ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບເດັກກ່ອນໄວຮຽນ

ກະຊວງສກຶ ສາ ແລະ ກກິ ານ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງພະບາງ ສາ້ ງວຊິ າຊບີ ຄສູ ຄູ່ ວາມເປນັ ເລດີ ປະເສດີ ດວ້ ຍຄນຸ ນະທາໍ ສງົ່ ເສມີ ວດັ ທະນະທາໍ ທເີ່ ປນັ ເອກະລກັ ພດັ ທະນາສງີິ່ ແວດລອ້ ມ ສາ້ ງຄວາມພອ້ ມກາ້ ວສສູ່ າກນົ ເອກະສານປະກອບການສອນ ຄວາມຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ເດກັ ກອ່ ນໄວຮຽນ ສາຍຄອູ ະນບຸ ານ ລະບບົ 12+2 ປທ ນາງ ອອ່ ນຈນັ ເພດັ ສະໝອນ ປີ 2019

ຄາໍ ນາໍ ເພືອ່ ເປັນການປບັ ປງຸ ຄນຸ ນະພາບ ແລະ ປະສິດທິພາບຂອງການສາູ້ ງຄໃຫສູ້ ງ, ແນໃສ່ເພື່ມສະມັດຖະພາບຂອງຄ ແລະ ພັດທະນາອາຊບຄໃຫູ້ດຂ້ຶນເທື່ອລະກາູ້ ວນຶັ້ນ. ຕູ້ອງໄດ້ພູ ັດທະນາ ເອກກະສານປະກອບການຮຽນການສອນນຶ້ຂນ້ຶ ມາເພ່ືອຮບັ ໃຊູ້ຢູ່ໃນວິທະຍາໄລຄແຫ່ງຕາ່ ງໆ ໃນທົ່ວປະເທດ, ໂດຍໄດພູ້ ັດທະນາຕາມທິດທາງ ການສາູ້ ງຄແບບໃໝ່ ທ່ືເໜັຶ້ນການປກອດຸ ົມການ, ຄນຸ ນະທໍາ ແລະ ຈິດວນິ ຍານຂອງຄວາມເປນັ ຄ ໃຫູແ້ ກ່ນັກ ຮຽນຄ ເຮັດໃຫູ້ເຂົາເຈົາ້ຶ ມ ທັກສະວຊິ າຊບຄທໜື່ ັກແໜ້ນູ , ເຂາ້ຶົ ໃຈພດັ ທະນາການຂອງເດັກນອູ້ ຍໃຫູ້ມຄວາມຮູ້ທ່ົວໄປ ແລະ ມຄວາມຮວູ້ ຊິ າ ສະເພາະທືແ່ ທດເໝາະກັບຊນັ້ຶ ຮຽນທຕ່ື ນົ ເອງສອນ. ເອກະສານປະກອບການຮຽນ-ການສອນເຫັຶມ້ ນຶ້ໄດູ້ພັດທະນາຜູ້ຂຽນໄດູ້ລວບລວມ ແລະ ຮຽບຮຽງບນັ ດາຄວາມ ຄດິ ແລະ ຜນົ ຂອງການຄຶນ້ົ ຄູ້ວາທິດສະດຕາ່ ງໆ ກຽ່ ວກັບການສິດສອນສົ່ງຄວາມຮູ້ ແລະ ການສກສາຮາໍ່ ຮຽນເຂ້ຶາົ ໃນ ການຮຽນ-ການສອນ ໃຫູ້ມຂະບວນການທ່ືສະລັບຊັບຊູ້ອນ ແລະ ເປນັ ການສອນໃຫູມ້ ປະສດິ ທິ ພາບ ສະນັ້ຶນ, ຄ-ອາຈານ ແລະ ຜທູ້ ຈ່ື ະເປັນຄ-ອາຈານໃນອານາຄດົ ຈງື່ ມຄວາມຈາໍ ເປນັ ຄວນມຄວາມຮພູ້ ນຶ້ ຖານ ທົ່ວໄປດ້າູ ນ ຈນັ ຍາບັນ, ມະນຸດສາໍ ພນັ ແລະ ວໄິ ສທດັ , ທງັ ນຶ້ກເໍ ພື່ອຊ່ວຍໃຫູ້ຮ້ຈູ ກັ ແລະ ເຂ້ົາຶ ໃຈນັກຮຽນຄທ່ືຕົນເອງ ສິດສອນລວມທັງຫກັ ການຂອງການຮຽນ-ການສອນຕາມທິດສະດຕ່າງໆ ເພອື່ ຈະໄດູເ້ ລອກເຟັ້ນແລູ້ວ ນາໍ ມາໃຊູ້ໃຫູ້ ແທດເໝາະກບັ ສະພາບຄວາມເປັນຈງິ . ເນອ້ຶ ໃນປມັ້ ເຫັມ້ຶ ນ້ຶ ປະກອບດູວ້ ຍຄວາມໝາຍ ຄວາມສໍາຄັນ ອງົ ປະກອບ ສະມັດຖະພາບ, ວິທຄນ້ົຶ ຄວູ້າຈດິ ຕະສາດ ຂອງເດກັ , ທດິ ສະດ ແລະ ຫກັ ການພດັ ທະນາການ, ການພດັ ທະນາເອກະລກັ , ວຖິ ທາງແຫງ່ ການຮຽນຮູ້ ແລະ ການ ສູ້າງແຮງຈງໃຈ ສງ່ິື ເຫາ່ົ ນັນ້ຶ ແນໃສ່ ເພອື່ ເປັນແນວທາງ ແລະ ຄວາມຄິດໃຫແູ້ ກ່ ຄ-ອາຈານນາໍ ໄປໝນໃຊເູ້ ຂຶ້າົ ໃນການ ສດິ ສອນ ແລະ ສກສາອບົ ຮມົ ນັກຮຽນ ເພອື່ ເປັນການປະກອບສ່ວນເຂາົ້ຶ ໃນການປັບປຸງວຽກງານການສກສາໃຫູ້ນັບມ້ຶ ມຄນຸ ນະພາບດຂນ້ຶ . ຜູຂ້ ຽນຫວັງວາ່ ຈະໄດ້ຮູ ບັ ຄວາມກະລຸນນາ ຕາໍ ນິຕຊິ ົມ ແລະ ໃຫຄູ້ ວາມຄດິ ເຫນັ ຈາກທາ່ ນຜູ້ອາ່ ນ ແລະ ນໍາ ໃຊ້ທູ ງັ ຫາຍ ເພອື່ ປະກອບໃຫປູ້ ມ້ັ ເຫັຶ້ມນຶ້ໄດຖູ້ ກພັດທະນາໃຫູສ້ ົມບນແບບ ແລະ ແທດເໝາະກບັ ຄວາມເປັນຈິງຢູ່ໃນ ການນໍາໃຊເູ້ ຂຶົ້າໃນວົງການສດິ ສອນ ແລະ ສກສາຮໍ່າຮຽນ.

ສາລະບານ ບດົ ທ ໜ້າູ ບົດທ 1 ຈດິ ຕະສາດ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຈິດຕະສາດ 1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງຈດິ ຕະສາດ..........................................................1 2 ວິທຄຶົນ້ ຄວູ້ າຈດິ ຕະສາດຂອງເດັກ............................................................................2 ບົດທ 2 ທິດສະດ ແລະ ຫກັ ການພດັ ທະນາການຂອງເດກັ 1 ທິດສະດຂອງປີອາເຊ ( Piaget )1896-1980.....................................................14 2. ທິດສະດຂອງທ່ານ ຟຣອຍ ( Fre’s theory ot personal development )..............15 3. ທດິ ສະດຂອງທ່ານ ເອລິກສນັ ( Erikson’s psychosocial )..................................16 4. ທດິ ສະດຂອງທ່ານ ຊນັ ລແວ ( Sullivan’s development of personality )…….….18 5. ທດິ ສະດຂອງທ່ານ ວກອັດສະກ ( Vygotsky ) 1896-1934………………………...19 6. ທິດສະດຂອງທາ່ ນ ສະກິນເນ ( Skinner ) 19o4-1990………………………..…...20 7. ທດິ ສະດຂອງທ່ານ ຈອນດວອ້ຶ ( Jonh Dewey ) 1859-1952……………….……21 8. ທດິ ສະດຂອງທ່ານ ມງົ ເຕຊໍລ ( Montessory) 1980-1952………………………..21 ບົດທ 3 ອິດທິພົນຂອງກໍາມະພັນ ແລະ ສິ່ງື ແວດລອູ້ ມກບັ ການພັດທະນາຂອງເດກັ 1. ອດິ ທພົນຂອງກາໍ ມະພນັ ………………………………………...................…….23 2. ອິດທພິ ົນຂອງຄອບຄົວຕໍ່ການດແລຂອງລກ...............................................................................26 3. ອດິ ທິພົນຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ສືິ່ງແວດລູ້ອມ..............................................................31 ບດົ ທ 4 ການພັດທະນາເອກະລັກຂອງບຸກຄນົ , ການສະເທອນໃຈ-ອາລມົ ຈດິ , ສັງຄມົ ແລະ ຈະລິຍະທາໍ 1. ການພັດທະນາເອກະລກັ ຂອງບກຸ ຄນົ ....................................................................35 2. ການສະເທອນໃຈ-ອາລມົ ຈດິ .............................................................................37 3. ພັດທະນາການດາູ້ ນສັງຄົມ ແລະ ຈະລິຍະທາໍ ...........................................................40 ບົດທ 5 ການລງົ ສໍາພາດຄສາມນັ ທືສ່ ອນປະຈໍາຫູອ້ ງ ແລະ ມຜປູ້ ົກຄອງ ກຽ່ ວກບັ ພັດທະນາການຂອງເດັກ 1 ການສງັ ເກດຕວົ ຈິງຢູ່ໂຮງຮຽນສາມນັ .....................................................................45 ບດົ ທ 6 ວິຖທາງແຫ່ງການຮຽນຮູ້ 1. ການຮຽນຮູ້.................................................................................................47 2. ການຮຽນຮູ້ຜໃູ້ ຫຍ່..............................................................................................................50 3. ການຮຽນຮູ້ເດັກນູ້ອຍ..........................................................................................................52 4. ການຮຽນຮູ້ໂດຍຜ່ານການຫນ້ຶິ ...........................................................................57 ບດົ ທ 7 ພັດທະນາການແຫ່ງການຄນຶົ້ ຄດິ , ຄວາມສະຫາດ, ການສັງເກດ ແລະ ປະສົບການຂອງເດກັ 1. ພັດທະນາການແຫງ່ ການຄົ້ຶນຄດິ ........................................................................72 2. ຄວາມສະຫາດ.............................................................................................................76 3. ການສັງເກດ ແລະ ປະສົບການ.........................................................................79 ບົດທ 8 ສະໝອງກັບການຮຽນຮູ້

1. ຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄນັ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງສະໝອງ ກບັ ການຮຽນຮູ້........................81 2. ການເຮັດວຽກຂອງສງັ ໝອງ................................................................................81 3.ໂອກາດແຫງ່ ການຮຽນຮູ້ ( windows of opportunity )………………………......…86 ບດົ ທ 9 ການສາູ້ ງແຮງຈງໃຈແກຜ່ ູ້ຮຽນ 1. ການສູ້າງແຮງຈງໃຈໃຫູ້ນກັ ຮຽນ................................................................................................87 2. ປະເພດຂອງແຮງຈງໃຈ.........................................................................................................88 3. ການນາໍ ໃຊູ້ແຮງຈງໃຈດູ້ານຈິດຕະວິທະຍາ.................................................................89 4. ວິທສູາ້ ງແຮງຈງໃຈໃນການຮຽນ-ການສອນ...............................................................92 ບົດທ 10 ຄວາມຕູ້ອງການຂນຶັ້ ພຶ້ນຖານຂອງເດກັ 1. ຄວາມຕູ້ອງການທາງດູ້ານຮາ່ ງກາຍແຕ່ລະສາໍ່ ອາຍຸ..........................................................97 2. ຄວາມຕ້ອູ ງການພ້ຶນຖານພັດທະນາການ ດ້າູ ນອາລົມ...................................................100 3. ຄວາມຕ້ອູ ງການພຶ້ນຖານພັດທະນາການ ດູາ້ ນສັງຄມົ ...................................................103 4. ຄວາມຕອູ້ ງການຂຶັ້ນພຶ້ນຖານທາງ ດູ້ານສະຕປິ ນັ ຍາຂອງເດກັ ແຕ່ 0-6 ປີ.............................106

ບດົ ທ 1 ຈດິ ຕະສາດ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຈດິ ຕະສາດ 1. ຄວາມໝາຍຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຈດິ ຕະສາດ ຈິດຕະສາດໝາຍເຖງິ ການສກສາກຽ່ ວກັບຈດິ ໃຈຂອງຄົນ ແລະ ການກະທໍາໂດຍຮສູ້ ກຕວົ ແລະ ບໍ່ຮສູ້ ກຕວົ ເຊງ່ືິ ຜ່ານການສັງເກດເຫັນຈາກຕນົ ເອງ ຫ ຜູ້ອ່ືນ ລວມທາງການກະທໍາທບື່ ໍ່ສາມາດສັງເກດເຫັນ ຫ ໃຊູ້ເຄື່ອງມຊວ່ ຍໃນ ການສງັ ເກດ. ຈິດຕະສາດແມ່ນການຄົ້ຶນຄວູ້າກ່ຽວກັບແນວຄິດຈິດໃຈຂອງຄົນ ເຊິ່ືງສະແດງອອກທາງດູ້ານການກະທໍາ ແລະ ຄວາມຮູ້ສກ ເຊ່ິງື ບາງຄ້ງັຶ ກບໍ ່ໍສາມາດເຫນັ ໄດທູ້ າງພດຕກິ ໍາ ດ່ົັງນຶ້ັນຄຈ່ືງມບດົ ບາດສໍາຄນັ ໃນການຄ້ນຶົ ຄວູາ້ ແນວຄິດຈິດ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນເພືອ່ ສກສາອບົ ຮົມໃຫູ້ເດກັ ເຍາົ ໄວບນັ ລຸເປາ້ົັ ໝາຍຂອງຊວິດ. ບົດບາດສໍາຄັນຂອງຄອະນຸບານກໍ່ຄ ການຮຽນ-ການສອນໃນຫູ້ອງຮຽນ ຄແມ່ນແມ່ແບບທ່ືສໍາຄັນທື່ສຸດທາງ ດູ້າຄນຸ ສົມບດັ ຄຕອູ້ ງມຄວາມຮູ້ຄວາມສາມາດທາງດ້າູ ນວິຊາການ, ສາມາດຈດັ ຫາເນອຶ້ ໃນທ່ືຈະມາສອນ, ນອກຈາກ ນ້ຶຄຈະຕູ້ອງເປັນຜູ້ທມຄວາມກະຕລລົ້ຶນ, ມຄວາມຕັ້ຶງໃຈ ແລະ ມຄວາມປາຖະໜາທ່ືຈະເຫັນການພັດທະນາການ ຮຽນ ຫ ຜູ້ຮຽນກະຕຸກຊຸກຍູ້ໃຫູ້ຜູ້ຮຽນເຂົຶ້າໃຈເຖິງຈຸດປະສົງເປ້ັົາໝາຍຂອງແຕ່ລະວິຊາ ເຂົ້ຶາໃຈເປົ້ັາໝາຍຂອງການ ສກສາວາ່ ຕູ້ອງການໃຫູ້ຜຮູ້ ຽນໄປໃນທາງທດິ ໃດ ມວິທການແນວໃດ ຈືງ່ ຈະບັນລເຸ ປາ້ັົ ໝາຍໄດູ.້ 2. ວທິ ຄນົຶ້ ຄວາູ້ ຈດິ ຕະສາດຂອງເດກັ ວທິ ຄ້ົຶນຄູ້ວາຕົ້ຶນຕຂໍ ອງຈດິ ຕະສາດມດງັົ່ ນຶ້: 1. ການສງັ ເກດ ໃນຂະບວນວວິ ັດຂອງການສັງເກດຜຄູ້ ຶ້ນົ ຄວູ້າມຈຸດປະສງົ ຢາກຕິດຕາມການປະພດຂອງເດັກ ຢູ່ໃນເງ່ອື ນໄຂທ ປົກກະຕິ ( ຜຖູ້ ກສງັ ເກດບໍ່ຮູ້ສກຕົວ ) ແລະ ບນັ ທກສືງ່ິ ທເຫັນຢ່າູ ງລະອຽດ. ຄວາມສໍາເລັດຂອງການສັງເກດຂຶ້ນກັບ ຂອດທື່ວ່າມຈຸດປະສົງຈະແຈູ້ງພຽງໃດ ສະນັຶ້ນຜູ້ຄົ້ຶຍຄູ້ວາຕູ້ອງໄດູ້ກໍານົດລ່ວງໜູ້າໃນການປະພດຂອງເດັກນັ້ຶນ ຕົນມ ຄວາມສົນໃຈດູ້ານໃດ. ຜູ້ສັງເກດບ່ໍຄວນໃຫູ້ເດັກຮູ້ວ່າມຄົນພວມສັງເກດເບິື່ງເຂົາເຈົ້ຶາຢູ່ ເພາະຈະເຮັດໃຫູ້ມຄວາມຮູ້ ສກບໍ່ສະບາຍໃຈ ແລະ ອາດຈະປະພດຕົວຜິດຈາກຄວາມເປນັ ຈງິ . ສະນນ້ັຶ ຜທູ້ ຖກສັງເກດຕູ້ອງແມນ່ ຜລູ້ ້ງຶ ເຄຍກັບເດັກ ບາງທກໍມຄວາມຈໍາເປັນຕູ້ອງໄດູ້ສັງເກດແບບປິດລັບ ຊ່ືງຜູ້ສັງເກດ ແລະ ເດັກຈະຢູ່ຄົນລະຫູ້ອງ ໂດຍມປູ່ອງຢ້ຽມ ແກູ້ວທ່ເື ບ່ງິື ຜ່ານດ້າູ ນດຽວຂ້ຶນັ ໄວ ( ຜູ້ສັງເກດສາມາດເບ່ືິງເຫັນເດກັ ແຕ່ເດກັ ຈະບໍ່ເຫັນຜສູ້ ັງເກດ ) ຈາກການສັງເກດຜຄູ້ ົ້ນຶ ຄວູ້ າຈະເຫນັ ແຕ່ການປະພດຂອງເດກັ ທ່ືສະແດງອອກພາຍນອກເທົາ່ ນນ້ຶັ ເຊນ່ັົ ການເຄ່ືອນ ກບັ ສິງ່ື ຂອງ ການປາກເວຶົ້າ, ການເຄືອ່ ນໄຫວໄປມາ...ແຕ່ສງ່ິື ຕົ້ຶນຕນໍ ກັ ຕິດຕະສາດ ( ຜູ້ສັງເກດ )ຢາກຮູ້ນ້ຶັນຊໍ່າບ່ໍແມ່ນ ປະກົດການ, ແຕ່ຫາກສົນໃຈກ່ຽວກັບບັນດາຂະບວນວິວັດ ແລະ ອາການທາງຈິດໃຈທ່ືຢູ່ເບ້ຶອງຫັງປະກົດການດ່ົັງ ກ່າວຫາຍກວ່າ. ເພາະວ່າປະກົດການພຽງຢູ່າງດຽວອາດຈະມສາເຫດພາຍໃນ( ເກດຈາກສະພາບຈິດໃຈ ) ທື່ແຕກ ຕ່າງກັນ ແລະ ຢູ່ໃນສະຖານະການອັນໜື່ງອັນດຽວກັນກັບເດັກ ກໍອາດຈະມການສະແດງອອກ ( ມການປະພດ) ທ່ື ແຕກຕ່າງກັນ. ສະນັ້ຶນບັນຫາທື່ຫຍຸູ້ງຍາກທ່ືສຸດຂອງການສັງເກດຈື່ງບໍ່ແມ່ນບັນຫາທ່ືເວົ້ຶາ ຕູ້ອງສັງເກດເຫັນ ແລະ ເກັບກໍາຈຸດພິເສດຂອງການປະພດເດັກຢູ່າງຖກຕູ້ອງເທົ່ານັ້ຶນໃນເວລາບັນທກການສັງເກດຄວນແບ່ງເຈູ້ຍເປັນສອງ ຫູ້ອງ ຫູ້ອງທື່ໜ່ງື ເພ່ືອຂຽນກ່ຽວກັບການປະພດຂອງເດັກ ແລະ ຫູ້ອງທື່ສອງເພື່ອຂຽນຄາໍ ອະທິບາຍ ແລະ ຄວາມຄດິ ເຫັນກ່ຽວກບັ ການປະພດດົັ່ງກ່າວ 1

ການສັງເກດຈະເປນັ ແບບຄົບຖວູ້ ນ ຫ ແບບເລອກເຟ້ັນກໍໄດູ້ ການສງັ ເກດແບບຄົບຖູວ້ ນກວມເອາົ ການປະພດ ຂອງເດັກຫາຍໆ ດູ້ານໃນເວລາດຽວກັນ ແລະ ດໍາເນນໄປໃນໄລຍະຍາວນານ ( ອາດຈະສັງເກດເດັກຄົນດຍວ ຫ ຫາຍຄົນກໍ່ໄດູ້ ) ແນ່ນອນມັນເປັນໄປບໍ່ໄດູ້ທ່ືຈະບັນທກທຸກສິ່ືງທຸກຢູ່າງ ( ການເໜັງຕງແຕ່ລະເທ່ືອ, ຄໍາເວົຶ້າແຕ່ລະ ຄໍາ ) ສະນັ້ຶນການສັງເກດແບບຄົບຖູ້ວນຈ່ືງມລັກສະນະແບບເລອກສະເມ ໝາຍຄວາມວ່າມການບັນທກແຕ່ສິື່ງຜທູ້ ່ື ຖກສງັ ເກດຄດິ ວ່າສາໍ ຄັນ ໂດຍສະເພາະແລວູ້ ແມ່ນຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຄວາມສາມາດໃໝທ່ ເື່ ດັກສະແດງອອກມາ ຜົນ ການສັງເກດແບບຄບົ ຖູ້ວນ ຈະເປນັ ແຫ່ງຂໍ້ມນທສື່ ໍາຄັນສາໍ ລັບການຄົຶນ້ ຄວູາ້ ຫາກົດເກດຂອງການພັດທະນາການທາງ ດາູ້ ນຈິດໃຈຂອງເດກັ ການສງັ ເກດແບບເລອກເຟັ້ນຈະຖກນໍາໃຊູເ້ ພອ່ື ຕິດຕາມ ແລະ ບັນທກການປະພດຂອງເດກັ ດາູ້ ນໃດໜື່ງ ເຊັນ່ົ ອາ ລມົ , ພາສາ ແລະ ອນ່ື ໆ ຫ ບນັ ທກການປະພດຂອງເດັກໃນໄລຍະໃດໜງ່ື ເຊ່ນັົ ໃນເວລາຫນິ້ຶ , ເວລາກິນ... ວິທສັງເກດມຄວາມຈາໍ ເປັນທ່ືສຸດສາໍ ລັບການເກບັ ກາໍ ຂ້ໍມນໃນເບຶ້ອງຕົ້ຶນ ແຕ່ກມໍ ຈດຸ ອ່ອນຢູ່ວ່າ ຜູ້ສັງເກດຈະສິ້ຶນ ເປືອງເວລາ ແລະ ເຫື່ອແຮງຫາຍເພາະວາ່ ໄດູ້ລໍຖູ້າຈົນກ່ວາເຫດການທ່ືຕົນສນົ ໃຈນັ້ຶນປະກົດອອກມາ ຍິ່ືງໄປກ່ວານ້ນັຶ ເງື່ອນໄຂຢູ່ບອ່ ນທ່ເື ດກັ ດາໍ ລົງຊວິດ ແລະ ໄດູ້ຮັບການສກສາອົບຮົມນັຶ້ນມັກຈະມຄວາມຫຍູຸ້ງຍາກສັບສົນ ແລະ ບ່ໍອໍາ ນວຍໃຫູ້ສອບສວນຫາສາເຫດຂອງປະກົດການທສ່ື ະແດງອອກມານນ້ັຶ ໄດ.ູ້ 2. ການທດົ ລອງ ການທົດລອງແມ່ນວິທທື່ມລັກສະນະຕັຶ້ງໜູ້າກວ່າ ເພາະນັກຄົຶ້ນຄວູ້າສາມາດເຮັດໃຫູ້ປະກົດການທາງດູ້ານ ຈິດໃຈທ່ືຕົນສນົ ໃຈນັຶ້ນປະກົດອອກມາ ໂດຍການສາູ້ ງເງອ່ື ນໄຂສາໍ ລັບກິດຈະກໍາຂອງເດັກ, ຕັ້ຶງບນັ ຫາໃຫູ້ເດັກແກູ້ໄຂ ແລູ້ວອງໃສ່ເຫດຜົນຂອງການແກ່ໄຂບັນຫາດັົ່ງກ່າວເພື່ອຕລາຄາຈຸດພິເສດທາງດູ້ານຈິດຕະສາດຂອງເດັກ ຕົວຢູ່າງ: ໃນການຄົ້ຶນຄວູ້າກຽມຄວາມສາມາດຄົຶ້ນຄິດຂອງເດັກອະນຸບານໂດຍອາໄສການກະທໍາ, ຮບພາບ ແລະ ຄໍາເວົ້ຶາ ເພືິ່ນ ໄດູ້ຕັ້ຶງບັນຫາໃຫູ້ເດັກແຕ່ລະສໍ່າອາຍຸດັ່ົງຕໍ່ໄປນຶ້ ເພ່ືອຈະຢັື້ເຖິງ ແລະ ປົດເອົາຮບທ່ືຫູ້ອຍຢູ່ສົຶ້ນໜື່ງຂອງໄມູ້ບັດທັນໄດູ້ ຄວນຍູ້ສນຶົ້ ໄມບູ້ ນັ ທັດທືຢ່ ໃູ່ ກູ້ຕົວເອງໄປທາງໃດ. ເພືນ່ິ ໄດແູ້ ບງ່ ການທົດລອງເປນັ 3 ກລໍ ະນຄ: • ກລໍ ະນທ 1 ເພື່ນິ ເອົາໄມູ້ບນັ ທັດໃຫູ້ເດກັ ເບ່ືິງໂດຍທື່ເຂາົ ເຈົ້າຶ ຈບັ ບາຍໄດູ້. • ກລໍ ະນທ 2 ເອາົ ຮບໄມູ້ບັນທັດໃຫູ້ເບິືງ່ • ກລໍ ະນທ 3 ເພນິື່ ພຽງແຕ່ເລ່າົ ໃຫູ້ຟັງ ຜນົ ປະກດົ ວາ່ ເດັກອະນຸບານນູ້ອຍຕອບຖກພຽງແຕ່ໃນກໍລະນທ 1 ເທົ່ານັຶນ້ . ບາງຄັຶ້ງມຄວາມຈໍາເປັນກໍອາດຈະມຄວາມຈໍາເປັນກໍອາດຈະມການນໍາໃຊູ້ເຄ່ືອງອຸປະກອນຕ່າງໆ ເຂົ້ຶາໃນການ ທົດລອງຈິດຕະສາດເຊ່ົັນ ໃນການຄົຶ້ນຄ້ວູ າກ່ຽວກັບການເບິື່ງເພິ່ືນໃຊູ້ເຄອ່ື ງມສໍາລັບບັນທກການເຄ່ືອນຍູ້າຍສາຍຕາ, ໃນການຄ້ຶນົ ຄວູ້ າກ່ຽວກັບອາລມົ ກໍໃຊູ້ເຄື່ອງມບນັ ທກການປຽູ່ ນແປງຂອງລະບົບຫັນໃຈ, ການເຕຶ້ັນຂອງຫວົ ໃຈ ແລະ ການປູ່ຽນແປງຂອງລະບົບຕ່າງໆ ພາຍໃນຮ່າງກາຍ. ໃນບາງກໍລະນອາດມການຖ່າຍທໍາວດໂອ ( ເພື່ອບັນທກຈຸດພິ ເສດຂອງການປະພດເດັກ ຫ ໃຊູ້ອັດສຽງໄວູ້ເພອື່ ສກສາກຽ່ ວກບັ ພັດທະນາການດູ້ານພາສາ ). ເງື່ອນໄຂທ່ືຕ່າງຈາກເງື່ອນໄຂເດມ (ເຊັ່ົນ ໃນກໍລະນທມການນໍາໃຊູ້ອຸປະກອນເຂົຶ້າໃນການທົດລອງ )ອາດຈະ ເຮັດໃຫູ້ເດັກມການຕ່ືນເຕັຶ້ນ ແລະ ເຮັດໃຫູ້ການປະພດຂອງເຂາົ ເຈົຶ້າປູ່ຽນແປງ ( ບໍ່ເປັນໄປຕາມປກົ ກະຕິ ). ເດກັ ອາດ ຈະບ່ໍແກູ້ໄຂບັນຫາທື່ຜທູ້ ົດລອງຕັຶ້ງໃຫູ້ ຫ ບາງທກໍຕອບແບບເດົາເອົາ. ສະນນ້ັຶ , ຈ່ືງໝນໃຊູ້ຮບການຫິຶນ້ ທໜ່ື ູ້າສົນໃຈ ຫ ໃຊກູ້ ິດຈະກໍາອື່ນໆ ທື່ດງດດຈດິ ໃຈຂອງເດກັ ເຊົນັ່ ການແຕມູ້ , ການກ່ໍສ້າູ ງ... 2

ຕົວຢູ່າງ: ການຄົຶ້ນຄວູ້າກ່ຽວກັບການກະຕວງດູວ້ ຍສາຍຕາຂອງເດກັ ເພິ່ືນເອົາໄມູ້ 2 ທ່ອນທ່ືມຂະໜາດຕ່າງກັນ ໃຫູ້ ເດກັ ອະນຸບານນູອ້ ຍເບິືງ່ ແລ້ວູ ຖາມວາ່ : “ທອ່ ນໃດໃຫຍ່ກ່ວາໃດ ” ເດັກຈະມກັ ຕອບແບບເດາົ ເອາົ ໂດຍບໍ່ເບ່ິງື ທອ່ ນໄມູ້ ຊໍາ້ . ເມ່ືອເປັນແນວນຶນັ້ ເພ່ິືນຈງ່ື ເອາົ ທອ່ ນໄມູ້ ( ທ່ືໃຫຍກ່ ວ່ າ ) ວາ່ ງໃສ່ປູຸມ່ ສໍາລັບ ປດິ -ເປດີ ເຄອື່ ງຫ້ນິຶ ( ທື່ໃຊູ້ຖ່ານໄຟ ສາຍ ) ເຊິ່ືງແມ່ນຕຸກກະຕາໝານູ້ອຍຕກອງ. ຫັງຈາກນັ້ຶນຈ່ືງເວົຶ້າກັບເດັກວ່າ . “ບັດນ້ຶໃຫູ້ຫາຍຄິດເບິ່ືງວ່າເຮັດແນວ ໃດໝານູ້ອຍຈ່ືງຊຕິ ກອງຊົມເຊຍ. ຖູ້າຫານເອາົ ນວ້ຶ ມເນັຶ້ນໃສ່ທ່ອນໄມູ້ທໃ່ື ຫຍ່ກ່ວາໝານູອ້ ຍຈະຕກອງຊົມເຊຍໂລດ” ການປູ່ຽນຮບການທົດລອງຄແນວນ້ຶຊຸກຍູ້ໃຫູ້ເດັກເບິື່ງທ່ອນໄມູ້ດູ້ວຍຄວາມຕັຶ້ງໃຈ ແລະ ລະມັດລະວັງກ່ອນຈະຕັດ ສນໃຈຕອບວ່າທອ່ ນໄມູ້ໃດໃຫຍ່ກ່ວາ. ສວ່ ນຫາຍເພນ່ືິ ຈະທາໍ ການທດົ ລອງຢູ່ໃນຫ້ອູ ງຮຽນອະນຸບານໂດຍກົງໂດຍໃຫູ້ ຜູ້ທົດລອງເຮັດໜູ້າທ່ືເປັນຜູ້ນໍາພາເດກັ ດໍາເນນກິດຈະກໍາໃດໜ່ືງເຊັົ່ນ ເພ່ືອຕິດຕາມເບິງື່ ວ່າເດັກຈັດກຸ່ມ ຫ ຈັດ ໝ ວດໝໂ່ ດຍ ອງໃສ່ສນັ ຍາລັກອນັ ໃດຜທູ້ ົດລອງໄດູ້ນາໍ ພາເດກັ ຫ້ິຶນເກມການສກສາໂດຍເອົາຮບສັດ, ຮບຄົນ ແລະໂຕະ ຕັົ່ງຫາຍຊະນິດແລູ້ວບອກວ່າໃຫູ້ພວກຫາຍເບິືງ່ ຮບດໆ ແລູ້ວເລອກເອົາຮບທ່ືເຂົຶາ້ ກນັ ໄດ້ໄູ ປໄວູ້ກອງດຽວກັນເດ “ໃນ ເວລາທື່ສອນໃຫູ້ເດັກອະນຸບານໃຫຍ່ເຮັດທຸງເນ່ືອງອາດຈະທໍາການທົດລອງກ່ຽວກັບຜົນສະທູ້ອນຂອງແຮງຈງໃຈທື່ ແຕກຕ່າງກັນຕໍ່ກິດຈະກໍາຂອງເດັກ ໂດຍບອກກັບເດັກວ່າ ຖູ້າພວກເຮັດແລູ້ວໆ ສາວຄຈະເອົາທຸງໃຫູ້ພວກຫານໄປ ຫິ້ຶນເລ່ືອງບຸນ ( ເດັກຈະໄດູ້ຖທຸງໄປສວນສະໜາມໃນມ້ຶບຸນ ) ແລະ ເອົາໄປເປັນຂອງຂັວນວັນທ່ື 8/3 ໃຫູ້ແມ່ຂອງ ພວກຫານ” 3. ການສກສາຜນົ ງານຂອງເດກັ ຜົນງານຂອງເດັກໝາຍເຖິງຮບແຕູ້ມ, ຮບປັ້ນ, ຮບຕິດ, ສິື່ງກໍ່ສູ້າງ, ສິ່ືງປະດິດ, ນິທານກາບກອນທ່ືແຕ່ງຂຶ້ນ ເອງ. ສາໍ ລັບນັກຄົນ້ຶ ຄວູ້າແລວູ້ ບນັ ດາຜົນງານດງ່ົັ ກ່າວ, ນມຶ້ ຄວາມໝາຍແຕກຕ່າງກັນສ່ືງິ ທືເ່ ດກັ ປະດດິ ຕາມຄໍາແນະນໍາ ໂດຍກງົ ຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ຈະຊ່ວຍໃຫູ້ຕລາຄາກ່ຽວກບັ ຄວາມເຂົ້ຶາໃຈຄວາມສາມາດປະຕບິ ດັ ຕາມຄໍາແນະນາໍ ດົ່ງັ ກ່າວ, ຕລາ ຄາລະດັບຄວາມເຂົ້ຶາໃສ່ໃຈ, ຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ຄຸນລັກສະນະອ່ືນໆ ຂອງເດັກໄດູ້ເປັນຢູ່າງດກສິື່ງທ່ືເດັກສູ້າງ ຂນ້ຶ ດູ້ວຍຕົນເອງມຄວາມສາໍ ຄນັ ຫາຍໂດຍສະເພະແລວູ້ ແຕູ້ມທື່ແຕູ້ມດວູ້ ຍຄວາມນກຄດິ ຂອງເດກັ ຈະຊ່ວຍໃຫູ້ນັກຄຶ້ົນ ຄວູ້າສະຫຸບພັດທະນາການດູ້ານຕ່າງໆຂອງເດັກໄດູ້ເຊັົ່ນຈຸດພິເສດທາງດູ້ານການຮັບຮູ້ຂອງເດັກ, ຄວາມເຂຶົ້າໃຈຂອງ ເຂົາເຈົ້ຶາກ່ຽວກັບສິື່ງຂອງທ່ືຕົນເອງແຕູ້ມ. ລະດັບສະຕິປັນຍາຂອງເດັກ ແລະ ອ່ືນໆ ຮບແຕູ້ມສະແດງໃຫູ້ເຫັນທດັ ສະ ນະຂອງເດັກຕສໍ່ ິື່ງແວດລູອ້ ມເຊື່ງິ ມນັ ສົງ່ ຜົນສະທູ້ອນເຖງິ ການເລອກຫົວເລອ່ື ງແລະວິທການແຕມູ້ ຂອງເຂົາເຈຶົ້າໂດຍສະ ເພາະແມ່ນສົ່ງຜົນສະທູ້ອນຂອງການໃສ່ສສິື່ງຂອງ ແລະ ຕົວລະຄອນຕ່າງໆ (ເດັກຈະມັກໃສ່ສດໍາເພື່ອໃສ່ຮບສັດ ຫ ຄົນທປ່ື ະພດ “ ຊວ່ົ ”) ການສກສາຜນົ ງານຈະບ່ໍຊວ່ ຍໃຫູ້ພວກເຮົາເຫນັ ໄດວູ້ າ່ ເດກັ ສູ້າງຜະລິຕະພັນຂ້ນຶ ແນວໃດ ຕວົ ຢາູ່ ງ: ເມື່ອເຮົາເຫັນຮບແຕມູ້ ທ່ບື ່ໍງາມ, ບໍ່ເຫນັ ລະບຽບ ແລະ ເຂົ້າຶ ຫາຍາກເຮົາບໍ່ສາມາດຕລາຄາໄດວູ້ ່າເຈຶົ້າຂອງຜົນ ງານດ່ັົງກ່າວເປນັ ຄນົ ແນວໃດເພາະພວກເຮາົ ບໍ່ເຫັນຕົວຈິງໃນເວລາແຕມູ້ ບາງທເດັກອາດແຕມູ້ ຫິຶ້ນແບບບໍ່ໄດູ້ຕັ້ຶງໃຈກໍ ມ ( ອາດຈະເລາົ່ ເລອື່ ງໄປພອູ້ ມ ) ຮບທ່ືເດກັ ແຕູ້ມໃນເວລາອນື່ ອາດຈະໄດດູ້ ກວ່ ານກຶ້ ເໍ ປນັ ໄດ.ູ້ ສະນນ້ັຶ , ວິທສກສາຜນົ ງານຈ່ືງເປັນວິທສໍາຮອງຖູ້າອງໃສ່ແຕ່ຂ້ໍມນຈາກຜົນງານຂອງເດັກພຽງຢູ່າງດຽວນັກຄົຶ້ນຄວູ້າອາດຈະເຂົ້ຶາໃຈຜິດຢູ່າງ ຮູ້າຍແຮງໄດູ້ດັ່ົງນຶັ້ນຈງ່ື ມຄວາມຈໍາເປນັ ທ່ືຈະນາໍ ໃຊູ້ວທິ ນ້ຶຄວບຄ່ກບັ ວິທສງັ ເກດເດັກໃນເວລາທື່ເຂົາເຈົຶ້າພມກສູ້າງຜະ ລິດຕະພັນນຶນ້ັ ໆ ຢູ່ ຫ ບາງກໍລະນອ້ຶ າດຈະໃຊສູ້ ມົ ທົບກັບວທິ ທົດລອງ. 3

