การบัญชีกิจการพิเศษ 2201-2105

งบประมาณรายรบั - รายจา่ ย งบประมาณรายรบั -รายจา่ ย (Cash Receipts and Disbursements Budget) คอื การ ประมาณ การรายการรบั เงินและรายการจา่ ยเงินสาหรบั รอบระยะเวลาบญั ชตี ่อไปไวล้ ่วงหนา้ เพ่ือเป็ น แนวทางใน การปฏิบตั งิ านหรอื ทากิจกรรมในรอบระยะเวลาบญั ชถี ดั ไป โดยมขี น้ั ตอนดงั น้ี 1. ประมาณการรายรบั ทสี่ โมสรจะจดั เก็บไดท้ งั้ ส้นิ เชน่ รายไดค้ า่ บารุงสมาชกิ รายไดค้ า่ จดั แขง่ ขนั กีฬาตา่ งๆ รายไดจ้ ากการบรจิ าค เป็นตน้ 2. ประมาณการรายจ่ายที่สโมสรจะตอ้ งจ่ายทงั้ ส้ิน เช่น ค่าทาบตั รสมาชิก ค่าทาเข็มหรือเส้ือ สมาชกิ คา่ ใชจ้ า่ ยในการจดั งาน คา่ สนิ ทรพั ยต์ า่ งๆ ทตี่ อ้ งจดั ซ้อื เป็นตน้

3. เปรยี บเทยี บประมาณการรายรบั และรายจา่ ย - ถา้ รายรบั > รายจา่ ย ใหพ้ ิจารณายอดคงเหลือวา่ มีจานวนเทา่ ใด หากเหลือนอ้ ยเกินไป อาจจะตอ้ งพิจารณาเพิ่มรายรบั และ/หรอื ตดั /ลดรายจา่ ยบางรายการ - ถา้ รายรบั < รายจ่าย ใหพ้ ิจารณายอดรายรบั ท่ียงั ขาดอยู่จะตอ้ งพิจารณาเพิ่มรายรบั เพื่อมาชดเชยสว่ นทย่ี งั ขาดอยแู่ ละ/หรอื ตดั /ลดรายจา่ ยบางรายการ หมายเหตุ การจดั ทางบประมาณรายรบั - รายจา่ ยในปีแรก สโมสรจะอาศยั ขอ้ มลู จากสโมสรอน่ื ทที่ ากิจกรรมหรอื มีวตั ถุประสงคเ์ หมือนหรอื ใกลเ้ คยี งกนั แตส่ าหรบั ปีตอ่ ๆ ไปก็จะอาศยั ขอ้ มลู จากงบรายรบั - รายจา่ ยของสโมสรเอง



งบการเงนิ ของสโมสร 1. งบรายรบั -รายจา่ ย คอื งบทแี่ สดงรายการรบั เงินและจา่ ยเงินของสโมสรประกอบดว้ ย งบการเงนิ (Financial - รายรบั หมายถงึ รายการรบั เงิน (เงินสดและเงินฝากธนาคาร) ทุกประเภท เชน่ รบั คา่ บารุง Statement) ของสโมสรมี 3 งบ คอื สมาชกิ รบั เงินบรจิ าค รบั เงินจากการออกรา้ นจาหน่ายสนิ คา้ รบั เงินจากการจาหน่ายบตั ร 1. งบรายรบั -รายจา่ ย (Cash เขา้ ชมดนตรี เป็นตน้ Receipts and Disbursements - รายจา่ ย หมายถึง รายการจา่ ยเงิน (เงินสดและเงินฝากธนาคาร) ทกุ ประเภท เชน่ จา่ ยคา่ Statement) ทาบตั รสมาชกิ จา่ ยคา่ เครอ่ื งคอมพิวเตอร์ จา่ ยคา่ เครอื่ งโทรสาร จา่ ยคา่ จา้ งวงดนตรี จา่ ยเงิน 2. งบรายไดแ้ ละคา่ ใชจ้ า่ ย (Revenue เดอื น จา่ ยคา่ ทาเส้อื สมาชกิ เป็นตน้ and Expenditure Statement) 3. งบแสดงฐานะการเงนิ (The Statement of Financial Position

