ເອກະສານປະກອບການສອນວິຊາສຶກສາສາດທົ່ວໄປ ສົກຮຽນ2021-2022

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາໍ ້ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສາຍຄມູ ດັ ທະຍມົ ລະບບົ 12+4 ປີ 1 ພາກຮຽນ 2 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ ສກົ ຮຽນ 2021 - 2022

ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສາຍຄມູ ດັ ທະຍມົ ລະບບົ 12+4 ປີ 1 ພາກຮຽນ 2 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ. ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ ກວດແກໂ້ ດຍ: ປທ. ຄໍາມ່ ວນ ສດິ ປະເສດີ ປທ. ບວົ ສອນ ແສງມະນີ ປຕ. ສມົ ແພງ ແກວ້ ປະເສດີ ປທ. ຫວນັ ແກວ້ ອ່ ນິ ທະວງົ ສກົ ຮຽນ 2019 - 2020

ຄາໍ ນາໍ ເພ່ ອື ເປນັ ການປບັ ປຸງປະສດິ ທພິ າບການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ກໍຄກື ານພດັ ທະນາວຊິ າ ຊບີ ຄູໃຫດ້ ຂີ ນຶ້ ເທ່ ອື ລະກາ້ ວ, ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຈ່ ງິ ໄດຈ້ ດັ ຮຽບຮຽງປມື້ ແບບຮຽນນຂີ້ ນຶ້ ມາ ເພ່ ອື ຮບັ ໃຊ້ ການຮຽນ-ການສອນ ຕາມຫຼກັ ສູດການສາ້ ງຄູລະບບົ 11+3+2 ສາຍຄູພາສາລາວ-ວນັ ນະຄະດີ ປະລິນຍາຕີຕ່ ໍເນ່ ອື ງ, ໂດຍອິງໃສ່ ທິດທາງແຜນການຂອງວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນໍາ້ ທາໃນການ ທອ້ ນໂຮມຫຼກັ ສູດແຕ່ ລະລາຍວຊິ າ ໃນແຕ່ ລະສາຍຮຽນໂດຍນໍາໃຊໂ້ ຄງສາ້ ງຫຼກັ ສູດຂອງກມົ ສາ້ ງ ຄູ ເພ່ ອື ເປນັ ບ່ ອນກໍານດົ ເນອື້ ໃນແຕ່ ລະບດົ ແລະ ຫວົ ຂປໍ ້ ກີ ຍ່ ອຍຕ່ າງໆ. ເພ່ ອື ຕອບສະໜອງການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ສະພາບຕວົ ຈງິ ໃນ ຂອບເຂດເນອື້ ໃນຄວາມຮູທ້ າງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ ໂດຍສະເພາະດາ້ ນວທິ ະຍາສາດການສອນກໍຄື ການສາ້ ງອາຊບີ ຄູໃຫແ້ ກນ້ ກັ ຮຽນຄູ ແທດເໝາະກບັ ສະພາບການພດັ ທະນາການສກຶ ສາໃນປະຈຸ ບນັ , ຈ່ ງິ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ໃນການຮຽບຮຽງປມື້ ແບບຮຽນນຂີ້ ນຶ້ ມາໂດຍພນື້ ຖານ. ສະນນັ້ , ຂາ້ ພະເຈາົ້ ໃນນາມຜູຮ້ ຽບຮຽງ ແລະ ຄູຜູສ້ ອນໃນລາຍວຊິ ານີ້ ໄດພ້ ະຍາຍາມຂດັ ຈອ້ ນເນອື້ ໃນທ່ ເີ ປນັ ປະໂຫຍດ ແລະ ສອດຄ່ ອງກບັ ກບັ ສະພາບການສາ້ ງຄູໃນປະຈບຸ ນັ ມາເປັນ ປມື້ ແບບຮຽນ ແລະ ເປນັ ເອກະສານປະກອບການສອນຢ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ. ແຕ່ ກໍປາສະຈາກຂໍ ້ ຂາດຕກົ ບກົ ຜ່ ອງທາງດາ້ ນເນອື້ ໃນບ່ ໍທນັ ຄບົ ຖວ້ ນສມົ ບູນ ແລະ ການຈດັ ພມິ ອາດຈະບ່ ໍຈະແຈງ້ ຊັດເຈນ ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຂໍຮຽນມາຍັງບນັ ດາທ່ ານຜູ ນ້ ໍາໃຊປ້ ືມ້ ແບບຮຽນເຫຼັມ້ ນີ້ ຕະຫຼອດຮອດ ນກັ ຮຽນ, ນກັ ສກຶ ສາ ຈ່ ງົ ປະກອບສ່ ວນປບັ ປຸງເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽບຮຽງໃນຄງັ້ ໜາ້ ສມົ ບູນຂນຶ້ ຕ່ ມື . ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນໍາ້ ທາ, ວນັ ທີ 20 ຕຸລາ 2019 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ ປທ ແອງທລິ າດ ຫຼາ້ ອ່ ຸນແກວ້ ກ

ສາລະບານ ບດົ ທີ 1 . ສະຖານະວຊິ າຊບີ ສກຶ ສາສາດ 1. ຄວາມເປນັ ມາຂອງສກຶ ສາສາດ..................................................................................1 2. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງສກຶ ສາສາດ..............................................................3 3. ເນອື້ ໃນຂອງສກຶ ສາສາດ.........................................................................................6 4. ວຊິ າຊບີ ສກຶ ສາສາດ................................................................................................7 5. ສາຂາຂອງສກຶ ສາສາດ ແລະ ການພວົ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາສາດອ່ ນຶ ໆ............................................12 6. ວທິ ຄີ ນົ້ ຄວາ້ ສກຶ ສາສາດ..........................................................................................13 ບດົ ທີ 2 . ຄຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄູ 1. ຄວາມມ່ ຸງໝາຍ..................................................................................................14 2. ຄຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄ.ູ ........................................................................................14 3. ການເປນັ ຄູກບັ ການສດິ ສອນສ່ ງົ ຄວາມຮູ.້ .....................................................................17 ບດົ ທີ 3 . ການພດທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະ ຄ່ ານຍິ ມົ ໃນອາຊບີ ຄູ 1. ຄວາມໝາຍຂອງບຸກຄະລກິ ະພາບ...........................................................................23 2. ແນວທາງການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບ....................................................................23 3. ຄູຄວນມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບແນວໃດ............................................................................26 4. ຄ່ ານຍິ ມົ ...........................................................................................................28 ບດົ ທີ 4 . ຈນັ ຍາບນັ ແລະ ຄຸນນະທາໍ ໃນການປະກອບອາຊບີ ຄູ 1. ຈນັ ຍາບນັ ........................................................................................................31 2. ຄຸນນະທາ.........................................................................................................32 ບດົ ທີ 5 . ຄວາມສາມາດໃນອາຊບີ ຄູ 1. ບນັ ດາຄວາມສາມາດ ແລະ ທກັ ສະ..........................................................................41 2. ຊະນດິ ຄວາມສາມາດ...........................................................................................42 3. ຄວາມຮູ,້ ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ຄວາມຊານຊິ ານານອດັ ຕະບຸກຄນົ ...............................43 4.ຄວາມສາມາດໃນອາຊບີ ຄ.ູ ......................................................................................45 ບດົ ທີ 6 . ຄູກບັ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງ 1. ແນວຄດິ ໃນການພດັ ທະນາຕນົ ເອງຂອງຄ.ູ ...................................................................51 2. ວທິ ກີ ານພດັ ທະນາຕນົ ເອງຂອງຄູ..............................................................................53 ບດົ ທີ 7. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການສອນ 1. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການຮຽນ-ການສອນ...........................................................................57 2. ການສງັ ລວມກ່ ຽວກບັ ການກາແໜນ້ ຄວາມຮູ.້ ...............................................................58 3. ການສະແດງອອກໃນການກາແໜນຄວາມຮູ.້ ................................................................60 4. ພາກສ່ ວນຈດິ ຕະອນັ ຕນົ້ ຕຂໍ ອງການກາໍ ແໜນ້ ຄວາມຮູ.້ ...................................................63 5. ອງົ ປະກອບຂອງການຮຽນຮູ.້ .................................................................................67 6. ສະຕປິ ນັ ຍາ......................................................................................................73 ບດົ ທີ 8. ຫກຼັ ການສກຶ ສາ, ວທິ ສີ ກຶ ສາ ແລະ ເນອື້ ໃນການສກຶ ສາ ຂ

1. ຫລກັ ການສກຶ ສາ.................................................................................................76 2. ວທິ ີ ແລະ ເສນັ້ ທາງດາເນນີ ການສກຶ ສາ........................................................................77 3. ເນອື້ ໃນການສກຶ ສາ..............................................................................................79 ບດົ ທີ 9. ການສກຶ ສາສະພາບການຮຽນ - ການສອນ 1. ແນວຄດິ ໃນການສກຶ ສາສະພາບການຮຽນ-ການສອນ.......................................................87 2. ການສກຶ ສາສະພາບການຮຽນ - ການສອນໃນຫອ້ ງຮຽນ...................................................90 ບດົ ທີ 10. ຫກຼັ ສູດການສອນ, ການຈດັ ລະບບົ ແລະ ການວາງແຜນການສອນ 1. ຫກຼັ ສູດການສອນ................................................................................................94 2. ແນວຄດິ ໃນການຈດັ ລະບບົ ການສອນ........................................................................97 3. ການວາງແຜນການສອນ.......................................................................................102 4. ການຂຽນແຜນການສອນ...............................................................................104-106 ຂ