4. ວທິ ສນົ ທະນາ( ສອບຖາມ ) ການນໍາໃຊູ້ວິທສົນທະນາເພື່ອຄົຶ້ນຄວູ້າກ່ຽວກັບກ່ຽວກັບເດັກອະນຸບານມລັກສະນະຈໍາກັດສົມຄວນການສົນ ທະນະກັບເດັກທື່ມອາຍຸຕໍ່າກວ່າ 4 ປີຄວນດໍາເນນໄປໃນຮບການທື່ວ່າເດັກຈະໄດູ້ຕອບໂດຍການຊື່ວດັ ຖຸສິື່ງຂອງ ຫ ຮບພາບເຊົັ່ນເມ່ືອຢາກຕລາຄາການຮບັ ຮູ້ຂອງເດັກກ່ຽວກັບຂະໜາດຂອງສ່ິືງຂອງຫໄລຍະຫາ່ ງລະຫວ່າງສິ່ືງຂອງເພນ່ືິ ເອາົ ຮບພາບຫາຍແຜນໃຫູ້ເດັກເບງິ່ື ( ແຕ່ລະແຜນ່ ມຮບຕົ້ຶນໄມູ້ສອງຕນົ້ຶ ທື່ມຂະໜາດແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ຕັຶ້ງຢູ່ໃນໄລ ຍະຫ່າງທື່ແຕກຕ່າງກັນ ) ແລູ້ວຖາມວ່າຕົຶ້ນໄມູ້ຕົ້ຶນໃດໃຫຍ່, ຕົ້ຶນໄມູ້ໃດນູ້ອຍ, ຢູ່ໃນຮບໃດມຕົຶ້ນໄມູ້ຢູ່ໃກູ້ກັນ… ເດກັ ຈະຕອບໂດຍການຊຶ້ໃສ່ຮບຕົ້ຶນໄມູ້. ເມື່ອເດັກມອາຍຸ 4 ປໍ ຂ້ນຶ ໄປຈ່ງື ຈະໃຊວູ້ ິທສນົ ທະນາໂດຍໃຫູ້ເດກັ ຕອບເປັນ ຄໍາເວົຶ້າໄດູ້. ການສົນທະນາຈື່ງຖກນໍາໃຊູ້ເພ່ືອຢັ່ງລະດັບຄວາມຮູ້, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ, ຄວາມຄິດເຫັນຂອງເດັກກ່ຽວກັບ ສິື່ງຂອງ, ປະກົດການເຫດການ, ການປະພດຂອງຕົນເອງ ແລະ ຄົນອ່ືນ. ໃນການເລອກຄໍາຖາມໃນການສົນທະນາ ກັບເດັກຈະຕູອ້ ງມຄວາມຮອບຄອບ ແລະ ລະມັດລະວັງທ່ືສດຸ ເພື່ອໃຫູ້ໄດູ້ຄໍາຖາມທ່ືເຂົ້າຶ ໃຈງາ່ ຍ, ໜູ້າສົນໃຈ ແລະ ບໍ່ ມລກັ ສະນະບອກຄາໍ ຕອບໃຫູ້ພູ້ອມ. ຖາູ້ ຖາມວ່າ “ ຖາມວາ່ ຫານຫຶິ້ນໝາກດາມເປັນບໍ່ ? ” “ ເວລາຢູ່ເຮອນເຮດັ ວຽກ ຊ່ວຍພໍ່ແມ່ບ່ໍ ” ສ່ວນຫາຍເດັກຈະຕອບວ່າ “ ເປັນ ” “ ຊ່ວຍ ” … ຢູ່າງແນ່ນອນ. ຄາຖາມອາດຈະຖກກະກຽມໄວູ້ ລວງໜູ້າແລູ້ວຖາມເດກັ ຕາມລໍາດັບທື່ກະກຽມໄວູ້ ຫ ອາດຈະກະກຽມແບບລວມໆ ແລະ ສາມາດປູ່ຽນແປງໄດູ້ໂດຍ ຂ້ຶນກັບຄໍາຕອບຂອງເດັກຕໍ່ຄໍາຖາມທໄື່ ດູ້ຖາມກ່ອນໜູາ້ ນັຶ້ນ. ການສົນທະນາແບບໃຊູ້ຄໍາຖາມທ່ືມການປູ່ຽນແປງໄດູ້ ຈະມປະສິດທິພາບຫາຍກວ່າ. ເພາະວ່ານັກຄົ້ຶນຄວູ້າອງໃສ່ຈຸດພິເສດສະເພາະຕົວຂອງເດັກໄດູ້. ແຕ່ວ່າກ່ອນອ່ືນໝົດ ນັກຄົ້ຶນຄວ້າູ ຈະຕູ້ອງມພິກໄຫວຄ່ອງແຄູ້ວ ແລະ ມຄວາມເຂົ້າຶ ໃຈກຽ່ ວກັບເດັກຢູ່າງເລິກເຊິ່ືງ. ຄໍາຕອບຂອງເດັກຈະບ່ໍ ຂ້ນຶ ກັບເນຶ້ອໃນຄໍາພຽງຢາູ່ ງດຽວ, ແຕ່ຍງັ ຂຶ້ນກັບຄວາມຮູ້ສກຂອງຕໍ່ນກັ ຄ້ຶົນຄວ້າູ ໄດອູ້ ກ. ສະນຶ້ນັ , ນັກຄຶົ້ນຄວູ້າຄວນຮູ້ ກາລະເທສະສະພາບອ່ອນໂຍນ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈລັກສະນະສະເພາະຂອງເດັກ. ຄາຕອບຂອງເດັກຈະຕູ້ອງຖກບັນທກໄວູ້ ທຸກໆຄໍາ ( ຖູ້າສາມາດເຮັດໄດູ້ ) ແລະ ເມື່ອເວລາທ່ືນໍາໄປວິເຄາະຕູ້ອງໄດູ້ປຽບທຽບກັບຂໍ້ມນທ່ືໄດູ້ຈາກວິທອ່ືນໆ ເຊົັ່ນຊອກຮູ້ເງືອ່ ນໄຂການສກສາອົບຮມົ ແລະ ຈຸດພເິ ສດຂອງການປະພດຕົວຂອງເດັກຢູ່ໃນຄອບຄົວຕ່ືມອກ ( ສອບ ຖາມພໍ່ແມ່ຂອງເດັກຢາູ່ ງລະອຽດ ) ເມື່ອຜົນຂອງການຄຶ້ົນຄວູ້າກ່ຽວກບັ ການພັດທະນາຂອງເດັກແລູ້ວຈງ່ື ເຮັດໃບບັນ ທກຈິດຕະສາດຂອງເຂາົ ເຈຶ້າົ . ❖ ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ແຕມ່ ເກດເຖງິ 6 ປີ 1. ຄວາມໝາຍຂອງພດັ ທະນາການ ພັດທະນາການໝາຍເຖິງຂະບວນການທື່ເກດຂ້ຶນຢູ່າງມຂັ້ຶນຕອນ, ມທິດທາງແລະມຄວາມກູ້າວໜູ້າ. ພັດທະນາການຂອງແຕ່ລະບກຸ ຄົນແມນ່ ຂະບວນການປູ່ຽນແປງໂດຍການກຽມພູອ້ ມໄດູ້ເຖິງລະດັບການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະປະກົດການອອກມາໃຫູ້ເປັນສິ່ືງໃໝ່ໃນຮບຂອງຄຸນນະພາບ, ຄວາມສາມາດ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະຕົວ, ສືິ່ງ ເຫົາ່ ນຶແ້ ມ່ນເກດຂຶນ້ ຈາກການຈະເລນເຕບໂຕ, ການໄດຮູ້ ຽນຮູ້ ແລະ ໄດູ້ປະສົບຄວາມສາເລັດເຊັ່ົນເດັກມແຂູ້ວແທູ້ ຂ້ຶນເມ່ືອອາຍຸ 6 ປີ ນນ້ັຶ , ແຂູ້ວຂອງເດັກຈະພດັ ທະນາແຕ່ເຂົາຍງັ ຢູ່ໃນທ້ອູ ງແມຄ່ ພັດທະນາໃນສວ່ ນທເ່ື ປັນກະດກແລູ້ວ ຈະເລນຂ້ຶນເປັນແຂູ້ວນ້ໍານມົ , ຈນົ ແຂູ້ວນ້ໍານົມຫ່ອນອອກໄປຈິງື່ ເກດມແຂວູ້ ແທູ້ຂຶນ້ ແທນ. 4

2. ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ອາຍຸ 0-1 ປີ ເດັກທ່ືຫາກເໍ ກດ ຖູ້າເວາຶ້ົ ເຖິງທາງດ້າູ ນສະລິລະສາດແລູວ້ ມນັ ຕູ້ອງມຄົບຖວູ້ ນໝດົ ທຸກພາກສວ່ ນອະໄວຍະ ວະຂອງຮາ່ ງກາຍກຄໍ ໜາູ້ ທື່ຂອງແຕ່ລະພາກສວ່ ນນນ້ຶັ ໆ ໃນປີທໍາອິດຂອງຊວດິ ລະດັບການຈະເລນເຕມໂຕຂອງເດກັ ແມ່ນແຮງສົມຄວນ. ເດັກເກດໃໝ່ແມ່ນຫາຍໃຈໄວທົບ 3 ເທື່ອ ການຫາຍໃຈຂອງຜູ້ໃຫຍ່. ການບບຮັດຂອງຫົວ ໃຈກໍ່ໄວກວ່າຜູ້ໃຫຍ່, ແຕ່ລະບົບການບບຮັດບ່ໍທັນປົກກະຕິ ເພາະວ່າລະບົບເສັຶ້ນປະສາດ ຍັງບໍ່ທັນບັນຊາໄດູ້ການ ເຄ່ືອນໄຫວຂອງຫົວໃຈ. ກະເພາະອາຫານຍັງອ່ອນຫາຍຄວາມຕູ້ອງການທາງດູ້ານອາຫານແມ່ນສງສົມຄວນ ແຕ່ ຄວາມສາມາດໃນການລະລາຍອາຫານຂອງເດັກຍັງອ່ອນ. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ໃນ 2-3 ເດອນທໍາອິດຈ່ືງດື່ມນົມແມ່ເປັນອາ ຫານຕົ້ຶນຕໍ. ໂຄງກະດກ ແມ່ນຍັງບ່ໍທັນແຂງແກ່ນສ່ວນຫວງຫາຍຍັງເປັນກະດກອ່ອນແຕ່ລະບົບເສັຶ້ນປະສາດກໍາລັງ ແຜ່ຂະຫຍາຍແຮງ, ນາໍ້ ໜກັ ຂອງສະໝອງໃນໄລຍະ 1 ປີ ເພືມ່ ຂ້ນຶ ເຖິງ 800 g ( ເກອບທົບ 2 ເທ່ອື ທຽບໃສ່ໄລຍະ ເວລາເກດ ໃໝ່ໆ ) ໃນໄລຍະເກດໃໝ່ ສ່ວນຫວງຫາຍບັນດາເສັຶ້ນປະສາດຍັງບ່ໍທັນມທາດມເອລນິ ( mie’line ) ປົກຫຸູ້ມ. ດູ້ວຍເຫດນ້ຶບັນດາການກະຕຸກແຕ່ເບ້ຶອງນອກເຂົຶ້າຫາມັນສະໝອງ ມັນຈ່ືງສັບສົນປົນເປກັນ ຈ່ືງເຮັດໃຫູ້ ເປືອກສະໝອງໃຫຍ່ ສາມາດສູາ້ ງຕັຶ້ງໄດສູ້ ນກາງຮັບສ່ົງທແ່ື ນນ່ ອນ. ເດັກເກດໃໝ່ກໍໄດູ້ມການກະທົບບ່ໍມເງ່ືອນໄຂຈໍານວນໜ່ືງ ຕໍ່ກັບການລູ້ຽງດ, ການຊອກທິດ ແລະ ການປ້ອງ ກັນຕົວເຊັົ່ນ ການກະທົບດດນມົ , ປິນ່ ໜາູ້ ໄປຫາເບ້ຶອງບ່ອນມແສງສະຫວາ່ ງ... ບົນພ້ຶນຖານການກະທົບບ່ໍມເງ່ືອນໄຂ ນັຶ້ນ ເດັກເກດໃໝ່ພາຍໃນ 3 ອາທິດຂຶ້ນໄປ ກໍຈະມການກະທົບມເງື່ອນໄຂແບບງ່າຍດາຍຕໍ່ກັບພາກສ່ວນດຸ່ນດ່ຽງ ຂອງຮາ່ ງກາຍ, ພາກສວ່ ນເຄ່ືອນໄຫວຂອງຫ, ຕາ ແລະ ກາຍຍະສໍາພັດດ້ວູ ຍໜງັ ກໍເລື່ມມ. ໝາຍຄວາມວ່າເດັກອາຍຸ 1 ເດອນເລ່ືມມການຍະສໍາພັດ. ໃນເດອນທ 3 ແລະ ທ 4 ເດັກເລື່ມຮູ້ຈັກໄຈູ້ແຍກ ແລະ ລວບລວມບັນດາການກະຕຸກທ່ືສັບສົນຫາຍໝາຍ ຄວາມວ່າ ເດັກໄດູ້ເລ່ືມມສະຕິອິນຊ ກ່ຽວກັບວັດຖຸແລູ້ວ. ຕົວຢູ່າງ: ການສະແດງອອກໃນຄວາມຮູ້ສກດໃຈ ( ພມ ໃຈ ) ຕໍ່ກັບແມ່ ແລະ ຜູ້ລູ້ຽງດ ໃນເມ່ືອໄດູ້ຍິນສຽງຂອງແມ່ ແລະ ຜູ້ລູ້ຽງດ ຊື່ງໄດູ້ສະແດງອອກໃຫູ້ພວກເຮົາເຫັນ ເຊນ່ັົ ມການດໃຈ, ຍກົ ມ ຍົກຕນ ແບບຫູ້າວຫັນໃບໜູາ້ ກໍສດົ ຊ່ນື ຂນຶ້ ເມ່ືອຜເູ້ ປັນແມ່ ຫ ຜລູ້ ູຽ້ ງດອູ້ມເອາົ ແລວູ້ ເດັກກໍ ຈະສົ່ງຮອຍຍມ້ຶ ອອກມາທັນທ. ໃນໄລຍະນຶ້ເອງ ເດັກໄດູ້ມການກະທົບຊອກທິດ( ປິ່ນໄປຫາເບຶ້ອງທ່ືມສຽງດັງ ແລະສົ່ງສາຍຕາຊອກຫາສຽງດັງ ນັ້ຶນ ) ໃນເດອນທ 3 ທ 4 ນ້ຶ ເດັກຮູ້ຈັກໃຊູ້ມ ແລະ ຢອກຫິຶ້ນກັບເຄື່ອງຫິ້ຶນນັ້ນຶ ໆ ໝາຍຄວາມວ່າໄດູ້ມການເຄື່ອນ ໄຫວສົມທົບລະຫວ່າງມ ແລະ ຕາຊ່ືງໄດູ້ນໍາເຖິງການປະກອບສູ້າງ ການພົວພັນປະສາດຊົ່ວຄາວລະຫວ່າງອິນຊໜັງ ແລະ ການເຄອ່ື ນຍູ້າຍທຈ່ື າໍ ເປັນໃຫູ້ແກ່ອິນຊຫ ເພອ່ື ຈໍາແນກໃຫູ້ຖກຕູອ້ ງຕກໍ່ ບັ ເຫດການຕາ່ ງໆໃນໂລກອ້ອູ ມຂູ້າງ. ເມອື່ ຮອດເດອນທ 6 ແລະ ເດອນທ 7 ເດກັ ຈະຮູ້ນງົັ່ ແລະ ຮູ້ຄານເດັກສາມາດໄປໃກູ້ກບັ ວັດຖຸໄດູ້ ແລະ ໄດູ້ລບ, ຄໍາ, ຈັບ, ບາຍ...ວັດຖຸດັົ່ງກ່າວ ຕາ ແລະ ມໄດູ້ມການເຄື່ອນໄຫວສົມທົບກັນ ຊື່ງເປັນການຊ່ວຍໃຫູ້ເດັກໄດຫູ້ າບໆ ລກັ ສະນະຈໍາເພາະຂອງວດັ ຖຸ. ໃນໄລຍະນເ້ຶ ອງເດັກມັກຫິ້ນຶ ເຄ່ອື ງຫຶນິ້ ທມື່ ຮບຮ່າງໃຫຍ່ ມສສນັ ແວວວາວລວດລາຍ ມ ສຽງດັງ ແລະ ເຄືອ່ ນຍາູ້ ຍໄດູ້ ພອູ້ ມທັງເຄອື່ ງຫຶ້ິນທນ່ື ຸູ້ມນວນ. ເມືອ່ ຮອດເດອນທ 8 ຍູອ້ ນສະຕອິ ິນຊນບັ ມນຶ້ ັບຂະຫຍາຍ ແລະ ນັບມນ້ຶ ບັ ສອ່ ງແສງໄດຫູ້ າຍໆ ວດັ ຖຸທ່ືແຕກ ຕ່າງ ແລະ ເດກັ ເລມ່ື ເຂຶົາ້ ໃຈໄດຄູ້ ໍາເວຶົ້າຂອງຜໃູ້ ຫຍ່. 5

ຕົວຢູ່າງ: ໃນເມອ່ື ຖາມວ່າ: “ ແມ່ຢູ່ໃສ” ເດກັ ຈະຫຽວໄປຫາບອ່ ນທແ່ື ມຢ່ ືນຢູ່ ຫ ຖາມສະບາຍດ ຫ ລາກອ່ ນເດັກຈະ ຮຍູ້ ກົ ມ. ເມືອ່ ຮອດເດອນທ 12 ເດັກສາມາດຮບັ ຮໄູ້ ດພູ້ າສາລະຫວ່າງ 10-12 ຄໍາສບັ ແລະ ຜນັ ສຽງໄດຈູ້ ະແຈງໃນຄາໍ ສັບຈາໍ ນວນໜືງ່ . ໃນໄລຍະອາຍຸ 1 ປນີ ຶ້ ເດັກໄດູ້ເລືມ່ ມໜ່ແໍ ໜງຂອງການຄົຶນ້ ຄດິ ແລະ ຊົງຈໍນ ຊງື່ ໜແ່ໍ ໜງເຫ່າົ ນຶ້ເກດຂນຶ້ ບົນພຶ້ນ ຖານບັນດາສາຍພົວພນັ ລະຫວາ່ ງເຫດການທເດັກມສະຕອິ ິນຊໄດ້ກູ ັບບັນດາການປະພດໃດໜງື່ . ຄວາຮູ້ສກສະເທອນໃຈກໍ່ໄດູ້ເກດຂຶ້ນແລູ້ວ ຊື່ງໄດູ້ສະແດງອອກມຄວາມຮູ້ສກດໃຈ ເມື່ອເຫັນນູ້າແມ່ ແລະ ຮ້ອູ ງໄຫູ້ ( ສຽງໃຈ ) ເມອ່ື ແມ່ຈາກໄປ. 3. ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ອາຍຸ 1-2 ປີ ເດັກສໍ່າອາຍຸນ້ຶການຂະຫຍາຍທາງດູ້ານເນ້ຶອກາຍກໍມບາງບັນຫາທ່ືປູ່ຽນແປງ ທ່ືໜູ້າໃສ່ໃຈ. ໂຄງປະກອບ ຂອງກະດກໃນຕົ້ຶນອາຍຸ 3 ປີ ໄດູ້ຄູ້າຍຄກັບໂຄງກະດກຂອງຜູ້ໃຫຍ່ແລູວ້ ຈັງຫວະຂອງການຫາຍໃຈ ແລະ ການບບ ຮດັ ຂອງຫວົ ໃຈກຊໍ ູ້າລົງ ລະບບົ ເສນັຶ້ ປະສາດກສໍ ົມບນແບບຂ້ນຶ ເກອບທກຸ ພາກສ່ວນເສ້ຶນັ ປະສາດນໍາສ່ົງໃນເຄງືິ່ ສະ ໝອງໃຫຍ່ກໍໄດຖູ້ ກປົກຫ້ມຸູ ດວູ້ ຍທາດ ມເອລນິ ( mie’line )ຈື່ງເຮັດໃຫູ້ວວິ ັດການຮັບສົ່ງມການເຕົາຶ້ ໂຮມດກວ່າ. ໃນສໍ່າອາຍຸນ້ຶ ນອກຈາກໄດສູ້ ້າູ ງຕັ້ຶງສາຍພົວພັນເສ້ນັຶ ປະສາດໃໝ່ ນັບມນ້ຶ ບັ ຫາຍຂ້ນຶ ແລ້ວູ . ກໍຈະມບາງຮບການ ຂົມ່ ດັນອກດູວ້ ຍ. ລະບບົ ສນັ ຍານທ I ຍັງມບົດບາດແຮງກວ່າ ແຕ່ລະບົບສນັ ຍານທ II ກໍນັບມນ້ຶ ບັ ແຜ່ຂະຫຍາຍແຮງ ຂຶ້ນ. ສຸຂະພາບ ແລະ ຮາ່ ງກາຍຂອງເດັກມນັ ປຽູ່ ນແປງງ່າຍ ແຕ່ການປູ່ຽນແປງນພຶ້ ັດບໍ່ທັນກບັ ການປູ່ຽນແປງຢາູ່ ງລຽນ ຕິດຂອງສະພາບແວດລູ້ອມ ສະນັ້ຶນຫາດບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ລູ້ຽງດ ຫ ບໍ່ເຝິກແອບຮ່າງກາຍຂອງເດັກໃຫູ້ເໝາພສົມກັບສໍ່າ ອາຍຸແລູ້ວ ແມ່ນເດັກອາດຈະເຈັບປູ່ວຍ ຫ ຕິດພະຍາດໄດູ້ງ່າຍ. ເດັກໃນສໍ່າອາຍຸນ້ຶແມ່ນເຂົຶ້າໃຈພາສາຄໍາເວົຶ້າຂອງຜູ້ ໃຫຍ່ ແລະ ຕນົ ເອງກປໍ າກເວົຶາ້ ໄດຈູ້ ່ືງເຮັດໃຫູ້ເດັກມຄວາມສາມາດຮບັ ເອົາບົດຮຽນຈາກສັງຄົມຢູ່ໃນວຽກງານທ່ືເດັກ ໄດູ້ເຫັນ ແລະ ໄດູ້ປະພດດູ້ວຍຕົນເອງ. ຍູ້ອນເດັກເຂົ້ຶາໃຈພາສາເດັກຈ່ືງຮູ້ໄດູ້ວ່າ : ບັນດາວັດຖຸສິ່ືງຂອງຕ່າງໆ ລູ້ວນ ແລວູ້ ແຕ່ມຊື່ເອ້ນຶ ທັງນນັ້ຶ ທັງໜູາ້ ທື່ ແລະ ວິທໃຊ້ຂູ ອງມັນ. ຍູອ້ ນການບອກສອນຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ ເດກັ ເຂາຶ້ົ ໃຈ ເດັກຈື່ງລອກແບບເອົາພດຕກິ າໍ ຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ນັຶ້ນແມ່ນບ້ັຶນທໍາອິດທື່ ເດັກໄດູ້ນໍາໃຊູ້ວັດຖຸສິື່ງຂອງໃນການຮຽນໃຊູ້ ນຶ້ມັນບໍ່ແມ່ນຕົວຂອງເດັກຊອກຮູ້ເອງ ມັນແມ່ນມາຈາກການບອກ ສອນຂອງຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ການຕັກເຕອນບອກສອນຂອງຜູ້ໃຫຍ່ນ້ຶເດັກມລັກສະນະສັງຄົມຈໍາເພາະຂອງມັນ, ບົນພຶ້ນ ຖານອັນນັ້ຶນເດັກຈື່ງຮູ້ວິທໃຊູ້ເຄື່ອງຫິ້ຶນ ແລະ ຫິຶ້ນນໍາໝ່ເພື່ອນດູ້ວຍຄວາມຈິງໃຈ. ການຫິ້ຶນກໍມຈຸດປະສົງ ເດັກອາຍຸ 1-3 ປີ ໄດູ້ເລື່ມສົນໃຈນໍາສັດສາວາສິ່ືງຕ່າງໆ ເຊົັ່ນ ໝາ, ແມວ, ນັກ, ໝ…ໃນໄລຍະທູ້າຍອາຍຸນຶ້ ລະດັບການໄຈູ້ ແຍກສສັນຂອງວັດຖຸໄດູ້ຖກຍົກຂຶ້ນສົມຄວນການກະຕວງທ່ືຕັ້ຶງຂອງສິື່ງວັດຖຸຢູ່ໃນໄລຍະທື່ບ່ໍໄກປານໃດກໍລະອຽດ ຮອບຄອບໄວສມົ ຄວນ. ເດກັ ໄດມູ້ ຄວາມຕູ້ອງການສົນທະນາໃກູ້ສິດກັບຜູ້ອ່ືນ, ເກດມປະກົດການພມໃຈຕໍ່ພດຕິກໍາ ແລະ ຄໍາເວົຶ້າ, ຂອບເຂດການໃສ່ໃຈຂອງເດັກນັບມ້ຶນັບກວູ້າງອອກ, ໜ່ໍແໜງຂອງຈິດສໍານກກໍໄດູ້ຖກກໍາເນດຂ້ຶນ ໂດຍຜ່າການຫິຶ້ທື່ມເນ້ຶອໃນ ແລະ ຜ່ານບົດນິທານທ່ືຜູ້ໃຫຍ່ເລົ່າສ່ຟັງ ແຕ່ຈິດສໍານກນ້ຶຍັງມລັກສະນະຈດຈາງ ແລະ ຢູ່ ໃນຂອບເຂດສນັຶ້ ໆ ເດກັ ສາມາດຈໄ່ື ດູ້ບົດເພງ ແລະ ບດົ ກາວທສ້ຶນັ ໆ. 6

ນັກສກສາໂຊວຽດຊື່ວ່າ ແມນຊິນສະກາຢາ (N.A Menchinskya) ໃຫູ້ທັດສະນະວ່າ ພາສາຂອງຜູ້ໃຫຍ່ໄດູ້ ກາຍເປນັ ພຶ້ນຖານໃຫູ້ແກ່ການເຄ່ືອນໄຫວທອ່ື ດຸ ົມສົມບນຂອງເດັກເຮັດໃຫູ້ການຄົຶນ້ ຄດິ ຂອງເດັກແຜຂ່ ະຫຍາຍ ແລະ ຫັງຈາກນ້ັນຶ ພາສາຂອງເດັກເອງຈງ່ື ກັບກາຍເປັນພາຫະນະພົວພັນກບັ ຄົນອ້ອູ ມຂາູ້ ງ. ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດູ້ານປັນຍາຈິດຂອງເດັກໃນສໍ່າອາຍຸນຶ້ໄດູ້ມການພົວພັນຢູ່າງສະນິດແໜູ້ນກັບການແຜ່ຂະ ຫຍາຍດູ້ານພາສາ ຍູ້ອນມັນສະໝອງນັບມ້ຶນັບອຸດົມສົມບນ ແລະ ເດັກມການພົວພັນກັບຜູ້ໃຫຍ່ດູ້ວຍຄວາມຕັຶ້ງໃຈ ແລະ ຫາຍຂຶນ້ ຈ່ືງເຮດັ ໃຫູ້ປັນຍາຈດິ ແຜ່ຂະຫຍາຍອອກ ແລະ ເຮດັ ໃຫູ້ພາສາຂອງເດກັ ກໍແຜ່ຂະຫຍາອຸດົມສົມບນຂ້ຶນ ກວ່າເກົາ່ . ເລ່ືມແຕ່ບ່ອນເຂົ້ຶາໃຈຊື່ຂອງວັດຖຸ, ຊື່ຄົນ…ເດັກໄດູ້ເຂົາ້ຶ ໃຈໃນການປະພດ, ເລື່ມແຕ່ບ່ອນເຂົ້ຶາໃຈສັບທມື່ ຄວາມໝາຍດຽວກນັ ກາູ້ ວເຖງິ ບອ່ ນເຂາົ້ຶ ໃຈສັບທມື່ ຫາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ອນື່ ໆ. ເດັກໃນສໍ່າອາຍຸນຶ້ມສັບບາງສບັ ເດກັ ຍັງເວ້ຶົາບ່ໍທັນໄດູ້ແຈູ້ງ ແລະ ຊັດເຈນເທ່ືອ ຖູ້າຫາກເດັກໄດູ້ພົວພນັ ໃກູ້ສິດກັບ ຜໃູ້ ຫຍ່ຢາູ່ ງເປນັ ປະຈໍາແມນ່ ເດັກສາມາດເວຶົ້າໄດູ້ເຖິງ 800-1000 ສບັ . ການເຄ່ືອນໄຫວດາໍ ລົງຊວິດຂອງເດັກໃນສ່ໍາ ອາຍຸນ້ຶແມ່ນມລັກສະນະສະເທອນໃຈເປັນຈຸດສາໍ ຄັນກໍາລັງໃຈຕົຶ້ນຕແໍ ກ່ການເຄື່ອນໄຫວເດັກແມ່ນເຮັດແນວໃດເພ່ືອ ໃຫູ້ພໃໍ ຈຕົນເອງ ສະນັຶ້ນ ເດກັ ມັກຈະຫາບ່ອນໃດທເື່ ຮດັ ໃຫູ້ເບກບານ ແລະ ສດົ ຊ່ນື ໃຈ. ເລມື່ ແຕ່ສາໍ່ ອາຍຸນເຶ້ ອງໜໍ່ແໜ ງຂອງອາລມົ ຈດິ ຄຸນສົມບດັ ໄດເູ້ ລມ່ື ກເໍ ກດ. ຕົວຢູ່າງ : ເດັກຮູ້ສກວ່າໂລຍມາກໂລພາແມນ່ ບໍ່ດຄດ່ົັງຜູ້ໃຫຍໄ່ ດູ້ບອກສອນ ອາລົມຈິດຂອງເດັກໃນສໍ່າອາຍຸນບ້ຶ ່ໍ ທັນໜ້ັນຶ ຄົງ ເຊ່ັົນ ເດກັ ກາໍ ລງັ ຫວົ ຢູ່ຢາູ່ ງມ່ວນຊ່ນື ແຕ່ອາດຈະປູ່ຽນໃນທນັ ທທນັ ໃດເປັນການໂສກເສຶາ້ົ ຫ ຮູອ້ ງໄຫູ້ໄດູ້ ຢູ່າງໄວວ່າ ແລະ ກົງກັນຂູ້າມ ຍູ້ອນປັນຍາຈິດແລະ ພາສາແຜ່ຂະຫຍາຍເຖິງຂັຶ້ນສງ ແລະ ຍູ້ອນມການພົວພັນຢູ່າງ ກູວ້ າງຂວາງກບັ ສະພາບແວດລູ້ອມ. ສະນ້ັຶນ, ເດັກໃນອາຍນຸ ໄຶ້ ດເູ້ ກດມບາງທັດສະນະບຸກຄົນໃດໜື່ງທຜູ້ໃຫຍ່ອາດຈະ ສັງເກດເຫັນຜ່ານການເຄ່ືອນໄຫວຂອງເຂາົ ເຈົຶາ້ ເຊັົ່ນ ເດັກບາງຄົນເຮັດແບບມະລຸູ້ມມະລ່ວຍພໍແລວູ້ ມຶ້, ບາງຄົນວ່ອງ ໄວ, ບາງຄົນຊັກຊູ້າ, ບາງຄົນອາດຫານ, ບາງຄົນມິດງຽບ ແລະ ອ່ືນໆ ແຕ່ທັດສະນະດັ່ົງກ່າວນັຶ້ນ ແນ່ນອນແລູ້ວມັນ ຍັງບໍ່ທັນໄດປູ້ ັບປງຸ ຢູາ່ ງຖູ້າວອນເທືອ່ . ໃນໄລຍະອາຍນຸ ເຶ້ ດັກຢາກເຮດັ ທຸກໆ ວຽກງານຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ເຮັດ ແລະ ໃນທູ້າຍ ອາຍຸນຶ້ເອງເດັກສາມາດນຸ່ງສົ້ຶງເສ້ຶອ, ລູ້າງມ, ຕນ ແລະ ກິນເຂົຶ້າດູ້ວຍຕົນເອງ ໂດຍບ່ໍຮຽກຮູ້ອງການຊ່ວຍເຫອຈາກຜູ້ ໃຫຍ.່ 4. ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ອາຍຸ ແຕ່ 3-6 ປີ ( ພດັ ທະນາການທາງດາູ້ ນຮາ່ ງກາຍ, ຄວາມສາມາດການເຄອ່ື ນເ ໜງັ ເດັກໃນສໍາ່ ອາຍນຸ ກຶ້ ານແຜ່ຂະຫຍາຍທາງດາູ້ ນເນຶ້ອກາຍຂອງພວກເຂົາ ແມນຢູ່ໃນທ່າແຜຂ່ ະຫຍາຍແຮງ. ວງົ ຈອນການເຄື່ອນໄຫວຂອງເດກັ ແມ່ນໄດູ້ຖກເປດີ ກູ້ວາງອອກ. ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງເດັກກັບແວດລູ້ອມສັບສົນກວາ່ ເກົ່າຄວາມຕູ້ອງການຂອງຜູ້ໃຫຍ່ຕໍ່ກັບເດັກກໍ່ສງຂ້ຶນ ເດັກໄດູ້ກ່າວສ່ການເຄື່ອນໄຫວທື່ມລັກສະນະເອກະລາດ ແລະ ສບັ ສົນກວາ່ . ຕວົ ຢາູ່ ງ: ການຫຶນ້ິ ແບບກໍ່ສູາ້ ງ, ຫິ້ຶນແບບມເນຶ້ອໃນ, ການຮ່ໍາຮຽນ, ການອອກແຮງງານ ແບບເບາົ ບາງ ແລະ ອື່ນໆ ດູ້ວຍເຫດນ້ຶວວິ ັດການຮັບຮູ້ຂອງເດັກກໍແຜຂະຫຍາຍແຮງເດັກເລື່ມສູ້າງບຸກຄະລິກລັກສະນະຂອງຕົນເອງ. ສະ ນັຶ້ນວຽກງານສກສາອົບຮົມເດກັ ໃນສ່າໍ ອາຍຸນ້ຶຈື່ງມຄວາມສາໍ ຄນັ ເປັນພິເສດ. ລະບບົ ໂຄງກະດກກາໍ ລັງແຂງແກ່ນ, ກະ ດກຍັງອ່ອນ ແລະ ມລກັ ສະຫົດຍດ ສະນນັ້ຶ ຈງ່ື ຕອູ້ ງໄດລູ້ ະມັດລະວັງໃນການຫດັ ແອບເດັກໃນການເຄື່ອນໄຫວ. ເມື່ອ 7

