັດ ທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັນັ ໂຕ ຈຶ່່�ງມີຈີ ໍໍານວນຕ່າ່ ງກັັນ? ທີ່່�ແຕກຕ່າ່ ງກັັນ? - ມີີສັດັ ຊະນິິດໃດແດ່່ທີ່່�ປົົກປ້້ອງລູກູ ຂອງມັັນ? ຍ້້ອນ 4) ຄູໃຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ 2-3 ຄນົ ຂຶ້ນແລກປ່ຽນຄວາມຄິດ ຫຍັງັ ? ເຫັນ ພອ້ ມທງັ ຍກົ ຕວົ ຢາ່ ງ. ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) 5) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາຕາມຄາໍ ຖາມດງ່ັ ລມຸ່ ນ້ີ ກຽ່ ວກບັ 4. ລັກັ ສະນະການສືືບພັັນຂອງສັດັ ຈາໍ ນວນລກູ ຂອງສດັ ທີ່ເກີດອອກມາ. - ເປັນັ ຫຍັງັ ສັັດທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັັນໄຂ່ບ່ າງຊະນິດິ ຈຶ່່�ງເກີດີ 1) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງິ່ ຕາຕະລາງຢໃູ່ ນປຶມ້ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 4 ແລະ ອາ່ ນຫວົ ຂຕ້ໍ າ່ ງໆຢໃູ່ ນຕາຕະລາງໄປພອ້ ມໆກນັ . ໄຂ່ຈ່ ໍາໍ ນວນຫຼາຼ ຍ (ນັບັ ບໍ່່�ໄດ້)້ ? ມີສີ ັດັ ປະເພດໃດແດ່?່ - ເປັນັ ຫຍັັງສັັດທີ່່�ເກີີດລູກູ ເປັັນໄຂ່ບ່ າງຊະນິດິ ຈຶ່່�ງມີີຈໍາໍ 2) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນອາ່ ນຕວົ ຢາ່ ງໜງ່ຶ ທຄ່ີ ນຸ້ ເຄຍີ ໄປພອ້ ມໆ ກນັ ກຽ່ ວກບັ ການສບື ພນັ ຂອງມະນດຸ ແລະ ຈາກນັ້ນ ນວນໜ້ອ້ ຍ (ສາມາດນັບັ ໄດ້)້ ? ມີສີ ັດັ ປະເພດໃດແດ່?່ ຕື່ມຂມ້ໍ ນູ ໃສຕ່ າຕະລາງໃຫ້ເປນັ ຕວົ ຢາ່ ງ. - ສັັດທີ່່�ເກີີດລູູກເປັນັ ໂຕມີີສັັດຊະນິດິ ໃດແດ່່? ແຕ່ລ່ ະ 3) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນກາ່ ຍເອາົ ຕາຕະລາງໃສປ່ ມ້ຶ ຂຽນ ແລະ ຕມ່ື ຂ້ໍ ຊະນິິດມັັນເກີີດລູູກຫຼາຼ ຍ ຫຼືື� ໜ້້ອຍປານໃດ? ມນູ ໃສ່ ໂດຍການໃຊຂ້ ້ໍມູນຢໃູ່ ນປຶ້ມແບບຮຽນ. 6) ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ 2-3 ຄນົ ລກຸ ຂນ້ຶ ແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ພອ້ ມທັງຍົກຕວົ ຢາ່ ງ. ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາຂອງນັກຮຽນ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບເ່ໍ ຂາ້ົ ໃຈຄຊູ ວ່ ຍອະທບິ າຍ ຕ່ືມອກີ . ໗໙ 79

ປະເພດສັດ ຕວົ ຢາ່ ງ ເກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ່ ຫຼື ການປກົ ປອ້ ງຈາກແມ່/ ເກີດລູກເປນັ ໂຕ ຈາໍ ນວນ ແລະ ສະຖານທ່ເີ ກີດ ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາ້ໍ ນມົ ຄນົ ເຮົາ ເກດີ ລກູ ເປນັ ໂຕ ການລ້ຽງດູຈາກແມ່ ໂດຍປກົ ກະຕຈິ ະເກດີ ລູກ 1ຄນົ ຈົນກວ່າຈະໃຫຍ່ ຢູ່ບ້ານ ຫຼື ໂຮງໝໍ 11 ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາ້ໍ ນມົ ສດັ ເຄິ່ງບົກເຄງ່ິ ນໍາ້ ແມງໄມ້ ປາ ສັດເລອື ຄານ ນກົ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ໃສຕ່ າຕະລາງ ຂອງນກັ ຮຽນ ໂດຍການນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຂັ້້�ນສະຫຼຸ�ຸບ (5 ນາທີ)ີ 1) ໃຫ້ນກັ ຮຽນສະຫບຼຸ ບົດຮຽນໂດຍການຈບັ ຄູ່ ແລະ ຜດັ ປ່ຽນກັນກວດຕາຕະລາງ. ຖາມຄູຂ່ ອງຕນົ ເອງ ຖ້າບ່ໍ ເຫັນດໃີ ຫເ້ ບ່ິງຂໍ້ມນູ ຢູ່ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນເພ່ອື ເປັນ ຫກັຼ ຖານ. 2) ຖາ້ ນກັ ຮຽນຄນົ ໃດບໍ່ເຂ້ົາໃຈ ຫຼື ບໍຮ່ ຈູ້ ກັ ຊ່ືສັດທ່ໝີ ຂູ່ ຽນ ໃຫຖ້ າມເຈົາ້ ຂອງປ້ມຶ ເພ່ອື ທິບາຍຕມ່ື ຫຼື ໃຫຄ້ ູຊວ່ ຍອະ ທບິ າຍເພ່ມີ ຕື່ມ. ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ສງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຊວ່ ຍແນະ ນາໍ ລກັ ສະນະການເກດີ ລກູ ຂອງສດັ ແຕລ່ ະຊະນດິ ແລະ ສດັ ທນ່ີ ກັ ຮຽນສງັ ເກດເຫນັ ຕວົ ຈງິ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ . 80 ໕໐

ບົົດທີີ 12 ວົົງຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງສັດັ ປີີກ ເວລາ 2 ຊົ່�່ວໂມງ I. ຈຸຸດປະສົງົ ຄາ້ ຍຄກື ບັ ໄຂປ່ າ ຫືຼ ໄຂກ່ ບົ . ຊັ້ນນອກເຫຼ່ົານ້ຊີ ວ່ ຍປົກ ປອ້ ງພາກສວ່ ນພາຍໃນຂອງໄຂ່ ແລະ ມີຊ່ອງໃຫອ້ າ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: ກາດຜ່ານເຂ້າົ ໄປຫາຕວົ ອ່ອນທີ່ກໍາລງັ ພັດທະນາ. ໄຂ່ 1. ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊໃ່ື ສໂ່ ຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງ ເຫຼືອງ ແລະ ໄຂ່ຂາວໃຫສ້ ານອາຫານ ແລະ ນໍ້າລຽ້ ງ ໄຂ.່ ສາໍ ລບັ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ທກ່ີ າໍ ລງັ ພດັ ທະນາໃໝ.່ ໄຂເ່ ຫອືຼ ງມີ 2. ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ອະທບິ າຍ ວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງນກົ . ຈຸດນອ້ ຍໆຢູເ່ ທງິ ເອນ້ີ ວ່າ ຈດຸ ໃຫກ້ າໍ ເນດີ (Germinal disc). ຈຸດໃຫກ້ າໍ ເນດີ ນີແ້ ມ່ນສວ່ ນໜ່ຶງຂອງໄຂທ່ ສີ່ ິງ່ ທີ່ ມຊີ ວິ ດິ ໃໝໄ່ ດພ້ ດັ ທະນາຂນ້ຶ . ເສນ້ັ ໃຍ (chalaza) ແມນ່ 12 ເສນ້ັ ບາງໆ ຄາ້ ຍຄແື ພຈລຸ ັງທເ່ີ ຊອ່ື ມຕໄ່ໍ ຂເ່ ຫອືຼ ງກບັ ແພ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ຈຸລງັ ຊນັ້ ນອກ ແລະ ເຊອື່ ມຕໍ່ສ່ວນຕາ່ ງໆຂອງໄຂ່ໃຫ້ ເຂົາ້ ຢູໃ່ ນບອ່ ນທ່ີເໝາະສມົ . 1. ສັງເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ 3. ສດັ ທກຸ ປະເພດຈະຜາ່ ນ 4 ຂນ້ັ ຕອນຫກັຼ ຂອງວງົ ຈອນຊີ ແລະ ປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ . ວິດ ຂນັ້ ຕອນເຫົ່ຼານປີ້ ະກອບມີ:  ການຖືພາ ແລະ ເກດີ ລູກ (ສໍາລບັ ຄນົ ເຮົາ ແລະ ສັດ 2. ນໍາໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນລມຸ່ ນີ້ ເພ່ອື ປະເມນີ ນັກຮຽນ. ລຽ້ ງລູກດ້ວຍນມົ ອ່ນື ໆ) ຫືຼ ການຟກັ ໄຂ່ ແລະ ເບາະ ເປນັ ໂຕ (ສໍາລບັ ສດັ ທເີ່ ກດີ ໄຂ່): ຄະແນນ ແຕມ້ ຮູບ ແລະ ອະທບິ າຍວງົ ຈອນຊີວິດ - ການເກີດີ ໝາຍເຖິງິ ການສືບື ທອດລູກູ ຫຼາຼ ນຢູ່່�ໃນ ຂອງນົກ ໂລກນີ້້�. ແຕ້ມຮູບ ແລະ ອະທບິ າຍວງົ ຈອນຊີວດິ - ການເບາະອອກມາຈາກໄຂ່່ ໝາຍເຖິງິ ເວລາທີ່່� 3 ຂອງນົກຊະນິດໜ່ຶງທີ່ມີລາຍລະອຽດ ລູກູ ອ່ອ່ ນທີ່່�ມີີຊີີວິິດອອກມາຈາກໜ່່ວຍໄຂ່່. ແລະ ຖືກຕ້ອງຊດັ ເຈນ.  ການຈະເລນີ ເຕີບໃຫຍ:່ 2 ແຕ້ມຮູບ ແລະ ອະທິບາຍວົງຈອນຊີວດິ ຂັ້້�ນຕອນການຈະເລີນີ ເຕີບີ ໃຫຍ່່ແມ່ນ່ ຊ່ວ່ ງເວລາ ຂອງນົກ. ທີ່່�ສັດັ ຍັງັ ນ້ອ້ ຍ ບໍ່່�ທັນັ ໄດ້ເ້ ຕີບີ ໃຫຍ່ເ່ ຕັມັ ທີ່່�, ຂະໜາດ ຍັງັ ບໍ່່�ໃຫຍ່່ ແລະ ຍັງັ ບໍ່່�ທັນັ ເຂົ້້�າສູ່່�ໄວປະສົມົ ພັນັ ໄດ້.້ 1 ແຕ້ມຮບູ ໄດ້ ແຕບ່ ໍສ່ າມາດອະທິບາຍເຖງິ  ການເຕບີ ໃຫຍ່ເຕັມໄວ ແລະ ການສືບພັນ: ວງົ ຈອນຊີວິດຂອງນົກ. ການສືບື ພັນັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອໃຫຍ່ເ່ ຕັມັ ໄວ. ການສືບື 0 ບສ່ໍ າມາດແຕມ້ ຫືຼ ອະທບິ າຍວງົ ຈອນຊີ ພັນັ ສັດັ ຕ້ອ້ ງມີໂີ ຕຜູ້້� ແລະ ໂຕແມ່່ ຊຶ່່�ງການສືບື ພັນັ ວດິ ຂອງນົກໄດ.້ ແມ່ນ່ ເກີດີ ຂຶ້້�ນໂດຍການປະສົມົ ນໍ້້�າອະສຸຈຸ ິຂິ ອງໂຕຜູ້້� ກັບັ ໄຂ່ຂ່ ອງໂຕແມ່່ ເອີ້້�ນວ່າ່ : ການປະຕິິສົົນທິິ. III. ເນື້�້ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ  ການມອີ າຍຫຸ າຼ ຍຂນຶ້ ຫຼື ອາຍແຸ ກ່ຂ້ນຶ : - ອາຍຸຈຸ ະຫຼາຼ ຍຂຶ້້�ນ ແລະ ຈະເຂົ້້�າສູ່່�ຂັ້້�ນຕອນສຸດຸ ທ້າ້ ຍ 1. ໄຂ່ ແມນ່ ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ສດັ ປະເພດນກົ , ສັດເລອື ຄານ, ປາ, ສດັ ເຄິງ່ ບກົ ເຄ່ິງນາໍ້ ແລະ ແມງໄມເ້ ກອື ບທຸກຊະນິດຈະ ຂອງວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ . ເກີດອອກມາ ເພາະມັນເປນັ ຂະບວນການຂອງການ - ຊີວີ ິດິ ໃໝ່ຈ່ ະເກີດີ ຂຶ້້�ນຢູ່່�ໃນວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຕໍ່່�ໄປ. ສບື ພນັ . ໄຂປ່ ະກອບດວ້ ຍຊນ້ັ ນອກ ຫືຼ ເປອື ກ, ໄຂສ່ ຂີ າວ 4. ຂ້ນັ ຕອນຕາ່ ງໆໃນວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງນກົ ຈະປະກອບ ດາ້ ນໃນທ່ີເອນ້ີ ວ່າ ໄຂຂ່ າວ (albumen) ແລະ ມີໄຂ່ ມີ ການສບື ພັນ ແລະ ການປະຕສິ ົນທ,ິ ການຟັກໄຂ່ ເຫືຼອງຢ່ໃູ ຈກາງ ຊຶງ່ ໄຂ່ທັງໝົດຈະບນັ ຈຸຢູ່ພາຍໃນເຍອື່ ແລະ ການແຕກອອກຈາກໄຂ,່ ເປນັ ນກົ ອອ່ ນ, ເປນັ ນກົ ຫຸມ້ ບາງໆ. ນອ້ ຍ (ຂົນກາໍ ລງັ ປ່ົງໃນໄລຍະທາໍ ອດິ ) ຫານົກໄວໜມຸ່ , ກາຍເປນັ ນກົ ໃຫຍທ່ ຈ່ີ ະເລນີ ເຕບີ ໃຫຍເ່ ຕມັ (ມຂີ ນົ ເຕມັ 2. ຊນ້ັ ນອກຂອງໄຂ່ ອາດຈະເປນັ ໄດທ້ ງັ ເປອື ກທແ່ີ ຂງ (ໄຂ່ ໂຕ) ແລະ ພອ້ ມທຈີ່ ະມກີ ານສບື ພັນ ຈາກນັ້ນຈະກາຍ ນກົ ) ຫືຼ ເປນັ ເປອື ກໜງັ ທອ່ີ ອ່ ນ (ໄຂເ່ ຕາ່ົ ), ໄຂທ່ ມ່ີ ເີ ຍອ່ື ຫມຸ້ ທມ່ີ ນ່ື (ໄຂຂ່ ອງແມງໄມ)້ ຫືຼ ເປນັ ເຍອ່ື ຫມຸ້ ໜຽວໆ ໘໑ 81