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບດົ ທີ 1 ສະຖານະວຊິ າຊບີ ສກຶ ສາສາດ 1. ຄວາມເປນັ ມາຂອງສກຶ ສາສາດ 1.1. ຈາກວຊິ າຊບີ ຄູ - ມາເປນັ ສກຶ ສາສາດ ໃນປະຈບຸ ັນ ຄໍາສບັ ທ່ ີວ່ າ “ ສຶກສາສາດ” ພາສາອງັ ກິດເອີນ້ ວ່ າ “ Education” ມາຈາກ “ ວຊິ າຄູ” (Pedagogy) ເຊ່ ງິ ມປີ ຫວດັ ອນັ ຍາວນານມາຕງັ້ ແຕ່ ສະໄໝກະເຣກັ ບູຮານ ແລະ ໂຣມນັ . ວຊິ າຄູມີ 2 ຄວາມ ໝາຍຄ:ື - ໝາຍເຖງິ ອາຊບີ ຄູ ຫຼື ພະລະໜາ້ ທຂີ ອງຄ.ູ - ໝາຍເຖງິ ສລິ ະປະ ແລະ ວທິ ະຍາສາດຂອງການສດິ ສອນ ສະຖານະຕ່ າງໆ ທ່ ມີ ກີ ານກ່ ໍສາ້ ງຄູ ຕອ້ ງມກີ ານສດິ ສອນວຊິ າຄູ(Pedagogy) ວຊິ າຄູມເີ ນອື້ ໃນຕນົ້ ຕໍເນນັ້ ໜກັ ເຖງິ ວທິ ສີ ອນ ແລະ ວທິ ເີ ຝກິ ປະຕະບດັ ໃຫເ້ ກດິ ທກັ ສະການສອນເປນັ ສາໍ ຄນັ . ໃນໄລຍະຜ່ ານມາທ່ ີຍງັ ບ່ ໍທັນໄດຈ້ ດັ ຕັງ້ ສະຖານທ່ ີສກຶ ສາທ່ ີກ່ ໍສາ້ ງຄູຂຶນ້ , ວຊິ າຄູດ່ ງັ ກ່ າວຍງັ ປົນເປນໍາ ເນອື້ ນວທິ ະຍາສາດອ່ ນຶ ໆ. ຜູທ້ ່ ມີ ຈີ ດຸ ປະສງົ ຢາກເປນັ ຄູກໍພຽງມຄີ ວາມຮູເ້ ຫ່ ຼາົ ນນັ້ ແລວ້ ກໍນາໍ ໄປສດິ ສອນໂລດ, ໝ າຍຄວາມວ່ າບ່ ໍໄດຜ້ ່ ານວຊິ າຄູ ກໍສາມາດນໍາໄປສອນໄດ.້ ກໍລະນເີ ຊ່ ນັ ນ,ີ້ ຢ່ ູພາຍໃນລາວຂອງພວກເຮາົ ກໍເຄີຍມີ ແລະ ເຄຍີ ປະຕບິ ດັ ກນັ ມາດນົ ນານແລວ້ . ແຕ່ ກ່ ອນການສກຶ ສາຢ່ ູລາວຂອດສາ້ ງຄູເປັນບນັ ຫາທ່ ຫີ ຍຸ ງ້ ຍາກ, ຄູເກ່ າົ ມໜີ ອ້ ຍທງັ ມລີ ະດບັ ຕ່ ໍາທ່ ີສຸ ດ, ການປະຕບິ ດັ ນະໂຍບາຍຕ່ ໍຄູກໍມຄີ ວາມຈາໍ ກດັ , ຄູສ່ ວນຫຼາຍແມ່ ນຄູປຸກລະດມົ (ຄູປະຊາຊນົ )ເຊ່ ງິ ບ່ ໍມຄີ ວາມຮູ ້ ວຊິ າຄເູ ລຍີ . ໃນນນັ້ , ທ່ ານຄູຄໍາ ແມ່ ນຄວູ ລິ ະຊນົ ຂອງລວ, ທ່ ານແມ່ ນຄລູ າວຄນົ ທາໍ ອດິ ທ່ ໄີ ດສ້ ອນຢ່ ູໂຮງຮຽນປະຖມົ ແບບຝ່ ຼງັ ໂດຍຄຽງບ່ າຄຽງໄຫ່ ຼ ກບັ ຄູຫວຽດນາມ ແລະ ຝະລ່ ງັ ແຕ່ ປີ 1913 ເປນັ ຕນົ້ ມາ. ທ່ ານໄດຖ້ ່ າຍທອດ ຄວາມຮກັ ຊາດ, ຫວງແຫນຄວາມເປນັ ເອກະລາດໃຫນ້ ກັ ຮຽນລາວເຮາົ , ທງັ ສດິ ສອນ, ສກຶ ສານກັ ຮຽນ ທງັ ເຄ່ ອື ນ ໄຫວຕ່ ໍຕາ້ ນອໍານາດການປກົ ຄອງຂອງຝະຣ່ ງັ ຢ່ າງເດດັ ດ່ ຽວ, ທ່ ານເປັນຜູສ້ າ້ ງບດົ ຮຽນຊວີ ດິ ອນັ ເລດີ ລໍາ້ ໃຫແ້ ກ່ ຄູ ອາຈານ, ນກັ ຽນ ແລະ ນກັ ສກຶ ສາພວກເຮາົ ຕະຫອຼ ດໄປ. ປີ 1945 - 1961 ທ່ ວົ ປະເທດມຄີ ູພຽງແຕ່ 500 ຄນົ , ເຖງິ ສກົ ຮຽນ 1962 - 1963 ໄດສ້ າ້ ງໂຮງຮຽນ ສາ້ ງຄູຫຼັງທໍາອດິ ຂອງເຂດປົດປ່ ອຍຂນຶ້ 1 ຫຼັງ ( ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູຊັນ້ ຕນົ້ ສູນກາງ ສາ້ ງຂນຶ້ ທ່ ີຫົວນາໝ່ ີໃຈກາງ ເມອື ງຊໍາເໜອື ແຂວງຫວົ ພນັ ), ໂດຍແມ່ ນທ່ ານບຸນຄໍາ້ ຈະເລນີ ສຸກ ເປນັ ຜູອ້ ໍານວຍການ, ເຊ່ ງິ ມນີ ກັ ຮຽນທງັ ໝດົ 52 ຄນົ . ຫຼກັ ສູດການຮຽນ-ການສອນແມ່ ນສາ້ ງຄເູ ພ່ ອື ສດິ ສອນຊນັ້ ປະຖມົ ໃນທ່ ວົ ປະເທດ, ໃນປີ 1965 ໄດສ້ າ້ ງ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູມດັ ທະຍມົ ຫຼງັ ທໍາອດິ ຂອງເຂດປດົ ປ່ ອຍຂນຶ້ ຢ່ ູຫວົ ນາໝ່ (ີ ຊໍາເໜອື ). ຈາກນນັ້ , ໄດຍ້ ກົ ຍາ້ ຍມາຕງັ້ ຢ່ ູຖໍາ້ ຄວາຍ (ນາຄາວ-ເມອື ງວຽງໄຊ-ແຂວງຫວົ ພນັ ). ການສາ້ ງຄູມດັ ທະຍມົ ໄດແ້ ບ່ ງອອກເປນັ 2 ສາຍຄ:ື ສາ້ ງຄູ ສອນສາຍທໍາມະຊາດ ແລະ ສາຍສງັ ຄມົ , ໂດຍໃຊເ້ ວລາຮຽນ 2-3 ປ.ີ ວຽກງານສາ້ ງຄນູ ບັ ມນື້ ບັ ຍກົ ສູງທາງດາ້ ນບດົ ບາດ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຖີ ວື ່ າເປນັ ວຽກສໍາຄນັ ເຊ່ ງິ ພກັ ໄດມ້ ນີ ະໂຍ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 1