รปู แบบของงบรายรบั -รายจา่ ย XX หน่วย : บาท XX 1. แสดงรายการเงินสดและเงินฝากธนาคารรวมกนั XX XX ชอื่ สโมสร XX XX งบรายรบั -รายจา่ ย XX วนั ท…ี่ ……………………… XX เงินสดและเงนิ ฝากธนาคารคงเหลอื ตน้ งวด XX รายรบั รายการรบั เงนิ รายการรบั เงนิ รวมเงินทง้ั ส้นิ รายจา่ ย รายการจา่ ยเงนิ รายการจา่ ยเงิน เงนิ สดและเงนิ ฝากธนาคารคงเหลอื ปลายงวด







2. งบรายไดแ้ ละค่าใชจ้ า่ ย งบรายไดแ้ ละค่าใชจ้ า่ ย หมายถึง งบทแ่ี สดงผลการดาเนินงานของสโมสร ในงวดบญั ชปี ัจจบุ นั ประกอบดว้ ยรายไดแ้ ละคา่ ใชจ้ า่ ย - รายได้ หมายถึง รายไดท้ เี่ กดิ ข้ึนในงวดบญั ชนี ้ี ทงั้ ทร่ี บั ชาระแลว้ และยงั ไมไ่ ดร้ บั ชาระ เชน่ รายไดค้ า่ บารุงสมาชกิ รายไดจ้ ากการจดั งาน รายไดจ้ ากการจดั ฉายภาพยนตร์ เป็นตน้ รายการ ทจี่ ะแสดงเป็นรายไดจ้ ะตอ้ งเป็นรายไดท้ เ่ี ป็นของงวดบญั ชปี ัจจบุ นั ซงึ่ มหี ลกั การคานวณ ดงั น้ี รายไดร้ บั ระหวา่ งงวด XX บวก รายไดร้ บั ลว่ งหนา้ ตน้ งวด XX รายไดค้ า้ งรบั ปลายงวด XX XX รวม XX หกั รายไดร้ บั ลว่ งหนา้ ปลายงวด XX รายไดค้ า้ งรบั ตน้ งวด XX XX รายไดข้ องงวดบญั ชปี ัจจบุ นั XX

- ค่าใชจ้ า่ ย หมายถึง คา่ ใชจ้ า่ ยทเี่ กิดข้นึ ในงวดบญั ชนี ้ี ทง้ั ทชี่ าระเงินแลว้ และยงั ไมไ่ ดช้ าระ เชน่ คา่ ทาบตั รสมาชกิ คา่ เข็มสมาชกิ คา่ เส้อื สมาชกิ คา่ ใชจ้ า่ ยในการจดั งาน เป็ นตน้ รายการทจ่ี ะ แสดงเป็นคา่ ใชจ้ า่ ยจะตอ้ งเป็นคา่ ใชจ้ า่ ยทเ่ี ป็นของงวดบญั ชปี ัจจบุ นั ซงึ่ มีหลกั การคานวณ ดงั น้ี คา่ ใชจ้ า่ ยระหวา่ งงวด XX บวก คา่ ใชจ้ า่ ยลว่ งหนา้ ตน้ งวด XX คา่ ใชจ้ า่ ยคา้ งจา่ ยปลายงวด XX XX รวม XX หกั คา่ ใชจ้ า่ ยลว่ งหนา้ ปลายงวด XX คา่ ใชจ้ า่ ยคา้ งจา่ ยตน้ งวด XX XX คา่ ใชจ้ า่ ยของงวดบญั ชปี ัจจบุ นั XX - งบแสดงฐานะการเงนิ หมายถึง งบทแ่ี สดงฐานะการเงินของสโมสร ณ วนั ใดวนั หน่ึง ประกอบดว้ ยสนิ ทรพั ย์ หน้ีสนิ และสว่ นของเจา้ ของ