ຮອດອາຍຸ 5 ປີ ໝາກຫວົ ໃຈຂອງເດັກມນາ້ໍ ໜັກທົບ 4,5 ເທ່ືອຂອງນໍາ້ ໜກັ ໝາກຫົວໃຈເດັກທເກດໃໝ່ການຈໍລະ ຈອນຂອງເລອດກໍຊາູ້ ລງົ ແຕ່ກໍ່ຍັງໄວກວາ່ ການຈໍລະຈອນເລອດຂອງຜູໃ້ ຫຍ່ບໍລມິ າດຂອງປອດກໍເພື່ມຂຶ້ນເຮັດໃຫູ້ກໍາ ລັຄວາມສາມາດໃນການຫາຍໃຈຂອງເດັກກໍເພ່ືມຂ້ຶນ. ເມື່ອຮອດອາຍຸ 6 ປີ ນໍ້າໜັກຂອງສະໝອງມເຖິງ 1110 - 1350 g ລະບົບເສັ້ຶນປະສາດຂະຫຍາຍແຮງຊື່ງເຮັດໃຫູ້ການກະທົບມເງື່ອນໄຂຂອງເດັກຖກກໍານົດຂຶ້ນຢູ່າງວ່ອງໄວ ບົດບາດການບັນຊາຂອງເປອື ກສະ ໝອງໃຫຍ່ກໍຢໃູ່ ນລະດບັ ສງຊື່ງເຮດັ ໃຫູ້ສັງເກດເຫນັ ຜາ່ ນການກະທໍາຂອງເດັກໃນ ການເຄ່ືອນໄຫວໄດູ້ມລັກສະນະຈັດຕ້ັຶງສງ. ບົດບາດຂອງລະບົບສັນຍານທIIກໄໍ ດູ້ເພ່ືມຂ້ນຶ ຢູ່າງເດັນຊດັ ຊືງ່ ໄດສູ້ ະແດງ ອອກຢູ່ບ່ອນວ່າ ເດກັ ສາມາດປະພດຕາມການຊ້ຶນາໍ ຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ໄດເູ້ ປັນຢາູ່ ງດ ( ເຂາ້ຶົ ໃຈພາສາດ ) ແຕ່ເຖິງຢາູ່ ງໃດກໍດ ບັນດາການກະທົບຈາກສິ່ືງວັດຖຸທ່ືເກດຂ້ຶນກັບລະບົບສັນຍານທ I ຍັງຄົງມບົດບາດກວ່າສໍາລັບໃນສໍ່າອາຍຸນ້.ຶ ສະຕິ ອິນຊ ໄດູ້ແຜ່ຂະຫຍາຍເຖິງລະດັບສງ ການສ່ອງແສງສິງ່ື ວັດຖຸ ແລະ ປະກົດການດວູ້ ຍສະຕິອິນຊຂອງເດັກທມລັກສະ ນະທ່ຽງຕົງ ແລະ ຄົບຖູ້ວນສົມຄວນພິເສດແມ່ນຊຕາແຜ່ຂະຫຍາຍແຮງຊື່ງເຮັດໃຫູ້ເດັກມຄວາມສາມາດໃນການສັງ ເກດໄດູ້ດສົມຄວນ, ເດັກອາຍຸ 3-4 ສາມາດສັງເກດໄດູ້ນານ ເຖິງ 6-7 ນາທ , 5-6 ປີສາມາດສັງເກດໄດູ້ນານເຖງິ 6-7ນາທ, 5-6 ປີສາມາດສັງເກດໄດູ້ນານ 10-15 ນາທ ເດັກໃນສໍ່າອາຍຸນຶ້ ມັກສະຫອກກອກຊອກຮູ້ມັກສັງເກດ ແຕ່ເຂົາເຈຶາົ້ ກມໍ ກັ ຈະຜດິ ພາດເລຶ້ອຍໆ ມັກສະຫບຸ ແບບຟາ້ ວຝງັ່ ບໍ່ໝຶັ້ນຄົງເດັກຈະມັກໃສ່ໃຈແຕ່ສ່ິືງທມລັກສະນະແວວ ວາວ, ສສັນເດນ່ັົ ຊັດ ແລະ ມການປູ່ຽນແປງເລອຶ້ ຍໆ ການຈຈ່ື າໍ ທື່ບໍ່ໄດກູ້ ະໄວູ້ກອ່ ນແຜຂ່ ະຫຍາຍແຮງ (ສ່ວນຫາຍມັກ ຈ່ືຈໍາແຕ່ສິ່ືງທປະທັບໃຈຕົນທ່ືມຄວາມສະຫງວນມັກ…) ປະລິມານການຈ່ື ແລະ ຄວາມໝັ້ຶນຄົງຂອງຄວາມຊົງຈໍາ ຂອງເດັກໃນສາໍ່ ອາຍນຸ ຖ້ຶ ວ່າໄດແູ້ ຜ່ຂະຫຍາຍແຮງເດັກຈຈ່ື າໍ ໄດໄູ້ ວໄດຫູ້ າຍ ແລະ ດົນສມົ ຄວນ. ຈິດສໍານກປະດິດຄນ ແລະ ຈິດສໍານກບໍ່ໄດູ້ກະໄວູ້ກ່ອນແຜ່ຂະຫຍາຍແຮງໄປພູ້ອມໆກັນ ຊ່ືງມັນໄດູ້ສະແດງ ອອກຄ ເດັກມັກຈະວາດພາບວັດຖຸປະກົດການກ່ອນແລູ້ວຈື່ງແຕູ້ມຫເພ່ືມເຕມ ຫ ຕັດອອກໃນເວລາເລົ່າຄນເຫດ ການ ຫ ນິທານໃດໜງື່ . ເດກັ ໃນສາໍ່ ອາຍນຸ ມຶ້ ັກຟັງເລ່ົານທິ ານ ມັກເບິ່ງື ເລ່ືອງລະຄອນ ແລະ ອນ່ື ໆ. ເຂາົ ເຈຶາົ້ ມັກປະພດ ຕົນເອງໄປຕາມເລື່ອງນິທານ ຫ ເລ່ືອງຕ່າງໆ ທື່ຕົນໄດເູ້ ຫັນໄດຟູ້ ັງແລູ້ວ ມນັ ສະແດງຄນເຖິງສິື່ງເລ່ົານ້ຶັນ. ການຄົຶ້ນຄິດ ຂອງເດກັ ໃນສາໍ່ ອາຍຸນໄຶ້ ດເູ້ ຕັມໄປດູ້ວຍລກັ ສະນະຮບຊົງ ແລະ ສະເທອນໃຈສງ ໃນທູ້າຍສາ່ໍ ອາຍນຸ ໄຶ້ ດກູ້ າໍ ເນດການຄ້ົຶນ ຄິດແບບນາມມະທາໍ ເດັກມັກຈະຕັ້ຶງຄໍາຖາມຂູ້ອງໃຈຂນ້ຶ ເລຶ້ອຍໆວາ່ : “ ເປນັ ຫຍງັ ? ຍູ້ອນຫຍັງ ” ແລູ້ວຖາມຜໃູ້ ຫຍ່ ຢາກໃຫູ້ຜໃູ້ ຫຍ່ແກູ້ໄຂທກຸ ຂໍ້ຂູອ້ ງໃຈຂອງຕົນເອງ. ຕວົ ຢູ່າງ : ເປັນຫຍັງຈ່ືງມລົມ ? ຍອູ້ ນຫຍງັ ຜເູ້ ຖຶ້າົ ຈືງ່ ມໜວດ ? ແລະບາງຄ້ັງຶ ເດັກມັກຈະຕັ້ຶງຄໍາຖາມຖາມຕົນ ເອງແລູ້ວກໍຕອບເອົາເອງດູ້ວຍອາລົມຕົນເອງ. ພາສາຄໍາເວ້ຶົາຂອງເດກັ ໃນສໍ່າອາຍຸນ້ຶແມນ່ ເຂົາເຈ້ຶົາໄດູ້ເອົາໃຈໃສ່ໄປໃນ ທາງສໍານຽງສະນັຶ້ນເດັກສ່ວນຫາຍແມ່ນກໍາໄດູ້ຄາດໝາຍການອອກສຽງໃຫູ້ຖກຕູ້ອງ. ເດັກອາຍຸ 3 ປີຮູ້ໄດູ້ລະຫວ່າງ 3000 ສັບ, ອາຍຸແຕ່ 6-7 ປີຮູ້ໄດູ້ລະຫວ່າງ 3000-4000 ສັບເດັກເລື່ມຮັບຮູ້ໄວຍາກອນ ແລະ ເຖິງໄລຍະທາຍ ຂອງສ່ໍາອາຍນຸ ເຶ້ ດັກສາມາດເວົ້າຶ ໄດເູ້ ກອບໝົດບັນດາສັບໃນຫັກໄວຍາກອນ ແລະ ການປາກເວາ້ຶົ ກຈໍ ະແຈູ້ງ ແລະ ທ່ຽງ ຕົງສົມຄວນ. ໃນສໍ່າອາຍຸນ້ຶເດກັ ມັກປະພດຕາມແບບຂອງຜູ້ໃຫຍ່ເພາະເຂົາຖວ່ານັນ້ຶ ຄຕົວຢູ່າງທຖື່ ກຕູ້ອງ ແລະ ຄວນ ລອກແບບໃຫູ້ຖກຕາມການປະພດບາງຄັ້ຶງມັກຈະເຮັດໃຫູ້ຕາມລໍາພັງໃຈການຍູ້ອງຍໍແລະລົງໂທດສໍາລັບເດັກແມ່ນມ ຄວາມໝາຍສາໍ ຄັນຍືິ່ງແຕ່ຮບການຍອູ້ ງຍຫໍ ລວົ ໂທດເດກັ ສາ່ໍ ອາຍນຸ ຕຶ້ ູ້ອງໃຫູ້ຖກຕອູ້ ງຕາມຫັກການສກສາ ແລະ ຫັກວິ 8

ທະຍາສາດ. ເດກັ ໄດເູ້ ກດມຄວາມສະເທອນອາລົມຈິດຂຶັ້ນສງຊງື່ ໄດູ້ສະແດງອອກຮູ້ຮັກພແໍ່ ມ່ອູາ້ ຍມກັ ມ່ວນ ແລະມັກ ຄວາມສວຍງາມ ແລະ ອ່ືນໆ. ໜໍ່ແໜງຄວາມສາມາດແລະພອນສະຫວັນກໍເລ່ືມກໍາເນດຂ້ຶນໃນສາ່ ອາຍຸນຶ້ເຊັົ່ນ ດູ້ານ ດົນຕ, ແຕູ້ມ, ຟ້ອນ, ປັ້ນ, ກິລາ, ສິລະປະ…ສິ່ືງທື່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ໃນສໍາ່ ອາຍຸນ້ຶມັກຈະເກດມບາງລັກສະນະອັນບໍ່ດ ເຊັນດ້ຶດານຫົວແຂງບໍ່ຟັງຄວາມແລະເສລ…ຊື່ງເກດຈາກຄວາມຮັກແພງເກນຂອງເຂດຍູ້ອງຍໍເກນໄປຫຍູ້ອນຂາດ ຄວາມອົບອຸ່ນຈາກພໍແ່ ມ່ ຫ ຍູ້ອນສະພາບຄອບຄົວບໍ່ເປນັ ສຸກສະນ້ຶນັ ທ່ານມາກາແຣນໂກ (A.C. Makarenko) ເວົ້ຶາວາ່ : “ ຈົ່ງດແລສກສາ ແລະ ສິດສອນລກຂອງທ່ານເລ່ືມແຕ່ຍັງເດັກໆ ຖູ້າທ່ານບໍໃ່ ຫຄູ້ ວາມອົບອຸ່ນສກສາ ແລະ ສິດສອນ ແລະ ສິດສອນແຕ່ເວລາຍັງນູ້ອຍໆ ແລູ້ວລກຂອງທ່ານເອງ ສັດຕຂອງໝ່ເພື່ອນ ແລະ ຈະກາຍເປັນສັດຕອັນຕະລາຍ ໃຫ້ແູ ກປ່ ະເທດຊາດພາຍໜູ້າອກດູ້ວຍ” - ສໍາລັບເດັກໃນໄວນ້ຶ ໂຄງກະດກຍັງບໍ່ທັນໝັຶ້ນຄົງ, ກະດກຍັງອອ່ ນ ແລະ ຢູໃ່ ນໄລຍະແຜ່ຂະຫຍາຍໂດຍສະເພາະ ແມ່ນກະດກສັນຫັງ, ແຂນ, ຂາ, ຕນ, ກົຶ້ນ...ດັ່ົງນຶັ້ນກະດກມັກຈະຄົດ ຫ ຫັກໄດູ້ງ່າຍ ຄຕູ້ອງມການແນະນາໍ ວິທນັງົ່ , ຢືນ, ເຄອ່ື ນໄຫວ...ທຖກຕອູ້ ງໃຫູ້ແກ່ເດັກ. - ລະບົບກູ້າມຊຶ້ນແຜ່ຂະຫຍາຍແຮງພິເສດແມ່ນບັນດາກ້າູ ມຊ້ຶນແຂນ, ຂາເພາະວ່າເຂາົ ເຈຶົ້າມັກເຕັຶ້ນ, ແລ່ນ, ໂດດ ແລະ ມັກເຮັດວຽກທຕູ້ອງການກໍາລັງແຮງ, ແຕ່ລະບົບກູ້ອນຊຶ້ນຍັງບໍ່ທັນແຂງແກ່ນຂໍ່ກະດກຍັງບໍ່ທັນແໜູ້ນແກ່ນ. ດ່ັົງນ້ຶັນ, ເດກັ ຈະພົບຄວາມຫຍູຸ້ງຍາກຫາຍໃນເວລາເຮັດວຽກງານທ່ືຕູ້ອງການຄວາມ ແລະ ຄວາມອດົ ທນົ ພາກພຽນບໍ່ ຄວນໃຫູເ້ ດກັ ປະກອບສວ່ ນເຂົ້ຶາໃນວຽກງານທື່ມລກັ ສະນະໂດດດຽວ ຫ ວຽກງານທ່ຕື ອູ້ ງໃຊູເ້ ວລາຍາວ. - ມັນສະໝອງຂອງເດັກໃນໄວນ້ຶເກອບທຽບເທົ່າມັນສະໝອງຂອງຜູ້ໃຫຍ່ແລູ້ວ ແລະ ກໍາລັງສບຕໍ່ແຜ່ ຂະຫຍາຍທາງດູ້ານບົດບາດ ແລະ ໜູ້າທ່ືຂອງມັນໃຫູ້ລະອະລຽດຂ້ຶນເຊິ່ືງວິວັດທະນາການດັ່ົງກ່າວ ຈະຖ ກແຜ່ ຂະຫຍາຍໃນໄລຍະເວລາທ່ືເດກັ ເຄອ່ື ນໄຫວຮ່ໍາຮຽນໃນໂຮງຮຽນນັ້ນຶ ເອງ. 3. ພດັ ທະນາການດາູ້ ນພາສາຂອງເດກັ ແຕອ່ າຍຸ 0-6 ປີ 3.1. ພດັ ທະນາການດາູ້ ນພາສາຂອງແຕມ່ ເກດ - 2 ປີ ເດັກໃນໄວນຈຶ້ ະເລ່ມື ອອກສຽງ ອ-ໍ ແອ ເດັກເລມື່ ຕົ້ຶນດວູ້ ຍການຮູ້ອງໄຫູ້ ເພອື່ ເປນັ ການຕອບສະໜອງຄວາມ ຕອູ້ ງການຂອງເດກັ ການຮອູ້ ງໄຫູ້ຂອງເດກັ ມການປຽູ່ ນແປງເປັນລາໍ ດບັ ເຊງື່ິ ມັນໄດຊູ້ ່ອງແສງ ໃຫູ້ເຫັນພັດທະນາການ ດາູ້ ນພາສາອາຍຸ 6-8 ເດອນ ສຽງທຮູອ້ ງອອກມາຈະເປັນພະຍາງດຽວເດກັ ຈະເລື່ມເຂົຶ້າໃຈຄໍາເວົ້າຶ ຂອງຜອູ້ ື່ນ ແລະ ປະ ຕບິ ັດຕາມຄໍາສ່ັງົ ໄດຢູ້ ູ່າງຖກຕອູ້ ງ ນອກຈາກນເຶ້ ດກັ ຍງັ ໄດູ້ເຝິກເວົ້ຶາເປນັ ຄໍາສັບ ເຊັນົ່ ນ້ໍາ, ນົມ, ເຂາ້ຶົ , ພ,່ໍ ແມ.່ .. ຕົວຢູ່າງ: ພັດທະນາການດູວ້ ຍພາສາຂອງເດກັ ແຕ່ມ້ເຶ ກດ - 2 ປີ ເກດ ຮູ້ອງໄຫູ້ເທ່ອື ດຽວ, ຮູ້ອງໄຫູ້ຫາຍເທອື່ 1 ເດອນ ຢດຸ ໄຫູ້ເມ່ອື ໄດຍູ້ ນິ ສຽງຫຍັບເຂາ້ຶົ ໃກູ້ 2 ເດອນ ອອກສຽງແບບຕ່າງໆ 3-7 ເດອນ ເລື່ມອໍ-ແອເພ່ືອຕອບພ່ແໍ ມ່ 6-8 ເດອນ ອ-ໍ ແອ ( ຢຄູ່ ນົ ດຽວຫກັບຜູ້ອ່ນື ) 8 ເດອນ ໄລຍະມດິ ງຽບ ( ສາໍ ລັບເດກັ ຫາຍຄົນ ) 9

10 ເດອນ ໄລຍະມດິ ງຽບ ຫ ອອກສຽງຄາໍ ເວຶົາ້ ທາໍ ອິດ 12 ເດອນ ຄໍາສບັ ທໍາອິດຕາ່ ງຕ່າງຈາກສຽງອໍແອ 15 ເດອນ ເລມື່ ເວາຶ້ົ ສັຶນ້ ໆ 18-20 ເດອນ ເລມ່ື ເວາ້ຶົ ເປນັ ພາສາແທູໆ້ 3.2. ພດັ ທະນາການດາູ້ ນພາສາຂອງເດກັ 2-3ປີ ເດກັ ໃນສ່ໍາອາຍຸນ້ຶພັດທະນາການດ້າູ ນພາສາໄດູ້ມການພັດທະນາດຂ້ຶນ ເດັກສາມາດເວ້ົຶາຄໍາສັບໄດູ້ປະມານ 900-1000 ສັບ ນອກຈາກນ້ຶເດັກຍັງສາມາດເວົ້ຶາປະສົມຄໍາເຂົຶ້າກັນໄດູ້ເຊັ່ົນ ກິນ+ນໍ້າ = ກິນນໍ້າ; ໄປ+ນໍາ = ໄປນໍາ. ມຄວາມສົນໃຈຟັງຜູ້ໃຫຍ່ລົມກັນ ແລະ ສາມາດເຂົຶ້າໃຈປະໂຫຍ່ຕ່າງໆ ເດັກໃນໄວນ້ຶ ນັກຮຽນແອບສຽງເວ້ຶົາ ຂອງຜູ້ອນ່ື . 3.3. ພດັ ທະນາການດາູ້ ນພາສາຂອງເດກັ 4-5ປີ ເດັກໃນໄວອາຍຸນ້ຶສາມາດສາມາດໃຊູ້ຄໍາກິລິຍາ ໃຊູ້ຄໍາຖາມ, ຕອບຄໍາຖາມ, ສົນທະນາ ແລະ ສະແດງ ຄວາມຄດິ ເຫັນແບບງາ່ ຍໆ ໄດູ້ສາມາດໃຊູຄ້ າໍ ສັບໄດປູ້ ະມານ 1550-1990 ຄໍາ ແຕ່ງປະໂຫຍກປາກເປົັ່າສັຶ້ນໆ ດູ້ວຍ ຕົນເອງ ເລື່ມຮູ້ຈັກຄໍາບໍ່ສຸພາບຈາກໝ່ເພື່ອນ ເຊັົ່ນ ກ, ມງ...ມັກຟັງເລົ່າເລື່ອງທ່ືຮຸນແຮງ ເຊັ່ົນ ຂູ້າກັນ, ຟັນກັນ, ນອກຈາກນຶ້ ຍງັ ມກັ ຟັງເລ່ົາເລືອ່ ງທສ່ື ະໜກຸ ສະໜານ. 3.5. ພດັ ທະນາການດາູ້ ນພາສາຂອງເດກັ 4-5ປີ ເດັກອາຍຸ 6 ປີ ເລ່ືມເຂົຶ້າໃຈພາສາໄດູ້ດຂ້ຶນ ເຊິ່ືງສະແດງອອກໃຫູ້ເຫັນວ່າ ເດັກສາມາດບອກຊ່ືສິື່ງຂອງ ຕ່າງໆ ສາມາດຮູ້ອງເພງ , ເລົ່າເລອ່ື ງ, ເລົາ່ ເຫດການທພ່ື ົບເຫນັ ໄດູ້ເປັນຢ່າູ ງດ, ສາມາດປະຕບິ ັດຕາມຄໍາສ່ັົງຂອງຜູ້ອ່ືນ ໄດູ້ ສາມາດຕັຶ້ງຄໍາຖາມກ່ຽວກັບສິື່ງຂອງຕ່າງໆ ໄດູ້ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ຂອງຕົນເອງ, ສາມາດໃຊູ້ຄໍາສັບໄດູ້ເຖິງ 2200 ຄາໍ ສັບສາມາດບອກຊ,ື່ ອາຍຸ, ບ່ອນຢູ່ ແລະ ວັນເກດຂອງຕົນເອງໄດ້.ູ ສະຫບຸ : ກ່ຽວກບັ ພດັ ທະນາການດູ້ານພາສາຂອງເດັກ ເຊງິື່ ໄດແູ້ ບງ່ ອອກເປັນ 7 ໄລຍະດງ່ົັ ນັ້ຶນ : - ໄລຍະບ່ໍທັນເປນັ ລະບບົ ( Randomtage) ອາຍແຸ ຕ່ມເ້ຶ ກດຮອດ 6 ປີໄລຍະນເຶ້ ດກັ ຈະເປັງ່ ສຽງຮອູ້ ງ ໂດຍບ່ໍມຄວາມໝາຍ. - ໄລຍະຈາໍ ແນກ (Jargonstage) ອາຍຸ 6 ເດອນ -1 ປີ ເດັກໃນເວລານເ້ຶ ລ່ືມຈໍາແນກສຽງທື່ເຂາົ ໄດຍູ້ ິນ ໃນສື່ິງແວດລອູ້ ມ ແລະ ສະແດງອາການອາການຈຈ່ື າໍ ສຽງ. - ໄລຍະຮຽນແບບ ( lmitationstage) ອາຍຸ 1-2 ປີ ເດກັ ໃນໄວນເ້ຶ ລືມ່ ສົນໃຈ ແລະ ເລ່ືມຮຽນແບບສຽງ ຂອງຜອູ້ ືນ່ . - ໄລຍະຂະຫຍາຍ( Thestageexpainsion) ອາຍຸ 2-4 ປີ ເດັກໃນໄວນເຶ້ ລມ່ື ຮຽນເວົ້າຶ ເປັນຄາໍ ບອກ ຊ່ືຄົນທ່ືຢູ່ອ້ອູ ມຂູ້າງ ແລະ ຊວື່ ດັ ຖຸໄດູ.້ - ໄລຍະໂຄງສາູ້ ງ(Structurestage) ອາຍຸ 4-5 ປີເດກັ ໃນໄວນໄ້ຶ ດສູ້ ັງເກດການໃຊູ້ພາສາຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ທ່ື ຢໃູ່ ກູ້ຕົວ ນາໍ ເອົາປະສບົ ການຈາກການຟັງ ມາແຕ່ງເປັນປະໂຫຍກຂອງຕົນເອງ. - ໄລຍະຕອບສະໜອງ ( Responding stage ) ອາຍຸ 5-6 ປພີ ັດທະນາການທາງພາສາຂອງເດັກໄດູ້ ດຂນຶ້ ເດກັ ສາມາດເຂ້າຶົ ໃຈ ແລະ ໄດູ້ພັດທະນາຄາໍ ສບັ ຮູ້ຈກັ ໃຊູ້ປະໂຫຍກ. 10

- ໄລຍະສ້າູ ງສັນ (Creative stge) ອາຍຸ 6 ປີ ພັດທະນາການທາງພາສາ ປະເມນ : ສັງເກດການຮ່ວມກດິ ຈະກາໍ ຂອງນັກຮຽນ, ສັງເກດການເຕມຂ້ໍມນໃສ່ຕາຕະລາງ ກດິ ຈະກາໍ : ສງັ ເກດ ແລະ ຈາໍ ແນກພັດທະນາການດູາ້ ນພາສາຂອງເດກັ ແຕ່ 0-6 ປີ. ອຸປະກອນ: ຕາຕະລາງຈໍາແກນພັດທະນາການດ້າູ ນພາສາແຕ່ 0-6 ປີ ກມຸ່ ລະແຜ່ນ ຕາຕະລາງຈາໍ ແກນພດັ ທະນາການດາູ້ ນພາສາແຕ່ 0-6 ປີ 0-2 ປີ 3 ປີ 4ປີ 5 ປີ 6 ປີ ໃຈຄວາມ ທິດສະດພັດທະນາການ ແມ່ນກົດເກນທື່ ນັກຈິດຕະສາດໄດູ້ສກ ແລະ ຄົຶ້ນຄວູ້າກ່ຽວກັບພັດທະນາການ ຂອງຄົນ ໂດຍເລັ່ົງໃສ່ພັດທະນາການທາງດູ້ານຮ່າງກາຍ, ອາລົມ, ສັງຄົມ ແລະ ສະຕິປັນຍາ ຂອງເດັກ ດັ່ົງນັ້ຶນ, ທິດ ສະດພັດທະນາການຈ່ງື ເປນັ ສງ່ິື ສາໍ ຄັນທສື່ ຸດທ່ືທກຸ ຄົນຄວນສກສາ ໂດຍສະເພາະຄສອນ ເພື່ອເປັນພຶ້ນຖານຄວາມຮູ້ໃນ ການປະຕບິ ດັ ວຽກງານຕໄໍ່ ປ ພດັ ທະນາການປະກອບດູວ້ ຍການປູ່ຽນແປງຕາ່ ໆ ເຊ່ິງື ບໍ່ເປນັ ຢູ່າງດຽວກັນ ອາດແບ່ງເປັນ 4 ຢູ່າງ. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ການປູ່ຽນແປງດູ້ານຂະໜາດ, ການປູ່ຽນແປງດູ້າສັດສ່ວນ, ລັກສະນະເກົ່າຫາຍໄປ, ລັກສະນະໃໝ່ ເກດຂນ້ຶ . ການປຽູ່ ນແປງຕ່າງໆ ທັງ 4 ຊະນດິ ນບ້ຶ ່ໍໄດປູ້ ່ຽູ ນແປງທັນທທັນໃດແຕ່ເປນັ ການປ່ຽູ ນແປງທຄ່ື ອ່ ຍເປນັ ຄອ່ ຍ ໄປ ດງັ່ົ ນ້ຶັນ ການປູຽ່ ນແປງບາງຊະນິດອາດຈະຕູ້ອງກນິ ເວລາໃນການປູ່ຽນແປງດນົ ນານ. ຄາໍ ຖາມຄນົຶ້ ຄວາູ້ : 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຈດິ ຕະສາດເດກັ ແມນ່ ເພ່ອື ຫຍງັ ແດ່ ? 2. ວທິ ຄຶົ້ນຄວາູ້ ຈດິ ຕະສາດຂອງເດກັ ມຈກັ ວິທ ? ວິທໃດແດ່ ? ໃຫູ້ຍກົ ຕົວຢູ່າງມາພູ້ອມ . 3. ຈິດຕະສາດແມ່ນຫຍງັ ? 4. ຈງົ່ ອະທິບາຍພັດທະນາການຂອງເດັກແຕ່ມເ້ຶ ກດຮອດ 2 ປີ ? ພອູ້ ມທງັ ຍກົ ຕົວຢ່າູ ງມາພອູ້ ມ. 5. ພັດທະນາການດາູ້ ນພາສາຂອງເດກັ ແຕ່ມຶ້ເກດຮອດ 6 ປີ ມຄແນວໃດ ? ຈົ່ງໃຫູ້ຕວົ ຢາູ່ ງພັດທະນາການ ດູ້ານພາສາຂອງເດກັ ອາຍຸ 6 ປ?ີ 11

ບດົ ທ 2 ທິດສະດ ແລະ ຫກັ ການພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ກ່ອນໄວຮຽນ 1. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ປອີ າເຊ ( Piaget)1896-1980 ທ່ານ ຊອງປີອາເຊ ( Joan Piaget ) ກ່າວໄວູ້ວ່າພັດທະນາການທາງດູ້ານສະຕິປັນຍາຂອງເດັກຈະເກດຂ້ຶນ ເປັນຂັ້ຶນຕອນຕໍ່ເນື່ອງກັນ ເກດຈາກການປະຕິສໍາພັນລະຫວ່າງເດັກ ແລະ ສະພາບແວດລູ້ອມອູ້ອມຂູ້າງຂອງຕົວເດັກ ແລະ ການຮຽນຮູ້ຈາກສະພາບແວດລອມູ້ ຈະນໍາມາສູ້ການຄ້ນົຶ ພົບສິງື່ ໃໝ່ໆ ເຊງື່ິ ເປັນພ້ຶນຖານຂອງການພັດທະນາການ ຈື່ງເຮັດໃຫູ້ເກດມຄວາມເຂ້າຶົ ໃຈກຽ່ ວກັບເລ່ືອງຕາ່ ງໆອູ້ອມຕວຂອງເຂາົ ດຂນ້ຶ ພດັ ທະນາການທາງດູ້ານສະຕປິ ັນຍາ ຫ ຄວາມຄິດຄວາມເຂຶ້າົ ໃຈລູວ້ ນແຕ່ຜາ່ ນຂະບວນການ ແລະ ພດັ ທະນາການທາງດູ້ານຄວາມເຂຶາ້ົ ໃຈ. ກ. ຂະບວນການພັດທະນາ ບຸກຄົນທື່ສາມາດປັບຕົວໃຫູ້ເຂົຶ້າກັບສະພາບແວດລູ້ອມ ແລະ ສາມາດດັດແປງຄວາມຄິດ-ການສະແດງອອກ ຂອງຕົນໄດດູ້ ນຶັ້ນເປັນຜົນມາຈາກຂະບວນການ 2 ອນັ ຄ: 1. ການຮບັ ( assilation) ເປັນຂະບວນທເ່ື ດກັ ຮບັ ເອົາປະສບົ ການຕາ່ ງໆ ມາເປນັ ປະສົບການສະເພາະຂອງ ຕົນເຮັດໃຫູເ້ ດກັ ມພດຕກິ າໍ ຕໍ່ສ່ືິໃໝ່ໆຕາມປະກົດການຂອງຕົນເຊ່ົັນ ເດັກອາຍຸ 2 ປມີ ັກຫ້ຶິນເຄື່ອງຫ້ິຶນຕຸກກະຕາດູ້ວຍ ການໂຍນ ແລະ ສ່ນົັ ເມືອ່ ເອາົ ເຄ່ືອງຫ້ຶນິ ຊະນດິ ອ່ນື ໆມາໃຫ້ຫູ ິຶນ້ ກອໍ າດຈະຫນິ້ຶ ແບບໂຍນບານ ແລະ ສົ່ັນຄເກ່າົ . 2. ການເກັບ ແລະ ການປຸງແຕ່ງ (accomodation)ເປັນຂະບວນການໃນການປັບປຸງຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ຫ ປະ ສບົ ການອນັ ເກົ່າໃຫູ້ເຂຶາົ້ ກບັ ສື່ງິ ແວດລູ້ອມ ໂດຍການປບັ ປຸງ ແລະ ແລກປຽູ່ ນພດຕກິ ໍາໃຫູ້ເໝາະສມົ ເຊົັນ່ ເດັກອາຍຸ 2 ປີ ຫິຶ້ນເຄື່ອງຫິ້ນຶ ເຮອບິນດວູ້ ຍການໂຍນ ແລະ ສັົ່ນ ຖູ້າເດັກຮຽນຮູ້ວ່າ ເຮອບິນສາມາດບິນເວ່ນື ໄດູ້ ເດັກກໍຈະປູ່ຽນວິ ທຫນ້ິຶ ໃໝ່ ໂດຍເອາົ ເຮອບນິ ບນິ ເວນ່ື ຫ້ນຶິ ແທນການໂຍນ ແລະ ສົັນ່ . ຂ.ໄລຍະພັດທະນາການທາງດູ້ານຄວາມຮູ້ຄວາມເຂາຶົ້ ໃຈ ແລະ ຄວາມຄດິ ຫ ສະຕປິ ນັ ຍາ ປອີ າເຈ (Piaget) ໄດູ້ແບງ່ ໄລຍະຂອງການພັດທະນາທາງຄວາມຮູ້ຄວາມເຂາຶົ້ ໃຈ ແລະ ຄວາມຄິດ ຫ ສະຕິ ປັນຍາອອກເປັນ 4 ໄລຍະຄ: 1.ໄລຍະຂອງການໃຊ້ຮູ າ່ ງກາຍ ແລະ ປະສາດສາໍ ພດັ (sensorimotorperiod) ແມນ່ ໄລຍະຂອງໄວທາລົກ ອາຍຸແຕ່ມເກດຈົນຮອດ 2 ປີ ໄລຍະນ້ຶເດັກມພດຕິກໍາທືສ່ ະແດງອອກສວ່ ນຫາຍໃນການເຄື່ອນໄຫວເຊັົ່ນ ການດດ, ການເບືງ່ິ , ແລະ ການຈັບ ເດກັ ຈະມການຮຽນຮສູ້ ່ິືງຕ່າງໆ ຈາກປະສາດສາໍ ຜດັ ທງັ 5 ຄ ຫ, ຕາ, ດັງ, ປາກ ແລະ ຜວ ໜັງ. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ຄວາມຄິດຄວາມເຂົ້ຶາໃຈຂອງເດັກໜູ້າຈະວ່ອງໄວ ເຊິ່ືງເກດຂ້ຶນຢູ່ໃນພຶ້ນຖານປະສົບການທື່ຜ່ານການ ສາໍ ຜັດ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ຕົວຈງິ . 2. ໄລຍະຂອງການເລືມ່ ມຄວາມຄິດຄວາມເຂົຶາ້ ໃຈ ( Pre-opertionperiod) ແມນ່ ໄລຍະເດກັ ອາຍຸ 2-7 ປີ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ຂນ້ຶັ ຕອນຄ: - ຂັ້ຶນຕອນກ່ອນເກດສັງເຂບ (preconceptionthought) ເດັກອາຍຸ 2-4 ປີ ແມ່ນໄລຍະເວລາເດັກພັດທະ ນາດູ້ານພາສາ, ຮູ້ຈັກໃຊູ້ຄໍາສັບທ່ືພົວພັນກັບສິ່ືງຂອງ ເດັກທ່ືມຄວາມຄິດລວມໆກັບສິ່ືງຂອງຕ່າງໆ ແລະ ມັກຫິຶ້ນ ບົດບາດສົມມດຸ ໂດຍສ້າູ ງເປັນຈິນຕະນາການ. 12

- ຂັ້ຶນຕອນການຄິດແບບມເຫດຜົນ (intuitive thought) ເດັກອາຍຸ 4-7 ປີ ຄວາມຄິດຂອງເຂົາມເຫດຜນົ ແຕ່ຄວາມຄິດ. ດັ່ົງກ່າວ ສະແດງອອກມາທາງການຮັບຮູ້ຫາຍກວ່າການເຂົ້ຶາໃຈ ເດັກຈະມພັດທະນາການຮັບຮູ້ຢູ່າງ ວ່ອງໄວ ແລະ ສາມາດເຂົ້ຶາໃຈສື່ງິ ຕ່າງໆໄດູ້ເປນັ ໝວດໝ່ ເຊິງ່ື ລັກສະນະທ່ືຄູ້າຍຄກັນ ແລະ ແຕກຕາ່ ງກັນ. 3. ໄລຍະຂອງການໃຊູ້ຄວາມຄິດຢູ່າງມເຫດຜົນທື່ມລັກສະນະປະຈັກ ( Concreteoperationalperiod) ເດັກອາຍຸ 7-11 ໄລຍະນເຶ້ ດກັ ເລມ່ື ເຫດຜນົ ແລະ ເຂາຶົ້ ໃຈຄວາມຄດິ ຂອງຜອູ້ ື່ນໄດດູ້ ແລະໄດູ້ນາໍ ເອົາປະສບົ ການ ແລະ ຄວາມຮູ້ສກໃນອາດດມາແກູ້ໄຂໃນເຫດຜົນໃໝໆ່ ໄດູໂ້ ດຍເດັກເລມ່ື ຮູ້ຈັກນາໍ ເອົາເຫດຜນົ ຮອບໆຕວົ ມາຄິດປະກອບ ການຕັດສນໃຈຫຊ່ວຍໃຫູ້ການແກູ້ໄຂບນັ ຫາຊວິດປະຈໍາວນັ . 4. ໄລຍະຂອງການໃຊູ້ຄວາມຄິດຢາູ່ ງມເຫດຜນົ ໃນລກັ ສະນະຂອງນາມມະທາໍ ເດກັ ອາຍຸ 11-15 ປີ ໄລຍະນແຶ້ ມນ່ ໄລຍະສງສດຸ ຂອງການພັດທະນາຄວາມເຂາ້ຶົ ໃຈຄວາມຄດິ ຂອງເດັກ ເດັກສາມາດ ແລະ ແກໄູ້ ຂບັນຫາ ແລະ ເຫດການຕາ່ ງໆ ທື່ເປນັ ນາມມະທໍາໄດນູ້ ອກຈາກນ້ຶັນເດກັ ຍັງຮຽນຮູ້ທົດລອງ ຮູ້ໃຊເູ້ ຫດຜົນ ເລມ່ື ມຄວາມຄດິ ແບບຜໃູ້ ຫຍ່ເຊິື່ງສາມາດເຮັດວຽກທ່ືຈະຕອູ້ ງໃຊູ້ສະຕປິ ນັ ຍາໄດູ້ຢູ່າງສະລບັ ສັບຊອູ້ ນ. 2. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ຟຣອຍ ( Fre’stheoryotpersonaldevelopment) ຊິກມັນ ຟຣອຍ ( Singmund Freud) ໃຫູ້ຄວາມສໍາຄັນແກ່ບົດບາດຂອງປະສົບການໃນໄວເດັກທື່ມຜົນ ການພັດທະນາການບຸກຄະລິກະພາບເມ່ອື ເດກັ ໃຫຍ່ຂ້ຶນ ຟຣອຍ ໄດູ້ນັ້ຶນຄວາມສໍາຄນັ ຂອງການຕອບສະໜອງຄວາມ ຕູ້ອງການຂັ້ຶນພ້ຶນຖານຂອງຄົນກໍຄກິດຈະກໍາທາງເພດ ເຊັົ່ນ ການກິນ, ການນອນ ແລະ ການຂັບຖ່າຍ. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ສິ່ືງ ສໍາຄັນທ່ືມອິດທພິ ົນຕພໍ່ ັດທະນາການຂອງມະນຸດແມນ່ ເພດ (Sex). ທິດສະດຂອງ ຟຣອຍ ເປນັ ທດິ ກ່ຽວກັບບກຸ ຄະລກິ ະພາບໂດຍເນ້ນຶັ ຄວາມສາໍ ເລດັ ໃນໄວເດັກ ໂຄງສູ້າງທາງບກຸ ຄະ ລິກະພາບປະກອບດູວ້ ຍ ld, Ego, ແລະ Superegoມລາຍການລະອຽດຢທູ່ ້າູ ຍບົດ ) ເຊງື່ິ ການເຮດັ ວຽກຂອງບຸກ ຄະລກິ ະພາບຢູ່ໃຕູ້ພະລງັ 3 ອນັ ນຄ້ຶ Ego ມໜາູ້ ທກໍານົດການເຮດັ ວຽກຄຽງຄ່ກັບ ld ເຊ່ງິື ເປນັ ຄວາມຕູ້ອງການທາງ ດູ້ານຮ່າງກາຍ ແລະ Superego ເປັນສ່ວນທື່ຄອຍຄວບຄຸມ Ego ໃຫູ້ເຮັດວຽກໄປຕາມຄວາມຖກຕູ້ອງທາງສິນ ລະທໍາມະໂນທາໍ ທ່ືໄດຮູ້ ບັ ມາຈາກການອົບຮົມສ່ົັງສອນ. ກ. ພັດທະນາການຂອງມະນດຸ ຟຣອຍ ( Freud ) ໄດເູ້ ນນັ້ຶ ວ່າຊວິດເພດຂອງມະນຸດບໍ່ໄດເູ້ ລື່ມເມອ່ື ໄວໜ່ມຸ ສາວ ແຕ່ເລມ່ື ຕັຶ້ງແຕ່ໄວເດັກມ ພະລງັ ພຶ້ນຖານທາງຈິດ ເຊງືິ່ ເກດມາພອູ້ ມຊວດິ ຂອງມະນດຸ ແລະ ມອິດທພິ ົນຕກໍ່ ານພັດທະນາຂອງມະນດຸ ພະລງັ ງານ ນ້ຶເປັນແຫ່ງຂອງແຮງຂັບທາງເພດ ມຈຸດມຸູ້ງໝາຍສໍາຄັນຄການສະແຫວງຫາຄວາມສຸກ. ດັົ່ງນັ້ຶນ, ກິດຈະກໍາຂອງມະ ນຸດເກດຈາກແຮງຈງໃຈພຶ້ນຖານທ່ືກະຕຸູ້ນໃຫູ້ມະນຸດ ມພດຕິກໍາກໍຄສັນຍານທາງເພດ (Sexual instincts) ເຊິ່ືງ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຊະນິດຄ ສັນຊາດຕະຍານຂອງການມຊວິດ (Eor : iite instinct) ສັນຊາດຕະຍານຂອງການ ທາໍ ຊວດິ ( Thantos : death instinct ). ຂ. ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ຟຣອຍ ໄດແູ້ ບງ່ ພດັ ທະນາການມະນຸດອອກເປັນ 5 ໄລຍະຄ : 13