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບາຍ, ເອາົ ວຽກງານສກຶ ສາໄປກ່ ອນວຽກງານອ່ ນຶ ບາດກາ້ ວໜ່ ງຶ ແລະ ໃຫຂ້ ະໜານນາມວ່ າ: ຄູປຽບເໝອື ນແມ່ ພມິ ຂອງຊາດ, ຄູເປນັ ນກັ ວສິ ະວະກອນຫ່ ໍຫຼ ຼອມດວງວນີ ຍານຂອງເດກັ ... ຈາກບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວ, ການກ່ ໍສາ້ ງຄູນບັ ມນື້ ບັ ເຕບີ ໃຫຍ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ໄປພອ້ ມໆກບັ ຍຸກສະໄໝ, ມາເຖງິ ວນັ ທີ 8 ເດອື ນ 1 ປີ 1975 ພກັ ແລະ ລດັ ໄດສ້ າ້ ງມະຫາວທິ ະຍາໄລສາ້ ງຄູຂນຶ້ ຢ່ ູນາຄາວຊໍາເໜອື ໂດຍແມ່ ນທ່ ານ ພມິ ມະສອນ ເລອື ງຄໍາມາ ເປນັ ຜູອ້ ໍານວຍການໂຮງຮຽນ, ໂຮງຮຽນແຫ່ ງນປີ້ ະກອບມີ 4 ພະແນກຄ່ ູເຊ່ ນັ : - ພະແນກ ວນັ ນະຄະດີ - ພາສາລດັ ເຊຍ. - ພະແນກ ປະຫວດັ ສາດ - ພູມສາດ. - ພະແນກ ເລກ - ວດັ ຖຸ. - ພະແນກ ຊວີ ະ - ເຄມ.ີ ເຊ່ ງິ ເປນັ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ ງທໍາອດິ ໃນປະຫວດັ ສາດລາ້ ນຊາ້ ງ ທ່ ີສອນເປນັ ພາສາລາວ, ຊ່ ວງໄລຍະ ເວລາດ່ ງັ ກ່ າວໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູຊນັ້ ຕນົ້ , ຊນັ້ ກາງ ກໍຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ ູຫຼາຍແຂວງໃນທ່ ວົ ປະເທດ. ເພ່ ອື ຕອບສະໜອງ ຄວາມຕອ້ ງການໄລຍະໃໝ່ ຂອງການປະຕວິ ດັ , ເປນັ ເງ່ອື ນໄຂອນັ ດໃີ ຫແ້ ກ່ ຄູມໂີ ອກາດສກຶ ສາຮ່ າໍ ຮຽນ, ມຄີ ວາມຮູ ້ ດາ້ ນວຊິ າຊບີ ສູງຂນຶ້ , ຄູບ່ ໍໄດມ້ າດຖານນບັ ມລື້ ຸດໜອ້ ຍຖອຍລງົ . ຫຼກັ ສູດການຮຍຽນ-ການສອນມຄີ ວາມເປນັ ເອກະພາບກນັ ໃນທ່ ົວປະເທດ, ຄວາມລຸດຕນົ ກັນຂອງການສຶກສາໃນຕວົ ເມອື ງ ແລະ ຊນົ ນະບດົ ກໍລຸ ດລງົ , ນະໂຍບາຍຕ່ ໍຄູກໍຄ່ ອຍໆໄດຮ້ ບັ ການປບັ ປຸງຂນຶ້ ເທ່ ອື ລະກາ້ ວ. ພາຍຫຼງັ ປະເທດຊາດໄດຮ້ ບັ ການສາ້ ງຕງັ້ ເປນັ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວແລວ້ . ໃນ ປີ 1977 ສອງສະຖາບນັ ຊນັ້ ສູງຄ:ື ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູຊນັ້ ສູງວຽງຈນັ ແລະ ມະຫາວທິ ະຍາໄລສາ້ ງຄູວຽງໄຊ ໄດ້ ໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປນັ ສະຖາບນັ ດຽວ ເອນີ້ ວ່ າ: ມະຫາວທິ ະຍາໄລສາ້ ງຄູວຽງຈນັ (ມສຄ) ເຊ່ ງິ ຕງັ້ ຢ່ ູສະຖ່ ານເດມີ ຂອງ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູຊນັ້ ສູງວຽງຈນັ ໃນເມ່ ອື ກ່ ອນ, ໃນວທິ ະຍາເຂດດງົ ໂດກປະຈບຸ ນັ . ມ.ສ.ຄ ວຽງຈນັ ມໜີ າ້ ທ່ ສີ າ້ ງຄູ ສໍາລບັ ໂຮງຮຽນມດັ ທະຍມົ ປາຍ ແລະ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູຊນັ້ ກາງໃນທ່ ວົ ປະເທດ. ບນັ ດາພະແນກ ຫຼື ພາກວຊິ າ ຕ່ າງໆທ່ ຂີ ນຶ້ ກບັ ມ.ສ.ຄ ນນັ້ ປະກອບມີ 9 ພະແນກຄຄູ :ື - ພາສາລາວ-ວນັ ນະຄະດ.ີ - ຈດິ ຕະສາດ-ສກຶ ສາສາດ. - ພູມສາດ-ປະຫວດັ ສາດ. - ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ. - ພາສາລດັ ເຊຍ. - ພາສາອງັ ກດິ -ເຢຍລະມນັ . - ພາສາຝຣ່ ງັ - ແອດສະປາຍໂຍນ. - ຄະນດິ ສາດ-ຟຊີ ສິ າດ. - ຊວີ ະສາດ - ເຄມສີ າດ. ແຕ່ ປີ 1996 ເປນັ ຕນົ້ ມາກະຊວງສກຶ ສາໄດເ້ ຕາົ້ ໂຮມ ທຸກໆສະຖາບນັ ຊນັ້ ສູງເຂາົ້ ເປນັ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ແຫ່ ງຊາດ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍ 8 ຄະນະ ໃນນນັ້ ມ:ີ ຄະນະວສິ ະວະກໍາສາດ ແລະ ສະຖາປດັ ຍະກໍາສາດ, ຄະນະ ວທິ ະຍາສາດການແພດ, ຄະນະນຕິ ິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ, ຄະນະກະເສດສາດ ແລະ ປ່ າໄມ,້ ຄະນະ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 2

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ເສດຖະສາດ ແລະ ການຄຸມ້ ຄອງ, ຄະນະວທິ ະຍາສາດ, ຄະນະພາສາ-ວນັ ນະຄະດີ ແລະ ມະນຸດສາດ, ຄະນະ ສກຶ ສາສາດ ແລະ ຄະນະວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດ. ຄະນະສກຶ ສາສາດໄດຖ້ ກຶ ສາ້ ງຂນຶ້ ບນົ ພນື້ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄະລະກອນ, ວດັ ຖຸ ແລະ ພາຫະນະຂອງພະ ແນກຈດິ ຕະສາດ-ສກຶ ສາສາດຂອງມະຫາວທິ ະຍາໄລສາ້ ງຄູວຽງຈນັ . ນບັ ແຕ່ ມສື້ າ້ ງຕງັ້ ມາເຖງິ ປະຈບຸ ນັ ຄະນະສກຶ ສາສາດໄດຮ້ ບັ ການປບັ ປຸງ ແລະ ພດັ ທະນາທາງດາ້ ນຕ່ າງໆດ່ ງັ ຕ່ ໍໄປນ:ີ້ ຄະນະສກຶ ສາສາດມໜີ າ້ ທ່ ກີ ່ ໍສາ້ ງຄູລະດບັ ປະລນິ ຍາຕີ ເພ່ ອື ຕອບສ ະໜອງຄູໃຫທ້ ຸກພາກວຊິ າ, ເຮດັ ໜາ້ ການສດິ ສອນ, ການສກຶ ສາຢ່ ູໃນຂອບທ່ ວົ ປະເທດ ເຊ່ ງິ ໄດສ້ າ້ ງຄູໃນ 10 ສາຂາວຊິ າດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ກ່ ໍສາ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ. 2. ກ່ ໍສາ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ຝະຣ່ ງັ . 3. ກ່ ໍສາ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ພສາອງັ ກດິ . 4. ກ່ ໍສາ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ຄະນດິ ສາດ. 5. ກ່ ໍສາ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ຊວີ ະສາດ. 6. ກ່ ສໍ າ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ເຄມສີ າດ. 7. ກ່ ສໍ າ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ຟຊີ ກິ ສາດ. 8. ກ່ ໍສາ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ພາສາລາວ-ວນັ ນະຄະດ.ີ 9. ກ່ ສໍ າ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ປະຫວດັ ສາດ. 10. ກ່ ສໍ າ້ ງຄູ ສາຂາວຊິ າ ພູມສາດ. ເນ່ ອື ງຈາກສງັ ຄົມມຄີ ວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງດາ້ ນເທັກໂນໂລຊີ, ໃນຮອບ 100 ປີ ຜ່ ານມາໄດເ້ ຮັດໃຫ້ ບດົ ບາດຂອງໂຮງຮຽນ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຄູປ່ ຽນໄປນໍາ, ເນອື້ ໃນ ແລະ ຂະບວນການຮຽນ-ການສອນກໍມກີ ານ ສະລບັ ຊບັ ຊອ້ ນຫຼາຍ. ສະນນັ້ , ຈ່ ງິ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງກຽມບຸກຄະນລະກອນ, ກຽມຄູໃນປະເພດຕ່ າງໆ ເພ່ ອື ສອນໃນຊນັ້ ຕ່ າງໆ ກໍຕອ້ ງໄດປ້ ່ ຽນແປງນາໍ ສະພາບດ່ ງັ ກ່ າວ. ນອກຈາກ, ການສາ້ ງຄູນບັ ແຕ່ ຊນັ້ ອະນຸບານຈນົ ເຖງິ ການສາ້ ງຄູຂນັ້ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແລວ້ ຍງັ ຕອ້ ງໄດສ້ າ້ ງບຸ ກຄະະກອນ ທ່ ຈີ ະຕອ້ ງບໍລຫິ ານການສກຶ ສາອກິ ເຊ່ ນັ : ນກັ ບໍລຫິ ານການສກຶ ສາ, ນກັ ແນະແນວ, ນກັ ວດັ ຜນົ ການສກຶ ສາ ແລະ ອ່ ນຶ ໆ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ວຊິ າຄູຈ່ ງິ ກາຍເປນັ ວຊິ າ ການສກຶ ສາ, ໝາຍຄວາມວ່ າຄູທງັ ແມ່ ນນກັ ວຊິ າຄູ ແລະ ທງັ ແມ່ ນນກັ ວຊິ າການຄູ, ແຕ່ ເມ່ ອື ເວາົ້ ເຖງິ ສກຶ ສາສາດ ຈະມຄີ ວາມໝາຍກວາ້ ງກວ່ າສບັ ທ່ ວີ ່ າ ວຊິ າຄ.ູ 2. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງສກຶ ສາສາດ 2.1. ແນວຄວາມຄດິ ຕ່ າງໆກ່ ຽວກບັ ສກຶ ສາສາດ ເມ່ ອື ສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ ຽວກບັ ປະຫວດັ ແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຄວາມນກຶ ຄດິ ທາງດາ້ ນປດັ ຊະຍາ ແລະ ທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ຢ່ ູເອຣີ ບົ ແລວ້ ກໍເຫນັ ໄດວ້ ່ າ ມນັ ໄດມ້ ແີ ນວຄດິ ທາງດາ້ ນສກຶ ສາສາດມາແຕ່ ດນົ ນານແລວ້ .  ບາງແນວຄດິ ທ່ ເີ ດ່ ນັ ຂອງນກັ ສກຶ ສາສາດ 1). ທ່ ານ ຢານ ອາໂມສ ໂກແມນສະກ(ີ 1592-1670) ນກັ ສກຶ ສາສາດ ປະເທດເຊກັ ໂກ ໄດເ້ ວາົ້ ວ່ າໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຄູ “ແມ່ ນຈບົ ງາມດເີ ລດີ ລ່ ນື ໜາ້ ທ່ ອີ ່ ນຶ ໆ ທງັ ໝດົ ຢ່ ູໃນໂລກ”, ທ່ ານໄດຮ້ ຽກຮອ້ ງໃຫຄ້ ນົ ໃນສງັ ຄມົ ທຸກຊນັ້ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 3