หนว่ ยที่ 4 การบญั ชีเกษตรกร

สาระการ เรียนรู้1. ความหมายของเกษตรกร 2. ประเภทของเกษตรกร 3. วตั ถปุ ระสงคใ์ นการทาบญั ชขี องเกษตรกร 4. หนว่ ยงานทีเ่ กย่ี วขอ้ งกบั เกษตรกร 5. การวางแผนประกอบอาชพี 6. การคานวณกาไรขาดทนุ จากการประกอบอาชพี 7. สมดุ บญั ชี ระบบบญั ชแี ละประเภทบญั ชสี าหรบั เกษตรกร 8. วงจรบญั ชสี าหรับเกษตรกร 9. การบนั ทึกรายการปรบั ปรงุ 10. การบนั ทกึ รายการปิ ดบญั ชี 11. งบการเงนิ ของเกษตรกร

ความหมายของเกษตรกร ความหมายของเกษตรกร ตามพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ฉบับท่ี 3) พ.ศ. 2532 บญั ญตั ไิ วด้ งั น้ี มาตรา 3 ให้ยกเลิกความในบทนิยามคาว่า “เกษตรกร” ในมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติ การปฏิรปู ที่ดนิ เพ่อื เกษตรกรรม พ.ศ. 2518 และใหใ้ ชค้ วามตอ่ ไปนแ้ี ทน \"เกษตรกร\" หมายความว่า ผปู้ ระกอบอาชพี เกษตรกรรมเป็ นหลกั และใหห้ มายความรวมถึง บคุ คลผยู้ ากจนหรอื ผจู้ บการศึกษาทางเกษตรกรรม หรอื ผเู้ ป็ นบตุ รของเกษตรกร บรรดาซ่ึงไมม่ ีทดี่ นิ เพื่อเกษตรกรรมเป็ นของตนเองและประสงค์จะประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็ นหลัก ตามหลักเกณฑแ์ ละ เงอ่ื นไขทีก่ าหนดในพระราชกฤษฎีกาดว้ ย\"

ดงั นนั้ เกษตรกร (Farmer) จึงหมายถึง ผปู้ ระกอบอาชพี ทางดา้ นเกษตรกรรมเป็ นหลกั ไดแ้ ก่ การเพาะปลกู พชื ไร่ เชน่ ขา้ ว ขา้ วโพด ออ้ ย พืชผกั ผลไมต้ า่ งๆ เชน่ คะนา้ ผกั กาดขาว มะระ แตงกวา องนุ่ เงาะ ลาไย ทเุ รยี น ขนนุ สม้ พนั ธพ์ุ ืช พนั ธไ์ุ มต้ า่ งๆ เชน่ ดอกกหุ ลาบ ดอก ดาหลา ดอกกลว้ ยไม้ การเล้ียงสตั วบ์ กและสตั วน์ า้ เพื่อการจาหนา่ ย เชน่ เป็ ด ไก่ สกุ ร โค แกะ แพะ สนุ ขั กงุ้ ปลา และเลย้ี งไวใ้ ชง้ าน เชน่ ชา้ ง มา้ กระบอื เป็ นตน้ จากมาตรฐานการบญั ชฉี บบั ที่ 41 (ปรบั ปรงุ 2561) เรื่อง เกษตรกรรม ไดใ้ หค้ านยิ ามที่ เกย่ี วขอ้ งกบั เกษตรกรบางสว่ นไวด้ งั นี้ กจิ กรรมทางการเกษตร หมายถึง การบริหารการเปลี่ยน รปู เชงิ ชวี ภาพและการเก็บเกย่ี วของสนิ ทรพั ยช์ วี ภาพเพ่อื การขาย หรือเพอื่ เปล่ียนเป็ นผลติ ผล ทางการเกษตร หรือเพือ่ เพิ่มจานวนสินทรพั ยช์ วี ภาพ