ປນັ ນົກແກ່. V. ກິດິ ຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ 5. ການສບື ພນັ ຂອງນກົ ຈະເລມ່ີ ຕນົ້ ແບບດຽວກນັ ກບັ ສດັ ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 1 ລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມ ໂດຍຜ່ານຂະບວນການປະຕສິ ົນທ.ິ ນາໍ້ ເຊອ້ື ຈາກນກົ ໂຕຜຈູ້ ະປະຕສິ ນົ ທກິ ບັ ໄຂຂ່ ອງນກົ ໂຕ ແມຢ່ ພູ່ າຍໃນຮາ່ ງກາຍ.ຈາກນນ້ັ ,ໄຂຂ່ າວແລະເປອື ກ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ໄຂ່ຈະພັດທະນາໄປເລື້ອຍໆ ຢູໃ່ ນບໍລິເວນສ່ວນທີ່ໄດ້ 1) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນຄດິ ກຽ່ ວກັບບົດທີ 11 ການສືບພັນຂອງ ຮບັ ການປະຕສິ ນົ ທຂິ ອງໄຂ່ ຢູໃ່ ນຂນັ້ ຕອນນໄີ້ ຂ່ທ່ີໄດ້ ສັດ ແລະ ຕ້ັງຄໍາຖາມດັ່ງລມຸ່ ນີ:້ ປະຕິສນົ ທແິ ລວ້ ພ້ອມທຈ່ີ ະເກດີ ອອກມາ. - ໄຂ່່ແມ່່ນຫຍັັງ? 12 6. ນກົ ຈະວາງໄຂຈ່ າໍ ນວນຫາຼ ຍ ແລະ ຈະມກີ ານກຽມພອ້ ມ - ເປັນັ ຫຍັງັ ໄຂ່ຈ່ ຶ່່�ງມີຄີ ວາມສໍາໍ ຄັນັ ໃນການສືບື ພັນັ ຂອງ ສາໍ ລບັ ການຟກັ ໄຂ່. ການຟັກໄຂ່ ແມນ່ ຂະບວນການ ສັັດ? ຮັກສາໃຫ້ອນຸ ຫະພູມທີ່ຖືກຕອ້ ງ ແລະ ພາຍໃຕເ້ ງ່ືອນ - ໄຂ່່ເປັນັ ສ່ວ່ ນໜຶ່່�ງ ໃນຂະບວນການສືືບພັັນຂອງສັດັ ໄຂທເ່ີ ໝາະສມົ ເພອ່ື ໃຫໄ້ ຂສ່ າມາດພດັ ທະນາໄດ.້ ນກົ ຄືືແນວໃດ? ສໍາໍ ລັັບສັດັ ທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັນັ ໂຕບໍໍ? ຫຼືື� ສັັດ ຈະເອາົ ປີກ ແລະ ລໍາຕວົ ປກົ ໄຂ່ຂອງມນັ ເພ່ອື ຮກັ ສາ ທີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັນັ ໄຂ່່? ຄວາມອບົ ອນຸ່ ໄວ້ ແລະ ປກົ ປອ້ ງໄຂໄ່ ວໃ້ ນຂະນະທໂ່ີ ຕ - ສັັດປະເພດໃດແດ່ທ່ ີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັນັ ໄຂ່?່ ສັດັ ປະເພດ ອອ່ ນກໍາລັງພດັ ທະນາຢູ່ດ້ານໃນຂອງໄຂ່ ຈນົ ກວາ່ ໂຕສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ໃດແດ່່ທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັນັ ໂຕ? ອອ່ ນທີຢ່ ່ໃູ ນໄຂ່ນ້ນັ ພອ້ ມທ່ຈີ ະແຕກອອກມາ. 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາແລະແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ 7. ເມ່ອື ນົກອ່ອນແຕກອອກມາຄ້ັງທາໍ ອິດ ພວກມັນຈະມີ ເຊງ່ິ ກນັ ແລະ ກນັ ແລະ ຈາກນນ້ັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະ ພຽງຜວິ ໜັງ ຫືຼ ມີແຕຂ່ ົນອ່ອນໆ ແລະ ຕາຍງັ ປດິ ຢູ່. ໃນ ໝກັ ຈາໍ ນວນໜງ່ຶ ລກຸ ຂນ້ຶ ຕອບຄາໍ ຖາມ. ຊ່ວງໄລຍະຂ້ັນຕອນການຈະເລນີ ເຕີບໃຫຍ່ ລກູ ນົກທີ່ ຍງັ ນອ້ ຍຈະຢໃູ່ ນຮງັ ທໄ່ີ ດຮ້ ບັ ການເບງ່ິ ແຍງລຽ້ ງດໂູ ດຍ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ສອນຂັນ້ ອນ່ື ພແ່ໍ ມຈ່ ນົ ກວາ່ ນກົ ນອ້ ຍເຫາ່ົຼ ນນ້ັ ຈະປງ່ົ ຂນົ ຫມຸ້ (ນກົ ອອ່ ນ) ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ນກັ ຮຽນຄນົ ໜງຶ່ ຂຽນ ແລະສາມາດບນິ ອອກຈາກຮັງໄດ.້ ນົກທຍີ່ ງັ ຢູ່ໃນຊວ່ ງ ລາຍການຂອງສັດທງັ ໝົດທເ່ີ ກີດລູກເປນັ ໂຕ ແລະ ນກັ ຮຽນ ການຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ຍງັ ຖືວາ່ ເປັນນົກອ່ອນຢູ່ ຈນົ ອີກຄົນໜ່ຶງຂຽນລາຍການຂອງສັດທັງໝົດທີ່ເກີດລູກເປັນ ກວ່າພວກມັນຈະມຂີ ນົ ປົກຫ້ມຸ ເຕັມໂຕແລະ ເຂາ້ົ ສໄູ່ ວ ໄຂ.່ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປະສົມພັນ. ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນລາຍການຂອງສດັ ທຕ່ີ ນົ ເອງ ໄດຂ້ ຽນ. IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) 1. ຊວ່ົ ໂມງທີ 1: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ປຶ້ມບນັ ທກຶ , ສດໍ າໍ , 1. ລັກັ ສະນະຂອງໄຂ່່ ຢາງລບຶ , ແວ່ນຂະຫຍາຍ, ໄຂ່ດິບ (ໄຂ່ໄກ່, ໄຂ່ ເປດັ ) ແລະ ຖ້ວຍນອ້ ຍ ຫືຼ ຈານ. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາລວມກຽ່ ວກບັ ຄວາມຄາ້ ຍຄກື ນັ ແລະ ຄວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ລະຫວາ່ ງໄຂຂ່ ອງສດັ ຊະນດິ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ເຈຍ້ A4 ພບັ ແລວ້ ຕາ່ ງໆທເ່ີ ກດີ ລກູ ອອກມາເປນັ ໄຂ.່ ຈາກນນ້ັ ຈດັ ແບງ່ ນກັ ແບ່ງເປນັ 4 ສ່ວນ, ສໍດາໍ , ຢາງລບຶ . ຮຽນອອກເປນັ ແຕລ່ ະກມຸ່ ຕາມສດັ ແຕລ່ ະປະເພດທແ່ີ ຕກ ຕາ່ ງກນັ ໄປ ຄ:ື ນກົ , ສດັ ເລອື ຄານ, ສດັ ເຄງ່ິ ບກົ ເຄງ່ິ ນາໍ້ , ແມງໄມ,້ ປາ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນໃຊຄ້ ວາມຮຕູ້ ນົ ເອງ ແລະ ຂມ້ໍ ນູ ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ1ເພອ່ື ຄນ້ົ ຄວາ້ ຕາມຄາໍ ຖາມ ລມຸ່ ນ:້ີ - ໄຂ່່ຂອງສັດັ ປະເພດນີ້້�ມີລີ ັັກສະນະແນວໃດ? ຂະໜາດ, ຮູູບຮ່່າງ, ສີຂີ ອງມັັນ. - ເປືອື ກດ້າ້ ນນອກຂອງໄຂ່ເ່ ປັນັ ແນວໃດ? ອ່ອ່ ນ ຫຼືື� ແຂງ, 82 ໘໒

ເບິ່່�ງເຫັັນທາງໃນໄດ້ບ້ ໍ່່�, ມີີຜິວິ ທີ່່�ລຽບ, ມີນີ ້ໍໍ�າເມືອື ກປົົກ ມນ່ື (ໄຂຂ່ ອງແມງໄມ)້ ຫືຼ ເປນັ ເຍອ່ື ຫມຸ້ ໜຽວໆຄາ້ ຍຄກື ບັ ໄຂ່ 12 ຫຸ້້�ມຢູູ່�ູ. ປາ ຫືຼ ໄຂກ່ ບົ . ຊນ້ັ ນອກເຫາ່ົຼ ນຊ້ີ ວ່ ຍປກົ ປອ້ ງພາກສວ່ ນພາຍ - ໄຂ່ທ່ີ່່�ເກີດີ ອອກມານັ້້�ນຢູ່່�ໃສ? ຢູ່່�ໃນດິນິ , ຢູ່່�ໃນນ້ໍໍ�າ, ຢູ່່�ໃນ ໃນຂອງໄຂ່ ແລະ ມຊີ ອ່ ງໃຫອ້ າກາດຜາ່ ນເຂາ້ົ ໄປຫາຕວົ ອອ່ ນ ຮັງັ , ຢູ່່�ຕາມຕົ້້�ນພືດື ຊະນິດິ ຕ່າ່ ງໆ, ຢູ່່�ໃນເມືອື ກໜຽວໆ ທກີ່ ໍາລງັ ພດັ ທະນາ.ໄຂເ່ ຫືຼອງ ແລະ ໄຂ່ຂາວໃຫສ້ ານອາຫານ ທີ່່�ປົກົ ຫຸ້້�ມໄວ້້, ຢູ່່�ໃນໄຂ່່ທີ່່�ຕິດິ ກັນັ ເປັນັ ແຜ່ນ່ . ແລະ ນາ້ໍ ລຽ້ ງສາໍ ລບັ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ທກ່ີ າໍ ລງັ ພດັ ທະນາໃໝ.່ ໄຂ່ - ຍ້ອ້ ນຫຍັັງສິ່່�ງນີ້້�ຈຶ່່�ງມີີຄວາມສໍາໍ ຄັນັ ຕໍ່່�ການພັດັ ທະນາ ເຫອືຼ ງມຈີ ດຸ ນອ້ ຍໆຢເູ່ ທງິ ເອນ້ີ ວາ່ ຈດຸ ໃຫກ້ າໍ ເນດີ (Germinal ລູູກຫຼາຼ ນຂອງສັັດຊະນິິດນີ້້�? disc).ຈດຸ ໃຫ້ກາໍ ເນດີ ນ້ີແມນ່ ສວ່ ນໜຶງ່ ຂອງໄຂທ່ ສີ່ ່ງິ ທີມ່ ີຊິວິດ - ເປັນັ ຫຍັງັ ສະຖານທີ່່�ວາງໄຂ່່ ຈຶ່່�ງສໍໍາຄັັນໃນເວລາໄຂ່່ ໃໝ່ໄດພ້ ັດທະນາຂນຶ້ . ເສ້ນັ ໃຍ (chalaza) ແມ່ນເສ້ັນບາງໆ ເບາະອອກມາ? ຄ້າຍຄືແພຈຸລັງທີ່ເຊ່ືອມຕ່ໍໄຂ່ເຫຼືອງກັບແພຈຸລັງຊ້ັນນອກ 2) ຄໃູ ຫຕ້ ວົ ແທນຂອງແຕລ່ ະກມຸ່ ລາຍງານຄນື . ແລະ ເຊອື່ ມຕ່ໍສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງໄຂ່ໃຫເ້ ຂາົ້ ຢ່ໃູ ນບອ່ ນທເ່ີ ໝາະ ສົມ. 2. ໂຄງສ້້າງຂອງໄຂ່່ 4) ຄທູ ບັ ໄຂດ່ ບິ ໃສໃ່ ນຖວ້ ຍ ຫືຼ ຈານເພອ່ື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດ 1) ຄໃູ ຫແ້ ລກປຽ່ ນສງ່ິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ໄຂ.່ ບອກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງໄຂໄ່ ດ.້ - ຢູ່່�ດ້າ້ ນໃນຂອງໄຂ່ມ່ ີລີ ັກັ ສະນະແນວໃດ? - ໄຂ່ທ່ ັງັ ໝົດົ ມີໂີ ຄງສ້າ້ ງແບບດຽວກັນັ ບໍ?ໍ ການວດັ ແລະ ປະເມີນຜົນ - ມີຫີ ຍັງັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນຢູ່່�ດ້າ້ ນໃນໜ່ວ່ ຍໄຂ່?່ ຄສູ ງັ ເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ຖາ້ ນັກຮຽນ ຍງັ ບໍເ່ ຂາ້ົ ໃຈເທອ່ື , ຄຈູ ະອະທິບາຍຕື່ມໃຫ້ເຂາົ ເຈ້ົາ. 2) ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມ ດງ່ັ ນ:້ີ - ມີໃີ ຜແດ່ເ່ ຄີຍີ ກິນິ ໄຂ່ຕ່ ົ້້�ມແດ່?່ ອາດຈະເປັນັ ໄຂ່ໄ່ ກ່,່ ໄຂ່່ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ເປັດັ ... - ສິ່່�ງທີ່່�ຢູດູ ້າ້ ນນອກຂອງໄຂ່ນ່ັ້້�ນແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? ມັນັ ມີລີ ັກັ ສະ 3. ແຕ້້ມໂຄງສ້າ້ ງຂອງໄຂ່່ ນະແນວໃດ? 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕໄ່ໍ ປນໃ້ີ ສປ່ ມ້ຶ ຂຽນຂອງ - ເມື່່�ອນັກັ ຮຽນປອກເປືອື ກຊັ້້�ນນອກອອກນັກັ ຮຽນເຫັນັ ນກັ ຮຽນເອງ: ຫຍັງັ ກ່ອ່ ນໝູ່່�? - ແຕ້້ມຮູູບໂຄງສ້າ້ ງຂອງໄຂ່່. - ພວກເຮົາົ ເອີ້້�ນມັນັ ວ່າ່ ຫຍັງັ ? - ໝາຍຊື່່�ໃສ່ພ່ າກສ່ວ່ ນຕ່າ່ ງ: ເປືອື ກ, ແພຈຸຸລັັງ, ໄຂ່ຂ່ າວ, - ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ຢູ່່�ທາງກາງຂອງໜ່ວ່ ຍໄຂ່?່ ໄຂ່ເ່ ຫຼືື�ອງ, ເສັ້້�ນໃຍ (chalaza) ແລະ ຈຸດຸ ໃຫ້ກ້ ໍາໍ ເນີດີ . - ພວກເຮົົາເອີ້້�ນມັັນວ່່າຫຍັັງ? - ຂຽນປະໂຫຍກຄໍາໍ ເວົ້້�າໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ອະທິບິ າຍຈຸດຸ ປະສົງົ ຂອງໄຂ່ໃ່ ນການສືບື ພັນັ ແລະ ຂະບວນການທີ່່�ເກີີດ 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໄຂເ່ ກອື ບທງັ ໝດົ ບວ່ໍ າ່ ຈະເປນັ ໄຂຂ່ ອງ ຂຶ້້�ນຂອງມັນັ . ນກົ , ສດັ ເລອື ຄານ ຫືຼ ໄຂຂ່ ອງສດັ ປະເພດອນ່ື ໆ ຈະມີ ພາກສ່ວນຕາ່ ງໆທ່ຄີ ້າຍຄກື ນັ ຈາກນ້ນັ , ຄບູ ອກໃຫນ້ ກັ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ອາ່ ນຊ່ື ແລະ ຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວ ຄສູ ງັ ເກດການແຕມ້ , ໝາຍຊພ່ື າກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງໄຂ,່ ກບັ ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງໄຂຮ່ ວ່ ມກນັ . ການອະທບິ າຍຈດຸ ປະສງົ ຂອງໄຂໃ່ ນການສບື ພນັ ແລະ ຂະ ບວນການທ່ີເກດີ ຂຶນ້ ຂອງມນັ ພ້ອມທງັ ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫອືຼ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂັ້ນອື່ນ ຖ້າຈໍາເປັນ. ນາໍ ໃຫນ້ ັກຮຽນປະຕບິ ດັ ກິດຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ໃຫ້ນັກຮຽນຄນົ ໜ່ງຶ ເວ້າົ ຊຂ່ື ອງພາກສວ່ ນໃດໜງ່ຶ ຂອງໄຂ່ ແລະ ນກັ ຮຽນຄນົ ທສີ ອງ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ພາກສວ່ ນຂອງໄຂນ່ ນ້ັ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຜດັ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຮບູ ແຕມ້ ຂອງຕນົ ເອງກບັ ນກັ ຮຽນ ປຽ່ ນກັນອາ່ ນ. ເມອື່ ຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂ້ນັ ອ່ນື ແລ້ວ ໃຫກ້ ັບ ຄົນອືນ່ ໆ ແລະ ອ່ານບົດບາດໜາ້ ທ່ີຂອງໄຂໃ່ ຫໝ້ ູ່ຟັງ. ຄືນມາຂ້ນັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອະທບິ າຍພາກສ່ວນຕາ່ ງໆ ຂອງໄຂ່ ຕາມຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຕົນເອງ. ຊນ້ັ ນອກຂອງໄຂ່ ອາດຈະເປນັ ໄດທ້ ງັ ເປອື ກທແ່ີ ຂງ (ໄຂ່ ນກົ ) ຫືຼ ເປນັ ເປອື ກໜງັ ທອ່ີ ອ່ ນ (ໄຂເ່ ຕາ່ົ ), ໄຂທ່ ມ່ີ ເີ ຍອ່ື ຫມຸ້ ທ່ີ ໘໓ 83