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ຄນົ ມຄີ ວາມເຄາົ ລບົ ນບັ ຖຄື ູ, ຮຽກຮອ້ ງໃຫຜ້ ູເ້ ປນັ ຄເູ ອງຮບັ ຮູໄ້ ດວ້ ່ າຕນົ ປະຕບິ ດັ ພາລະໜາ້ ທ່ ອີ ນັ ສໍາຄນັ ຄແື ນວໃດ ຢ່ ູໃນສງັ ຄມົ ແລະ ທງັ ເຫນັ ໄດບ້ ່ ອນມກີ ຽດສະຫງ່າງາມຂອງຕນົ . ທ່ ານ ຢານ ອາໂມສ ໂກແມນສະກີ ໄດປ້ ະດດິ ສາ້ ງສກຶ ສາສາດທ່ ດີ ຂີ ນຶ້ , ໂດຍເອາົ ແນວຄດິ ກາ້ ວໜາ້ ໃນ ຍຸກສະໄໝຂອງຕນົ ເປນັ ພນື້ ຖານບ່ ອນອງີ , ທ່ ານໄດຮ້ ຽກຮອ້ ງໃຫ້ “ມກີ ານສດິ ສອນໝດົ ທຸກຄນົ ທຸກສ່ ງິ ທຸກຢ່ າງ ໃຫໝ້ ດົ ທຸກຄນົ ຮູຈ້ ກັ ”, ບດົ ຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງ ທ່ ານທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ຫຼກັ ມູນມຫີ ວົ ເລ່ ອື ງວ່ າ: “ ທດິ ສະດສີ ດິ ສອນ ຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ” ໄດເ້ ປນັ ໜ່ ງຶ ໃນບດົ ວທິ ະຍານພິ ນົ ທາໍ ອດິ ຂອງທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ສກຶ ສາສາດ. 2). ທ່ ານ ກງົ ສະຕງັ ຕນິ ເດມີ ຕີ ຼເີ ຢວດິ ອູຊນິ ສະກີ (1824-1870) ຜູທ້ ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ ບດິ າ ຂອງສກຶ ສາສາດ ໃນປະເທດລດັ ເຊຍ, ໄດປ້ ະກອບສ່ ວນຢ່ າງໃຫຍ່ ຫຼວງເຂາົ້ ໃນການເສມີ ຂະຫຍາຍ ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ສກຶ ສາສາດ. ທ່ ານ ໄດຄ້ າດຄະເນໄວຢ້ ່ າງຖກຶ ຕອ້ ງວ່ າ ອດິ ທພິ ນົ ຂງຄູທ່ ມີ ຕີ ່ ໍນກັ ຮຽນນນັ້ ແມ່ ນກໍາລງັ ແຮງທາງດາ້ ນການສກຶ ສາ ອບົ ຮມົ ທ່ ບີ ່ ມໍ ກີ ດົ ລະບຽບ. ບ່ ໍມໂີ ຄງການໃດໆ, ບ່ ໍມກີ ານຈດັ ຕງັ້ ແລະ ສະຖາບນັ ຕ່ າງໆໃດເລຍີ ຈະມາທດົ ແທນໄດ້ ຢ່ າງເລດັ ຂາດ. 3). ທ່ ານ ເລບັ ນໂິ ກລາຍເຢວດິ ໂຕນສະໂຕຍ (1828-1910) ນກັ ສກຶ ສາສາດ ຄນົ ປະເທດລດັ ເຊຍ ໄດ້ ຖືເອົາຄວາມຮກັ ແພງຕ່ ໍວຽກງານຂອງຄູ ແລະ ເດັກ, ກໍຄໄື ດຖ້ ືເອາົ ສລິ ະປະໃນການສິດສອນ ຫຼື ວ່ າແວວອັນ ປະເສດີ ນນັ້ ເປນັ ພນື້ ຖານຂອງຄູປະຊາຊນົ . ທ່ ານໄດຂ້ ຽນໄວວ້ ່ າ: ຖາ້ ຄູຫາກມຄີ ວາມຮກັ ແພງຕ່ ໍວຽກງານ, ຄຜູ ູນ້ ນັ້ ກຈໍ ະເປນັ ຄູຜູທ້ ່ ດີ ,ີ ແຕ່ ຖາ້ ຄູມຄີ ວາມຮກັ ແພງຕ່ ໍນກັ ຮຽນເໝອື ນດ່ ງັ ວດິ າ-ມານດາ, ຜູກ້ ່ ຽວກໍຈະດລີ ່ ນື ຄູຜູອ້ ່ ານປມື້ ໝດົ ທຸກຫວົ ແຕ່ ຊໍາ້ ພດັ ບ່ ໍມຄີ ວາມຮກັ ຕ່ ໍວຽກງານກໍຄຕື ່ ໍນກັ ຮຽນ. ຖາ້ ຄູມທີ ງັ ຄວາມຮກັ ຕ່ ໍວຽກງານບວກຄວາມ ຮກັ ຕ່ ໍນກັ ຮຽນ, ຜູກ້ ່ ຽວຈ່ ງິ ເປນັ ຄູຜູທ້ ່ ຮີ ອບດາ້ ນຢ່ າງແທຈ້ ງິ . 2.2. ຄວາມໝາຍຂອງສກຶ ສາສາດ ການສກຶ າອບົ ຮມົ ບ່ ໍອາດຈະມກີ ານກາ້ ວໜາ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ໄປໄດ້ ຖາ້ ຫາກຈະອງິ ໃສ່ ແຕ່ ຫຼກັ ການ ຕ່ າງໆຂອງບດົ ຮຽນຜ່ ານຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ , ຄວາມຮູສ້ ກຶ ທ່ ເີ ກດິ ຂນຶ້ ເອງການຄາດເດາົ ຄກື ນັ ກບັ ໃນສະໄໝຕນົ້ ຂອງ ການຂະຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ . ໄວ ຫຼື ຊາ້ ຄວາມເປນັ ຈງິ ກໍຈະພາໄປເຖງິ ບ່ ອນມກີ ານກ່ ໍສາ້ ງທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ສກຶ ສາດຂນຶ້ ມາ. ໂດຍເລ່ ີມຕົນ້ ຈາກລະບົບປັດຊະຍາ ຂອງສະໄໝບູຮານ ກໍໄດເ້ ກິດມີຂະບວນວິວດັ ແຫ່ ງການ ຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດາ້ ນສສຶ າສາດ ທ່ ີເປັນວທິ ະຍາສາດຂະແໜງການໜ່ ງຶ ແລະ ກໍໄດມ້ ຂີ ະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການ ກາ້ ວເດນີ ໄປໜາ້ ຂອງແນວຄດິ ທາງດາ້ ນທດິ ສະດີ ຈາກບ່ ອນທ່ ມີ ກີ ານຄາດເດາົ ແລະ ການປະກອບຄໍາເຫນັ ໄປ ເຖງິ ບ່ ອນທ່ ມີ ຄີ ວາມຮູແ້ ບບວທິ ະຍາສາດ. ເຖງິ ຈະແມ່ ນວທິ ະຍາສາດຂະແໜງການໃດກໍຕາມກໍລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນ ຜນົ ສະຫຸບຼ , ແມ່ ນລະບບົ ສາຍໃຍ, ລະບບົ ຄວາມຮູແ້ ບບມມີ ນູ ຄວາມຈງິ ແລະ ແບບສງັ ລວມກ່ ຽວກບັ ກດົ ພາວະ ວໄິ ສ, ກ່ ຽວກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ລະບບົ ຄວາມນກຶ ແນວຄດິ . ວທິ ະຍາສາດຂະແ ໜງການໃດກໍຕາມບ່ ໍອາດຈະເປັນຕົນເປັນໂຕຂຶນ້ ມາໄດ້ ແລະ ບ່ ໍອາດຈະມີການເຄ່ ືອນໄຫວໄດ້ ຖາ້ ຫາກ ວທິ ະຍາສາດຂະແໜງນນັ້ ບ່ ໍມເີ ປົາ້ ໝາຍແຫ່ ງການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ສະເພາະຂອງຕນົ ທ່ ສີ ່ ອງແສງເຖິງການຄງົ ຕວົ ຂອງໂລກພາວະວໄິ ສໃນຮູບການຕ່ າງໆ. ສກຶ ສາສາດກມໍ ເີ ປາົ້ ໝາຍສະເພາະຂອງຕນົ ນນັ້ ແມ່ ນ: ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຄນົ ດວ້ ຍກນັ . ຖາ້ ແປຕາມໂຕຈາກພາສາເກຼກັ ບູຮານແລວ້ ຄາວ່ າ: ສກຶ ສາສາດ ໝາຍເຖງິ “ ການລຽ້ ງເດກັ ” ຫຼື “ ການຊກັ ຈງູ ເດກັ ” . ໃນຈດິ ສໍານກຶ ພນື້ ຖານກ່ ຽວກບັ ສກຶ ສາສາດທ່ ເີ ປນັ ວທິ ະຍາສາດຂະແໜງໜ່ ງຶ ນນັ້ ໄດແ້ ກ່ ການ ສກຶ ສາອບົ ຮມົ , ການສກຶ ສາ ແລະ ການສດິ ສອນ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 4