ผลิตผลทางการเกษตร หมายถึง ผลติ ท่ีเกบ็ เกย่ี วไดจ้ ากสินทรพั ยช์ ีวภาพของกจิ การ พืชเพื่อการใหผ้ ลติ ผล หมายถึง พืชท่ีมชี วี ิตซึ่ง 1) ใชใ้ นกระบวนการผลติ หรือเพอ่ื จดั หาซึ่งผลิตผลทางการเกษตร 2) คาดวา่ จะใหผ้ ลิตผลมากกวา่ หนงึ่ รอบระยะเวลา และ 3) มคี วามเป็ นไปไดท้ ี่อยากยิ่งท่ีจะขายเป็ นผลิตผลทางการเกษตร เวน้ แตเ่ ป็ นการขายเศษซากทีเ่ ป็ นผลพลอยได้ สนิ ทรพั ยช์ ีวภาพ หมายถึง สตั วห์ รือพืชทมี่ ชี วี ิต



ประเภทของเกษตรกร จากพระราชบญั ญตั ขิ า้ งตน้ สามารถแบง่ ประเภทของการประกอบอาชพี ของเกษตรกร ไดห้ ลายประเภท เชน่ 1. ทานา 2. ทาสวน เชน่ สวนยาง สวนผกั 3. ทาไร่ เชน่ ไร่ขา้ วโพด สบั ปะรด 4. ทาฟารม์ เชน่ ฟารม์ เห็ด ฟารม์ โคนม 5. เล้ยี งสตั ว์ เชน่ เล้ียงปลา เล้ยี งเป็ ด-ไก่

วตั ถปุ ระสงคใ์ นการทาบญั ชีของเกษตรกร อาชพี เกษตรกรเป็ นอาชพี พื้นฐานของคนไทย ดงั นน้ั เกษตรกรในประเทศไทย ส่วนใหญ่เป็ นชาวบ้าน ซึ่งส่วนใหญ่ไม่มีความรู้ทางด้านบัญชีและไม่เคยจดบันทึก รายการท่ีเกิดขึ้น กรมตรวจบัญชีสหกรณ์จึงไดก้ าหนดวิสัยทัศนว์ ่า “พัฒนนาสหกรณ์ให้ โปร่งใส กา้ วไกลดว้ ยไอที นาบัญชีส่เู กษตรกรไทย” จึงไดก้ าหนดพันธกิจเพื่อใหบ้ รรลุ วสิ ยั ทศั นด์ งั กลา่ วและปฏิบตั ติ ามพระราชดารสั ของรชั กาลท่ี ๙ ดงั น้ี “ทาบัญชใี หเ้ ห็นว่าสมดลุ ไม่ขาดทนุ ถา้ ทกุ คนสามารถที่จะทาใหพ้ อดีไมข่ าดทนุ ประเทศชาติ ไม่ขาดทนุ แน่...” ดว้ ยการ ส่งเสริมความรทู้ างดา้ นการจัดทาบัญชีแก่เกษตรกร กล่มุ อาชีพวิสาหกิจชมุ ชน และกล่มุ เป้ าหมายตามโครงการพระราชดาริ

วตั ถปุ ระสงคใ์ นการจดั ทาบญั ชขี องเกษตรกรตามวิสยั ทศั นข์ อง กรมตรวจบญั ชสี หกรณส์ รปุ ได้ ดงั นี้

หนว่ ยงานท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั เกษตรกร

หนว่ ยงานท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั เกษตรกร

การวางแผนประกอบอาชีพ เนอ่ื งจากอาชพี ของเกษตรกรมี หลายอาชพี เกษตรกรควรจะวางแผน ในการประกอบอาชพี ของตนกอ่ นทจี่ ะ เรม่ิ ประกอบอาชพี โดยหาขอ้ มลู จาก เกษตรกรรายอืน่ หรือจากหนว่ ยงานที่ เกย่ี วขอ้ ง ในกรณีท่เี กษตรกรประกอบ อาชพี อยแู่ ลว้ ก็นาขอ้ มลู ปี กอ่ นๆ มา วางแผนประกอบอาชพี ได้ การวางแผน ประกอบอาชพี ของเกษตรกรคอื การ จดั ทางบประมาณ (Budget) ของธรุ กจิ ทวั่ ไปนนั่ เอง โดยมขี น้ั ตอนดงั นี้

