เอกสารประกอบการสอน ธรรมนิเทศ

เอกสารประกอบการสอน ธธรรรรมมนนิเิเททศศ รศ.ดร.วันชัย พลเมอื งดี มหาวิทยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา

คำนำ

สำรบญั เรือ่ ง หนำ้ บทที่ ๑ ความหมายธรรมนิเทศ.................................................................................................... ๑ ความนำ.......................................................................................................................... ๑ นเิ ทศคืออะไร................................................................................................................. ๑ ความสำคัญของการส่ือสาร............................................................................................ ๓ องค์ประกอบของการส่ือสาร.......................................................................................... ๔ ประเภทของการสื่อสาร................................................................................................... ๕ อปุ สรรคของการส่อื สาร.................................................................................................. ๕ ความหมายของธรรนิเทศ............................................................................................... ๖ เปรยี บเทียบนิเทศกบั การประชาสมั พนั ธ์........................................................................ ๑๐ คำอนื่ ๆทีม่ ีความหมายคลา้ ยกับคำว่า นเิ ทศ................................................................... ๑๓ คำถามทา้ ยบท............................................................................................................... ๑๖ บทที่ ๒ ขอบขา่ ยของการสื่อ-สาร............................................................................. ๑๗ ความหมายของสื่อ........................................................................................................ ๑๗ สือ่ การสอน................................................................................................................... ๒๐ สาร และความหมายของสาร......................................................................................... ๒๓ วตั ถุประสงค์ของการสอื่ สาร.......................................................................................... ๒๔ ส่อื ประชาสมั พันธ์........................................................................................................... ๒๖ ส่อื สงิ่ พิมพ.์ ..................................................................................................................... ๒๗ สื่อโสตทศั น.์ ................................................................................................................... ๓๔ สอื่ กจิ กรรมตา่ งๆ............................................................................................................ ๓๖ ส่ือสารมวลชน............................................................................................................... ๓๗ คำถามทา้ ยบท............................................................................................................... ๒๙

สำรบัญ(ต่อ) เร่อื ง หนำ้ บทที่ ๓ ศิลปะในการพดู ............................................................................................. ๔๐ ศลิ ปะในการพดู ในทีช่ มุ ชน............................................................................................. ๔๐ การพูดคอื อะไร.............................................................................................................. ๔๐ ประเภทของการพดู ในที่ชมุ ชน........................................................................................ ๔๑ บคุ ลกิ ภาพของนักพูด...................................................................................................... ๔๒ วตั ถุประสงค์ของการพดู ................................................................................................. ๔๕ ศลิ ปะในการสรา้ งโครงเร่ือง............................................................................................ ๔๕ ลกั ษณะของการสรุปจบ.................................................................................................. ๕๐ คำถามทา้ ยบท................................................................................................................ ๕๐ บทท่ี ๔ ประเภทของการพดู ...................................................................................... ๕๓ ความนำ.......................................................................................................................... ๕๓ การเทศน์........................................................................................................................ ๕๔ การเตรียมตวั เตรยี มใจก่อนเทศนแ์ ละวธิ ปี ฏิบตั ใิ นการเทศ.............................................. ๕๕ การแสดงปาฐกถา........................................................................................................... ๕๘ การอภิปราย.................................................................................................................... ๖๐ การกล่าวสนุ ทรพจน์....................................................................................................... ๖๕ คำถามทา้ ยบท................................................................................................................ ๗๓ บทที่ ๕ หลกั และวธิ ีการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระพุทธเจ้า................................ ๗๔ ความนำ.......................................................................................................................... ๗๔ พทุ ธกจิ ........................................................................................................................... ๗๕ เน้อื หา หรือคำสง่ั สอน.................................................................................................... ๗๖ พทุ ธวิธีการเผยแผ่ของพระพุทธเจา้ ................................................................................. ๗๗

สำรบญั (ตอ่ ) เร่อื ง หน้ำ เป้าหมายในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา........................................................................ ๘๖ คำถามท้ายบท............................................................................................................... ๘๘ บทที่ ๖ การจัดหลกั สูตรพทุ ธอุบายในฐานะครูของเทวดาและมนษุ ย์........................... ๘๙ ความนำ.......................................................................................................................... ๘๙ การจัดหลกั สตู รการเรยี นการสอนของพระพุทธเจ้า........................................................ ๘๙ ไตรสิกขา........................................................................................................................ ๙๐ นวงั คสัตถสุ าสนา............................................................................................................ ๙๑ การสังคายนาของพระสารบี ตุ ร....................................................................................... ๙๓ การรวบรวมธรรม วินัย มาติกา สตุ ตันตะ....................................................................... ๙๓ กลวิธี และอุบายประกอบการสอน.................................................................................. ๙๔ คณุ สมบัติแห่งความเปน็ ครู............................................................................................. ๙๙ คำถามท้ายบท................................................................................................................ ๑๐๓ บทที่ ๗ พระนักเทศน์และพระนักเขียนบทความธรรมทีด่ .ี ........................................... ๑๐๔ ความนำ.......................................................................................................................... ๑๐๔ คณุ สมบัติพระนักเทศน์ท่ีนา่ เลื่อมใส................................................................................ ๑๐๔ คุณสมบัติพระนักเทศน.์ .................................................................................................. ๑๐๕ พระนักเทศน์ท่ีจะประสบผลสำเรจ็ ................................................................................. ๑๐๗ การเทศน์ตามหลักศาสนพธิ ี............................................................................................ ๑๐๗ การเทศน์มหาชาติชาดก................................................................................................. ๑๐๘ การเทศน์มหาชาติแบบภาคเหนือ................................................................................... ๑๑๘ ลกั ษณะทว่ งทำนองหรือระบำธรรม................................................................................ ๑๑๙

สำรบญั (ตอ่ ) เร่ือง หน้ำ สำนวนการแต่ง............................................................................................................... ๑๒๐ ตัวอยา่ งการแสดงปาฐกถาอบรมเยาวชน........................................................................ ๑๒๒ การเขยี นบทความธรรม.................................................................................................. ๑๒๘ คำถามท้ายบท................................................................................................................ ๑๓๐ บทท่ี ๘ ธรรมทีใ่ ชแ้ สดงในการเทศน.์ ........................................................................... ๑๓๑ ความนำ........................................................................................................................... ๑๓๑ ฆราวาสธรรม................................................................................................................... ๑๓๒ พรหมวิหาร...................................................................................................................... ๑๓๖ วธิ กี ารดำเนนิ ชวี ติ ของฆราวาส......................................................................................... ๑๓๗ วธิ กี ำจัดความโกรธตามแนววิสุทธิมรรค.......................................................................... ๑๔๒ คำถามท้ายบท................................................................................................................ ๑๔๖ บรรณานกุ รม.................................................................................................................. **********************

บทท่ี ๑ ความหมายธรรมนิเทศ ๑. ความนำ หลายครัง้ ทีไ่ ด้เหน็ พฤติกรรมของ มด ท่ีเดินเปน็ แถวอย่างเป็นระเบียบเรยี บร้อยเพื่อทจ่ี ะหา อาหารเขา้ ไปสู่รังของมนั จะสังเกตเหน็ การเดนิ เป็นแถว และการเดินสวนกนั เวลามันเดินมาชนกัน กจ็ ะเหน็ ว่า มันใช้หนวดแตะๆ กันแลว้ ก็ หลีกทางใหก้ ันเพ่ือเดนิ สวนกนั แต่เมื่อมมี ดอกี สายพันธห์ นง่ึ ทแี่ ปลกเขา้ มาใน เสน้ ทางของมัน แล้วมนั กเ็ อาหนวดแตะๆกนั เหมือนปกติ แตป่ รากฏว่าเหตกุ ารณไ์ ม่ปกติ เจา้ มดแปลกพันธท์ุ ี่ หลงเขา้ ไปในเส้นทางกลุ่มมดส่วนใหญ่ ถกู มดเหลา่ น้นั รุมกัด เห็นอย่างน้ีทำให้คิด ไปแปลกๆ วา่ ท่ี มนั เอา หนวดเขา้ แตะๆ กันคงเป็นการทักทาย หรือวา่ คุยอะไรกัน น้นั ก็แสดงวา่ สตั วไ์ ดอ้ าศัยวธิ ีการสื่อสารในการท่จี ะ บอกความตอ้ งการตน หรือกลุ่ม ใหอ้ ีกฝ่ายหนึ่งรู้ มนั เอาหนวดแตะๆ กนั คงจะคยุ กันเปน็ ภาษาของมนั วา่ “สบายดไี ม ไปหาอาหารกนั เดินทางนี้ แบกของไหวไม หนักหรอื เปลา่ เอ้าพวกเรารุม” ฯลฯ พฤติกรรมของสตั วด์ ังกว่าคงเปน็ เร่ืองราวที่พบเหน็ เป็น ปกติ ความช่างคดิ ช่างสงสัยของมนุษยเ์ ปน็ ที่มาของบ่อเกดิ วิทยาการตา่ ง ๆ และนำองค์ความรู้ ความคิด เหลา่ นนั้ มาพฒั นาปรับปรุงใหเ้ กิดศาสตรแ์ ขนงตา่ ง ๆ เพราะความชา่ งคดิ ของมนษุ ย์ คิดถงึ ขนาดท่วี ่า มนษุ ยใ์ ช้อะไรในการคยุ กัน ตดิ ตอ่ ส่ือสารกนั มีวธิ กี ารติดตอ่ กนั อย่างไร และทำอย่างไรทำให้คนอนื่ ได้รวู้ ่า ตนเองคิดอย่างไร ต้องการอะไร เหล่านีค้ อื วธิ กี ารดำรงชวี ติ ของมนษุ ย์นบั แต่อดตี จนถงึ ปัจจุบนั มนุษยใ์ ช้อะไร ในการติดต่อสื่อสาร ทำให้อกี ฝา่ ยหนงึ่ อีกคนหน่งึ หรอื คนอืน่ ๆ ไดร้ ู้ ได้เขา้ ใจวา่ ตนเองต้องการ ตนเองรสู้ ึกอย่างไรพร้อมกันนน้ั กต็ ้องการอยากรบั รู้วา่ คนอนื่ เขาตอ้ งการอะไร รสู้ ึกอย่างไร แสดงผลออกมาใหร้ ู้ใหเ้ ขา้ ใจซ่ึงกนั และกัน เหลา่ นค้ี ือที่มาของ มนษุ ย์ได้ใชอ้ ะไรในการสอื่ สาร ๒. นิเทศ คอื อะไร คำว่า “นิเทศ” ตรงกับคำว่า “การสื่อสาร” ตรงกับภาษาอังกฤษว่า Communication มา จากภาษา ลาตินว่า Communis ซึ่งแปลว่า Commomess หรือ ความร่วมมือกัน หรือความเหมือนกัน (Common) หมายความว่า เมื่อมีการสื่อสารระหว่างกันเกิดขึ้น คนเราพยายามที่จะสร้าง “ความพร้อมกัน

๒ หรือความร่วมกัน๑“ ทางด้านความคิด เรื่องราวเหตุการณ์ ทัศนคติ ฯลฯ กับบุคคลที่เรากำลังสื่อสารด้วยน้นั ดังน้ันการสื่อสารจึงหมายถึง การถ่ายทอดเรื่องราว แลกเปลย่ี นความคิดเห็น การแสดงออกของความคิดและ ความรสู้ กึ ตลอดรวมไปถึง “ระบบ” เพอ่ื การตดิ ต่อ ส่อื สารขอ้ มูลซึง่ กนั และกนั ๒ จอร์จ เอ มิเลอร์ (George A.Miller) กล่าวว่า “การสื่อสาร หมายถึง การถ่ายทอดข่าวสารจาก ท่หี นึ่งไปยงั อีกทห่ี น่งึ ” คาร์ ไอ โฮฟแลนด์ (Carl l. Hoveland) และคณะให้ความเห็นว่า “การสื่อสาร” คือ กระบวนการท่บี ุคคลหนึ่ง (ผสู้ ่งสาร) สง่ สิ่งเร้า (ภาษาพดู หรือภาษาเขยี น) เพอ่ื เปล่ยี นพฤตกิ รรมของบุคคลอ่ืน ๆ (ผรู้ บั สาร) วอรเ์ รน ดบั เบลิ ยู วเี วอร์ (Warren W.weaver) ใหค้ ำอธบิ ายเกย่ี วกบั การส่อื สาร “การสื่อสาร มีความหมายกว้าง ครอบคลุมถึงกระบวนการทุกอย่างที่จิตใจของคนอื่น ๆ หนึ่งอาจมีผลต่อจิตใจของคนอีก คนหนึง่ ๓ เจอร์แกน รอยซ์ และ เกรออรี เบทสัน (Jurgen Ruesch and Gregory Bateson) ให้ ความเห็นว่า “การสื่อสารไม่ได้หมายถึงการถ่ายทอดสารด้วยภาษาพูด ภาษาเขียนที่ชัดแจ้งและแสดง เจตนารมณเ์ ท่าน้ัน แตก่ ารสอ่ื สารยงั รวมไปถึงกระบวนการทงั้ หลายที่คนมีอิทธิพลต่อกันดว้ ย” วิลเบอร์ ซแรมม์ (Wiber Schramm) กล่าวว่า “การสื่อสารคือการมีความเข้าใจร่วมกันต่อ เคร่อื งหมายท่แี สดงขา่ วสาร (Information Signs)” ซาร์ลส์ อี ออสกูด (Charles E.Osgood) กล่าว “ความหมายโดยทั่วไป การสื่อสารจะเกิดข้ึน ฝ่ายหนึ่งคือผู้ส่งสารมีอิทธิพลต่ออีกฝ่ายหนึ่งคือผู้รับสาร โดยใช้สัญลักษณ์ต่าง ๆ ซึ่งถูกส่งผ่านสื่อที่เชื่อม ระหวา่ งสองฝา่ ย” จอร์จ เกิลร์บเนอร์ กล่าวว่า “การสื่อสาร คือ กระบวนการที่ผู้ส่งสารและผู้รับสารมีปฏสิ ัมพันธ์ กนั ในสภาพแวดลอ้ มทางสังคมเฉพาะ๔” สวนิต ยมาภัย๕ ให้ความหมายไวด้ ังนี้ “การส่อื สารหมายถึง การติดต่อกันระหว่างมนุษย์เพื่อทำ ใหร้ ับรเู้ รื่องราวอันมีความหมายรว่ มกันและเกดิ การตอบสนองต่อกัน” ๑ รศ.ดร.กดิ านนั ท์ มลิทอง. เทคโนโลยแี ละนวัตกรรม, พมิ พค์ ร้งั ที่ ๒ , สิงหาคม ๒๕๔๓. หน้า ๔. ๒ Webster’s Dictionary 1978 : 98. ๓ สโุ ขทัยธรรมาธิราช, มหาวิทยาลยั . สาขาวชิ านิเทศศาสตร.์ เอกสารการสอนชดุ วชิ า หลกั และทฤษฎีการสอ่ื สาร. หนว่ ยที่ ๑ – ๘ หน้า ๕. ๔ อ้างจากเวปไซค์ http://www.sheetram.com/mc111.asp. ๕ สวนติ ยมาภยั .การสอ่ื สารของมนษุ ย.์ กรุงเทพฯ : ๖๘ การพิมพ์,๒๕๒๕. หน้า ๙.

๓ วัลยา ช้างขวัญยืน กล่าวว่า “การสื่อสารคือ การติดต่อกับบุคคลหรือกลุ่มบุคคลโดยมี จุดประสงค์ทีจ่ ะเสนอเรื่องราวตา่ ง ๆ อนั ได้แก่ ข่าวสาร ข้อมลู ความรสู้ กึ นึกคิด ความต้องการ ตลอดจนความ คดิ เหน็ ในเรอ่ื งตา่ ง ๆ ส่วนพจนานกุ รมฉบับราชบัณฑติ ยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ไดใ้ ห้ความหมายของ “นเิ ทศ” คอื “การ ช้ี” หรอื “การบอก๖” กลา่ วโดยสรปุ การส่ือสาร หมายถึง การตดิ ต่อระหว่างมนุษย์ในสงั คม โดยมีจดุ มุง่ หมายเพื่อเสนอ ขา่ วสาร ข้อมูล ความรสู้ กึ นึกคดิ ความต้องการตลอดจนความคิดเห็นใหร้ ับรเู้ ร่ืองราวร่วมกันและเกดิ การ ตอบสนองถกู ต้องตรงกนั ระหว่างผ้สู ่งสารกบั ผูร้ บั สาร ๓. ความสำคัญของการส่ือสาร การสื่อสารเกิดขึ้นมาเมื่อใดคงไม่สามารถที่จะกำหนดได้ว่าเกิดขึ้นมาเมื่อใด แต่มีความเชื่อว่า น่าจะเกดิ มาพร้อมๆ กับการเกดิ ของมนุษย์ที่พยายามทีจ่ ะปฏิสัมพันธส์ ื่อสารให้อีกฝ่ายหน่ึงรับรู้ความต้องการ ของตนให้อีกฝ่ายหนึ่งรับรู้ เมื่อกาลเวลาผ่านไปมนุษย์เริ่มที่จะเข้าสู่ทฤษฏีความเป็นสัตว์สังคมที่จะติดต่อกับ คนอืน่ ๆ การติดต่อสื่อสารจึงแผ่ขยายออกอยา่ งกว้างขวาง และเทคนิควิธีการสื่อสารต่อกันที่สลับซับซ้อนและ สะดวกยิ่งขึ้นจากความเจริญทางเทคโนโลยี ดังนั้นการสื่อสารจงึ มีความสำคัญสำหรบั บุคคลและสังคมหลาย ด้าน คอื ๓.๑. ด้านชีวิตประจำวัน การสื่อสารในชีวิตประจำเป็นการสื่อสารที่ไม่ค่อยจะมีความ สลับซับซ้อน และเป็นการสื่อสารที่จะใช้ในการพูดคุย ถามไถ่ถึงสารทุกข์สุขดิบ ความเป็นอยู่ เพื่อจะบอก ความต้องการและการที่จะได้รับการตอบสนองความต้องการ ในครอบครัว ญาติสนิทมิตรสหาย ชุมชน ท่ี ทำงาน ๓.๒. ด้านข้อมูลข่าวสาร วิทยาการ ความรู้วิชาการที่จะนำไปสู่การพัฒนาประเทศ การ ศกึ ษาวิจัย ที่นอกเหนอื จากการส่ือสารในชวี ิตประจำวันแลว้ ขอ้ มลู ขา่ วสาร วิทยาการยังจำเปน็ ที่มนุษย์ในโลก ใบนี้ยังต้องทราบความเคลื่อนไหว ซึ่งการสื่อสารด้านข้อมูลข่าวสารวิทยาการมีการพัฒนาไปอย่างกว้างขวาง โดยอาศัยเทคโนโลยีท่ีทนั สมัย จะรับรู้ข้อมลู ข่าวสาร ผ่านทางทีวี การถา่ ยทอดสด หรือจะเปน็ ทางวิทยาการท่ี สามารถสื่อสารทางเวปไซค์ อินเตอร์เนต ซึ่งสามารถที่จะรับรู้ข้อมูลข่าวสาร วิทยาการได้อย่างกว้างขวางใน ยคุ ปัจจุบัน ๖ พจนานกุ รม ฉบบั ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๔๒๓ .กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์ทอ้ งถนิ่ ๒๕๑๙. หนา้ ๕๑๙.

๔ ๓.๓. ด้านสังคม เป็นการสื่อสารที่จะให้สังคมส่วนรวมได้มีโอกาสรับรู้ ระเบียบสังคม จริยธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ข้อปฏิบัติต่างๆ ในสังคมเพื่อให้เป็นที่ยอมรับ ยังต้องอาศัยการสื่อสาร เพื่อทจ่ี ะสอื่ สารให้คนอ่ืนๆ ไดร้ ับทราบ เพ่อื ความรว่ มไม้ร่วมมือคนในครอบครวั หมู่บ้าน ชมุ ชน ประเทศ โลก ใหเ้ กดิ ความสงบ สันตใิ นสังคม ใหม้ คี วามเปน็ อันหนึ่งอันเดียวกนั ในสังคม ยงั ต้องอาศยั การสื่อสารเพ่ือให้แพร่ ขยายไปอย่างกว้างขวางทั้งในระดับครอบครัว ชุมชน จนถึงระดับประเทศ จะต้องมีการสื่อสารให้เกิดความ เขา้ ใจ ๓.๔. ด้านธุรกิจอุตสาหกรรม เกี่ยวกับการโฆษณาสินค้า การประชาสัมพันธ์ทั้งภายในและ ภายนอกองค์กร การบริหารตดิ ตอ่ ประสานงาน การฝึกอบรมพนักงาน การใช้เคร่ืองมือเทคโนโลยกี ารส่อื สาร ฯลฯ กจิ การดา้ นธุรกิจอตุ สาหกรรมจะต้องมกี ารสือ่ สารทด่ี ี จึงจะประสบผลสำเรจ็ ได้ ๓.๕. การติดต่อการเมืองระหว่างประเทศ๗ ในด้านการเมือง เศรษฐกิจ การทหาร ย่อม ตอ้ งอาศัยการสอ่ื สารทำหน้าทดี่ ังกลา่ ว ๔. องค์ประกอบของการสื่อสาร ๔.๑. สาร หรือ เนื้อหาเรื่องราว (Massage) ข้อความหรอื ความรู้ ข้อมลู สาระ เปน็ ต้น ๔.๒. ผู้ส่งสาร (Sender, Communicator or Source) เปน็ แหล่ง หรือผ้ทู น่ี ำขา่ วสาร เรอื่ งราวแนวความคิด ความรู้ ตลอดจนเหตุการณต์ า่ ง ๆ เพื่อส่งไปยงั ผู้รบั ๔.๓. ผู้รับสาร (Receiver or Target Audience) ผรู้ บั ข้อมลู ความรู้ สาระ เน้ือหาได้แก่ ผู้รบั เนือ้ หาเร่อื งราวจากแหล่ง หรอื ผสู้ ่ง ผรู้ ับอาจเป็นบุคคล กลมุ่ ชนหรือสถาบนั ก็ได้ ๔.๔. ผล (Effect) หมายถึง สิง่ ทเ่ี กิดจากการที่ผู้สง่ สารเร่ืองราวไปยังผ้รู บั เชน่ ความเข้าใจ ไม่ รู้เร่อื ง ยอมรับหรือปฏิเสธ พอใจหรือโกรธ ฯลฯ ซงึ่ ผลของการส่ือสารจะเปน็ ผลสืบเน่ืองถึงการบรรลุผล สำเร็จ ตามจุดมงุ่ หมายของการสือ่ สาร ๔.๕. ภาวะ ผู้ส่ง ผู้รบั สาร หมายถึง ภาวะ หรอื วุฒิภาวะของผูท้ ี่ส่งสาร และผรู้ บั สาร ไม่ว่าจะ เป็นประสบการณ์ ทัศนคติ ความเช่ือ ค่านิยม อายุ เพศ สถานภาพ เปน็ ต้น ๔.๖. ช่องทางในการนำสาร (Media or Channel) หมายถึงชอ่ งทางในการทีจ่ ะนำสารจาก ผูส้ ง่ สาร ไปสผู่ ้รู บั สารเพ่อื การสื่อความหมายได้ ๗ คณาจารยก์ ลมุ่ วชิ าภาษาไทย.ภาษาไทยกบั การสอื่ สาร.พิมพ์คร้ังท่ี ๑.ตน้ ไมน้ ำ้ ,กทม : ๒๕๔๕.หนา้ ๓.