1. ໄລຍະປາກ (Oral stage) ຢູ່ໃນໄລຍະເກດໃໝ່ຈົນຮອດ 1 ປີ ເປັນໄລຍະຄວາມພໍໃຈຢູ່ໃນບໍລິ ເວນປາກ ທື່ເຮັດໃຫູ້ເກດມຄວາມສຸກ ແລະ ພໍໃຈຫາຍທື່ສຸດ ໂດຍການດດ, ການກັດ ຫ ການເລັມ ແລະ ການໃຫູ້ ສໍາພັດກັບບໍລິເວນປາກ . ການດດນົມ ຫ ອາຫານຈະສະໝອງຄວາມຕູ້ອງການດູ້ານຄວາມຫວ ແລະ ຍັງໃຫູ້ເດັກ ນູ້ອຍຜອ່ ນຄາຍຄວາມເຄັ່ງົ ຕງຂອງຮ່າງກາຍອກ. 2. ໄລຍະຂບັ ຖ່າຍ (Analstge) ຢູ່ໄລຍະເດັກອາຍຸ 1-2 ປີ ໄລຍະນຶ້ເກດ ເມອ່ື ເດກັ ຮຽນຮ້ກູ ານຂັບຖາ່ ຍ ການຂັບຖ່າຍ ເດັກມຄວາມພໍໃຈທໄດູ້ຂັບຖ່າຍ ການຂັບຖ່າຍຂອງເດັກຄວນຈະເປັນໄປດູ້ວຍຄວາມພໍໃຈກໍຄເມື່ອ ເດກັ ພອູ້ ມ ຖາູ້ ວາງກົດເກນກັບບັງຄັບເດກັ ເລອ່ື ງຂບັ ຖາ່ ຍຈະເຮັດໃຫູ້ເດັກມຄວາມເຄ່ັົງຕື່ງທາງອາລົມເມື່ອເວລາເປັນຜູ້ ໃຫຍ່ຂນຶ້ . 3. ໄລຍະອະໄວຍະວະສບພັນຕອນຕົຶ້ນ (Phallic stage) ຢູ່ໃນຊ່ວງໄລຍະ 3-6 ປີເປັນໄລຍະທ່ືມລັກສະນະ ເດັ່ົນ ຄ ມຄວາມສົນໃຈ, ມຄວາມຍາກຮູ້, ຢາກເຫັນກ່ຽວກັບສະພາບຮ່າງກາຍຂອງຕົນ ໂດຍສະເພາະອະໄວຍະວະ ເພດ ເດັກຈະດໃຈເມ່ອື ໄດຈູ້ ບັ -ບາຍ ອະໄວຍະວະເພດຂອງຕົນເອງ. 4. ໄລຍະພັກ ( Lattency stage ) ຢູ່ໃນຊວງເດັກອາຍຸ 6-12 ປີເປັນໄລຍະທື່ເດັກເລັ່ົງຄວາມສົນໃຈໄປສ່ ພັດທະນາການດູ້ານສະຕິປັນຍາ ແລະ ດູ້ານສັງຄົມ ຫັນຄວາມສົນໃຈຈາກຄວາມພົວພັນກັບຄອບຄົວໄປຢູ່ສັງຄົມ ເດກັ ຈະມໝເ່ ພື່ອນທ່ເື ປັນເພດດຽວກັນ, ມັກເວ້າຶົ ແລະ ມກັ ລົມພ້ອູ ມກັບໃຫຄູ້ ວາມສົນໃຈແກເ່ ພດຂອງຕົນ. 5.ໄລຍະສນົ ໃຈເພດກງົ ກັນຂາູ້ ມ (Genita stage) ອາຍຸ 13-18 ເປັນໄລຍະສບພັນຕອນປາຍທ່ືສົນໃຈເພດ ກງົ ກນັ ຂາູ້ ມຂອງຕອນເອງ ຕອູ້ ງການຄວາມຮັກ, ຕູ້ອງການຄວາມສນົ ໃຈ, ກ່ຽວກັບຜໃູ້ ຫຍ່ ແລະ ການຍອມຂອງສງັ ຄົມ. ຟອຍ ( Freud ) ເຊ່ອື ວ່າເດັກທກຸ ຄົນຈະມພັດທະນາການເປັນໄປຕາມ 5 ໄລຍະນຶ້ ພດັ ທະນາການດ້າູ ນເພດຈະ ຜ່ານໄປດູ້ວຍດຂຶ້ນຢູ່ກັບການລູ້ຽງດອົບຮົມເປັນສໍາຄັນ. ຖູ້າຫາກເດັກບໍ່ໄດູ້ຮບັ ການຕອບສະໜອງຢູ່າງພຽງພຂໍ ັ້ຶນໃດ ຂນ້ັຶ ໜງື່ ກໍຈ່ ະເກດຢດຸ ສະງດັ ຂ້ຶນ (Fixation) 3. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ເອລກິ ສນັ ( Erikson’s psychosocial) ເອຣິກສນັ (Erik Erikson) ເປັນນັກຈິດຕະສາດແຫງ່ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ຮາເວ ( Hararsity) ເອຣິກສນັ ໃຫູ້ຄວາມສໍາຄັນສະພາບແວດລູ້ອມການພົວພັນຂອງພັດທະນາທາງສັງຄົມຂອງເດັກ ແລະ ເຊື່ອວ່າພັດທະນາການ ຂອງເດັກໃນແຕ່ລະໄລຍະ ຖາູ້ ບໍ່ໄດູ້ຮບັ ຄວາມສກຸ ຄວາມພໃໍ ຈໃນໄວໃດໜ່ືງກຈໍ ະເຮັດໃຫູ້ເດກັ ມບັນຫາສະສົມຕມໍ່ າ ຫ ຊໃິ ຫູ້ເຫັນບກຸ ຄະລກິ ະພາບຂອງເດັກຕມໍ່ າຈນົ ເຖງິ ຜໃູ້ ຫຍ່. ເອຣິກສນັ (Frikson) ໄດສູ້ ກສາພັດທະນາການຂອງເດກັ ໂດຍເລ່ືມຈາກການພົວພັນຫວ່າງເດັກທາລົກກັບແມ່ ເຊິ່ືງສະຫຸບໄດູ້ວ່າ: ປະສົບການຈາກການລູ້ຽງດທ່ືເດັກທາລົກ ໄດູ້ຮບັ ສິື່ງສາໍ ຄັນໃນການສ້າູ ງບຸກຄະລກິ ະພາບໃຫ້ເູ ດັກ ຄວາມຮກັ ຄວາມອົບອນຸ່ ຂອງພໍ່ແມ່ ເຮັດໃຫູ້ເດກັ ມຄວາມເຊອື່ ໝັ້ຶນຕົນເອງ ມຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ມຄວາມນັບຖພໍ່ແມ່ ມຜູ້ອ້ຶນໆ ແຕ່ກົງກັນຂູ້າມ ຖູ້າເດັກບໍ່ໄດູ້ຮັບຄວາມຮັກ ແລະ ຄວາມອົບອ່ນຸ ແລະ ການດແລຢູ່າງໃກູ້ສິດຈາກພໍ່ແມ່ ກ່ໍຈະເຮັດໃຫເູ້ ດກັ ມບັນຫາທາງອາລມົ ແລະ ພດຕິກາໍ ທບື່ ປ່ໍ າຖະ ໜາ.ເອຣິກສັນ ( Erikson) ໄດແູ້ ບງ່ ພັດທະນາການຄວາມຕູ້ອງການທາງສງັ ຄົມຂອງບຸກຄົນອອກເປນັ 8 ໄລຍະຄ: 14

ກ.ໄລຍະເຊ່ືອຖໄວູ້ວາງໃຈກັບຄວາມລະແວງບໍ່ໄວູ້ວາງໃຈ ( trust vs mistrust ) ແຕ່ເກດຈົນຮອດໜື່ງປີ ໄລຍະນ້ຶເດັກອາໄສແມ່ເປັນຜູ້ດແລ, ອູ້ມຊູ, ນຸ່ງເຄ່ືອງ ແລະ ສອນໃຫູ້ເດັກໄດູ້ພົບກັບສືິ່ງໃໝ່ໆ ຖູ້າເດັກໄດູ້ຮບັ ຄວາມ ຮັກ, ຄວາມອົບອຸ່ນ ແລະ ຄວາມພໍໃຈ ເດັກຈະມຄວາມຮູ້ສກມຄວາມສຸກ, ເກດຄວາມເຊ່ືອຖ ແລະ ໄວູ້ວາງໃຈຄນົ ອືນ່ , ມຄວາມກາູ້ ຫານ ແລະ ກະຕລລຶນ້ົ ໃນການຮຽນສ່ືິງໃໝ່ໆ ແຕ່ທາງກົງກນັ ຂູ້າມ ຖາູ້ ເດກັ ຂາດຄວາມອບົ ອຸ່ນ ແລະ ບ່ໍມຄວາມຮກັ ຈາກພ່ໍແມເ່ ທາົ່ ທ່ືຄວນ ເດັກຈະມຄວາມຢາ້ ນ, ເຫງາົ , ຮສູ້ ກໂດດດຽວ, ບໍ່ເຊື່ອ ແລະ ບໄໍ່ ວ້ວູ າງໃຈຜູ້ອື່ນ ແລະ ຈະກາຍເປັນເດັກແຂງກະດູ້າງ ບໍ່ຢາກຮຽນຮູ້ສິື່ງໃໝ່ໆ ດັົ່ງນັ້ຶນ, ພັດທະນາການທາງສັງຄົມ ແລະ ອາລົມຂ້ຶັນ ພຶນ້ ຖານຂຶນ້ ຢູ່ກັບການພົວພັນຂອງເດກັ ກັບແມ.່ ຂ. ໄລຍະທື່ມອິດສະລະກັບຄວາມອາຍ ແລະ ສົງໄສ ( Autonomy vs shame and doubt ) ເດັກ ອາຍຸ 1-3 ປີ ໄລຍະນຶ້ເດັກຕູ້ອງການຮຽນຮູ້ສ່ືິງຕາ່ ງໆ ທື່ເຂົາມຄວາມພມໃຈໃນຕົວເຂົາເອງ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງເຂາົ ເອງ, ຮູ້ຈັກເລື່ມຊ່ວຍຕົນເອງໄດູ້ ເຊັົ່ນ ການກິນ, ການນຸ່ງເຄ່ືອງ, ການຂັບຖ່າຍ, ການຍາງ ແລະ ການເວົຶ້າ ຖູ້າພໍ່ແມ່ ແລະ ຄໃຫູ້ການສະໜັບສະໜນເພ່ືອໃຫູ້ເດັກຮູ້ຈັກຊ່ວຍຕົນເອງຈະເຮັດໃຫ້ເູ ດັກມຄວາມເປັນເອກະລາດ ໂດຍບໍ່ຕູ້ອງ ອາໄສຜູ້ໃຫຍ່ ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂູ້າມ ຖູ້າພໍ່ແມ່ກດກັ້ຶນ, ຫູ້າມປາກ ແລະ ປົກປ້ອງເດັກໂດຍເກນໄປກໍ່ຈະເຮັດໃຫູ້ ເດັກຮູ້ສກລະອາຍ ແລະ ມຄວາມສງົ ໄສຕົວເອງບໍເ່ ປນັ ເຈ້ົຶາຕວົ ເອງ. ຄ. ໄລຍະມຄວາມຄິດເລື່ມກບັ ຄວາມຮ້ສູ ກຜດິ (industry vs inferiority ) ເດັກອາຍຸ 4-5 ໃນໄລຍະນເຶ້ ດັກ ຈະມພັດທະນາການທ່ືມຄວາມຄິດລິເລມ່ື ຈາກການຫິຶ້ນເດັກສົນໃຈ ແລະ ພົວພັນກັບຜູ້ອືນ່ ແລະ ພະຍາຍາມຫິ້ຶນກບັ ຜູ້ໃຫຍ່ຫາຍຂຶ້ນ ຖູ້າກິດຈະກໍາໃດທ່ືເດັກໄດູ້ຮັບການສະທູ້ອນ ແລະ ສະໜັບສະໜນ ຈະເຮັດໃຫູ້ເດັກມຄວາມຄິດລິ ເລື່ມ ມຄວາມເຊື່ອໝ້ຶນັ ຕົນເອງ ແຕ່ຖາູ້ ເດັກມຄວາມຮູ້ສກບໍ່ເປນັ ເອກະລາດ ແລະ ບໍ່ໄດຮູ້ ັບການຊກຸ ຍູ້ ກໍຈະກາຍເປັນ ຄນົ ບໍ່ສົນໃຈມຄວາມຮູ້ສກຜິດ ແລະ ຂາດຄວາມລິເລມື່ . ງ. ໄລຍະມຄວາມດຸໝັນົ່ ກັບປົມດອູ້ຍ ( industry vsinferity) ເດັກອາຍຸ 6-12 ປີ ໃນໄລຍະນຶ້ເດັກມທັກສະ ທາງດູ້ານຮ່າງກາຍ ແລະ ທາງດູ້ານສັງຄົມຫາຍຂ້ນຶ ສາມາດພົວພນັ ກັບຜູ້ອນ່ື ໂດຍບໍ່ຕ້ອູ ງອາໄສການຊ່ວຍເຫອຂອງຜູ້ ໃຫຍ່ ເດກັ ເລ່ມື ແຂງ່ ຂນັ ກັບການເຮດັ ວຽກ ມໂອກາດທຈື່ ະຮຽນຮູ້ສງ່ືິ ຕາ່ ງໆ ຕາມຄວາມສົນໃຈຂອງຕົນເອງ ຖູ້າເດັກ ໄດູ້ຮັບຄວາມສົນໃຈ ແລະ ສະໜັບສະໜນໃນທາງທື່ຖກຕູ້ອງ ເດັກຈະເປັນຄົນກະຕລລົຶ້ນ ແລະ ສໍາເລັດຜົນໃນການ ຮຽນ ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂູາ້ ມ ເດກັ ຈະບໍ່ປະສົບຜນົ ສໍາເລດັ ໃນການຮຽນ ແລະ ມປມົ ດ້ອູ ຍ. ຈ. ໄລຍະການມເອກະລັກເປັນຂອງຕົນເອງ ກັບຄວາມບໍ່ເຂົຶ້າໃຈຕົນເອງ (indentiry vs rolediffusion) ເດັກອາຍຸ 12-20 ປີ ໃນໄລຍະນຶ້ເດັກເລື່ມສົນໃຈທາງເພດ ຮູ້ສກຕົນຫາຍຂຶ້ນ ແລະ ເປັນຜູ້ສບຕໍ່ເຮັດໃຫູ້ບກຸ ຄນົ ປະ ສົບຄວາມສໍາເລັດໃນຊວິດໄວລຸູ້ນເດັກອາດຈະຮຽນແບບບກຸ ຄົນອື່ນທເື່ ຂົາເອງມັກ ແລະ ຍົກຍູ້ອງ ແຕ່ໃນເວລາດຽວ ກັນຖ້າູ ເດັກມຄວາມຮູ້ສກບ່ໍເຂ້ຶົາໃຈຕົນເອງຈະເກດຄວາມສບັ ສນົ ແລະ ຂໍ້ຂດັ ແຍ່ງ ມປະສົບການທ່ຫື ົມແຫວໃນການ ເຮັດວຽກ ( ການຮຽນ ) . ສ. ໄລຍະຄວາມໃກູ້ສິດຊະນິດສະໜົມກັບຄວາມໂດດດ່ຽວ (intimacy vs isolation ) ເດັກອາຍຸ 21-25 ໄລຍະນ້ຶໄວຜູ້ໃຫຍ່ຕອນຕົຶ້ນ ໃຊູ້ຊວິດແບບຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ມຄວາມສົນໃຈເພດກົງກັນຂູາ້ ມເພອື່ ຊອກຫາຄ່ຄອງ, ເລ່ືມ ຊອກຫາວຽກເຮັດ, ຊອກຫາຫັກຖານ, ສູ້າງຄອບຄົວ ແລະ ມຄວາມຮັກຄວາມຜກພັນ, ຮູ້ຈັກຕົນເອງ ແລະພັດທະ ນາຄວາມສາມາດຖ້າູ ມຄວາມຫົມແຫວກໍຈະແຍກຕນົ ອອກຈາກສັງຄົມ ແລະ ເປນັ ຄນົ ເກັບຕວົ ຢູ່ໂດດດຽ່ວ. 15

ຊ. ໄລຍະການໃຫູ້ກໍາເນດ ແລະ ການລູ້ຽງດກັບການໄຝູ່ໃຈຢູ່ກັບຕົນເອງ (genera’tivelyvsabsorption) ອາຍຸ 26 ປີຂ້ຶນເປັນໄວຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ເປັນໄວກາງຄນົ ທ່ືມຄອບຄົວ, ສາມາດແກູ້ໄຂບັນຫາ ຫ ຄວາມຂັດແຍ່ງຕ່າງໆ ໄດູ້ ໄວດັົ່ງກ່າວເປັນໄວທ່ຕື ຶັງ້ ໃຈເຮັດວຽກເພອື່ ໃຫູ້ສ່ືິງຕ່າງໆ ດຂຶນ້ ແຕຖ່ ູ້າບກຸ ຄົນຜໃູ້ ດທ່ບື ່ສໍ າມາດຜກພັນກບັ ຜູ້ອື່ນໄດູ້ ແລະ ບໍສ່ າມາດແກູໄ້ ຂຂຂໍ້ ດັ ແຍ່ງພາຍໃນ ແລະ ອາດດໄດກູ້ ໍຈະຫນັ ຄວາມສນົ ໃຈມາສຕ່ ນົ ເອງ ແລະ ຊອກຫາຄວາມ ສກຸ ມາໃຫູ້ຕນົ ເອງ. ຍ. ໄລຍະຄວາມໝ້ຶັນຄງົ ທາງຈິດໃຈ ກັບຄວາມໝດົ ຫວງັ (integrity vs despair ) ອາຍຸ 40 ປີ ເປັນຕ້ົນຶ ໄວ ນຶ້ທ່ືຍອມຮັບຄວາມຈິງຂອງຊວິດ, ບຸກຄົນຈະທວນຄິດຄນຫາອະດິດຖູ້າອະດດທ່ືມແຕ່ຄວາມສຸກ, ຄວາມອົບອຸ່ນກໍ ຈະເບືງ່ິ ໂລກທາງທ່ືດ ແລະ ມຈິດໃຈໝນ້ັຶ ຄງົ ກງົ ກັນຂາູ້ ມຖາູ້ ບກຸ ຄົນດ່ັົງກາ່ ວມອາດດທື່ຫົມ້ຶ ແຫລວ ແລະ ບໍ່ພັດທະນາ ຊວດິ ໄລຍະນຶ້ ກຈໍ ະມຄວາມຮສູ້ ກສຶ້ນຫວງັ . 4. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ຊນັ ລແວ ( Sullivan’sdevelopment of personality) ຊນັ ລແວ (Harry S. Sullian)ເຊ່ອື ວາ່ ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງຄນົ ແມນ່ ຈາກສັງຄມົ ເຊືງ່ິ ການພວົ ພັນຂອງບກຸ ຄົນ ກບັ ສງັ ຄົມ ໃນໄລຍະຕ່າງໆ ຂອງຊວິດລູ້ວນແລວູ້ ແຕ່ອດິ ທພິ ນົ ຕໍ່ບຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະ ການຈະເລນເຕບໂຕຄ ກ. ໄລຍະເດັກທາລົກ ນັບຕັຶ້ງແຕ່ມຶ້ເກດຈົນຮອດ 2 ປີ ເປັນໄວແຫ່ງຄວາມຕູ້ອງການ ຄວາມສະໜອງທາງ ຮ່າງກາຍ (body satisfaction )ຄວາມພໃໍ ຈຂອງເດັກແມນ່ ໃຊປູ້ າກດດ, ການຈັບ ແລະ ມປະຕກິ ລິ ຍິ າແບບດຽວ ກັບຜູ້ໃຫຍ່ປະຕິບັດຕໍ່ຕົນໂດຍກົງ ເຊັ່ົນ ຖູ້າຜູ້ໃຫຍ່ອູ້ມເດັກດູ້ວຍຄວາມບໍ່ເຕັມ ເດັກກໍຈະຮູ້ອງໄຫູ້ໃຈ ເພາະມຄວາມ ຮູ້ສກບ່ໍປອດໄພ ມຄວາມເຄ່ງົັ ຄຽດ ແລະ ຄວາມຢ້ານກວົ ເດກັ ແລະ ພ່ໍແມມ່ ຄວາມພວົ ພນັ ເຊື່ິງກນັ ແລະ ກັນ ( interprets so relation ) ເດັກຈື່ງສະແດງການໂຕຕອບປະຕິກິລິຍາຂອງພໍ່ແມ່ໂດຍກົງ, ເຊິື່ງ ຊັນລແວນ ຕູ້ອງ ພດັ ທະນາການຂອງເດັກໄວນ້ວຶ ່າ ໄລຍະພດັ ທະນາການ ( empathic stage of development ) ຂ. ໄລຍະຕອນຕຶົນ້ ອາຍຸ 2-4 ປີ ໄລຍະນ້ຶເດກັ ເລ່ມື ຮຽນຮພູ້ າສາ, ຫິ້ນຶ ຮ່ວມກບັ ໝ່ເພອື່ ນ ແລະ ເລມ່ື ຮຽນຮູບ້ ົດບາດທາງເພດ. ຄ. ໄລຍະໄວເດກັ 4-11 ປີ ເດັກເລ່ືມແຍກຕົວອອກຈາກພແໍ່ ມ່ ແລະ ເລມ່ື ສນົ ໃຈເຂາຶົ້ ຮ່ວມກດິ ຈະກາໍ ກບັ ຜອູ້ ື່ນ ໂດຍສະເພາະຮ່ວມກັບ ເດກັ ໄວດຽວກັນ, ຮຽນຮູ້ການແຂ່ງຂນັ , ການໃຫຄູ້ ວາມຮວ່ ມມ ແລະ ການຮຈູ້ ັກຄວບຄຸມພດຕິກໍາ. ງ. ໄລຍະເຂົຶ້າສໄ່ ວລູນຸ້ 11-13 ປີ ໃນໄລຍະນເ້ຶ ດັກຕູອ້ ງການໝທ່ ່ືເປນັ ເພດດຽວກັນ ເປນັ ໄລຍະທື່ມຄວາມສາໍ ຄນັ ຕ່ໍການພດັ ທະນາການພວົ ພນັ ກັບຜູອ້ ່ືນ ໄລຍະນມ້ຶ ຈຸດພິເສດຢູ່ 2 ອັນຄ: ຈດຸ ພເິ ພດທ 1 ເດກັ ເບ່ິືງຕວົ ເອງ ແລະ ຮູ້ຈັກຕິຊົມຕວົ ເອງ. ຈດຸ ພເິ ສດທ 2 ເດກັ ມທັກສະແຂ່ງຂັນ ແລະ ຊງດຊງເດັນົ່ ກັບໝເ່ ພອ່ື ນ. ຈ. ໄລຍະໄວລູ້ນຸ 13-17 ປີ ເປັນໄລຍະທືເ່ ດກັ ເລ່ືມມຄວາມສໍາພນັ ກບັ ໝ່ເພືອ່ ນຕາ່ ງເພດ ຕອູ້ ງການເອາົ ໃຈໃສ່ ຈາກຜູ້ອື່ນ. ສ. ໄລຍະໄວລ້ນຸູ ຕອນປາຍ 17-20 ປີ ເປນັ ໄລຍະທ່ເື ດກັ ມຄວາມສົນໃຈປະຕິບັດກິດຈະກາໍ ກບັ ໝ່ຕາ່ ງເພດ ແລະ ສູ້າງການພົວພນັ ກັບໝເ່ ພື່ອນໃນລັກສະນະຂອງຜູ້ໃຫຍ.່ 16

ຊ. ໄລຍະຜໃູ້ ຫຍ່ 21 ປີ ຂນ້ຶ ໄປ ເປັນໄວທ່ືບຸກຄົນ ມຄວາມຮບັ ຜິດຊອບ, ມເຫດຜົນ ແລະ ສາມາດຄວບຄມຸ ພດຕກິ າໍ ຂອງຕົນໄດູ້ ແລະ ກູາ້ ວສຄ່ ວາມເປນັ ຜູ້ໃຫຍ່. 5. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນວກອດັ ສະກ ( Vygotsky) 1896-1934 ທ່ານ ວກອັດສະກ ( Vygotsky ) ໄດູ້ໃຫູ້ຄໍາຄິດວ່າ ໂລກມະນຸດປະກອບດູ້ວຍ 2 ສິື່ງຄ ວັດຖຸ ແລະ ຈິດໃຈ ຄົນເຮາົ ຄນົ ເກດມາຈະຕັຶ້ງຖ່ິນື ຖານຢແູ່ ຕ່ລະທູອ້ ງຖນືິ່ ທແື່ ຕກຕ່າງກັນ ດງ່ັົ ນນ້ຶັ ການດໍາລງົ ຊວິດ ພດຕກິ າໍ , ວັດທະນະທໍາ ແລະ ພາສາກໍມຄວາມແຕກຕາ່ ງ, ສະນ້ັຶນ ການປະພດການກະທາໍ ກໍ່ຈະມາຈາກຄວາມເຊື່ອຖແຕ່ລະທ້ອູ ງຖ່ືິນ ອາດເວ້ຶົາ ໄດວູ້ ່າ ວດັ ທະນະທໍາສ່ົງຜົນກະທົບຕກໍ່ ານພັດທະນາຄນົ ໃນທູ້ອງຖືິ່ນນັຶນ້ ທດິ ສະດຂອງ ທາ່ ນ ວກິ ອັດສະກ ( Vygotsky ) ໄດເູ້ ວົຶ້າເຖິງການພັດການດູ້ານແນວຄດິ ຈດິ ໃຈໂດຍຜາ່ ນການຄນ້ຶົ ຄດິ , ພາສາ ແລະ ການໃຫູ້ເຫດ ຜນົ ເຊິ່ືງ ຜາ່ ນການສົນທະນາ, ການຄົນຶ້ ຄວາູ້ ເພື່ອຄວາມເຂຶ້າົ ໃຈມເຫດຜົນ ແລະ ມຄວາມແນ່ນອນ. ທາ່ ນ ວກອດັ ສະກ ( Vygotsky ) ເປນັ ນັກວັດຖວຸ ິທະຍາ ແລະ ນິຍມົ ລັດທມິ າກ, ແນວຄິດຫກັ ແມ່ນວິຖຂອງ ວັດທະນະທໍາສັງຄມົ ທ່ານໄດູ້ກ່າວວາ່ : ວັດທະນາທໍາໃດໜືງ່ ຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ການພັດທະນາຂອງຄົນທື່ມາຈາກວັດທະນະ ທໍານນ້ຶັ ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ວກອັດສະກ ( Vygotsky ) ແມ່ນ ເລົັ່ງໃສ່ພັດທະນາການ 3 ດູ້ານຄ 1. ການຄນຶົ້ ຄດິ 2. ພາສາ ( ການສະແດງອອກທາງດູ້ານພດຕກິ ໍາ ) 3. ຂະບວນການໃຫູ້ເຫດຜນົ ທງັ 3 ປດັ ໃຈນແ້ຶ ມນ່ ພັດທະນາການຜາ່ ນການປະຕສິ າໍ ພັນໃນສງັ ຄມົ ທກຸ ໆ ໜ້າູ ທື່ພນຶ້ ຖານການພັດທະນາ ແລະ ການສູ້າງແນວຄວາມຄດິ ຂອງເດັກກປໍ ະກດົ ຂນຶ້ ຢູ່ 2 ຄຶ້ງັ ຄ ລະຫວ່າງຄົນກັບຄົນ ແລະພາຍໃນຕົວເດັກເອງ. ຂອບເຂດ ການພັດທະນາການຮຽນຮູ້ຂອງເດັກແມ່ນຂ້ຶນກັບການພົວພັນຂອງສັງຄົມ ແລະ ການຊ່ວຍເຫອຂອງຜູ້ໃຫຍ່ ໂດຍ ຜ່ານການຄາ້ໍ ຊຊູ ່ວຍເຫອໃນບາງກດິ ຈະກາໍ ທື່ເດກັ ບ່ໍສາມາດປະຕບິ ດັ ດ້ວູ ຍຕົນເອງ. ດັ່ົງນັຶ້ນ, ການດໍາລົງຊວິດ, ພດຕິກໍາ, ວັດທະນະທໍາ ແລະ ພາສາກໍມຄວາມແຕກຕາ່ ງກັນ. ສະນັ້ຶນ, ການປະພດ ການກະທໍາກຈໍ ະມາຈາກຄວາມເຊຶອ້ ຖແຕ່ລະທູ້ອງຖນ່ືິ ອາດເວຶົ້າໄດວູ້ າ່ ວັດທະນະທາໍ ສ່ງົ ຜົນສະທູ້ອນກະທົບຕໍ່ການພັດ ທະນາຄນົ ໃນທ້ອູ ງຖນິື່ ນຶນັ້ “ ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ວກອດັ ສະກ ( Vygotsky )” ໄດເູ້ ວົຶ້າເຖິງການພັດທະນາດາູ້ ນແນວ ຄິດຈິດໃຈ ໂດຍຜ່ານການຄົຶ້ນຄິດ ພາສາ ແລະ ການໃຫູ້ເຫດຜົນເຊິ່ືງຜ່ານການສົນທະນາ, ການຄົ້ຶນຄິດເພ່ືອຄວາມ ເຂຶາົ້ ໃຈມເຫດຜົນ ແລະ ມຄວາມແນ່ນອນ. ດັ່ງົ ນັນຶ້ , ພາສາ ເປນັ ສງື່ິ ທ່ືເຮັດໃຫູ້ເດກັ ໄດຄູ້ ດິ ຢາູ່ ງມຄວາມໝາຍ ແລະ ຮູ້ ຈັກວິທຄຶົ້ນຄິດ ການພັດທະນາຂະບວນການຮບັ ຮູ້ແມນ່ ຜົນຂອງການໂຕູ້ຕອບດູ້ວຍເຫດຜນົ ຍູ້ອນວ່າ ເດັກໄດູ້ຮຽນຮູ້ ຜ່ານປະສົບການ, ການແກູ້ໄຂບັນຫາກບັ ຄົນອນ່ື ເປັນຕຶ້ົນແມ່ນ ພໍ,່ ແມ່, ຄ, ອາູ້ ຍ, ເອຶອ້ ຍ ແລະ ໝ່ເພື່ອນ ການຮຽນ ຮູ້ຂອງເດັກແມຂ່ ້ຶນກບັ ການພວົ ພັນກບັ ສັງຄມົ ແລະ ການຊວ່ ຍເຫອຈາກຜໃູ້ ຫຍ່ ຫ ເວາົຶ້ ອກຢາູ່ ງໜື່ງວາ່ ” “ ການຄາໍ້ ຊູ ” ວິທດັົ່ງກາ່ ວນແຶ້ ມ່ນເກດຂນ້ຶ ດ້ວູ ຍການຊ່ວຍຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ວາ່ ຈະເຮດັ ແນວໃດ, ເປນັ ການຊວ່ ຍເຫອບາງກິດຈະກໍາ ທື່ເຫນັ ວ່າເດກັ ເຮດັ ບໍ່ໄດູ້ ຂາູ້ ພະເຈາ້ຶົ ຂຍໍ ກົ ຕົວຢູ່າງ ວ່າການສອນແບບ “ ເອົາເດັກເປັນໃຈກາງ ” ແມ່ນການສອນແບບ ໃຫູ້ເດກັ ຄດິ ເປັນ ສາມາດແກູ້ໄຂບນັ ຫາດວູ້ ຍຕົວເຂາົ ເອງ ແຕ່ວາ່ ຄວາມເຂຶ້ົາໃຈຂອງຄສ່ວນຫາຍແມ່ນມອບກິດຈະກໍາ 17

ໃຫູ້ເດັກເຮັດດວູ້ ຍຕົນເອງໂດຍທື່ຄບໍ່ສົນໃຈວາ່ ເດັກເຮດັ ໄດູ້ ຫ ບໍ່ໄດູ້ ສະນັ້ຶນ ຂູ້າພະເຈົ້ຶາຈ່ືງຢາກສະເໜວ່າ ເວລາທື່ຄ ມອບກິດຈະກໍາເດັກ ຄຈະຕູ້ອງໄດູ້ຕິດຕາມໃຫູ້ຊ່ວຍເຫອ ຖູ້າມກິດຈະກໍາໃດເດັກບໍ່ສາມາດປະຕິບັດໄດູ້ຄຕູ້ອງໄດູ້ ແນະນໍາ ແລະ ນໍາພາປະຕບິ ດັ ຈ່ືງເອຶນ້ ວາ່ ການອມູ້ ຊຊູ ວ່ ຍເຫອ ຫ ເອຶ້ນວາ່ ການສອນແບບ “ ເອົາເດັກເປນັ ໃຈກາງ ” 6. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ສະກນິ ເນ ( Skinner) 19o4-1990 ການຮຽນຮູ້ເກດຂຶ້ນຢູ່ທຸກຫນົ ທຸກແຫ່ງບ່ໍວ່າຈະຮຽນຮູ້ຢູ່ຫູ້ອງຮຽນ, ຮຽນຢູ່ຕາມສະຖານທື່ຕ່າງໆ ກໍແມ່ນການ ຮຽນ ໂດຍຜ່ານການຫິ້ຶນ ຫ ຜ່ານພດຕິກໍາ ( ການປະຕິບັດຕົວຈິງ )ທ່ານ ສະກິນເນ ( Skinner ) ໄດູ້ເວົຶ້າວ່າ “ ການຮຽນຮູ້ເກດຈາກກະຕຸນ ແລະ ການຕອບສະໜອງການຮຽນຮູ້ຈະເກດຂຶນ້ ກຕໍ ເໍ່ ມ່ອື ແຕ່ລະຄົນສາມາດຈັດການກັບ ສິງ່ື ແວດລູ້ອມທ່ືຢູອ່ ູອ້ ມຂູ້າງ ການຮຽນຮູ້ໂດຍຜ່ານພດຕກິ ໍາແມ່ນການຈັດກິດຈະກໍາໃຫູ້ເດກັ ໄດູ້ປະຕບິ ັດ ໂດຍແມ່ນຄ ເປັນຜູ້ກະຕຸກຊຸກຍູ້ໃຫູ້ໂອກາດແກ່ເດັກໄດູ້ຮຽນຮູ້ດູ້ວຍຕົນ ” ຕົວຢູ່າງ ໃນເວລາສອນຄຖາມເດັກວ່າ ອາທິດ 1 ມ ຈັກວັນ ຄ ວັນໃດແດ່ ເດັກຕອບບ່ໍໄດູ້, ຄສັງເກດເບິ່ືງເດັກບ່ໍສາມາດຕອບໄດູ້ ຄກໍາວາງເງ່ືອນໄຂ ຖູ້າເດັກຜູ້ໃດຕອບ ໄດູ້ຄຈະໃຫູ້ຄະແນນ 10 ພາຍຫັງທື່ຄເວ້ຶົາຈບົ ກມໍ ເດັກຍກົ ມຂຶນ້ ໝດົ ຫອູ້ ງ ເພືອ່ ຕອບຄໍາຖາມຄາດໝາຍຂອງເດັກເພ່ືອ ຍາດເອົາຄະແນນ 10 ວິທການຈັດຕັ້ຶງການຮຽນສອນໃນຮບແບບທິດສະດນ້ຶເຮັດໃຫູ້ການຮຽນຮູ້ເກດຂຶ້ນໄດູ້ງ່າຍ ຍູ້ອນມການກະຕຸູ້ນ ແຕ່ວ່າຖູ້າຄກະຕຸູ້ນດູ້ວຍການວາງເງື່ອນໄຂແບບບັງຄັບຢູ່ຕະຫອດກໍ່ຈະກາຍເປັນຄວາມຊນເຄຍ ຖູ້າບໍ່ໄດຄູ້ ະແນນເດັກກໍ່ຈະບໍ່ຕອບຄາໍ ຖາມ ທ່ານ ສະກິນເນ ( Skinner ) ໄດູ້ເວົ້ຶາວາ່ “ ໂດຍທົ່ວໄປແລູ້ວຜູ້ຄົນຈະເຮັດສ່ືິງທຕື່ ົນມກັ ເພື່ອເປັນການປັບປງຸ ຕົນເອງ ແລະ ປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອ່ືນໃຫູ້ໄດູ້ດ ເຊັົ່ນດຽວກັນຄົນເຮົາຈະເຮັດຫາຍຢູ່າງໄດູ້ດ ຖູ້າເຂົາເຈົຶ້າຫາກມຄວາມພໍໃຈ ແລະ ບໍ່ຖກບັງຄັບ ”ຈາກຄໍາເວົ້ຶາດັ່ົງກ່າວນຶ້ ຂູ້າພະເຈົຶ້າສະຫຸບໄດູ້ວ່າ ການຈັດການຮຽນ-ການສອນ ຈະຈັດຢູ່ໃນຮບ ແບບໃດກໍຕາມຄຈະຕອູ້ ງໃຫູ້ເດກັ ໄດຮູ້ ຽນຮູ້ ໂດຍທາໍ ມະຊາດຂອງຕົວເດກັ , ໃຫູ້ເດັກໄດມູ້ ສ່ວນຮວ່ ມມແນວຄິດຢາກ ຮຽນເພຶມ້ ຂນ້ຶ , ສ້າູ ງໃຫູ້ເດັກໄດພູ້ ັດທະນາຢາູ່ ງຮອບດາູ້ ນໂດຍອງໃສ່ເງື່ອນໄຂທ່ືເຮັດໃຫູ້ເດັກທຸກຄົນມຄວາມຢາກແຕ່ ວ່າຄຕູ້ອງເປັນຜູ້ນໍາພາເຮັດທຸກສິື່ງທຸກຢູ່າງແລູ້ວຈື່ງໃຫູ້ເດັກເຮັດ ແລະ ອກບັນຫາໜື່ງຄຕູ້ອງຕັ້ຶງເງ່ືອນໄຂໄວູ້ວ່າເດັກ ຕອູ້ ງປະຕບິ ັດດູວ້ ຍຕົນເອງຈງ່ື ຈະເຮັດໄປຕາມເປັົ້າໝາຍ. 7. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ຈອນດວອຶ້ ( Jonh Dewey ) 1859-1952 ການຮຽນຮູ້ເກດຂ້ຶນຈາກຜູ້ຮຽນໄດູ້ລົງມປະຕິບັດ ແລະ ເຝິກຝົນດູ້ວຍຕົນເອງ (Learning by doing) ຄວາມຈະເລນງອກງາມຂ້ຶນຢູ່ກັບການເຝກຝນົ ສະຕປິ ັນຍາເຊງິ່ື ຜຮູ້ ຽນຈະໄດູ້ຈາກປະສບົ ການຂອງຕົວເອງເມ່ືອເດັກໄດູ້ ເຝິກຝົນສະຕິປັນຍາຂອງເອງແລູ້ວ ເດັກຈະໄດູ້ຮັບແນວຄວາມຄິດໃໝ່ໆ ເຊິື່ງຈະເປັນພນ້ຶ ຖານໃຫູ້ແກ່ການຮຽນຂັນ້ຶ ຕໍ່ ໄປເຮດັ ໃຫູ້ເຂຶ້ົາໃຈຄວາມສໍາຄນັ ລະຫວ່າງຄວາມຮູ້, ຄວາມສາມາດ ເພື່ອໄປປະຍກຸ ໃຊູ້ໃຫູ້ປະກດົ ຜົນເປັນຈງິ . 8. ທດິ ສະດຂອງທາ່ ນ ມງົ ເຕຊລໍ ( Montessory) 1980-1952 ທ່ານ ມົງເຕຊໍລ( Montessory) ໄດູ້ກ່າວໄວູ້ວ່າ ການເຮັດວຽກຂອງເດັກຄການເສມສູ້າງຄວາມເປັນຜໃູ້ ຫຍ່ ທື່ສົມບນໃນອານາຄດົ ຂອງຕົນເຂາົ ເອງ ເຖງິ ຢູ່າງໃດກໍຕ່ າມ ມງົ ເຕຊຣໍ ເຊ່ືອໃນເລືອ່ ງເປາົັ້ ໝາຍການສກສາ ຫາຍກວ່າວິ ທການສກສາເຂົາເຊື່ອວ່າການຈັດການສກສານັຶ້ນ, ຜູ້ຈັດຈໍາເປັນຢູ່າງຍິ່ືງທ່ືຈະຕູ້ອງຮູ້ຈັກ, ເຂົ້ຶາໃຈ ແລະ ເຂົຶ້າເຖິງຜູ້ 18