ประโยชนข์ องการวางแผนประกอบอาชีพ 1. ทาใหเ้ กษตรกรทราบแนวทางในการประกอบอาชพี และสามารถประกอบ อาชพี ไดอ้ ยา่ งมที ศิ ทาง โดยเกษตรกรจะตอ้ งเปรียบเทียบผลการดาเนนิ งานจริงกบั แผนทวี่ างไวอ้ ยา่ งสมา่ เสมอ เพื่อประโยชนใ์ นการแกไ้ ขปรบั ปรงุ ไดท้ นั เวลาหรือกาหนด ทศิ ทางในการประกอบอาชพี ครง้ั ตอ่ ไปไดอ้ ยา่ งรอบคอบ 2. สามารถจดั หาเงนิ ทนุ ไดท้ นั เวลาและในปริมาณทเ่ี หมาะสมไมม่ ากหรือนอ้ ย เกนิ ไป 3. จดั หาวสั ด-ุ อปุ กรณแ์ ละเคร่ืองมอื ในการประกอบอาชพี ไดท้ นั เวลาและใน ปริมาณท่ีพอเหมาะ 4. จดั หาคนงานไดล้ ว่ งหนา้ ทาใหไ้ มข่ าดแคลนแรงงาน 5. ทราบผลตอบแทนที่คาดว่าจะไดร้ บั ลว่ งหนา้ ทาใหว้ างแผนการใชเ้ งนิ ไดอ้ ยา่ ง เหมาะสม เชน่ นาไปชาระหน้ี นาไปลงทนุ เพิ่ม เก็บออม

แบบฟอรม์ ที่ใชใ้ นการวางแผนประกอบอาชีพ ในการวางแผนประกอบอาชพี ควรออกแบบแบบฟอรม์ ในการจดั ทาเพ่อื ความสะดวก หรือใชแ้ บบฟอรม์ ดงั นี้











จากรปู แบบของการคานวณกาไรขาดทนุ จากการประกอบอาชพี ขา้ งตน้ อาจปรบั เปลยี่ นรายการบางรายการ หรือรปู แบบเพือ่ ใหใ้ กลเ้ คียงกบั ธรุ กจิ ทวั่ ไปดงั น้ี - คา่ วสั ดสุ ้นิ เปลอื ง เชน่ ปุย อาหารไก่ อาหารปลา อาจคานวณ เฉพาะสว่ นทีใ่ ชไ้ ปแลว้ - เปลี่ยนตน้ ทนุ เป็ นคา่ ใชจ้ า่ ย - เปลยี่ นรายจา่ ยสนิ ทรพั ยถ์ าวรเฉลยี่ ตอ่ รอบการผลติ เป็ นคา่ เสื่อม ราคาทดี่ นิ อาคารและอปุ กรณ์ - เพิ่มหวั งบประกอบดว้ ยชอ่ื เกษตรกร-อาชพี ชอ่ื งบ และวนั ที่ ทีจ่ ดั ทางบ