๕ ๕. ประเภทของการสือ่ สาร๘ การส่อื สารได้มกี ารแบง่ ประเภทหรอื ระบบการส่อื สารไว้ ๒ ประเภทใหญๆ่ ไดแ้ ก่ ๕.๑. การส่อื สารทางเดียว (One-way Communication) คือการสือ่ สารท่ผี ู้สง่ สารแสดง บทบาทในการสง่ สารเพยี งอย่างงเดยี ว และผู้รบั สารกเ็ ปน็ เพยี งผู้รับสารเทา่ นัน้ เชน่ การชมภาพยนตร์ การ ฟังวิทยุ การอ่านหนังสือพมิ พ์ เป็นตน้ ๕.๒. การสือ่ สารสองทาง (Two-way Communication) คือการส่อื สารที่ผสู้ ่งสารและผูร้ บั สารผลดั กนั เปน็ ผู้รับสารและเป็นผสู้ ง่ สารในเวลาเดยี วกนั เชน่ การสนทนากลุ่มย่อย การพูดโทรศัพท์ การ ประชุมสมั มนา เป็นต้น ๖. อปุ สรรคของการสอ่ื สาร ปกตกิ ารสื่อสารผสู้ อื่ สารยอ่ มต้องการที่จะกอ่ ให้เกดิ ความสำเร็จ หรือบรรลผุ ลของการส่ือสาร นน่ั หมายความว่า เมื่อมีการสอ่ื สารแล้ว ผู้รับสารจะตอ้ งสามารถรบั รู้จุดประสงค์ ความต้องการ จดุ มงุ่ หมาย ของผู้ สง่ สาร และผรู้ ับสารกส็ ามารถเข้าใจรับรู้ความต้องการ จดุ ประสงคข์ องผูส้ ง่ สาร จนกระท่ังสามารถท่ีจะ ตอบสนองความต้องการ จุดประสงคข์ องผสู้ ่งสารได้ ถา้ การสื่อสารไมเ่ กิดปญั หากค็ งจะไม่เป็นไร แตป่ ญั หา กลบั กลายเป็นว่าการสื่อสารไม่ได้ผล จึงจำเปน็ ทีเ่ ราจะตอ้ งศกึ ษาปญั หาอุปสรรคของการสอื่ สาร ใน สถานการณ์ทก่ี ารสื่อสาร ไมส่ ัมฤทธิผ์ ลนน้ั เนอื่ งมาจากมอี ุปสรรคเกิดข้ึนเนื่องมาจากองค์ประกอบของการ ส่อื สารส่วนใดสว่ นหนึง่ อาจจะเกดิ ข้ึนจากผูส้ ่งสาร สาร สือ่ ผู้รบั สาร หรืออาจจะเกิดข้ึนจากองค์ประกอบ หลายๆสว่ นรวมกันก็ได้๙ นกั วิชาการไดใ้ ห้ทศั นะหลายประการเก่ียวกบั อปุ สรรคของการส่ือสาร ดงั น้ี ๖.๑. ทางกายภาพ การสื่อสารที่ไม่ประสบผลสำเร็จ และไม่สัมฤทธิ์ผลได้ดี ลักษณะทาง กายภาพ หรือทางประชากรศาสตร์ และเศรษฐกิจ สังคม ได้แก่ เพศ วัย อาชีพ เป็นต้น หมายถึง ผู้สื่อสาร จะต้องร้เู ขา้ ใจว่าสารท่ีตนเองจะสื่อนั้นผรู้ ับสารมีลักษณะทางกายภาพท่ีไม่เหมือนกัน เชน่ คนตาบอดจะเขียน หนงั สือเป็นสาร ให้รใู้ หเ้ ขา้ ใจควรหรอื ไม่ โดยลกั ษณะทางกายภาพแบง่ ออกเปน็ ๒ ลักษณะ คือ ๖.๑.๑. ลักษณะทางจิตวิทยา คือ มีทัศนคติ ความเชื่อ ค่านิยม ความต้องการ แรงกระตุ้น หรอื แรง จงู ใจ เป็นตน้ ๖.๑.๒. ลักษณะทางบุคลิกนสิ ัย คือ มีนิสัยชอบ มีความสนใจ มีความรู้พื้นฐานนั้น อย่างไร เป็นตน้ ผ้สู ่ือสารจำเปน็ ต้องวเิ คราะห์ถึงความสนใจในเร่ืองทผี่ ูร้ บั สาร มคี วามต้องการท่ีจะรับรู้เร่อื งราวต่าง ๆ ๘ เรอ่ื งเดียวกัน.หน้า ๓. ๙ จุไรรัตน์ ลกั ษณะศริ ิ. ภาษากบั การสอ่ื สาร. พิมพค์ ร้งั ท่ี ๖. กรุงเทพฯ :มหาวทิ ยาลัยศิลปากร. ๒๕๔๓. หน้า ๒.

๖ ๖.๒.ทางองคป์ ระกอบ อุปสรรคการส่ือสารตามองค์ประกอบของการสอื่ สาร ได้แก่ ๖.๒.๑. ผูส้ ง่ สาร ผ้สู ง่ สารต้องรูจ้ กั วิเคราะห์ ศกึ ษาถึง ผู้รบั สาร เนื้อหา ภาษา คำพูด (verbalism) ๖.๒.๒. ตวั สาร สารท่ีจะสื่อไปต้องไม่สลบั ซับซ้อนเกินสติปัญญาของผทู้ ีจ่ ะรับสาร ๖.๒.๓. ภาษา ท่ีใชใ้ นการสือ่ สาร เชน่ วจั นะภาษา ภาษาท่ีอาศัยตวั หนงั สอื อกั ษรรูปภาพ สญั ญาลกั ษณ์ต่าง ๆ ๖.๒.๔. ผู้รับสาร ผู้รบั สารเอง กจ็ ะต้องมีประสบการณ์ ความรู้ความเขา้ ใจ ภาษาได้ พอสมควร เพราะถ้าขาดประสบการณ์ ความรูแ้ ลว้ สารท่มี าจากผูส้ อ่ื กจ็ ะไม่เกดิ ประโยชนแ์ กผ่ ู้รบั สาร ๖.๒.๕. ช่องทางของส่ือ เปน็ ปัจจยั สำคัญในการสื่อสาร เพราะถา้ ชอ่ งทางสอื่ สารประสบ ปญั หากจ็ ะเกิดอปุ สรรค หรือเรียกวา่ ข้อจำกดั ในการรบั สาร (Limited perception) เช่น หูไม่ยินเสียง ผู้ สือ่ สารจะพูดใหผ้ ู้รับสารไดร้ บั สาร ๖.๒.๖. กาลเทศะและสภาพแวดล้อม ไดแ้ ก่ สถานที่ เวลา หรือสถานการณ์ขวัญหนีดฝี ่อ หรือสภาวะรอบข้างเสียงดงั ๆ การสื่อสาร ก็ตอ้ งดู ว่าสถานท่นี ัน้ ควร สื่อสาร หรอื ไมค่ วรส่อื สารอยา่ งไร เช่น ในขณะทีป่ ระกอบทำพิธีอยู่ คนสองคนต้องการจะทักทายกัน ไม่จำเปน็ ท่จี ะต้อง ตะโกน โหวกเหวก เพ่ือจะแค่ ทกั ทายกัน แต่สามารถทักทายกันได้ ด้วยกิริยาอาการ ก็พอ เช่น ยิม้ ให้กัน หรือผงกศรี ษะ พรอ้ มกบั ยิ้มให้ กัน น่นั ก็เป็นการสื่อสารท่ถี ูกต้อง ดงั นัน้ การส่อื สารจะประสบผลสำเร็จ นน้ั ก็หมายถึงผ้รู บั สารเข้าใจอยา่ งถูกตอ้ งที่ผูส้ ง่ สาร ต้องการจะใหผ้ รู้ ับสารรู้เขา้ ใจทตี่ ัวเองสือ่ สารไปยังผูร้ บั สาร ๗. ความหมายของธรรมนิเทศ ธรรม น. คำสงั่ สอนในศาสนา หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา นเิ ทศ (น.) คำแสดง คำจำแนกออก (ก.) ชีแ้ จง แสดง จำแนก ธรรมนเิ ทศ หมายถึง การแสดง คำสั่งสอนในศาสนา หรอื การแสดงหลักประพฤตปิ ฏิบตั ใิ นศาสนา ดังน้ัน โดยสรุปรวมความแลว้ ธรรมนิเทศ หมายถึง การแสดงคำสั่งสอนในศาสนา หรือการแสดงหลักประพฤติปฏิบัติใน ศาสนา การชี้แจงหลักคำสอนทางศาสนา หรือการแสดงหลักธรรม มีการจำแนกแจกแจง อธิบายขยายความ เพื่อให้บุคคลอื่นคล้อยตาม หรือเห็นตามด้วย หรือ การสื่อสารธรรม หรือ เผยแผ่ธรรมคำสั่งสอน ของ พระพุทธเจ้า ให้แก่ประชาชนคนทั่วไปมีหลายวิธี ซึ่งการอธิบายธรรมอย่างเป็นระเบียบวิธีโดยนักบวชทาง พระพุทธศาสนา เช่น พระภิกษุ สามเณร เราเรยี กวา่ “การเทศน์”

๗ ดังนั้นการเทศน์ จึงเป็นการสื่อสาร คือ การนำธรรมของพระพุทธเจ้าหรือหลักคำสอนเพื่อการ ดำเนินชีวิตที่ดีงาม ของพระพุทธเจ้า เผยแผ่แก่พุทธบริษัท นั่นเอง โดยหลักการการแสดงพระธรรมเทศนามี ๒ ประเภทใหญ่ๆ คือ ๑. การแสดงเทศนาโวหารปฏิภาณ คือ การแสดงธรรมโดยอาศัยโวหารปฏิภาณของผู้แสดงเอง ท่จี ะส่อื ธรรม ใหผ้ ฟู้ ังได้รบั ขอ้ ธรรมไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งสำนวนที่ตดิ ตรอง ๒. การแสดงเทศนาตามคัมภีร์ คือ การสื่อแสดงธรรมโดยผู้แสดงได้เขียน หรือผู้รู้ได้เขียน เป็น คมั ภีร์ ซ่งึ ผู้แสดงธรรมนน้ั ได้นำมาสื่อโดยการอ่านตามคัมภรี ์ ๗.๑. องคป์ ระกอบของธรรมนิเทศ ๗.๑.๑. ผ้สู ่งสาร หรอื ผูแ้ สดงธรรม นับวา่ เป็นองค์ประกอบท่ีสำคญั ผู้ส่งสารจะต้องเป็นผู้ท่ี มคี วามร้ใู นเรื่องที่จะแสดงอยา่ งแตกฉานทั้งตวั เอง และผูฟ้ งั แตกฉานในตัวเอง ก็คอื เป็นผู้ท่ีมีความรู้ในเร่ืองท่ี จะแสดงได้อย่างแตกฉาน ๗.๑.๒.เน้ือหาธรรม คือ สารถะ ธรรม คือคำส่ัง คำสอนของพระพทุ ธเจ้าท่ีจะถา่ ยทอด ๗.๑.๓. ผรู้ ับสาร หรือผ้ฟู งั ธรรม ได้แก่ ผูฟ้ ังธรรมส่วนใหญ่ จะเป็นอบุ าสกอุบาสิกา ฆราวาส แตก่ ็ใช่ว่าพระภิกษสุ งฆ์ไม่ใชผ่ ู้รบั สารบางครั้งเปน็ ท้ังผู้รับสารและผู้ส่งสารอีกด้วย ๗.๑.๔. ช่องทางการสื่อธรรม การสื่อธรรมหรือแสดงธรรมมีความละเอียดมากกว่าการ สื่อสารข้อมูลธรรมดา การสื่อสารธรรม หรือการเทศน์ มีช่องทางหลายช่องทาง ได้แก่ ทางหู ได้ยินเสียง สำเนยี งทำนองการแสดงธรรม ๗.๑.๕. อุปกรณ์การแสดงธรรม อุปการณ์ในการแสดงพระธรรมเทศนา โดยเฉพาะการ เทศน์จะมีก็เป็นเพียงคัมภีร์เท่านั้น ซึ่งสิ่งนี้คือระเบียบวิธีแบบแผนที่เป็นแบบเฉพาะ เพราะการเทศน์ไม่ สามารถที่จะมอี ปุ กรณ์อ่นื ๆ มากมาย ซึง่ อาจจะดูไม่เหมาะสม ๗.๑.๖. ระเบยี บวธิ ีการแสดงธรรม การเทศน์มีระเบียบวธิ ีทางศาสนพธิ ีทีผ่ ู้แสดงธรรมและ ผู้ฟังจะต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัด และมีขั้นตอน เช่น การแสดงพระธรรมเทศนาจะต้องมีการอาราธนาธรรม ไม่แสดงแกผ่ ้ทู ีป่ ่วย ผทู้ ่ีสวมหมวก ฯลฯ ๗.๒. ผู้สง่ สารทด่ี ีตามแนวทางแหง่ พทุ ธ การเทศน์ตามแนวแห่งพุทธ ประกอบไปด้วย สัปปุริสธรรม๑๐ ๗ ประการ ดังมีมาในสัตตก นิบาต อังคุตรนิกาย คำว่า “สัปปุริสธรรม” แปลว่า ธรรมของคนดี หมายความว่า ผู้ใดมีธรรมเหล่านี้แล้ว ๑๐ ที.ปา.(ไทย)๑๑/๓๓๑/๒๖๔; ๔๓๙/๓๑๒; องฺ.สตฺตก.(ไทย)๒๓/๖๕/๑๑๔.

๘ ผู้นั้นได้ชื่อว่าเป็นคนดี เมื่อเป็นดีจึงสามารถทีจ่ ะอบรมสั่งสอนใหค้ นอื่นๆเขาได้ดีดว้ ย เหตุนี้การสอนให้คนอื่น เป็นคนดีจะสัมฤทธผ์ิ ลได้ ธรรมดงั กลา่ วได้แก่ ๗.๒.๑. ธมั มัญญุตา (knowing the law) เป็นผู้รู้ธรรมคือหลักการ หลกั ความจริง เนื้อหา สาระของเรื่องที่จะสอื่ สารรู้แจง้ แทงตลอดทั้งทฤษฎีและปฏบิ ตั ิในศาสตร์และศิลปข์ องตน หมายถึงผู้ส่งสารท่ีดี และจะสมั ทฤธิ์ผลได้เป็นอย่างดีผสู้ ง่ สารจะต้องมคี วามรอบร้ใู นธรรมคือ ขอ้ เรื่องราว ท่เี ตม็ เปีย่ มไปด้วยความรู้ ความเข้าใจ ในเนอ้ื หาสาระท่จี ะสง่ สารได้อย่างแจ่มแจง้ ถกู ต้อง อย่างแทจ้ ริง ๗.๒.๒. อัตถัญญุตา (knowing the meaning) คือรู้จักเนื้อหาสาระ ความมุ่งหมาย วัตถุประสงค์ของการสื่อสารที่แน่นอนชัดเจน (Goal oriented) หมายถึง ผู้ส่งสารรู้เนื้อหาสาระเป็นอย่างดี แล้วก็สามารถท่จี ะพินิจพิเคราะห์หลักธรรม หรือ เรื่องราวทีจ่ ะสื่อสารไปนัน้ ตรงประเดน็ ความต้องการของคน ท่ีจะรบั สารหรือไม่ กลา่ วคือ สารทจี่ ะสง่ ไปมีจดุ มุ่งหมาย ประโยชน์ วตั ถุประสงค์ ในตวั ของสาร จึงได้นำสาร ดงั กลา่ วส่อื ไปยังผู้รบั สารนั้นเอง ๗.๒.๓. อัตตัญญุตา (knowing oneself) คือ รู้จักตนเอง รู้ว่าตนคือใคร มีความพร้อม หรือไม่ พร้อมอย่างไร ผู้ส่งสารที่ดีสามารถที่จะประมาณตน ประเมินตนเองได้ว่า เรื่องราว หรือสารที่จะ นำเสนอให้แก่ผู้รับสาร ตนมีความสามารถ รอบรู้ พอที่จะสื่อให้แก่ผู้รับสารได้รู้ได้เข้าใจอย่างถูกต้อง หรือไม่ เรยี กวา่ รู้จักประมาณตน ๗.๒.๔. มัตตัญญุตา (moderation) คือ รู้จักประมาณพอดี หมายถึงผู้ส่งสารต้องรู้จัก ความพอดใี นการสง่ สาร สารท่ีจะใหแ้ ก่ผู้รับสารต้องไม่มากเกนิ ไปเหมือน การรนิ น้ำลงในถว้ ยแกว้ ท่ีเต็มน้ำที่เท ไปกจ็ ะล้น ก่อใหเ้ กดิ ความเสียหาย และเปลา่ ประโยชนน์ ำ้ ที่รนิ ล้นถ้วยถูกทิ้งไป เปน็ การรจู้ ักประมาณพอดี ใน เร่อื งของ สาร เนื้อหา พอดีกับเวลา พอดี กบั ผ้ทู ี่รบั สารน่ันเอง ๗.๒.๕. กาลัญญุตา (knowing the proper time) คือ รู้จักเวลา ผู้ส่งสารต้องรู้จักเวลา ในการสือ่ สารวา่ เวลาไหนควรเวลาไหนไม่ควร หมายถึง ผู้สง่ สารตอ้ ง รอบรูก้ าลเวลาในการทีจ่ ะส่ือสาร เช่นใน สภาวะแวดล้อมที่สมควรส่งสาร ให้แก่ผู้รับหรือไม่ หรือ แม้แต่ การสื่อสาร เช่นการให้ความรู้เกี่ยวกับ การ บินอวกาศ องคก์ ารนาซา ซ่ึง เวลานชี้ าวบา้ นกำลัง แตกตืน่ หนีภัยน้ำท่วม เช่นน้เี รยี กว่าไม่รูจ้ กั กาลเวลา ๗.๒.๖. ปริสัญญุตา (knowing the assembly) คือ รู้จักชุมชน รู้จักสังคม ในทางนิเทศ ศาสตรเ์ รียกว่า กลุม่ ผรู้ บั สารหรอื กล่มุ เป้าหมาย ผู้สง่ สารตอ้ งรู้จักกล่มุ เปา้ หมาย ๗.๒.๗. ปุคคลปโรปรัญญุตา (knowing the individual) รู้จักความแตกต่างระหว่าง บุคคล ว่าผู้รับสารแต่ละคนแต่ละกลุ่มมีลักษณะเฉพาะเป็นของตนเอง ทุกๆ คน ผู้รับสารมีความต้องการ มี นสิ ัย บุคลกิ ภาพท่ีไม่เหมือนกนั ดงั น้นั ความแตกต่างของผู้รับสารย่อมมี ผ้สู ง่ สารทด่ี ี อยากประสบผลสัมฤทธิ์ ก็ต้องร้จู กั ความแตกตา่ งของ ผูร้ ับสาร

๙ ๗.๓. องค์ประกอบของผูร้ ับสารตามแนวพทุ ธ ผู้รับสารตามแนวพระพุทธศาสนาเทียบได้กับ บุคคล๑๑ ๔ โดยเปรียบบุคคลดังกล่าวเหมือน ดอกบัว ๔ เหลา่ ไดแ้ ก่ ๗.๓.๑. อุคฆฏิตัญญู (the intuitive) คือ กลุ่มบัวพ้นน้ำเป็นบุคคลที่ฉลาดมาก รู้เข้าใจ อะไรได้โดยฉับพลัน เพยี งได้ยินหวั ข้อที่แสดงเท่าน้ัน หมายถงึ ผูร้ ับสารเพยี งแคร่ บั ทราบหัวข้อก็สามารถเข้าใจ สารน้ันๆ ได้อย่างถูกต้องชัดเจนแทบจะไมต่ ้องอธิบายก็จะรู้จะเข้าใจได้อย่างฉับพลัน บุคคลประเภทน้ีเปรียบ เหมือนดอกบวั ทอ่ี ยู่พ้นนำ้ เพยี งแตร่ อสมั ผสั แสงอาทิตยก์ จ็ ะบานขนึ้ ในวนั นี้ ๗.๓.๒. วิปจิตัญญู (the intellectual) คือ กลุ่มบัวใต้ผิวน้ำเป็นบุคคลที่ต้องขยายความ ถึงจะรู้ ถึงจะเข้าใจ คือเม่ือไดฟ้ ังหวั ข้อธรรมแล้วยังไมเ่ ขา้ ใจ ต้องอธบิ าย ตอ้ งขยายความ ผรู้ ับสารถงึ จะเข้าใจ อยา่ งถกู ตอ้ ง จงึ จะถือว่าเป็นผลสำเร็จของการส่ือสารบรรลผุ ลจงึ ทำให้ผู้รบั สารเมื่อได้ฟังคำอธิบายแล้วถึงจะรู้ ถงึ จะเข้าใจ บุคคลประเภทนเ้ี ปรียบเหมือนกบั ดอกบัวท่อี ยเู่ สมอน้ำทจ่ี ะบานในวนั พรุ่งนี้ ๗.๓.๓. เนยยะ (the trainable) คือ กลมุ่ บัวที่จมอย่กู ลางน้ำ เป็นบุคคลทีพ่ อจะส่ังสอนได้ หรือการรับสารมีปัญหาบ้าง คือต้องย้ำคิด ย้ำส่งสาร หรือสั่งสอนอยู่เรื่อยๆ ต้องพูดอยู่เรื่อยๆ ต้องบอกอยู่ เรื่อยๆ พูดครั้งเดียวยังไมเ่ ขา้ ใจ ต้องพูด ๒ ครั้ง ๓ ครั้ง ๔ ครั้ง ๕ ครั้ง ถึงจะรู้ ถึงจะเข้าใจ บุคคลประเภทน้ี เปรยี บเหมอื นกับดอกบวั ท่ยี ังอย่ใู นน้ำ ยังไม่โผล่พน้ น้ำ จะบานในวันตอ่ ๆไป ๗.๓.๔. ปทปรมะ (an idiot) คอื กลุ่มบวั ในโคลนตม๑๒ เปน็ บคุ คลทีไ่ ด้แต่ตัวบทคือถ้อยคำ เท่านั้น ไม่สามารถเข้าใจความหมายได้ เหมือนนกแก้วที่ร้อง แก้วจ๋าๆๆ แต่ไม่รู้จักตัวแก้วว่าเป็นอย่างไร พอ ยื่นแก้วให้กลับไม่รับ จะรับแต่กล้วยแต่พริกเท่านั้น เป็นพวกหูหนวกตาบอด พูดไปก็ไม่ได้ยิน พูดไปก็ไม่ เข้าใจ เป็นการส่งสาร หรือผู้รับสารที่จะส่งส่งสารอย่างไร ก็ไม่สามารถรับสาร ได้เลย พวกนี้มีแต่ความมืด บอด ไม่มีโอกาสจะเข้าถึงพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าได้เลย เปรียบเหมือนบัวที่จมอยู่ในน้ำ ท่ี กลายเป็นอาหารของปลาและเตา่ ไมม่ โี อกาสท่ีจะโผลพ่ น้ นำ้ ขึ้นมา ๗.๔. องค์ประกอบของสารตามแนวพุทธ ดังที่ได้ศึกษาแล้วว่า สาร คือ สารถะ เนื้อหา เรื่องราว ดังนั้น เรื่องราวเนื้อหาที่ดีในทาง พระพุทธศาสนาควรจะมีองคป์ ระกอบท่ีสำคัญ ๕ ประการ คือ ๗.๔.๑. สจั จะ คือ สารหรือเรอ่ื งทเี่ สนอตอ่ ผรู้ ับสารน้นั ตอ้ งเปน็ เร่อื งจริง ๗.๔.๒. ตถตา คอื สารนนั้ ตอ้ งจรงิ แท้ ผู้สง่ สาร ส่งไปยงั ผรู้ บั สาร ๑๑ องจฺ ตุกกฺ .(ไทย)๒๑/๑๓๓/๑๘๓: อภิ.ปุ.(ไทย)๓๖/๑๐๘/๑๘๕. ๑๒ อง.ฺ จตกุ ฺก.(ไทย)๒๑/๑๓๓/๑๓๘.