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ : ໝາຍເຖງິ ການພວົ ພນັ ຊະນດິ ໜ່ ງຶ ຢ່ ູໃນສງັ ຄມົ ເຊ່ ງິ ໃນນຄີ້ ນົ ຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ໄດສ້ ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນໃສ່ ຄນົ ອກິ ຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ເພ່ ອື ຈດຸ ປະສງົ ປະກອບສາ້ ງບຸກຄະລກິ ລກັ ສະນະຢ່ າງມຈີ ດຸ ປະສງົ ແລະເປາົ້ ໝາຍ. ການສກຶ ສາ: ແມ່ ນດາ້ ນໜ່ ຶງຂອງການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ທ່ ີປະກອບຄວາມຮູທ້ າງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ ແລະ ວດັ ທະນະທໍາຊ່ ງິ ມວນມະນດຸ ໄດສ້ ະສມົ ໄວ້ ມນັ ມຫີ ຼາຍເສນັ້ ທາງຕ່ າງກນັ ເພ່ ອື ຊອກຫາຄວາມຮູ.້ ການສດິ ສອນ: ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຊາບຊມື ຕ່ ໍດາ້ ນໃດດາ້ ນໜ່ ງຶ ສະເພາະຂອງບດົ ຮຽນທາງດາ້ ນ ສງັ ຄມົ -ປະຫວດັ ສາດຂອງມວນມະນຸດ, ໂດຍມຜີ ູຮ້ ຽນທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃຕກ້ ານຊນີ້ າໍ ຂອງຄນົ ຜູທ້ ່ ໄີ ດຜ້ ່ ານການສກຶ ສາຮ່ ໍາ ຮຽນສະເພາະເພ່ ອື ມາເຮດັ ວຽກນີ້ ເຊ່ ງິ ລວມມ:ີ ຄູ, ຜູສ້ ກຶ ສາອບົ ຮມົ , ອາຈານ, ຄູວຊິ າຊບີ . ມນັ ແມ່ ນຂະບວນ ວວິ ດັ ການຮຽນ-ການສອນ, ສກຶ ສາອບົ ຮມົ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍຢ່ າງເປນັ ເອກະພາບກນັ ແບບກາຍຍະອນິ ຊ.ີ ເວາົ້ ລວມແລວ້ ສກຶ ສາສາດ ແມ່ ນວທິ ະຍາສາດຂະແໜງການໜ່ ງຶ ທ່ ຄີ ນົ້ ຄວາ້ ແລະ ທອ້ ນໂຮມບດົ ຮຽນ ກ່ ຽວກບັ ກດົ ເກນ, ຫຼກັ ການທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເລອື ກເຟນັ້ , ເພ່ ອື ຖ່ ານທອດ, ກ່ ສໍ າ້ ງ ແລະ ຫ່ ຫໍຼ ອຼ ມຄນົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮູ,້ ຄວາມສາສມາດ ແລະ ມຄີ ຸນສມົ ບດັ ສນິ ທໍາປະຕວິ ດັ . ນອກນນັ້ ສກຶ ສາສາດຍງັ ຄນົ້ ຄວາ້ ເຖງິ ພາກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ , ທາດແທດ້ ກດົ ເກນ ແລະ ຂະບວນວວີ ດັ ການສກຶ ສາ. ບນົ ພນື້ ຖານດ່ ງັ ກ່ າວ ເພ່ ນີ ຈ່ ງິ ວາງຫຼກັ ການ, ວທິ ,ີ ຮູບການ ຕ່ າງໆ ເພ່ ອື ຈດັ ຕງັ້ ສດິ ສອນ ແລະ ສກຶ ສາຄນົ ໃນສງັ ງຄມົ . 2.3. ຄວາມສາຄນັ ຂອງສກຶ ສາສາດ ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າວຊິ າສສຶ າສາດ ແມ່ ນວທິ ະຍາສາດຂະແໜງໜ່ ງຶ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ແລະ ຫຍຸງ້ ຍາກສບັ ສນົ , ພວກ ເຮາົ ຜູທ້ ່ ຈີ ະເປນັ ຄູຕອ້ ງໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ , ເພ່ ອື ໝູນໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການສດິ ສອນໄດຮ້ ບັ ຜນົ ດ,ີ ຄູພວກເຮາົ ຢາກ ສດິ ສອນໄດດ້ ,ີ ຢາກນໍາພາການຮຽນຂອງນກັ ຮຽນໃຫຖ້ ກຶ ຕອ້ ງຕາມແນວທງການສກຶ ສາຂອງພກັ , ຢາກສກຶ ສາ ແນວຄດິ ແລະ ສ່ ງົ ເສມີ ຄວາມຮູໃ້ ຫໄ້ ດຮ້ ບັ ຜນົ ດນີ ນັ້ , ກ່ ອນອ່ ນຶ ໝດົ ຄູຕອ້ ງໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ຮ່ ໍາຮຽນທດິ ສະດກີ ານສກຶ ສາ, ແນວທາງການສກຶ ສາຂອງຊາດໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ ແລະ ກໍາແໜນ້ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງສກຶ ສາສາດ ເຊ່ ງິ ປະກອບມີ ດ່ ງັ ນ:ີ້ - ອອກແຮງຄນົ້ ຄວາ້ ບນັ ດາຫກຼັ ມນູ ຂອງລດັ ທິ ມາກ-ເລນນິ ກ່ ຽວກບັ ການສສຶ າ. - ຄນົ້ ຄວາ້ ແນວທາງ - ທດັ ສະນະການສກຶ ສາຂອງພກັ , ພເິ ສດແມ່ ນການສະຫຸຼບບດົ ຮຽນການກ່ ໍສາ້ ງ ພນື້ ຖານການສກຶ ສາໃນປະເທດເຮາົ ພາຍຫຼງັ ປະເທດຊາດໄດຮ້ ບັ ການປດົ ປ່ ອຍ. - ເອາົ ໃຈໃສ່ ຮ່ ໍາຮຽນວທິ ະຍາສາດການສກຶ ສາຈາກປະເທດຕ່ າງໆໃນໂລກ. - ບນົ ພນື້ ຖານການຄນົ້ ຄວາ້ ລດັ ທິ ມາກ -ເລນນິ ກ່ ຽວກບັ ການສກຶ ສາ, ແນວທາງການສກຶ ສາຂອງພກັ ເພ່ ອື ກໍານດົ ທາດແທ,້ ລກັ ສະນະ, ທ່ ຕີ ງັ້ , ໜາ້ ທ່ ,ີ ວທິ ,ີ ກາໍ ລງັ ການສກຶ ສາ, ບດົ ບາດໃນການນາໍ ພາການສກຶ ສາ. ໜາ້ ທ່ ີນປີ້ ະກອບສ່ ວນເຮດັ ໃຫທ້ ຸກຂະແໜງການເຫນັ ໄດຄ້ ຸນປະໂຫຍດອນັ ໃຫຍ່ ຫຼວງຂອງການສກຶ ສາຕ່ ໍກບັ ການ ປະຕວິ ດັ 3 ປະການຄ:ື ການປະຕວິ ດັ ແນວຄດິ -ວດັ ທະນາທໍາ, ການປະຕບິ ດັ ເຕກັ ນກິ - ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ການ ປະຕວິ ດັ ການພວົ ພນັ ການຜະລດິ . - ອງີ ໃສ່ ກດົ ເກນການຮບັ ຮູຂ້ ອງມວນມະນຸດ, ການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດາ້ ນຊວີ ະສາດ, ຈດິ ຕະສາດຂອງ ນກັ ຮຽນລາວໃນສະພາບສງັ ຄມົ ປະຈບຸ ນັ , ອີງໃສ່ ໜາ້ ທ່ ກີ ານກ່ ໍສາ້ ງຄນົ ໃນໄລຍະໃໝ່ ຂອງການປະຕວິ ດັ , ເພ່ ອື ກໍານດົ ພນື້ ຖານວທິ ະຍາສາດຂອງເນອື້ ໃນ, ຫຼກັ ການ, ວທິ ,ີ ຮູບການຈດັ ຕງັ້ ເສນັ້ ທາງການສກຶ ສາຕາມ 5 ຫຼກັ ມູນ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 5

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ການສກຶ ສາຂອງພກັ . ກໍານດົ ຄວາມໝາຍ, ໂຄງປະກອບຖນັ ແຖວຄູ, ຄາດໝາຍ, ມາດຖານກ່ ໍສາ້ ງຄູ ແລະ ຖານະ ບດົ ບາດ ຂອງຄູໃນສງັ ຄມົ . - ຄນົ້ ຄວາ້ ລະບບົ ການສກຶ ສາເພ່ ອື ຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການໃນການກ່ ໍສາ້ ງຄນົ ລຸນ້ ໜ່ ຸມ, ການບາໍ ລຸງຍກົ ລະດບັ ຂອງຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານ. 3. ເນອື້ ໃນຂອງສກຶ ສາສາດ 3.1. ສລິ ະປະ ແລະ ວທິ ະຍາສາດການສອນ ຫວົ ໃຈຂອງສກຶ ສາສາດແມ່ ນເລ່ ອື ງກ່ ຽວກບັ ການສອນ, ເປນັ ຄວາມເຊ່ ອື ທ່ ສີ ບື ທອດກນັ ມາດນົ ນານແລວ້ ການສອນເປນັ ສລິ ະປະອນັ ໜ່ ງຶ ໃນອາດດີ ມຄີ ູຫຼາຍຄນົ ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ີການສດິ ສອນໂດຍບ່ ໍໄດຮ້ ູວ້ ຊິ າຄູມາກ່ ອນ, ເຂາົ ເຈາົ້ ໄດອ້ າໄສແວວ ແລະ ພອນສະຫວນັ ຂອງຕນົ ທ່ ມີ ມີ າໂດຍກໍາເນດີ . ແຕ່ ເນ່ ອື ງຈາກວ່ າເຂາົ ເຈາົ້ ມຄີ ວາມມກັ ໃນອາຊີບນີ້ ເຂາົ ເຈາົ້ ພຽງແຕ່ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈເນອື້ ໃນລາຍວຊິ າກໍສາມາດສອນໄດ້ ໂດຍມຄີ ວາມຖະນດັ ຕາມທໍາ ມະຊາດ. ພອນສະຫວນັ ໄດກ້ າຍເປນັ ຄຸນສມົ ບດັ ອນັ ສໍາຄນັ ຊ່ ວຍໃຫຄ້ ູເຫ່ າຼົ ນປີ້ ະສບົ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ທາງດາ້ ນການສອນ ເປນັ ຢ່ າງດີ ແລະ ປະສດິ ທພິ າບສູງ. ແຕ່ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ດ່ ງັ ກ່ າວ ບ່ ແໍ ມ່ ນມນີ າໍ ຄູເຮາົ ໝດົ ທຸກຄນົ . ແຕ່ ກ່ ອນຫຼາຍຄົນເວາົ້ ວ່ າໃຜມີຄວາມຮູແ້ ລວ້ ກໍສາມາດສອນໄດໂ້ ລດ ຖືວ່ າການສອນເປັນວຽກທ່ ີ ງ່າຍດາຍ. ແຕ່ ຕວົ ຈງິ ວຽກສດິ ສອນເປນັ ວຽກຫຍຸງ້ ຍາກສບັ ສນົ ທ່ ຕີ ອ້ ງດໍາເນນີ ໄປຢ່ າງມສີ ລິ ະປະ, ຄ່ ອງແຄວ້ ແນບ ນຽນ, ຄວາມເຊ່ ອື ດ່ ງັ ກ່ າວ ຈ່ ງິ ຄ່ ອຍລຸດນອ້ ຍຖອຍລງົ . ຄວາມຈງິ ແລວ້ ຖາ້ ຄູມພີ ອນສະຫວນັ ຢ່ ູແລວ້ ຫາກໄດສ້ ກຶ ສາຮຽນຮູວ້ ຊິ າຄູຕ່ ມື ອກີ ແນ່ ນອນວ່ າເຂາົ ເຈາົ້ ຍ່ ງິ ຈະສາມາດມຄີ ວາມຮູ,້ ມປີ ະສບົ ການຕ່ ມື ອກີ . ສ່ ວນຄູຜູມ້ ແີ ວວ, ມພີ ອນສະຫວນັ ດາ້ ນວຊິ າຄູບ່ ໍສູງກໍຕາມແຕ່ ເມ່ ອື ໄດຮ້ ຽນຮູວ້ ຊິ າຄູແລວ້ ກໍຈະສາມາດສາ້ ງພນື້ ຖານຄວາມຮູ ້ ທ່ ີ ຈາໍ ເປນັ ໃນການປະກອບອາຊບີ ໄດຄ້ ກື ນັ . ໃນຍຸກປະຈບຸ ນັ ການສອນໄດເ້ ປນັ ຂະແໜງການທ່ ີສໍາຄນັ ເຊ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ າ: ວທິ ະຍາສາດການສອນ ໄດເ້ ປນັ ສ່ ວນໜ່ ງຶ ຂອງສກຶ ສາສາດແມ່ ນການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຄູທ່ ຕີ ອ້ ງດໍາເນນີ ໄປຢ່ າງມີ ສລິ ະປະ, ມຫີ ກຼັ ການ, ມຈີ ງັ ວະລລີ າ, ມວີ ທິ ະຍາສາດແນ່ ໃສ່ ເພ່ ອື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຮບັ ຮູ,້ ເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ສາມາດນາໍ ໃຊ້ ຄວາຮູທ້ ່ ຮີ ຽນມາໃຫເ້ ກດິ ຜນົ . 3.2. ອງົ ປະກອບຂອງສກຶ ສາສາດ ທຸກໆສາຂາມອີ ງົ ປະກອບສໍາຄນັ 3 ດາ້ ນດ່ ງັ ນ:ີ້ 3.2.1. ສບັ ສະເພາະ (Nomenclature or Terminologies) ເຊ່ ງິ ເປນັ ສບັ ສະເພາະທ່ ີໃຊໃ້ ນວງົ ວຊິ າການຂອງສາຂາໜ່ ງຶ ໆ, ທຸກສາຂາວທິ ະຍາສາດຈະມສີ ບັ ສະເພາະ ຂອງໃຜມນັ ເພ່ ອື ສ່ ຄື ວາມໝາຍ, ເຂາົ້ ໃຈເນອື້ ໃນ, ຫຼກັ ການ ແລະ ທດິ ສະດຂີ ອງສາຂານນັ້ ໆ. ຖາ້ ບຸກຄນົ ໃດບ່ ໍ ແມ່ ນນກັ ວຊິ າການສາຂານນັ້ ກໍຈະບໍເຂົາ້ ໃຈສບັ ສະເພາະຂອງວຊິ າການເຫ່ ຼາົ ນນັ້ ໄດ,້ ເຊ່ ງິ ເປັນອຸ ປະສັກຕ່ ໍການ ເຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍທາງດາ້ ນວຊິ າການຢ່ ູບ່ ໜໍ ອ້ ຍ. 3.2.2. ໂຄງສາ້ ງຂອງເນອື້ ໃນ ໂຄງສາ້ ງເນອື້ ໃນຂອງສກຶ ສາສາດແບ່ ງອອກດ່ ງັ ນ:ີ້ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 6