ຮຽນ, ໜູ້າທ່ືຫັກຂອງຄຄ ຈັດສະພາບແວດລູ້ອມ, ຈັດອຸປະກອນໃຫູ້ເໝາະສົມ ແລະ ປອດໄພສໍາລັບເດັກ ສັງເກດ ເດກັ ແນະນໍາວທິ ການໃຊູ້ສໃື່ ຫູ້ກບັ ເດັກ, ປບັ ປງຸ ແລະ ພດັ ທະນາ ໃຫູ້ອດິ ສະຫະແກ່ເດັກ ສະພາບແວດລູ້ອມນຶ້ັນໃນເວ ລາຮຽນໃຫູ້ສອດຄ່ອງກບັ ການພັດທະນາເດັກ ສງັ ເກດການປະຕບິ ດັ ກິດຈະກໍາຂອງເດກັ . ຄາໍ ຖາມຄນຶ້ົ ຄວູ້ າ: 1. ທາ່ ນ ປອີ າເຊ ໄດູ້ກ່າວເຖງິ ຫຍງັ ກຽ່ ວກັບພດທະນາການເດກັ ກອ່ ນໄວຮຽນ ? ຈົ່ງອະທິບາຍ. 2. ທາ່ ນ ອລິກສັນໄດູ້ໃຫູ້ຄວາມສໍາຄນັ ພັດທະນາການດາູ້ ນໃດໃຫແູ້ ກ່ເດັກກ່ອນໄວຮຽນ ? 3. ທ່ານ ຊັລແວ ໄດູ້ໃຫູ້ຄວາມສໍາຄັນພັດທະນາການດ້າູ ນໃດໃຫູ້ແກ່ເດກັ ກ່ອນໄວຮຽນ ? 4. ໃຫູ້ຄວາມເຊອື່ ດູາ້ ນໃດຕ່ກໍ ບັ ບທຸ ່ານ ຟຣອຍ ໄດູ້ໃຫູຄ້ ວາມສໍາຄນັ ພດັ ທະນາການເດກັ ກອ່ ນໄວຮຽນໃນ ດູາ້ ນໃດ ? ຈງ່ົ ອະທິບາຍຄະລກິ ະພາບ ແລະ ການຈະເລນເຕບໂຕຄແນວໃດຕ່ໍກບັ ເດັກກອ່ ນໄວຮຽນ ? ຈງ່ົ ອະທບິ າຍ 5. ທາ່ ນ ວກອັ ດສະກ ໄດູ້ໃຫູ້ຄາໍ ຄດິ ຕກ່ໍ ັບໂລກມະນດຸ ມຄແນວໃດ ? ຈ່ົງອະທິບາຍ. 6. ທ່ານ ສະກນິ ເນ ໄດູ້ເວ້າຶົ ຫຍັງກຽ່ ວກບັ ພດທະນາການເດກັ ກອ່ ນໄວຮຽນ ? ຈງົ່ ອະທບິ າຍ. 7. ທ່ານ ຈອນດວອໄດເູ້ ວຶາົ້ ເຖິງຫຍງັ ກ່ຽວກບັ ພດັ ທະນາການເດັກກອ່ ນໄວຮຽນ ? ຈ່ົງອະທິບາຍ. 8. ທາ່ ນ ມົງເຕຊໍລໄດກູ້ າ່ ວເຖິງຫຍງັ ກ່ຽວກບັ ພດັ ທະນາການເດກັ ກອ່ ນໄວຮຽນ ? ຈ່ງົ ອະທິບາຍ. 19

ບດົ ທ 3 ອດິ ທພິ ນົ ຂອງກໍາມະພນັ ແລະ ສງ່ືິ ແວດລອູ້ ມກບັ ການພດັ ທະນາຂອງເດກັ 1. ອດິ ທພນົ ຂອງກາໍ ມະພນັ + ກາມະພັນໝາຍເຖິງຫຍງັ ? ກາມະພັນໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະຕາ່ ງໆປະຈາຕົວຂອງບຸກຄົນທ່ືສບທອດມາຈາກບັນພະບລຸດຂອງຕົນໂດຍອາໃສຈຸ ລງັ (Cell) ຫ ຍນິ ສ໌ (Gene) ກ. ອດິ ທພິ ົນຂອງກາໍ ມະພັນຕໍ່ພັດທະນາການທາງດູ້ານຮາ່ ງກາຍຂອງເດັກ ຂະບວນການຂອງກາມະພັນ ຮາ່ ງກາຍຂອງຄົນເຮາົ ປະກອບດ້ວູ ຍຈລຸ ັງ (Cell), ເຊງືິ່ ເປນັ ຫວົ ໜ່ວຍທ່ນື ອູ້ ຍທ່ື ສດຸ ແລະ ກໍຕູ້ອງການອກົ ຊແຊນ ເພ່ອື ການຈະເລນເຕບໂຕ ແລະ ແບ່ງຕົວ. ຈຸລັງປະກອບດວູ້ ຍ 2 ປະເພດຄ ຈລຸ ັງຮາ່ ງກາຍໄດູ້ແກ່ ຈຸລັງຜິວໜັງ, ຈຸລງັ ກາູ້ ມເນຶອ້ (ກາູ້ ມຊນຶ້ ), ຈຸລງັ ປະສາດ, ຈລຸ ງັ ກະດກ, ຈຸລງັ ເມດັ ເລອດແດງ ແລະ ຈລຸ ັງອະໄວຍະວະຕາ່ ງໆ...ຈຸລັງເພດ ຫ ຈຸລງັ ສບພນັ (Sexcell) ຄ ນ້າໍ ອະສຈຸ ິ (Sperm) ແລະ ໄຂຜະລດິ ຕ່ອມໂກນາກ (Conak) ທ່ມື ຄວາມສໍາຄນັ ຫາຍ. ຂ. ກາໍ ມະພັນມບົດບາດກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະຍິນ ຍນິ (Gene) ເປັນຕົວກາໍ ນົດລກັ ສະນະຈາກບນັ ພະບລຸດໄປສລ່ ກຫານ, ຍນິ ເປັນທາດປະກອບ ທາງເຄມພວກ ອາຊິດນິວຄິລອິກ (NucleicAcid) ມຊ່ືສະເພາະວ່າດອອກຊໄຮໂບນິວຄິລອິກ ອາຊິດ(Deoxyribonucleic Acid) ເອຶ້ນຫຍໍ້ວ່າ “D.N.A” D.N.A ສາມາດສູ້າງຕົນເອງໂດຍອາໄສ ລັກສະນະເດມ, ໂຄງສູ້າງ D.N.A ປະກອບ ດູ້ວຍໂຄລໂມໂຊມ (Chromosome) 46 ອນັ ຫ 23 ຄ່, ໂຄລໂມໂຊມແຕລ່ ະຄ່ປະກອບດູ້ວຍຍິນຂອງພໍ່ ແລະ ແມ່. + ການການດົ ເພດ ນ້ຶາອະສຈຸ ແິ ລະໄຂ່ຈະມໂຄລໂມໂຊມຢຢູ່ ູ່າງລະ 23 ອນັ , ໃນ 23 ອັນນຶັ້ນຈະມພຽງ 1 ອັນທືເ່ ປັນໂຄລໂມໂຊມ ເພດ. ເພດຍິງກາໍ ນົດດູວ້ ຍ x, ເພດຊາຍກາໍ ນດົ ດ້ວູ ຍ y ນາ້ໍ ອະສຈຸ ທິ ກຸ ຕວົ ມໂຄລໂມໂຊມຢູ່ 23 ອນັ ຈະເປັນໂຄລໂມ ໂຊມປກົ ກະຕິ 22 ຄອ່ ກຄ່ໜືງ່ ອາດຈະເປນັ x, ຫ y, ເພດຍິງຈະມໂຄລໂມໂຊມ x, ຖາູ້ ໂຄລໂມໂຊມ x ຂອງເພດ ຊາຍໄປປະສມົ ກບັ ໂຄລໂມໂຊມ x ຂອງເພດຍິງລກເກດມາກໍຈະເປັນເພດຍິງ, ຖູ້າໂຄລໂມໂຊມ y ຂອງເພດຊາຍ ໄປປະສົມກັບໂຄລໂມໂຊມ x ຂອງເພດຍິງລກເກດອອກມາຈະເປັນເພດຊາຍ. ການເກດເປັນແຝດມ 2 ກໍລະນຄ: ການເກດເປັນແຝດທຽມ ຮບທ 1: ການເກດແຝດທຽມ 20

ການກາໍ ເນດແຝດແທູ້ ໄຂໄ່ ດຮູ້ ບັ ການປະສົມພັນກບັ ອະສຸຈິ ແລູ້ວມການແຍກຕົວ ຮບທ 2: ການເກດແຝດແທູ້ ຮັງໄຂ່ຜະລດິ ໄຂ່ຂນ້ຶ ມາພູ້ອມກັນບາດດຽວແລະໄດູຮ້ ບັ ການປະສົມພັນຈາກນໍາ້ ອະສຸຈິ 2 ໂຕໃນໄຂ່ແຕ່ລະໝ່ ວຍແຝດນ້ຶຈະບໍ່ຄກັນເຊ່ົັນ ໜູ້າຕາ, ຜວິ ໜງັ , ເພດດຽວກນັ ຫ ຕ່າງເພດ. ແຝດເກດຂນຶ້ ຈາກໄຂ່ໜວ່ ຍດຽວກັນ ແລະ ໄດູ້ຮັບນໍ້າອະສຸຈິຕົວດຽວເທົ່ານັຶ້ນ, ແຕ່ທ່ືເກດເປັນແຝດນັຶ້ນກໍຍູ້ອນການແບ່ງຈຸລັງໃນໄລຍະຕົຶ້ນຈະແບ່ງແຍກອອກ ເປັນ 2 ຈຸລັງທື່ເໝອນກັນຈຸລັງທັງສອງໄດູ້ພັດທະນາຂຶ້ນເປັນຊວິດແຝດທື່ເໝອນກັນທກຸ ຢູ່າງເຊ່ົັນໜູ້າຕາ, ຜິວພັນ, ປັນຍາ ຈະເປັນເພດດຽວກນັ . ຄ. ລັກສະນະຂອງຍິນ (Gene) ຍິນແບ່ງອອກເປນັ 2 ພວກຄ ຍິນລັກສະນະເດັ່ົນສາມາດສະແດງອາການ ແລະ ລັກສະນະທ່ືສັງເກດເຫັນໄດູ້ຢູ່າງຈະ ແຈູ້ງ ເຊັ່ົນ ຜົມດາ, ດັງ ໂມ, ຫໃຫຍ່... ຍນິ ລັກສະນະລັບບສໍ່ ະແດງອອກ ແຕອ່ າດຈະສະແດງອອກໃນລຸ່ນຕ່ໍໆ ໄປ ເຊນ່ັົ ຕາສຟ້າ, ຜົມສດ່ອນ... ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງພັນທຸກໍາ (ກໍາມະພັນ) ຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງຍິນ (Gene or Genes) ເຊິ່ືງເປັນຜູ້ຄວບ ຄຸມລັກສະນະໜູ້າທື່ຂອງ ເນ້ຶອເຍ່ືອໃນຮ່າງກາຍ ຖູ້າໃນແຊວຈາກໄຂ່ ແລະ ຈາກເຊ້ຶອອະສຸຈິມຍິນສ໌ທື່ຜິດປົກກະຕິກໍ ຈະສບທອດມາເຖງິ ລກເຊ່ງືິ ສະແດງອອກໄດູ້ 3 ປະເພດຄ: 1. ຊະນິດທເື່ ດົນ່ັ ສະແດງອອກຢາູ່ ງຈະແຈູ້ງຄວາມຜດິ ປົກກະຕຂິ ອງຍິນຊະນດິ ນ້ຶທທ່ື າລົກໄດຈູ້ າກບດິ າ ຫ ມານ ດາ ພຽງຝູ່າຍດຽວກໍຈະສະແດງຄວາມພິການໄດູ້ເຊັ່ົນໂລກໂປລິໂອ(ເປ້ຍລ່ອຍ) ຈາກຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງກະດກ ຂາແລະແຂນສຶັ້ນ, ລ້ຶນໃຫຍ່ຄັບປາກ. 2. ຊະນດິ ທລື່ ບັ ບໍສ່ ະແດງອອກຖູາ້ ທາລົກເປນັ ຜນົ ກໍາເນດຂອງໄຂ່ຈາກມານດາ ແລະ ເຊຶ້ອອະສຸຈິຈາກບິດາທ່ື ມຍິນຜິດປົກກະຕິທັງສອງຝູ່າຍຈະເກດຄວາມພິການ ຫ ຄວາມຜິດປົກກະຕິໄດູ້ແຕ່ຖູ້າຮັບຍິນຊະນິດລັບບໍ່ສະແດງ ອອກຈາກບດິ າ ຫ ມານດາຝູ່າຍດຽວຈະບສ່ໍ ະແດງຄວາມຜິດປກົ ກະຕິ, ແຕສ່ າມາດສບທອດໄປໂດຍມອາການໄດູ້ ເຊນ່ົັ ປນັ ຍາອ່ອນບາງປະເພດ, ເລອດຈາງສຂອງເມັດເລອດຜິດປກົ ກະຕິ. ຊະນິດທ່ືສະແດງອອກຈະແຈູ້ງໃນເພດຊາຍ ແລະ ບໍ່ສະແດງອອກນໍາເພດຍງິ ຍູ້ອນຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງຍິນໃນໂຄລໂມໂຊມ ເພດ xໃນກລໍ ະນແມ່ເປັນພະຍາດຖູ້າລກ 21

ຜູ້ຊາຍໄດູ້ຮັບຄວາມຜິດປົກກະຕິຈາກມານດາຈະເກດໂລກນັຶ້ນໄດູ້,ຖູ້າລກຜູ້ຍິງໄດູ້ຮັບກໍຈະສບທອດຄວາມພິການຕໍ່ ໄປ. ງ. ລກັ ສະນະທືໄ່ ດູ້ຮັບການຖ່າຍທອດຈາກກໍາມະພນັ + ລກັ ສະນະທາງກາຍ ໄດູ້ແກ່ສຂອງຕາ, ລັກສະນະຂອງດັງ, ຮບຮ່າງຂອງໃບໜູ້າ, ໂລກບາງຊະນິດເຊັົ່ນ ໂລກປັນຍາອ່ອນ ແລະ ໂລກເລອດອອກບໍ່ຢຸດ, ຄວາມບົກຜ່ອງຂອງຮ່າງກາຍບາງຊະນິດຈະ ປະກົດອອກແຕ່ເພດຊາຍ ເຊັ່ົນ ຫົວລູ້ານ, ກຸ່ມ ເລອດ (Blood Type) ເລອດຂອງຄົນປະກອບດູ້ວຍອັງຕແຊນ (Antigen)ເ ຊິ່ືງສູ້າງອັງຕໂບດ (Antibody) ບາງປະເພດເຂົຶ້າກັນບໍ່ໄດູ້, ໝ່ເລອດນຖ່າຍທອດທາງກາມະພັນ. ສະນັຶ້ນ, ການກວດເລອດຈື່ງມປະ ໂຫຍດໃນການ ກວດກາຫາຄວາມເປັນພໍ່ ແລະ ລກໄດູ້. ນັກຈິດຕະວິທະຍາໄດູ້ຖົກຖຽງກັນເຖິງເລ່ືອງສະຕິປັນຍາ, ກາມະພັນບໍ່ໄດູ້ກ່ຽວພັນກັບ ເລື່ອງ ສະຕິປັນຍາ, ຫາກຂ້ຶນຢູ່ກບັ ສະພາບແວດລູ້ອມວ່າເດັກຈະໂງ່ ຫ ສະຫາດ, ແຕ່ຈາກການວິໄຈ ບໍ່ສາມາດແຍກກັນ ໄດູ້ວ່າອັນໃດມ ຄວາມສໍາຄັນກວາ່ ກນັ . ຄ. ພະຍາດທໄື່ ດຮູ້ ັບຈາກການຖາ່ ຍທອດກໍາມະພັນ ພະຍາດໝາກເຫອງ ຕັບ, ມັກໃຫຍ່ເປັນໂລກທື່ສາມາດຖ່າຍທອດໄປຍັງລກ ໂດຍຈະສັງເກດເຫັນເດກັ ເຫອງ ລົງ ແລະ ທູ້ອງໃຫຍ່ຂ້ຶນ. ປັນຍາອ່ອນ ຜົນຈາກການຂາດທາດໄທລອຍຮອກໂມນແຕ່ກາເນດ,ສາຍເຫດທ່ືສໍາຄັນ ແມນ່ ເກດຈາກຍນິ ຜິດປກົ ກະຕິ ຈາກພໍຮ່ ວ່ ມກັນໃນຕົວເດັກ, ເຮດັ ໃຫເູ້ ດກັ ຂາດໄທລອຍຮອກໂມນ ເມື່ອທໍາອິດເດັກ ປົກກະຕິດ, ຕໍ່ໄປຈະສັງເກດເຫັນເດັກບໍ່ສງຂນ້ຶ , ແຂນ ແລະ ຂາສັຶ້ນ, ລຶ້ນໃຫຍ່ຄັບປາກ, ເຫອງຊດ, ດັງແໜບ, ໜັງ ຍານຖູ້າບໍ່ຮັກສາພາຍໃນໜ່ືງປີເດັກຈະເປັນປນັ ຍາອ່ອນ. ພະຍາດກູ້າມເນອຶ້ ອ່ອນແຫວມອາການເປັນມາແຕ່ເກດເຮາົ ຈະພົບເຫນັ ໃນເດັກທື່ມອາຍຸບໍ່ຮອດເດອນ, ມອາການຄາູ້ ຍຄ ເປັນອາມະພາດເຮົາຈະສັງເກດເຫັນໄດູ້ວ່າ, ເວລາຢູ່ໃນ ທູ້ອງຈະດິ້ຶນໜູ້ອຍ, ແຂນຂາບໍ່ເຄ່ືອນໄຫວ, ເວລາເຮົາຈັບເບິື່ງເນ້ຶອຕົວແຫວ, ຮູ້ອງສຽງຄ່ອຍໆ, ໄລຍະຕົຶ້ນຈະເປັນ ອາໍ ມະພາດ, ດົນໄປເດກັ ຈະຫນັ ໃຈລາບາກ ຈນົ ເຖິງຂ້ນັຶ ເສຍຊວດິ . ກິດຈະກໍາ ສົນທະນາ ອດິ ທິພນົ ຂອງກໍາມະພັນ ອຸປະກອນ ວິດໂອ ຫ ບດົ ສະເຕ ກ່ຽວກັບການຈະເລິນເຕບໂຕຂອງເດັກ ວທິ ດາໍ ເນນກິດຈະກາໍ ຄຕຶງັ້ ຄໍາຖາມເພອື່ ລະດມົ ສະໜອງໜດົ ຫູ້ອງ ຄາຖາມ 1 ກໍາມະພນັ ໜາຍເຖງິ ຫຍງັ ? + ໃຫູອ້ າສາສະມັກຕອບເປນັ ບຸກຄົນ ປະມານ 3-4 ຄົນ. + ໃຫ້ນູ ັກຮຽນເບື່ງິ ວດິ ໂອ ຫ ບດົ ສະເຕ, ຫັງຈາກນນ້ັຶ ຈັດກຸ່ມນກັ ຮຽນສົນທະນາກນັ . ຫງັ ຈາກ ຕາງໜາູ້ ກມຸ່ ລາຍງານ. ສະຫຸບ ຄສະຫຸບຄໍາຕອບຂອງນກັ ຮຽນ. 22

ປະເມນ ສັງເກດການຕອບຄາໍ ຖາມຂອງນກັ ຮຽນ, ສັງເກດການລາຍງານຂອງແຕ່ລະກ່ມຸ Article I. 2. ອິດທພິ ນົ ຂອງຄອບຄວົ ຕກ່ໍ ານດແລຂອງລກ ກ. ຄອບຄວົ ອບົ ອນຸ່ ຄອບຄົວທ່ືອົບອຸ່ນໝາຍເຖິງ ຄອບຄົວທື່ປະກອບດູ້ວຍພໍ່ທື່ຮັກໄຄ່ປອງດອງກັນທື່ເຂົຶ້າໃຈຄວາມຕູ້ອງການ ຂອງລກເປັນເພ່ືອນຄ່ຄິດ ແລະ ເປັນທ່ືເປິກສາຂອງລກໄດູ້, ຄອບຄົວທ່ືຢູ່ດມສຸກຄອບຄົວທມສະມາຊິກສົມດນກບັ ລາຍໄດູ້ທ່ືມໃນຄອບຄົວ, ພໍ່ແມ່ຕູ້ອງຢູ່ໃກູ້ຊິດ, ບົວລະບັດຮັກສາ ແລະ ລູ້ຽງດລກໃຫູ້ມສຸຂະພາບແຂງແຮງ, ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວມຄວາມຮັກແພງປອງດອງເບິ່ືງແຍງຊ່ວຍເຫອກັນ, ທຸກຄົນໄດູ້ຮັບການສກສາ ແລະ ມທ່ືຢູ່ ອາໄສໜັຶ້ນຄງົ . ຮບທ 3: ຄອບຄົວອບົ ອນຸ່ + ຜນົ ສະທອູ້ ນຕຄໍ່ ນຸ ນະພາບຊວດິ ຂອງຄອບຄວົ ການເພມື່ ຈານວນຄົນໃນຄອບຄົວຄການເກດລກມຜົນກະທບົ ຕຄ່ໍ ອບຄວົ ໃນດູ້ານເສດຖະກດິ . ຕວົ ຢາູ່ ງ: ຄອບຄວົ ໃດມລກຫາຍຄົນມລາຍຮັບພຽງພສໍ າມາດລຽູ້ ງລກໄດູຖ້ ວາ່ ເປັນການດ ແຕ່ຖາູ້ ຫາກວາ່ ຄອບຄົວໃດ ມລກຫາຍຄົນແຕ່ລາຍຮັບບພໍ່ ຽງພໍໃນການລູ້ຽງດກໍຈະເຮັດໃຫູຄ້ ອບຄົວພົບຄວາມຫຍຸູ້ງຍາກ. ລກມັກຈະເກດບັນຫາ ຕ່າງໆຕາມມາ ເຊັົ່ນ ການສກສາ, ອາຫານການກິນ, ທື່ພັກພາອາໄສ, ຢາປົວພະຍາດ ແລະ ສິື່ງເສບຕິດເຊິື່ງມຜົນ ກະທົບອນັ ຮູາ້ ຍແຮງຕໍເ່ ດັກ, ຄອບຄວົ ແລະ ປະເທດຊາດ. ຂ. ພໍ່ແມ່ຈະຕ້ອູ ງເປນັ ຜເູ້ ຂ້ຶົາໃຈຄວາມຕອູ້ ງການຂອງລກ ຄວາມຕູ້ອງການຂອງເດັກມການຜັນປູ່ຽນໄປຕາມໄວອາຍຸ, ພໍ່ແມ່ຈະຕູ້ອງນກເຖິງຄວາມຕູ້ອງກາທາງ ຮ່າງກາຍ, ທາງຈິດໃຈ, ທາງອາລົມສັງຄົມ ແລະ ສະຕິປັນຍາ. ພໍ່ແມ່ຈະຕູ້ອງເປັນຜູ້ມບົດບາດສາໍ ຄັນຫາຍໃນການສະ ໜອງຄວາມຕູ້ອງການຂອງເດັກໃນທຸກໆ ດູ້ານ ຄອບຄົວທື່ພໍ່ແມ່, ເຂົ້ຶາໃຈຄວາມຕູ້ອງການຂອງລກຈ່ືງຈະເປັນ ຄອບຄົວທໃື່ ຫູ້ຄວາມອບົ ອນຸ່ ແກລ່ ກ ແລະ ລກບ່ໍຕູ້ອງອອກໄປຊອກສະແຫວງຫາຄວາມອົບອ່ນຸ ຈາກບ່ອນອື່ນໆ ຄ. ພແ່ໍ ມຈ່ ະຕອູ້ ງເປັນເພືອ່ ນຄ່ຄິດ ແລະ ເປນັ ທ່ືປກສາຂອງລກໄດູ້ 23

ເມ່ືອລກມບັນຫາທື່ຢາກຈະຫາຄວາມຊ່ວຍເຫອລກຄວນຈະຮູ້ວ່າຕນົ ເອງສາມາດຫັນໜູ້າ ໄປເປິກສາກັບພໍ່ ຫ ແມ່ຂອງຕົນໄດູ້.ພໍ່ແມ່ຄວນຈະກະທໍາຕົນເປັນບຸກຄົນທ່ືລກໄວູ້ວາງໃຈໄດູ້ຫາຍທ່ືສຸດ, ໃນຄອບຄົວທ່ືອົບອຸ່ນເດັກຈະ ຮູສ້ ກດວ່າບໍມ່ ໃຜຈະໃຫຄູ້ ວາມຮກັ ແລະ ໃຫອູ້ ະໄພແກ່ເຂາົ ໄດູ້ ໃນທກຸ ເລ່ືອງເໝອນກັບພ່ໍແມ່ຂອງຕົນ, ຖູ້າພໍ່ແມ່ເປັນ ທ່ືເພິງ່ື ຂອງລກເຊ່ນັົ ນຶ້ ລກກໍຈະບໄ່ໍ ປເພື່ງິ ຄວາມ ຊ່ວຍເຫອຈາກເພອ່ື ນ ຫ ບຸກຄົນອ່ືນ + ຜນົ ສະທູ້ອນຂອງຄອບຄວົ ທແື່ ຕກແຍກຕກໍ່ ບັ ການພດັ ທະນາພດຕກິ າໍ ຂອງເດກັ . ກ. ຄອບຄວົ ທພ່ື ໍ່, ແມຢ່ າູ່ ຮາູ້ ງກັນ ການຢູ່າຮູ້າງຂອງພ່ໍ ແລະ ແມ່ນັບວ່າເປັນຜົນຮູ້າຍຕໍ່ພັດທະນາການທາງດູ້ານຈິດໃຈຈະເກດຄວາມກັງວົນບໍ່ ໜັຶ້ນໃຈຕໍ່ຕົນເອງ, ບໍ່ຢາກຢູ່ເຮອນ, ມັກໄປຫິ້ຶນກັບໝ່ເພ່ືອນຫາຍກວ່າ, ບາງຄົນກໍຈະເກັບຕົວໂສກເສົຶ້າ, ບາງຄົນກໍ ກາຍເປັນເດກັ ຂຶດ້ ້ຶ, ໂຫດຮ້າູ ຍ, ມກັ ເກາະຜິດກບັ ຜ້ອູ ່ືນໆ. ນອກຈາກນຶັ້ນເດັກຈະເປນັ ຄນົ ບ່ໍໜັ້ຶນຄົງບໍ່ຮັກໃຜຢູ່າງຈິງໃຈ ແລະ ກບໍ ຄ່ໍ ິດວ່າໃຜຈະຮກັ ເຂາົ ຈງິ ແທູ້, ທັງນຶເ້ ພາະເດກັ ບໍເ່ ຄຍເຫນັ ໃຜເປັນແບບຢ່າູ ງທ່ືດມາຕ້ຶັງແຕ່ນູ້ອຍນ້ນຶັ ເອງ. ຮບທ 4: ຄອບຄົວມບັນຫາ ຂ. ຄອບຄວົ ທື່ພ່ແໍ ມມ່ ັກຜດິ ຖຽງກັນ ຄອບຄົວທ ່ືພໍ່ແມ່ຜິດຖຽງກັນເປັນປະຈ ານັຶ້ນຈະເຮັດໃຫູ້ເດັກມ ຄວາມວິຕົກກັງວົນສ ງ ເດັກໃນຄອ ບ ຄົວ ບໍ່ ເຂົ້ຶາໃຈວ່າພໍ່ແມ່ຜິດຖຽງກັນແລູ້ວກໍອາດຈະດຕ່ໍກັນໄດູ້ ແລະ ຈະເວຶ້ົາລົມກັນເໝອນປົກກະຕິ, ໃນຄວາມເຂົຶາ້ ໃຈຂອງ ເດັກໂດຍສະເພາະເດັກນູ້ອຍນ້ັຶນຈະຄິດວາ່ ນຄຶ້ ເຫດການທື່ບໍສ່ າມາດທົນທານໄດູ້ ແລະ ເດກັ ນ້ອູ ຍບາງຄົນມັກຄິດວ່າຕົນ ເອງຄ ສາເຫດຂອງການຜິດຖຽງກນັ ຂອງຜ້ໃູ ຫຍ່. + ທ່າທບໍ່ເໝາະສົມໃນການອົບຮມົ ລຽູ້ ງດເດກັ ຈາກການສກສາວິໄຈຂອງນັກຈິດຕະວິທະຍາຫາຍທ່ານ ເຮົາສາມາດສັງລວມທ່າທທ່ືບໍ່ ເໝາະສົມໃນການ ອບົ ຮມົ ລູ້ຽງດເດກັ ຂອງພແໍ່ ມໃ່ ນຫາຍໆ ລັກສະນະດົງ່ັ ຕໄໍ່ ປນຶ້: 24

ທ່າທເຄັງົ່ ຄດັ , ຄວບຄມຸ ບງັ ຄັບຮຽກຮູ້ອງເອາົ ແຕ່ໃຈ. ທາ່ ທປະຕິເສດບໍຍ່ ອມຮບັ , ບຕ່ໍ ູ້ອງການ ທາ່ ທບໍ່ບັງຄັບ ຕາມໃຈຈນົ ເກນຂອບເຂດ ທາ່ ທປກົ ປ້ອງ, ຖະນຸຖະໜອມຈນົ ເກນໄປ. ບຸກຄະລກິ ກະພາບມັກເພງື່ ພາຄົນ 1 ທ່າທເຄົັງ່ ຄດັ ,ຄວບຄມຸ ບັງຄັບຮຽກຮອູ້ ງເອາົ ອນ່ື ແຕໃ່ ຈ ທ່າທປົກປອ້ ງ,ຖະນຖຸ ະໝ 4 ບກຸ ຄະລກິ ກະພາບອ່ອນແອບກຸ ຄະລິກະ ພາບແຂງກະດາູ້ ງກກໍ່ ວນ ອມຈົນເກນໄປ. 2 ທາ່ ທປະຕິເສດບ່ໍຍອມຮັບ, ບໍ່ ຕູ້ອງການ ບຸກຄະລິກກະພາບເອາົ ແຕ່ໃຈ ເດກັ ຖກປະຖມ້ຶ , ຕ່ໍ ຕ້ ານສັ ງຄົ ມ 3 ທາ່ ທບບ່ໍ ງັ ຄບັ ຕາມໃຈຈນົ ເກນຂອບເຂດ Article II. + ທາ່ ທການອບົ ຮມົ ລຽູ້ ງດເດກັ ທເື່ ໝາະສົມ ກ. ບັນຍາກາດໃນຄອບຄວົ ແບບປະຊາທປິ ະໄຕເປນັ ສງ່ືິ ທຄ່ື ວນສງົ່ ເສມ ພໍ່ທ່ືສູ້າງບັນຍາກາດໃນຄອບຄົວຄມຄວາມຮັບຜິດຊອບຮ່ວມກັນກັບໂຮງຮຽນໃນການລູ້ຽງ ດເດັກ ການຕັດສິນໃຈໃນຄອບຄົວເກດຄວາມເຫັນດເຫັນຊອບຂອງສະມາຊິກທຸກໆຄນົ ໃນຄອບຄົວ ໄດູ້ມໂອກາດສະແດງ ຄວາມຄິດເຫນັ ແລະໄດູໃ້ ຊູ້ຄວາມສາມາດຂອງຕົນຢູ່າງເຕມັ ສວ່ ນວິທການນ້ຶຈະເປັນແນວທາງ ທຈ່ື ະໃຫູ້ເດກັ ມຫົວຄິດ ປະດິດສູ້າງໃນເບ້ຶອງຕົ້ຶນ ແລະ ມຄວາມໝ້ຶັນໃຈຕ່ໍ ຕົນເອງ. ຮບທ 5 : ເດັກມການລູ້ຽງດທ່ືດ 25

ຂ. ຫກລຽູ້ ງການລງົ ໂທດເດກັ ດວູ້ ຍຄວາມຮນຸ ແຮງຫນັ ມາໃຊກູ້ ດົ ລະບຽບແທນ ການລົງໂທດຢູ່າງຮຸນແຮງແລະໃຊູ້ລະບຽບວິໄນຢູ່າງເຄັ່ົງຄັດເປັນວິທການທື່ພໍ່ແມ່ຫຜູ້ ລູ້ຽງດເດັກບໍ່ຄວນໃຊູ້ ຫ ໃຊໜູ້ ອູ້ ຍທສ່ື ດຸ , ວິທການທ່ດື ແລະ ໄດຜູ້ ນົ ຄການໃຫກູ້ ານສງົ່ ເສມແຮງໃຈໃນທາງບວກເຊົນ່ັ ໃຊກູ້ ານໃຫູລ້ າງວັນ ດູ້ວຍຄໍາເວຶ້ົາຊມົ ເຊຍ ຫ ການໃຫ້ສູ ງ່ິື ຂອງທ່ເື ດັກຕູ້ອງການ ແລະ ອ່ນື ໆ... ຮບທ 6: ເດັກຖກລົງໂທດ ຈົງ່ ຫິຶກ້ ລ່ຽງການລົງໂທດເດັກດູ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງ ວທິ ການຕຶ້ງັ ກົດລະບຽບ. • ຖາູ້ ເປັນໄປໄດ້ຄູ ວນໃຊປູ້ ະໂຫຍກສນັ້ຶ ໆໃນການຕງຶ້ັ ກົດລະບຽບເປນັ ປະໂຫຍກທສ່ື ະແດງ ໃນທາງ ບວກ ແລະ ໃຫູ້ຈື່ໄດູງ້ ່າຍ. ຖກ ຜິດ ເຮັດບດົ ເຝິກຫດັ ແລວູ້ ຈ່ງື ເບງື່ິ ໂທລະພາບ ຖູ້າລກເຮັດບດົ ເຝິກຫດັ ບແໍ່ ລວູ້ ຈະບ່ໍໃຫ້ເູ ບ່ືິງໂທລະພາບ ລ້າູ ງມກ່ອນກິນເຂົ້ຶາ ລກຈະກນິ ເຂ້າົຶ ບໍ່ໄດູ້ຖ້າູ ຍັງບໍລ່ າູ້ ງມເສຍກ່ອນ ຖູ້າລກເຂາ້ົຶ ນອນແຕຫ່ ົວຄາໍ ຈະໄດ້ຟູ ງັ ນທິ ານ ຖູ້າລກບໍ່ເຂົາ້ຶ ນອນແຕ່ຫົວຄ່ໍາຈະບໍໄ່ ດູ້ຟັງນິທານ ຖາູ້ ລກຢາກກນິ ຂອງຫວານຈະຕອູ້ ງກິນເຂ້ົຶາ ຍງັ ກິນຂອງຫວານບ່ໍໄດູ້ຖາູ້ ລກບ່ກໍ ນິ ເຂົ້ຶາໃຫ້ໝູ ດົ ໃນມ. ໃຫ້ໝູ ດົ ສາກອ່ ນ ຄ. ພແໍ່ ມ່ຈະຕອູ້ ງໃຫ້ຄູ ວາມຍຸດຕິທາໍ ລະຫວາ່ ງອາູ້ ຍ, ເອ້ຶອຍ, ນູອ້ ງ ການໃຫ້ຄູ ວາມຮັກແລະຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ລກນັຶ້ນພໍແ່ ມຈ່ ະຕູ້ອງພະຍາຍາມຢູ່າໃຫມູ້ ການຮັກຫງັ ຊັງບ່ຽງເພາະຈະ ເປັນສາເຫດຂອງການອິດສາກັນລະຫວ່າງອູ້າຍ, ເອຶ້ອຍ, ນູ້ອງເຊ່ືງຈະພັດທະນາຂຶ້ນໄປເປັນຄົນມນິໃສອິດສາໝ່ມັກ ເອາົ ຊະນະຊງດຊງເດົັ່ນ, ຕາມປກົ ກະຕນິ ນຶ້ັ ການອິດສາອູ້າຍ, ເອຶ້ອຍ, ນູ້ອງເປັນປະກົດການຕາມທາມະຊາດທື່ເກດຂຶ້ນ ຢູ່ແລູ້ວເຊົ່ັນ ລກຜູ້ໃຫຍ່ເຊືິ່ງເຄຍເປັນຈຸດລວມຂອງຄວາມຮັກຄວາມສົນໃຈຂອງພ່ໍ ແລະ ແມ່,ຖູ້າຢູ່ໃນຄອບຄົວໃຫຍ່ ກໍຍິ່ືງເປັນສນລວມຄວາມຮັກຂອງປູ່, ຍ່າ, ຕາຍາຍ ແລະ ຍາດຕິພ່ືນ້ອູ ງອກ. ແຕ່ເມື່ອມນູ້ອງຄົນໃໝ່ເກດຂ້ຶນໃຜໆ ກໍ ຫັນໄປຊ່ືນຊົມກັບເດັກຄົນໃໝ່ເຊິື່ງເປັນທໍາມະດາທື່ເດັກຄົນໃຫຍ່ຈະເກດຄວາມຮູ້ສກວ່າຕົນຖກປະຖ້ຶມ , ເດັກຄົນ 26