๑๐ ๗.๔.๓. กาละ คือ สารหรือเรอื่ งทเ่ี สนอนนั้ ตอ้ งเหมาะสมกบั กาลเวลา ๗.๔.๔. ปยิ ะ คือ สารหรือเร่อื งทเ่ี สนอนนั้ ต้องเป็นเรอื่ งทผ่ี ู้รบั สารพอใจชอบใจ ๗.๔.๕. อัตถะ คือสารหรือเรื่องที่เสนอนั้นหรือเรื่องที่ส่งสารนั้น ต้องเป็นประโยชน์ต่อผู้รับ สาร และสว่ นรวม ๗.๕. องค์ประกอบทส่ี ำคัญของการใช้ภาษาตามหลักนเิ ทศศาสตร์ คอื ๗.๕.๑. ความกระจ่างชดั ของภาษา ภาษาทใี่ ชต้ ้องชัดเจนไม่คลุมเครือ - ถกู ต้องชดั เจน คอื ใชถ้ ้อยคำทถ่ี ่ายทอดความคิดเห็น - มคี วามหมายแจ่มชัด และมคี วามสัมพนั ธ์กับคำอน่ื ๆ - ใช้คำช้ีเฉพาะ กอ่ ให้เกิดความเขา้ ใจได้ดี - อย่าใช้คำท่ไี ม่จำเป็น หรือคำคุณศพั ท์ที่ให้รายละเอยี ดที่ไมส่ ำคัญ - สรา้ งความสมเหตุสมผล ใช้เหตผุ ลกลา่ วอ้างหรือแสดงลำดับและเหตกุ ารณ์ อย่างถกู ตอ้ งเขา้ ใจได้ดี ๗.๕.๒. การใชภ้ าษาที่ทำใหผ้ ูฟ้ ังเกิดภาพได้ ด้วยการใช้ เปรียบเทียบอปุ มาอุปไมย ๗.๕.๓. ใชก้ ารยำ้ คำเพอื่ สรา้ งจุดเดน่ หรอื ความสำคัญของเนือ้ หาดว้ ยการใหผ้ ้ฟู งั รบั เขา้ ใจ ๗.๕.๔. ความเหมาะสมของการใชภ้ าษา ใชภ้ าษาใหเ้ หมาะสมกับความต้องการ ๘. เปรียบเทียบนิเทศกับการประชาสมั พนั ธ์ ๘.๑. นเิ ทศศาสตร์ นเิ ทศศาสตร์ ศาสตร์ หรือวชิ าว่าด้วยการสื่อสาร ปรมะ สตะเวทิน ได้กล่าวสรุปถึงข่าวสารที่ดีในหลักนิเทศศาสตร์ไว้ว่า จะต้องประกอบไปด้วย ลักษณะสำคญั ๖ ประการ คอื ๑. มีความถูกตอ้ ง (Accuracy) ๒. มคี วามตรงกบั กรณี (Relevant) ๓. มคี วามเหมาะกาละ (Timely) ๔. มีความบรบิ ูรณพ์ อเพียง (Sufficiency) ๕. ไม่มอี คติ (Lack of Bias) ๖. มีจำนวนพอเพยี ง (Adequacy) บรุ๊ซ เอฟ.ไบร์ด (Bruce F.Baird) ได้ให้ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับข่าวสารข้อมูลที่ดีต้องการ ประกอบดว้ ยลกั ษณะดังต่อไปนี้

๑๑ ๑. เช่ือถอื ได้ (Reliable) ๒. ประหยัด (Economica) ๓. จำเปน็ (Necessary) ๔. ถูกตอ้ ง (Accurate) ๕. ใชป้ ระโยชน์ได้ (Usable) กัทลิพ และเวนต์เตอร์ (Cutlip and venter) ได้กล่าวถึงประสิทธิภาพของสารสื่อสารว่าต้อง ประกอบดว้ ยหลกั สำคัญ ๗ ประการ คอื ๑. ความถกู ตอ้ งและนา่ เชอ่ื ถือ (Credibility) การสื่อสารที่จะไดผ้ ล ๒. ความเหมาะสมกับกาลเทศะ (Context) คือเนื้อหาสาระที่ใช้ในการสื่อสารต้องสอดคล้อง กลมกลนื ไมข่ ัดกับวัฒนธรรมและสังคม ส่งิ แวดลอ้ ม บุคคล เวลา และสถานที่ ๓. เน้ือหาสาระ สารท่ีส่งต้องมีเนือ้ หาสาระ (Content) เป็นประโยชนม์ ีคณุ คา่ และสำคัญต่อผู้รับ ๔. ความแจ่มแจ้งชดั เจน (Clarity) สารนัน้ ต้องง่าย มคี วามชดั เจนแจ่มแจ้งไมค่ ลมุ เครือ ๕. ความสม่ำเสมอและต่อเนื่อง (Continuity and Consistency) จะเป็นการย้ำเตือนความจำ ของผรู้ บั ๖. ช่องทางในการสื่อสาร (Channel) สื่อแต่ละชนิดมีความแตกต่างกันในแต่ละสถานการณ์ ฉะนน้ั ผู้สง่ สารเลอื กช่องทาง หรือสือ่ ให้เหมาะสมกับผรู้ บั สาร ๗. ความสามารถของผู้รับสาร (Capability of Audience) ผู้ส่งสารต้องคำนึงถึงขีด ความสามารถของผรู้ บั ๘.๒. การประชาสมั พันธ์ ๘.๒.๑. นิยามของการประชาสัมพันธ์ คำว่า การประชาสัมพันธ์ แปลมาจากคำใน ภาษาองั กฤษ คือ Public Relations โดยคำวา่ Publicแปลเปน็ ภาษาไทยคือ ประชา ซึ่งหมายถึง หมคู่ น และ คำว่า Relations แปลเป็นภาษาไทยคือ สัมพันธ์ ซึ่งหมายถึง การผูกพัน ดังนั้นคำว่าการประชาสัมพันธ์เม่ือ แปลตามตวั อักษร กจ็ ะได้ความหมายวา่ “การเก่ียวขอ้ งผกู พันกับหมู่คน” ๘.๒.๒. การประชาสัมพันธ์แบบศาสตร์ ศาสตร์ในที่นี้หมายถึงวิทยาการ ความรู้ ความ เชื่อถือที่กำหนดไวเ้ ปน็ ระบบระเบียบที่พึงเชื่อถือได้ และสามารถศึกษาค้นคว้าหาความจริงได้อย่างมีระเบยี บ แบบแผนและมีระบบ วิชาการประชาสัมพันธ์ เป็นวิชาทีม่ รี ะเบยี บแบบแผน มเี หตุผลและอาจศึกษาเรียนรู้ได้ จากตำราต่าง ๆ เป็นการศึกษาค้นคว้าหาหลักทฤษฎีที่น่าเชื่อถือได้ไว้ใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงาน ประชาสมั พันธ์

๑๒ ๘.๒.๓. การประชาสมั พนั ธ์ท่เี ป็นศลิ ปะ การประชาสมั พนั ธ์มลี ักษณะการดำเนินงานท่ีต้อง อาศัยความรู้ ความสามารถ รวมทั้งประสบการณ์และทักษะของแต่ละบุคคล ทั้งยังต้องประกอบด้วยเทคนิค การประชาสัมพันธบ์ างอย่างทเ่ี ป็นความสามารถเฉพาะตัว เชน่ ความสามารถและทักษะในการสอื่ สาร ๘.๒.๔. องค์ประกอบพนื้ ฐานของการประชาสมั พันธ์ ๑) การประชาสัมพันธเ์ ปน็ พืน้ ฐานของปรชั ญาสงั คมของการจดั การ คอื ไม่ มุ่งแตผ่ ลประโยชนข์ องสถาบันแต่เพยี งอยา่ งเดียว ๒) เปน็ ปรชั ญาสงั คมในรปู แบบการตดั สินใจเลือกนโยบาย ซง่ึ จะต้องอาศยั กระแสประชามติเปน็ พ้นื ฐาน ๓) เป็นการกระทำอันสืบเนอื่ งมาจากนโยบายท่ยี อมรับ ๔) เปน็ การติดต่อสอ่ื สาร ๘.๒.๕. ความจำเปน็ ท่ตี ้องมีการประชาสมั พนั ธ์ ๑) ความยุง่ ยากซับซอ้ นในสงั คม ๒) สังคมมลี ักษณะของการเหินห่าง ๓) มนุษยต์ อ้ งพ่ึงพาอาศยั กนั มากขน้ึ ๔) ความเจริญในพลงั ประชามติ ๘.๒.๖. ส่วนประกอบ ๔ ประการของการประชาสัมพนั ธ์(Four Element of Public Relations) ๑) การประชาสัมพันธเ์ ป็นปรัชญาการจัดการที่เห็นความสำคัญของสังคมแผนงาน การประชาสัมพันธ์ที่ดีเป็นปรัชญาการจัดการใน ส่วนที่เกี่ยวข้องกับสังคมที่เน้นประโยชน์ของประชาชนมา ก่อนส่งิ อืน่ ใด ๒) การประชาสัมพันธ์เป็นปรัชญาทางสังคมที่แสดงไว้ในการตัดสินใจเกี่ยวกับ นโยบาย สถาบันทุกแหง่ มีนโยบาย พร้อมทงั้ ระบกุ ารดำเนนิ งานทจี่ ะทำเพื่อใหไ้ ด้ตามนโยบาย ๓) การประชาสัมพันธ์เป็นการกระทำที่มีผลมากจากนโยบายที่ดี นโยบายที่ดีไม่ เพียงพอทีจ่ ะสร้างชื่อเสียงที่ดีได้ นโยบายท่ีดตี อ้ งเปล่ียนมาเป็นการกระทำท่ี เหมาะสมตอ่ ประชากรเป้าหมาย แต่ละกลมุ่ สถาบนั น้ันจะถูกตัดสินโดยสงิ่ ท่ีเขาทำ ไม่ใช่สง่ิ ทเี่ ขาพูด การประชาสัมพนั ธ์เปน็ ปรัชญาของการทำ สง่ิ ตา่ ง ๆ ท่คี นชอบ ๔) การประชาสมั พนั ธ์เปน็ การสือ่ สาร สว่ นประกอบทส่ี ี่ของการประชาสัมพันธ์ก็คือ การสอื่ สารท่ีจะแสดงอธิบายบรรยาย หรือส่งเสรมิ นโยบายของสถาบนั และปฏิบัตติ ่อประชากรเป้าหมาย เพ่ือ ก่อเกดิ ความเขา้ ใจอันดี เพอ่ื ใหก้ ารสื่อสารสมั ฤทธิผ์ ล นัน่ คือ

๑๓ ก. กลยุทธ์ทางด้านเนื้อหา หรือ ข้อความข่าวสาร (Message Strategies) และ ข. กลยทุ ธท์ างดา้ นส่อื หรือ ชอ่ งทางการส่ือสาร (Media Strategies) ๘.๒.๗. กระบวนการประชาสัมพันธ์ กระบวนการประชาสัมพันธ์ประกอบด้วย ๔ ขั้นตอนใหญ่ ๆ ๑) การสำรวจและกำหนดปัญหา (Defining the Problem/Fact Finding) เป็นการ ประมวลข้อมูลเกี่ยวกับสถาบัน หน่วยงาน ทั้งในแง่ความรู้ ความคิดเห็น ทัศนคติ และพฤติกรรมที่เป็นผลมา จากนโยบายการดำเนินงานของสถาบนั ๒) การวางแผนและกำหนดแผนงานการปฏิบัติ (Planning & Programming) เมื่อ ทราบปญั หาทีเ่ กดิ ข้นึ ในสถาบันแลว้ จึงนำมาตดั สนิ ใจวางแผน ๓) การปฏิบตั ิการและการส่อื สาร (Taking Acting & Communicating) ขน้ั ตอนนี้เป็น การลงมือปฏบิ ัติ และทำการวางแผนตามท่วี างแผนและกำหนดไว้แลว้ ในขัน้ ๔) การวางประเมินผลการปฏิบัติงาน (Evaluating the Program) เป็นการตัดสินผล การปฏิบัติงานตามแผนที่วางไว้ รวมทั้งประเมินประสิทธิผลของการ เตรียมวางแผนและการสนับสนุน แผนงาน โดยการสำรวจผลและความคิดเห็นจากกลุ่มประชาชนเปา้ หมายโดยตรง ๙. คำอ่ืนๆท่มี กั มีความหมายคล้ายกบั คำว่า นิเทศ ๙.๑ สารสนเทศ สารสนเทศ คือ ผลลพั ธท์ เี่ กดิ จากการประมวลผลข้อมลู ดิบทถี่ ูกเกบ็ ไว้อยา่ งเป็นระบบ ท่ีสามารถ นำไป ประกอบการทำงาน หรอื สนบั สนนุ การตดั สนิ ใจของผบู้ ริหาร ทำให้ผู้บริหารสามารถแก้ไขปัญหาหรือ ทางเลอื กในการ ดำเนิน งานอย่างมปี ระสิทธภิ าพ สรุป สารสนเทศ คอื ข้อมูล ข่าวสาร ขา่ ว ขอ้ เท็จจรงิ ความคดิ เห็น หรอื ประสบการณ์ อยใู่ น รปู แบบทแ่ี ตกต่างกันออกไป เช่น ตวั อกั ษร ตัวเลข รปู ภาพ เสียง สัญลักษณ์ หรือกลิน่ ทีถ่ ูกนำมาผา่ น กระบวนการประมวลผล ดว้ ยวิธีการที่เรียกวา่ กรรมวธิ จี ดั การขอ้ มูล (Data Manipulation) คุณลักษณะท่ีดขี องสารสนเทศควรมคี ุณลกั ษณะดังต่อไปนี้ ๙.๑.๑. สารสนเทศท่ดี ตี ้องมีความถกู ต้อง (Accurate) และไม่มีความผดิ พลาด ๙.๑.๒. ผู้ที่มสี ทิ ธิใชส้ ารสนเทศสามารถเข้าถึง (Accessible) สารสนเทศไดง้ ่าย ๙.๑.๓. สารสนเทศตอ้ งมีความชดั เจน (Clarity) ไม่คลุมเครือ ๙.๑.๔.สารสนเทศทด่ี ตี ้องมีความสมบูรณ์ (Complete)

๑๔ ๙.๑.๕. สารสนเทศตอ้ งมีความกะทดั รัด (Conciseness) ๙.๑.๖. กระบวนการผลิตสารสนเทศต้องมีความประหยัด (Economic) ๙.๑.๗. ต้องมีความยดื หยุ่น (Flexible) สามารถในไปใช้ในหลาย ๆ เปา้ หมาย ๙.๑.๘. สารสนเทศทด่ี ีตอ้ งมรี ูปแบบการนำเสนอ (Presentation) ท่ีเหมาะสมกบั ผู้ใช้ ๙.๑.๙. สารสนเทศที่ดตี ้องมรี ูปแบบการนำเสนอ (Relevant/Precision) ของผ้ทู ี่ทำการ ตัดสินใจ ๙.๑.๑๐. สารสนเทศทีด่ ตี ้องมีความนา่ เชอื่ ถือ (Reliable) ๙.๑.๑๑. สารสนเทศทด่ี ีควรมีความปลอดภยั (Secure) ๙.๑.๑๒. สารสนเทศท่ีดีควรง่าย (Simple) ไมส่ ลบั ซบั ซอ้ น ๙.๑.๑๓. สารสนเทศท่ีดตี อ้ งมีความแตกตา่ งหรือประหลาด (Surprise) จากข้อมลู อื่น ๆ ๙.๑.๑๔. สารสนเทศท่ดี ตี ้องทันเวลา (Just in Time : JIT) หรอื ทนั ต่อความ ต้องการ (Timely) ของผ้ใู ช้ ๙.๑.๑๕. สารสนเทศท่ีดีต้องเป็นปัจจุบนั (Up to Date) ๙.๑.๑๖. สารสนเทศทดี่ ีสามารถพสิ จู น์ได้ (Verifiable) หรือตรวจสอบในหลาย ๆ แหลง่ ๙.๒. สอ่ื มวลชน มคี วามหมายคลุมไปถงึ เครื่องมอื ทางเทคนิคซง่ึ การส่ือสารถึงมวลชนต้องใช้ ได้แก่ ๙.๒.๑. ส่งิ ตีพิมพ์ (Print Media) ได้แก่ นติ ยสารหนงั สอื แผ่นผับ จดหมาย ใบประกาศ ซึ่ง นำสารไปสมู่ วลชนโดยผ่านทางสายตา ๙.๒.๒. ส่อื อเิ ลก็ โทรนคิ (Electronic Media) ได้แก่ รายการวทิ ยุ โทรทศั น์ ภาพยนตร์ วีดโี อ วีซดี ี หรือวีดโี อเทป และอนิ เทอร์เน็ต ๙.๒.๓. การสือ่ สารโทรคมนาคมมวลชน เช่น วทิ ยุ โทรทศั น์ เคเบิล เพื่อการค้า และ การศึกษา ๙.๒.๔. การสือ่ โทรคมนาคมจากจุดหน่งึ ไปยังจดุ หนึ่ง เช่น โทรศพั ท์ โทรเลข โทรพิมพ์ วิทยุ เคลอ่ื นท่ี ๙.๒.๕. การสื่อสารโทรคมนาคม เพอ่ื อารักขา ได้แก่ เรด้าร์ ดาวเทียม พยากรณ์อากาศ เครือ่ งวดั มลพิษ เป็นตน้ ๙.๓. ขา่ ว คอื การรายงานเรื่องราวบางอย่างท่ีเกดิ ข้ึนแลว้ ๙.๔.ขา่ วลือ คือ การรายงานเร่ืองราวท่แี พรก่ ระจายไปอยา่ งกวา้ งขวางโดยไมร่ แู้ หล่งที่มาท่ีไป หา ตน้ ตอของข่าวไม่ได้

๑๕ ๙.๕. โฆษณา คอื การแนะนำสนิ คา้ บรกิ าร ความคิดโดยผูเ้ ผยแพร่ตอ้ งเสียค่าใชจ้ า่ ยให้กับสื่อ ๙.๖. การเผยแพร่ คอื การแนะนำสนิ คา้ บรกิ าร ความคดิ โดยผเู้ ผยแพรไ่ มต่ ้องเสยี ค่าใชจ้ า่ ย ใหก้ บั ส่อื ท้ังหมดที่กล่าวมาถือได้ว่าเปน็ กระบวนการหนึ่งในการส่ือสาร แลว้ แต่จะส่ือสารวธิ ใี ดและใช้อปุ กรณ์ ใดในการสื่อสาร ใชช้ อ่ งทางใดในการสอื่ สารจากผสู้ อ่ื สารไปยงั ผู้รับสาร และการส่ือสารบางประเภทกเ็ ปน็ การ สื่อสารทางเดียวกนั ผู้รับสารไมส่ ามารถท่จี ะโต้ตอบหรอื ในขณะทส่ี อ่ื สารกัน เช่น ใบปลิว หนังสอื พมิ พ์ โทรเลข โฆษณา เปน็ ตน้ และอีกประเภท กค็ อื การส่ือสารสองทาง คือ การส่ือสารท่ีสามารถโตต้ อบในขณะท่สี ่อื สารกัน ได้ เชน่ การคยุ สนทนากนั ซ่ึงการสอ่ื สารเปน็ หน่วยทีใ่ หญ่ที่สดุ ในการที่มนุษย์ใช้ในการติดต่อ สอื่ สารกนั **************