2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດໂຄງສາ້ ງຂອງໄຂຢ່ ໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນ ຂອງວງົ ຈອນຊວີ ດິ ແລະ ນກັ ຮຽນຄນົ ທສີ ອງອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ເພອ່ື ເບ່ງິ ວ່ານກັ ຮຽນໄດແ້ ຕ້ມຖືກຕອ້ ງ ຫຼື ບ.ໍ່ ຂນ້ັ ທເ່ີ ວາ້ົ ນນ້ັ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຜດັ ປຽ່ ນກນັ ອາ່ ນ.ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ຊົ່່�ວໂມງທີີ 2 ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອະທບິ າຍຂນ້ັ ຕອນຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຕາມຄວາມ ຂັ້້�ນນໍາໍ ເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ເຂາ້ົ ໃຈຂອງຕນົ ເອງ. ສັດທກຸ ປະເພດຈະຜາ່ ນ 4 ຂັ້ນຕອນຫັຼກຂອງວງົ ຈອນ 1) ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມສນົ ທະນາລວມໝດົ ຫອ້ ງ: ຊີວິດ ຂນັ້ ຕອນເຫົຼາ່ ນປີ້ ະກອບມີ: - ນັກັ ຮຽນເຄີຍີ ເຫັນັ ຫຼືື� ພົບົ ພໍ້້�ໄຂ່ຢ່ ູ່່�ໃສແດ່?່ ໄຂ່ມ່ ີລີ ັກັ ສະ  ການຖພື າແລະ ເກີດລກູ (ສໍາລບັ ຄົນເຮາົ ແລະ ສັດລຽ້ ງ 12 ນະແນວໃດ? ລກູ ດ້ວຍນມົ ອືນ່ ໆ) ຫືຼ ການຟກັ ໄຂ່ ແລະ ເບາະເປນັ - ນັກັ ຮຽນເຫັນັ ສັດັ ຊະນິດິ ໃດທີ່່�ມັກັ ຈັບັ ຢູ່່�ເທິງິ ຫຼັັ�ງຄາເຮືອື ນ ໂຕ (ສາໍ ລັບສັດທີເ່ ກີດໄຂ)່ : ແລະ ຈັບັ ຢູ່່�ເທິງິ ຕົ້້�ນໄມ້?້ - ການເກີດີ ໝາຍເຖິງິ ການສືບື ທອດລູກູ ຫຼຼານຢູ່່�ໃນ - ສັດັ ປະເພດໃດທີ່່�ເຮັດັ ຮັງັ ແລະ ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ພວກມັນັ ຈຶ່່�ງ ໂລກນີ້້�. ເຮັດັ ຮັງັ ? - ການເບາະອອກມາຈາກໄຂ່່ ໝາຍເຖິິງ ເວລາທີ່່�ລູກູ - ເປັນັ ຫຍັັງພວກມັັນຈຶ່່�ງເຮັັດຮັັງຢູ່່�ເທິງິ ຕົ້້�ນໄມ້້ ຫຼືື� ເທິງິ ອ່່ອນທີ່່�ມີີຊີວີ ິິດອອກມາຈາກໜ່ວ່ ຍໄຂ່.່ ຫຼັັ�ງຄາ?  ການຈະເລີນເຕບີ ໃຫຍ່: ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ 1-2 ຄນົ ຕອບຄາໍ ຖາມ. ຂັ້້�ນຕອນການຈະເລີນີ ເຕີບີ ໃຫຍ່່ ແມ່ນ່ ຊ່ວ່ ງເວລາທີ່່� 3) ຄບູ ອກນກັ ຮຽນວາ່ ໃນຊົ່ວໂມງທີ 2 ພວກເຮົາຈະຮຽນ ສັັດຍັງັ ນ້ອ້ ຍ ບໍ່່�ທັນັ ໄດ້້ເຕີບີ ໃຫຍ່່ເຕັັມທີ່່�, ຂະໜາດຍັງັ ບໍ່່� ກຽ່ ວກບັ ວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງສດັ ທເ່ີ ກດີ ລກູ ເປນັ ໄຂ,່ ໂດຍ ໃຫຍ່່ ແລະ ຍັັງບໍ່່�ທັັນເຂົ້້�າສູ່່�ໄວປະສົົມພັັນໄດ້.້ ສະເພາະໃຫເ້ ນນ້ັ ໃສນ່ ກົ ແລະ ສດັ ປກີ .  ການເຕບີ ໃຫຍ່ເຕມັ ໄວ ແລະ ການສືບພນັ : ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂັ້ນອນື່ ການສືບື ພັນັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອໃຫຍ່ເ່ ຕັມັ ໄວ. ການສືບື ພັນັ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນທກຸ ສງ່ິ ຢາ່ ງທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດເ້ ຄຍີ ສງັ ເກດເຫນັ ສັດັ ຕ້ອ້ ງມີໂີ ຕຜູ້້� ແລະ ໂຕແມ່່ ຊຶ່່�ງການສືບື ພັນັ ແມ່ນ່ ເກີດີ ກ່ຽວກັບຮງັ ນົກ. ເມື່ອຄສູ ໍາເລດັ ການສອນຂນັ້ ອືນ່ ແລວ້ ໃຫ້ ຂຶ້້�ນໂດຍການປະສົົມນໍ້້�າອະສຸຸຈິິຂອງໂຕຜູ້້� ກັັບໄຂ່່ຂອງ ກັບຄືນມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກ່ຽວກັບ ໂຕແມ່່ ເອີ້້�ນວ່າ່ : ການປະຕິສິ ົນົ ທິິ. ຮັງນົກທ່ຕີ ົນເອງໄດ້ຂຽນ.  ການມີອາຍຫຸ າຼ ຍຂນ້ຶ ຫຼື ອາຍແຸ ກຂ່ ້ຶນ: - ອາຍຸຸຈະຫຼຼາຍຂຶ້້�ນ ແລະ ຈະເຂົ້້�າສູ່່�ຂັ້້�ນຕອນສຸດຸ ທ້້າຍ ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ຂອງວົງົ ຈອນຊີີວິດິ . 4 4. ວົົງຈອນຊີວີ ິິດ - ຊີີວິດິ ໃໝ່ຈ່ ະເກີີດຂຶ້້�ນຢູ່່�ໃນວົງົ ຈອນຊີວີ ິິດຕໍ່່�ໄປ. 4) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນສງັ ເກດເບງ່ິ ຮບູ ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂ້ທໍ ີ 1) ຄູຕັງ້ ຄາໍ ຖາມສນົ ທະນາກັບນກັ ຮຽນດັ່ງຕໍໄ່ ປນ:້ີ ກຽ່ ວກັບວົງຈອນຊີວດິ ຂອງນົກ ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນແຕ່ - ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ແມ່ນ່ ຫຍັງັ ? ລະຄນົ ອາ່ ນຄາໍ ອະທບິ າຍຂອງຂນ້ັ ຕອນ ແລະ ຈບັ ຄໃູ່ ສ່ - ຢູ່່�ໃນວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ສະແດງໃຫ້ເ້ ຫັນັ ຫຍັງັ ແດ່?່ ຂນ້ັ ຕອນຢໃູ່ ນແຜນວາດໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກ - ມີວີ ົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງສັດັ ຊະນິດິ ໃດແດ່ທ່ ີ່່�ນັກັ ຮຽນຮູ້້�? ປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ກັບກຸ່ມ. (ປ.3 ບົດົ ທີີ 12 ຍຸງຸ ແລະ ກົບົ ). 5) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນ ຊໃ້ີ ສແ່ ຕລ່ ະຂນ້ັ ຕອນ ແລະ ອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ - ມີຂີັ້້�ນຕອນໃດແດ່ໃ່ ນວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງສັດັ ? ໄປພອ້ ມໆກັນ: 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝັກຕອບຄາໍ ຖາມ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂນັ້ ອນື່ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂ້ທໍ ີ 3 ນໍາ ໃຫ້ມອບໝາຍນັກຮຽນໜຶງ່ ຄນົ ຕິດຕາມກວດກາ ແລະ ນໍາ ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນໄປພອ້ ມໆກັນ. ພາກິດຈະກາໍ . ເມອື່ ຄູສໍາເລັດການສອນຂນ້ັ ອ່ນື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດສ້ ອນຂນ້ັ ອນ່ື ຄືນມາຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນອະທິບາຍສງິ່ ທ່ນີ ກັ ຮຽນໄດ້ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ໂດຍໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນ ຄນ້ົ ຄວ້າ. ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ ໜງ່ຶ ເວາ້ົ ຊຂ່ື ນ້ັ ຕອນໃດໜງ່ຶ ຂ້ັນຕອນຕ່າງໆໃນວົງຈອນຊີວິດຂອງນກົ ຈະປະກອບມີ 84 ໘໔

ການສືບພັນ ແລະ ການປະຕສິ ົນທ,ິ ການຟັກໄຂ່ ແລະ ການ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັັດ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) 12 ແຕກອອກຈາກໄຂ,່ ເປັນນົກອອ່ ນ, ເປັນນກົ ນອ້ ຍ (ຂົນກໍາລັງ ປົ່ງໃນໄລຍະທໍາອິດ) ຫານົກໄວໜຸ່ມ, ກາຍເປັນນກົ ໃຫຍ່ທີ່ 5. ແຕ້ມ້ ຮູບູ ວົົງຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງນົົກ ຈະເລີນເຕບີ ໃຫຍເ່ ຕັມໄວ (ມຂີ ົນເຕມັ ໂຕ) ແລະ ພອ້ ມທີຈ່ ະມີ ການສືບພັນ ຈາກນນ້ັ ຈະກາຍເປັນນົກແກ່. 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ສາ້ ງວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງນົກ ໂດຍໃຊ້ຂມ້ໍ ູນຢູ່ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນ. ການສືບພັນຂອງນົກຈະເລີ່ມຕົ້ນແບບດຽວກັນກັບ ສດັ ລ້ຽງລກູ ດ້ວຍນມົ ໂດຍຜ່ານຂະບວນການປະຕິສນົ ທ.ິ ນ້ໍາ 2) ນກັ ຮຽນຕ້ອງປະຕິບດັ ດງ່ັ ລມຸ່ ນີ້ ໂດຍໃຊ້ເຈຍ້ A 4 ແລ້ວ ເຊື້ອຈາກນົກໂຕຜູ້ຈະປະຕິສົນທິກັບໄຂ່ຂອງນົກໂຕແມ່ຢູ່ ແບ່ງອອກເປັນ 4 ສ່ວນ: ພາຍໃນຮາ່ ງກາຍ ຈາກນັ້ນໄຂຂ່ າວ ແລະ ເປືອກໄຂ່ຈະພັດ - ຈັັດແບ່່ງຂັ້້�ນຕອນຂອງວົງົ ຈອນຊີີວິິດຂອງນົກົ ໃຫ້້ສະ ທະນາໄປເລ້ືອຍໆຢູ່ໃນບໍລິເວນສ່ວນທ່ີໄດ້ຮັບການປະຕິສົນ ມາ ຊິກິ ແຕ່ລ່ ະຄົນົ ພາຍໃນກຸ່່�ມແຕ້ມ້ ຄື:ື ຂັ້້�ນຕອນການ ທຂິ ອງໄຂ່ ຢ່ໃູ ນຂ້ນັ ຕອນນ້ໄີ ຂທ່ ່ໄີ ດປ້ ະຕິສົນທແິ ລວ້ ພອ້ ມທີ່ ຟັກັ ໄຂ່່ ຫຼືື� ຂັ້້�ນຕອນການເບາະອອກມາຈາກໄຂ່ຂ່ ອງ ຈະເກີດອອກມາ. ນົກົ ອ່່ອນ, ຂັ້້�ນຕອນນົກົ ນ້້ອຍກ່່ອນຈະບິນິ , ຂັ້້�ນຕອນ ເປັັນນົົກໃຫຍ່່ ແລະ ຂັ້້�ນຕອນເປັນັ ນົົກແກ່.່ ນກົ ຈະວາງໄຂຈ່ າໍ ນວນຫາຼ ຍ ແລະ ຈະມກີ ານກຽມພອ້ ມ - ໃຫ້ແ້ ຕ້ມ້ ຮູບູ ລັກັ ສະນະຂອງນົກົ ຢູ່່�ໃນແຕ່ລ່ ະຂັ້້�ນຕອນ ສາໍ ລບັ ການຟກັ ໄຂ່. ການຟັກໄຂ່ ແມ່ນຂະບວນການຮັກສາ ນັ້້�ນ, ຮູູບແຕ້ມ້ ແຕ່ລ່ ະອັັນແຕ້ມ້ ໃສ່່ເຈ້ຍ້ ຕ່່າງຫາກ ໃຫ້ອຸນຫະພມູ ທ່ຖີ ກື ຕ້ອງ ແລະ ພາຍໃຕເ້ ງອ່ື ນໄຂທເ່ີ ໝາະສົມ - ຂຽນຊື່່� ແລະ ຄໍໍາອະທິບິ າຍໃສ່່ກ້ອ້ ງຮູບູ . ເພອ່ື ໃຫໄ້ ຂສ່ າມາດພັດທະນາໄດ.້ ນົກຈະເອາົ ປກີ ແລະ ລາໍ - ຈັດັ ວາງວົງົ ຈອນຊີວີ ິິດຕາມລໍາໍ ດັບັ ທີ່່�ຖືກື ຕ້້ອງ. ຕວົ ປກົ ໄຂຂ່ ອງມນັ ເພອ່ື ຮກັ ສາຄວາມອບົ ອນຸ່ ໄວ້ ແລະ ປກົ ປອ້ ງ - ບອກສິ່່�ງທີ່່�ຄ້າ້ ຍຄືກື ັັນ ແລະ ສິ່່�ງທີ່່�ແຕກຕ່່າງກັນັ ຂອງ ໄຂ່ໄວ້ໃນຂະນະທີ່ໂຕອ່ອນກໍາລັງພັດທະນາຢູ່ດ້ານໃນຂອງ ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງນົກົ ແລະ ສັດັ ລ້ຽ້ ງລູກູ ດ້ວ້ ຍນໍ້້�ານົມົ ໄຂ່ ຈົນກວາ່ ໂຕອອ່ ນທີຢ່ ໃູ່ ນໄຂ່ນ້ນັ ພອ້ ມທ່ີຈະແຕກອອກມາ. ຢ່າ່ ງໜ້້ອຍໜຶ່່�ງຕົົວຢ່າ່ ງ. ເມ່ອື ນົກອ່ອນແຕກອອກມາຄັ້ງທໍາອິດ ພວກມນັ ຈະມີ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ພຽງຜິວໜງັ ຫຼື ມີແຕ່ຂົນອອ່ ນໆ ແລະ ຕາຍງັ ປິດຢູ່ ໃນຊ່ວງ ສັງເກດວິທີການທີ່ນັກຮຽນແຕ່ລະກຸ່ມໃນການແຕ້ມ ໄລຍະຂັ້ນຕອນການຈະເລນີ ເຕີບໃຫຍ່ ລູກນົກທ່ີຍງັ ນ້ອຍຈະ ວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຂອງນກົ ແລະ ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາ້ໍ ນມົ ໂດຍ ຢໃູ່ ນຮງັ ທ່ໄີ ດຮ້ ບັ ການເບິງ່ ແຍງລ້ຽງດໂູ ດຍພໍແ່ ມ່ຈນົ ກວາ່ ນກົ ໃຊເ້ ກນການໃຫຄ້ ະແນນ. ນອ້ ຍເຫາ່ົຼ ນນ້ັ ຈະປງ່ົ ຂນົ ຫມຸ້ (ນກົ ອອ່ ນ) ແລະ ສາມາດບນິ ອອກ ຈາກຮງັ ໄດ້. ນກົ ທຍ່ີ ັງຢູໃ່ ນຊ່ວງການຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ ຍງັ ຖື ຂັ້້�ນສະຫຼຸບຸ� (5 ນາທີ)ີ ວາ່ ເປນັ ນກົ ອອ່ ນຢູ່ຈນົ ກວາ່ ພວກມນັ ຈະມຂີ ນົ ປກົ ຫມຸ້ ເຕມັ ໂຕ ແລະ ເຂາົ້ ສໄູ່ ວປະສມົ ພນັ . 1) ຄສູ ະຫຸບຼ ບດົ ຮຽນ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕ່ລະກມຸ່ ພາກັນ ຍ່າງໄປເບິງ່ ການສ້າງວງົ ຈອນຊວີ ດິ ນົກ ຂອງກຸມ່ ອນ່ື ທ່ີ 6) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຂມ້ໍ ນູ ໃນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ແລະ ປະໄວ້ຢເູ່ ທງິ ໜ້າໂຕະ. ປມ້ຶ ແບບຮຽນຂໍທ້ ີ 4 ແລວ້ ຄນ້ົ ຄິດຕາມຄາໍ ຖາມດງັ່ ຕ່ໍ ໄປນີ້: 2) ຖາ້ ກມຸ່ ໃດເຫນັ ວາ່ ການຈດັ ລຽງບຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງຕາມຂນ້ັ ຕອນ - ມີຫີ ຍັັງທີ່່�ຄ້າ້ ຍຄືກື ັນັ ລະຫວ່າ່ ງວົົງຈອນຊີວີ ິິດຂອງສັດັ ໃຫເ້ ຈົ້າຂອງກ່ມຸ ອະທບິ າຍເຫດຜນົ ແລະ ກມຸ່ ທກີ່ ວດ ທີ່່�ເກີດີ ລູກູ ເປັນັ ໂຕ ແລະ ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງສັດັ ທີ່່�ເກີດີ ເຫັນການຈັດລຽງບ່ໍຖືກຕ້ອງນນັ້ ຕອ້ ງໄດ້ຊ່ວຍປັບປຽ່ ນ ລູກູ ເປັນັ ໄຂ່່? ພ້ອມທັງອະທິບາຍເຫດຜນົ ທ່ປີ ບັ ປຽ່ ນນ້ນັ . - ມີຫີ ຍັັງທີ່່�ແຕກຕ່່າງກັນັ ລະຫວ່່າງວົົງຈອນຊີີວິິດຂອງ ສັດັ ທີ່່�ເກີີດລູູກເປັັນໂຕ ແລະ ວົງົ ຈອນຊີວີ ິິດຂອງສັດັ 3) ສະມາຊິກພາຍໃນກຸ່ມ ຄົນໃດຄົນໜຶງ່ ຕອ້ ງອະທິບາຍ ທີ່່�ເກີດີ ລູູກເປັນັ ໄຂ່່? ຄວາມຄາ້ ຍຄືກັນ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງກນັ ລະຫວາ່ ງ ວົງຈອນຊວີ ິດຂອງນກົ ແລະ ວງົ ຈອນຊວີ ິດສັດລຽ້ ງລກູ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ດວ້ ຍນົມ ໂດຍນໍາໃຊ້ຂໍມ້ ນູ ໃນປ້ຶມແບບຮຽນເພ່ອື ໃຫ້ ຕົວຢ່າງ ແລະ ເຫດຜນົ ທ່ີກ່ຽວຂອ້ ງ. ຄູສັງເກດການສົນທະນາປຽບທຽບຂ້ມໍ ູນໃນປ້ມຶ ແບບ ຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ແລະ 4 ຄູໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອຖາ້ ບໍ່ເຂົາ້ ໃຈ. ໘໕ 85