ໃຫຍ່ກໍຍັງບໍ່ທັນເຂົ້ຶາໃຈວ່ານູ້ອງຍັງນູ້ອຍຊ່ວຍຕົນເອງຈ່ືງຕູ້ອງມຄົນເບິື່ງແຍງ, ໃກູ້ຊິດ, ໃຫູ້ກິນນົມ, ອາບນໍ້າ, ນຸ່ງ ເຄືອ່ ງ...ບໍ່ສະນ້ຶນັ , ທາ່ ທຂອງພໍ່ ແລະ ຜູ້ໃຫຍ່ທ່ປື ະຕິບັດຕເໍ່ ດັກຄົນໃຫຍຈ່ ່ງື ເປນັ ສ່ືິງສາຄັນແລະຄວາມລະມັດລະວັງໃຫູ້ ຫາຍພໍ່ຄວນໃຫູ້ລກຄົນໃຫຍມ່ ສ່ວນຮ່ວມໃນການລູ້ຽງດແລະເບິື່ງແຍງເຊັົ່ນໃຫູ້ຊ່ວຍເອາົ ຜູ້າອູ້ອມເອົາເຕຶົ້ານົມ, ຊ່ວຍ ນງົັ່ ຫຶິ້ນກບັ ນູ້ອງ ແລະ ອືນ່ ໆ... ຮບທ 7 : ຄວນໃຫູ້ຄວາມຢດຸ ຕທິ ໍາແກ່ເດັກ ງ. ພໍ່ແມ່ຈະຕ້ອູ ງເປັນແບບຢາູ່ ງທດ່ື ຕໍລ່ ກ ພໍ່ແມ່ຍັງເຮັດໜູ້າທື່ເປັນຕົວຢູ່າງໃຫູ້ແກ່ລກຂອງຕົນເຖິງວ່າເດັກຈະສະແຫວງຫາຄວາມເປັນ ອິດສະຫະກໍຕາມ ເດັກເພດຊາຍຈະຮຽນຮູ້ບົດບາດທາງເພດຈາກພໍ່ ແລະ ແມ່ຈະຮບັ ເອາົ ທັດສະນະຄະຕິຂອງພໍ່ຕໍ່ຄອບຄົວ ເຊ່ັົນ ການໃຊູ້ ຈ່າຍ. ການປະຕິບັດຕໍ່ຄອບຄົວ, ຕໍ່ພໍ່ແມ່ ແລະ ພື່ນູ້ອງ, ເດັກຍິງກໍເຊັົ່ນດຽວກັນ. ຈະຮຽນເອົາບົດບາດທາງເພດຂອງ ຕົນ. ນອກຈາກນແ້ຶ ລວູ້ ໃນຊວດິ ປະຈາວັນ ພ່ໍຈະເປນັ ຜູມ້ ອດິ ທພິ ົນຫາຍທື່ສຸດໃນການເປັນຕົວແບບການສະແດງອອກ ທາງພດຕິກໍາຫາຍໆດູ້ານ ສໍາລັບລກຈະຮັບເອົາພດຕິກໍາໂດຍສະເພາະດູ້ານການສະແດງອອກທາງກິລິຍາ ,ອາການ ຕ່າງໆແລະ ການສະແດງອາລົມອອກ ມາໂດຍບ່ຮໍ ູ້ສກຕວົ . 3. ອດິ ທພິ ນົ ຂອງສງັ ຄມົ ແລະສງືິ່ ແວດລອູ້ ມ ສັງຄົມໝາຍເຖິງ ກຸ່ມຄົນຈານວນຫວງຫາຍເຊິື່ງໄດູ້ອາໃສຢູ່ໃນອານາເຂດດຽວກັນຢູ່າງຖາວອນ ແລະ ມຄວາມ ສົນໃຈຄູ້າຍຄກັນ, ມການພົວພັນເຊິ່ືງກັນ ແລະ ກັນ.ສິ່ືງແວດລູ້ອມໝາຍເຖິງສິ່ືງທື່ຢູ່ຮອບຕົວຂອງຄົນ ທ່ືມາ ກ່ຽວຂູ້ອງກັບຄົນເຮັດໃຫູ້ຄົນມການ ກະທໍາຕ່າງໆໄດູ້. ສິື່ງເຫ່ົານ້ັຶນຈະເປັນຄນົ , ສັດ, ວັດຖຸສິື່ງຂອງ, ສະຖານທ່ືໆ ສື່ິງ ເຫົ່ານຶ້ອາດເວົຶາ້ ໄດູ້ວາ່ ເປນັ ສືິ່ງຊກັ ຈງທມ່ື ອິດທິພົນຕໍ່ກັບການພັດທະນາຂອງມະນຸດ. ສິື່ງແວດລູ້ອມນຶ້ຍັງມອິດທິພນົ ຕໍ່ ລກທື່ຢູ່ໃນທູ້ອງຖູ້າຫາກມານດາໄດູ້ຮັບການກະທົບກະເທອນເຊັ່ົນມອຸບັດເຫດ, ຕົກºò©êò²ö-¢º¤¦ö¤£´ö Áì½ ສື່ິ¤Á¸©ìºÉ ´ªÒÀ©ñ¡µÃøÈ -êºÉ ¤.ໃຈແຮງ,ອອກກາໍ ລງັ ກາຍຫາຍ,ຂາດອາຫານ, ຄວນັ ຢາສບ,ອາກາດເປນັ ພິດຈະເຮັດ ໃຫູ້ເດກັ ມການພດັ ທະນາບ່ໍປົກກະຕິແລະ ກໍພາໃຫູ້ເສຍບກຸ ຄະລກິ ກະພາບ ຫ ເຖງິ ແກຄ່ ວາມຕາຍ. 27

ກ. ອາຫານຂອງແມ່ ອາຫານເປັນສິ່ືງຈາເປັນຕົ້ຶນຕໍແກ່ການພັດທະນາການຂອງຄົນເວລາຖພາຄວນກິນອາຫານ ທື່ມຄຸນປະໂຫຍດ ຕກໍ່ ານຈະເລນເຕບໂຕເປັນຕນົຶ້ ຜັກຂຽວ, ຫົວມັນ, ຊນ້ຶ , ປາ, ໄຂ່, ໝາກໄມູ້...ແຕ່ອາຫານຕູອ້ ງສົດ, ສະອາດ, ສຸກດ. ຖ້າູ ຮັບປະທານອາຫານບ່ໍມຄຸນຄາ່ ຈະເຮດັ ໃຫເູ້ ດັກຈະເລນເຕບໂຕຊາູ້ . ການຂະຫຍາຍຕວົ ຜດິ ປກົ ກະຕິ, ເປັນພິການ... ຄວນຫກເວນ້ຶັ ການຮັບປະທານສານປງຸ ແຕ່ງອາຫານ ເຊ່ົັນ ແປງ້ ນວົ , ສຍູອ້ ມອາຫານ, ຂອງ ມນເມາົ ... ຮບທ 8 : ອາຫານ 3 ໝວດ ຂ. ສຸຂະພາບຂອງແມ່ ຖູ້າເຈັບປູ່ວຍຈະມຜົນກະທົບກະເທອນຕໍ່ການພັດທະນາການຂອງເດັກ, ຖູ້າໄດູ້ຮັບເຊ້ຶອ ໂລກກໍຈະມຜົນ ກະທົບຕໍ່ພັດທະນາການຂອງເດັກ, ເດັກອາດຈະມອະໄວຍະວະບໍສ່ ົມບນ,ການຮັບ ປະທານຢາປ້ອງກັນໂລກກໍສົ່ງຜນົ ກະທບົ ໃຫແູ້ ກ່ການພັດທະນາຂອງເດກັ ເຊ່ັົນດຽວກນັ , ຖາູ້ ມ ຄວາມຈາເປນັ ຈະຕູ້ອງກິນຢາຄວນໄປເປິກສາແພດ. • ການໄປຫາແພດກວດລະຫວາ່ ງຖພາ (ການຝາກທອູ້ ງ) ຜູ້ຍິງມລກ (ຖພາ) ຕູ້ອງໄດູ້ໄປຝາກທູ້ອງຢູ່ໂຮງໝເພ່ືອກວດສຸຂະພາບເປັນໄລຍະໆ, ກ່ອນອອກລກ (ເກດ ລກ) ຄວນປກສາຫາລເຖິງບັນຫາຕ່າງໆ. ຜ້ຍູ ິງມລກະ ວທິ ມລກ ທືສ່ ົມບນແຂງແຮງ. Article III. + ອິດທພິ ນົ ຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ສງືິ່ ແວດລອູ້ ມຕກໍ່ ານພດັ ທະນາຈະໄດຮູ້ ຽນຮຫູ້ າຍຢາູ່ ງ ກຽ່ ວກບັ ວທິ ການປອ້ ງກບນັ ຫາຕາ່ ງໆ ແລະ ນາໆ ການຂອງເດກັ ກ. ອາຫານ ອາຫານເປັນສິື່ງຈາເປັນທ່ືສຸດເພາະເປັນພ້ຶນຖານແຫ່ງຄຸນນະພາບຊວິດ,ຄົນເຮົາຈະເລນເຕບໂຕ, ມ ສຸຂະພາບແຂງແຮງ,ມສະຕິ,ປນັ ຍາຍອູ້ ນໄດູ້ກິນອາຫານພຽງພເໍ ດັກຕູ້ອງການອາຫານ ຕງັຶ້ ແຕຢ່ ໃູ່ ນທູ້ອງຕະຫອດຮອດ ມ້ຶສຸດທູ້າຍຂອງຊວິດ.ໃນໄວອະນຸບານແລະໄດູ້ເຂົ້ຶາຮຽນຊັ້ຶນປະຖົມ ເປັນໄວທື່ຕູ້ອງການສານອາຫານຢູ່າງຫວງຫາຍ 28

ເນື່ອງຈາກວ່າຮ່າງກາຍກໍາລັງຈະເລນເຕບໃຫຍ່ຢູ່າງວ່ອງໄວແລະ ມການເຄື່ອນໄຫວຈື່ງເປັນສາເຫດເສຍພະລັງງານ , ສະນຶັ້ນ, ພໍ່ແມ່ຄວນໃຫູ້ ເດັກໄດກູ້ ິນອາຫານຢ່າູ ງພຽງພໍ. ຂ. ອບຸ ັດເຫດຕາ່ ງໆ ອຸບັດເຫດໄດູ້ທາລາຍຊວິດຂອງເດັກເປັນຈານວນຫວງຫາຍ ເຊັ່ົນ ການຫິ້ຶນປືນ ຫິຶ້ນນຶ້າ, ລົດຕໍາ, ລົຶ້ມ, ຕົກເຮອນ...ຈະເຮັດໃຫູ້ເດັກພິການ ແລະ ເສຍຊວິດໄດູ້ພູ້ອມນ້ຶມັນກໍຂຶ້ນກັບການ ທໍາງານຂອງຕ່ອມບໍ່ມທ່ໍ (ຕອນ ປູ່ອຍໃນ), ຖູ້າວ່າຕ່ອມບໍ່ມທໍ່ເຮັດວຽກງານບໍ່ປົກກະຕິຈະເຮັດໃຫູ້ເດັກຈະເລນເຕບໂຕຊູ້າ ຫ ອາດຈະພິການກໍເປັນ ໄດ.ູ້ ຄ. ເສດຖະກິດຄອບຄົວ ຖາູ້ ເດັກກາເນດໃນຄອບຄົວທມ່ື ຖານະເສດຖະກິດດກໍຈະມໂອກາດພັດທະນາໄດູ້ດກວາ່ ເດັກກາເນດໃນ ຄອບຄົວທມ່ື ເສດຖະກິດຕໍ່າ. ຕວົ ຢູ່າງ ເດກັ ທືເ່ ກດໃນຄອບຄົວທມື່ ເສດຖະກິດດເຂາົ ຈະພູອ້ ມທກຸ ຢູາ່ ງເຊ່ົັນ ເຄືອ່ ງຫນຶ້ິ , ອຸປະກອນການ ຮຽນ, ມເງ່ືອນໄຂໄດຮູ້ ຽນດຈະເຮດັ ໃຫ້ເູ ດັກສມົ ບນມການພັດທະນາຢູ່າງເຕັມສວ່ ນ. ງ. ການລ້ຽູ ງດ ການລູ້ຽງດເບິ່ືງແຍງຂອງບິດາມານດາມຄວາມສາຄັນຫາຍເພາະເດັກທຸກຄົນຕູ້ອງການຄວາມຮັກ ແລະ ການເອົາໃຈໃສ່ຖູ້າຄອບຄົວບໍ່ມວິທການອັນດໃນການດແລເບິ່ືງແຍງລກຈະເຮັດ ໃຫູ້ເດັກເຕບໂຕໄປໃນທາງບໍ່ ຖກຕູ້ອງນອກຈາກເຮດັ ໃຫເູ້ ດກັ ມການຈະເລນເຕບໂຕຢາູ່ ງໄວວາແລ້ວູ ດາູ້ ນຄວາມສະຫາດ, ສະຕປິ ັນຍາຫວັງ, ຄວາມ ຕູ້ອງການຜົນສໍາເລັດ, ຕະຫອດຮອດການປະພດຕົນເອງໃຫູ້ເປັນທ່ືຍອມຮັບແກ່ຄົນອື່ນ. ກໍໄດູ້ມການພັດທະນາມາ ຈາກ ແບບແຜນ ແລະ ວທິ ການລູ້ຽງດ. ຕວົ ຢູາ່ ງ: ເດກັ ທ່ືໄດຮູ້ ບັ ການສກສາອບົ ຮມົ ລຽູ້ ງດເປັນຢ່າູ ງດຈະມຄວາມສະຫາດ, ມຄຸນສົມບັດດ, ຮູ້ຈັກ ນັບຖຜູ້ສງອາຍຸເຊັ່ົນຮູ້ຖາມສະບາຍດ, ຮູ້ຂອບໃຈ, ລາກ່ອນ ...ໂດຍສະເພາະຢູ່ໃນສໍ່າອາຍຸອະນະບານຫາໄວເຂົາຶ້ ຮຽນ ໃນຊນັ້ຶ ປະຖມົ . ຈ. ເຈດຕະຄະຕິຂອງແມ່ ຖູ້າຄອບຄົວຍັງບໍ່ພູ້ອມທື່ຈະມລກແຕ່ໄດູ້ລກຈະເຮັດໃຫູ້ພໍ່ແລະແມ່ມເຈດຄະຕິໃນທາງລົບຕໍ່ເດັກ ຫ ເດັກ ເກດໃນຄອບຄວົ ທມື່ ບັນຫາມັກຈະຖຶ້ິມໂທດໃຫເູ້ ດັກວາ່ ເດັກເປັນຜູ້ກະທາໍ ໃຫູເ້ ປັນເຊັົ່ນນ້ັຶນ ເດັກກໍຈະບໍ່ມຄວາມສຸກ, ແມ່ແມນ່ ຜ້ທູ ມື່ ຄວາມສໍາຄັນເປນັ ຢາູ່ ງຍືງ່ິ ຕໍເ່ ດກັ ຂອງຕົນ. ແບບແຜນ ແລະ ວທິ ການທາງຊວດິ ສ່ວນຫາຍສາມາເປັນຜູ້ ແນະນໍາບອກສອນຖູາ້ ແມ່ມຄວາມສົນໃຈ, ມຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່, ມຄວາມເປັນຫ່ວງເປັນໃຍລກກໍຈະມຄວາມຮູ້ສກທ່ື ດຕແໍ່ ມ່ ແລະ ຄນົ ອອູ້ ມຂູ້າງ... ສ. ສ່ມື ວນຊົນ ສື່ມວນຊົນກໍມຄວາມສາຄັນຢູ່າງຫວງຫາຍຕໍ່ການພັດທະນາການຂອງເດັກເຊັົ່ນເດັກໄດູ້ຟງັ ວິທະຍຸ, ເບິ່ືງ ໂທລະພາບ...ສື່ມວນຊົນສ່ວນຫວງຫາຍຈະນໍາເອົາສະພາບເຫດການຕ່າງໆໃນ ສັງຄົມລວມທັງອັນບວກ ແລະລົບ 29

ເພື່ອສະທູ້ອນຄນເຖິງສັງຄົມ.ເມື່ອເດັກໄດູ້ສໍາພັດເດັກຈະຮຽນເອົາແບບຢູ່າງຫ ລອກແບບຈາກສິື່ງທື່ໄດູ້ສໍາພັດເພື່ອ ກໍານດົ ການກະທໍາຂອງຕນົ ລວມທັງສງ່ິື ທຕື່ ້ງັຶ ໜາູ້ ແລະ ບໍຕ່ ັຶ້ງໜ້າູ . ກດິ ຈະກາໍ ວິເຄາະເລ່ອື ງອິດທພິ ນົ ຂອງສັງຄົມແລະສ່ງືິ ແວດລູ້ອມຕໍພ່ ດັ ທະນາການເດັກ ອປຸ ະກອນ ເຈ້ຍູ ແຜ່ນໃຫຍ່, ເຝີດ ວທິ ດາໍ ເນນກດິ ຈະກາໍ ຄຕັງ້ຶ ຄາໍ ຖາມສົນທະນາກັບນັກຮຽນໝດົ ຫູ້ອງ ສງັ ຄມົ ແລະສ່ິືງແວດລູ້ອມມອດິ ທພິ ນົ ຕໍ່ພັດທະນາການຂອງເດກັ ຄແນວໃດ? ໃຫນູ້ ກັ ຮຽນອາສາສະມກັ ຕອບປະມາ 3- 4 ຄນົ . ໃຫນູ້ ັກຮຽນຄຶນ້ົ ຄວູ້າເປັນຄ່. ໃຫນູ້ ັກຮຽນຄ້ຶົນຄວາູ້ ສົນທະນາກັນເປນັ ຄ່ດົ່ງັ ຄໍາຖາມລຸ່ມນ້ຶ. ໃນເວລາແມ່ຍິງມລກ(ຖພາ) ຄວນຮັບປະທານອາຫານ ແລະ ຮັກສາສຸຂະພາບຄແນວໃດ? ໃຫູ້ເວົຶ້າຕາມ ເຫດການຕົວຈິງທ່ືເຄຍພົບເຫັນຜ່ານມາ.ສິ່ືງໃດແດ່ທ່ືມອິດທິພົນທາງສັງຄົມ ແລະ ສິ່ືງແວດລູ້ອມຕໍ່ການພັດທະນາ ການຂອງເດກັ ? ຈົງ່ ອະທບິ າຍແຕ່ລະຢາູ່ ງ.ໃຫ້ຕູ າງໜ້າູ ແຕ່ລະຄຕ່ ອບປະມານ 3-4 ຄ່. ສະຫບຸ ຄສະຫຸບຄນຄໍາຕອບນກັ ຮຽນ. ປະເມນ ສັງເກດການຮວ່ ມກິດຈະກາໍ ຂອງນັກຮຽນ, ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມຂອງນັກຮຽນ. ໃຈຄວາມ ກາໍ ມະພັນມຄວາມສໍາຄັນຊວ່ ຍໃຫເູ້ ຮົາຮູ້ໄດູ້ລັກສະນະທາງດ້າູ ນຮາ່ ງກາຍຂອງຄົນ ແລະ ມບດົ ບາດຄອບຄົວຕໍ່ການ ດແລລກ ແລະ ຍັງຊວ່ ຍໃຫກູ້ ານກໍານົດບດົ ບາດຂອງຄົນເຮາົ ຢາູ່ ງໃຫຍ່ຫວງເຊິງື່ ຖກັນວ່າແມ່ນລະບົບທື່ມຜົນສະທູ້ອນ ຕ່ກໍ ານພດັ ທະນາຂອງຄນົ . ຄາໍ ຖາມທາູ້ ຍບດົ 1. ກໍາມະພນັ ໝາຍເຖິງຫຍັງ? ຈງົ່ ອະທບິ າຍຂະບວນການຂອງກາໍ ມະພັນການເກດເປັນແຝດມຈັກກໍລະນ ? 2. ການເກດເປນັ ແຝດມຈກັ ກໍລະນ ? ຄກລໍ ະນໃດແດ່ ຈົ່ງອະທິບາຍ 3. ລັກສະນະຂອງຍນແບງ່ ອອກເປນັ ຈັກພວກ ? ຄພວກໃດແດ່ ? 4. ຈງ່ົ ອະທິບາຍຄວາມຜິດປົກກະຕທິ າງພັນທຸກາໍ ( ກໍາມະພນັ ) 5. ລັກສະນະທໄື່ ດຮູ້ ບັ ການຖາ່ ຍທອດຈາກກາໍ ມະພັນໄດແູ້ ກ່ລັກສະນະໃດແດ?່ ຈົງ່ ອະທບິ າຍແຕ່ລະລກັ ສະນະ 6. ພະຍາດທ່ໄື ດຮູ້ ັບການຖາ່ ຍທອດທາງດູາ້ ນກາໍ ມະພັນມພະຍາດຫຍງັ ແດ່ ? ຈງ່ົ ອະທບິ າຍ 7. ອິດທິພົນຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ສ່ງືິ ແວດລູ້ອມໝາຍເຖິງຫຍງັ ? 8. ຈົງ່ ອະທິບາຍອດິ ທພິ ົນຂອງສັງຄົມ ແລະ ສງ່ືິ ແວດລອູ້ ມຕເໍ່ ດັກຢູ່ໃນທ້ອູ ງ ແລະ ຕກ່ໍ ານພັດທະນາການຂອງ ເດັກ ? ວຽກມອບໝາຍ ໃຫນູ້ ັກຮຽນຂຽນບົດລາຍງານກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕາ່ ງທາງອດິ ທພິ ນົ ຂອງກາມະພັນ, ອດິ ທິພົນຂອງຄອບ ຄວົ ຕໍ່ການດແລລກ ແລະ ອດິ ທິພນົ ຂອງສັງຄົມ ແລະ ສິງື່ ແວດລູ້ອມ (ໃຫູ້ເວາ້ຶົ ຕາມຕວົ ຈິງທເ່ື ຄຍພົບເຫນັ ). 30

ບດົ ທ 4 ການພດັ ທະນາເອກະລກັ ຂອງບກຸ ຄນົ , ການສະເທອນໃຈ-ອາລມົ ຈດິ , ສງັ ຄມົ ແລະ ຈະລຍິ ະທໍາ 1. ການພດັ ທະນາເອກະລກັ ຂອງບກຸ ຄນົ • ຄວາມໝາຍເອກະລກັ ຂອງບກຸ ຄນົ ເອກະລັກຂອງຄົນ ໝາຍເຖິງແບບແຜນພດຕິກໍາທ່ືປະກອບຂ້ຶນເປັນຕົວຂອງບຸກຄົນເຊິື່ງປະກອບດູ້ວຍຄວາມ ຄິດ, ຄວາຮູ້ສກ, ຄ່ານິຍົມ, ຄວາມເຊ່ືອຖ, ທັດສະນະຄະຕິ ແລະ ພດຕິກໍາທັງໝົດທື່ດໍາເນນໄປຢູ່າງຕເໍ່ ນອື່ ງ ຈົນກາຍ ເປັນເອກະລັກສະນະສະເພາະຕົວຂອງແຕ່ລະຄົນ ເຊົ່ັນ ຮບຮ່າງການແຕ່ງກາຍ, ກິລິຍາ,ທ່າງທາງ, ສະຕິປັນຍາ, ຄວາ ສາມາດດາູ້ ນຕ່າງໆ... - ເອກະລກັ ຂອງບຸກຄນົ ແມ່ນການປະສົມປະສານ, ຄວາມຮບັ ຮູ້, ແນວຄິດໃນແຕ່ລະບນຶ້ັ ຂອງຊວິດ. - ປັດໃຈດູາ້ ນຄວາມຮບັ ຮູ້ເອຶ້ນວາ່ ຈດິ ສາໍ ນກຕກໍ່ ັບຕົນເອງ ແລະ ກໍແມນ່ ການພັດທະນາເອກະລັກນຶັນ້ ເອງ - ປັດໃຈດ້າູ ນອາລົມຈິດເອຶ້ນວ່າ ການເຄາົ ລບົ ຕຕໍ່ ນົ ແລະ ກແໍ ມ່ນວທິ ທຄ່ື ົນເຮົາຮູ້ສກຕກໍ່ ບັ ຕົນເອງເມອື່ ສມົ ທຽບໃສ່ກບັ ຄົນອ່ືນ. - ເອກະລັກຂອງບກຸ ຄນົ ທື່ກ່າວມານແ້ຶ ມນ່ ຄວາມເດດັ ດຽວ ແລະ ພ້ອູ ມດຽວກນັ ກປໍ ູ່ຽງແປງຢ່າູ ງໜັກແໜນູ້ ໃນ ເວລາສະຖານທື່ໃດກໍຕາມ ມັນຈະສາມາດບນັ ລະຍາຍໄດດູ້ ູ້ວຍຄໍາເວາ້ຶົ ອນັ ສະເພາະເຈາະຈງົ ,ທຸກປະສບົ ການ ໃໝໆ່ ແມ່ນຖກຈັດເຂຶ້າົ ຢໃູ່ ນສາຍພົວພັນອັນໃດໜືງ່ ຂອງເອກະລັກ ແຕ່ອກດາູ້ ນໜ່ງື ປະສົບການໃໝ່ໆ ກໍອາດຖກປອູ່ ຍປະ ລະເລຍໄດ້ຍູ ູ້ອນບ່ໍມສາຍພວົ ພນັ ທ່ຈື ະຮັບຮ້ໄູ ດ.ູ້ - ຄຸນຄ່າເອກະລັກຂອງບຸກຄນົ ນັນ້ຶ ສ່ວນຫາຍແມນ່ ມາຈາກຄົນອ່ືນຕລາຄາ ຈ່ືງເຮັດໃຫູ້ປດັ ໃຈອາລມົ ຈິດມ ຄວາມສໍາຄນັ ທສ່ື ຸດຢູ່ໃນໂຄງສາູ້ ງຂອງເອກະລັກບກຸ ທາ່ ນຈອນຮວດິ (John Hewitt) ໄດອູ້ ະທິບາຍວ່າເອກະລກັ ຂອງບກຸ ຄົນມ 5 ອງົ ປະກອບຄ: - ຊດຸ ຂອງການລະດົມຈິດໃຈທືຈ່ ັດວາງໄວູ້ແລູ້ວຫເປາົ້ັ ໝາຍທຈ່ື ັດໄວແູ້ ລວູ້ . - ລະບົບບົດບາດດູ້ານສງັ ຄົມທຄື່ ົນເຮົາມຄວາມຜກພັນພູ້ອມດ້ວູ ຍວິທປະຕິບັດ. ຄວາມຜກພນັ ຕໍ່ກັບກົດເກນ ຂອງສັງຄົມແລະຄ່ານຍິ ົມອັນສາໍ ຄນັ . - ລະບົບບົດບາດດູ້ານຕ່າງໆລວມທັງຄວາມສາມາດເຂົ້ຶາໃຈແລະການໃຊູ້ສັນຍາລັກເຊັົ່ນພາສາເຊື່ງເປັນ ພາຫະນະເຮັດໃຫູ້ມການສະແດງປະຕິກິລິຍາຕໍ່ກັບຢູ່ໃນສັງຄົມພູ້ອມທັງເປັນພາຫະນະອັນຕົຶ້ນຕໍໃນການຈັດການກັບ ສະພາບແວດລູ້ອມດູາ້ ນຮາ່ ງກາຍແລະສງັ ຄົມທຄ່ື ົນເຮາົ ສັງກັດຢູ່. - ລະບົບແນວຄິດ, ຄຸນນະພາບ, ຄວາມຜກພັນຂອງຄົນແລະເຫດຜົນເຊື່ງໄດູ້ຮັບການພັດທະນາຈາກບຸກຄົນ ໃນໄລຍະການປບັ ຕວົ ເຂາົຶ້ ສ່ສງັ ຄົມ. 31

ເົປ້ າໝາຍ ຄໍ່ າິນຍົ ມ ກົ ດເກນ ເອກກະລັ ກຂອງ ບົ ດບາດຂອງ ຄວາມສາມາດດ້ ານ ບຸ ກຄົ ນ ສັ ງຄົ ມ ຕ່ໍ າງໆ ຄວາມ ສາມາດ ຄວາມຜູ ກ ຮບທ 1 : ຮບອົງປະກອບ 5 ຢູ່າງຂອງເອກະລັກບຸກຄົນ Article IV. ອງົ ປະກອບທີ່ ີມອີ ດິ ທິພນົ ຕີ່ ບກຸ ຄະລກິ ກະພາບ ແຕ່ລະຄົນລູ້ວນແຕ່ມ ບຸກຄະລິກພາບເປັນຂອງຕົນເອງໂດຍສະ ເພາະບຸກຄະລິກກະພາບບາງສ່ວນໄດູ້ມາໂດ ຍ ກໍາເນດ ແລະ ບາງສ່ວນໄດູ້ຮັບຈາກການສູ້າງເສມຂຶ້ນຕາມຫັງ, ບຸກຄະລິກກະພາບຈື່ງມຄວາມໝາຍກວູ້າງ, ລວມເອົາ ທຸກສິື່ງທຸກຢູ່າງທ່ືປະກອບຂ້ຶນເປັນຕົວຄົນທັງລັກສະນະຮ່າງກາຍຈິດໃຈແລະຄວາມຄິດເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງ ແຕ່ລະຄົນເດກັ ແຕລ່ ະຄົນຈະມບກຸ ຄະລິກກະພາບເປນັ ແນວໃດກຂໍ ນ້ຶ ກັບອງົ ປະກອບຕໍ່ໄປນຶ້: ກ. ຄວາມຜດິ ປົກກະຕໃິ ນຕົວເດກັ ຄວາມຜິດປົກກະຕິອາດເກດຂຶ້ນຕັ້ຶງແຕ່ເລື່ມປະຕິສົນທິທັ້ຶງນຶ້ກໍຢູ່ກັບການປະຕິບັດຂອງແມ່ໃນເວລາຖພາ , ການປ້ອງກັນໂລກ, ການບາໍ ລງຸ ຮາ່ ງກາຍ ຫ ການຕິດເຊ້ຶອໂລກບາງຢາູ່ ງເປນັ ຕ້ຶົນ, ລວມທງັ ຄວາມຜິດປົກກະຕິທ່ືເກດ ຂຶ້ນພາຍຫັງເກດລກ, ຄວາມຜິດປົກກະຕິດັົ່ງກ່າວນ້ຶເປັນສິື່ງແວດລູ້ອມທື່ເຮັດໃຫູ້ເດັກບໍ່ສາມາດປັບຕົວໃຫູ້ເຂົຶ້າກັບ ສະພາບແວດລູ້ອມອ່ືນໆ ໄດດູ້ . ຂ. ບຸກຄນົ ທື່ຢູອ່ ອູ້ ມຂູາ້ ງຂອງເດັກ ບກຸ ຄົນທ່ມື ອິດທພິ ົນຫາຍທືສ່ ດຸ ຄພ່ໍແມ່ ຫ ຜລູ້ ູ້ຽງດເພາະມໂອກາດໃກູ້ສິດກັບເດກັ ຫາຍບຸກຄົນທມ່ື ອິດທິພົນ ລອງລົງມາໄດູ້ແກຄ່ , ໝເ່ ພ່ືອນ ແລະ ບກຸ ຄົນໃກ້ຊູ ດິ ອື່ນໆ... ບຸກຄົນຕາ່ ງໆເຫ່ົານມຶ້ ສວ່ ນໃຫູ້ການຮຽນຮ້ແູ ກ່ເດກັ ແລະມອິດທພິ ນົ ຕໍກ່ ານປັບຕວົ ຂອງເດກັ ຄ. ສງັ ຄົມແລະວັດທະນະທາໍ ສະພາບທາງສັງຄົມ ແລະ ວດັ ທະນາທາທື່ຢ່ອູ ອູ້ ມຂ້າູ ງຊວດິ ຂອງເດກັ ແລະມອດິ ທິພົນສາຄນັ ຕໍກ່ ານປບັ ຕົວ ແລະ ບກຸ ຄະລິກກະພາບຂອງເດກັ ໄດູ້ແກ່: ສະພາບຄອບຄົວ ພດຕິກາ ແລະ ທັດສະນະຄະຕິຂອງເດັກສ່ວນໃຫຍ່ໄດູ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຄອບຄົວໂດຍ ສະເພາະພແ່ໍ ມ່.ດັົງ່ ນັ້ຶນ, ຄອບຄົວຈືງ່ ເປັນບອ່ ນທາອິດທື່ສູ້າງທັດສະນະຄະຕິຂອງບຸກຄນົ ເດກັ ຈະຮຽນແບບຈາກບຸກຄົນ ໃນຄອບຄວົ ທາງດາູ້ ນການປັບຕົວ. 32

ສະພາບໂຮງຮຽນ ເປັນບອ່ ນອງທືເ່ ດກັ ໃຊູ້ເວລາຫາຍຮອງຈາກບາູ້ ນ ຫ ຄອບຄົວ. ອິດທພິ ນົ ຂອງໂຮງຮຽນທ່ືມ ຕໍ່ສຸຂະພາບຈິດແລະບຸກຄະລິກກະພາບຂອງເດັກຂຶ້ນຢູ່ກັບຄ, ສະຖານທ່ື, ອຸປະກອນ, ເຄື່ອງມ, ເຄ່ືອງໃຊູ້, ວິທສອນ ການປົກຄອງ, ການວດັ ຜນົ ແລະ ກິດຈະກາໍ ຕາ່ ງໆ ໃນໂຮງຮຽນຈະເປັນປດັ ໄຈໃນການປບັ ຕົວໃຫູ້ແກ່ເດກັ . ສະພາບທາງສັງຄມົ ແລະ ວັດທະນະທາໍ ມຄວາມສໍາຄັນຕບໍ່ ຸກຄນົ ທ່ືມອດິ ທິພົນຕກ່ໍ ານສາູ້ ງວຖິ ຊວິດນັບແຕ່ເກດ ໂດຍບໍ່ຮູ້ສກຕົວບຸກຄົນທ່ືເຕບໂຕໃນໝ່ຄະນະກໍຊິຶ້ນເຄຍກັບໝ່ຄະນະແ ລູ້ວຍອມຮັບເອົາວັດທະນະທໍາຂອງໝ່ຄະນະ ນັຶ້ນເປັນວິຖຊວິດຂອງຕົນ. ສະນັຶ້ນ, ວັດທະນະທໍາມສ່ວນສູ້າງບຸກຄະລິກພາບແລະມເອກະລັກປະຈໍາຕົວຂອງແຕ່ລະ ບກຸ ຄົນອກດູ້ວຍ. ຕວົ ຢາູ່ ງ ຮາ່ ງສງັ ເກດຂອງບກຸ ຄນົ ລ/ດ ຊື່ແລະ ການ ກລິ ິຍາ ບົດບາດ ຄ່າ ຄວາມ ຄວາມເຊອື່ ຖ ຄວາມ ນາມສະກນຸ ນຸງ່ ຖ ທາ່ ນຍິ ມົ ຊໍານິ ສາມາດ 1. ນ......... 2. ທ......... ທາງ ຊາໍ ນາ ນ 2. ການສະເທອນໃຈ-ອາລມົ ຈດິ 2.1. ສະເທອນໃຈ-ອາລມົ ຈດິ ແມນ່ ຫຍງັ ? ຄົນເຮົາທຸກຄົນທື່ເກດມາເທິງໜູ້າໂລກນຶ້ ລູ້ວນແລູ້ວແຕ່ມຄວາມຕູ້ອງການ ທັງ 2 ຢູ່າງຄ ຄວາມຕູ້ອງການ ທາງດູ້ານວັດຖຸ ແລະ ຄວາມຕູ້ອງທາງດູ້ານຈິດໃຈ. ທັງ 2 ຢູ່າງນຶ້ແມ່ນມການພົວພັນກັນບ່ໍສາມາດຕັດແຍກອອກ ຈາກກັນໄດຄູ້ ວາມຕູອ້ ງການທາງວັດຖແຸ ມນ່ ຄວາມຕູອ້ ງການທກື່ ໍໃຫູ້ເກດຄວາມຕູອ້ ງການທາງດູາ້ ນຈິດໃຈ ເຊັນ່ົ ຄົນ ເຮາົ ເກດມາລູ້ວນແຕ່ມຄວາມຕູ້ອງການຢາກກນິ , ຢາກນອນ... ແຕໃ່ ນເມື່ອຄວາມຕ້ອູ ງການດ່ັງົ ກາ່ ວຫາກໄດຮູ້ ບັ ການ ຕອບສະໜອງມັນກໍຈະເຮດັ ໃຫຄູ້ ນົ ເຮາົ ເກດມຄວາມພາກພມໃຈແຕກ່ ົງກັນຂາູ້ ມຖາູ້ ສງື່ິ ດັ່ງົ ກ່າວບ່ໍໄດູ້ຮັບການຕອບສະ ໜອງມນັ ຈະເຮັດໃຫູ້ຄນົ ເຮາົ ມການເສຍໃຈ. ສະນັ້ຶນ, ເຮົາຈ່ືງເວົ້ຶາໄດູ້ວ່າສະເທອນໃຈ - ອາລົມຈິດແມ່ນໄລຍະການຈິດຕະສາດໜື່ງທື່ເກດຈາກການ ກະຕກຸ ຂອງສງື່ິ ແວດລູອ້ ມແລະເຮດັ ໃຫູ້ຄນົ ເກດມຄວາມຮ້ສູ ກມວ່ ນຊ່ນື ຫຮູ້ສກໂສກເສຶ້ົາຫງວ່ ມເຫງົາ. + ພັດທະນາການທາງອາລມົ ຈດິ ພັດທະນາທາງອາລົມຈິດຂອງບຸກຄົນຈະເປັນໄປຕາມທິດສະດອາລົມຈິດຂອງທ່ານເຈມລາງ (James Lange) ຄບຸກຄນົ ເມ່ອື ຖກກະຕນູຸ້ ດູ້ວຍສືິງ່ ທຈ່ື ງໃຈກຈໍ ະພາໃຫູ້ເກດອາລົມຂຶນ້ ດ່ົັງນ້ຶ: ກ. ຄວາມພາກພມໃຈ ເດັກທາລົກຈະເກດຄວາມພາກພມໃຈໃນເມື່ອພົບກັບສິື່ງທື່ຈງໃຈທ່ືດເຊັົ່ນມອາຫານ, ມນໍ້າ, ມ ອາກາດເຢັນສະບາຍ, ມບອ່ ນນອນບປໍ່ ຽກຊຸ່ມ, ມຄົນຢ່ໃູ ກຊູ້ ດິ ເດັກກໍຈະພໃໍ ຈຍມິຶ້ ແລະຫົວ. 33