๑๖ คำถามท้ายบท ๑. จงใหค้ ำจำกัดความของคำว่า นเิ ทศ (Communication) และอธบิ ายมาพอเข้าใจ ? ๒. การส่ือสาร ประกอบด้วย อะไรบ้างเปน็ สำคญั จงอธิบายพร้อมยกตัวอย่างประกอบ ? ๓. การสื่อสารที่ไม่ประสบผลสำเรจ็ เกิดจากอะไร ? ๔. อุปสรรคของการสือ่ สารแบ่งออกเปน็ กลี่ ักษณะอยา่ งไร ? ๕. ลกั ษณะของผ้สู ง่ สารทด่ี ีตามแนวพทุ ธควรเป็นอย่างไรจงวิเคราะห์ ๖. องคป์ ระกอบของผู้รับสารตามแนวพทุ ธจัดองค์ประกอบไว้อย่างไร ? ๗. เมอื่ ศึกษาการส่อื สารแล้ว จะมปี ระโยชน์แก่ผู้ท่ไี ด้ศึกษาอย่างไร และสำคัญต่อชวี ิตประจำวนั อยา่ งไร? ๘. จงใหค้ ำจำกดั ความดงั ต่อไปน้ี ก. การประชาสัมพนั ธ์ ข. สารสนเทศ ค. ธรรมนเิ ทศ ง. โฆษณา จ. ขา่ ว *** ** ***

บทท่ี ๒ ขอบขา่ ยของส่ือ – สาร ตา หู จมูก ลนิ้ กาย ใจ ผู้ส่งสาร ช่องทาง ผ้รู ับ ผลของการรับสาร สาร สาร ๑. ความหมายของส่ือ คำว่า \"สอ่ื \" ในพจนานกุ รมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ได้ให้ ความหมายของคำน้ีไว้ดังนี้ \"สื่อ (กริยา) หมายถึง ติดต่อให้ถึงกัน เช่น สื่อความหมาย, ชักนำให้รู้จักกัน สื่อ (นาม) หมายถึง ผู้หรือสิ่งที่ ตดิ ต่อใหถ้ ึงกันหรือชักนำให้รจู้ ักกัน เช่น เขาใชจ้ ดหมายเป็นสื่อติดตอ่ กัน, เรยี กผูท้ ท่ี ำหน้าท่ีชักนำใหชายหญิง ได้แต่งงานกันว่า พ่อสื่อ หรือ แม่สื่อ; (ศิลปะ) วัสดุต่างๆ ที่นำมาสร้างสรรค์งานศิลปกรรม ให้มีความหมาย ตามแนวคดิ ซ่ึงศลิ ปนิ ประสงคแ์ สดงออกเชน่ น้นั เช่น สอื่ ผสม\" สื่อ มาจากภาษาลาตินว่า “medium” แปลว่า ระหว่าง หมายถึง สิ่งใดก็ตามที่บรรจุข้อมูล เพื่อให้ผู้ส่งและผูร้ ับสารกันไดต้ รงตามวัตถุประสงค์หรือ สื่อ หมายถึง เครื่องนำไป และ นำไป : สิ่งที่ถูกนำไป อาจจะเปน็ ขอ้ เทจ็ จริง ความจริง ความรสู้ กึ ความต้องการ การแนะนำ คำสอน แรงกระต้นุ แรงจูงใจ ฯลฯ สอ่ื สามารถแบ่งออกเปน็ ๔ ประเภท ได้แก่ ๑) สอื่ โสตทศั นูปกรณ์ (audio-Visual aids) ๒) สื่อตามประสบการณ์เรยี นรู้ ๓) สือ่ ประเภทลกั ษณะการใชง้ าน ๔) สื่อวัตถุ ๑.๑. โสตทศั นูปกรณ์ เป็นสือ่ ประเภทวัสดแุ ละอุปกรณ์ แบง่ ออก ๒ ประเภท ๑.๑.๑. สอ่ื ประเภทใช้เครอื่ งฉาย (projected aids) เชน่ สไลด์ เครอื่ งฉาย แผน่ ใส ๑.๑.๒. สื่อประเภทเคร่ืองเสยี ง (Audio aids) เช่น เทปเสยี ง แผน่ ซีดี วทิ ยุ เป็นตน้

๑๘ ๑.๒. สื่อตามประสบการณก์ ารเรยี นรู้ เป็นการแบ่งสือ่ การสอนเพ่ือเป็นแนวทางในการอธิบาย ถงึ ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสอื่ โสตทศั นปู กรณ์ต่าง ๆ โดยแบ่งเปน็ ขน้ั ตอนดังนี้ ๑.๒.๑. สื่อประสบการณ์ตรง เป็นประสบการณ์ขั้นที่เป็นรูปธรรมโดยผู้เรียนได้รับ ประสบการณต์ รงจากของจริง ๑.๒.๒. สื่อประสบการณ์รอง เป็นการเรยี นรู้โดยผู้เรียนเรียนจากส่ิงท่ีใกลเ้ คียงความเป็น จรงิ ท่สี ุด ๑.๒.๓. สือ่ ประสบการณ์ นาฎกรรมหรอื การแสดง ๑.๒.๔. สื่อสาธิต เป็นการแสดงหรือกระทำประกอบคำอธิบายเพื่อให้เห็นลำดับขั้นตอน ของการกระทำนัน้ ๑.๒.๕. สื่อการศึกษานอกสถานที่ เป็นการให้ผู้เรียนได้รับ และเรียนรู้ ประสบการณ์ต่าง ๆ ภายนอกสถานทเี่ รียน อาจเปน็ การเยย่ี มชมสถานท่ี ตา่ ง ๆ ๑.๒.๖. สอ่ื นทิ รรศการ เปน็ การจดั แสดงสิ่งของตา่ ง ๆ การจดั ป้ายนิเทศ ฯลฯ ๑.๒.๗. ส่ือโทรทัศน์ โดยใชท้ ง้ั โทรทัศนก์ ารศกึ ษา และโทรทัศน์การสอน เพอ่ื ให้ขอ้ มูล ความรแู้ กผ่ ู้เรียนหรอื ผชู้ มทอ่ี ย่ใู นห้องเรยี นหรืออยู่ทางบ้าน ๑.๒.๘. ภาพยนตร์ เป็นภาพท่บี ันทึกเรื่องราวเหตกุ ารณล์ งบนฟิลม์ ๑.๒.๙. การบนั ทกึ เสยี งวทิ ยภุ าพน่งิ การบนั ทึกเสียงอาจเปน็ ท้ังในรูปของ แผน่ เสียง ๑.๒.๑๐. ทัศนสัญลักษณ์ เชน่ แผนท่ี แผนภูมิ แผนสถิติ หรือ เครื่องหมายต่าง ๆ ๑.๒.๑๑. วจนสัญลักษณ์ เป็นประสบการณ์ขั้นที่เป็นนามธรรมมากท่ีสุด ได้แก่ ตัวหนังสือ ในภาษาเขียนและเสยี งของคำพูดในภาษาพูด ๑.๓. สื่อแบ่งตามลักษณะการใช้ จากการศึกษาเราพบว่าสื่อ สามารถแบ่งสื่ออุปกรณ์ตาม ลักษณะของการใชง้ าน รวมถงึ เทคนคิ วิธีการนำเสนอสอ่ื ได้แก่ ๑.๓.๑. สื่อเพื่อการนำเสนอ (presentation media) เป็นส่อื ทใ่ี ช้ในการแสดงข้อมูลภาพ และเสียงโดยการนำเสนอเนอื้ หาจากวัสดทุ ่สี ามารถถ่ายทอดเน้ือหาได้ด้วยตนเอง ๑) วัสดุส่ิงพิมพ์และกราฟฟิก (printed and graphic materials) ซึ่งประเภทนี้เปน็ สื่อ ที่ บรรจุข้อมูลตัวอักขระ ภาพกราฟฟิกลักษณะลายเส้น และภาพถ่าย โดยสิ่งพิมพ์เป็น สื่อที่ ได้จาก กระบวนการพิมพ์ ส่วนภาพกราฟฟิกเป็นสื่อที่ได้มาจากการวาดและ การถ่ายภาพ สื่อเหล่านี้จัดอยู่ในส่ือ ประเภทเดยี วกนั เนอ่ื งจากสามารถถ่ายทอดเนื้อหาได้ตวั เอง ๒) ส่อื ฉายภาพนงิ่ (Still-projection media) เป็นกลุ่มของวัสดแุ ละอุปกรณใ์ น การ นำเสนอภาพนงิ่ เนอื่ งจากสื่อวัสดนุ ีไ้ ม่สามารถถา่ ยทอดเนอ้ื หาได้ด้วยตวั เอง

๑๙ ๓) สื่อเสียง (audio media) เป็นสื่อวัสดุและอุปกรณ์ในการนำเสนอข้อมูลเสียง ได้แก่ วทิ ยุ เทปบนั ทึกเสียง มว้ นเทป แผน่ ซีดี และเคร่อื งเล่นแผน่ ซดี ี ๔) สอ่ื เสยี งรวมกบั สื่อภาพนิง่ ๕) สอ่ื ภาพยนตร์ ๖) สอ่ื โทรทศั น์ ๗) ส่ือประสม ๑.๔. สือ่ วัตถุ (Object media) เป็นสือ่ ทีม่ ลี ักษณะแตกต่างไปจากส่ือต่าง ๆ จากสื่อเพื่อการ นำเสนอ เนื่องจากสื่อวัตถุจะมีโครงสร้างทางขนาด น้ำหนัก พื้นผิว สี ฯลฯ สื่อวัตถุแบ่งออกเป็น ๓ ประเภท ไดแ้ ก่ ๑.๔.๑. วตั ถุธรรมชาติ (natural objects) เปน็ วตั ถทุ สี่ ามารถไดม้ าจากธรรมชาตริ อบตวั ๑.๔.๒. วัตถุจากการประดิษฐ์ขึ้น (manufacture objects) เป็นวัตถุที่มนุษย์สร้าง ขึ้นมาให้มีลกั ษณะคลา้ ยของจรงิ ๑.๔.๓. วัตถุเลียนแบบของจริง (Replica, model and up) เป็นวัตถุที่ประดิษฐ์ ขึ้นมาใหมม่ ีลักษณะคล้ายของจรงิ ๑.๕. สื่อเชิงโต้ตอบ (interactive media) เป็นสื่อที่มีการนำเสนอเนื้อหาเพื่อให้ผู้เรียนเกิด การ เรยี นรูโ้ ดยมกี ารโตต้ อบกับสอื่ น้นั แบ่งออกเปน็ ๓ แบบ ดังนี้ ๑.๕.๑. การโตต้ อบกับบทเรยี น มีการโตต้ อบแบบโปรแกรมในหนงั สือเรียน ๑.๕.๒. การโต้ตอบกับสือ่ อปุ กรณ์ เชน่ คอมพิวเตอร์ อุปกรณ์ห้องปฏิบตั กิ ารภาษา ฯลฯ ๑.๕.๓. การโตต้ อบระหวา่ งการเรียน ดว้ ยเกมส์ หรอื สถานการณ์จำลอง ส่วน Edgar Dale นักวิชาการคนหนึ่งได้ให้ทัศนะเกี่ยวกับทฤษฏีของการแบ่งสื่อออกไปตาม ประสาทสมั ผสั ของผ้รู บั ดงั น้ี ๑. ส่ือในการฟังหรือโสตอปุ กรณ์ ไดแ้ ก่ วิทยุ เทปบนั ทึกเสยี ง เครอ่ื งเล่นแผน่ เสยี งห้องปฏิบัติการ ภาษา ระบบ กระจายเสยี ง ๒.สื่อในการเห็น ได้แก่หนงั สอื บัตรคำ แผนท่ี นิทรรศการ ปา้ ย ป้ายแมเ่ หล็ก รูปภาพ ๓.สื่อในการฟงั และเห็น ไดแ้ ก่ โทรทศั น์ ภาพยนตร์ ฟลิ ม์ สตรงิ สไลด์ เปน็ ต้น

๒๐ ๒. สื่อการเรียนการสอน ๒.๑. ความหมายของส่อื การสอน สื่อการสอน (Instructional Media) หมายถึงสิ่งต่าง ๆ ที่ใช้เป็นเครื่องมือ หรือช่องทางสำหรับ ทำให้การสอนของครูไปถงึ ผู้เรยี น และทำใหผ้ ู้เรยี นเรยี นรู้ตามจุดประสงค์ หรือจุดมุง่ หมายที่วางไว้เป็นอย่างดี สื่อที่ใช้ในการสอนนี้ อาจจะเป็นวัตถุสิ่งของที่มีตัวตน หรือไม่มีตัวตนก็ได้ เช่น - วัตถุสิ่งของตามธรรมชาติ - ปรากฎการณ์ตามธรรมชาติ - วัตถุสิ่งของที่คิดประดิษฐ์หรือสร้างขึ้นสำหรับการสอน - คำพูดท่าทาง - วัสดุ และเคร่อื งมอื สื่อสาร - กิจกรรมหรอื กระบวนการถ่ายทอดความรูต้ ่าง ๆ ความหมาย ความสำคัญของสื่อการสอน และประเภทของสื่อการสอน นักวิชาการในวงการ เทคโนโลยที างการศึกษา โสตทัศนศกึ ษา และวงการการศึกษา ได้ให้คำจำกัดความของ “ส่อื การสอน” ไว้ อย่างหลากหลาย เชน่ ดร.เอ็ดการ์ เดล (Edgar Dale) ได้กล่าวไว้ว่า การรับรู้ของมนุษย์ เกิดจากการเห็น ๗๕% การ ได้ยิน ๑๓% การสัมผัสถูกต้อง ๖% การได้กลิ่น ๓% และการลิ้มรส ๓% จะเห็นได้ว่า คนเรารับรู้ทาง ตามากท่ีสดุ รองลงมาคือการรับรู้ทาง หู หรอื ทางการได้ยิน แต่ถา้ เกดิ การรับรู้หลาย ๆ ดา้ นพร้อมกัน ก็จะทำ ใหค้ นเราเกิดการเรียนรไู้ ด้ดียงิ่ ข้นึ ดว้ ยเหตผุ ลน้ี สอ่ื การสอน จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญตอ่ การเรียนรูข้ องมนุษย์ เปน็ อย่างมาก ชอร์ส กล่าวว่า เครื่องมือที่ช่วยสือ่ ความหมายจัดขึ้นโดยครูและนักเรยี น เพื่อส่งเสริมการเรยี นรู้ เครอ่ื งมือการสอนทกุ ชนิดจัดเป็นสอื่ การสอน เช่น หนงั สอื ในหอ้ งสมดุ โสตทศั นวัสดตุ า่ ง ๆ เช่น โทรทศั น์ วทิ ยุ สไลด์ ฟลิ ์มสตริป รูปภาพ แผนท่ี ของจรงิ และทรัพยากรจากแหลง่ ชุมชน บราวน์ และคณะ กล่าวว่า จำพวกอุปกรณ์ทั้งหลายที่สามารถช่วยเสนอความรู้ให้แก่ผู้เรียนจน เกิดผลการเรียนที่ดี ทั้งนี้รวมถึง กิจกรรมต่าง ๆ ที่ไม่เฉพาะแต่สิ่งที่เป็นวัตถุหรือเครื่องมือเท่านั้น เช่น การศึกษานอกสถานที่ การแสดง บทบาทนาฏการ การสาธิต การทดลอง ตลอดจนการสัมภาษณ์และการ สำรวจ เปน็ ตน้ เปรื่อง กุมุท กล่าวว่า สื่อการสอน หมายถึงสิ่งต่าง ๆ ที่ใช้เป็นเครื่องมือหรือช่องทางสำหรับทำ ให้การสอนของครถู งึ ผเู้ รียนและทำให้ผู้เรยี นเรยี นรตู้ ามวัตถุประสงค์หรอื จดุ มงุ่ หมายท่ีครูวางไว้ไดเ้ ปน็ อยา่ งดี ชัยยงค์ พรหมวงศ์ ใหค้ วามหมาย สอ่ื การสอนว่า วสั ดุอปุ กรณ์และวิธีการประกอบการสอนเพื่อ ใช้เป็นสื่อกลางในการสื่อความหมายทีผ่ ู้สอนประสงค์จะส่ง หรือถ่ายทอดไปยังผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากน้ี ยังมคี ำอืน่ ๆ ที่มคี วามหมายใกล้เคียงกับสอ่ื การสอน เปน็ ต้นว่า

๒๑ สอื่ การเรียน หมายถึง เคร่ืองมอื ตลอดจนเทคนคิ ต่าง ๆ ทีจ่ ะมาสนับสนนุ การเรียนการสอน เร้า ความสนใจผูเ้ รยี นร้ใู ห้เกดิ การเรยี นรู้ เกดิ ความเข้าใจดีขึ้น อย่างรวดเรว็ สื่อการศึกษา คือ ระบบการนำวัสดุ และวิธีการมาเป็นตัวกลางในการให้การศึกษาความรู้แก่ ผเู้ รียนโดยทั่วไป โสตทศั นปู กรณ์ หมายถึง วัสดุทง้ั หลายทนี่ ำมาใช้ในห้องเรยี น หรอื นำมาประกอบการสอนใด ๆ ก็ตาม เพื่อชว่ ยให้การเขียน การพูด การอภิปรายนนั้ เขา้ ใจแจม่ แจง้ ยิง่ ข้นึ ๒.๒. สื่อ (Medium) ถ้าเป็นพหูพจน์ ใช้คำว่า Media หมายถึงตัวกลาง หรือพาหนะ ที่จะนำ ข่าวสารเรื่องราว จากผูส้ ่งไปยังผรู้ ับ ๒.๓. การสอน (Instruction) หมายถึง การกระทำที่เป็นระบบของครูในการถ่ายทอดความรู้ ไปสู่ผเู้ รยี นดงั นั้น ส่อื การสอน (Instructional Media) จงึ หมายถงึ ทุกสง่ิ ทกุ อยา่ งอนั จะเป็นตวั กลางหรือพาหะ ทีจ่ ะนำเรอ่ื งราว สาระ เนอื้ หาทีผ่ ้สู อนนำมาใชเ้ ป็นอปุ กรณก์ ารช่วยในการสอน ๒.๔. ประเภทของส่ือการสอน ๒.๔.๑. สื่ออีเล็กโทรนิค คอมพิวเตอร์ ได้แก่ สื่อประเภทที่เป็น Hardware หรือ Equipment ที่ใช้อิเล็กทรอนิกส์ไฟฟ้าคอมพิวเตอร์ รวมไปถึง เครื่องเสียง เทป เครื่องฉายภาพยนตร์ เครื่อง เลน่ แผน่ CD และแผ่น DVD เป็นตน้ ๒.๔.๒.สื่อแผ่นภาพ เป็นสื่อที่สามารถประดิษฐ์ขึ้นเองได้ ที่เป็นแผ่นภาพ แผ่นสถิติ โปสเตอร์ แผนภูมริ ปู ภาพ บตั รคำ แผ่นพับ ฯลฯ ๒.๔.๓. สื่อผสม หรือ (Technique or Methods) เป็นการถ่ายทอดประสบการณ์นั้น แสง สเี สยี ง แผ่นภาพ สื่ออเี ล็กโทรนคิ และการแสดงเหตกุ ารณ์จำลอง ๒.๕. คุณสมบตั ขิ องสือ่ การสอน ส่อื การสอนมคี ุณสมบัตทิ ่ดี ีหลายประการ เช่น ๒.๕.๑. Fixative สามารถจับยืดประสบการณ์ต่าง ๆ ไว้ได้ เช่น สิ่งที่เกิดขึ้นในอดีต การ สาธิต ตา่ ง ๆ หรือการฝึกทกั ษะต่าง ๆ สามารถนำกลับมาดซู ้ำแลว้ ซำ้ อีกได้ ๒.๕.๒. Manipulative สามารถปรุงแต่งให้เป็นไปตามต้องการ เช่น สิ่งที่เกิดขึ้นช้า ทำให้ เห็นในเวลาอันรวดเรว็ ได้ ตวั อย่าง เช่น การงอกของเมล็ด การบานของดอกไม้ สิง่ ท่ีเกดิ ขน้ึ อยา่ งชา้ ๆ สามารถ ทำให้เห็นได้ ในเวลาทก่ี ำหนด เปน็ ต้น ๒.๕.๓. Distributive สามารถทำสำเนาจำหน่ายจ่ายแจกได้หลาย ๆ ชดุ ๒.๖. ประโยชน์ของส่อื การสอน สอ่ื การสอนมีประโยชน์มากมาย ได้แก่ ๒.๖.๑. กระตุ้น Hold Attention กระตุ้นความสนใจ เร้าความสนใจ ต่อผเู้ รยี น ๒.๖.๒. เขา้ ใจงา่ ย Clarify ทำใหเ้ กดิ ความกระจ่างชัดในเนือ้ หา เร่ืองราว

๒๒ ๒.๖.๓. เข้าใจอย่างถกู ตอ้ งตรงกัน Provide Common Experience ทำให้คนเข้าใจในสง่ิ เดยี วกนั ตรงกันเข้าใจตรงกัน ๒.๖.๔.เอาชนะสถานที่ กาลเวลา Overcome Space and Time เอาชนะสถานที่และ กาลเวลาสิ่งทเี่ กิดข้นึ ในถิน่ หา่ งไกล ๒.๖.๕. ย่อขนาดวัตถไุ ด้ ๒.๖.๖. ผู้เรยี นสามารถจดจำไดด้ ี ๒.๖.๗. เสริมสร้างความคิดสรา้ งสรรค์ให้แกผ่ ้เู รยี น ๒.๗. คณุ คา่ ของส่ือ สื่อแต่ละชนิดมีคุณสมบัติ (Attribute) เฉพาะตัวของสื่อเอง คุณค่าของสื่อการศึกษานั้นอยู่ท่ี ระดับของการใช้งาน และสื่อเองก็เป็นส่วนสำคัญที่การเรียนการสอนการศึกษาบางอย่างไม่สามารถจะให้ได้ เห็นของจริงได้ ดังนั้น สื่อมันจึงมีคุณค่าที่สำคัญก็คือ สื่อต่าง ๆ ต้องการที่จะให้ผู้ที่ส่ง ส่งสารไปยังผู้รับได้รู้ เขา้ ใจ ความหมาย ความคิด ทศั นคติ เจตคติ ไดอ้ ยา่ งถกู ต้อง ตามจดุ ประสงคข์ องผู้สง่ สารนัน่ เอง ๒.๘. คุณค่าสื่อกับผู้สอน ๒.๘.๑. ช่วยแบ่งเบาภาระของผู้สอน ทั้งด้านแรงงานและเวลาที่ทุ่มเทโดยเปล่าประโยชน์ ในบางครัง้ ๒.๘.๑. ผูส้ อนสนุกสนาน ไปกบั การสอน ๒.๘.๒. เมื่อผู้สอนเห็นคุณค่าของสื่อ และเทคนิคที่ใช้กับผู้เรียนก็จะเป็นแรงผลักดันให้ ผ้สู อน ตน่ื ตวั อยู่เสมอในการผลิตอปุ กรณ์ คน้ คว้าหาวธิ ีการใหม่ ๆ ๒.๘.๓. ครูหรือผู้บรรยายทพี่ ดู ไม่เก่งกจ็ ะมีความเชือ่ มน่ั ในการสอน มากย่ิงขึ้น ๒.๘.๔. ชว่ ยให้ผสู้ อนมีโอกาสสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ได้อย่างมีประสทิ ธภิ าพ ๒.๙. คณุ คา่ สอื่ กับผ้เู รียน ๒.๙.๑. กระตุ้นและสรา้ งความสนใจใหก้ ับผเู้ รยี น ทงั้ น้เี พราะชั้นเรยี นมอี ะไรใหม่ ๆ อยเู่ สมอ ๒.๙.๒. ชว่ ยให้ผู้เรียนเขา้ ใจสง่ิ ทยี่ ุ่งยากซบั ซอ้ นในเนอ้ื หาวิชาได้ง่าย ๒.๙.๓. ช่วยแก้ปัญหาความแตกต่างระหว่างบุคคล ในแง่ความในใจบุคลิกภาพทั้ง ความสามารถในการเรียนรู้เชาว์ปญั ญาและศกั ยภาพแหง่ ความคดิ สร้างสรรค์ ๒.๙.๔. ผู้เรยี นมโี อกาสเข้าไปมีส่วนร่วมในการสอนมากขึน้ ๒.๙.๕. ช่วยดึงประสบการณ์ภายนอกชั้นเรียนหรือนอกโรงเรียนเข้ามาให้ผูเ้ รียนได้รับรู้โดย ไมจ่ ำเปน็ ตอ้ งเดนิ ทางไปยงั ที่ไกล ๆ