สมดุ บญั ชี ระบบบญั ชีและประเภทบญั ชีของเกษตรกร สมดุ บญั ชี สมดุ บญั ชที ใ่ี ชป้ ระกอบดว้ ย 1. สมดุ บนั ทกึ รายการขนั้ ตน้ (Book of Original Entry) ไดแ้ ก่ สมดุ รายวันเงนิ สดและ สมดุ รายวัน ทัว่ ไป การบันทึกรายการในสมดุ รายวันเงินสดนั้น จะมีช่องต่างๆ ทางดา้ นเดบิต ไดแ้ ก่บัญชี ประเภท สินทรัพยแ์ ละค่าใชจ้ ่ายต่างๆ เช่น เงินสด ธนาคาร ค่าพันธพ์ุ ืชพันธไ์ุ ม้ ค่าสัตว์เพื่อขาย ค่าอาหารสัตว์ คา่ แรง ค่าเวชภณั ฑ์ และชอ่ งอื่นๆ สว่ นทางดา้ นเครดิต ไดแ้ ก่ บัญชปี ระเภทสินทรพั ยแ์ ละ รายไดต้ า่ งๆ เชน่ เงนิ สด ธนาคาร ขายผลติ ผลจากสตั ว์ ขายผลิตผลจากพืช ขายสตั วเ์ พ่ือขาย และ ชอ่ งอ่ืนๆ ชอ่ งบัญชตี า่ งๆ เหลา่ นส้ี ามารถเปลย่ี นแปลงไดต้ ามลกั ษณะของรายการที่เกดิ ขนึ้ (กจิ การเกษตร บางแห่งอาจใชส้ มดุ เงนิ สด 2 ชอ่ ง หรือสมดุ รายวนั รบั เงนิ และสมดุ รายวนั จา่ ยเงนิ ก็ได)้ 2. สมดุ แยกประเภท (Ledger) ไดแ้ ก่ สมดุ แยกประเภททัว่ ไป หลังจากบันทึกรายการในสมดุ รายวันเงินสดแลว้ ในวันส้ินเดือนจะรวมยอดแต่ละช่องและ ผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภททัว่ ไป ส่วน รายการในชอ่ งอน่ื ๆ จะผา่ นรายการไปบญั ชแี ยกประเภท ทวั่ ไปทนั ที และจะเขยี นสรปุ รายละเอยี ดแตล่ ะบญั ชี ไวด้ า้ นลา่ งของสมดุ รายวนั เงนิ สด

ระบบบญั ชี ระบบบญั ชที ่ีใช้ คือระบบบญั ชคี ู่ (Double Entry Accounting ) และใชเ้ กณฑเ์ งนิ สด (Cash Basis) ประเภทบญั ชี ประเภทบญั ชขี องเกษตรกรจะแบ่งออกเป็ น 5 หมวดเหมอื นกจิ การอน่ื ๆ แตล่ กั ษณะบญั ชี บางบญั ชี จะไมเ่ หมอื นกนั ดงั ตวั อยา่ ง











วงจรบญั ชีสาหรบั เกษตรกร การบนั ทึกบญั ชขี องเกษตรกร หรือกจิ การเกษตรเหมอื นกบั กจิ การ ประเภทอ่นื ๆ โดยมวี งจรหรือขนั้ ตอนใน การทาบญั ชตี งั้ แตต่ น้ จนจบดงั น้ี

จากแผนภมู แิ สดงขนั้ ตอนในการทาบญั ชขี องกจิ การเกษตรอธบิ ายเพมิ่ เตมิ ไดด้ งั นี้ 1. บนั ทกึ รายการในสมดุ บนั ทึกรายการขน้ั ตน้ 2. ผา่ นรายการจากสมดุ บนั ทึกรายการขน้ั ตน้ ไปบญั ชแี ยกประเภททวั่ ไป 3. ทางบทดลอง 4. บนั ทกึ รายการปรบั ปรงุ ในสมดุ รายวนั ทวั่ ไปและผา่ นรายการไปบญั ชีแยก ประเภททวั่ ไป 5. ทางบการเงนิ (หากรายการปรบั ปรงุ มมี าก กอ่ นทางบการเงนิ อาจทางบ ทดลองหลงั รายการ ปรบั ปรงุ ขน้ึ กอ่ นหรืออาจจดั ทากระดาษทาการขนึ้ กอ่ นเพ่อื ใหก้ ารจดั ทางบการเงนิ สะดวกและรวดเร็วก็ได)้ 6. บนั ทึกรายการปิ ดบญั ชใี นสมดุ รายวนั ทวั่ ไปและผา่ นรายการไปบญั ชแี ยก ประเภททวั่ ไป