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ກ. ເນອື້ ໃນທ່ ຈີ າໍ ເປນັ ສໍາລບັ ການເປນັ ຄູ. ປະກອບມວີ ຊິ າພນື້ ຖານທ່ ວົ ໄປ General-Education ແລະ ວິຊາສະເພາະ( Subject Specialty) ເຊ່ ິງປະມວນມາຈາກສາຂາຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ຫຼັກສູດສຶກສາສາດ ລະດັບ ປະລນິ ຍາຕ,ີ ນກັ ສກຶ ສາຕອ້ ງຮຽນວທິ ະຍາສາດພນື້ ຖານ ຢ່ ູ ວ.ວ.ພ ເປນັ ເວລາ 2 ປເີ ພ່ ອື ກຽມຄວາມຮູພ້ ນື້ ຖານ ເປັນຄູທ່ ີດີ, ໂດຍໄດສ້ ກຶ ສາພາສາມະນຸດສາດ, ສງັ ຄມົ ສາດ, ວທິ ະຍາສາດ, ຄະນດິ ສາດ. ເຊ່ ງິ ນກັ ສກຶ ສາຕອ້ ງ ກໍານດົ ວຊິ າຕນົ້ ຕໍ(ວຊິ າເອກ) ເພ່ ອື ລງົ ເລກິ ເປນັ ວຊິ າສະເພາະຂອງຕນົ . ເນອື້ ໃນວຊິ າທ່ ປີ ະກອບເປນັ ສ່ ວນຫຼກັ ສູດ ສກຶ ສາສາດ ເປນັ ບ່ ອນນດັ ພບົ ຂອງສາຂາຕ່ າງໆ ສກຶ ສາສາດໄດນ້ າໍ ມາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການເປນັ ຄູ. ຂ. ວຊິ າຊບີ ຫຼື ວຊິ າການສກຶ ສາ (Professional Education) ເອນີ້ ວ່ າວຊິ າຄ,ູ ໂຄງສາ້ ງຂອງ ເນອື້ ໃນສ່ ວນໃຫຍ່ ແມ່ ນເນອື້ ໃນຂອງສກຶ ສາສາດໂດຍສະເພາະ. ເນອື້ ໃນຕນົ້ ຕໍແມ່ ນຫຼກັ ສູດ ແລະ ການສອນ. ນອກນນັ້ , ກຍໍ ງັ ມວີ ຊິ າພນື້ ຖານການສກຶ ສາ, ມວີ ຊິ າສະເພາະທ່ ໃີ ຫກ້ ານສກຶ ສາເປນັ ພເິ ສດທາງດາ້ ນການສກຶ ສາ. ວຊິ າພນື້ ຖານການສກຶ ສາ( Foundation) ປະກອບດວ້ ຍ: ພນື້ ຖານການສກຶ ສາ, ປະຫວດັ ການສກຶ ສາ, ປດັ ຊະຍາການສກຶ ສາ, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການສກຶ ສາ, ສງັ ຄມົ ວທິ ະຍາ, ເທກັ ໂນໂລຊກີ ານສກຶ ສາ.. ວຊິ າຫກຼັ ສູດ ແລະ ການສອນ ( urriculum and Instruction) ປະກອບດວ້ ຍການພດັ ທະນາຫຼກັ ສູດ , ວທິ ະຍາສາດການສອນ, ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ , ການບໍລຫິ ານການສກຶ ສາ, ການແນະແນວ... 3.2.3. ລະບຽບວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈ (Mode of Inqlry) ທຸກສາຂາວຊິ າຕອ້ ງມລີ ະບຽບວທິ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈ ເພ່ ອື ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງດາ້ ນວຊິ າການ ທ່ ີແຕກ ຕ່ າງກນັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ວທິ ະຍາສາດທ່ ສີ ກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ທໍາມະຊາດຕອ້ ງໃຊວ້ ທິ ສີ ງັ ເກດ ແລະ ການທດົ ລອງເປນັ ຫຼກັ . ສ່ ວນຂະແໜງມະນຸດສາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ແມ່ ນໃຊກ້ ານສງັ ເກດ, ການສອບຖາມ ແລະ ການສບື ສວນເປນັ ຫຼກັ ຖານທາງເອກະສານເປນັ ລກັ ຫາຼ ຍກວ່ າການທດົ ລອງໃນຫອ້ ງທດົ ລອງ. ສກຶ ສາສາດໃນຖານະທ່ ເີ ປນັ ວທິ ະຍາສາດໜ່ ງຶ ຍອມມລີ ະບຽບການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈສະເພາະເປນັ ຂອງຕນົ ເອງເອນີ້ ວ່ າ: ‘ການວໄິ ຈການສກຶ ສາ’ ເຊ່ ງິ ມເີ ທກັ ນກິ ວຊິ າການສະເພາະທ່ ມີ ກີ ານພດັ ທະນາຂນຶ້ ເພ່ ອື ການຄນົ້ ຄວາ້ ໃນສາຂານີ້ ແລະ ນາໍ ໃຊຈ້ າກສາຂາອ່ ນຶ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນສງັ ຄມົ ສາດ ແລະ ສາຂາຕ່ າງໆ. ເພາະວທິ ະຍາສາດກ່ ຸມ ນມີ້ ຈີ ດຸ ສນົ ໃຈຮ່ ວມກນັ ຢ່ ູທ່ ກີ ານສກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ຄນົ ແລະ ເລ່ ອື ງຂອງຄນົ ເປນັ ສໍາຄນັ ເຊ່ ງິ ຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງມວີ ທິ ກີ ານຮ່ ວມກນັ . ວທິ ະຍາສາດສາຂາໃດກໍຕາມຈະມຄີ ວາມເປນັ ຕນົ ເອງໜອ້ ຍຫຼາຍຊ່ ໍາໃດຂນຶ້ ຢ່ ູກບັ ອງົ ປະກອບທງັ 3 ຢ່ າງ ເຊ່ ນັ : ຖາ້ ມີສັບສະເພາະວທິ ະຍາສາດໂຄງສາ້ ງຂອງເນອື້ ໃນ ແລະ ລະບຽບວທິ ີການດາ້ ນການຄນົ້ ຄວາ້ ວໄິ ຈ ສະເພາະກໍຈະແຍກຕົວອອກຈາກວິທະຍາສາດອ່ ຶນໄດ.້ ແຕ່ ຖາ້ ບ່ ໍມີອົງປະກອບທັງ 3 ເປັນຂອງຕົນເອງ ວທິ ະຍາສາດນນັ້ ກໍມລີ ກັ ສະນະຄຸມ້ ເຄອື ແລະ ຂາດຄວາມສມົ ບູນທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ. ປະຈບຸ ນັ ວທິ ະຍາການທ່ ເີ ອນີ້ ກນັ ວ່ າ: “ສກຶ ສາສາດ” ໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາກາຍເປນັ ວທິ ະຍາສາດສາຂາ ໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ຄີ ວາມສມົ ບູນທງັ 3 ຢ່ າງນນັ້ . ແຕ່ ບ່ ໍແມ່ ນຈະຍຸດນງິ້ ຢ່ ູບ່ ອນເກ່ າົ ຕອ້ ງມກີ ານສະແຫວງຫາຄວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງດາ້ ນວຊິ າການໃຫທ້ ນັ ສະໄໝຢ່ ູສະເໝ,ີ ເຊ່ ງິ ເປນັ ພາລະໜາ້ ທຂີ ອງຜູທ້ ່ ີຢ່ ູໃນວງົ ການສກຶ ສາທຸກຄນົ ຈ່ ງິ ຕອ້ ງ ຮ່ ວມກນັ ພດັ ທະນາວທິ ະຍາສາດການສກຶ ສາໃຫສ້ ມົ ບູນຂນຶ້ ໃນທຸກລກັ ສະນະ. 4. ວຊິ າຊບີ ສກຶ ສາສາດ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 7