๒๓ ๒.๑๐. ประโยชนข์ องสือ่ ๒.๑๐.๑. ช่วยให้ผเู้ รยี นเรยี นรไู้ ด้อยา่ งถูกต้องและรวดเร็ว แม้เน้อื หาจะสลับซับซอ้ น ๒.๑๐.๒. ช่วยเรา้ ความสนใจไมเ่ ฉพาะ ในชนั้ เด็กเล็กเท่านนั้ แตส่ ามารถใช้เปน็ เคร่ืองกระตุ้น ความสนใจได้ดีในผใู้ หญด่ ้วย ๒.๑๐.๓. ช่วยสร้างความเข้าใจตรงกัน ขจดั ความสบั สนในผเู้ รียนท่มี ภี ูมิหลงั ต่างกัน ๒.๑๐.๔. สื่อประเภทกิจกรรมจะส่งเสริมมนุษย์สัมพันธ์ระหว่างนักเรียนกับครูและนักเรียน กบั นักเรยี น ๒.๑๐.๕. สื่อสามารถส่งเสริมให้แต่ละบุคคลสามารถเรียนรู้ตามความสนใจความสามารถ และ ความตอ้ งการของตนเอง ๒.๑๐.๖. เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เรียนสามารถค้นคว้าหรือศึกษาในสิ่งที่ต้องการทำให้เกิด ความคดิ สรา้ งสรรค์ ๒.๑๐.๗. สื่อที่ได้มีการทดสอบแล้ว สามารถใช้แทนการสอนของครูได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซงึ่ เป็นการลดด้านการสอนของครูลง ๒.๑๐.๘. ส่อื สร้างความมั่นใจใหผ้ ูส้ อน ทำใหท้ ้งั ผสู้ อน และผูเ้ รียนมีบรรยากาศในการเรียนที่ น่าสนใจ ๒.๑๐.๙. สื่อทำให้การสอนทันสมัยอยู่เสมอ การใช้เทคโนโลยีตลอด จนการผลิตสื่อใหม่ ๆ ทำให้กาเรียนการสอนนา่ สนใจย่งิ ขึน้ ๓. สารและความหมายของสาร ๓.๑. สาร มาจากคำว่า สาระ หมายถงึ แก่น สว่ นทแ่ี ข็ง ๆ เน้ือความสำคญั หรืออาจจะหมายถึง ถอ้ ยคำ หนงั สอื ข้อความ ท่มี นุษยใ์ ช้สอื่ กัน มี ๓ ประเภท ไดแ้ ก่ ๓.๑.๑ สารประเภทขอ้ เทจ็ จริง สารประเภทขอ้ เท็จจรงิ คือ สารที่บุคคลไดร้ ายงานให้ทราบ ถึงความเป็นจริงต่าง ๆ ที่มีอยู่ในโลกทางกายภาพ ตามที่ผู้รายงานได้รับรู้ อาจโดยประสบการณ์ตรงหรือ ประสบการณ์ออ้ มกไ็ ด้ ประสบการณ์ตรง ก็คือ สิ่งท่ีบุคคลไดเ้ หน็ ไดย้ ิน ไดส้ มั ผัส ได้ลม้ิ รส มาดว้ ยตนเอง ๓.๑. ๒. สารประเภทขอ้ คิดเห็น สารประเภทนี้เป็นปรากฏการณ์ที่ปรากฏอยู่ในจิตใจ หรือ ในสมองของบุคคล ซึ่งไม่อยู่ในวิสัยที่จะพิสูจน์โดยทางกายภาพได้ แต่เป็นลักษณะของ ข้อคิดเห็น ความเชื่อ แนวคดิ ข้อวนิ ิจฉยั ข้อแนะนำ

๒๔ ๓.๑.๓. สารประเภทความรู้สึก สารประเภทนี้ แสดงความรู้สึกซึ่งมีขอบเขต กวา้ งขวางเพราะความรู้สกึ ของมนุษย์อาจมีมากมายหลายลักษณะ เชน่ ดี ใจ เสียใจ น้อยใจ เศรา้ ใจ สลดใจ กงั วล ภมู ิใจ แคลงใจ สังเวช หวงแหน ตืน่ เต้น ลงิ โลด รวมถงึ ความอยากได้ อยากมี อยากเปน็ ฯลฯ สาร ที่มนุษยใ์ ช้ในการติดตอ่ สื่อให้กนั ให้รู้ความคิด ทัศนะ ความหมาย สาร เรยี กวา่ ภาษา ๓.๒. ภาษา (Language) คือ ไมว่ า่ จะเปน็ สัญลกั ษณ์ทเี่ กิดจากการพดู หรอื การเขยี น ซง่ึ สมาชิก ของสังคมใช้ในการที่ค่อนข้างเป็นมาตรฐานเพื่อให้เกิดความหมายร่วมกัน สารหรือภาษาแบ่งเป็น ๒ ประเภทใหญ่ ๆ คอื ๓.๒.๑. วัจนสาร หรือ วัจนภาษา (Verbal message or language) อา่ นวา่ อะ-วดั -จะ- นะ ภาษาคือ สารหรือภาษาที่แสดงออกในรูปถ้อยคำ คำพูด หรือ ตัวอักษร ซึ่งได้แก่ภาษาพูด ภาษาเขียน หรอื คำพูด คำสนทนา เปน็ ตน้ ๓.๒.๒. อวัจนภาษา หรือ อวัจนภาษา (Nonverbal message or language) คือ สาร หรอื ภาษาทีไ่ ม่ได้ แสดงออก โดยใชถ้ อ้ ยคำ คำพดู หรอื ตวั อกั ษร โดยตรง แต่แสดงออกทางอื่น ซ่งึ สามารถส่ือ ความหมายบางอยา่ งได้ เช่น สีหน้า นำ้ เสยี ง กิรยิ าท่าทาง การสมั ผสั และรปู ลักษณ์ตา่ ง ๆ ๓.๓. ข้อแตกต่าง ของ วัจนสาร และ อวัจนสาร บางทีอวัจนาภาษาจะไม่ได้หมายถึงภาษาพดู เช่น คำทเี่ ราใช้กันอยู่ แตอ่ วัจนภาษา หมายถึง สิง่ อืน่ ๆ ที่แฝงอยูก่ บั คำพดู น้นั เชน่ “สวัสดี ครบั …ยินดีท่ีได้ รู้จักกับคุณ” ในการพูด เช่นนี้กับเพื่อน จำเป็นจะต้องมี สีหน้า การยิ้ม น้ำเสียงที่อ่อนโยน ดังนั้น ใน ความหมายของอวัจนภาษาอาจสรุปได้ดังน้ี ๓.๓.๑. เปน็ ภาษาสญั ญาณ หรอื ภาษาสญั ญาลักษณ์ (Sing Language) หมายถงึ สญั ญาณ ต่าง ๆ ที่ถูกกำหนดขึ้นมาแทนความหมาย เช่น สัญญาณลูกเสือ สัญญาณมือ สัญญาณธง หรือ อาจจะ หมายถึงสัญลักษณ์ต่าง ๆ ในลักษณะแทนความหมาย เช่น สัญญาลักษณ์ของธนาคารออมสิน สัญญาลักษณ์ ของมหาวิทยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยา ฯลฯ ๓.๓.๒. เป็นภาษาการกระทำ (Action Language) หมายความถึงอากัปกิรยิ าต่าง ๆ ของมนุษย์ ที่สื่อความหมายออกมาอาจจะโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม เช่น การเดินอย่างรีบเร่ง ขมวดคิ้ว ใช้มือ ประกอบการพูด จ้องหนา้ บคุ คลอ่นื เปน็ ตน้ ซ่งึ ภาษาการกระทำส่วนใหญจ่ ะใช้ประกอบในการพดู ๓.๓.๓. เป็นภาษาวัตถุ (Object Language) หมายถึง การที่เราสื่อสารให้บุคคลอื่นได้เข้าใจถงึ ความคิด ประสบการณ์ ค่านิยม หรือรสนิยมของเราโดยผ่านสิ่งอื่น ที่อยู่รอบตัวเรา เช่น การเลือกใช้เสื้อผ้ า แบบสี การเลอื กใช้น้ำหอม การเลือกดูหนัง เปน็ ตน้

๒๕ ๓.๓.๔ เปน็ ภาษากาลเทศะ (Time and Space Language) หมายถงึ การใชเ้ วลาของมนษุ ย์แต่ ละคนจะใหค้ วามสำคญั สำหรบั เวลาต่างกันไป เชน่ บางคนตอ้ งมาตรงเวลาหรอื บางคนมาสาย การมาตรงเวลา หรอื มาสายสามารถสอื่ ความหมายไดว้ ่าบุคคลน้ันเห็นความสำคญั ต่องานหรือ บุคคลอ่นื มากนอ้ ยเพยี งใด ดังน้ัน อวจั นภาษา เปน็ สิง่ ทก่ี ินความหมายกวา้ งขวางมาก แตพ่ อสรุปได้ว่า อวัจนภาษาหมายความถึงภาษาท่ี ไมอ่ อกเสียง หรอื เป็นถอ้ ยคำ แตส่ ามารถสือ่ ความหมายได้ อวจั นภาษาอาจจะเกิดขึน้ โดยทม่ี นุษย์ตัง้ ใจหรือไม่ ตง้ั ใจก็ได้ และจะเกดิ ขึน้ ได้ตลอดเวลาที่ขณะท่ีกำลงั มีการสื่อสารอย่างอ่นื อยูน่ ้ัน อวัจนภาษากจ็ ะเข้าไปร่วมอยู่ ในการส่อื ความหมายไดใ้ นลักษณะทีแ่ ตกตา่ งกนั ดว้ ย ๔. วตั ถุประสงคข์ องการสอ่ื สาร วัตถุประสงค์ของการสือ่ สารสามารถจำแนกได้ไวด้ ังน้ี ๔.๑ เพ่อื แจง้ ใหท้ ราบ (inform) ในการทำการสือ่ สารนั้นผสู้ ง่ สารมีความตอ้ งการทจ่ี ะบอกกล่าว หรือชี้แจงข่าวสารเรื่องราว เหตุการณ์ ข้อมูลหรือสิ่งอื่นใดให้ผู้รับสารได้รับทราบหรือเกิดความเข้าใจ โดย อาจผ่านทางสื่อมวลชน หนังสือพิมพ์วิทยุและโทรทัศน์ ตัวอย่างเช่น หนังสือพิมพ์รายวันฉบับหนึ่งลงตีพิมพ์ ข่าวสารเพื่อรายงานข่าวและเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นประจำวันไปให้ประชาชนได้รับทราบ หนังสือพิมพ์ ฉบับนี้ก็จะทำหน้าที่ในฐานะผู้ส่งสาร ส่วนประชาชนผู้อ่านหนงั สอื พิมพ์ฉบับนั้น จะอยู่ในฐานะผู้รับสาร คือ อ่านหนังสอื พิมพเ์ พ่ือจะไดท้ ราบขา่ วคราวความเคล่ือนไหว หรือการเปลีย่ นแปลงของทั้งในแง่ตัวบุคคลและใน แง่เหตุการณต์ ่าง ๆ ท่ีเกดิ ขนึ้ ในขณะนนั้ ๆ ๔.๒ เพื่อสอนหรือให้การศึกษา (teach or education) ซึ่งหมายความว่าผู้ส่งสารมีความ ต้องการทจ่ี ะสอนวิชาความรู้หรือเรื่องราวทมี่ ลี ักษณะเปน็ วิชาการ เพ่อื ให้ผู้รับสารได้รับความรู้เพิ่มข้ึนจากเดิม ตัวอย่างเช่น วารสารหรือจุลสารเฉพาะด้าน เช่น วารสารเพื่อสุขภาพอนามัย ก็จะมีการลงตีพิมพ์ บทความต่าง ๆ ท่ีเกย่ี วกับการรกั ษาสขุ ภาพ อนามัยใหแ้ ข็งแรงสมบรู ณ์อยู่เสมอ ใหว้ ิชาความรเู้ กี่ยวกับโรคภยั ต่าง ๆ ว่าจะมีอาการอะไรปรากฎออกมาบ้าง ให้ความรู้ในเรือ่ งการป้องกันโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ พร้อมทั้งแนว ทางการปฏิบัติเช่นการให้ความรู้ในเรื่องการรณรงค์ป้องกันโรคเอดส์ การปฎิบัติตนที่ถูกต้องที่จะไม่ทำให้ติด โรคดังกล่าว เปน็ ต้น ๔.๓ เพือ่ สร้างความพอใจหรอื ให้ความบันเทิง (please of entertain) ซ่ึงหมายความว่า ในการ สื่อสารนั้น ผู้ส่งสารมีความต้องการทีจ่ ะทำให้ผู้รับสารเกิดความร่ืนเริงบันเทิงใจจากสารที่ตนเองส่งออกไป ไม่ว่าจะอยู่ในรปู ของการพูด การเขียนหรือการแสดงกิริยาท่าทาง ตัวอย่างเชน่ นวนิยาย,เพลง,ละคร,เกมโชว์ การแสดงคอนเสิร์ตนักร้องในฐานะผู้ส่งสารจะใช้คำพูดหรือคำร้อง ประกอบกิริยาท่าทางเต้น มีเสียงดนตรี ประกอบ หากเป็นจังหวะที่สนุกสนาน เนื้อร้อง ทำนองดี ผู้ชมในฐานะผู้รับสารก็จะรู้สกึ สนุกสนานและผ่อน คลายอารมณ์ ถือเปน็ การพกั ผ่อนหย่อนใจไปในตัวได้ ๔.๔ เพื่อเสนอหรือชักจูงใจ (Propose or persuade)

๒๖ ผู้ทำการสื่อสารอาจใช้วัตถุประสงค์ใน การสื่อสารเพื่อให้ข้อเสนอแนะ หรือชักจูงใจในสิ่งใดสิ่งหนึ่งต่อผู้รับ สาร และอาจชักจงู ใจให้ผ้รู ับสารมีความคิดคลอ้ ยตาม หรือยอมปฏบิ ตั ติ ามการเสนอแนะของตน ๔.๕ เพื่อเรียนรู้ (learn) วตั ถุประสงค์นี้มคี วามเกี่ยวข้องโดยตรงกบั ผูร้ ับสาร การแสวงหาความรู้ ของผ้รู ับสาร โดยอาศยั ลักษณะของสาร ในกรณีนม้ี กั จะเป็นสารทม่ี ีเนื้อหาสาระเก่ียวกับวชิ าความรู้ เปน็ การ หาความรเู้ พ่มิ เตมิ และเปน็ การทำความเข้าใจกบั เนือ้ หาของสารท่ผี ู้ทำการส่อื สารถ่ายทอดมาถึงตน ๔.๖ เพื่อกระทำหรือตัดสินใจ (dispose or decide) ซึ่งหมายความว่า ผู้ส่งสารได้เสนอแนะสงิ่ ใดสิ่งหนึ่งต่อผู้รับสาร และมีความต้องการชักจูงให้ผู้รับสารมีความคิดคล้อยตามหรือยอมรับปฏิบัติตามการ เสนอแนะของตน ตัวอย่างเชน่ การโฆษณาสินคา้ ทางหนา้ หนังสอื พิมพ์ หรอื ทางวิทยุกระจายเสยี ง หรือทาง วิทยุโทรทศั น์ นติ ยสารและสื่อเฉพาะกจิ อื่น ๆ ผโู้ ฆษณาในฐานะผู้ส่งสารมีความตอ้ งการท่ีจะเสนอแนะสินค้า หรือบริการของตนและชักจูงใจหรือโน้มนา้ วใจใหป้ ระชาชนซื้อสินค้าของตน ทางด้านประชาชนในฐานะผูร้ ับ สารเมื่อดูโฆษณาผ่านสื่อต่าง ๆ เหล่านั้นแล้ว จะเป็นผู้ตัดสินใจเองว่าจะซื้อหรือไม่ซื้อสินค้ายี่ห้อนั้นยี่ห้อนี้ เปน็ ต้น ๕. สอื่ ประชาสัมพนั ธ์ สื่อที่ใช้ในการประชาสัมพันธ์ หมายถึง เครื่องมือหรือตัวกลางที่ใช้ในการนำข่าวสาร เรื่องราว จากองค์กรหรือหน่วยงานไปสูป่ ระชาชน สื่ออาจจำแนกได้หลายประเภทหลายหลักเกณฑ์แต่การกำหนดประเภทของสื่อเพื่อการ ประชาสัมพันธ์ จะต้องคำนึงถึงลักษณะที่เป็นรูปธรรม ลักษณะที่พัฒนาได้ประโยชน์ในปัจจุบันและศักยภาพ เพอ่ื อนาคต ๕.๑ ประเภทของสื่อทีใ่ ช้เพื่อการประชาสัมพนั ธ์ โดยปกตทิ ัว่ ไปมีการแบ่งประเภทของสื่อกันไว้หลายประเภท และหลายหลกั เกณฑ์ (criteria) ได้ ประมวลสรปุ ไวด้ ังนี้ ๑. แบ่งตามวิวัฒนาการ ได้แก่ สื่อประเพณี (traditional media) สื่อมวลชน (mass media) สื่อเฉพาะกิจ(specializedmedia) ๒. แบง่ ตามบทบาทหน้าที่ทางสังคม ได้แก่ สือ่ ขา่ วสาร (information media) ส่ือการศกึ ษา (educationmedia) สอ่ื บนั เทิง (entertainmentmedia) ๓. แบง่ ตามประสาทท่ีใช้ในการรับสาร ได้แก่ ส่อื โสต (audio media) สือ่ ทศั น์ (visual media) สอ่ื โสตทัศน์ (audio-visualmedia) ๔. แบ่งตามบทบาทหน้าที่ทางเทคนิค (technical functions) ได้แก่ สื่อถ่ายทอดสาร transmissionmedia) ส่ือบนั ทกึ สาร (record media)

๒๗ ๕. แบ่งตามเครื่องนำรหัสสาร ได้แก่ สื่อสิ่งพิมพ์ (print media) สื่ออิเล็กทรอนิกส์ (electronicmedia) สอ่ื บนั เทงิ เสยี งหรือภาพ (film or tape) ๕.๒ สื่อทใี่ ชใ้ นการประชาสมั พนั ธ์สามารถแบง่ ได้เป็น ๒ ประเภท คือ ๑) สื่อประชาสัมพันธ์ที่ควบคมุ ได้ (Controllable Media) ได้แก่ - สือ่ สิ่งพมิ พ์ Print Media) - สอ่ื บุคคล (Personal Media) - ส่ือโสตทัศน์ (Audio-visual Media) - สื่อกิจกรรมตา่ ง ๆ (Activity Media) ๒) สอื่ ประชาสมั พันธ์ทคี่ วบคุมไมไ่ ด้ (Uncontrollable Media) - สอ่ื มวลชน (Mass Media) ๕.๓ ความสำคญั ของสอ่ื ทีใ่ ช้เพื่อการประชาสมั พนั ธ์ มีความสำคัญ คือ ๑) เพื่อการถ่ายทอดหรอื บอกข่าวสารให้แก่ประชาชนไดร้ ับทราบ ๒) เพื่อใหป้ ระชาชนมคี วามรคู้ วามเข้าใจท่ีถูกต้อง ๓) เพือ่ เปน็ การสร้างความนิยมและภาพพจนท์ ี่ดขี ององค์กร ๕.๔ ลกั ษณะของสือ่ ประชาสัมพนั ธ์แต่ละประเภท ๖. ส่ือสิง่ พมิ พ์ (Print Media) ๖.๑ สื่อประเภทสง่ิ พิมพ์ (The Printed Words) ๑) สื่อเพื่อการสัมพันธ์ภายในหน่วยงาน (House or Home Journal) เป็นหนังสือ วารสารส่งิ พมิ พท์ ใ่ี ชส้ ื่อสัมพันธใ์ นหน่วยงานใหร้ ู้หรอื เข้าใจและแจกจ่ายกันเฉพาะภายในหนว่ ยงาน ๒) สื่อสัมพันธ์ภายนอกหน่วยงาน (External Publication) เป็นวารสารสิ่งพิมพ์ที่ใช้เพื่อ สัมพันธ์ระหว่างหน่วยงานกับบุคคลภายนอกหน่วยงาน จัดทำรูปเล่ม ประณีต ใช้ถ้อยคำ สำนวน ภาษา เป็น ทางการ การระมัดระวังมากกว่าหนงั สือสัมพนั ธภ์ ายใน ๓) สื่อสัมพันธ์แบบผสม (Combination) เป็นการจัดทำสิ่งพิมพ์ สื่อสัมพันธ์ในลักษณะผสม ใช้อ่านได้ ทงั้ คนภายในและภายนอกหนว่ ยงานในเลม่ เดียวกัน การเตรียมสิ่งพิมพ์เพื่อการประชาสัมพันธ์ (Preparation for Publication) ก่อนจะทำสิ่งพิมพ์ ควรมีการวางแผนให้เรียบร้อย การวางแผนที่ดีต้องคำนึงถึงสิ่ง ๓ ประการด้วยกัน คือ วัตถุประสงค์ (Purpose) ผู้อ่าน (Reader) และรูปแบบ (Format) ในขณะเดียวกันจะต้องพิจารณาปัจจัยทั้ง ๓ ประการนี้ รว่ มกนั