ເດກັ ອາຍຸ 1-10 ປີຂຶ້ນໄປເດກັ ຈະເກດອາລົມພໍໃຈໃນເມອື່ ຄວາມຕູອ້ ງການຂອງເຂົາໄດູ້ຮບັ ການ ຕອບ ສະໜອງ. ຂ. ຄວາມເສຍໃຈ ເດັກທາລົກຈະເກດອາລົມເສຍໃນເມື່ອພົບກັບສິື່ງທື່ບໍ່ດເຊັ່ົນເດັກກາລັງຫິວນົມ, ອາກາດຮູ້ອນ, ນອນບ່ອນ ປຽກ... ເດກັ ຈະຮູອ້ ງໄຫູ້. ເດັກອາຍຸ 1-10 ປຂີ ຶນ້ ໄປຈະເກດຄວາມເສຍໃຈເຊົັ່ນວ່າຖກບງັ ຄັບ, ຖກກດົ ຂື່ຂົ່ມເຫັງເປນັ ຕ້ຶົນ. ຄ. ອາລມົ ຄຽດ ຫັງເກດແລູ້ວປະມານ 6 ເດອນຫາ 2 ປີເດັກອ່ອນຈະເກດອາລົມບໍ່ດ. ເມື່ອຖກປະໃຫູ້ຢູ່ໂດດດ່ຽວ ຫ ຖກ ຂດັ ໃຈຈະມພດຕິກາໍ ທື່ເປດີ ເຜຍເຊ່ົນັ ດຶນິ້ , ຮູ້ອງ, ກດັ , ເຕນັ້ຶ ... ເປັນຕ້ົຶນ. ໃນໄວເດກັ 6 ປີຫາ 12 ປເີ ດັກສະແດງອາລົມບໍ່ດໂດຍການເຮດັ ໜູ້າບດບຶງ້ , ບໍ່ປາກບໍ່ເວ້າຶົ , ປະຕເິ ສດບໍຍ່ ອມຮັບ , ມັກຖຽງຄວາມ, ມັກເຮັດໃຫູ້ເລ່ືອງນູ້ອຍກາຍເປັນເລ່ືອງໃຫຍ່, ສະແດງກິລິຍາທ່າທບໍ່ດຕໍ່ຜູ້ອ່ືນ ແລະ ຕໍ່ວັດຖຸສ່ິືງ ຂອງ. ງ. ການສະແດງຄວາມຮັກ ເດັກອ່ອນຈະຮັກຕົນເອງ, ຮັກເຄ່ືອງຫິຶ້ນ, ຮັກພໍ່ແມ່, ຮັກທຸກສິ່ືງທຸກຢູ່າງທ່ືກ່ຽວຂູ້ອງກັບຕົນເອງ ແລະ ຍັງ ຕອູ້ ງການໃຫ້ຜູ ້ອູ ່ືນຮັກຕນົ ເອງ. ເດັກພໍໃຈທື່ຈະຮັບຄວາມຮັກ, ຄວາມຊົມເຊຍ, ຄວາມສໍາເລັດ, ຮູ້ຈັກໃຫູ້ຄວາມຮັກແກ່ຄົນອື່ນ. ເດັກຈະມ ຄວາມສຸກເມືອ່ ໄດູຮ້ ບັ ຄວາມຮກັ ຈາກຜທູ້ ືໃ່ ກ້ຊູ ດິ , ຖາູ້ ເດັກຂາດຄວາມຮກັ ເດັກຈະບຟໍ່ ັງແລະບໍ່ໄວ້ໃູ ຈຕບ່ໍ ຸກຄົນໃດໆທັງ ໝດົ . + ຄວາມຕູ້ອງການພ້ຶນຖານແລະເງ່ືອນໄຂເໝາະສົມໃຫູ້ແກ່ການພັດທະນາປົກກະຕິຂອງອາລົມຈິດຄວາມ ຕອູ້ ງການພນ້ຶ ຖານແລະເງື່ອນໄຂເໝາະສມົ ໃຫູ້ແກກ່ ານພັດທະນາປກົ ກະຕຂິ ອງອາລມົ ຈດິ ມ 4 ຢາູ່ ງຄ: ກ. ຕູ້ອງການຄວາມຮັກ ຄົນເຮົາລູ້ວນແຕ່ຕູ້ອງໃຫູ້ຄົນອ່ືນຮັກ ແລະ ມຄວາມຮັກຕໍ່ຄົນອ່ືນ, ສໍາລັບເດັກໄວອາຍຸອະນຸບານນັຶ້ນມັກມ ຄວາມຜກພນັ ກບັ ແມຫ່ າຍກວ່າຄົນອື່ນເພາະແມເ່ ປນັ ຜູ້ຕອບສະໜອງທກຸ ຄວາມຕູ້ອງການຂອງເດັກ, ເປນັ ຜູ້ປົກປ້ອງ, ໃຫຄູ້ ວາມອົບອຸນ່ ແລະ ຄວາມເບກບານແກເ່ ດັກ, ເມືອ່ ເຖງິ ສາໍ່ ອາຍອຸ ະນບຸ ານເດກັ ຈ່ືງຕູອ້ ງການພົວພນັ ກບັ ຄນົ ອ່ືນທື່ຢູ່ ໃກູ້ຊິດຫາຍຂ້ຶນ, ການພົວພັນທ່ືດກັບຜູ້ໃຫຍ່ຈະເຮດັ ໃຫເູ້ ດັກມພັດທະນາການທາງດູ້ານສັງຄົມດຂ້ຶນ, ມຄວາມເຊອ່ື ໜັ້ຶນຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບທື່ຜູ້ໃຫຍ່ໃຫູ້ຄໍາແນະນໍາ. ຄວາມສໍາພັນອັນໃກູ້ຊິດກັບພໍ່ແມ່ ແລະ ຍາດຕພິ ືນ່ ູອ້ ງຕ້ຶງັ ແຕນ່ ອູ້ ຍໆ ຈະສູ້າງຄວາມສະໜດິ ສະໜມົ ແລະ ກາຍເປັນຄວາມຮກັ , ເມ່ືອໃຫຍຂ່ ້ຶນມາຄວາມຮັກຈະ ແຍກອອກເປນັ ຫາຍສ່ວນຄຮກັ ພໍ່, ແມ່, ຍາດຕພິ ືນ່ ູ້ອງ, ໝເ່ ພື່ອນ ແລະ ເພດກົງກັນຂາູ້ ມ. ຂ. ຄວາມຕ້ອູ ງການຢາກຮູຢ້ າກເຫັນ 34

ເດກັ ທຸກຄົນຢາກໄດປູ້ ະສບົ ການໃໝ່ໆ. ຢາກສາໍ ພດັ ກບັ ວັດຖຸ, ຢາກຮລູ້ ດົ ຊາດ ແລະ ສ່ິງື ຂອງຕາ່ ງໆ ເຂົາຢາກ ຊອກໃຫູ້ຮູ້ຈັກວ່າສິ່ືງນັຶ້ນຄອັນໃດ, ຕໍ່ບັນຫານ້ຶຜູ້ໃຫຍ່ຈ່ືງມຄວາມເຂົ້ຶາໃຈວ່າເດັກເປັນຄົນດ້ຶດູ້ານຜູ້ໃຫຍ່ກໍມການ ຕກັ ເຕອນແລະຫູ້າມເດັກ. ຄ. ຄວາມຕູ້ອງການເປນັ ທ່ຍື ອມຮັບຂອງສງັ ຄົມ ໃນເມອື່ ສັງຄມົ ຍອມຮັບເຂົາເປນັ ສາມະຊກິ ຄນົ ໜືງ່ ຈະເຮັດໃຫູ້ເຂາົ ມຄວາມອົບອນຸ່ ແລະຮສູ້ ກມຄວາມສດົ ໃສ ໃນຊວດິ . ຖູາ້ ຫາກສງັ ຄມົ ກດກຶນ້ັ ຈະເຮັດໃຫູເ້ ຂາົ ມຄວາມຜດິ ຫວງັ , ອດອດັ ແລະ ບໍ່ປະສົບຜນົ ສາໍ ເລັດໃນຊວິດ. ງ. ຄວາມຕອູ້ ງການຜນົ ສາໍ ເລັດ ເດັກທຸກຄົນກໍມຄວາມຕອູ້ ງການຜົນສໍາເລັດທ່ືເຂົາຄາດຫວັງໄວູ້ເຊັ່ົນການຮຽນແລະການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆ ຂອງຕົນເມອື່ ເດກັ ເສງັ ຕກົ ຫ ເຄື່ອນໄຫວໃດໜ່ງື ບໄໍ່ ດຕູ້ າມຄວາມຫວັງຂອງຕນົ ທື່ວາງໄວູ້ເຂາົ ຈະຮູ້ສກຜິດຫວງັ , ເສຍ ໃຈ ແລະ ຕາໍ ນິຕິຊມົ ຕນົ ເອງ. ດັ່ງົ ນນ້ັຶ , ຄ ແລະ ຜູ້ປກົ ຄອງຕ້ອູ ງໄດເູ້ ອາົ ໃຈໃສ່ຊ່ວຍເຫອເດັກໃຫູ້ປະສົບຜົນສໍາເລັດໃນ ວຽກງານເພອ່ື ໃຫູເ້ ດັກມຄວາມໝ້ັຶນໃຈຕຕ່ໍ ນົ ເອງ. ລວມຄວາມແລູ້ວອາລົມຈິດກໍມສ່ວນປະກອບທ່ືສໍາຄັນໃນການພັດທະນາການຂອງຄົນເຮາົ . ສະນັ້ຶນ, ເພື່ອ ຢາກໃຫ້ມູ ການພດັ ທະນາປົກກະຕິຂອງອາລມົ ຈິດຕອູ້ ງມເງ່ອື ນໄຂເໝາະສມົ ໃນການພັດທະນາ. + ການຄອບຄຸມອາລມົ ເນື່ອງຈາກການເກດອາລົມອາດຈະເຮັດໃຫູ້ເກດຜົນເສຍຫາຍໄດູ້ຫາຍຢູ່າງ ເຮົາຈ່ືງຄວນຮູ້ຈັກຄວບ ຄຸມ ອາລົມພະຍາຍາມລະງັບຄວາມຮຸນແຮງຂອງອາລົມໃຫູ້ຢູ່ໃນລະດັບທ່ືເໝາະສົມ . ທັງນຶ້ກໍເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫູ້ ກະທົບກະເທອນຕໍກ່ ບັ ບຸກຄະລກິ ກະພາບ ແລະ ການພົວພັນກັບຜູ້ອ່ນື ການຄວບຄມຸ ອາລົມເປັນສງິ່ື ທື່ຈາໍ ເປັນ ແລະ ມ ຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ຄົນເຮົາຢູ່າງຫວງຫາຍເນ່ືອງຈາກວ່າເຮົາຕອູ້ ງຢູ່ຮວມກັບຜູ້ອື່ນ, ຕູ້ອງຄົບຄາູ້ ສະມາຄົມກັບຜູ້ອືນ່ , ເປັນ ສະມາຊິກຂອງສັງຄົມ, ຕູ້ອງປະພດປະຕິບັດຕາມລະບຽບແບບແຜນ ແລະ ປະເພນທື່ນິຍົມຂອງສັງຄົມ. ບໍ່ປູ່ອຍໃຫູ້ ອາລົມມອາໍ ນາດເໜອ ແລະ ເຮັດໃຫູ້ເຮາົ ປະພດຜິດຕໍ່ລະບຽບແບບແຜນອັນດ ງາມຂອງສງັ ຄມົ . ການຄວບຄຸມອາລມົ ແມ່ນເຝິກໃຫູ້ຮູ້ຈັກລະງັບອາລົມທື່ຮຸນແຮງໂດຍຖຫັກຂອງຄວາມອດົ ທົນເປັນທຕ່ື ຶ້ງັ , ພະຍາຍາມສະແດງອາລົມໃຫູ້ເໝາະສົມຕາມກາລະເທສະຈົນກາຍເປັນນິໄສ. ພະຍາຍາມຫກລ່ຽງສະຖານະການທືຈ່ ະ ກໍໃຫູ້ເກດຄວາມຕງຄຽດໃຫຫູ້ າຍທ່ສື ດຸ . ເມ່ືອມເລື່ອງທ່ືເຮັດໃຫູ້ເກດຄວາມບ່ໍສະບາຍໃຈຫບໍ່ພໍໃຈຈົ່ງລະບາຍອາລມົ ອອກໂດຍເລົ່າໃຫູ້ຜູ້ທ່ືໄວູ້ເນ້ຶອເຊ່ອື ໃຈຟັງຈະຊ່ວຍຜ່ອນຄາຍຄວາມຕງຄຽດທາງອາລົມລົງໄດູ້. ສູ້າງອາລົມທ່ືຕົນປາດ ຖະໜາໃຫູ້ເກດມຂ້ຶນ ແລະ ຕັ້ຶງໃຈທ່ືຈະສູ້າງອາລົມດໃຫູ້ມຕະຫອດໄປເຊັົ່ນໃຊູ້ເວລາຫວ່າງຫິ້ຶນກິລາ. ດົນຕ ແລະ ກດິ ຈະກໍາອນ່ື ໆ... ທຕື່ ົນເອງມັກ. 3. ພດັ ທະນາການດາູ້ ນສງັ ຄມົ ແລະ ຈະລຍິ ະທາໍ ບົດບາດໃນສັງຄົມຂອງບຸກຄົນກໍຄການເຄົາລົບນບັ ຖຮດຄອງປະເພນ ຫ ໜູ້າທ່ືຂອງສັງຄົມໄດູ້ກໍານົດຂຶ້ນໄວູ້ໃຫູ້ ບຸກຄົນໄດູ້ປະຕິບດັ ຢູ່ໃນສງັ ຄົມເຊື່ິງແຕກຕາ່ ງກັນໄປຕາມຖານະບົດບາດຂອງເຂາົ ເຊັົ່ນ ບົດບາດຂອງຄອາຈານສັງຄົມ ກາໍ ນົດໄວູ້ວ່າຄອາຈານຕູ້ອງໄດູສ້ ິດສອນວຊິ າຕ່າງໆໃຫູແ້ ກນ່ ັກຮຽນ, ສກສາອບົ ຮົມໃຫນູ້ ກັ ຮຽນເປັນຜູ້ມຄວາມຮູ້, ມ 35

ກິລິຍາມາລະຍາດທດ່ື ແລະ ເປັນພົນລະເມອງທ່ດື ຄຈືງ່ ຕູ້ອງຄອຍເບງ່ື ແຍ່ງດແລການປະພດຂອງນັກຮຽນ, ໃຫູ້ຄວາມ ຊວ່ ຍເຫອແກນ່ ັກຮຽນຂອງຕົນດ້ວູ ຍຄວາມຈງິ ໃຈ. ຄົນເຮົາຈະດຫຮູ້າຍຈະຖກ ຫ ຜິດແມ່ນຂຶ້ນກັບຕົນເອງເປັນຜູ້ຮຽນຮູ້ເອົາເຊັົ່ນອາດຈະຮຽນຮູ້ຈາກສັງຄົມ ແລະ ສະພາບແວດລອູ້ ມທຄື່ ົນອາໄສຢູ່. ນັບແຕ່ເກດມາເດັກຈະຮຽນຮູ້ເທ່ືອລະເລັກລະໜູ້ອຍຕາມຄວາມສາມາດຕາມສະຕິປັນຍາແລະຕາມລະດັບຂອງ ຄວາມຈະເລນເຕບໂຕທາງດ້າູ ນຮ່າງກາຍ. ຄົນເຮາົ ຈະດ ຫ ຊວົ່ ຈະຖກຫຜິດແມ່ນເປັນເລື່ອງຂອງຈະລິຍະທໍາ. ສະນຶ້ັນ ການພັດທະນາຈະລິຍະທາໍ ຈງື່ ຂ້ນຶ ຢກູ່ ັບອິດທິພົນຂອງສັງຄົມຫາຍກວ່າກໍາມະພນັ . ນັກທິດສະດການພັດທະນາການເຊື່ອວ່າການພັດທະນາທາງຈະລິຍະທໍາຈະເກດຂ້ຶນໃນໄລຍະທໍາອິດຂອງຊວິດຄ ໄລຍະ 10 ປີທາໍ ອິດ ແລະ ຈະມການປູ່ຽນແປງໃນໄລຍະພາຍຫັງອາຍຸ 10 ປີຂ້ນຶ ໄປ. ການສົງ່ ເສມພດັ ທະນາການທາງຈະລິຍະທໍາເປນັ ເລອື່ ງທ່ຍື າກແຕຖ່ ູາ້ ຫາກຮສູ້ ົ່ງເສມຢາູ່ ງຖກຕ້ອູ ງຕ້ຶັງແຕ່ໄວເດັກໄປ ຈະຊວ່ ຍໃຫູກ້ ານພດັ ທະນາໄດູ້ຮັບຜົນດແລະຍັງຈະນໍາໄປສ່ຄວາມຈະເລນກ້າູ ວໜ້າູ ມາສປ່ ະເທດຊາດອກດ້ວູ ຍ. ກ. ຄວາມໝາຍຂອງຈະລິຍະທໍາ ແລະ ຄຸນນະທາໍ ຈະລິຍະທໍາໝາຍເຖິງການປະພດປະຕິບັດສິືງ່ ທ່ືດງາມອອກມາເຊັນ່ົ ມຄວາມເອ້ຶອເຟືອ້ັ ເພ່ືອແຜ່ຊ່ວຍ ເຫອເຊ່ິືງ ກັນ ແລະ ກັນ, ຈະລຍິ ະທາໍ ແມ່ນການປະພດທາງຮ່າງກາຍ, ວາຈາ ແລະ ຈິດໃຈທ່ືດງາມເປັນປະ ໂຫຍດຕໍຕ່ ົນເອງ, ຜູ້ ອື່ນ ແລະ ສັງຄົມໂດຍສັງຄົມຈະເປນັ ຜູ້ຕດັ ສິນການກະທາໍ ນ້ັຶນໆວ່າເປັນການກະທໍາທື່ຖກຫຜິດ, ເໝາະສົມ ຫ ບໍ່ ເ ໝາະສົມອາດຈະກາ່ ວໄດວູ້ າ່ ຄນຸ ນະທໍາເປນັ ບໍເ່ ກດຂອງຈະລຍິ ະທໍາ. ຄຸນນະທໍາໝາຍເຖິງຄວາມຮູ້ສກນກຄິດຫສະພາບຂອງຈິດທ່ືເປັນກຸສົນ, ຄຸນນະທໍາເປັນພ້ຶນຖານຂອງ ການສະແດງອອກໃນກິດຈະກໍາໃດໜ່ືງທ່ືມປະໂຫຍດຕໍ່ຕົນເອງແລະຜູ້ອ່ືນ, ຄຸນນະທໍາເກດຂ້ຶນເພາະຈິດຮູ້ຈັກຄວາມ ຈງິ , ຄວາມດ ແລະ ຄວາມງາມ. Article V. + ສງິື່ ສາຄນັ ທເື່ ຮດັ ໃຫຈູ້ ະລຍິ ະທາມການພດັ ທະນາ Article VI. ກ. ອດິ ທພິ ນົ ຈາກຄອບຄວົ ຄອບຄົວມບົດບາດແລະໜູ້າທສື່ າໍ ຄນັ ຢາູ່ ງຍິງ່ື ໂດຍສະເພາະແມນ່ ດູ້ານຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄວາມສໍາຄນັ ຂອງ ຄອບຄົວທ່ືມຕ່ໍເດກັ ຄ. ຄວາມຮກັ ຂອງພ່ໍ ແລະ ແມທ່ ມື່ ອດິ ທິພົນຕເໍ່ ດັກມຄວາມສາຄັນຫາຍ ແລະ ກແໍ ມນ່ ຄວາມຕູ້ອງການທື່ເປັນ ພ້ຶນຖານຂອງເດັກຄວາມຮູ້ສກເຊັ່ົນ ນ້ຶຈະເກດຂ້ຶນໄດູ້ຈາກຄວາມຕູ້ອງການທື່ເປັນພຶ້ນຖານຂອງເດັກ, ດູ້ວຍເຫດນຶັ້ນ ເດັກຈື່ງມການປະພດທື່ບໍ່ຖກຕູ້ອງ, ເພາະເຂົາຄິດວ່າພໍ່ແມ່ພ່ືນູ້ອງຍັງຄົງໃຫູ້ຄວາມຮັກຕໍ່ຕົນ. ສິ່ືງທ່ືເຮັດໃຫູ້ອາລົມຈິດ ຂອງເດັກມການກະທົບກະເທອນແມ່ນຍູ້ອນຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງພໍ່ແມ່ ແລະ ລກ ເຊັ່ົນ ພໍ່ແມ່ຂາດຄວາມໜັຶ້ນຄົງ ປະຖ້ຶມລກບໃໍ່ ຫ້ຄູ ວາມຮັກແກລ່ ກ ແລະ ໃຫ້ຄູ ວາມຮກັ ບ່ໍເທ່ົາທຽມກນັ . ເຖິງວ່າສງືິ່ ທ່ຢື ອູ່ ູອ້ ມຂູ້າງຈະໃຫູ້ຄວາມອົບອຸ່ນ ແລະ ເປັນມິດຕໍ່ເດັກລະດັບໃດກໍຕາມຈະບໍ່ສາມາດທົດແທນຄວາມຮັກຂອງພໍ່ ແລະ ແມ່ທື່ມຕໍ່ລກໄດູ້, ບົນພ້ຶນຖານ ສາຍໃຍທາງອາລົມລະຫວາ່ ງພໍ່ແມ່ ແລະ ລກຈະມລັກສະນະຖາວອນເດັກຈະຮຽນນໍາພໍ່ແມ່ບໍ່ວ່າດູ້ານການເມອງ, ສາ 36

ສະໜາ, ຮດຄອງປະເພນ...ລວູ້ ນແຕ່ມຜນົ ສບເນ່ືອງມາຈາກພດຕິກໍາຂອງພໍ່ແລະແມ່. ດງັ່ົ ນນັຶ້ , ການສກສາອົບຮມົ ເດກັ ຢູ່ໃນໂຮງຮຽນຈະໄດູສ້ ົມທົບກບັ ພໍແ່ ມ່ແລະສັງຄົມອກດວູ້ ຍ. ຄອບຄວົ ໃນຖານະເປນັ ບ່ອນພກັ ຄອບຄົວເປັນບ່ອນທ່ືພກັ ທາງກາຍແລະຈິດໃຈ. ຄວາມຮັກຂອງພໍ່ແມ່ນ້ຶກໍຍງັ ມທັງການແນະນໍາ ແລະ ມທັງ ການບງັ ຄັບໃຫ້ເູ ດກັ ປະຕບິ ັດຕາມພແ່ໍ ມບ່ າງຄນົ ປົກປ້ອງເດກັ ເກນໄປຈະເຮດັ ໃຫູ້ມຜນົ ບໍ່ດຕາມມາຄວາມຮກັ ແລະການ ປກົ ປອ້ ງເປນັ ສ່ິງື ສໍາຄນັ ເພື່ອໃຫູ້ເດັກສະບາຍໃຈ. ສະນັ້ຶນ, ສິື່ງສໍາຄັນທ່ືສຸດຄຄວນປະຕິບັດຢູ່າງລະມັດລະວັງທ່ືສຸດບໍ່ຄວນເຮັດໃຫູ້ການພົວພັນລະຫວ່າງພໍ່ແມ່ ແລະ ລກຖກກະທບົ ກະເທອນເຊັ່ົນພໍ່ແມມ່ ຄວາມໜັຶ້ນໃຈຕໍຕ່ ົວລກຂອງຕົນຖູາ້ ຄຈດັ ໃຫູ້ລກຂອງຜູນ້ ຶັ້ນໄປຮຽນຢູ່ກ່ມຸ ນກັ ຮຽນອອ່ ນຈະເຮັດໃຫພູ້ ແໍ່ ມ່ຂາດຄວາມໜ້ຶນັ ໃຈ ແລະ ຄວາມຮກັ ຂອງພ່ໍ, ແມທ່ ມ່ື ຕໍ່ລກກຖໍ ກຫດຸ ລງົ . + ຄວາມສາຄັນຂອງຊວິດໃນຄອບຄົວ ຄອບຄົວໄດູ້ໃຫູ້ຄວາມໝາຍ ແລະ ເປົ້ັາໝາຍຕໍ່ຊວິດເຊິື່ງເດັກບໍ່ສາມາດຮັບໄດູ້ຈາກແຫ່ງອື່ນ ແລະ ເປັນ ປະສົບການທ່ືເດັກໄດູ້ສັງເກດເລ່ືມແຕ່ໄວເດັກນູ້ອຍອ່ອນຈົນເຖິງໄວຊະລາ ແລະ ກໍເປັນຄວາມຈິງທ່ືວ່າຄວາມຮັກ ລະຫວາ່ ງສະມາຊກິ ຄອບຄົວເປັນຮາກຖານແຫ່ງຄວາມເຂາົຶ້ ໃຈຢາູ່ ງລະອຽດຖຖ່ື ້ວູ ນຂອງຄນົ ເຮາົ . + ພໍແ່ ມເ່ ປັນຖານະແບບຢາູ່ ງ ພໍ່ແມ່ຍັງເຮັດໜູ້າທ່ືເປັນຕົວຢູ່າງໃຫູ້ແກ່ລກຂອງຕົນ, ເຖິງວ່າເດັກຈະສະແຫວງຫາຄວາມເປັນອິດສະຫະກໍ ຕາມ, ເດັກເພດຊາຍຈະຮຽນຮູບ້ ດົ ບາດທາງເພດຈາກພ່ໍ ແລະ ຈະຮັບເອົາທັດສະນະຄະຕິຂອງພໍ່ຕໍ່ຄອບຄົວເຊັ່ົນ ການ ໃຊູ້ຈ່າຍ, ການປະຕິບັດຕໍ່ຄອບຄົວ, ຕໍ່ພໍ່ແມ່ແລະພ່ືນູ້ອງ, ເດັກທື່ກໍາເນດໃນຄອບຄົວດ່ັົງກ່າວຈະມໂອກາດຮຽນແບບ ພດຕິກໍາຂອງພໍ່, ເພດຍິງກໍເຊັ່ົນ ດຽວກັນຄເຂົາຈະຮຽນຮູ້ຄວາມເປັນອິດສະຫະ, ມຄວາມເຊື່ອໜັຶ້ນໃນໂຕເອງ ແລະ ຮ່ວມຮັບຜິດຊອບຄອບຄົວໃນການດແລແລະຕັດສິນໃຈເລື່ອງຕ່າງໆ. ກົງກັນຂູ້າມຖູ້າແມ່ຫາກຮັບຄໍາສັ່ົງຂອງພໍ່ພຽງ ແຕ່ຝາູ່ ຍດຽວເດັກຍງິ ກຈໍ ະຮຽນເອົາບດົ ບາດແລະຍົກຍອູ້ ງເພດຊາຍ. + ເປົັ້າໝາຍ ແລະ ຄວາມມຸງ່ ຫວງັ ພໍ່ແມແ່ ລະເດກັ ໂດຍທົວ່ ໄປແລູ້ວພ່ໍແມເ່ ປັນຜູ້ຕ້ຶັງຄວາມຫວງັ ໃຫູແ້ ກລ່ ກຂອງຕນົ , ເຖງິ ວາ່ ລກຈະເຫັນຄນຸ ຄາ່ ຂອງການສກສາ ຫ ຈະມທັດສະນະຢູ່າງໃດກໍດ, ສ່ວນຫາຍແລູ້ວສິື່ງທ່ືເດັກເຫັນແມ່ນຢູ່ໃນຄວາມຄິດຂອງພໍ່ການທື່ລກຈະເຮັດໃຫູ້ມ ຜົນສໍາເລັດໃນລະດັບໃດນັຶ້ນກໍຂຶ້ນກັບອິດທິພົນຂອງຄ່ານິຍົມຂອງພໍ່ແມ່, ສະພາບເສດຖະກິດອາດໃຫູ້ໂອກາດໃນ ການສກສາແລະອາຊບທ່ືແທູ້ຈິງໃຫູ້ແກ່ເດັກແຕ່ກໍຍັງບໍ່ທັນມອິດທິພົນເທົ່າຄວາມຫວັງແລະຄວາມຄິດຂອງພ່ໍ ແລະ ແມ່. ຖູ້າພໍ່ແມ່ມຄວາມມຸ່ງຫວັງໂດຍບໍ່ຄໍານງເຖິງຄວາມສົນໃຈ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງລກແລູ້ວຄວາມ ຫຍຸງູ້ ຍາກແລະຂດັ ຂອູ້ ງໃຈກໍຈະເກດຂຶນ້ ກັບເດກັ . ສະນັຶ້ນ, ຄຄວນແນະນໍາຂໍ້ແທູ້ຈິງບາງຢູ່າງໃຫູ້ພໍ່ແມ່ຮູ້ແລວູ້ ພູ້ອມກນັ ວາງແຜນການສກສາເຮັດໃຫູ້ອະນາຄດົ ຂອງລກແລະຄວາມມງຸ່ ຫວງັ ຂອງພໍ່ແມງ່ ອກງາມຂ້ນຶ . + ຄວາມສາຄນັ ຂອງອູ້າຍ, ເອຶອ້ ຍ ແລະ ນ້ອູ ງ 37

ອູ້າຍ ແລະ ເອ້ຶອຍມຄວາມສໍາຄັນພິເສດຄເຮັດໃຫູ້ນູ້ອງມຄວາມອົບອຸ່ນແລະເປັນສິື່ງກະຕຸູ້ນໃຫູ້ນູ້ອງເກດມ ການຮຽນຮູ້, ນູ້ອງຈະສັງເກດພດຕິກໍາຂອງອູ້າຍແລະເອຶ້ອຍ, ເດັກຈະພັດທະນາຄວາມຮູ້ສກຮັບຜິດຊອບ ແລະ ການ ຄຸູ້ມຄອງທອ່ື ູາ້ ຍເອຶ້ອຍມຕໍ່ຕນົ , ເດັກຈະມຄວາມພມໃຈແລະມທັກສະເພມ່ື ຂຶນ້ ອກ. ໃນແງ່ໜ່ືງແລູ້ວອູ້າຍ, ເອຶ້ອຍ, ກໍມຂໍ້ຂັດແຍ່ງເຊິື່ງກັນແລະກັນຈົນກາຍເປັນສັດຕກັນເຖິງຢູ່າງໃດກໍຕາມ ພື່ນອູ້ ງທັງເປນັ ສ່ວນດ ແລະ ບ່ດໍ ໃນຊວິດຂອງກັນ ແລະ ກນັ . ດົ່ງັ ນຶ້ນັ , ພໍແ່ ມ່ຕອູ້ ງເອົາໃຈໃສຕ່ ໍ່ລກຢ່າູ ງສະໝໍ່າສະເໝ. ຂ. ອິດທພິ ົນຈາກສງັ ຄມົ -ຊຸມຊົນ ຄວາມຈງິ ແລູ້ວມະນດຸ ເຮາົ ມຄວາມຮູ້ສກ, ຄວາມຄດິ , ມພດຕິກໍາລູ້ວນແຕ່ຮຽນຮຈູ້ າກຜອູ້ ືນ່ ຢໃູ່ ນສັງຄມົ . ຮຽນ ຮພູ້ ດຕິກໍາຂອງຕນົ ຈາກຜ້ອູ ື່ນຢູ່ໃນສັງຄົມ, ເກອບວ່າໝົດທຸກສິງ່ື ທຸກຢາູ່ ງທື່ບຸກຄົນກະທາໍ ລວມທງັ ສື່ິງທື່ເຂົາຄິດ ແລະ ຮູ້ສກ. ສະພາບແວດລອູ້ ມທາງສງັ ຄມົ ແລະວັດທະນະທໍາມຄວາມສາໍ ຄນັ ຕ່ໍພດຕກິ ໍາຂອງບຸກຄົນດົງ່ັ ນ້ຶ: ເດັກເກດໃໝບ່ ອໍ່ າດມຊວດິ ຢ່ໄູ ດູຖ້ າູ້ ຂາດການຊ່ວຍເຫອຈາກຜໃູ້ ຫຍ. ຂະບວນການພວົ ພັນຂອງມະນດຸ ໃນທກຸ ສງັ ຄົມຕູ້ອງໃຊວູ້ ທິ ການຕດິ ຕໍ່ສ່ືສານ (ພາສາ). ສະພາບແວດລອູ້ ມ-ວດັ ທະນະທາໍ ເປັນຕວົ ຢາູ່ ງ. ເພ່ືອໃຫູ້ເຂົຶ້າໃຈພດຕິກາຂອງເດັກໄວຮຽນຊັຶ້ນອະນຸບານແລະຊັ້ຶນປະຖົມ, ຄຄວນພິຈາລະນາທ່ືມາທາງດູ້ານ ສັງຄມົ ແລະວັດທະນະທໍາຂອງເດັກ. ຄ. ອິດທິພົນຈາກເພື່ອນຮ່ວມໄວ ເພ່ືອນຮ່ວມໄວດູ້ວຍກັນເປັນສ່ວນໜື່ງທືສ່ ໍາຄັນຫາຍຕໍ່ການພັດທະນາການທາງດູາ້ ນສັງຄົມ ແລະ ບຸກຄະລິກ ຂອງເດກັ ເມອື່ ໃຫຍຂ່ ນຶ້ ມາ. ກ່ອນເດັກຈະຮ່ວມພົວພັນທາງສັງຄົມ, ເດັກໄດູ້ກຽມຄວາມຮູ້ໃນການພົບປະສູ້າງສັນ, ເດັກຢູ່ໃນລະດັບອາຍຸ ໄວດຽວກັນເມື່ອມຄວາມສົນໃຈຮ່ວມກັນເຂົາຈະລວມກັນເປັນກຸ່ມຮ່ວມໄວ. ກຸ່ມຂອງເດັກຈະແຕກຕ່າງໄປຈາກ ຄອບຄົວໃນລກັ ສະນະທື່ສາໍ ຄັນຫາຍປະການຄ: ການເປັນສະມາຊກິ ໃນກຸ່ມເພ່ອື ນຮວ່ ມໄວເປັນໄປດວູ້ ຍຄວາມເຕມັ ໃຈ ແລະ ປ່ຽູ ນແປງໄດ.ູ້ ເພືອ່ ນຮ່ວມໄວທ່ມື ຖານະສະເໜກັນ ແລະ ບາງຄງ້ັຶ ກໍເປັນເພດດຽວກັນ. ການຕິດຕໍພ່ ວົ ພນັ ມັກຈະກ່ຽວຂອູ້ ງກັບພດຕິກໍາຊວົ່ ຄາວຫາຍກວາ່ ກິດຈະກໍາປດັ ຈບຸ ນັ . ເນ້ຶອໃນສໍາຄັນໃນການພົວພັນອາດສະໜັບສະໜນ ແລະ ບາງຄັ້ຶງກໍຂັດແຍ່ງກັບຄອບຄົວກໍອາດເປັນໄປໄດູ້, ການພວົ ພັນນຶ້ຂນຶ້ ຢກູ່ ບັ ບນົ ພຶນ້ ຖານຄວາມຮ້ສູ ກຮ່ວມກັນ, ເດກັ ຈະມຄວາມເປນັ ອດິ ສະຫະໃນເວລາຕິດຕໍ່ພົວພັນກັນ ແຕເ່ ດກັ ກໍມຂດຈາໍ ກດັ ຍອູ້ ນວ່າກົດລະບຽບຂອງຄອບຄວົ ແລະຖານະໃນສັງຄົມ. Article VII. + ພດັ ທະນາດາູ້ ນຄນຸ ສົມບດັ ຄຽງຄກ່ ບັ ການພດັ ທະນາດາູ້ ນຈະລຍິ ະທາ ຄເປັນບຸກຄົນທ່ືສໍາຄັນຮອງຈາກພໍ່ແມ່. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ຄຈ່ືງຕູ້ອງເປັນຜູ້ນໍາພາແລະເປັນແບບຢູ່າງທື່ສໍາຄັນໜ່ືງໃນຊວດິ ຂອງເດັກດົ່ງັ ລມຸ່ ນຶ້: - ຄຕູອ້ ງຖວາ່ ການປກຝງັ ຄຸນສົມບດັ ຄຽງຄຈ່ ະລິຍະທາໃຫກູ້ ັບນັກຮຽນເປັນໜາູ້ ທຢ່ື າູ່ ງໜ່ືງຂອງຕນົ 38