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 4.1. ສກຶ ສາສາດໃນຖານະວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ ດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວໄວແ້ ລວ້ ວ່ າ ສກຶ ສາສາດໃນຖານະເປນັ ສາຂາໜ່ ງຶ ມອີ ງົ ປະກອບວຊິ າທ່ ມີ ທີ ງັ 3 ສ່ ວນລວມ ເປນັ ຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ສ່ ວນທ່ ລີ ວບລວມມາຈາກສາຂາອ່ ນຶ ໆ ທ່ ວີ ່ າມຖີ ານະເປນັ Academic Discipline ທ່ ີ ມບີ ດົ ບາດຖານະເທ່ າົ ທຽມກບັ ສາຂາອ່ ນຶ ໆ. ສກຶ ສາສາດເປນັ ສາຂາໜ່ ງຶ ທ່ ກີ ່ ໍສາ້ ງ ແລະ ພດັ ທະນາບຸກຄະລະກອນອອກໄປສ່ ູວຊິ າຊບີ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ຄ:ື້ ວຊິ າ ຊບີ ຄູ, ສກຶ ສາສາດຈ່ ງິ ໄດຮ້ ບັ ການພຈິ າລະນາວ່ າເປນັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ(Profession) ຂະແໜງໜ່ ງຶ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ກນັ ທ່ ວົ ໂລກ “ການສອນເປນັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ” (Teaching is a profession). ໃນປະເທດເຮາົ ນຄວາມສໍາຄນັ ຂອງການກ່ ໍສາ້ ງ ແລະ ພດັ ທະນາບຸກຄະລະກອນທາງການສກຶ ສາຕດິ ຕ່ ໍ ກນັ ມາເປນັ ເວລາຍາວນານ, ແຜນການແຫ່ ງຊາດໄດກ້ າໍ ນດົ ແນວທາງນະໂຍບາຍ ແລະ ລະບບົ ການສກຶ ສາຂອງລດັ ກ່ ຽວກບັ ການເຝກິ ຫດັ ຄູໄວ້ 2 ຂຄໍ້ :ື ກ. ລດັ ເປນັ ຜູຈ້ ດັ ການເຝກິ ຫດັ ຄູທຸກລະດບັ ແລະ ດໍາເນນີ ການສາ້ ງຄູເພ່ ອື ໃຫສ້ ະຖານສກຶ ສາໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສມົ ບູນຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງແຜນການສກຶ ສາແຫ່ ງຊາດ. ຂ. ລດັ ໄດໃ້ ຊມ້ າດຕະການພເິ ສດຄດັ ເລອື ກບຸກຄນົ ທ່ ຈີ ະເຂາົ້ ສກຶ ສາດາ້ ນເຝກິ ຫດັ ຄູ ທງັ ນກີ້ ໍເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດ້ ຄນົ ທ່ ມີ ສີ ະຕປິ ນັ ຍາ ມຄີ ວາມເໝາະສມົ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດທ່ ຈີ ະເປນັ ຄ.ູ ການເຝກິ ຫດັ ວຊິ າຊບີ ຄູເປນັ ການສກຶ ສາທ່ ແີ ນ່ ໃສ່ ການກ່ ໍສາ້ ງຄູໃຫສ້ າສມາດປະຕບິ ດັ ຕນົ ແລະ ເຮດັ ໜາ້ ເປັນຜູສ້ ດິ ສອນນກັ ຮຽນ ແລະ ພດັ ທະນານຮອບດາ້ ນຂນຶ້ ໃນຕວົ ຜູຮ້ ຽນ, ເປັນຜູມ້ ຄີ ຸນນະທໍາ, ຈະລຍິ ະທໍາ ມີ ລກັ ສະນະທ່ ສີ ອດຄ່ ອງກບັ ວດັ ທະນະທໍາລາວ ແລະ ລະບອບການປກົ ຄອງແບບປະຊາທປິ ະໄຕ, ຢດື ໝນັ້ ໃນແງ່ ບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ວົ ໄປ, ຄວາມສໍາພນັ ຕ່ ໍນກັ ຮຽນ ແລະ ບດົ ບາດຕ່ ໍສງັ ຄມົ . ການຈດັ ເຝິກຫດັ ຄູເປນັ ການສກຶ ສາລະດບັ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາຕອນປາຍ ແຕ່ ຖາ້ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ສະຖາບນັ ເຝກິ ຫດັ ຄູອາດຈດັ ຫກຼັ ສູດທ່ ມີ ລີ ະດບັ ຕ່ ໍາ ກວ່ າມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາຕອນປາຍ ເພ່ ອື ສາ້ ງຄູຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງທອ້ ງຖ່ ນິ ນາໍ ກໍໄດ.້ ເນອື້ ໃນສາໍ ຄນັ ທ່ ກີ ໍານດົ ໄວໃ້ ນແຜນການສກຶ ສາແຫ່ ງຊາດດ່ ງັ ກ່ າວຂາ້ ງເທງິ ໄດເ້ ນນັ້ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງເຝກິ ຫດັ ຄູ, ໂດຍຖວື ່ າເປນັ ການສກຶ ສາລະດບັ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາຕອນປາຍເຊ່ ງິ ເປນັ ລກັ ສະນະສໍາຄນັ ປະການໜ່ ງຶ ຂອງ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ, ວຊິ າຊບີ ຄູຕອ້ ງມກີ ານເຝກິ ອບົ ຮມົ ດ່ ງັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງທ່ ວົ ໄປ. ສ່ ງິ ທ່ ຄີ ວນທາໍ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງບ່ ໍໃຫເ້ ກດີິ ຄວາມສບັ ສນົ ໃນຂນັ້ ນກີ້ ໍຄວື ່ າ “ການເຝກິ ຫດັ ຄ”ູ ສກຶ ສາສາດ ແລະ ແຜນການສກຶ ສາແຫ່ ງຊາດ ຄໍາສບັ ທ່ ີວ່ າ “ການເຝກິ ຫດັ ຄູ” (Teacher-Training ຫຼື Teacher Eduxation) ໝາຍເຖງິ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ເພ່ ອື ການກຽມຕວົ ໃຫເ້ ປນັ ຄູຕາມທ່ ປີ ະເທດຊາດຕອ້ ງການ. ສະຖານ ສກຶ ສາທ່ ມີ ໜີ າ້ ທ່ ສີ າ້ ງ ແລະ ພດັ ທະນາຄູເອນີ້ ວ່ າສະຖາບນັ ເຝກິ ຫດັ ຄູ, ໄດແ້ ກ່ ວທິ ະຍາໄລຄູ ແລະ ຄະນະສກຶ ສາດ ຂອງມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ ງຕ່ າງໆ. ວຊິ າການທ່ ໃີ ຊສ້ ກຶ ສາອບົ ຮມົ ເພ່ ອື ກ່ ໍສາ້ ງ ແລະ ພດັ ທະນາບຸກຄະລະກອນທາງ ການສກຶ ສາອ່ ນຶ ໆຄ:ື ວທິ ະຍາສາດ “ສກຶ ສາສາດ” ເມ່ ອື ສກຶ ສາສາດເປນັ ສາຂາໜ່ ງຶ ທ່ ກີ ່ ໍສາ້ ງ ແລະ ພດັ ທະນາບຸກຄະ ລະກອນເພ່ ອື ອອກໄປເປນັ ສະມາຊກິ ຂອງວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ ສກຶ ສາສາດແມ່ ນແງ່ໜ່ ງຶ ຂອງວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ ເຊ່ ນັ ດຽວ ກບັ ວທິ ະຍາສາດອ່ ນຶ ໆເຊ່ ນັ : ແພດສາດ,ນຕິ ສິ າດ, ຜູທ້ ່ ສີ ໍາເລດັ ການສກຶ ສາໃນສາຂາສກຶ ສາສາດຈ່ ງິ ຈະໄດຮ້ ບັ ໃບ ປະກາສະນຍີ ະບດັ ປະເພດວຊິ າຊບີ (Professional-Degree) ດ່ ງັ ທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວໄວແ້ ລວ້ ໃນຄວາມໝາຍຂອງສກຶ ສາ ສາດ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 8