๒๘ ๑. วัตถุประสงค์ (Purpose) ก่อนที่จะทำหนังสือควรจะวางวัตถุประสงค์อย่างรอบคอบ เขียน วัตถุประสงค์และให้ผู้อา่ นมอี ำนาจอนมุ ตั ิและทำงานใหต้ รงตามวัตถุประสงค์ทวี่ างไว้ ๒. ผู้อ่าน (Reader) งานสำคัญอันดับแรกคือ ทำงานให้ได้ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้และงานน้ัน จะเป็นจริงได้ต้องคำนึงถึงผู้อ่านเป็นหลัก ผู้อ่านจะเป็นผู้ตัดสินผลงาน ถ้าเขารู้สึกซาบซึ้งกับหนังสือก็ประสบ ความสำเร็จ แต่ถ้าเขาไมอ่ ่านหนังสือเขาก็จะไม่ซาบซง้ึ ดงั น้ัน เราต้องตอบให้ไดว้ ่านสิ ัยในการอา่ นหนังสือของ เขาเป็นอย่างไร ตัวอย่างประเภทไหนที่จะดึงดูดความสนใจของเขา จะวางเค้าโครงเร่ืองอย่างไรจึงจะเอาชนะ ใจเขาได้ ควรจะเปน็ สว่ นไหน เป็นต้น ๓. รูปแบบ (Format) มีส่ิงพิมพ์ที่ไม่คำนึงถึงผู้อ่าน แล้วก็ไม่อยากที่จะวางรูปแบบ ควรกำหนด ขนาดของหนา้ จำนวนหน้า รปู ภาพ มกี าร์ตนู หรือไม่ และอื่น ๆ อกี วิธีหนง่ึ ท่จี ะช่วยในการกำหนดรูปแบบ คือ หาจลุ สารท่ีมีวตั ถุประสงค์เหมือนกนั และกลมุ่ ผอู้ ่านเดียวกนั ลองอา่ นและวิเคราะห์และลองวางรูปแบบซึ่งใน การวางรปู แบบน้ันควรคำนึงถงึ งบประมาณและเน้อื หาท่ีจะให้ ๖.๒ ลกั ษณะของสิง่ พิมพ์ สอ่ื สงิ่ พิมพม์ ีลกั ษณะตา่ ง ๆ คือ ๖.๒.๑ หนังสือพิมพ์ (Newspaper) หนังสือพิมพ์เป็นเครื่องมือที่สำคัญในการเผยแพร่และ การประชาสมั พนั ธ์ เพราะหนงั สือพิมพเ์ ป็นสื่อมวลชนทีส่ ามารถเข้าถึงประชาชนจำนวนมาก และมีระยะเวลา กำหนดออกที่แน่นอนเป็นประจำสม่ำเสมอ หนังสือพิมพ์ผิดกับสื่อชนิดอื่น ๆ ตรงที่ว่าหนังสือพิมพ์นัน้ อาจจะ เปน็ เครื่องเรง่ เร้าก่อให้เกดิ ประชามติขนึ้ ในหมปู่ ระชาชนได้ และขณะเดยี วกันก็จะส่อประชามติของประชาชน สะท้อนออกมาให้เห็นอีกด้วย เราจึงสามารถกล่าวได้อย่างเต็มปากว่า หนังสือพิมพ์เป็นเครื่องมอื อันสำคัญยง่ิ ในวงการประชาสัมพันธ์หนังสือพิมพ์ สามารถเสนอข่าวสารเรื่องราวต่าง ๆ หลายด้านปะปนผสมผสานกันไป ในฉบับเดียวกัน มีทั้งข่าวสาร เรื่องราว ที่ประชาชนเฉพาะกลุ่มและประชาชนทั่วไปสนใจ เช่น ข่าวการเมือง อาชญากรรม เศรษฐกิจ สังคม กีฬา บันเทิง เป็นต้น หนังสือพิมพ์เป็นสื่อในการติดต่อ 2 ทาง ( Two-Way Communication) เพราะเป็นสอื่ ในการถา่ ยทอดความคดิ เหน็ นโยบายการดำเนนิ งานของกจิ การ แลว้ ยังเปน็ สื่อแสดงความรู้สึกนึกคิดของประชาชนที่มีต่อองค์กรด้วย เช่น การวิจารณ์การปฏิบัติงานหรือนโยบายของ รัฐบาล เพื่อองค์การที่ถูกวิจารณ์จะได้ปรับปรุงนโยบายให้ดีขึ้น หรือรัฐบาลใช้หนังสือพิมพ์เป็นสื่อชี้แจงให้ ประชาชนเข้าใจ เพื่อขอความร่วมมือในการปฏิบัติให้สำเร็จลุล่วงตามเป้าหมาย นอกจากนี้ หนังสือพิมพ์ยัง เป็นสื่อที่ใช้ในการประชาสัมพันธ์ระหว่างประเทศ โดยใช้เป็นสื่อแถลงนโยบาย ข้อคิดเห็นทางการเมือง เพื่อ สร้างความเข้าใจอันดีต่อกัน ใช้ในการผยแพร่วัฒนธรรมให้เป็นที่รู้จักของประเทศต่าง ๆ หรือแนะนำสถานที่ ท่องเทีย่ วเพือ่ ดงึ ดูดนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศ

๒๙ ๑) ข้อดีของหนงั สือพิมพ์ ก. หนังสือพิมพ์เป็นสื่อที่เสนอข่าวที่น่าสนใจสม่ำเสมอและรวดเร็ว จึงเป็นสื่อที่ มวลชนยอมรบั ข่าวการเผยแพร่ ข. มคี วามคงทนถาวรกว่าส่ือมวลชนประเภทอน่ื เพราะเม่ือผู้อ่านไมเ่ ข้าใจตอนใดก็ ยอ้ นกลับมาอา่ นทบทวน ใหม่ได้ ค. เสนอเรื่องราวข่าวสารหลายประเภท มีทั้งเรื่องราวข่าวสารที่ประชาชนเฉพาะ กลุม่ และประชาชนทั่วไป สนใจ จึงสามารถเขา้ ถึงประชาชนได้หลายกลมุ่ หลายอาชีพ ง. เสนอขา่ วหรอื เรื่องราวต่าง ๆ ครัง้ ละมาก ๆ ได้ รวมท้งั เสนอขา่ วประจำวันทุกวัน เป็นประจำ ทำใหป้ ระชาชนสามารถติดตามขา่ วสารเร่อื งราวตา่ ง ๆ ได้ อยา่ งสม่ำเสมอและตอ่ เนอ่ื ง จ. มภี าพถ่ายประกอบชว่ ยดึงดูดความสนใจและเขา้ ใจข่าวสารไดย้ ิง่ ข้นึ ฉ. ราคาถกู หาซื้อได้งา่ ย และมีหลายภาษา ๒) ขอ้ จำกดั ของหนงั สือพมิ พ์ ก. ไม่สามารถเขา้ ถงึ ผอู้ ่านท่ีอ่านหนงั สอื ไม่ออก หรอื ผูส้ ูงอายทุ ี่สายตาไม่ดี ข. หนังสือพมิ พ์เปน็ สือ่ ทีไ่ มม่ ีสีสันสวยงาม ไม่มสี งิ่ ใดสะดดุ ตาผู้อ่านนอกจากพาดหวั ข่าวซ่งึ ควรเปน็ ขอ้ ความที่ กะทดั รดั อา่ นเขา้ ใจง่าย และสัมพันธก์ บั เนื้อเรอื่ งของ ขา่ ว ค. มอี ายุส้ัน ผู้อา่ นอา่ นครัง้ เดยี วแลว้ จะทิ้งไป ประชาชนไมน่ ยิ มเกบ็ หนงั สอื พิมพไ์ ว้ เปน็ เวลานาน ง. มชี ่วงอายุทีส่ นั้ เม่ือคนอ่านเพียงคร้งั เดยี วแลว้ กจ็ ะผา่ นไป เพราะขา่ วต่าง ๆมี ผา่ นเข้ามาทุกวนั จ. ผูอ้ า่ นหนงั สือพมิ พจ์ ะอา่ นเพยี งบางเรอ่ื งหรือบางคอลมั น์ท่ีเขาเก่ียวข้องหรือ สนใจเทา่ นั้น ฉ. ไม่มสี ีสันหรือภาพสีทสี่ วยงามสะดุดตาชวนอ่าน นักประชาสัมพันธ์ ควรรู้จักผูกพันกบั หนังสือพิมพ์ และถือว่า การหนังสือพิมพส์ ัมพันธ์ เป็นส่วน หน่ึงของงานประชาสัมพนั ธ์ ซงึ่ มขี ้อแนะนำในการปฏบิ ัตดิ ังน้ี ๑) ต้องศึกษารวบรวมข้อมูลต่าง ๆเกี่ยวกับวงการหนังสือพิมพ์ เช่น นโยบาย จุดมุ่งหมาย ความตอ้ งการของ หนงั สอื พมิ พแ์ ตล่ ะฉบบั ซ่ึงแตกต่างกันไป และตอ้ งศกึ ษาบคุ คลในวงการหนังสือพิมพ์เพ่ือทำ ความรจู้ ักสร้าง ความสนิทสนมคุ้นเคย

๓๐ ๒) ตอ้ งใหข้ ่าวหนังสอื พมิ พ์ เชน่ ข่าวเก่ยี วกับนโยบาย ความมงุ่ หมาย โครงการ ผลงาน และ เหตุการณ์ เพื่อให้ หนังสือพิมพ์นำไปลงเผยแพร่ ทำให้ประชาชนผู้อ่านเกิดความสนใจ ความรู้ ความเข้าใจ และนยิ มเล่อื มใสในสถาบัน ๓) ต้องอำนวยความสะดวกแก่นักข่าว หรือนกั เขยี นทม่ี าตดิ ต่อ ๔) ต้องผูกสมั พนั ธ์ และสงั สรรค์กับบรรดานักข่าว และนักเขียนใหใ้ กลช้ ิดสนิทสนม ๕) ต้องคอยตัดข่าว บทวจิ ารณ์ และสารคดีทหี่ นังสือพมิ พ์ต่าง ๆลง เพ่ือติดตามวัดผลงาน ๖) แพรข่ ่าวให้หนังสอื พิมพ์ตรวจกระแสขา่ วตรวจข่าวและความคดิ เหน็ ทเี่ ปน็ ความเขา้ ใจผดิ ๖.๒.๒ วารสาร (Journal) จัดทำเพื่อผู้อ่านเฉพาะกลุ่ม อาจเป็นภายในหรือภายนอกองค์กรก็ได้ จัดทำเป็นรูปเล่ม มี ระยะเวลาออกที่แนน่ อน และมีความตอ่ เน่ือง ๑) ข้อดขี องวารสาร ก. รูปเลม่ แขง็ แรงและสวยงาม ข. สามารถเข้าถงึ กล่มุ ประชาชนเปา้ หมายไดต้ ามความประสงค์เจาะจงหรอื ตอ้ งการ ค. มผี ลทางด้านช่วยยำ้ เตอื นความทรงจำและประทับใจ เพราะออกตดิ ต่อกันเป็น ประจำและตอ่ เนอื่ งโดย สมำ่ เสมอ ง. มีเนื้อทเี่ พียงพอท่จี ะส่ือสารหรือช้ีแจงรายละเอียดตา่ ง ๆ ได้อย่างสมบรู ณ์ ฉ. มคี วามยืดหยุ่นสูง เพราะอาจเปล่ียนแปลงเนอ้ื หา รูปเลม่ ใหเ้ ปน็ ไปตามความ ต้องการและงบประมาณของ องคก์ รสถาบันไดง้ ่าย ๒) ขอ้ จำกดั ของวารสาร ก. คณุ ภาพของวารสารมักไมค่ อ่ ยดแี ละขาดคุณภาพ เพราะจดั ทำกนั เองในองค์กร เป็นส่วนใหญ่ ข. งบประมาณเป็นอุปสรรคสำคัญในการจดั ทำ ค. ยุบเลกิ ไดง้ า่ ย หากผบู้ ริหารไม่เห็นดว้ ย หรือเมื่อไม่ได้รับงบประมาณ ง. ผูจ้ ัดทำไมม่ เี วลาเพยี งพอ เพราต้องมงี านภาระอื่น ๆ ภายในองค์การอีกมากมาย ฉ. หากวารสารทีอ่ อกน้นั มวี ัตถปุ ระสงค์ที่ไม่แนช่ ัดหรอื ขาดความรู้ทนี่ ่าสนใจและ สารประโยชน์ทีแ่ ทจ้ รงิ แลว้ วารสารนัน้ ก็อาจจะไม่ได้รับความสนใจจาก ประชาชน

๓๑ ๖.๒.๓ นิตยสาร (Magazines) นิตยสาร เป็นเครื่องมือหรือสื่อในการประชาสัมพันธ์ประเภทสิ่งพิมพ์ที่สำคัญอย่างหนึ่ง นิตยสารมีรูปเล่มที่กะทัดรัดสวยงาม และมีระบบการพิมพ์ที่ประณีต มีสีสวยงามช่วยดึงดูดความสนใจของ ผ้อู ่านได้เปน็ อย่างดี ๑) ขอ้ ดขี องนิตยสาร ก. การจดั ทำนิตยสารมกั ทำในรูปของธรุ กจิ โดยทีมงานขององค์กร ข. มกี ารวางแผนงานจัดทำอยา่ งเป็นระบบ ทำให้มีรูปเล่มทส่ี วยงามและเน้ือหา แปลกใหม่ ไม่ซำ้ หรือนา่ เบอื่ ค. สามารถนำเสนอรายละเอียดเร่ืองราวไดม้ าก และเขา้ ถงึ กลมุ่ เปา้ หมายเฉพาะได้ ง. จำนวนการผลติ ไมม่ าก มกี ารบอกเง่อื นไขการรบั เปน็ สมาชกิ ทำใหไ้ ม่สูญเปล่า จ. ระยะเวลาในการอ่านนิตยสารนานกว่าหนังสอื พมิ พ์ ๒) ข้อจำกัดของนิตยสาร ก. ราคาตอ่ หน่วยของนิตยสารแพงกวา่ หนังสือพิมพ์ ข. การจัดจำหนา่ ยและเผยแพร่อยูใ่ นวงจำกัดเฉพาะกลุม่ ค. ขาดความรวดเรว็ ทันต่อเหตกุ ารณ์ เพราะอาจออกเป็นรายเดือนหรอื รายปักษ์ ง. มีราคาแพง ประชาชนบางกลมุ่ อาจไม่สามารถซอ้ื หรอื จบั จา่ ยได้ จ. มจี ำนวนจำหน่ายและเผยแพร่คอนขา้ งน้อย ๖.๒.๔ หนังสือรายงานประจำปี มักจัดทำเป็นรูปเล่ม และมีขนาดต่าง ๆ ตามความ เหมาะสม มีเร่ืองราวสำคัญและ น่าสนใจขององค์กร เรียกวา่ Annual Report ๖.๒.๕ หนังสือรายงานประจำงวด (Imperium Report) ทำเป็นรูปเล่มคล้ายกับหนังสือ รายงานประจำปี โดยออกเป็นงวด ๆ เช่น 3 เดือน หรือ 6 เดือนต่อครั้ง เพื่อรายงานผลการดำเนินงานของ องค์กรประจำงวด หรอื รายงานผลโครงการทไ่ี ด้ดำเนนิ การไปแลว้ ๖.๒.๖ จดหมาย (News Letter) มลี กั ษณะเป็นแผ่นปลวิ ชนิดหน่ึง เพื่อส่งให้กับกลุ่มลูกค้า ที่เป็นเป้าหมาย หรือคาดคะเนว่าจะเป็นลูกค้าได้ในอนาคตมีหัวจดหมายที่สวยงามเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของ ตนหรอื องค์กร ๖.๒.๗ ป้ายประกาศและโปสเตอร์ เป็นสื่อที่ใช้เพื่อดึงดูดความสนใจของประชาชนที่มี ความเดน่ และสะดุดตา จัดทำด้วยสสี นั สวยงาม มภี าพและตวั อักษรชดั เจน อ่านง่าย แม้อยู่ไกล ๖.๒.๘ แผ่นพับ (Folder) เป็นสื่อสิ่งพิมพ์ที่จัดทำขึ้นเพื่อเผยแพร่ข่าวเกี่ยวกับสินค้าหรือ บรกิ ารขององคก์ ร

๓๒ ๖.๒.๙ เอกสารแจก มักทำเป็นเอกสารที่รวมเปน็ เล่ม เพ่อื เผยแพร่หรอื แจกให้อา่ น ๖.๒.๑๐ จุลสาร (Booklet and Bulletin) เป็นเอกสารเชิงความรู้ทางวิชาการ มีลักษณะ คลา้ ยแผน่ พบั แต่เย็บเป็นเลม่ ๖.๒.๑๑ ใบปลิว (Leaflet) มีลักษณะเป็นกระดาษแผ่นเดียว บรรจุข่าวสาร เรื่องราวต่าง ๆ ท่ีต้องการจะประชาสมั พนั ธ์ให้ประชาชนทราบอย่างท่ัวถึงในกลุ่มเป้าหมายไดอ้ ย่างกว้างขวาง ๗. ส่ือบคุ คล (Personal Media) สื่อบุคคลเป็นวิธีการสื่อสารที่เก่าแก่ที่สุด ใช้กันตั้งแต่เริ่มมีมนุษย์ขึ้นในโลก เป็นสื่อที่ใช้กันมาก ใน กลมุ่ ประชาชนท่วั ไป เครือ่ งมือของส่ือบุคคลมีท้ังที่เปน็ คำพดู กริยาทา่ ทาง การแสดงออกทางอากปั กริ ยิ า วิธีการสื่อสารด้วยบุคคลจะเป็นการใช้คำพูดเป็นหลัก ด้วยวิธีการสนทนา อภิปราย บรรยาย สาธิต ประชุม คำพูด (Spoken Word) เป็นเครื่องมือสื่อสารที่ทุกคนคุ้นเคยกันดีอยู่แล้ว และทุกคนต้องใช้ คำพูดในชีวิตประจำวนั ในงานอาชีพ ในชวี ิตส่วนตัว ส่ือคำพดู จงึ เปน็ สอ่ื ทเี่ ก่าแก่ทส่ี ดุ ชนิดหนึ่ง นอกจากนี้หาก คำพูดนั้นพูดโดยบุคคลทีม่ ีชื่อเสยี งที่สังคมยกย่องนบั ถือก็จะยิ่งเพิ่มน้ำหนักในคำพูดนั้นมากขึ้นเปน็ เงาตามตวั การพูดจึงเป็นเครื่องมือในการถ่ายทอดชักนำความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์ออกมาให้ผู้อื่นได้ทราบและเข้าใจ คำพูดจึงเป็นเคร่ืองมือทสี่ ำคญั ทีจ่ ะทำให้มนุษยเ์ กดิ ความรว่ มมือร่วมใจเปน็ อนั หนึ่งอันเดียวกนั สอ่ื บคุ คลหรือการสอื่ สารดว้ ยคำพูดนนั้ มี ๒ แบบ คือ - แบบที่เป็นทางการ (Formal oral communication) เช่น การอภิปราย การบรรยาย การ ประชมุ การประกาศขา่ ว การใหส้ ัมภาษณ์ การสัมมนา - แบบทไี่ มเ่ ปน็ ทางการ (Informal oral communication) คือ การพดู จา สนทนาปราศรยั ต่าง ๆ ในการพูดที่เป็นทางการนั้น ผู้พูดจะต้องพูดให้ผู้ฟังสนใจ เข้าใจ ประทับใจ เกิดศรัทธา แล้วยังอาจจะมี วัตถุประสงค์อื่น ๆ ในทางการพูดด้วย เช่น เพื่อให้ข่าวสารความรู้ เพื่อชักจูงใจ เพื่อกระตุ้นเร้าอารมณ์ เพ่ือ ก่อให้เกิดการปฏิบัติการหรือทำให้รู้สึกซาบซึ้ง ทั้งนี้อาจกล่าวได้ว่าจุดมุ่งหมายจะมี ๒ ลักษณะ คือ จุดม่งุ หมายท่ีเปิดเผย หรอื จุดมงุ่ หมายทปี่ กปิด ๗.๑ ประเภทของสอื่ สารบคุ คล ประเภทของคำพดู ทีใ่ ช้เพอื่ การประชาสมั พนั ธ์ ๗.๑.๑ การพบปะพูดจาธรรมดา ๗.๑.๒ การจัดตัง้ หน่วยตดิ ตอ่ - สอบถาม ๗.๑.๓ การพดู ติดต่อทางโทรศพั ท์ ๗.๑.๔ การแสดงปาฐกถา