- ຄຈະຕອູ້ ງເປັນຕວົ ຢູາ່ ງທື່ດຂອງນັກຮຽນ - ຄຈະຕ້ອູ ງຈັດຫກັ ສດ ແລະ ເລອກວິທສອນຈະລິຍະທາໃຫູ້ເໝາະສມົ ກບັ ຄວາມຮບັ ຮຂູ້ ອງນກັ ຮຽນ. - ຈດັ ສະພາບແວດລູ້ອມໃນຫູ້ອງຮຽນ ແລະ ໂຮງຮຽນໃຫູ້ເໝາະສົມ - ການປກຝງັ ຈະລິຍະທາຕູອ້ ງເຮັດຢ່າູ ງຕໍເ່ ນືອ່ ງທຸກລະດບັ ຊນ້ັຶ ຮຽນ ແລະ ແຊກຊູ້ອນເຂຶາົ້ ໄປໃນວຊິ າຕາ່ ງໆ. - ການປກຝັງຈະລິຍະທາຕູ້ອງໃຫູ້ນັກຮຽນໄດູ້ຄົ້ຶນຄິດໂດຍເອົາເຫດການໃນຊວິດປະຈາວັນ ແລະ ເຫດການ ທຢື່ ່ໃູ ກຕູ້ ົວມາພິຈາລະນາ. - ຄຈະຕູ້ອງຮູ້ຈັກເບ່ືິງເດັກໃນແງ່ດດູ້ວຍຄວາມເມດຕາ ແລະ ເຫັນໃຈ, ຫກເວຶັ້ນການບັງຄັບ, ຂ່ເຂັນ ຫ ການ ລງົ ໂທດຢູາ່ ງຮນຸ ແຮງ. - ຄຕູ້ອງຮັກສາຄວາມສາມັກຄ ແລະ ພະຍາຍາມສະໜັບສະໜນລະບຽບທ່ືຈະຊ່ວຍເສມສູ້າງການປກຝັງຈະລິ ຍະທໍາ.ພແໍ່ ມ່ແລະຄຈະຕອູ້ ງໄດູ້ຮວ່ ມມກັນຈືງ່ ຈະເຮດັ ໃຫູ້ເດກັ ມຈະລຍິ ະທາໍ ທືດ່ ໄດູ້. Article VIII. ໃຈຄວາມ ຄົນເຮົາທຸກໆ ຄົນຍ່ອມມລັກສະນະຈາເພາະຕ່າງໆສະເພາະຕົວຂອງໃຜລາວຕົນເອງ, ລັກສະນະຈໍາເພາະ ຕ່າງໆ ເຫົ່ານຶ້ເມື່ອຮວມກັນຢໃູ່ ນຕົວບຸກຄນົ ກຈໍ ະເກດເປນັ ເອກະລກັ ຫ ບຸກຄະລິກກະພາບຂອງບຸກຄນົ ນັ້ນຶ ແລະເມື່ອ ແຕ່ລະຄົນມລກັ ສະນະແຕກຕ່າງກັນໄປ. ດັ່ົງນັ້ຶນ, ບຸກຄະລິກກະພາບຂອງແຕ່ລະຄົນຈ່ືງບໍ່ຄກັນ, ປັດໄຈສໍາຄັນທເ່ື ຮດັ ໃຫູ້ບຸກຄົນແຕກຕ່າງກນັ ແມ່ນຍູ້ອນກໍາມະພັນແລະສິງ່ື ແວດລູ້ອມ. ສະເທອນໃຈອາລົມຈິດ ແລະ ຈາລິຍະທໍາເປັນສື່ິງ ຈາໍ ເປນັ ໃນການດໍາລງົ ຊວິດຂອງຄນົ ເຮາົ ທຸກເພດໄວຢໃູ່ ນສັງຄມົ . Article IX. ວງກເພມ່ື 1. ແນວໃດເພນື່ ຈງ່ື ເອນຶ້ ວ່າ: ເອກະລກັ ຂອງບກຸ ຄົນ? ແລະມອົງປະກອບຢຈູ່ ັກຢູາ່ ງ? ຄອນັ ໃດແດ່? 2. ອົງປະກອບທື່ມອດິ ທພິ ນົ ຕໍບ່ ກຸ ຄະລິກພາບຂອງເດກັ ມຫຍງັ ແດ່? ຈົງ່ ອະທບິ າຍ? 3. ສະເທອນໃຈ-ອາລມົ ຈິດແມ່ນແນວໃດ? ຈ່ົງຍກົ ຕົວຢາູ່ ງມາພອູ້ ມ. 4. ພັດທະນາການທາງອາລົມຈິດມຈັກຢ່າູ ງ? ຄອັນໃດແດ່? ຈົງ່ ອະທບິ າຍ 5. ຄວາມຕູ້ອງການພ້ຶນຖານ ແລະ ເງ່ືອນໄຂເໝາະສົມໃຫູ້ແກ່ການພັດທະນາປົກກະຕິຂອງອາລົມຈິດມ ຈັກຢາູ່ ງ? ຄອນັ ໃດແດ່? ຈົງ່ ອະທບິ າຍ. 6. ຈະລຍິ ະທໍາໝາຍເຖງິ ຫຍັງ? ການພັດທະນາທາງດູ້ານສັງຄມົ ແລະ ຈະລຍິ ະທາໍ ເປນັ ໄປຄແນວໃດ? 7. ສ່ິງື ສໍາຄນັ ທ່ເື ຮດັ ໃຫູ້ຈະລິຍະທໍາມການພັດທະນາມຈກັ ຢາູ່ ງ? ຄອນັ ໃດແດ?່ ຈ່ົງອະທິບາຍ. 8. ຄຈະຕ້ອູ ງປກຝງັ ດາູ້ ນຄນຸ ສົມບດັ ຄຽງຄ່ຈະລິຍະທາໍ ໃຫູແ້ ກ່ເດກັ ຄແນວໃດ? ວຽກທມື່ ອບໝາຍ: ໃຫູ້ນກັ ຮຽນສັງເກດເພ່ືອນທຮື່ ກັ ແພງໃກ້ຊູ ດິ ຂອງຕົນເອງແລວູ້ ຂຽນບດົ ລາຍງານກ່ຽວກບັ ສ່ິງື ທື່ ເປນັ ເອກະລັກຂອງເພ່ືອນ ແລະ ການສະແດງບົດບາດຕໍ່ກັບສງັ ຄົມ. 39

ບດົ ທ 5 ການລງົ ສາໍ ພາດຄສາມນັ ທື່ສອນປະຈາໍ ຫອູ້ ງ ແລະ ມຜປູ້ ົກຄອງ ກຽ່ ວກບັ ພດັ ທະນາການ ຂອງເດກັ ກດິ ຈະກາໍ ການລງົ ສງັ ເກດ ແລະ ສໍາພາດຄ. ອປຸ ະກອນ ຮາ່ ງແບບຟອມສໍາພາດຄ ແລະ ຜູ້ປກົ ຄອງ, ຮ່າງສັງເກດ ການສອນ. ວທິ ດາໍ ເນນກດິ ຈະກາໍ ຄ ແນະນາໍ ໃຫນູ້ ັກຮຽນຄນໍາໃຊແູ້ ບບຟອມໃນການສັງເກດ ແລະ ແບບຟອມສໍາ ພາດຄສອນຢໂູ່ ຮງຮຽນປະຖມົ ແລະ ອະນຸບານ. ຕວົ ຢາູ່ ງ ຮ່າງສັງເກດການສອນ. ວິຊາ ຄະນິດສາດ. ຫູອ້ ງ ປ 5. ບົດທ 3 (ຫວົ ບດົ ...). ລ/ດ ບນັ ທກການສັງເກດການສອນ ວເິ ຄາະນັກຮຽນ 1. - 2. - - 3. ຂໍແ້ ນະນໍາກຽ່ ວກັບຮາ່ ງສັງເກດນ້ຶ, ໃນເວລາທເ່ື ຮົາເຂຶາ້ົ ໄປສັງເກດການສອນຈະຕູ້ອງໄດູເ້ ລື່ມບນັ ທກເອາົ ສງ່ິື ທື່ ເຫນັ ວາ່ ເປັນປະໂຫຍດສາໍ ຄນັ ແຕ່ລະຄນົ ໃຫູ້ຂດຮາ່ ງໃສປ່ ມ້ັ ຂອງຕນົ ເອງແລູວ້ ບນັ ທກໃສໃ່ ຫຄູ້ ບົ ຖູ້ວນ. ຕວົ ຢາູ່ ງ ຮາ່ ງການສາໍ ພາດຄ. - ຊິື່.................................ເພດ............ - ສອນຫອູ້ ງ....................................... - ຊື່ໂຮງຮຽນ...................................... - ສອນຈກັ ປ.ີ .................................... ສໍາຫບັ ຫູອ້ ງທສື່ ອນມນກັ ຮຽນຈັກຄົນ.................ຍງິ ...................... ເດັກນັກຮຽນສ່ວນຫາຍມາຈາກບ້າູ ນໃດແດ.່ ........................ ອາຊບພໍແ່ ມນ່ ັກຮຽນ. ຊາວນາ.............. ຊາວຄ້າູ ຂາຍ........ ພະນກັ ງານ.......... ກໍາມະກອນ. ຫ ອ່ືນໆ....... 40

ຈ່ງົ ເວົາ້ຶ ເຖງິ ຈຸດພິເສດນກັ ຮຽນຂອງທາ່ ນມຄວາມແຕກຕ່າງກນັ ທາງດູ້ານການຮຽນຄແນວໃດ? ນກັ ຮຽນມຈຸດພິເສດຍູ້ອນສາເຫດອນັ ໃດແດ່? ທ່ານໄດູ້ແກ້ໄູ ຂບນັ ຫານຄແນວໃດ? • ສາໍ ພາດພແໍ່ ມຫ່ ຜູປ້ ກົ ຄອງຂອງເດັກ. ການສາພາດພ່ໍ, ແມ່ ຫ ຜູ້ປົກຄອງຂອງເດັກ ແມ່ນເປັນວິທການທື່ດທສຸດທ່ືນັກຮຽນຄທື່ຈະໄດູ້ຮຽນຮູ້ກ່ຽວ ກັບພດຕິກໍາຂອງເດັກຢູ່ບູ້ານ, ເຊິ່ືງມຄວາມແຕກຕ່າງຈາກພດຕິກໍາໃນໂຮງຮຽນ, ນອກຈາກນ້ຶ ພໍ່ແມ່ ຫ ຜູ້ປົກຄອງ ຍັງໄດູ້ຮຽນຮູພ້ ດຕິກໍາ ແລະ ທັກສະຂອງລກຢູ່ໂຮງຮຽນຕື່ມອກ. ການສໍາພາດ ຊ່ວຍສູ້າງສາຍພົວພັນທ່ືດລະຫວ່າງຄ ແລະ ພໍແ່ ມ່ ເຊ່ນົັ ຄເອົາໃຈໃສ່ຕເໍ່ ດັກ ແລະ ພແ່ໍ ມກ່ ່ໍໃຫກູ້ ານ ຮ່ວມມຊ່ວຍເຫອໃນການສກສາເດັກ. ການລົງປະຕິບັດຕົວຈິງຂອງນັກຮຽນຄ ໃນເວລາລົງສາພາດ. ຄອາດຈະແບ່ງເປັນກຸ່ມໃນການສາພາດແມ່ນ ໃຫູ້ການໂອູ້ລົມສົນທະນາທໍາມະດາບໍ່ໃຫູ້ເປັນທາງການ. ແຕ່ຕູ້ອງແຈູ້ງໃຫູ້ຜູ້ປົກຄອງ ແລະ ຄຢູ່ໂຮງຮຽນສາມັນຮັບ ຊາບວ່າຈຸດປະສົງໃນການສໍາພາດ ແມ່ນເພື່ອຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບຈິດຕະສາດ ຂອງເດັກ ແລະ ພດຕິກໍາຕົວຈິງທື່ຈະ ສະແດງໃຫູ້ເຫັນໄດູ້ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງບຸກຄົນ ແລະ ພດຕິກໍາທ່ືສະແດງອອກຢູ່ບູ້ານກັບຢູ່ໂຮງຮຽນມຄວາມ ແຕກຕາ່ ງກນັ ແນວໃດ? ຫັງຈາກລົງສງັ ເກດ ແລ້ວູ ໃຫນູ້ ກັ ຮຽນຄຂຽນເປນັ ບົດລາຍງານ ກຽ່ ວກັບພັດທະນາການດ້າູ ນຮ່າງກາຍ, ປັນຍາ , ອາລົມ, ສັງຄົມວ່າມຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດຂອງເດັກແຕ່ລະບົດ ໃຫູ້ມຕົວຢູ່າງ ທື່ເປັນຕົວຈິງມາຢັ້ງຢືນ. ສາໍ ລັບການຂຽນບດົ ລາຍງານ ແມ່ນໃຫຂູ້ ຽນເປັນລາຍບກຸ ຄົນ. 41

ບດົ ທ 6 ວິຖທາງແຫງ່ ການຮຽນຮູ້ Article X. 1. ການຮຽນຮູ້ ການຮຽນຮູ້ໝາຍເຖິງ ປະສົບການຕ່າງໆທື່ຄົນເຮົາໄດູ້ຮັບໃນການເສມສູ້າງ, ປັບປຸງທັດສະນະຄະຕິ ແລະ ການ ປະພດ. ການຮຽນຮແູ້ ມນ່ ກດິ ຈະກາເຊງ່ືິ ຕູ້ອງອາໄສຄວາມພະຍາຍາມໃນການເຮັດວຽກທ່ືມການປະສານກັນຫວ່າງອະ ໄວຍະວະຕ່າງໆ ສໍາລັບການຮຽນຮູ້ແລະການເຄື່ອນໄຫວທັງໝົດຂອງຜູ້ຮຽນຮູ້ ການຮຽນຮູ້ແມ່ນຂະບວນການທາງ ສັງຄມົ ແລະສາມາດໝນໃຊູ້ໄດູ້ໃນຊວດິ ປະຈໍາວນັ ໃນຫູອ້ ງຮຽນມັກຈະເກດການຮຽນຮູ້ດົ່ັງນຶ້: ກ. ການຮຽນຮູ້ແບບຕງ້ັຶ ໜາູ້ ແມ່ນວິທການທສ່ື ະໜັບສະໜນໃຫູຜ້ ູ້ຮຽນໄດມູ້ ສວ່ ນຮວ່ ມໃນທກຸ ໂອກາດຂອງການຮຽນ. ຂ. ການອະພປິ າຍຈຸດປະສງົ ຮວ່ ມກັນ ແມ່ນວທິ ການທື່ຈະຊ່ວຍໃຫູກ້ ິດຈະກາຕາ່ ງໆ ດາເນນໄປຕາມຄວາມຕ້ອູ ງການແລະຄວາມສນົ ໃຈຂອງຜ້ຮູ ຽນ. ຄ. ການສາທິດ ແລະ ການປະຕິບດັ ຕວົ ຈງິ . ແມ່ນວິທການທື່ໃຊູ້ຮບຈາລອງເພ່ືອເປັນແບບຢາູ່ ງໃນການປະຕິບັດຕົວຈິງ. ງ. ການປະເມນຜນົ ຢູ່າງຕ່ເໍ ນອ່ື ງ ແມ່ນວິທການສົ່ງເສມການຕຶັ້ງຄາຖາມ ແລະ ໃຊູ້ຄວາມຄິດເພ່ືອເປນັ ການຕ້ງຶັ ຄາຖາມແລະເປັນການທບົ ທວນ ການຮຽນ. ຈ. ການຊວ່ ຍເຫືອ່ ແມ່ນວທິ ການທ່ເື ຮັດໃຫ້ຜູ ້ຮູ ຽນແຕ່ລະຄົນກ້າູ ອອກຄາຄິດເຫນັ . Article XI. 2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຮຽນຮູ້ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຮຽນຮ້ແູ ບ່ງອອກເປນັ 3 ດາູ້ ນຕນ້ຶົ ຕດໍ ົ່ັງນ້ຶ: ກ. ຂອບເຂດຄວາມຮູ້ ບັນຫານຶ້ປະກອບດູ້ວຍການປູ່ຽນແປງໂຄງສູ້າງທາງດູ້ານມັນສະໝອງ ເຖິງຂັ້ຶນບັນລຸຜົນດູ້ານຄວາມສະຫລາດ ໂດຍທົວ່ ໄປ. ລະດັບຄວາມສາມາດໃນຂອບເຂດຄວາມຮັບຮູບ້ ຣມ(Bloom)ໄດູ້ກາໍ ນົດຂອບເຂດຄວາມຮບັ ຮູ້ 6 ລະ ດັບແຕ່ງາ່ ຍຫາຍາກດງົ່ັ ນ້ຶ: ຄວາມຮູ:້ ໝາຍເຖງິ ການຈ່ຈື ໍາບົດຮຽນທ່ືໄດຮູ້ ຽນຜາ່ ນມາ ລວມທງັ ການໃຊູບ້ ດົ ຮຽນເຫົ່ານນັຶ້ ຢູາ່ ງກວ້າູ ງຂວາງ. ຄວາມເຂາຶ້ົ ໃຈ: ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດເກບັ ກໍາຄວາມໝາຍຂອງບົດຮຽນທືໄ່ ດູຜ້ າ່ ນມາ, ຄວາມສາມາດໃນ ການແປຄວາມໝາຍຈາກຮບແບບໝ່ືງໄປຫາຮບແບບໜື່ງການກະຕວງ ການສັບປູ່ຽນເປັນຕົວແທນໃຫູ້ແກ່ ຄວາມເຂຶ້າົ ໃຈ. ການນໍາໃຊູ້: ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດນໍາໃຊູ້ຄວາມຮູ້ຄວາມເຂຶ້ົາໃຈໃນຕວົ ຈິງຂອງສະພາບ ການອັນໃໝ່, ການ ນາໍ ໃຊູ້ລະບຽບການ, ວທິ ການ, ມະໂນພາບ, ຫັກການ, ກດົ ເກນ, ເປນັ ຕົວແທນໃຫູແ້ ກກ່ ານຮຽນຮູ້ລະດັບສງກວ່າ. ການວິເຄາະ: ໝາຍເຖງິ ການແຍກບົດຮຽນ ອອກເປນັ ພາກສ່ວນຕ່າງໆ ເພື່ອໃຫູບ້ ົດຮຽນມ ໂຄງສ້າູ ງຄວາມຮັບຮ້.ູ 42

ການສັງລວມ: ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດທ່ືເອົາມາຈາກພາກສ່ວນຕ່າງໆ ຂອງບົດຮຽນປະ ກອບເຂົ້ຶາກັນເປັນ ບົດຮຽນໃໝເ່ ຊ່ືງິ ປະກອບດວູ້ ຍຄວາມໝາຍ. ການຕລາຄາ: ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການກໍານົດຄຸນຄ່າຂອງບົດຮຽນໂດຍອງໃສ່ຈຸດ ມຸ່ງໝາຍທ່ືກໍານົດ ໃຫູ້ ແລະ ຕ້ອູ ງອງໃສມ່ າດຖານອັນແນ່ນອນເຊິື່ງມລັກສະນະອັດຕະວິໄສ ຫ ພາວະວໄິ ສ. - ສະຫບຸ ການຮຽນຮູແ້ ມ່ນຂະບວນການທ່ືນາໄປສກ່ ານປຽູ່ ນແປງທາງດູ້ານພດຕິກາ. ຂ. ຂອບເຂດການສະເທອນໃຈ ບັນຫານ້ຶປະກອບດູ້ວຍການກະທົບກະເທອນໃນຄວາມຮູ້ສກ, ອາລົມຈິດ, ຄວາມເຊ່ືອຖ ແລະ ຄວາມຮູ້ສກ ກ່ຽວກັບຄນຸ ຄາ່ . ລະດບັ ຄວາມສາມາດໃນຂອບເຂດຂອງສະເທອນໃຈ. ທ່ານ ກລາດວຸນຮ່ວມກັບ ທ່ານ ບລມ (Krathwohl Bloom) ໄດູ້ຈັດແບ່ງຄວາມ ສາ ມາດໃນຂອບ ເຂດສະເທອນໃຈດັ່ົງນຶ້: ການຮັບ ມັນພົວພັນເຖິງຄວາມຕັຶ້ງໃຈຂອງນກັ ຮຽນ ຕໍ່ກັບສິງ່ື ກະຕຸູ້ນເຖິງຜຮູ້ ຽນອາດຈະມ ຄວາມໃສ່ໃຈຢູ່າງມ ການເລອກເຟ້ັນຕໍ່ສ່ງືິ ທຮ່ື ບັ . ການສະແດງອາການຕອບ ໝາຍເຖິງການປະກອບສ່ວນຢູ່າງຫູ້າວຫັນຂອງຜູ້ຮຽນມຄວາມ ສົນໃຈຢູ່າງສະໝໍ່າ ສະເໝ ພ້ອູ ມທງັ ສະແດງປະຕິກິລິຍາຕ່ໍເຫດການນ້ຶນັ ໆ ດູ້ວຍອາການພໍ ໃຈ. ການຕລາຄາ ມສ່ວນພວົ ພັນກບັ ຄຸນຄ່າລາຄາ ເຊງ່ືິ ນກັ ຮຽນຕິດພນັ ກັບສືງ່ິ ໃດໜື່ງ ເຫດການ ໃດໜງື່ ພດຕິກໍາຈະ ກາໍ ນດົ ຂຶ້ນຢູາ່ ງຈະແຈ້ງູ ໃນຮບແບບທໍາມະດາພາຍໄຕູທ້ ັດສະນະຄະຕິ. ການຈດັ ຕງຶ້ັ ມສວ່ ນພວົ ພນັ ກບັ ຄວາມສາມາດໃນການລວບລວມເອາົ ຄຸນຄາ່ ທືແ່ ຕກຕ່າງ ກນັ ພອູ້ ມທັງແກູ້ໄຂຂໍ້ ຂດັ ແຍງ່ ຂອງຄຸນຄ່າເລ່າົ ນັ້ຶນ ໂດຍເລ່ມື ຈາກການສາູ້ ງລະບບົ ທ່ມື ລກັ ສະນະສອດຄອ່ ງກັບຄນຸ ຄາ່ . ການສະແດງລກັ ສະນະສະເພາະໂດຍກດົ ເກນສບັ ສນົ ໃນລະດັບນ້ບຶ ຸກຄົນມລະບົບກົດເກນ ເຊ່ືິງໄດູ້ຄວບຄມຸ ການ ພດັ ທະນາລັກສະນະສະເພາະແບບແຜນດໍາລງົ ຊວດິ ໃຫູ້ມປະສດິ ທິພາບໂດຍໃຊູ້ເວລາຍາວນານ. ຄ. ຂອບເຂດການເຄື່ອນໄຫວຈດິ ຕະສາດ ບນັ ຫານ້ຶປະກອບດູວ້ ຍທັກສະຕ່າງໆ ຂອງການເຄ່ອື ນໄຫວເຊືິ່ງລວມເອາົ ຄວາມວອ່ ງໄວ ຂອງຮ່າງກາຍກັບ ການສໍາພນັ ລະຫວາ່ ງປະສາດ ແລະ ປະເພດການເຄອື່ ນໄຫວຈິດຕະສາດມດົ່ງັ ນຶ້: • ການເລມ່ື ຕ້ົຶນ ໝາຍເຖງິ ການໄດຮູ້ ບັ ການກະຕູຸ້ນຜາ່ ນອິນຊທງັ ຫູ້າ ແລະ ມການສະແດງການໂຕູ້ຕອບແບບກະທດັ ລັດ. • ການປບັ ປຸງ ໝາຍເຖງິ ການສະແດງອາການໂຕູ້ຕອບແບບສັບສົນເມອື່ ໄດຮູ້ ບັ ການກະຕ້ນູຸ ຜ່ານອນິ ຊທງັ ຫູ້າໂດຍມການຮວ່ ມ ປະສານງານເຄື່ອນໄຫວຂອງຮ່າງກາຍ ເພື່ອບັນລຄຸ ວາມປາດຖະໜາ. • ການອບົ ຮົມ ໝາຍເຖິງການດດັ ແປງທາ່ ທາງຂອງຮາ່ ງກາຍ,ປະສມົ ປະສານການເຄ່ອື ນໄຫວແລະຈັດລະດບັ ການເຄອ່ື ນ ໄຫວເພ່ອື ສະແດງການໂຕ້ຕູ ອບຄນທ່ມື ລກັ ສະນະ ວອ່ ງໄວ, ຖກຕ້ອູ ງ. ຮບແຕ່ລະຂັນ້ຶ ຕອນຂອງການຮຽນຮູ້. 43

ຮບທ 1: ຂນ້ຶັ ຕອນຂອງການຮຽນຮູ້ Article XII. 3. ການຮຽນຮຜູ້ ໃູ້ ຫຍ່ ໃນຂະບວນການຮຽນຮູ້ມຫາຍທັດສະນະທື່ໃຫູ້ຄວາມໝາຍແຕກຕ່າງກັນເຊິ່ືງຄວາມໝາຍຂອງການຮຽນຮູ້ທາງ ດູ້ານທິດສະດແມ່ນໝາຍເຖິງການຮຽນຮູ້ດູ້ານຕ່າງໆ ເຊັ່ົນ ຮຽນຮູ້ຄວາມເປັນຈິງຄຸນລັກສະນະ, ນິຍາມ ແລະ ຫກັ ການເຊ່ືິງປະກອບດ້ວູ ຍຄວາມສໍາຄັນ 3 ຢ່າູ ງຄ: - ເປັນພ້ນຶ ຖານໃນການຮຽນຮູສ້ ບຕໍ່ໄປ. - ຊວ່ ຍໃນການດໍາລງົ ຊວິດປະຈາໍ ວັນ. - ຊ່ວຍໃນການຄົຶ້ນຄິດ ແບບບໍ່ຈາກັດຂອບເຂດບຸກຄົນ ຈະພັດທະນາທັດສະນະຄະຕິຂອງຕົນ ໂດຍຜ່ານ ການ ສັງເກດພດຕກິ າ ຫ ການກະທາຂອງຜອູ້ ື່ນ ເຊງິື່ ກະຕນຸູ້ ໃຫູ້ມການເລອກເຟນ້ັ ເອົາພດຕກິ ານັນຶ້ ໆ. ດງ່ັົ ນຶ້ັນ, ການ ຮຽນຮູ້ 44

ຈງ່ື ມຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງການຮຽນຂອງ ຜ້ໃູ ຫຍ່ ແລະ ການຮຽນຂອງເດກັ ນອູ້ ຍ. ກ. ຄນຸ ລກັ ສະນະຂອງຜູ້ຮຽນທື່ເປນັ ຜູໃ້ ຫຍ່ສະແດງອອກດ່ງັົ ນ້ຶ: - ຜໃູ້ ຫຍ່ເປັນນັກຮຽນທື່ເປັນທເ່ື ພງືິ່ ຂອງຕົນເອງແລະຄວບຄມຸ ຕົນເອງໝາຍຄວາມວ່າຜໃູ້ ຫຍຈ່ ະຮຽນໄດູ້ດທື່ ສດຸ ຢໃູ່ ນສື່ງິ ແວດລ້ອູ ມທື່ມປະຊາທປິ ະໄຕຜໃູ້ ຫຍເ່ ປນັ ຜູທ້ ມ່ື ປະສບົ ການແລູ້ວ ແລະ ເຂາົ ເຈາ້ົຶ ຍງັ ເປັນຜູ້ເຊືອ່ ໝຶນ້ັ ຕນົ ເອງມກັ ຮຽນຕາມຈັງຫວະ ແລະ ລະດບັ ຄວາມຮບັ ຮ້ຂູ ອງຕົນເອງ. ຜູ້ໃຫຍ່ມຄວາມຕູ້ອງການແບບເປັນຮບພະທໍາ ແລ ະຮບດວ່ ນ. ໝາຍຄວາມວາ່ ຜູໃ້ ຫຍເ່ ປນັ ຄົນໃຈຮູອ້ ນບໍມ່ ັກ ສົນທະນາກັນດົນກ່ຽວກັບທິດສະດ. ຜູ້ໃຫຍ່ມັກທິດສະດແຕ່ກໍຢາກເຫັນການນໍາເອົາທິດສະດໄປປະຕິບັດຕົວ ຈງິ . ຜູ້ໃຫຍ່ຂາດຄວາມອົດທນົ ໃນການນາໄປເຖງິ ຈຸດປະສົງຂອງການຮຽນໝາຍຄວາມວາ່ ຜ້ໃູ ຫຍ່ເປັນຜທູ້ ່ມື ຄວາມອົດທົນໜອູ້ ຍຕ່ກໍ ັບວຽກງານທຫ່ື ຍຸງູ້ ຍາກ ແລະ ວຽກທ່ືບໍໄ່ ດູ້ນໍາໄປໃຊູຕ້ າມຈດຸ ປະສງົ ໃນທັນທທັນໃດຖູ້າ ບມໍ່ ການກ່ຽວ ຂອູ້ ງກບັ ຄວາມຕ້ອູ ງການຂອງຕນົ ເຂົາເຈາົຶ້ ຈະບໍສ່ ນົ ໃຈ. ຜໃູ້ ຫຍ່ເຄຍມປະສົບການ ແລະ ຄວາມຮທູ້ ື່ເປັນປະໂຫຍດຜ່ານມາ... ຜໃູ້ ຫຍສ່ າມາດຜກພນັ ປະສບົ ການເກ່ົາ ກບັ ຄວາມຮ້ໃູ ໝ່ນໝ້ຶ າຍຄວາມວາ່ ເຂາົ ເຈ້ຶົາຮັບຮູຄ້ ວາມເປນັ ຈິງແລະສງືິ່ ໃດທບ່ື ເໍ່ ກດຜົນ. ຜູໃ້ ຫຍ່ມັກ ແລະ ດໃຈທເ່ື ຫັນຄວາມຖະໜດັ ຂອງຕົນ ແລະ ຂ່າວສານຂອງຕນົ ຖກນາໍ ມາສິດສອນ. ຜໃູ້ ຫຍຍ່ ່າງເຂົຶ້າຫອູ້ ງຮຽນພູອ້ ມດ້ວູ ຍປະສົບການຂອງຕນົ ເພ່ືອນາໍ ໃຊ້ເູ ຂ້ົາຶ ເປັນແຫ່ງຂໍມ້ ນໃນການຮຽນ. ນກັ ຮຽນທ່ເື ປນັ ຜູ້ໃຫຍ່ມກັ ໃຫມູ້ ການກະຕກຸ ຊຸກຍູ້ ແລະ ເປນັ ຜທູ້ ່ມື ັກໄປຕາມເປັົາ້ ໝາຍຂອງຕົນໝາຍຄວາມວ່າ ຜູໃ້ ຫຍ່ໄດ້ຮູ ັບການຊກຸ ຍູ້ການຮຽນຈາກການກະຕຸູ້ນພາຍໃນ ແລະ ຈາກຄວາມຢາກຮູ້ຢາກເຫັນ ເມ່ືອນັກຮຽນທ່ືເປັນ ຜໃູ້ ຫຍ່ຫາກຕັດສິນໃຈຮຽນແມ່ນເຂົ້ຶາເຈົຶາ້ ມເປ້ັາົ ໝາຍສະເພາະຢູ່ໃນໃຈແລູ້ວ. ຜູ້ໃຫຍບ່ າງຄ້ຶັງກໍມຄວາມອດິ ເມອື່ ຍຕກ່ໍ ບັ ການຮຽນໃນຫູ້ອງຂອງຕນົ . ຜູໃ້ ຫຍມ່ ກັ ການສອນທໜື່ ້າູ ສົນໃຈ ແລະ ມຊວິດຊວາໃຊວູ້ ທິ ການສອນຫາຍຮບແບບພ້ອູ ມດວູ້ ຍສກື່ ານສອນ. ການສອນຜູ້ໃຫຍ່ຕູ້ອງໄດູ້ສອນແບບມຈັງຫວະມຕະຫົກເຮຮາໄປພູ້ອມຈ່ືງຈະເຮັດໃຫູ້ຂະບວນການຮຽນງ່າຍ ຂຶ້ນ. • ຜູ້ໃຫຍຕ່ ້ອູ ງການຄວາມເຄົາລບົ ນັບຖ ຄສະແດງຄວາມນັບຖຕໍກ່ ບັ ນັກຮຽນຜູ້ໃຫຍດ່ ວູ້ ຍປະສົບການ ແລະ ຄວາມຮ້ທູ ່ືເຂາົ ເຈາ້ຶົ ນາໍ ມາສ່ຫູ້ອງຮຽນ ພູ້ອມດຽວກັນນຶກ້ ໃໍ ຫູຖ້ ວ່ານັກຮຽນຜ້ໃູ ຫຍນ່ ້ຶມປະສບົ ການ ແລະ ຄວາມຮ້ເູ ທົ່າທຽມກັນແລະໃຫູໂ້ ອກາດເຂາົ ເຈຶ້າົ ໄດູ້ ປະກອບຄໍາເຫນັ ໃຫ້ຫູ າຍທື່ສຸດ. ກດິ ຈະກາໍ ແຂງ່ ຂັນຂຽນຂໍ້ມນການຮຽນຮູ້ຂອງຜ້ໃູ ຫຍ່. ອຸປະກອນ ບິກເຝດິ , ເຈູຍ້ ແຜນ່ ໃຫຍ່. ວທິ ດາໍ ເນນກດິ ຈະກາໍ - ຄແບ່ງນັກຮຽນອອກເປັນກຸ່ມແຕລ່ ະກຸ່ມໃຫອູ້ ອກມາຢນື ປິ່ນໜູ້າໃສ່ກະດານ. ເພືອ່ ກຽມແຂງ່ ຂັນຂຽນກຽ່ ວກັບລັກສະນະການຮຽນຮຂູ້ ອງຜູ້ໃຫຍ່. - ຄອະທິບາຍກະຕິກາການຫນ້ຶິ ດງ່ົັ ນ້ຶ: 45

ໃຫູ້ຜູ້ຢືນຢູ່ທາງໜູ້າແຖວອອກໄປຂຽນໃສ່ກະດານກ່ອນ 1 ລັກສະນະແລູ້ວສົ່ງເຝິດໃຫູ້ຜູ້ທື່ 2 ຂຽນຕໍ່ອກ 1 ລກັ ສະນະແລວູ້ ສ່ົງຕໍ່ຜູ້ທ່ື 3, ທື່ 4 ຈນົ ໝດົ ທຸກຄນົ ຢູ່ໃນແຖວຈະເຮດັ ແບບດຽວກນັ ໝົດທຸກຈຸຈາກນຶ້ນັ , ຄກໍກວດເບື່ງິ ວ່າຈໃຸ ດຂຽນໄດູ້ດແລະຖກຫາຍກວາ່ ໝ່ຈນຸ ້ຶນັ ຈະຊະນະ. ສະຫບຸ ຄສະຫບຸ ຄນກ່ຽວກບັ ການຂຽນຂ້ມໍ ນຕາ່ ງໆ. ປະເມນ ສງັ ເກດການຮວ່ ມກດິ ຈະກາໍ ກຸ່ມ, ສງັ ເກດການຂຽນຂໍ້ມນໃສກ່ ະດານ. Article XIII. 4. ການຮຽນຮເູ້ ດກັ ນອູ້ ຍ ເດັກແມ່ນຜູ້ຮຽນຮູ້ຄົນໜື່ງໂດຍພາຍໃຕູ້ການຊຸກຍູ້, ແນະນໍາຊ່ວຍເຫອການຮຽນຂອງເດັກດູ້ວຍວິທການຕ່າງໆ ຂອງຄ (ໂດຍເນັ້ຶນໃສ່ການສອນແບບເອົາເດັກເປັນໃຈກາງ). ເດັກຮຽນຮູ້ດູ້ວຍຫາຍວິທ, ຄຄວນກະຕຸູ້ນຊຸກຍູ້ການ ຮຽນຂອງເດກັ ໂດຍນໍາໃຊ້ວູ ິທການສອນຫາຍຮບແບບ ແລະ ຫາຍກິດຈະກໍາທ່ືແຕກຕ່າງກັນ. ເພື່ອເຮັດໃຫູ້ຄສາມາດ ສ້າູ ງສະພາບແວດລອູ້ ມທາງດ້າູ ນການຮຽນທ່ືມປະສິດທຜົນສໍາລັບເດກັ , ຄຕູ້ອງເຂົຶາ້ ໃຈຕກໍ່ ັບຄນຸ ລກັ ສະນະຮຽນຮຂູ້ ອງ ເດັກທ່ມື 12 ຄຸນລກັ ສະນະດັ່ງົ ນ:້ຶ • ການເຂຶົາ້ ຮວ່ ມຮຽນຢູາ່ ງຕງ້ັຶ ໜູ້າ ການຮຽນຮູ້ຮຽກຮູ້ອງໃຫູ້ຜູ້ຮຽນເຂົ້ຶາຮ່ວມຮຽນຢູ່າງຫູ້າວຫັນ ແລະ ສູ້າງສັນສໍາລັບຄຕູ້ອງໄດູ້ ຄິດສູ້າງສະພາບ ແວດລອູ້ ມ ແລະ ເງ່ືອນໄຂດູາ້ ນການຮຽນຮູ້ໃຫູ້ເປນັ ໜາູ້ ສົນໃຈ ເພ່ອື ຊຸກຍູ້ ໃຫູ້ນັກຮຽນເຂາຶ້ົ ຮ່ວມຮຽນຢູ່າງຫູ້າວຫັນ. ດົງັ່ ນນ້ຶັ , ຄຕອູ້ ງຫກລຽງວທິ ສອນແບບໃຫນູ້ ັກຮຽນໄດູ້ນ່ົັງຟັງຢູ່າງດຽວ ແລະ ດົນນານຄຄວນຈັດກດິ ຈະກໍາໃຫູ້ນັກຮຽນ ໄດູ້ເຮັດຕົວຈິງຫາຍໆເຊ່ັນົ ການເຮດັ ທົດລອງ, ການສງັ ເກດ, ການຫິນ້ຶ ບດົ ບາດສົມມດຸ ... ຄຄວນຊຸກຍູ້ ແລະ ຈັດຕັຶ້ງໃຫູ້ນັກຮຽນໄດູ້ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເປັນກຸ່ມ, ນໍາພານັກຮຽນໄປທັດ ສະນະສກສາ ຕາມສະຖານທື່ຕາ່ ງໆ ປ່ອູ ຍໂອກາດໃຫູ້ນັກຮຽນໄດູຮ້ ຽນດ້ວູ ຍຕົນເອງ ຊ່ວຍ ນັກຮຽນຕ້ຶັງເປັ້າົ ໝາຍໃນການຮຽນຂອງ ຕນົ ເອງກ່ຽວກບັ ສື່ິງທື່ເຂາຶ້ົ ເຈາ້ຶົ ມກັ ແລະ ໄຝູ່ຝັນໃນອານາຄົດ. • ການເຂ້ຶາົ ຮວ່ ມພົວພັນສງັ ຄົມ ໂດຍພ້ຶນຖານແລູ້ວການຮຽນແມ່ນກິດຈະກາ, ທາງດູ້ານສັງຄົມ ແລະ ການເຂົຶ້າຮ່ວມຊວິດ ໃນສັງຄົມຂອງ ໂຮງຮຽນເປນັ ສິງ່ື ຂາດບໍ່ໄດູສ້ ໍາລັບການຮຽນຕາມຄວາມເຫັນຂອງນກັ ຈິດຕະວິທະຍາ ທ່ານ ເລຟວິໂກດສະກ ໄດູ້ເວົຶ້າ ວ່າ “ວທິ ຮຽນຂອງເດກັ ແມ່ນການຊາຊມເອາົ ການເຄ່ືອນໄຫວຕ່າງໆ ຄວາມຊິນ ເຄຍ ຕາ່ ງໆ, ຄໍາສັບ ແລະ ຄວາມຄິດ ເຫັນຕ່າງໆ ຂອງຊຸມຊົນບ່ອນທ່ືເຂົາເຈົ້ຶາເຕບໃຫຍ່ຂຶ້ນມາ” ດັົ່ງນັ້ຶນ, ວິທ ກະຕຸກຊຸກຍູ້ໃຫູ້ນັກຮຽນເຂົ້ຶາມາມສວນ ຮ່ວມໃນສັງຄົມ, ຄຄວນມອບໝາຍ ໜູ້າວຽກໃຫູ້ນັກ ຮຽນປະຕິບັດເປັນກຸ່ມ ແລະ ຄຕອູ້ງເປັນຜູ້ປະສານງານ, ຊ່ວຍເຫອຕໍ່ກັບກຸ່ມຄຕູອ້ ງ ສອນໃຫູ້ນັກຮຽນຮູ້ຈັກຮຽນ, ຮູ້ຈັກຮ່ວມມເຊິື່ງກັນ ແລະ ກັນ, ສູ້າງສະຖານະການຈໍາລອງ ເພອ່ື ໃຫູ້ເດັກ ໄດູປ້ ະຕິບັດບດົ ບາດໃນ ການພວົ ພັນ ແລະ ການໂຕູຕ້ ອບເຊງ່ືິ ກັນ ແລະ ກັນ. • ກິດຈະກໍາທເ່ື ຕັມໄປດູວ້ ຍຄວາມໝາຍ ຜູ້ຄົນຮຽນໄດູ້ດທ່ືສຸດໃນເວລາທ່ືເຂາົ ເຈົ້ຶາໄດູ້ເຂົຶ້າຮ່ວມກິດຈະກາຕ່າງໆທື່ເຂົາເຈົຶ້າເຫັນວ່າເປັນປະໂຫຍດໃນ ຊວດິ ຕົວຈງິ ແລະ ສອດຄ່ອງດາູ້ ນວດັ ທະນາທໍາ ຄສາມາດສູ້າງກິດຈະກາໍ ໃນ ໂຮງຮຽນໃຫູ້ເຕມັ ໄປດວູ້ ຍຄວາມໝາຍ 46