ບົົດທີີ 13 ພະຍາດທີ່່ມ� ັກັ ເກີີດຂຶ້້�ນກັບັ ສັດັ ເວລາ 2 ຊົ່່�ວໂມງ I. ຈຸຸດປະສົງົ ໃຫເ້ ກດີ ການເຈັບປ່ວຍ ຫຼື ເກີດພະຍາດຂນ້ຶ . 3. ເຖງິ ແມນ່ ວາ່ ເຊອ້ື ໄວຣສັ ຈະນອ້ ຍກວາ່ ແບກັ ທເີ ຣຍ ແຕ່ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: 1. ອະທິບາຍເສ້ນັ ທາງຕາ່ ງໆ ທພ່ີ ະຍາດສດັ ໄດມ້ ີ ພວກມັນບ່ໍສາມາດຢລູ່ ອດໄດ້ ຖາ້ ພວກມັນບໍອ່ າໄສຢູ່ ການລະບາດ. ພາຍໃນສງ່ິ ໃດໜງ່ຶ ເຊນ່ັ : ຄນົ , ສດັ ຫືຼ ພດື . ໄວຣສັ ທເ່ີ ກດີ 2. ອະທບິ າຍວທິ ີປອ້ ງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມການລະ ກບັ ສດັ ຈະດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢສູ່ ດັ ໂຕທມີ່ ນັ ຢດື ເກາະຢູ່ພອ້ ມ ທັງສບື ພັນ ແລະ ແຜ່ຂະຫຍາຍຢູໃ່ ນໂຕສັດນ້ັນ ຊຶ່ງໄຂ້ 13 ບາດຂອງພະຍາດສດັ . ຫວດັ ສດັ ປີກ ແລະ ອະຫິວາໝູ ແມນ່ ຕວົ ຢ່າງຂອງເຊອ້ື ໄວຣັສທ່ີເກດີ ຂຶ້ນກບັ ສດັ . II. ການວັັດ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ 4. ສາເຫດທພ່ີ າໃຫເ້ ກດີ ພະຍາດໃນສດັ ມີ ຄ:ື ແບກັ ທເີ ຣຍ, ເຊ້ອື ໄວຣສັ , ພະຍາດກາຝາກ, ເຊອື້ ຣາ, ອາຫານບູດ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ເນົ່າ, ສານເຄມີທເ່ີ ປັນພິດ ແລະ ສາເຫດອ່ືນໆທບ່ີ ່ໍຮູ້. ປະຕບິ ດັ ກິດຈະກາໍ . 5. ພະຍາດທເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ສດັ ສາມາດລະບາດໄດ້ 5 ເສນ້ັ ທາງຫກັຼ ຄ:ື ການສາໍ ຜດັ , ການສດູ ດມົ ເອາົ ອະນພຸ າກ 2. ນາໍ ໃຊເ້ ກນການໃຫ້ຄະແນນລຸມ່ ນີ້ ເພ່ອື ປະເມນີ ນອ້ ຍໆທີລ່ ອຍຢ່ໃູ ນອາກາດ, ໂດຍຜາ່ ນທາງອາຫານ ນກັ ຮຽນ. ແລະ ເຄອ່ື ງດມ່ື , ການສງ່ົ ຜາ່ ນທາງອອ້ ມ ໂດຍອປຸ ະກອນ, ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເກບີ ທໃ່ີ ສ່ ຫືຼ ພາຫະນະຕາ່ ງໆ ຫືຼ ຜາ່ ນພະຍາດກາຝາກ ຄະແນນ ອະທບິ າຍວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ຄວບຄມຸ ການ ຂອງສັດ ເຊນັ່ : ເຫັບ, ໝັດ, ຍຸງ...ການສ່ງົ ຕ່ພໍ ະຍາດຈະ ລະບາດຂອງພະຍາດສັດ ເກດີ ຂນ້ຶ ເມອ່ື ທາດໃດໜງ່ຶ ເຊນ່ັ : ດນິ , ນາ້ໍ , ອາກາດ ຫືຼ ສງ່ິ ທ່ມີ ຊີ ວີ ິດອື່ນ ໄດ້ນາໍ ພາພະຍາດຕດິ ຕໍມ່ າສູ່ສດັ ໂຕໃໝ່ ອະທບິ າຍວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ຄວບຄມຸ ການ ຊງ່ຶ ພະຍາດສດັ ບາງຊະນດິ ມໂີ ອກາດທຈ່ີ ະຕດິ ເຊອ້ື ໄດ້ 3 ລະບາດຂອງພະຍາດສດັ ຢາ່ ງໜອ້ ຍໄດ້ 3 ສງູ ຊງ່ຶ ໝາຍຄວາມວ່າ ພວກມັນສາມາດຕິດຕໍຈ່ າກສດັ ໂຕໜງ່ຶ ໄປຫາອກີ ສດັ ໂຕໜງ່ຶ ໄດໄ້ ວ ພະຍາດບາງຊະນດິ ວທິ ຂີ ນ້ຶ ໄປ. ບສ່ໍ າມາດຕິດຕ່ໄໍ ດ້ ແລະ ບໍມ່ ີການລະບາດ. 6. ພະຍາດກາຝາກສັດລວມມແີ ມທ່ ້ອງ, ຍຸງ, ໝດັ , ເຫົາ, ອະທບິ າຍວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ຄວບຄມຸ ການ ເຫັບ ແລະ ໄຮ ພວກມນັ ສາມາດອາໄສຢູ່ພາຍໃນຮາ່ ງ 2 ລະບາດຂອງພະຍາດສດັ ຢາ່ ງໜອ້ ຍໄດ້ 2 ກາຍຂອງສັດໄດ້ (ການຕິດເຊອ້ື ພາຍໃນ) ຫຼື ຢູຜ່ ິວໜັງ ແລະ ດາ້ ນນອກຮ່າງກາຍຂອງສັດ (ການຕດິ ເຊ້ືອດ້ານ ວທິ .ີ ນອກ) ຊ່ຶງພະຍາດກາຝາກ ແມ່ນສິງ່ ທມີ່ ຊີ ີວິດໜ່ງຶ ທ່ອີ າ ໄສຢພູ່ າຍນອກ ຫືຼ ພາຍໃນສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ໃດໜງ່ຶ ທຖ່ີ ກື ຢດຶ ອະທບິ າຍວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ຄວບຄມຸ ການ ເກາະ ແລະ ເອົາອາຫານຈາກສັດທ່ີມນັ ຢດຶ ເກາະນັ້ນ. 1 ລະບາດຂອງພະຍາດສດັ ຢາ່ ງໜອ້ ຍໄດ້ 1 IV. ສື່່ກ� ານຮຽນການສອນ ວທິ .ີ 1. ຊົ່ວໂມງທີ 1: ປ້ຶມແບບຮຽນ. 0 ບສ່ໍ າມາດອະທບິ າຍວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ຄວບ 2. ຊ່ົວໂມງທີ 2: ຜງົ ກາກເພດັ ຫືຼດນິ ຊາຍ, ນາໍ້ ມນັ ທາ ຄມຸ ການລະບາດຂອງພະຍາດສດັ ໄດ.້ ຜວິ ເດກັ ນອ້ ຍ ຫຼື ນ້າໍ ມັນທໃີ່ ຊປ້ ງຸ ແຕງ່ ອາຫານ. III. ເນື້�ອ້ ໃນຕົ້້�ນຕໍໍ 1. ພະຍາດ ແມນ່ ຄວາມຜດິ ປກົ ກະຕທິ ເ່ີ ກດີ ຂນ້ຶ ໂດຍສງ່ິ ທ່ີ ມຊີ ວີ ດິ ເຊນ່ັ : ແບກັ ທເີ ຣຍບາງຊະນດິ , ເຊອ້ື ໄວຣສັ , ເຊອ້ື ຣາ. ພະຍາດສາມາດກໃ່ໍ ຫເ້ ກດີ ບນັ ຫາຢໃູ່ ນຮາ່ ງກາຍ ຫືຼ ການ ເຮັດວຽກຂອງລະບົບພາຍໃນຂອງສັດ. 2. ແບກັ ທເີ ຣຍ, ເຊ້ືອຣາ ແລະ ໄວຣັສທີເ່ ປນັ ອັນຕະລາຍ ເອນ້ີ ວາ່ : “ເຊອ້ື ໂລກ” ຊງ່ຶ ພວກມນັ ແມນ່ ຈລຸ ນິ ຊີ ທສ່ີ າມາດ ເຂາ້ົ ໄປໃນຮາ່ ງກາຍຂອງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ອນ່ື ໄດ້ ແລະ ເຮັດ 86 ໘໖

V. ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນການສອນ ກໃ່ໍ ຫ້ເກດີ ບນັ ຫາຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ ຫຼື ການເຮດັ ວຽກຂອງ 13 ລະບບົ ພາຍໃນຂອງສັດ. ພະຍາດຕ່າງໆສາມາດເກດີ ຊົ່�ວ່ ໂມງທີີ 1 ຂຶ້ນໄດ້ກັບນກົ , ປາ, ສດັ ປ່າ, ສດັ ລຽ້ ງຢໃູ່ ນຟາມ, ສດັ ປກິ ແລະ ສັດລ້ຽງຢູ່ໃນເຮອື ນ. ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່�່ບົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) 3) ຄູທວນຄນື ນັກຮຽນວ່າ ບດົ ທີ 4 ນກັ ຮຽນເຄຍີ ຮຽນກ່ຽວ ກັບ ເຊອ້ື ຣາ ແລະ ແບກັ ທີເຣຍ ພອ້ ມທັງບົດບາດທ່ີສໍາ 1) ຄູຕ້ງັ ຄາໍ ຖາມລະດມົ ສະໝອງ: ຄນັ ຂອງພວກມນັ ໃນຮບູ ແບບຂອງຜຍູ້ ອ່ ຍສະຫາຼ ຍ ແຕ່ - ນັກັ ຮຽນຄົນົ ໃດມີສີ ັດັ ລ້ຽ້ ງແດ່?່ ວາ່ ບແ່ໍ ມ່ນແບັກທເີ ຣຍ ແລະ ເຊື້ອຣາທງັ ໝົດຈະໃຫປ້ ະ - ມີສີ ັດັ ປະເພດໃດ? ໂຫຍດ. ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນອາ່ ນຂມໍ້ ູນກຽ່ ວກັບແບັກທີເຣຍ, - ສັດັ ຂອງນັກັ ຮຽນຕ້ອ້ ງການຫຍັງັ ເພື່່�ອໃຫ້ມ້ ີສີ ຸຂຸ ະພາບ ເຊອ້ື ຣາ ແລະ ຈລຸ ິນຊອີ ່ືນໆທ່ເີ ປັນອນັ ຕະລາຍ. ແຂງແຮງ? - ສັດັ ລ້ຽ້ ງຂອງນັກັ ຮຽນເຄີຍີ ປ່ວ່ ຍຢູ່່�ບໍ່່�? ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນ? ແບກັ ທເີ ຣຍ, ເຊອ້ື ຣາ ແລະ ໄວຣສັ ທເ່ີ ປນັ ອນັ ຕະລາຍ ເອນ້ີ ວ່າ: “ເຊືອ້ ໂລກ” ຊຶ່ງພວກມນັ ແມນ່ ຈລຸ ິນຊີ ທີ່ສາ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ 1-2 ຄົນ ຕອບ. ມາດເຂາ້ົ ໄປໃນຮາ່ ງກາຍຂອງສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ອນ່ື ໄດ້ ແລະ 3) ຄບູ ອກກບັ ນກັ ຮຽນວາ່ ມນ້ື ເ້ີ ຮາົ ຈະຮຽນກຽ່ ວກບັ ພະຍາດ ເຮັດໃຫເ້ ກີດການເຈັບປ່ວຍ ພວກມນັ ບໍ່ສາມາດເບ່ງິ ເຫນັ ໄດ້ດວ້ ຍຕາເປົາ່ ແລະ ມຢີ ູ່ທຸກບອ່ ນ ລວມທັງອາ ທີມ່ ັກເກີດຂນຶ້ ກັບສດັ . ກາດ, ດນິ ແລະ ນ້ໍາ, ຢູ່ໃນອາຫານ, ພືດ ແລະ ສດັ . ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດສ້ ອນຂ້ັນອ່ືນ ເຊ້ອື ໂລກແຕ່ລະຊະນດິ ຈະມບີ ່ອນທພ່ີ ວກມນັ ມກັ ຢູ່, ນາໍ ໃຫ້ຂຽນຄາໍ ຖາມຕາ່ ງໆໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ັກຮຽນສົນ ມວີ ທິ ກີ ານຕາ່ ງໆໃນການແຜເ່ ຊອ້ື ແລະ ມວີ ທິ ສີ ະເພາະ ທະນາເປນັ ຄ.ູ່ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ຂອງພວກມນັ ທ່ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກີດການຕິດເຊືອ້ ໂລກ ແລະ ມາ ຂັ້ນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປ່ຽນຄວາມຄິດເຫນັ . ພະຍາດ. ຂັ້້�ນຈັດັ ກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີີ) ເຖງິ ແມ່ນວາ່ ເຊອື້ ໄວຣັສ ຈະນອ້ ຍກວ່າແບກັ ທີເຣຍ ແຕພ່ ວກມນັ ບສ່ໍ າມາດຢລູ່ ອດໄດ້ ຖາ້ ພວກມນັ ບອ່ໍ າໄສ 1. ພະຍາດທີ່່ມ� ັກັ ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັັບສັັດຫຼາຼ ຍທີ່່�ສຸຸດ ຢພູ່ າຍໃນສງ່ິ ໃດໜງ່ຶ ເຊນ່ັ : ຄນົ , ສດັ ຫືຼ ພດື . ໄວຣສັ ທເ່ີ ກດີ ກບັ ສດັ ຈະດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢສູ່ ດັ ໂຕທມ່ີ ນັ ຢດື ເກາະຢູ່ພອ້ ມ 1) ໃຫແ້ ຕ່ລະກມຸ່ ສົນທະນາຕາມຄໍາຖາມດັ່ງນ:້ີ ທັງສບື ພັນ ແລະ ແຜ່ຂະຫຍາຍຢໃູ່ ນໂຕສັດນນ້ັ ຊຶງ່ ໄຂ້ - ສັດັ ຕ້ອ້ ງການຫຍັງັ ເພື່່�ອໃຫ້ມ້ ີສີ ຸຂຸ ະພາບແຂງແຮງ? ຫວດັ ສັດປກີ ແລະ ອະຫິວາໝູ ແມ່ນຕົວຢາ່ ງຂອງເຊື້ອ - ຈະເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ສັດັ ເມື່່�ອພວກມັນັ ບໍ່່�ໄດ້ຮ້ ັບັ ສິ່່�ງທີ່່� ໄວຣັສທເີ່ ກີດຂຶນ້ ກັບສດັ . ພວກມັນັ ຕ້ອ້ ງການ? - ສັດັ ປ່ວ່ ຍໄດ້ແ້ ນວໃດ? ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂ້ນັ ອືນ່ - ສັດັ ຕິດິ ພະຍາດໄດ້ແ້ ນວໃດ? ນໍາໃຫນ້ ກັ ຮຽປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ກມຸ່ ນອ້ ຍເພ່ອື ຂຽນລາຍ ການຂອງພະຍາດທັງໝົດທີ່ຄົນເຮົາສາມາດຕິດໄດ້ຈາກເຊ້ືອ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຈາກນນ້ັ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ໂລກ ແລະ ວທິ ກີ ານຕດິ ຕຂ່ໍ ອງພະຍາດເຫາ່ົຼ ນນ້ັ . ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ຮຽນເບງ່ິ ປ້ຶມແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ແລະ ອ່ານພ້ອມກັນກ່ຽວ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື ແລວ້ ໃຫກ້ ບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ກັບພະຍາດແມ່ນຫຍງັ ? ສະແດງຄວາມຄິດເຫນັ . ພະຍາດ ແມນ່ ຄວາມຜດິ ປກົ ກະຕິທີເ່ ກດີ ຂ້ຶນໂດຍ ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ເຊນ່ັ : ແບກັ ທເີ ຣຍບາງຊະນດິ , ເຊອ້ື ໄວຣສັ , 4) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ເຊອ້ື ໂລກບສ່ໍ າມາດເບງ່ິ ເຫນັ ໄດ້ ແຕພ່ ວກ ເຊືອ້ ຣາ ຫືຼ ແມພ່ ະຍາດ (ກາຝາກ). ພະຍາດສາມາດ ເຮາົ ສາມາດ ເບງ່ິ ເຫນັ ວທິ ີທ່ີພວກມັນສາມາດແຜເ່ ຊືອ້ ກໃ່ໍ ຫ້ເກດີ ບັນຫາຢູໃ່ ນຮາ່ ງກາຍ ຫຼື ການເຮດັ ວຽກຂອງ ຈາກຄນົ ສູ່ຄນົ ໄດ້. ຄູໃຊ້ດນິ ຊາຍ ຫືຼ ຜົງກາກເພດັ ເພອ່ື ລະບບົ ພາຍໃນຂອງສດັ . ສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ຫາຼ ຍຊະນດິ ອາໄສ ນາໍ ສະເໜເີ ຊ້ືອໂລກ, ຄູໃຫນ້ ັກຮຽນເອົານາ້ໍ ມນັ ທາຜວິ ຢພູ່ າຍໃນ ແລະ ຢເູ່ ທງິ ຮາ່ ງກາຍຂອງພວກເຮາົ ໂດຍ ເດກັ ນອ້ ຍໃສມ່ ໃື ຫປ້ ຽກ ຫືຼ ເອາົ ມຖື ກູ ນັ ຈາກນນ້ັ ຄໂູ ຮຍຜງົ ປກົ ກະຕແິ ລວ້ ພວກມນັ ຈະບມ່ໍ ອີ ນັ ຕະລາຍ ຫືຼ ມຜີ ນົ ປະ ກາກເພັດ ຫືຼ ດິນຊາຍໃສມຂື ອງນກັ ຮຽນຄົນໜງ່ຶ ແລະ ໂຫຍດແຕວ່ າ່ ພາຍໃຕເ້ ງອ່ື ນໄຂທແ່ີ ນນ່ ອນສງ່ິ ທມ່ີ ຊີ ວີ ດິ ອະທິບາຍວາ່ : ບາງປະເພດອາດກໃ່ໍ ຫເ້ ກດີ ພະຍາດ ຊງ່ຶ ພະຍາດສາມາດ ໘໗ 87