๓๓ ๗.๒ ลักษณะของสอ่ื บุคคล ๗.๒.๑ การพูดสนทนา เป็นการสื่อสารของบุคคลโดยทั่วไปในวงสนทนา ซึ่งเป็นการส่ือสาร กันใน ชวี ติ ประจำวนั ท่วั ไป ๗.๒.๒ การอภิปราย เป็นการสื่อความโดยกลุ่มคนตั้งแต่ 3 คนขึ้นไป ซึ่งเป็นการให้ความรู้ ความคิดเหน็ และ ข้อเสนอแนะท่มี ีแนวโนม้ ไปในทางเดียวกนั ๗.๒.๓ การบรรยาย เป็การสื่อความเพื่อให้ความรู้ความเข้าใจต่อเนื่องในเรื่องใดเรื่องหน่ึง โดยผู้ฟังเปน็ ผ้รู ับสาร และผบู้ รรยายเป็นผู้ให้สาร ๗.๒.๔ การประชุม เป็นการร่วมกันปรึกษาหารือกันในกลุ่มหรือทีมงานอย่างมีระบบและ ระเบยี บวธิ ีทางการ ประชมุ เชน่ การยกมือก่อนพดู แสดงความคิดเหน็ มีการจดบนั ทกึ รายงานการประชุม และ มีประธานการประชุม ๗.๒.๕ การฝึกอบรม เป็นการให้ความรู้ความเข้าใจแก่บุคคล เพอื่ ให้มีความรู้เพิ่มขึ้น และมี ความสามารถขึน้ ในเร่ืองที่ไดร้ ับการฝกึ และอบรมมา ๗.๒.๖ การสัมมนา เป็นกระบวนการสื่อสารสองทาง ทั้งให้และรับความรู้ซึ่งกันและกัน ระหวา่ งวิทยากรและผู้เข้ารว่ มสัมมนา ๗.๒.๗ การพูดในที่ชุมชน เป็นการพูดในที่สาธารณะหรือชุมชนในวาระหรือโอกาสต่าง ๆ เพื่อเป็นการสร้างความเข้าใจ ความรู้ ยกยอ่ ง และยนิ ดี ตลอดจนความเหน็ อกเหน็ ใจในเร่ืองราวตา่ ง ๆ ๑) ขอ้ ดขี องสอื่ บุคคล ก. เป็นสอ่ื ท่ที ุกคนมีอยูแ่ ลว้ ไมต่ ้องสิ้นเปลืองในการซ้อื สื่อแบบสื่ออ่นื ๆ ข. ทำให้ผู้พูดและฟงั เหน็ หน้าตา บุคลกิ ลีลา ท่าทาง น้ำเสยี งประกอบการพูดซงึ่ มี อทิ ธพิ ลในการชกั จงู และเรา้ ความสนใจได้มากกว่า ค. เป็นการสื่อสารสองทาง ทง้ั ผู้พดู และผ้ฟู ังสามารถโต้ตอบกนั ได้ทนั ที ง. ผพู้ ดู สามารถปรับเนื้อหาใหเ้ หมาะกบั ผฟู้ ังได้ทันท่วงที จ. เหมาะกบั การเผยแพร่เรอ่ื งราวทีไ่ มส่ ลบั ซบั ซ้อนหรอื ตดิ ต่อสมั พนั ธ์กันเปน็ การ ส่วนตัว ๒) ข้อจำกดั ของสอ่ื บคุ คล ก. ไม่มคี วามคงทนถาวร พดู แล้วก็ผา่ นเลยไป ข. ไม่สามารถครอบคลมุ ผฟู้ ังจำนวนมาก ๆได้ ค. หากผู้พดู ขาดความสามารถในการพดู จงู ใจ กจ็ ะทำให้การพูดล้มเหลวได้ ง. เน้อื หาสาระที่นำมาพูดหากสลับซับซ้อนเกนิ ไป ทำใหผ้ ้ฟู ังไมเ่ ข้าใจ ตอ้ งมีอปุ กรณ์

๓๔ ประกอบการพดู เช่น ภาพถ่าย ภาพสไลด์ ภาพยนตร์ จ. เป็นส่ือที่ไม่มีหลักฐานอ้างองิ ท่ีชัดเจน ๘. สอ่ื โสตทัศน์ (Audio Visual Media) สื่อโสตทศั น์ เปน็ ส่ือประชาสัมพันธท์ ีม่ กี ารใชท้ ้ังภาพและเสยี ง มลี กั ษณะ คอื ๘.๑ ภาพยนตร์ (Films) หรือวิดีโอ (Video) ภาพยนตร์มีทั้งภาพและเสียงประกอบอืน่ ๆ เช่น ภาพนิ่ง ภาพเลื่อนเป็นชุด ภาพโปร่งแสง ทั้งน้ี เปน็ เทคนคิ ต่างๆทจ่ี ะใหน้ ักประชาสัมพันธ์เลือกใช้ใหเ้ หมาะกับงานแตล่ ะแบบ ภาพยนตร์เป็นสื่อท่ีใช้ประสาท สมั ผัสทางตา นบั ว่าเป็นสือ่ ท่ีให้ความประทบั ใจและทำให้ผู้คนจดจำเร่ืองราวเนื้อหาไดน้ าน เพราะผู้ชมจะได้ดู และไดฟ้ ังคำบรรยายไปพร้อม ๆกนั ๑) ข้อดขี องภาพยนตร์ ก. มีท้ังแสง สี เสยี ง และภาพเคล่ือนไหวประกอบดนตรี ทำใหป้ ระทบั ใจและจดจำ ข. สามารถเรง่ เรา้ ความสนใจของผชู้ มไดต้ ลอดเวลาท่ภี าพยนต์ฉายอยู่ ค. สามารถสอดแทรกความคิดเห็น และเปน็ ส่อื ในการเปลย่ี นแปลงทัศนคติพฤตกิ รรมได้ ง่าย ง. สามารถเสนอภาพในอดีตที่เราไม่สามารถย้อนกลบั ไปชมไดอ้ ีก จ. ใช้เทคนคิ สรา้ งเหตกุ ารณ์ประกอบฉากการถ่ายทำได้อยา่ งสมจรงิ สมจงั ทส่ี ดุ ๒) ขอ้ จำกัดของภาพยนตร์ ก. ค่าใช้จ่ายและระยะเวลาในการถา่ ยทำภาพยนตส์ ูงมาก ก. ไม่สามารถเข้าถงึ กลมุ่ ชนเป้าหมายจำนวนมาก ๆ ได้ ชมไดใ้ นจำนวนจำกัด เพราะ ผูช้ มอยใู่ นหอ้ งฉายภาพยนตร์เทา่ น้นั ข. มขี อ้ จำกัดเกยี่ วกบั เคร่ืองอปุ กรณแ์ ละห้องฉายภาพยนตร์ ๘.๒ วทิ ยุ (Radio) วิทยุ เป็นสื่อประชาสัมพันธ์ที่ส่งข่าวสารได้รวดเร็ว และเผยแพร่ข่าวไปได้ไกลมาก เป็นที่นิยม ทั่วไปทั้งในและต่างประเทศ ประชาชนมีใช้มากแม้ในชนบทที่อยู่ห่างไกลและยังไม่มีไฟฟ้าใช้ มีหลากหลาย รายการ ทงั้ ขา่ วสาร บนั เทงิ รายการเพลง รายการละคร ๑) ข้อดีของวทิ ยุ ก. มีราคาถกู มคี วามรวดเรว็ แมจ้ ะอยูห่ ่างไกลจากสถานกี ็ตาม ข. เข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย ผู้ที่อ่านหนังสือไม่ออกก็สามารถรับฟังได้ ครอบคลุมบริเวณ พืน้ ที่กว้างขวางมาก

๓๕ ค. ใหค้ วามรู้สึกเป็นกนั เองกับผฟู้ ัง สรา้ งความใกล้ชดิ ซำ้ ยงั พกตดิ ตวั ไดต้ ลอดเวลา ง. ให้ความรสู้ ึกเร้าอารมณ์ และเป็นสื่อทจ่ี ูงใจได้งา่ ย เพราะเน้นจงั หวะ ลีลาที่ใส่อารมณ์ ทำใหผ้ ฟู้ งั จินตนาการ และมีความรู้สกึ ร่วมดว้ ย จ. สามารถฟงั ไปดว้ ยและทำงานอื่นไปด้วยได้ ๒) ขอ้ จำกัดของวิทยุ ก. ไมส่ ามารถเสนอรายละเอียดไดม้ าก เพราะต้องพดู ใหส้ นั้ กระชบั เข้าใจงา่ ย ข. ไมม่ คี วามคงทนถาวร ถ้าผู้ฟังพลาดรายการไปกไ็ มส่ ามารถจะรบั ฟังได้อีก ค. ถ้ามีข้อผดิ พลาดจะแก้ไขได้ยาก ง. ตอ้ งฟังอย่างมีสมาธิจึงจะไดใ้ จความท้ังหมด จ. เปน็ การสอ่ื สารทางเดยี ว ไมส่ ามารถไต่ถามเรื่องราวท่ไี ม่เขา้ ใจได้ ๘.๓ โทรทัศน์ (Television) โทรทัศน์ เป็นสื่อที่เจริญรุดหน้ามาก สามารถถ่ายทอดข่าวสารได้ทั้งโดยคำพูด ข้อเขียน และ รูปภาพ เป็นทั้งภาพสี ขาวดำ และภาพนิ่ง ภาพยนตร์และอื่น ๆ ถ่ายทอดข่าวสารได้เร็วมาก และส่งภาพใน ระยะทางไกล ๆได้ด้วย รายการทางโทรทัศน์จะคล้ายกับวิทยุ มีความหลากหลายโทรทัศน์จึงเป็นสื่อที่มี บทบาทและมผี ้นู ิยมมาก ๑) ขอ้ ดีของโทรทศั น์ ก. ดงึ ดดู ความสนใจได้มาก เพราะสามารถทดแทนไดท้ ัง้ หนังสอื พิมพ์ วทิ ยุ และ ภาพยนต์ ข. ผูช้ มเก็บข่าวสารได้มากเพราะมีทัง้ ภาพและเสยี ง ค. ถา่ ยทอดข่าวสารไดร้ วดเร็ว ทำใหข้ ่าวเป็นที่นา่ เชอื่ ถอื ง. สามารถเสนอรายการบางรายการไดด้ ีกวา่ วิทยุและหนังสอื พิมพ์ เชน่ รายการสารคดี การสาธติ ทางวชิ าการต่าง ๆ ๒) ข้อจำกัดของโทรทัศน์ ก. ราคาแพงกวา่ ส่อื ประเภทอ่นื ข. เม่ือพลาดรายการกไ็ มส่ ามารถจะชมได้อกี นอกจากบนั ทกึ เป็นวดิ ีโอเทป ค. เป็นการส่อื สารทางเดียว ๘.๔ เคร่ืองฉายแผน่ ใส เป็นสอ่ื ที่ใช้ประกอบการบรรยายเพ่อื ให้เกิดความชัดเจนย่ิงขึ้น

๓๖ ๘.๕ เคร่ืองฉายสไลด์ เป็นสอื่ ที่ใชป้ ระกอบการบรรยาย เพอ่ื ให้เกดิ ความชัดเจน เปน็ ภาพนิ่ง เลอื่ นภาพได้ทีละหนึง่ ภาพ ปจั จบุ ันมีการปรับปรุงให้มีการฉายแบบ Multi ทำใหฉ้ ายไดท้ ลี ะ 3 เครอื่ ง ๘.๖ เคร่อื งรบั – ส่งแฟกซ์ เป็นเครื่องโทรศพั ท์ที่สามารถสง่ ข่าวสารที่มีลกั ษณะคล้ายการถ่ายเอกสารจากต้นทางมายังเลข หมายโทรศพั ทป์ ลายทาง โดยมีสัญญาณบอกความพร้อมในการรบั ขา่ วสารหรอื แฟกซ์ ๙. สอ่ื กิจกรรมต่างๆ สื่อกิจกรรมต่างๆที่จัดในลักษณะกิจกรรมตามวาระหรือโอกาสต่าง ๆ โดยมากจัดในรูปของ นิทรรศการ การออกร้าน งานฉลอง การประกวด การแขง่ ขัน ประงานสถาปนาองค์กร หรือการเปิดให้เข้าชม กิจการในวันสำคญั มลี กั ษณะเดน่ 3 ประการ คอื ๑. ประชาสัมพนั ธ์ให้ประชาชนจำนวนมากมาเขา้ รว่ มงาน ๒. ประชาสมั พนั ธ์กิจกรรมภายในงานและองค์กรให้เป็นท่ีรู้จกั ของประชาชน ๓. ประชาชนที่มาร่วมงานได้รับสาระประโยชน์ ส่วนองค์กรได้สร้างภาพพจน์ที่ดีในสายตา ประชาชนเพิม่ ข้ึน ๙.๑ วัตถุประสงค์ วตั ถปุ ระสงค์ของการจดั กจิ กรรมเพ่อื การประชาสมั พนั ธ์ ๑) เพือ่ ใหก้ ารศึกษาทางอ้อมในวชิ าการสาขาต่าง ๆ และเหตุการณ์ต่าง ๆ แก่กลุ่มประชาชน เปา้ หมาย ๒) เพือ่ เผยแพรข่ ่าวสาร ข้อมูล กจิ กรรมของสถาบนั ตอ่ กลุ่มประชาชนเปา้ หมาย ๓. เพื่อกระต้นุ เร่งเร้ากลุม่ ประชาชนเป้าหมายให้ร่วมมอื กบั สถาบันหรือเปลย่ี นแปลงทัศนคติของ กลมุ่ ประชาชนเป้าหมายท่ีมีตอ่ สถาบัน ไปในทางที่พึงประสงค์ ๔. เพ่ือสรา้ งความบันเทงิ สนกุ สนานความพงึ พอใจแก่กลุ่มประชาชนเป้าหมาย ๙.๒ หลักในการจัดกิจกรรมหรือนิทรรศการ ๑. การจดั แต่ละครัง้ ควรมีศนู ยร์ วมแนวความคิดเพียงอยา่ งเดียว ๒. ควรเลือกสถานทีท่ ีเ่ หมาะสมและสะดวกในการเขา้ ชม ๓. ต้องให้ผู้ชมเข้าใจง่าย และเสียเวลาน้อยที่สุด คือ จะต้องใช้ทัศนวัสดุประเภท ภาพ ของจริง ของจำลองและวัสดสุ ามมติ ิอื่น ๆใหม้ ากท่ีสุด เทา่ ทจี่ ะทำได้ เพราะเปน็ การดมู ากกวา่ การอ่าน ๔. ใชค้ ำอธบิ ายสนั้ ๆ ข้อความโต ๆ มองเหน็ ชัดแตไ่ กล ๕. แสงก็มบี ทบาทในการจดั นทิ รรศการ

๓๗ ๖. สีที่สะดุดตาจะช่วยเร้าความสนใจและนา่ ติดตาม ๗. ควรพยายามใหผ้ ้เู ทยี่ วชมไดม้ ีสว่ นร่วมตามความเหมาะสม ๘. ควรจัดเรอ่ื งราวหรือกลมุ่ วัสดุทแ่ี สดงให้เปน็ หมวดหมู่ และตอ่ เนื่องสันพันธก์ ัน ๑๐. สอื่ มวลชน ๑๐.๑ ความหมายสื่อมวลชน ๑๐.๒ ลกั ษณะของสอ่ื มวลชน ลกั ษณะของส่ือมวลชน สามารถแบ่งได้เป็น ๒ ชนิด คือ ๑) หนังสอื พมิ พ์ท้งั รายวนั และนิตยสารทง้ั รายสัปดาห์และรายปกั ษ์ ๒) สือ่ กระจายเสยี งและแพรภ่ าพ นอกจากวทิ ยกุ ระจายเสียงและวิทยโุ ทรทัศนแ์ ลว้ ยงั มี - ภาพยนตร์ เปน็ สอ่ื ทไี่ ดจ้ ัดทำเป็นรายการภาพยนตรเ์ พ่ือใชใ้ นการประชาสัมพันธ์ - เคเบิลทีวี เป็นเคเบิลที่มีลักษณะไร้สาย ต้องติตั้งเสาอากาศไมโครเวฟเพื่อรับความถี่ ถอดรหัสเป็นการ ส่งดว้ ยคลื่นไมโครเวฟ - ดาวเทียม เป็นการสื่อสารโดยการส่งคลื่นวิทยุโทรทัศน์จากสถานีขึ้นสู่ดาวเทียมและ สะทอ้ นกลบั มายงั จานรับคลื่น ซ่ึงจะมคี วามคมชดั ของภาพมาก - วิดีโอเท็กซ์ เป็นสื่อที่คล้ายกับการส่งสารสนเทศสิ่งพิมพ์ของเทเลเท็กซ์ที่ส่งไปพร้อมกับ คลื่นวิทยุโทรทัศน์แตว่ ิดีโอเท็กซอ์ าศัยสายโทรศัพท์หรือสายเคเบิลเป็นตัวกลางเช่ือมระหว่างสถานีส่งกับผูร้ ับ และมีการโตต้ อบกนั ได้ ๑๐.๓ บทบาทหน้าท่ขี องส่อื มวลชนที่มีตอ่ ประชาชน ๑๐.๓.๑ แจง้ ข่าวสาร ความรู้ ความเคล่อื นไหวของกิจการหรอื หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ๑๐.๓.๒ เผยแพรไ่ ปยังประชาชนส่วนใหญ่อยา่ งกว้างขวาง ๑๐.๓.๓ ส่งิ ท่เี ผยแพรม่ ีการจดั เตรียมอยา่ งดไี ว้กอ่ นล่วงหน้า ๑๐.๓.๔ สื่อมวลชนส่งข่าวสารท่สี นองความสนใจของกล่มุ ประชาชนจำนวนมาก ๑๐.๓.๕ พยายามรกั ษามาตรฐานหรอื คณุ ภาพการทำงานของสื่อมวลชนประเภทนน้ั ไวเ้ พอ่ื ภาพพจน์ท่ีดงี ามและความเชื่อถอื ของประชาชน ๑๐.๔ แนววธิ ีการใช้สอื่ เพ่ือการประชาสัมพันธ์ ๑๐.๔.๑ การย้ำหรือซ้ำบ่อย ๆ (Repeating) จะช่วยให้เกิดความน่าสนใจเพิ่มขึ้น คงทน ถาวรมาก ขนึ้ เหมือนการตอกย้ำหัวตะปู ย่งิ ตดิ แนน่ แมน่ ยำ แตก่ ารใชว้ ธิ ีการนีค้ วรระวังว่า ถ้ายำ้ บ่อย ๆ และ กรทำตอ่ เนือ่ งกนั นานอาจถงึ จดุ อม่ิ ตัวขึน้ ได้ ถ้าเมอ่ื ใดถึงจุดอิม่ ตวั ผลจะลดลงทนั ที เพราะผรู้ บั จะเรมิ่ เบื่อหน่าย หรือชนิ ชาเพราะฉะนน้ั ถา้ จะทำอยู่เร่ือย ๆ ควรใหม้ ที งั้ ความต่อเนื่องและความหลากหลาย

๓๘ ๑๐.๔.๒ ให้โอกาสผู้รับมีส่วนร่วม (Participation) เช่น ในรายการโทรทัศน์ที่ให้ผู้ชมเข้า ร่วมรายการด้วย จะมีอิทธิพลดงึ ดดู ความสนใจได้ดีกว่าที่ผู้จัดรายการจะให้อะไรอยา่ งเดียว การให้ผู้รับมีส่วน รว่ มนั้นสามารถทำได้ทง้ั รายการบนั เทิง และรายการท่ีให้ความรู้ ๑๐.๕ หลักการพจิ ารณาเลอื กใช้เพื่อการประชาสมั พนั ธ์ เนื่องจากสิ่งที่ใช้ในการประชาสัมพันธ์มีอยู่มากมายหลายชนิดด้วยกัน ฉะนั้นผู้ที่จะตัดสินใจ เลือกสื่ออะไรมาใช้จะต้องพิจารณาให้รอบคอบเสียก่อน ว่าจะเหมาะสมและช่วยให้บรรลุเป้าหมายหรือไม่ การพจิ ารณาเลือกส่อื มาใชน้ ้นั ควรจะคำนงึ ถึงลักษณะของส่ือท่แี ตกตา่ งกนั ดังนี้ ๑๐.๕.๑ ด้านเนื้อที่ – เวลา (Space – Time) สิ่งพิมพ์ รูปภาพ เป็นสื่อที่คำนึงถึงเฉพาะ ดา้ น “ เนื้อที่ ” การพูดทาง โทรศัพท์ วิทยุ คำนึงเฉพาะด้าน “ เวลา ” สว่ นการตดิ ต่อธรรมดา โทรทัศน์และ ภาพยนต์นน้ั คำนงึ ถงึ “ เน้ือที่ – เวลา ” ๑๐.๕.๒ การมีส่วนร่วมของประชาชนเป้าหมาย (Audience's participation) หากจะรียง ลำดับสื่อท่ีประชาชนเป้าหมายได้มีส่วนรว่ มมากทส่ี ดุ ไปยังนอ้ ยท่ีสุด สามารถเรยี งได้ดงั น้ี การสนทนาระหว่าบุคคล กลุ่มอภิปราย การประชุมที่ไม่เป็นทางการ โทรศัพท์ การประชุมที่เป็นทางการ ภาพยนตร์เสียงในฟิล์ม โทรทัศน์ วิทยุกระจายเสียง โทรเลข จดหมายโตต้ อบระหว่างบุคคล ( ทั้งส่วนตัวและ กึ่ง ราชการ ) จดหมายติดตอ่ ทัว่ ไป ( จดหมายราชการหรอื ทมี่ รี ูปแบบเป็นทางการ ) หนงั สอื พิมพ์ ใบประกาศ และภาพโฆษณา นติ ยสาร หนงั สอื ๑๐.๕.๓ ดา้ นความเร็ว (Speed) สอ่ื ท่มี คี วามเร็วมากที่สดุ คอื วทิ ยุและโทรทศั น์ และสือ่ ท่ชี า้ ที่สุด คือ พวกหนังสือ ลักษณะเหล่านี้อาจกล่าวได้ว่า หากเป็นการติดต่อเผยแพร่ข่าวความเคลื่อนไหว ก็ต้อง อาศยั ความเร็วสงู แต่หากขา่ วสารใดที่ต้องการใหป้ ระชาชนเป้าหมายได้ศึกษาวเิ คราะห์อย่างละเอียดก็ต้องใช้ ส่อื ทมี่ คี วามเร็วต่ำ ๑๐.๕.๔ ด้านความคงทน (Permanence) หนังสือจัดได้ว่าเป็นสื่อที่มีความคงทนถาวร มากกว่าส่ือใด ๆ วิทยแุ ละโทรทศั นจ์ ดั เป็นสอ่ื ที่มีความคงทนน้อยทส่ี ุด **********

๓๙ คำถามท้ายบท ๑. ขอบข่ายการส่ือสารมีกแ่ี บบ อะไรบ้าง? ๒. จงใหค้ ำจำกดั ความของคำวา่ “สอ่ื ” คือ อะไร? ๓. ประเภทของส่อื มอี ะไรบา้ ง? จงยกตวั อยา่ งและอธิบายพรอ้ มกบั การใชง้ านของสื่อมาประกอบ สอ่ื การเรยี นการสอนหมายถงึ สื่ออย่างไร ? ๔. ทำไม สื่อ ถงึ มอี ทิ ธพิ ลต่อการเรียนการสอน จงอธิบาย ๕. ส่ือตามประสบการณ์การเรียนการสอนได้แกส่ ่อื ชนิดใดบา้ ง ? จงยกตัวอย่าง ๖. คณุ ค่าของส่ือมปี ระโยชน์ ต่อผูส้ อนและผ้เู รียนอยา่ งไร จงยกตวั อยา่ งมาอยา่ งละ ๓ ประการ ๗. จงให้คำจดั กดั ความของคำวา่ “สาร” มาดู ๘. จงอธิบาย ข้อแตกตา่ งของคำวา่ วจั นภาษา และ อวจั จนภาษา ๙. อวัจนภาษา สามารถแบ่งออกเป็น ลักษณะอยา่ งไรบา้ ง ? จงอธิบายพร้อมยกตวั อย่างมาดู