“ສງ່ິ ເຫາ່ົຼ ນແ້ີ ມນ່ ເຊອ້ື ໂລກຂອງນກັ ຮຽນ. ນກັ ຮຽນເຄຍີ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິິບັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ ຈາມ, ໄອ ແລະ ເອົາມືຖູດງັ ຂອງນັກຮຽນ ແລະ ດຽວນີ້ 2. ສ້າ້ ງໂປສະເຕີີພະຍາດໄຂ້້ຫວັັດສັດັ ປີກີ ເຊ້ືອໂລກເຫຼົາ່ ນ້ີມຢີ ູເ່ ຕມັ ມືຂອງນກັ ຮຽນ”. 5) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນທງັ ໝດົ ຈບັ ມກື ນັ ກບັ ນກັ ຮຽນຄນົ ອນ່ື ໆໃຫ້ 1) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ພະຍາດໄຂຫ້ ວດັ ສດັ ປກີ ແມນ່ ພະຍາດ ຫຼາຍເທາ່ົ ທຈີ່ ະເປັນໄປໄດ້ ນກັ ຮຽນຕ້ອງໄດ້ກວດເບງ່ິ ຮາ້ ຍແຮງທມ່ີ ຜີ ນົ ກະທບົ ກບັ ສດັ ໃນລາວເຮາົ ຈາກນນ້ັ ຄູ ມກື ນັ ເພອ່ື ເບິ່ງຫກຼັ ຖານຂອງເຊອື້ ໂລກຫງັຼ ຈາກທ່ີຈບັ ມື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ພະຍາດໄຂຫ້ ວດັ ສດັ ປກີ ກນັ ແລວ້ . ຫັຼງຈາກ 30 ວນິ າທີ ຄູຖາມວ່າ: ແມ່ນໃຜໄດ້ ຢໃູ່ ນປມ້ື ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2. ຕດິ ພະຍາດແດ່? ຍົກມຂື ນ້ຶ . ພະຍາດໄຂຫ້ ວດັ ສດັ ປກີ ແມ່ນພະຍາດທເ່ີ ກດີ ຂຶນ້ ກບັ ສດັ ປກີ ໂດຍເຊອ້ື ໄວຣສັ ຊະນດິ ໜງຶ່ ສາມາດແຜກ່ ະ 13 6) ສບື ຕ່ໍຈັບມກື ນັ ແລະ ກວດເບ່ງິ ມືອກີ 30 ວິນາທີ ຈາກ ນນ້ັ ກວດເບິ່ງວ່າໃຜມີພະຍາດອກີ . ຈາຍໃນຈໍາພວກກຸ່ມສດັ ປກີ ທັງສັດປີກທ່ຄີ ົນລ້ຽງ ແລະ 7) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນລາ້ ງມແື ລວ້ ເອາົ ປມ້ື ຂຽນ ແລະ ອປຸ ະກອນ ສດັ ປາ່ . ອາການຂອງສດັ ປກີ ຈະແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປຕາມ ການຮຽນຂ້ຶນມາ ແລ້ວບນັ ທກຶ ຕາມຄໍາຖາມດັງ່ ນ:້ີ ປະເພດຂອງສດັ ປກີ ແຕສ່ າມາດມອີ າການຄ:ື ຖອກທອ້ ງ, - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ເຊື້້�ອໂລກເຫຼົ່�ານີ້້� ໃນຂະນະທີ່່�ພວກ ຫາຍໃຈຍາກ, ໜາ້ ບວມກາ່ໍ ຊາ້ໍ ແລະ ຕາຍ. ສດັ ປກີ ທ່ີ ເຮົາົ ຈັບັ ມືກື ັນັ ? ປວ່ ຍຈະມເີ ຊອ້ື ໄວຣສັ ຕດິ ຢຕູ່ າມຂນົ , ນາໍ້ ມກູ , ນາ້ໍ ລາຍ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ໃຊ້ເ້ ວລາດົນົ ປານໃດ ທີ່່�ເຊື້້�ອໂລກກະຈາຍໄປທົ່່�ວຫ້ອ້ ງ? ແລະ ອາຈົມ. ພະຍາດຈະມີຢ່ໂູ ດຍທວ່ົ ໄປໃນເປັດໄກ່ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ສິ່່�ງຕ່າ່ ງໆທີ່່�ພວກເຮົາົ ໄດ້ຈ້ ັບັ ບາຍ? ເກອື ບທງັ ໝດົ ແລະ ສາມາດສງ່ົ ຕຜ່ໍ າ່ ນໂດຍກງົ ທາງອາ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກັບັ ເຊື້້�ອໂລກເຫຼົ່�ານັ້້�ນ? ຈມົ ແລະ ນາໍ້ ລາຍ ຫືຼ ສາມາດແຜກ່ ະຈາຍໂດຍວດັ ຖຸ 8) ຄອູ ະທບິ າຍວ່າ: ສງ່ິ ຂອງທມ່ີ ສີ ງ່ິ ປນົ ເປອ້ື ນຕດິ ມານາໍ ເຊນ່ັ : ເກບີ , ດນິ , ເຊອື້ ໂລກແຕລ່ ະຊະນດິ ຈະມີບອ່ ນທພີ່ ວກມນັ ມກັ ເຄອ່ື ງນງຸ່ ແລະ ຈາກການກນິ ເປດັ ໄກທ່ ຕ່ີ ດິ ພະຍາດ. ຢູ່, ມວີ ິທີການຕ່າງໆໃນການແຜ່ເຊືອ້ ແລະ ມີວິທີສະ 2) ຈາກນນ້ັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ສາ້ ງໂປສະ ເພາະຂອງພວກມນັ ທເີ່ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການຕດິ ເຊື້ອໂລກ ເຕກີ ຽ່ ວກບັ ພະຍາດໄຂຫ້ ວດັ ສດັ ປກີ ໂດຍການໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ແລະ ພະຍາດ. ຈາກປມ້ື ແບບຮຽນ ຊງ່ຶ ໂປສະເຕຕີ ອ້ ງມດີ ງ່ັ ນ:້ີ 9) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ທະນາເປນັ ກມຸ່ ກຽ່ ວກບັ ເຊອ້ື ໂລກຕາມ - ຫົວົ ຂໍ້້�. ຄໍາຖາມດງັ່ ນ:້ີ - ຮູບູ ຂະໜາດໃຫຍ່ຂ່ ອງສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ທີ່່�ຕິດິ ພະຍາດໄຂ້້ - ເຊື້້�ອໂລກມັັກພົົບເຫັັນຢູ່່�ໃສຫຼຼາຍທີ່່�ສຸດຸ ? ຫວັັດສັັດປີີກ. - ເປັນັ ຫຍັງັ ເຊື້້�ອໂລກຈຶ່່�ງມີີຢູ່່�ບ່ອ່ ນນັ້້�ນ? - ສາເຫດຂອງພະຍາດນັ້້�ນ (ແບັກັ ທີເີ ຣຍ, ເຊື້້�ອຣາ, ເຊື້້�ອ - ພວກເຮົາົ ໄດ້ເ້ ຫັນັ ວິທິ ີກີ ານທີ່່�ເຊື້້�ອໂລກແຜ່ກ່ ະຈາຍຢູ່່�ໃນ ໄວຣັັສ). ກຸ່່�ມຂອງຄົົນ ແຕ່່ວ່່າເຊື້້�ອໂລກແຜ່່ກະຈາຍຈາກສັດັ - ຮູູບແຕ້ມ້ 4 ເສັ້້�ນທາງຂອງການສົ່່�ງຕໍ່່�ພະຍາດ. ສູ່່�ສັດັ ຄືືແນວໃດ? - ມີປີ ະໂຫຍກຄໍາໍ ເວົ້້�າ ກ່ຽ່ ວກັບັ ເສັ້້�ນທາງຂອງການສົ່່�ງ - ມີຈີ ັັກທາງທີ່່�ເຊື້້�ອໂລກສາມາດຕິິດຕໍ່່�ໄປສູ່່�ສັັດອີີກໂຕ ຕໍ່່�ພະຍາດ. ໜຶ່່�ງໄດ້້? - ເປັນັ ຫຍັງັ ຈຶ່່�ງເກີດີ ຄວາມແຕກຕ່າ່ ງ ຖ້າ້ ຫາກມີສີ ັດັ ຮ່ວ່ ມ ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ກັັນເປັນັ ຝູງູ ? ສັງເກດການສົນທະນາ ແລະ ການສ້າງໂປສະເຕີຂອງ - ມີີສິ່່�ງອື່່�ນອີີກບໍ່່�ທີ່່�ຊ່່ວຍໃຫ້້ເກີດີ ການແຜ່ກ່ ະຈາຍຂອງ ນັກຮຽນ. ຖາ້ ນັກຮຽນຍັງບ່ເໍ ຂ້ົາໃຈ ຄູຊວ່ ຍອະທິບາຍເພມີ່ ຕືມ່ . ເຊື້້�ອໂລກຈາກສັັດສູ່່�ສັດັ ? 10) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ແຕລ່ ະກມຸ່ ຂນ້ຶ ລາຍງານຜນົ ການສນົ ທະນາ. ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ຄສູ ງັ ເກດການສົນທະນາ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ 1) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນ ແລະ ອະທບິ າຍໂປສະເຕຂີ ອງ ຮຽນ ຖາ້ ນກັ ຮຽນຍງັ ບ່ໍເຂາ້ົ ໃຈຄຊູ ່ວຍອະທິບາຍຕ່ືມອີກ. ກມຸ່ . 88 ໘໘

2) ຖາ້ ນກັ ຮຽນກມຸ່ ໃດສງັ ເກດວາ່ ບຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງ ໃຫເ້ ອນ້ີ ເຈາ້ົ ຂອງ ຍຸງຸ ... ການສົ່່�ງຕໍ່່�ພະຍາດຈະເກີດີ ຂຶ້້�ນເມື່່�ອທາດໃດໜຶ່່�ງ 13 ໂປສະເຕນີ ນ້ັ ແລະ ຖາມຄາໍ ຖາມ ເພອ່ື ໃຫອ້ ະທບິ າຍສາ ເຊັ່່�ນ: ດິນິ , ນໍ້້�າ ຫຼືື� ອາກາດ ຫຼືື� ສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ອື່່�ນໄດ້ນ້ ໍາໍ ພາ ເຫດຕ່າງໆໃນການຕັດສິນໃຈຂຽນແບບນັນ້ . ພະຍາດຕິິດຕໍ່່�ມາສູ່່�ສັດັ ໂຕໃໝ່່ ຊຶ່່�ງພະຍາດສັັດບາງ ຊະນິດິ ມີີການຕິິດຕໍ່່�ໄດ້ສ້ ູູງຊຶ່່�ງໝາຍຄວາມວ່າ່ ພວກ 3) ພາຍໃນກມຸ່ ຕ້ອງຊວ່ ຍກນັ ອະທິບາຍ ແລະ ຫາຂໍ້ມູນ ມັນັ ສາມາດຕິດິ ຕໍ່່�ຈາກສັັດໂຕໜຶ່່�ງ ໄປຫາອີີກສັດັ ໂຕ ໃນປມຶ້ ແບບຮຽນມາຊີ້ແຈງເຫດຜນົ . ໜຶ່່�ງໄດ້ໄ້ ວ ພະຍາດບາງຊະນິດິ ບໍ່່�ສາມາດຕິດິ ຕໍ່່�ໄດ້້ ແລະ ບໍ່່�ມີກີ ານລະບາດ. ຊົ່່�ວໂມງທີີ 2 - ພະຍາດກາຝາກສັັດ ລວມມີີແມ່່ທ້ອ້ ງ, ຍຸງຸ , ໝັັດ, ເຫົາົ , ເຫັັບ ແລະ ໄຮ ພວກມັັນສາມາດອາໄສຢູ່່�ພາຍ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ໃນຮ່າ່ ງກາຍຂອງສັັດໄດ້້ (ການຕິິດເຊື້້�ອພາຍໃນ) ຫຼືື� ຢູ່່�ເທິງິ ຜິວິ ໜັງັ ແລະ ດ້າ້ ນນອກຮ່າ່ ງກາຍຂອງສັດັ (ການ 1) ຄູຕງັ້ ຖາມສນົ ທະນາລວມດງ່ັ ລ່ມຸ ນ:້ີ ຕິິດເຊື້້�ອດ້າ້ ນນອກ) ຊຶ່່�ງພະຍາດກາຝາກ ແມ່ນ່ ສິ່່�ງ - ນັກັ ຮຽນມີວີ ິທິ ີດີ ູແູ ລຮັກັ ສາສັດັ ລ້ຽ້ ງຕົນົ ເອງແນວໃດ? ທີ່່�ມີຊີ ີີວິິດໜຶ່່�ງທີ່່�ອາໄສຢູ່່�ເທິງິ ຫຼືື� ພາຍໃນສິ່່�ງທີ່່�ມີີຊີີວິິດ - ນັກັ ຮຽນປ້ອ້ ງກັນັ ສັດັ ລ້ຽ້ ງຂອງນັກັ ຮຽນ ເພື່່�ອບໍ່່�ໃຫ້ເ້ ກີດີ ໃດໜຶ່່�ງທີ່່�ຖືືກຢຶດຶ ເກາະ ແລະ ເອົາົ ອາຫານ ຫຼືື� ໃຊ້້ສັັດ ອາການເຈັັບປ່່ວຍ ແລະ ຕິິດພະຍາດ ຄືແື ນວໃດ? ທີ່່�ມັນັ ຢຶຶດເກາະນັ້້�ນ. - ຖ້າ້ ສັດັ ລ້ຽ້ ງຂອງນັກັ ຮຽນເຈັບັ ຫຼືື� ປ່ວ່ ຍ ນັກັ ຮຽນຈະເຮັດັ 2) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນເຮັດວຽກເປັນກ່ມຸ ເພື່ອສົນທະນາຕາມ ແນວໃດ? ຄາໍ ຖາມດັ່ງນ້ີ: - ນັກັ ຮຽນມີີວິທິ ີປີ ້ອ້ ງກັັນແນວໃດ ເພື່່�ອບໍ່່�ໃຫ້ສ້ ັດັ ເປັັນ 2) ຄູໃຫ້ນັກຮຽນອາສາສະໝັກ ຂຶ້ນລາຍງານປະມານ ພະຍາດ? 3-4 ຄນົ . - ເປັນັ ຫຍັງັ ພວກເຮົາົ ຈຶ່່�ງແຍກສັດັ ທີ່່�ເປັນັ ພະຍາດ ແລະ ບໍ່່�ເປັັນພະຍາດອອກຈາກກັນັ ? ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດ້ສອນຂັນ້ ອືນ່ - ຖ້າ້ ເຮົາົ ບໍ່່�ອະນາໄມທີ່່�ຢູ່່�ອາໄສ ຄອກສັດັ ເປັນັ ປະຈໍາໍ ຈະ ນາໍ ໃຫຄ້ ຂູ ຽນຄາໍ ຖາມຕາ່ ງໆໃສກ່ ະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນ ເປັນັ ແນວໃດ? ຄາໍ ຕອບຂອງຕນົ ເອງໃສປມ້ຶ ຂຽນ. ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ - ໃຫ້້ອະທິບິ າຍພະຍາດທີ່່�ຕິິດຕໍ່່�ມາຈາກອາກາດ, ອາ ອນື່ ແລ້ວ ໃຫ້ກບັ ຄືນມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນ ຫານ, ດິນິ ແລະ ນ້ໍໍ�າ. ຄາໍ ຄດິ ເຫນັ . - ຖ້າ້ ນໍໍາເອົົາສັດັ ທີ່່�ເປັັນພະຍາດ ມາຈາກບ່່ອນອື່່�ນມາ ລ້້ຽງປົົນກັນັ ກັັບສັັດຂອງເຮົົາຈະເປັນັ ແນວໃດ? ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ 3. ການແຜ່່ເຊື້້�ອ ແລະ ວິທິ ີປີ ້້ອງກັນັ ພະຍາດສັັດ ສັງເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ ແລະ ຖ້ານັກ 1) ຄອູ ະທິບາຍວາ່ : ເພ່ອື ປອ້ ງກນັ ສັດຈາກພະຍາດຕ່າງໆ ຮຽນຕອ້ ງການການຊວ່ ຍເຫອືຼ ແມນ່ ໃຫຖ້ າມຄາໍ ຖາມທກ່ີ ຽ່ ວ ນັກຮຽນຕອ້ ງໄດເ້ ຂົ້າໃຈ ສາເຫດ ແລະ ເສ້ນັ ທາງທພ່ີ ະ ພັນກບັ ສະຖານະການ ແລະ ສິງ່ ທີນ່ ກັ ຮຽນເຄີຍເຫັນໃນຊີ ຍາດແຜກ່ ະຈາຍ. ຈາກນັ້ນຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງິ່ ປມື້ ແບບ ວດິ ປະຈາໍ ວນັ . ຮຽນຂທໍ້ ີ 3 ແລະ ອາ່ ນໄປພອ້ ມໆກັນ: - ສາເຫດທີ່່�ພາໃຫ້ເ້ ກີດີ ພະຍາດໃນສັດັ ມີີ ຄື:ື ແບັກັ ທີເີ ຣຍ, ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂັ້ນອືນ່ ເຊື້້�ອໄວຣັສັ , ພະຍາດກາຝາກ, ເຊື້້�ອຣາ, ອາຫານ ນາໍ ໃຫ້ຄູຂຽນຄໍາຖາມຕາ່ ງໆໃສ່ກະດານ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ບູດູ ເນົ່່�າ, ສານເຄມີີທີ່່�ເປັນັ ພິິດ ແລະ ສາເຫດອື່່�ນໆ ສນົ ທະນາເປນັ ຄ.ູ່ ເມອື່ ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນັ້ ອ່ືນແລ້ວ ໃຫ້ ທີ່່�ບໍ່່�ຮູ້້�. ກບັ ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄວາມຄດິ - ພະຍາດທີ່່�ເກີດີ ຂຶ້້�ນກັັບສັດັ ສາມາດລະບາດໄດ້້ 5 ເຫນັ . ເສັ້້�ນທາງຫຼັັ�ກ ຄື:ື ການສໍາໍ ຜັດັ ໂດຍກົງົ , ການສູດູ ດົມົ ເອົາົ ອະນຸພຸ າກນ້ອ້ ຍໆທີ່່�ລອຍຢູ່່�ໃນອາກາດ, ໂດຍຜ່າ່ ນ ທາງອາຫານ ແລະ ເຄື່່�ອງດື່່�ມ, ການສົ່່�ງຜ່າ່ ນທາງອ້ອ້ ມ ໂດຍອຸປຸ ະກອນ, ເກີບີ ທີ່່�ໃສ່່ ຫຼືື� ພາຫະນະຕ່າ່ ງໆ ຫຼືື� ຜ່າ່ ນພະຍາດກາຝາກຂອງສັດັ ເຊັ່່�ນ: ເຫັບັ , ໝັັດ, ໘໙ 89

3) ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກ່ມຸ ສະຫບຸຼ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ຈາກນນັ້ ໃຫນ້ ັກ - ສາເຫດຂອງພະຍາດນັ້້�ນ(ແບັກັ ທີເີ ຣຍ,ເຊື້້�ອຣາ,ເຊື້້�ອ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ຢໃູ່ ນປມ້ື ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ກຽ່ ວກບັ ການ ໄວຣັສັ ). ແຜເ່ ຊອ້ື ແລະ ວທິ ປີ ອ້ ງກນັ ພະຍາດສດັ . ພະຍາດຕດິ ຕ່ໍ - ຮູບູ ແຕ້້ມ 4 ເສັ້້�ນທາງຂອງການສົ່່�ງຕໍ່່�ພະຍາດ. ຂອງສັດສາມາດປອ້ ງກນັ ບ່ໍໃຫ້ລະບາດໄດ້ ໂດຍການ - ມີປີ ະໂຫຍກຄໍໍາເວົ້້�າໃດໜຶ່່�ງ ທີ່່�ອະທິບິ າຍແຕ່ລ່ ະເສັ້້�ນ ປະຕິບັດດັງ່ ນ້ີ: ທາງທີ່່�ພະຍາດສາມາດສ່ົົ�ງຕໍ່່�ໄດ້້ ແລະ ການປະຕິບິ ັດັ - ສັັດຕະວະແພດກວດ ແລະ ສັກັ ວັກັ ຊີີນເປັັນປະຈໍໍາ. ທີ່່�ສາມາດປ້້ອງກັນັ ການລະບາດ. - ອະນາໄມບ່່ອນຢູ່່�ອາໄສຂອງສັັດຢ່່າງເປັນັ ປະຈໍາໍ . - ຫຼຸຸ�ດຄວາມແອອັດັ ຂອງສັດັ ລົງົ . ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ 13 - ຈໍາໍ ກັັດເຂດບໍໍລິເິ ວນຂອງສັດັ . ຄູສງັ ເກດການສນົ ທະນາ ແລະ ການສ້າງໂປສະເຕີ ຖາ້ - ແຍກສັດັ ທີ່່�ສະແດງອາການເຈັບັ ປ່ວ່ ຍ ອອກຕ່າ່ ງຫາກ ນັກຮຽນບ່ເໍ ຂ້ົາໃຈ ຄູຊວ່ ຍອະທບິ າຍເພມ່ີ ຕມື່ ແລະ ໃຊ້ເກນ ທັນັ ທີີ. ການໃຫຄ້ ະແນນ ເພ່ືອໃຫຄ້ ະແນນນກັ ຮຽນ. - ໃຊ້ຢ້ າຂ້າ້ ເຊື້້�ອລ້າ້ ງຕີນີ ຂອງຄົນົ ເຮົາົ ແລະຕີນີ ລົດົ ແລະ ອຸຸປະກອນ ໃນຂະນະທີ່່�ກໍາໍ ລັັງເຂົ້້�າ ແລະ ອອກຈາກ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ບໍໍລິເິ ວນທີ່່�ລ້້ຽງສັັດ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ຮັກັ ສາບໍໍລິິເວນທີ່່�ລ້້ຽງສັດັ ບໍ່່�ໃຫ້້ມີີແມງວັນັ , ແມງໄມ້້ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແລກປ່ຽນ ແລະ ອະທິບາຍ ໂປສະເຕີ ຊະນິດິ ຕ່່າງໆ ແລະ ນົກົ . ຂອງກຸມ່ ຕົນເອງ. - ຕ້້ອງໃຫ້ອ້ າຫານ ແລະ ນ້ໍໍ�າທີ່່�ສະອາດ. 2) ຖ້າກ່ມຸ ໃດນັກຮຽນສງັ ເກດວາ່ ບໍຖ່ ກື ຕອ້ ງ ໃຫ້ເອ້ີນເຈົາ້ ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິບິ ັັດ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ຂອງໂປສະເຕີນນັ້ ແລະ ຖາມຄໍາຖາມ ເພ່ອື ໃຫ້ອະທິ ບາຍສາເຫດຕາ່ ງໆໃນການຕັດສິນໃຈຂຽນແບບນນ້ັ . 4. ວິທິ ີປີ ້ອ້ ງກັນັ ແລະ ຄວບຄຸມຸ ການລະບາດຂອງພະ 3) ພາຍໃນກມຸ່ ຕອ້ ງຊວ່ ຍກນັ ອະທບິ າຍ ແລະ ຫາຂມ້ໍ ນູ ໃນ ຍາດສັັດ ປມ້ຶ ແບບຮຽນມາຊແີ້ ຈງເຫດຜົນ. 1) ຄອູ ະທິບາຍວ່າ:ພະຍາດອະຫວິ າເປນັ ພະຍາດທຮີ່ ້າຍ ແຮງທີສ່ າ້ ງຜນົ ກະທບົ ໃຫ້ກັບສດັ ລ້ຽງຢູ່ໃນລາວ. ຈາກ ນນ້ັ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ພະຍາດອະຫວິ າຢູ່ ໃນປ້ມື ແບບຮຽນຂໍ້ທີ 4: ພະຍາດອະຫວິ າໝູ ເປນັ ພະຍາດຕດິ ຕຂ່ໍ ອງໝທູ ລ່ີ ຽ້ ງ ຢບູ່ າ້ ນ ແລະ ໝທູ ອ່ີ າໄສຢປູ່ າ່ ທ່ເີ ກດີ ຈາກເຊອື້ ໄວຣສັ . ຮູບແບບການສົງ່ ຕໍ່ພະຍາດໂດຍທ່ວົ ໄປ ແມນ່ ຜ່ານ ການຕດິ ຕໂ່ໍ ດຍກງົ ລະຫວາ່ ງໝທູ ຕີ່ ດິ ເຊອ້ື ໄວຣສັ ແລະ ໝທູ ແ່ີ ຂງແຮງ ຊງ່ຶ ພະຍາດຈະສງ່ົ ຕຈ່ໍ າກໝທູ ຕ່ີ ດິ ພະຍາດ ຢແູ່ ລວ້ ໂດຍຄນົ ເຮາົ ລວມທງັ ລດົ ທຂ່ີ ນົ ສງ່ົ ໝຈູ າກບອ່ ນ ໜງ່ຶ ໄປອກີ ບອ່ ນໜງ່ຶ , ຈາກພໍຄ່ າ້ ແມ່ຄາ້ ຜ້ທູ ່ເີ ຂົ້າ-ອອກ ຟາມໝູ ແລະ ຜູດ້ ູແລຟາມໝ,ູ ເຊອື້ ໄວຣສັ ອາດມຢີ ູ່ ໃນອາຫານເສດເຫຼອື ທເີ່ ອົາມາເປັນອາຫານໃຫໝ້ ູ. 2) ຈາກນນ້ັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ເຮດັ ວຽກເປນັ ກມຸ່ ເພອ່ື ສາ້ ງໂປສະ ເຕກີ ຽ່ ວກບັ ພະຍາດອະຫວິ າໝູ ໂດຍໃຊ້ຂ້ມໍ ນູ ຈາກປື້ມ ແບບຮຽນ ຊຶ່ງໂປສະເຕີຕອ້ ງມດີ ່ັງນ:້ີ - ຫົົວຂໍ້້�. - ຮູບູ ຂະໜາດໃຫຍ່ຂ່ ອງສິ່່�ງທີ່່�ມີຊີ ີວີ ິດິ ທີ່່�ຕິດິ ພະຍາດອະ ຫິວິ າໝູ.ູ 90 ໙໐

ບົົດທີີ 14 ພືືດມີດີ ອກ ເວລາ 2 ຊົ່�ວ່ ໂມງ I. ຈຸຸດປະສົງົ ກນັ . ດອກໄມຈ້ ະມຫີ າຼ ກຫາຼ ຍສສີ ນັ , ກນ່ິ , ຂະໜາດ ແລະ 14 ຮບູ ຮາ່ ງທແ່ີ ຕກຕາ່ ງກນັ ຂນ້ຶ ກບັ ຊະນດິ ພນັ ເພອ່ື ດງຶ ດດູ ໃຫ້້ນັກັ ຮຽນສາມາດ: ແມງໄມ,້ ນກົ ນອ້ ຍ ແລະ ສດັ ຂະໜາດນອ້ ຍອນ່ື ໆ. 1. ບອກຊະນດິ ພດື ມດີ ອກໃນບລໍ ເິ ວນໂຮງຮຽນ ແລະ 3. ສວ່ ນປະກອບສາ້ ງຫກັຼ ຂອງດອກພດື ປະກອບມ:ີ ກາ້ ນ ອະທບິ າຍລກັ ສະນະພາຍນອກຂອງມນັ . ດອກ, ກບີ ລຽ້ ງ, ກບີ ດອກ, ເກສອນຜູ້ ແລະ ເກສອນ 2. ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊ່ື ສວ່ ນປະກອບສາ້ ງຫກັຼ ຂອງ ແມ.່ ດອກພດື . - ກ້າ້ ນດອກ ຊ່ວ່ ຍຮອງຮັບັ ດອກເອົາົ ໄວ້.້ - ກີບີ ລ້ຽ້ ງ ຈະເປັນັ ສີຂີ ຽວປົກົ ຫຸ້້�ມຢູ່່�ດ້າ້ ນນອກສຸດຸ ເພື່່�ອ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີນີ ຜົົນ ຊ່ວ່ ຍປົກົ ປ້ອ້ ງດອກຈູມູ . 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ - ກີບີ ດອກ ມີສີ ີສີ ົດົ ໃສ ແລະ ດຶງຶ ດູດູ ແມງໄມ້.້ ປະຕບິ ັດກດິ ຈະກາໍ . - ເກສອນຜູ້້� ເປັນັ ພາກສ່ວ່ ນເພດຜູ້້�ຂອງດອກ ທີ່່�ຜະລິດິ 2. ນາໍ ໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນລຸມ່ ນີ້ ເພອ່ື ປະເມີນ ເກສອນ ປະກອບດ້ວ້ ຍລະອອງເກສອນຜູ້້� ແລະ ກ້າ້ ນ ນັກຮຽນ. ຊູເູ ກສອນຜູ້້�. - ເກສອນແມ່່ ເປັັນພາກສ່່ວນເພດແມ່່ຂອງດອກ ປະ ຄະແນນ ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊ່ື ສ່ວນປະກອບສາ້ ງ ກອບດ້ວ້ ຍຍອດເກສອນແມ່,່ ກ້າ້ ນຊູເູ ກສອນແມ່່ ແລະ ຫກັຼ ຂອງດອກພດື ເບົ້້�າໄຂ່່ ຫຼືື� ຮັງັ ໄຂ່.່ 4. ການປະສມົ ເກສອນ ຢໃູ່ ນພດື ທມ່ີ ດີ ອກ ຄກື ານນາໍ ເອາົ ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊສ່ື ວ່ ນປະກອບສາ້ ງ ລະອອງເກສອນຈາກເກສອນຜູ້ (ພາກສວ່ ນເພດຜຂູ້ ອງ ດອກ) ໄປຫາເກສອນແມ່ (ເປນັ ພາກສວ່ ນເພດແມຂ່ ອງ 3 ຫກັຼ ຂອງດອກພດື ໄດຢ້ າ່ ງຖກື ຕອ້ ງຄບົ ຖວ້ ນ ດອກ) ແມງໄມມ້ ບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ໃນການປະສມົ ເກສອນ ພອ້ ມທງັ ມຄີ າໍ ອະທບິ າຍຂອງການປະສມົ ດອກໄມ.້ ເກສອນທຊີ່ ັດເຈນ. IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ 2 ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊສ່ື ວ່ ນປະກອບສາ້ ງ 1. ຊົ່ວໂມງທີ 1: ປມ້ຶ ແບບຮຽນ, ປຶ້ມບນັ ທຶກ, ສດໍ າໍ , ຫກັຼ ຂອງດອກພດື ໄດຖ້ ກື ຕອ້ ງຄບົ ຖວ້ ນ. ຢາງລບຶ , ພືດມີດອກຢ່ໃູ ນບລໍ ເິ ວນເດ່ນີ ໂຮງຮຽນ ຫືຼ ສະຖານທີໃ່ ກ້ຄຽງ. ແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊສ່ື ວ່ ນປະກອບສາ້ ງ 1 ຫກັຼ ຂອງດອກພດື ໄດ້ໂດຍໄດຮ້ ບັ ການຊວ່ ຍ 2. ຊົ່ວໂມງທີ 2: ປຶ້ມແບບຮຽນ, ປມຶ້ ບັນທຶກ, ສດໍ ໍາ, ຢາງລບຶ ,ດອກໄມທ້ ມ່ີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່1ດອກ/ກມຸ່ ເຫອືຼ ບາງສວ່ ນ. ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ດາ້ ນໃນ, ເຈ້ຍປຽກ 1 ແຜນ່ ຕ່ໍໜຶງ່ ກ່ມຸ /ເຈ້ຍທດິ ຊູໃສນ່ າໍ້ ພຊໍ ່ມຸ . 0 ບສ່ໍ າມາດແຕມ້ ຮບູ ແລະ ໝາຍຊສ່ື ວ່ ນປະ ກອບສາ້ ງຫກັຼ ຂອງດອກພດື . V. ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 1 1. ພດື ສາມາດຈດັ ແບງ່ ອອກເປນັ ຊະນດິ ຕາ່ ງໆ ໄດຫ້ າຼ ຍ ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ວທິ ີ ໜງ່ຶ ໃນນນ້ັ ກຄ່ໍ ກື ານຈດັ ຈາໍ ແນກພດື ຕາມຊະນດິ ພດື ທມ່ີ ດີ ອກ ແລະ ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ. ພດື ທມ່ີ ດີ ອກ ແມນ່ ພດື ທ່ີ 1) ຄູຕ້ງັ ຄໍາຖາມລະດມົ ແນວຄວາມຄິດ: ຂະຫຍາຍໂຕໄດເ້ ຕມັ ທແ່ີ ລວ້ ອອກດອກ ແລະ ຜະລດິ - ຢູ່່�ເຮືອື ນນັກັ ຮຽນຄົນົ ໃດປູກູ ພືດື ? ມີພີ ືດື ຊະນິດິ ໃດແດ່?່ ແກນ່ ເພອ່ື ສບື ພນັ , ດອກຂອງພດື ບາງຊະນດິ ຈະມໝີ າກ ຂນ້ຶ . 2. ພດື ມດີ ອກສາມາດເຕບີ ໃຫຍຢ່ ໃູ່ ນສະຖານທແ່ີ ຕກຕາ່ ງ ໙໑ 91