บทที่ ๓ ศลิ ปะในการพดู ๑. ศิลปะการพดู ในที่ชุมชน๑ (The Fine art of Public Speaking) ปกติแล้วคนเราก็จะพูดได้ทกุ คน แต่จะพูดให้มีเหตผุ ล มีสาระ เป็นงานเป็นการ กลับกลายเป็นเรื่องที่ยาก แม้จะมีการเรียนรูท้ างทฤษฎี แต่ก็ใช่ว่าจะพูดไดด้ ี ดังนั้นการพูดจึงเป็นทั้งศิลป์ และศาสตร์ เป็นศิลป์เพราะต้องมี เทคนิคในการพดู ทจ่ี ะใหค้ นฟงั เชื่อถือ ดงึ ดูดใจใหค้ นฟังในเรือ่ งที่มีสาระมปี ระโยชน์ เป็นศาสตรเ์ พราะต้องหลักการ เหตุผลจุดประสงค์ในการพูดจนกระทั้งบรรลุเป้าหมายคือคนฟังรู้และเข้าใจคำพูดที่ผู้พูดสื่อไปยังผู้ฟังถูกต้องตาม วัตถปุ ระสงค์ เป็นต้น ในสังคมตะวันตกเห็นความสำคัญในการพูดมาเป็นเวลานาน นับแต่สมัยกรุงเอเธนส์รุ่งเรือง นักพูดท่ี เก่งๆ มักจะเป็นผู้นำเสมอ เพราะสามารถพูดโน้มน้าวจิตใจ ปลุกระดมชวนเชื่อคนให้ฟังให้คล้อยตาม และปฏิบัติ ตามได้ เช่น ยุโรปในปี ค.ศ. 1930 อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ มีความสามารถในการพูดเร้าใจให้นาซีลุกฮือขึ้นมาครอง อำนาจในเยรมันได้ เหตุนั้นประเทศตะวันตกถือวิชาการพูดเป็นวิชาหลักวิชาหนึ่ง สำหรับหลักสูตร นักเรียน กฎหมาย นกั บรหิ าร นกั ธรุ กจิ ครอู าจารยแ์ ละนักเทศน์ ๒. การพูดคืออะไร ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ให้ความหมายของการพูดว่า พูด เป็น กริยา หมายถงึ การเปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคำ เพ่มิ คำวา่ การ เขา้ ข้างหนา้ ก็จะเปน็ การพูด ทำกรยิ าใหเ้ ป็นนามน่นั เอง สรุ ิวงค์ เกดิ พันธ์๒ กลา่ วถงึ การพูดท่ีแบ่งตามวธิ กี ารพูด ๔ แบบ คือ ๑. การพูดโดยไมม่ ีการเตรียมตัวล่วงหนา้ ๒. การพดู โดยการอ่านตน้ ฉบับท่ีเตรยี มมา ๓. การพูดโดยการท่องจำเน้อื หา ๔. การพดู ดว้ ยการจำโครงเรื่อง๓ ๑ เสนาะ ผดุงฉตั ร, ปธ.๙ วาทศาสตรศ์ ลิ ปะเพอ่ื การพดู . กรุงเทพฯ : สำนกั พมิ พม์ หาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั ๒๕๔๐. ๒ สรุ ิวงศ์ เกิดพันธ.ุ์ การพูดต่อหนา้ ประชมุ ชน (นครปฐม: โรงพิมพ์มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร, ๒๕๓๗), หนา้ ๙๘-๑๐๒. ๓ จไุ รรตั น์ ลกั ษณะศิริ. ภาษากบั การสอื่ สาร.มหาวิทยาลัยศลิ ปากร. ๒๕๔๓.พมิ พ์ครงั้ ท่ี ๖.หน้า.๑๒๔-๑๒๕.

๔๑ ๓. ประเภทของการพูดในท่ีชุมชน๔ การพดู จะประกอบดว้ ยส่วนสำคัญ คือ ผูพ้ ูด ผู้ฟัง เน้ือหา และสถานทหี่ รอื บรรยากาศแวดลอ้ มการพูด ในที่ชุมชน คอื การที่มผี ูพ้ ูดคนหนึ่งและมีผฟู้ ังหลายคนมาร่วมฟงั เรือ่ งหรอื เน้อื หาทผ่ี ู้พูดสอื่ ให้คนฟงั ได้รู้ ดังนั้น ผู้พูด จะต้องรวู้ า่ ตัวเองจะพูดเร่ืองอะไร ท่ไี หน กบั ใคร เวลาไหน และทสี่ ำคัญที่สดุ กต็ อ้ งรวู้ า่ การพดู ผู้พูดจะพูดแบบไหน และจดุ ประสงคข์ องการพดู นัน้ เพอื่ อะไร อย่างไรก็ตามปกติการพูดของมนุษย์ทั่วไปจะมี ๒ ประเภทใหญ่ คือการพูดในชีวิตประจำวัน และ การพูดที่เป็นทางการ ซึ่งการพูดที่เป็นทางการคือ การพูดในที่ชุมชนสามารถแบ่งออกเป็น ๗ ประเภทใหญ่ๆ ไดแ้ ก่ ๓.๑. การพูดเพื่อใหค้ วามรู้ หรือการบรรยาย (Speech to Inform) เป็นการพูดแบบนักวชิ าการ ให้ความรู้ ในศาสตร์ มีสาระ มีจุดมุ่งหวังให้ผู้ฟังได้รับความรู้ หรือวิชาต่างๆ จากนักวิชาการ ครู ผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้รู้ และ นกั เทศน์ ๓.๒. การพูดเพื่อชี้ชวน หรือ ชักนำให้เกิดความเชื่อ (Speech to Connivance) เป็นการพูด ของประเภท พ่อค้า นายหนา้ คนขายประกนั เพอ่ื ใหป้ ระสบผลสำเรจ็ ในงานของเขาหรอื สินคา้ ๓.๓. การพูดเพื่อเป็นการตักเตือน หรือให้โอวาท (Speech to Influence) เป็นการพูดแบบ ผู้ใหญ่ท่ีแสดงแกผ่ ู้น้อย เป็นการพร่ำสอน แนะนำให้ขอ้ คดิ และเตอื นสติ ๓.๔. การพูดเกลี้ยกล่อม และโน้มน้าว (Speech to Persuade) จัดเป็นการพูดแบบ ประนปี ระนอมไกลเ่ กลีย่ เพือ่ ขจัดความขดั แยง้ ของฝ่ายต่างๆ ภาษติ ไทยเรียกวา่ “บัวไม่ให้ช้ำ น้ำไม่ให้ขุ่น” นกั การ ทตู มกั ใชว้ ธิ ีนี้บอ่ ย ๓.๕. การพูดปลุกใจ (Speech to Arouse) ได้แก่การพูดเพื่อให้เกิดความสำนึก เกิดความรัก ชาตเิ กดิ ความเสยี สละ ๓.๖. การพดู เพ่ือความสำราญ (Speech to Entertain) เปน็ การพูดเพอ่ื ผ่อนคลาย เพอื่ ให้เกิด ความขบขัน สนุกสนาน คลายเครียดจากการทำงานที่จำเจ ๓.๗. การพูดในพิธีการต่างๆ (Speech to Commemorate) ได้แก่ การพูดประกาศ การ กลา่ วต้อนรบั การกลา่ วรายงานอย่างเปน็ ทางการ๕ เปน็ ต้น ๔ วันชยั พลเมอื งด,ี ธรรมนเิ ทศ ,เอกสารประการสอบการบรรยาย. มหาวิทยาลัย มหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลัย วทิ ยาเขตพะเยา. ๒๕๔๓. ๕ สมปราชญ์ ธมั มะพันธ์ุ รศ. หลักการพดู . กรุงเทพฯ สหธรรมกิ , ๒๕๓๘. หนา้ ๒ – ๑๖.

๔๒ ๔. บคุ ลิกภาพของนักพดู ผู้พูด หรือนักพูดนับว่าเป็นบุคคลที่โดดเด่น ถือว่าเป็นตัวเอกของรายการ เพราะฉะนั้นผู้พูดจะต้องมี บุคลิกภาพที่ดี เพราะบุคลิกภาพเป็นตัวสร้างนักพูดให้โดดเด่นได้ หรือจะเป็นตัวเอกได้ของรายการ และบรรลุ เป้าหมายของการพูด ทั้งของผู้พูดเอง ซึ่งผู้ฟังเองนอกจากจะฟังเนื้อหาสาระจากผู้พูดแล้ว ผู้ฟังยังดู เสพ บุคลิกภาพผู้พูดด้วย ดังนั้น บุคลิกภาพของผู้พูดจึงจำเป็นองค์ประกอบที่สำคัญในการพูด บุคลิกภาพของนักพูด ประกอบดว้ ย ๒ สว่ นใหญๆ่ คือ ๑. บุคลิกภาพภายใน ๒. บคุ ลิกภาพพายนอก ๔.๑. บุคลกิ ภาพภายใน บุคลิกภาพภายในของนักพดู ทด่ี จี ะตอ้ งมี ได้แก่ ๔.๑.๑. การเตรียมตวั ใหพ้ ร้อม การที่จะเป็นนักพดู ที่ดี หรือนักเทศน์ท่ดี ี จะตอ้ งมีการเตรียมตัว ให้พร้อม ซึ่งหมายถึงการที่ผู้พูดต้องมีความพร้อมว่า จะพูดอะไร ที่ไหนเวลาใด ใครเป็นผู้ฟังต้องศึกษาวิเคราะห์ เนื้อหาที่จะพูดต้องให้เหมาะสมกับงานที่ได้รับเชิญหรือนิมนต์ การเตรียมตัวให้พร้อม จะทำให้เกิดความเชื่อมั่นใน ตวั ข้นึ มา เรียกว่า เตรียมตวั เตรยี มใจ เตรยี มเนอ้ื หา ๔.๑.๒. ความเชื่อมั่นในตัวเอง หมายถึง การที่จะได้พูด หรือขึ้นพูด ผู้พูดนั้นมีความเชื่อมั่นใน ตวั เองมากน้อยอย่างไร ถ้ามีความเชือ่ มั่นในตวั เองสูง กส็ ามารถท่ีจะพดู ได้ แตถ่ า้ ไม่มีความเชอื่ มั่น แน่นนอนการพูด ย่อมจะจบลงด้วยความล้มเหลว ซึ่งความเชื่อมั่นจะมีได้ก็อาศัยปัจจัยหลายอย่าง ได้แก่ ความรอบรู้ และ ประสบการณ์ที่เคยผ่านการพูดมาแล้ว ซึ่งถ้ามี ๒ สิ่ง ความเชื่อมั่นก็จะมี จะไม่เกิดอาการ ตื่นเต้น หน้ามืด ประหม่า เป็นตน้ ๔.๑.๓. ความกระตือรือร้น คือความใฝ่ใจในการที่นักพูดหรือสนใจที่จะเอาดีทางการพูดก็ต้อง กระตือรือร้นที่จะหาความรอบรู้ เพื่อเป็นข้อมูลในการที่จะพูดสนใจแนวการพูดนักพูดที่เก่งๆ ศึกษาแนวการพูด เพื่อเปน็ แบบอย่าง ๔.๑.๔. ความรอบรู้ คือความมีภูมิความรูใ้ นเร่ืองทจี่ ะพูดนั่งเอง ความรอบรู้นีเ้ ปน็ เร่อื งสำคญั มาก คนเราถ้าจะพูดแล้วไม่มีความรู้ในเรื่องทีจ่ ะพูด แลว้ จะเอาอะไรพูด พดู ไมอ่ อกบอกไม่ถูก เพราะฉะนั้นการที่จะเป็น นกั พูดก็ต้องเตรยี ม หรือศกึ ษาความรู้ในเร่ืองท่ีจะเปน็ ประโยชน์ต่อผู้ฟงั และเป็นเรื่องที่คนฟังสนใจท่ีจะรับรู้ในเรื่อง ทต่ี ้องการฟัง ๔.๑.๕. ความคิดรเิ รมิ่ คือความรู้จักรเิ ร่ิม สรา้ งเอกลักษณก์ ารพดู ของตนข้นึ มา แมจ้ ะศึกษาแนว วิธีการพูดจากคนอื่นที่มีชื่อเสียง แต่ก็ไม่สมควรที่จะลอกวิธีการ หรือคำพูดเขามาทั้งหมด แต่จะต้องรู้จักดัดแปลง ประยกุ ต์มาใช้ในการพูด เพอื่ สร้างความเป็นเอกลกั ษณข์ องตน

๔๓ ๔.๑.๖. ความจริงใจ เป็น ความจริงใจในการที่จะถ่ายทอดความรู้ทัศนคติหรือเรื่องที่จะพูด ใหก้ ับผู้ฟังไดร้ ับความรู้สาระอย่างจริงใจ ถา้ สงู ไปกว่าน้นั ก็หมายถึงซ่ือตรง ซ่ือสตั ยต์ อ่ อาชพี ของการเป็นนักพดู และ มคี ณุ ธรรมไม่ใสร่ า้ ยใคร พูดใหร้ ้ายใคร เปน็ ต้น ๔.๑.๗. ความรับผิดชอบ มีความรับผิดชอบต่อหน้าทีท่ ี่ได้รับมอบหมายหรือติดต่อให้เปน็ พิธีกร วิทยากร ปาฐกถา เทศน์ เป็นต้น ต้องไปให้ตรงเวลารักษาเวลา ไปก่อนเวลา ไม่พูดเกินเวลา เมื่อได้รับความ ไวว้ างใจให้พดู ตอ้ งรับผิดชอบตอ่ หนา้ ทีใ่ ห้ดีที่สดุ ๔.๑.๘. ปฏิภาณไหวพริบ เป็นความเฉลียวฉลาดสามารถแก้ไขปัญหาเหตุการณ์เฉพาะหน้าเมื่อ เกิดปัญหาอุปสรรคได้ ๔.๑.๙. ความจำ นักพูดที่ดีควรมีความจำที่ดี ไม่ว่าจะจำเนื้อหาที่จะพูด จำผู้คนทักทายผู้คนได้ อย่างถูกตอ้ ง ไม่ตะกุตะกะ ๔.๑.๑๐. อารมณข์ นั คอื นักพูดทีด่ ีควรมีอารมณ์ขัน ในการทจ่ี ะนำองค์ความรู้เสนอพูดให้ผู้ฟัง ได้รับความบันเทิงในเนื้อหาสาระอย่างไรก็ตามบุคลกิ ภาพภายในกย็ ังมีอีกมากมายท้ังเป็นสว่ นท่ีรวมไปถึงคุณธรรม จริยธรรมของคุณสมบตั ิของนักพูดอีกด้วย ๔.๒. บุคลกิ ภาพภายนอก บุคลิกภาพภายนอก เป็นบุคลิกภาพ หรือรูปลักษณ์ภายนอกที่ผู้ฟังสามารถมองเหน็ ภาพลกั ษณ์ของผู้ พูด ได้จาก การมองเหน็ การได้ยิน เปน็ ต้น อาทิ ๔.๒.๑. รูปร่างหน้าตา เป็นส่วนประกอบสำคัญในการที่จะปรากฏตัวให้คนที่ฟังสามารถเสพ รูปลักษณ์ได้จากการมองเห็นผู้พูด หมายถึง หน้าตาไม่น่าเกียจน่ากลัว แต่เป็นผู้ที่มีรูปร่างหน้าตาที่มีเอกลักษณ์ เฉพาะตน ประกอบการแสดงสีหน้า และการออกแสดงทา่ ทางประกอบการพดู สว่ นนี้จะเปน็ บคุ ลกิ ภาพทางรปู ร่าง ๔.๒.๒. การแต่งกาย เปน็ ส่วนสำคญั สว่ นหนึ่งของผู้พูดทจี่ ะปรากฏกายให้ผู้ฟงั ที่ต้องพบเห็นการ แต่งกายให้เหมาะสมกบั งาน กาลเทศะ ให้สุภาพเรยี บรอ้ ยเหมาะสมกบั วัย รวมไปถึงการจดั แตง่ ทรงผม ใบหนา้ เขม็ ขดั รองเทา้ เนค็ ไท กลิ่นตัว กล่นิ ปาก ฯลฯ สรุป คือการแต่งกายต้อง เหมาะเจาะ หมดจด ถูกบท ถูกแบบ เปน็ ตน้ ๔.๒.๓. การปรากฏตัวต่อหน้าผู้ฟัง เมื่อผู้พูดต้องปรากฏกายต่อหน้าผู้ฟัง เป็นส่วนสำคัญอีก ประการหนึ่งที่พึงปฏิบัติ และพึงละเว้น อาทิ การแสดงออกท่าทางสีหน้า ที่แสดงออกอย่างสอดคล้องกับเนื้อเรื่อง การยกไมย้ กมือประกอบการบรรยาย สว่ นขอ้ ท่ไี มค่ วรคอื ไม่ควรยืนเปน็ หุน่ พดู แต่ก็ไม่ควรท่ีจะเดนิ ไปมายกไม้ยก มือจนคนที่มองเวียนหัว หรือ หลุกหลิก แข็งนิ่ง โงนเงน จ้องจังก้า ยืนเอียงข้าง ยืนย่อเท้า หันรีหันขวาง และ ตอ้ งไม่ ลว้ ง แคะ แกะ เกา หาว ยักคิว้ โยก ถอนหนวด ค้อนผฟู้ ัง กระพริบ ขยิบตาถ่ีๆ มอื ไม่เป็นสขุ เปน็ ต้น ๔.๒.๔. การสบตา เป็นส่วนหนึ่งในการที่จะแสดงถึงผู้พูดมีความสนใจต่อผู้ฟังทุกคน หรือ เหมอื นกับการแสดงใหผ้ ู้ฟงั มคี วามรูส้ ึกว่าผพู้ ูดกำลงั พูดกบั ผู้ฟงั มกี ารกวาดสายตาไปให้ทัว่ ๆ ส่งิ ทไ่ี มค่ วรปฏิบัติคือ ไมม่ องหนักไปด้านหนงึ่ ด้านใด เวลาพูดไม่ก้มมองพน้ื หรอื เงยหน้ามองเพดาน ฯลฯ

๔๔ ๔.๒.๕. การใช้ภาษา หมายถึงผู้พูดต้องรู้จักวิธีการใช้ภาษาอย่างเหมาะสมกับผู้ฟัง ภาษาที่ใช้ ควรเป็นภาษาที่ง่ายๆ สุภาพ ไม่ซับซ้อน ควรเป็นภาษาที่พูดแล้วสามารถมองเห็นภาพพจน์เป็นรูปธรรมได้มาก ควรหลกี เลย่ี งภาษาตา่ งประเทศ แต่ถา้ จำเปน็ ท่จี ะใช้กค็ วรแปล หรืออธบิ าย ๔.๒.๖. น้ำเสียง น้ำเสียงในการพูดเป็นการเปล่งเสียงให้สอดคล้องกับเนื้อหาท่ีพูด ที่มีความชา้ เร็ว หนักเบา พูดเสียงดังพอดี ชัด ถูกต้อง ตัว รอ เรือ ลอ ลิง ควบกล้ำ ไม่เสียงดังเกินไป เหมือนตะคอก หรือ เบาจนเกินไป เหมอื นกระซิบ ทำให้คนฟังเหนอ่ื ยกับการฟงั ๔.๒.๗. การใช้ไมโครโฟน เป็นบุคลิกภายนอกที่สำคัญประการหนึ่งที่ผู้พูดตอ้ งใช้ไมโครโฟน มี ข้อที่ไม่ควรปฏิบัติต่อไมโครโฟน เช่น ปากชิดติดไมโครโฟนเวลาพูด ไม่กลัวไมโครโฟน ไม่เคาะ ไม่เป่า ไม่ตบ ไมโครโฟน เปน็ ตน้ ๔.๒.๘. เทคนิคการพูดที่เป็นปิยะวาจา นักพูดที่ดีมีเทคนิคประจำตัวซึ่งแล้วแต่ใครจะมีที่เขา เรียกว่าบุคลกิ ประจำตวั คือ จรงิ ใจ ไร้อารมณ์ ชมกอ่ น ค่อยตำหนิ พิศดู ปทู าง สร้างสมั พนั ธ์ กลา่ วคอื จรงิ ใจ มีความจริงใจต่อคนฟังและจริงใจต่อตัวเองทจี่ ะรับผดิ ชอบใน คำพูด ไร้อารมณ์ นักพูดไม่ควรจะมีอารมณโ์ กรธ โมโห สงบสตอิ ารมณ์ ต่อคนฟงั ท่เี ขาจะฟัง หรอื ไมต่ ั้งใจฟงั หรอื ไมฟ่ งั ชมก่อน มกี ารชมผูฟ้ งั ในความดีงามท่ถี กู ต้อง แล้วคอ่ ยตำหนิถา้ มีขอ้ ตำหนิ พศิ ดู ผพู้ ูดควรมวี ิจารณญาณในการดูปฏกิ ริ ิยาคนฟังว่ามีปฏิกริ ิยาตอ่ การฟังเรามากน้อย อยา่ งไรต้องมีการประเมนิ ตลอดเวลาในการพูด ไม่ใชพ่ ดู โดยไม่สนใจปฏิกิรยิ า ผฟู้ งั ปทู าง คอื การพดู คยุ กันอยา่ งเป็นกนั เองปูทาง บางครัง้ เขาจะเรียกวา่ วธิ เี ปดิ ใจ สร้างสัมพนั ธ์ คอื การสรา้ งปฏิสมั พันธ์กับผู้ฟงั ๔.๒.๙. การเตรียมตวั ก่อนข้ึนพูด - เตรยี มเนือ้ หาพร้อม พอเหมาะกบั เวลา - ภาษาเขา้ ใจง่ายเหมาะสมกับเวลา - ตรวจเช็คอปุ กรณ์ใช้ได้หรือไมแ่ ละ ครบหรอื ไม่ - จดั เรียงเร่อื งเป็นลำดบั อปุ กรณ์ หรือ สือ่ และคำพดู เป็นลำดบั ขนั้ ตอน - เตรยี มคำพูด ขนึ้ ตน้ และสรปุ - ฝกึ ซ้อมการนำเสนอผลงาน(ถ้ามี) - หาคนชว่ ยวจิ ารณ์เสนอขอ้ แก้ไข เพื่อทจี่ ะนำไปปรบั ปรุงแก้ไขต่อไป - เตรียมคำถาม ตอบ ให้พรอ้ ม