- ພືືດແຕ່ລ່ ະຊະນິດິ ຄືືກັັນ ຫຼືື� ຕ່່າງກັັນແນວໃດ? ຂອງໝາກທມ່ີ ເີ ນອ້ື ປກົ ຫມຸ້ ເຊນ່ັ : ໝາກລະມດຸ ຫືຼ ອາດ - ພືືດທຸກຸ ຕົ້້�ນມີດີ ອກບໍ່່�? ຍ້ອ້ ນຫຍັັງ? ຈະມເີ ປອື ກທແ່ີ ຂງ ແລະ ແຫງ້ ເຊນ່ັ : ປະເພດຖວ່ົ ຕາ່ ງໆ. - ນັັກຮຽນປູູກຕົ້້�ນດອກໄມ້ຊ້ ະນິດິ ໃດແດ່່? 3) ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນອາ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 1 ໄປພອ້ ມໆກນັ . - ລັັກສະນະຂອງດອກໄມ້ແ້ ຕ່່ລະຊະນິດິ ຄືກື ັັນ ຫຼືື� ຕ່າ່ ງ 4) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ແຜນວາດວງົ ຈອນຊວີ ດິ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບ ກັນັ ? ຕ່່າງກັັນແນວໃດ? ຮຽນຂ້ທໍ ີ 1. ນ້ີແມນ່ ວົງຈອນຊີວດິ ຂອງພດື ມີດອກ. - ນອກຈາກຕົ້້�ນດອກໄມ້້ແລ້ວ້ ຍັັງມີຕີ ົ້້�ນໄມ້ຊ້ ະນິດິ ອື່່�ນ 5) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ບແ່ໍ ມນ່ ພດື ທກຸ ຊະນດິ ຈະມດີ ອກ. ຢໃູ່ ນ ອີກີ ບໍ່່�ທີ່່�ມີດີ ອກ? ບດົ ຮຽນຕ່ໄໍ ປ ພວກເຮົາຈະໄດຮ້ ຽນພືດທີ່ບໍ່ມດີ ອກ. 2) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ 1-2 ຄນົ ຕອບ. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂັ້ນອືນ່ 14 3) ຄູບອກນັກຮຽນວ່າ ມ້ນື ີພ້ ວກເຮາົ ຈະຮຽນກ່ຽວກັບພດື ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປນັ ຄູ່ ແລວ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ມດີ ອກ. ຮບູ ຕາ່ ງໆຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 2 ພອ້ ມທງັ ຕອບຄາໍ ຖາມ. ເມອ່ື ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ອ້ ງໄດ້ສອນຂນ້ັ ອື່ນ ຄສູ າໍ ເລດັ ການຂນ້ັ ອນື່ ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄນື ມາ ຂັນ້ ປ.4 ແລະ ໃຫ້ ນໍາ ໃຫນ້ ັກຮຽນປະຕບິ ັດກດິ ຈະກໍາເປນັ ຄູ່ ແລະ ຂຽນຊຂື່ ອງ ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄໍາຕອບຂອງຕົນເອງ. ດອກໄມທ້ ງັ ໝດົ ທນ່ີ ກັ ຮຽນຮ.ູ້ ເມອ່ື ຄສູ າໍ ເລດັ ການສອນຂນ້ັ ອນ່ື 6) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນພາຍໃນກມຸ່ ສນົ ທະນາ ແລະ ແລກປຽ່ ນ ແລວ້ ໃຫ້ກັບຄືນມາ ຂ້ັນ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນລາຍ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ໂດຍການໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ແລະ ຮບູ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ການຊືຂ່ ອງດອກໄມ້ທນີ່ ກັ ຮຽນໄດ້ຂຽນ. ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 2. ຂັ້້�ນຈັັດກິດິ ຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ - ພືດື ມີດີ ອກເຕີບີ ໃຫຍ່ໄ່ ດ້ຢ້ ູ່່�ບ່ອ່ ນໃດແດ່?່ ຈົ່່�ງໃຫ້ຕ້ ົວົ ຢ່າ່ ງ. - ພືດື ມີີດອກມີລີ ັັກສະນະແນວໃດ? ຈົ່່�ງໃຫ້ຕ້ ົົວຢ່າ່ ງ. 1. ລັັກສະນະຂອງພືືດມີດີ ອກ - ພືືດມີີດອກແຕກຕ່າ່ ງຈາກພືືດຊະນິດິ ອື່່�ນແນວໃດ? - ຍ້ອ້ ນຫຍັງັ ດອກໄມ້້ຈຶ່່�ງມີຫີ ຼາຼ ຍຊະນິດິ ? 1) ຄູໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ອະທບິ າຍຂັ້ນຕອນຂອງວົງຈອນຊີວດິ - ຍ້ອ້ ນຫຍັັງດອກໄມ້້ຈຶ່່�ງມີີສີີສັນັ ຕ່່າງໆ? ຂອງພືດ ໂດຍການສນົ ທະນາດັງ່ ນີ້: - ຍ້ອ້ ນຫຍັັງດອກໄມ້້ບາງຊະນິິດຈຶ່່�ງມີີກິ່່�ນຫອມ? - ນັກັ ຮຽນໄດ້ຮ້ ຽນຫຍັງັ ແດ່ປ່ ີກີ າຍນີ້້�ກ່ຽ່ ວກັບັ ແກ່ນ່ ພືດື ? - ນັກັ ຮຽນຈະເຫັນັ ສັດັ ຊະນິດິ ໃດແດ່ມ່ າຕອມດອກໄມ້?້ - ເກີດີ ຫຍັງັ ຂຶ້້�ນກ່່ຽວກັບັ ແກ່່ນພືືດເຫຼົ່�ານັ້້�ນ? - ເປັນັ ຫຍັງັ ດອກໄມ້້ຈຶ່່�ງມີີຄວາມສໍາໍ ຄັັນ? - ແກ່່ນພືດື ເຫຼົ່�ານັ້້�ນກະຈາຍລົງົ ສູ່່�ພື້້�ນດິນິ ໄດ້ແ້ ນວໃດ? - ພວກມັັນເຮັດັ ໜ້າ້ ທີ່່�ຫຍັັງ? - ແກ່່ນພືດື ເຫຼົ່�ານັ້້�ນເລີ່່�ມເຕີີບໃຫຍ່່ໄດ້ແ້ ນວໃດ? ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ - ພືືດເຫຼົ່ � ານັ້້�ນອອກດອກເມື່່�ອໃດ? 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ : ບແ່ໍ ມນ່ ພດື ທກຸ ຊະນດິ ຈະມດີ ອກ ແລະ ຄສູ ງັ ເກດການສນົ ທະນາແລະການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງ ຜະລດິ ແກນ່ . ຈາກນນ້ັ ຄອູ ະທບິ າຍຕມ່ື ອກີ ວາ່ : ພດື ມຫີ າຼ ກ ນກັ ຮຽນ. ຖາ້ ນັກຮຽນບເໍ່ ຂ້າົ ໃຈ ໃຫຄ້ ູອະທິບາຍ. ຫາຼ ຍຊະນດິ ຄກື ນັ ກບັ ສດັ ເພອ່ື ສກຶ ສາພດື ເຫາ່ົຼ ນໃ້ີ ຫງ້ າ່ ຍ 7) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ ຂອງແຕລ່ ະກມຸ່ ຂນ້ຶ ນາໍ ສະ ຂນ້ຶ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຈດັ ແບງ່ ພດື ຊະນດິ ຕາ່ ງໆຕາມລກັ ເໜຄີ ວາມຄດິ ເຫັນ. ສະນະຂອງພວກມັນ: ພດື ສາມາດຈດັ ແບງ່ ອອກເປນັ ຊະນດິ ຕາ່ ງໆ ໄດຫ້ າຼ ຍ ຂັ້້�ນຝຶກຶ ປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍໍາໃຊ້້ (20 ນາທີີ) ວທິ ີໜງ່ຶ ໃນນນ້ັ ກຄ່ໍ ກື ານຈດັ ຈາໍ ແນກພດື ຕາມຊະນດິ ພດື ທມ່ີ ດີ ອກ ແລະ ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ. 2. ສໍາໍ ຫຼຼວດພືືດມີີດອກບໍໍລິິເວນເດີ່່ນ� ໂຮງຮຽນ ພືດ 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະກ່ມຸ ກະກຽມປຶ້ມບນັ ທຶກ, ສດໍ ໍາ ແລະ ຢາງລບຶ ແລະ ເຕອື ນນັກຮຽນກ່ຽວກບັ ຄວາມປອດໄພ. ພດື ມດີ ອກ ພດື ບ່ມໍ ີດອກ ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ : ນກັ ຮຽນຕອ້ ງເຮດັ ວຽກເປນັ ຄູ່ ເພອ່ື ສງັ ເກດ ແລະ ບັນທຶກຂມ້ໍ ນູ ສະເພາະກຽ່ ວກບັ ພດື ມດີ ອກ ພດື ມດີ ອກ ແມນ່ ພດື ທຂ່ີ ະຫຍາຍຕວົ ໄດເ້ ຕມັ ທແ່ີ ລວ້ ບລໍ ເິ ວນເດີນ່ ໂຮງຮຽນ ແລະ ແຕມ້ ຮບູ ພອ້ ມ. ຖ້າບ່ໍມີ ອອກດອກ ແລະ ຜະລດິ ແກນ່ ຊຶ່ງແກ່ນຈະຢູດ່ ້ານໃນ ດອກໄມຢ້ ບູ່ ໍລິເວນເດີ່ນໂຮງຮຽນ ຫືຼ ສະຖານທໃີ່ ກ້ຄຽງ 92 ໙໒

ນັກຮຽນຕ້ອງໄດໃ້ ຊ້ຮູບຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 2. 3) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ໃນຊວ່ົ ໂມງນຈ້ີ ະຮຽນກຽ່ ວກບັ ພາກສວ່ ນ 14 2) ຄອູ ະທບິ າຍວາ່ ຖາ້ ເປນັ ໄປໄດນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄເູ່ ລອື ກ ຕາ່ ງໆຂອງດອກໄມ້ ແລະ ຍອ້ ນຫຍງັ ພວກມນັ ຈງ່ຶ ມຄີ ວາມ ສໍາຄນັ . ພດື ມດີ ອກແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປ ແລະ ບນັ ທກຶ ຕາມນ:້ີ - ຊື່່�ຂອງດອກໄມ້້ ຖ້້າຮູ້້�. ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖາ້ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ອນຂນັ້ ອນ່ື - ຈໍາໍ ນວນດອກ. ນໍາ ໃຫຄ້ ູຂຽນຄໍາຖາມຕາ່ ງໆກຽ່ ວກບັ ແມງໄມ້ ແລະ ດອກໄມ້ - ຂະໜາດ. ຈາກຂ້ັນກິດຈະກໍາການຮຽນທີ່ຢູ່ດາ້ ນລມຸ່ ນ້ີໃສກ່ ະດານ ແລວ້ - ຮູູບຮ່າ່ ງລັກັ ສະນະ. ໃຫ້ນັກຮຽນປະຕິບດັ ກິດຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ເພືອ່ ສົນທະນາ ແລະ - ສີສີ ັນັ . ຕອບຄາໍ ຖາມ. ເມອ່ື ຄູສໍາເລດັ ການສອນຂັນ້ ອື່ນແລວ້ ໃຫກ້ ບັ - ກິ່່�ນ. ຄນື ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຄາໍ ຕອບຂອງຕນົ - ພາກສ່່ວນຕ່່າງໆຂອງດອກ. ເອງ. - ສັັດທີ່່�ມີຕີ ອມດອກໄມ້ນ້ ັ້້�ນ. - ອື່່�ນໆ. ຂັ້້�ນຈັດັ ກິິດຈະກໍາໍ ການຮຽນ (15 ນາທີ)ີ 3) ເມອ່ື ນກັ ຮຽນສາໍ ເລດັ ການສງັ ເກດແລວ້ ຄນູ າໍ ພານກັ ຮຽນ ເຂາ້ົ ຫອ້ ງ. 3. ພາກສ່່ວນຕ່່າງໆຂອງດອກພືືດ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ 1) ຄູໃຫ້ນກັ ຮຽນຄິດກ່ຽວກບັ ແມງໄມ້ທ່ີມາຕອມດອກໄມ້ ສງັ ເກດການບັນທຶກ ແລະ ລາຍງານຂອງແຕລ່ ະກຸ່ມ ດ່ງັ ນ້ີ: ຖາ້ ນກັ ຮຽນບໍເ່ ຂົ້າໃຈ ໃຫຊ້ ່ວຍນັກຮຽນທັນທ.ີ - ແມງໄມ້ເ້ ຫຼົ່�ານັ້້�ນກໍາໍ ລັງັ ເຮັັດຫຍັັງຢູ່່�? - ນັັກຮຽນສັງັ ເກດເຫັັນຢູ່່�ໃສ? ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ - ພວກມັນັ ບິນິ ມາຕອມ ຫຼືື� ບິນິ ມາຈັບັ ຢູ່່�ບ່ອ່ ນໃດ? ພາກ ສ່ວ່ ນໃດຂອງດອກໄມ້?້ 1) ຄູສະຫຸຼບບດົ ຮຽນ ໂດຍໃຫ້ນກັ ຮຽນແຕ່ລະກມຸ່ ຂ້ນຶ ລາຍ - ພວມມັນັ ບິິນໄປໃສຕໍ່່�? ຍ້້ອນຫຍັັງ? ງານ. 2) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນສິງ່ ທີນ່ ັກຮຽນໄດສ້ ັງເກດເຫນັ . 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ແລກປຽ່ ນຄາໍ ຄດິ ເຫນັ ຊງ່ຶ ກນັ ແລະ 3) ຄໃູ ຫນ້ ັກຮຽນ ເບ່ິງແຜນວາດຂອງສວ່ ນປະກອບຂອງ ກັນ. ດອກໄມຢ້ ໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຂທ້ໍ ີ 3 ຈາກນນ້ັ ຄແູ ນະນາໍ ຊ່ື 3) ຖາ້ ກມຸ່ ໃດ ຍງັ ຕອບປະເພດຂອງດອກວາ່ ບຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງໃຫ້ ຂອງແຕລ່ ະພາກສວ່ ນຂອງດອກໄມ້ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຄູ ຫືຼ ນກັ ຮຽນພາຍໃນຫ້ອງຊວ່ ຍແນະນໍາ ແລະ ຊີແ້ ຈງ ອາ່ ນຂໍ້ມູນໄປພອ້ ມໆກັນ: ຕມ່ື ກ່ຽວກບັ ລກັ ສະນະຂອງມັນ. - ກ້າ້ ນດອກ ຊ່່ວຍຮອງຮັັບດອກເອົົາໄວ້.້ - ກີບີ ລ້້ຽງ ຈະເປັັນສີີຂຽວປົກົ ຫຸ້້�ມຢູ່່�ດ້້ານນອກສຸດຸ ເພື່່�ອ ຊົ່�່ວໂມງທີີ 2 ຊ່່ວຍປົກົ ປ້ອ້ ງດອກຈູມູ . ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່�ບົົດຮຽນ (5 ນາທີີ) - ກີບີ ດອກ ມີສີ ີີສົົດໃສ ແລະ ດຶງຶ ດູູດແມງໄມ້.້ - ເກສອນຜູ້້� ເປັນັ ພາກສ່ວ່ ນເພດຜູ້້�ຂອງດອກ ທີ່່�ຜະລິດິ 1) ຄຕູ ງ້ັ ຄາໍ ຖາມສນົ ທະນາລວມ ກຽ່ ວກບັ ສງ່ິ ທນ່ີ ກັ ຮຽນໄດ້ ສງັ ເກດຢູໃ່ ນບລໍ ເິ ວນເດ່ີນໂຮງຮຽນ. ເກສອນປະກອບດ້ວ້ ຍລະອອງເກສອນຜູ້້� ແລະ ກ້າ້ ນ - ນັັກຮຽນເຄີຍີ ສັງັ ເກດເຫັັນແມງຜູ່່� ຫຼືື� ເຜິ້້�ງບໍ່່�? ຊູເູ ກສອນຜູ້້�. - ພວກມັັນບິນິ ໄປຕອມຫຍັງັ ? - ເກສອນແມ່່ ເປັັນພາກສ່່ວນເພດແມ່່ຂອງດອກປະ - ມີີສິ່່�ງທີ່່�ມີີຊີວີ ິິດອື່່�ນອີກີ ບໍ່່�ທີ່່�ບິິນໄປຕອມດອກໄມ້?້ ກອບດ້ວ້ ຍຍອດເກສອນແມ່,່ ກ້າ້ ນຊູເູ ກສອນແມ່່ ແລະ - ເປັນັ ຫຍັັງພວກມັັນຈຶ່່�ງບິນິ ໄປຕອມບໍໍລິເິ ວນນັ້້�ນ? ເບົ້້�າໄຂ່່ ຫຼືື� ຮັັງໄຂ່.່ 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ 3-4 ຄນົ ແລກປຽ່ ນຄວາມ ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄູຕ້ອງໄດ້ສອນຂນັ້ ອນ່ື ຄິດເຫັນ. ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາ້ ງໝາຍຊສ່ື າໍ ລບັ ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງດອກ ໄມ,້ 1 ໝາຍຊຕ່ື ເ່ໍ ຈຍ້ ນອ້ ຍ 1 ແຜນ ໂດຍໃຊຂ້ ມ້ໍ ນູ ຈາກປມ້ຶ ແບບ ຮຽນຂ້ທໍ ີ 3. ເມອື່ ຄສູ ໍາເລັດການສອນຂນັ້ ອ່ນື ແລ້ວ ໃຫ້ກັບຄນື ໙໓ 93

ມາ ຂນ້ັ ປ.4 ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຊໃ້ີ ສໝ່ າຍຊ່ື ແລະ ອະທບິ າຍ ຊ່ວຍໃນການໝາຍຊ.ື່ ພາກສວ່ ນຂອງດອກໄມ້ທ່ນີ ກັ ຮຽນຊໃ້ີ ສ່ນ້ັນ. 2) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນ ຂຽນປະໂຫຍກຄາໍ ເວາ້ົ ຂອງຕນົ ເອງທອ່ີ ະ 4) ຄຢູ າຍດອກໄມ້ 1 ດອກ ຕກ່ໍ ມຸ່ ແລວ້ ອະທບິ າຍວ່າ ແຕ່ ທບິ າຍເຖງິ ບດົ ບາດຂອງແມງໄມ້ໃນການປະສມົ ເກສອນ ລະກມຸ່ ຈະໄດພ້ ີ່ ຫຼື ຈກີ ກບີ ຂອງດອກໄມ້ອອກເທື່ອ ໃສແ່ ຜນວາດຂອງນກັ ຮຽນ. ລະຊນ້ັ . ແຕລ່ ະພາກສວ່ ນຂອງດອກໄມສ້ າມາດວາງໃສ່ ເຈ້ຍ ຫຼື ສະກ໋ອດ (ສອງໜາ້ ) ຖາ້ ມ,ີ ໃຫ້ເຈ້ຍປຽກໜ້ອຍ ການວັດ ແລະ ປະເມນີ ຜົນ ໜຶ່ງ ເພື່ອໃຫ້ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງດອກໄມ້ຕດິ ຢ,ູ່ ປະ ຄູສັງເກດຮູບແຕ້ມຂອງນັກຮຽນກ່ຽວກັບອົງປະກອບ ຕບິ ດັ ຕາມຄາໍ ແນະນາໍ ຢໃູ່ ນປມ້ຶ ແບບຮຽນຫວົ ຂ້ໍທີ 4. ຂອງດອກໄມ້ ໂດຍໃຊ້ເກນການປະເມນີ ເພ່ືອໃຫ້ຄະແນນ ນັກຮຽນ. 14 5) ໃຫໃ້ ຊນ້ ວ້ິ ມຈື ກີ ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງດອກຢາ່ ງລະມດັ ຂັ້້�ນສະຫຼຸຸ�ບ (5 ນາທີ)ີ ລະວງັ ແລະ ວາງໃສ່ເຈ້ຍປຽກ ຫືຼ ສະກ໋ອດ: - ເລີ່່�ມຈາກຖານຂອງດອກໄມ້້ ຊຶ່່�ງທໍໍາອິິດໃຫ້້ຈີີກຊັ້້�ນ 1) ໃຫ້ນກັ ຮຽນແລກປຽ່ ນຮບູ ແຕມ້ ໂດຍໃຊ້ຂໍມ້ ູນຢູ່ໃນປ້ມຶ ປົກົ ຫຸ້້�ມດ້າ້ ນນອກທີ່່�ເປັັນກີບີ ລ້້ຽງອອກເທື່່�ອລະອັນັ . ແບບຮຽນ ເພ່ືອກວດຄືນຄວາມຖກື ຕອ້ ງ. - ໃຫ້້ວາງກີີບລ້ຽ້ ງເຫຼົ່�ານັ້້�ນເທື່່�ອລະອັນັ ໃສ່ເ່ ຈ້້ຍທີ່່�ປຽກ. - ຕໍ່່�ໄປໃຫ້້ຈີກີ ຊັ້້�ນທີສີ ອງທີ່່�ເປັນັ ກີີບດອກອອກ. 2) ຖາ້ ນກັ ຮຽນຄນົ ໃດ ສງັ ເກດເຫນັ ວາ່ ຂຽນຊຂ່ື ອງສວ່ ນປະ - ວາງກີບີ ດອກຕໍ່່�ຈາກກີບີ ລ້້ຽງ. ກອບສາ້ ງຂອງດອກຜດິ ໃຫແ້ ນະນາໍ ເພອ່ື ນຄນົ ນນ້ັ ພອ້ ມ - ປະຕິບິ ັດັ ຂັ້້�ນຕອນແບບດຽວກັນັ ຈົນົ ໄປຮອດເກສອນ ທັງຊ້ແີ ຈງ ໂດຍອງີ ໃສຂ່ ໍ້ມນູ ໃນປຶ້ມແບບຮຽນເປນັ ຫັຼກ. ຜູ້້� ແລະ ຈາກນັ້້�ນເກສອນແມ່່. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ - ຄູຊູີ້້�ໃສ່ແ່ ຕ່ລ່ ະພາກສ່ວ່ ນ ແລະ ໃຫ້ນ້ ັກັ ຮຽນບອກຊື່່�ແຕ່່ ລະພາກສ່່ວນຕ່າ່ ງໆຂອງພືືດ. 6) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນເບງ່ິ ແລະ ອ່ານຂມໍ້ ູນຢ່ໃູ ນປ້ຶມແບບຮຽນ ຂ້ທໍ ີ 4 ກຽ່ ວກບັ ບດົ ບາດຂອງແມງໄມໃ້ ນການປະສມົ ພນັ ແລະ ການປະຕິສົນທິຂອງພດື ມດີ ອກ. ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນອ່ານຂໍມ້ ນູ ຄນື ແລະ ຊີ້ໃສພ່ າກສວ່ ນຕ່າງໆຂອງ ດອກທວ່ີ າງຢ່ເູ ທິງເຈຍ້ ປຽກ/ສະກອ໋ ດ ເພ່ືອອະທິບາຍ ສິງ່ ທເ່ີ ກດີ ຂນຶ້ . ການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຄູສັງເກດເບ່ິງນັກຮຽນໃນຂະນະທ່ີກໍາລັງແກະດອກ ໄມ້ ແລະ ຊວ່ ຍອະທບິ າຍເພມ່ີ ຕມ່ື ກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ແລະ ຊະນິດຂອງພດື ທນີ່ ກັ ຮຽນໄດສ້ ັງເກດຕົວຈງິ ຢູ່ໃນກຸ່ມ. ຂັ້້�ນຝຶຶກປະຕິບິ ັດັ ແລະ ນໍາໍ ໃຊ້້ (20 ນາທີ)ີ 4. ແຕ້ມ້ ຮູູບສ່່ວນປະກອບສ້າ້ ງຂອງດອກພືດື 1) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ແຕມ້ ດອກພດື ຢໃູ່ ນກມຸ່ ທຄ່ີ ໄູ ດຢ້ າຍ ໃຫ້ ພອ້ ມທງັ ຂຽນຊ່ສື ວ່ ນປະກອບສາ້ ງຂອງດອກ. ນັກ ຮຽນສາມາດໃຊຂ້ ມ້ໍ ູນຢູ່ໃນປ້ມຶ ແບບຮຽນຂທໍ້ ີ 3 ເພ່ອື 94 ໙໔

ບົົດທີີ 15 ພືດື ບໍ່່ມ� ີີດອກ ເວລາ 2 ຊົ່່ວ� ໂມງ I. ຈຸຸດປະສົົງ 2. ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ ທສ່ີ ບື ພນັ ດວ້ ຍແກນ່ ຈະມປີ ະເພດ ຕນ້ົ ສນົ ແລະ ຕນ້ົ ແປກ. ພວກມນັ ມແີ ກນ່ ທເ່ີ ອນ້ີ ວາ່ ແກນ່ ໃຫ້ນ້ ັັກຮຽນສາມາດ: ເປອື ຍ ເພາະວາ່ ແກນ່ ເຫາ່ົຼ ນນ້ັ ບມ່ໍ ຫີ ຍງັ ປກົ ຫມຸ້ . 1. ລະບພຸ ດື ບມ່ໍ ດີ ອກບລໍ ເິ ວນໂຮງຮຽນ. 2. ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ແລະ ວທິ ກີ ານສບື ພນັ 3. ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ ຈະບຜ່ໍ ະລດິ ດອກ ແລະ ແກນ່ ແຕຈ່ ະສບື ຂອງພດື ບມ່ໍ ດີ ອກໃສແ່ ຜນວາດການຈດັ ແບງ່ ປະ ພນັ ດວ້ ຍສະປແໍ ທນ ຊງ່ຶ ຈະມຈີ າໍ ພວກໄຄ ແລະ ຜກັ ກດູ . ເພດພດື . ພວກມັນເປັນພືດທີ່ລຽບງ່າຍ ແລະ ເປັນພືດດັ່ງເດີມ. ສະປໍ ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍຫາຼ ຍ ແລະ ຈະເລນີ ເຕບີ ໃຫຍຢ່ ູ່ II. ການວັດັ ແລະ ປະເມີີນຜົົນ ກອ້ ງໃບຜກັ ກດູ ແລະ ເບາ້ົ ຢທູ່ າງປາຍຂອງພດື ຂອງຈາໍ 15 ພວກໄຄ, ສະປທໍ ແ່ີ ກແ່ ລວ້ ຈະຕກົ ລງົ ຈາກຕນ້ົ ພດື ແລະ 1. ສງັ ເກດຄວາມຖກື ຕອ້ ງໃນການຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ປວິ ໄປຕາມລມົ ເມອ່ື ຖກື ສະພາບແວດລອ້ ມທມ່ີ ຄີ ວາມ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາ. ຊມຸ່ ເໝາະສມົ ກຈ່ໍ ະແຕກໜເ່ໍ ປນັ ຕນ້ົ ໃໝ.່ 2. ນາໍ ໃຊ້ເກນການໃຫ້ຄະແນນລມຸ່ ນ້ີ ເພ່ືອປະເມນີ IV. ສື່່�ການຮຽນການສອນ ນັກຮຽນ. 1. ຊວົ່ ໂມງທີ 1: ປຶ້ມແບບຮຽນ, ປ້ຶມບັນທຶກ, ສໍດາໍ , ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ແລະ ວທິ ກີ ານ ຢາງລຶບ, ແວ່ນຂະຫຍາຍ. ຄະແນນ ສືບພັນຂອງພືດບ່ໍມີດອກໃສ່ແຜນວາດ 2. ຊວ່ົ ໂມງທີ 2: ປ້ມຶ ແບບຮຽນ, ປ້ຶມບັນທຶກ, ພືດ ການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື ຈິງ, ໄມ້ບນັ ທັດ, ສດໍ າໍ , ຢາງລບຶ . ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ທຖ່ີ ກື ຕອ້ ງ ແລະ ມລີ າຍລະອຽດ 3 ຄບົ ຖວ້ ນກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ແລະ ວທິ ກີ ານ V. ກິິດຈະກໍໍາການຮຽນການສອນ ສືບພັນຂອງພືດບ່ໍມີດອກໃສ່ແຜນວາດ ຊົ່່ວ� ໂມງທີີ 1 ການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື . ຂັ້້�ນນໍໍາເຂົ້້�າສູ່່ບ� ົົດຮຽນ (5 ນາທີ)ີ ຕ່ືມຂ້ໍມູນບາງສ່ວນກ່ຽວກັບລັກສະນະ 2 ແລະ ວທິ ກີ ານສບື ພນັ ຂອງພດື ບມ່ໍ ດີ ອກໃສ່ 1) ຄໃູ ຫ້ນກັ ຮຽນ ຈັບຄູສ່ ົນທະນາບດົ ຮຽນທ່ີຜາ່ ນມາກ່ຽວ ກບັ ພືດມີດອກ: ແຜນວາດການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື . - ນັກັ ຮຽນຈົ່່�ງບອກ 3 ສິ່່�ງທີ່່�ໄດ້ຮ້ ຽນມາກ່ຽ່ ວກັບັ ພືືດມີີ ດອກ ແລະ ວົງົ ຈອນຊີວີ ິດິ ຂອງພວກມັນັ ມີຫີ ຍັງັ ແດ່?່ ຕມ່ື ຂມ້ໍ ນູ ກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະ ແລະ ວທິ ກີ ານ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາສາສະໝກັ 1-2 ຄົນ ລຸກຂນຶ້ ຕອບ. 1 ສືບພັນຂອງພືດບ່ໍມີດອກໃສ່ແຜນວາດ 3) ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຍກົ ໂປມ້ ຂື ນ້ຶ ຖາ້ ຕອບວາ່ “ແມນ່ ” ແລະ ເອາົ ການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື ໄດ້ ແຕໄ່ ດຮ້ ບັ ການ ໂປ້ມືລງົ ຖ້າຕອບວ່າ “ບ່ໍແມນ່ ” ຕາມຄໍາຖາມເຫົ່າຼ ນີ້: ຊວ່ ຍເຫອືຼ ຈາກຄນົ ອນ່ື . - ພືືດທຸກຸ ຊະນິິດມີດີ ອກແມ່່ນບໍ່່�? - ພືດື ທຸກຸ ຊະນິດິ ສ້າ້ ງ ແລະ ສືບື ພັນັ ດ້ວ້ ຍແກ່ນ່ ແມ່ນ່ ບໍ່່�? ບ່ໍສາມາດຕ່ືມຂ້ໍມູນກ່ຽວກັບລັກສະນະ - ພືືດທຸກຸ ຊະນິດິ ມີວີ ົົງຈອນຊີວີ ິິດທີ່່�ຄືກື ັັນແມ່່ນບໍ່່�? 0 ແລະ ວທິ ກີ ານສບື ພນັ ຂອງພດື ບມ່ໍ ດີ ອກໃສ່ 4) ລອງມາຫາຄາໍ ຕອບນາໍ ກນັ , ຄບູ ອກນກັ ຮຽນວາ່ ມນ້ື ພ້ີ ວກ ເຮາົ ຈະຮຽນກ່ຽວກບັ ພດື ບໍມ່ ດີ ອກ. ແຜນວາດການຈດັ ແບງ່ ປະເພດພດື . ແນວທາງສາໍ ລບັ ຫອ້ ງຄວບ: ຖ້າຄຕູ ້ອງໄດສ້ ອນຂັ້ນອ່ືນ ນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບງ່ິ ປມ້ຶ ແບບຮຽນບດົ ທີ14ຂທ້ໍ ີ1.ວງົ ຈອນຊວີ ດິ III. ເນື້້�ອໃນຕົ້້�ນຕໍໍ ຂອງພືດມີດອກ. ແລວ້ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຂຽນລາຍການຂນ້ັ ຕອນທີ່ 1. ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກ ຈະບຜ່ໍ ະລດິ ດອກ ແລະ ໝາກເພອ່ື ໃຊໃ້ ນ ການສບື ພນັ . ພດື ບມ່ໍ ດີ ອກຖກື ຈດັ ແບງ່ ອອກເປນັ 2 ປະ ເພດຫກັຼ ຕາມວທິ ທີ ພ່ີ ວກມນັ ສບື ພນັ ຄ:ື ສບື ພນັ ດວ້ ຍແກນ່ ເປອື ຍ ແລະ ສບື ພນັ ດວ້ ຍສະປ.ໍ ໙໕ 95