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 4.2. ຄູໃນຖານະສະມາຊກິ ຂອງວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ ອາຊບີ ຄແູ ມ່ ນອາຊບີ ທ່ ມີ ກີ ຽດສະຫງ່າງາມ, ເປນັ ຜູໃ້ ຫວ້ ຊິ າການເພ່ ອື ຄວາມຈະລນີ ກາ້ ວໜາ້ ຂອງບຸກຄນົ ແລະ ສງັ ຄມົ . ໃນຄວາມສານກຶ ຂອງນກັ ຮຽນ ຄູເປນັ ປູສະນຍີ ະບຸກຄນົ ເຊ່ ງິ ຄວນເຄາົ ລບົ , ນບັ ຖ.ື ໃນຄວາມຮູສ້ ກຶ ຂອງບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປແລວ້ ຄູເປນັ ແມ່ ພມິ ຂອງຊາດ, ເປນັ ວສິ ະວະກອນແຫ່ ງດວງວນິ ຍານຂອງເດກັ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ອາຊບີ ຄູຈ່ ງິ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມຍກົ ຍອ້ ງວ່ າເປນັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ, ຄູໃນຖານະເປນັ ບຸກຄະລະກອນຫຼກັ ຂອງອາຊບີ ຄູ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງມບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ຕ່ ໍສະມາຊກິ ຂອງວຊິ າຊບີ , ຕ່ ໍນກັ ຮຽນ ແລະ ຕ່ ໍສງັ ຄມົ ຫຼາຍທ່ ສີ ຸດ. ການວເິ ຄາະວໄິ ຈລກັ ສະນະ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຄູໃນຍຸກຕ່ າງໆ ພບົ ວ່ າລກັ ສະນະ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຄໃູ ນຖານະ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງປ່ ຽນແປງໄປຕາມສງັ ຄມົ . ສໍາລບັ ປະເທດລາວເຮາົ ໄດມ້ ີການລວບລວມ, ວເິ ຄາະລກັ ສະນະ, ບດົ ບາດ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄໄູ ວຢ້ ່ າງຄບົ ຖວ້ ນສມົ ບູນພໍສມົ ຄວນ. ໃນການວາງພນື້ ຖານເພ່ ອື ປະຕຮິ ູບການສກຶ ສາ, ໄດກ້ ໍານດົ ລກັ ສະນະ ແລະ ບດົ ບາດທ່ ມີ ຈີ ດຸ ປະສງົ ຂອງຄໄູ ວດ້ ່ ງັ ຕ່ ໍໄປນ:ີ້ 4.2.1. ລກັ ສະນະ ແລະ ບດົ ບາດທ່ ວົ ໄປ  ມກັ ອ່ ານ, ມກັ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ແລະປບັ ປຸງຕນົ ເອງໃຫແ້ ທດເໝາະກບັ ຍຸກສະໄໝຢ່ ູສະເໝມີ ຄີ ວາມ ໝນັ້ ໃຈ ແລະ ຊ່ ສື ດັ ໃນອາຊບີ .  ຕອ້ ງມແີ ນວຄດິ ເປນັ ຂອງຕນົ ເອງກາ້ ສະແດງອອກເພ່ ອື ເຜຍີ ແຜ່ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ຄວາມຮູໃ້ ໝ່ ໆຕ່ ໍສາທລະ ນະ ແລະ ເພ່ ອື ພດັ ທະນາວຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ ໂດຍບໍລສິ ຸດ.  ການປະພດຶ ແລະ ການວາງຕວົ ໃນຈາລຍິ ະທໍາ, ຈນັ ຍາບນັ ເປນັ ບນັ ທດັ ຖານທ່ ຍີ ອມຮບັ ກນັ ໃນສງັ ຄມົ .  ຕອ້ ງຮູປ້ ະກອບອາຊບີ ເພ່ ອື ຫາລາຍໄດລ້ ຽ້ ງຊບີ ພໍສມົ ຄວນ, ມຄີ ວາມມານະອດົ ທນົ , ມດັ ທະຍດັ ບ່ ໍເຫນັ ແກ່ ຄວາມຈະເລນີ ທາງວດັ ຖຸກວ່ າຄຸນະທໍາ ແລະ ຈາລຍິ ະທໍາ. 4.2.2. ບດົ ບາດຕ່ ໍກບັ ນກັ ຮຽນ  ປ່ ຽນແປງບດົ ບາດຈາກການເປນັ ຜູບ້ ອກ,ຜູສ້ ະແດງໃນທຸກກໍລະນໃີ ນການຮຽນມາເປນັ ຜູກ້ ະຕຸນ້ ໃຫເ້ ກິ ດມຄີ ວາມຄດິ ລເິ ລ່ ມີ , ສະໜບັ ສະໜູນໃຫນ້ ກັ ຮຽນມບີ ດົ ບາດສໍາຄນັ ໃນຂະບວນການຮຽນຮູເ້ ປນັ ຜູຊ້ ່ ວຍ ແລະ ແນະນໍາໃຫນ້ ກັ ຮຽນຮູຈ້ ກັ ວທິ ສີ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ແລະ ເລອື ກເສນັ້ ທາງເລນີ ຂອງຕນົ ເອງ, ໂດຍບ່ ໍມກີ ານບງັ ຄບັ ໃຫ້ ເຊ່ ອື ຕາມຄູ, ເປດິ ໂອກາດໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມຄດິ ຢ່ າງເປນັ ອດິ ສະລະ ແລະ ມເີ ຫດຜນົ .  ເຝກິ ນກັ ຮຽນໃຫມ້ ຄີ ວາມສາມາດໃນການເຮດັ ວຽກເປນັ ໝ່ ຄູ ະນະ, ຮູຈ້ ກັ ວພິ າກວຈິ ານ, ອດົ ທນົ ຕ່ ກໍ ານ ຖກື ວຈິ ານ, ຍອມຮບັ ຟງັ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງຄນົ ອ່ ນຶ , ມຄີ ວາມອດົ ກນັ້ , ມວີ ໄິ ນໃນຕນົ ເອງ, ສໍານກຶ ສດິ ທຂິ ອງຕນົ ເອງ ແລະ ຜູອ້ ່ ນຶ , ເຄາົ ລບົ ກດົ ໝາຍຂອງສງັ ຄມົ ໃນການຢ່ ູຮ່ ວມກນັ , ຮູຈ້ ກັ ໃຊສ້ ດິ ທ,ິ ຮກັ ສາສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງ ສ່ ວນລວມ, ເສຍສະລະ, ເຄາົ ລບົ ສຽງສ່ ວນຫາຼ ຍ ແລະ ຮບັ ຟງັ ສຽງສ່ ວນໜອ້ ຍ.  ມຄີ ວາມສນົ ໃຈສກຶ ສາຕ່ ທໍ ໍາມະຊາດ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງນກັ ຮຽນແຕ່ ລະຄນົ ເພ່ ອື ນາໍ ມາເປນັ ຂໍ້ ສງັ ເກດ, ພຈິ າລະນາໃນການປະພດຶ ຕ່ ໍນກັ ຮຽນ, ໃຫຄ້ ວາມຮກັ ສາຄວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ເທ່ າົ ທຽມກນັ ເພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມ ສະນດິ ສະໜມົ ແລະ ຄວາມໄວວ້ າງໃຈຈາກນກັ ຮຽນ. 4.2.3. ບດົ ບາດຕ່ ໍກບັ ສງັ ຄມົ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 9

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ  ຄູມຄີ ວາມຮູ,້ ມີຄວາມສົນໃຈໃນການກະເສດ ແລະ ສາມາດມສີ ່ ວນຮ່ ວມໃນກດິ ຈະກໍາດາ້ ນການ ກະເສດ ໃນທອ້ ງຖ່ ນິ ໄດເ້ ປນັ ຢ່ າງດໂີ ດຍຄາໍ ນງຶ ວ່ າສງັ ຄມົ ລາວສ່ ວນໃຫຍ່ ເປນັ ສງັ ຄມົ ການກະເສດ.  ສ່ ງົ ເສມີ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຕາມແບບປະຊາທປິ ະໄຕແກ່ ຊຸມຊນົ ໂດຍປະພດຶ ຕນົ ເປນັ ແບບຢ່ າງ ແລະ ຮູຈ້ ກັ ຊວນຜູອ້ ່ ນຶ ໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມໂອກາດທ່ ເີ ໝາະສມົ .  ຮກັ ຄວາມຍຸດຕທິ າໍ ແລະ ກາ້ ຫານຕ່ ສໍ ູເ້ ພ່ ອື ຄວາມເປນັ ທາໍ ແກ່ ສງັ ຄມົ ດວ້ ຍປນັ ຍາ ແລະ ມຄີ ວາມປະພດຶ ຕາມຂະບວນການທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງເໝາະສມົ , ຕາມຮດິ ຄອງປະເພນວີ ດັ ທະນະທໍາ ແລະ ສດິ ທແິ ຫ່ ງກດົ ໝາຍ.  ຫາໂອກາດເຂາົ້ ມາມສີ ່ ວນຮ່ ວມໂດຍເຕມັ ໃຈໃນກດິ ຈະກໍາດາ້ ນຕ່ າງໆຂອງທອ້ ງຖ່ ນິ ,ອຸດທດິ ຕນົ ເປນັ ທີ ປກຶ ສາ, ຊ່ ວຍແກບ້ ນັ ຫາຂອງທອ້ ງຖ່ ິນ ໂດຍສະເພາະຢ່ ູຕາມຊນົ ນະບດົ , ເພ່ ອື ສາ້ ງສາຍພົວພັນ ແລະ ຄວາມ ເຂາົ້ ໃຈອນັ ດງີ າມລະຫວ່ າງໂຮງຮຽນກບັ ຊຸມຊນົ ໃນທອ້ ງຖ່ ນິ . 4.3. ລກັ ສະນະຂອງວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງໂດຍທ່ ວົ ໄປ ຄໍາວ່ າ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງກງົ ກບັ ພາສາອງັ ກດິ ທ່ ວີ ່ າ: Profession ຄາສບັ ນອີ້ ອກມາຈາກການຈາແນກການ ໃຊກ້ ໍາລງັ ຄນົ ໃນການບໍລກິ ານດາ້ ນຕ່ າງໆ ແກ່ ສງັ ຄມົ , ໂດຍອາໄສການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ເປນັ ຫຼັກ ແລະ ຈໍາແນກ ກາໍ ລງັ ສງັ ຄມົ ເປນັ 5 ລະດບັ ຄ:ື້ - ລະດບັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ(Profession) ເປນັ ລະດບັ ທ່ ີຕອ້ ງໃຊວ້ ຊິ າການຊນັ້ ສູງ ຫຼື ວຊິ າພເິ ສດໃນການ ໃຫກ້ ານບໍລກິ ານ, ຜູທ້ ່ ຈີ ະໃຫກ້ ານບໍລກິ ານນນັ້ ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການອບົ ຮມົ ເປນັ ພເິ ສດບ່ ໍຕ່ ໍາກວ່ າລະດບັ ຊນັ້ ສູງ ຫຼື ທຽບເທ່ າົ ປະລນິ ຍາຕ.ີ - ລະດບັ ເທກັ ນກິ (Technicion) ປນັ ລະດບັ ທ່ ຕີ ອ້ ງການໃຊທ້ ກັ ສະ ແລະ ເທກັ ນກິ ພເິ ສດໃນການໃຫ້ ລກິ ານ, ຜູທ້ ່ ຈີ ະໃຫກ້ ານບໍລກິ ານໄດຕ້ ອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮູໃ້ ນເທກັ ນກິ ວຊິ ານນັ້ ເປນັ ຢ່ າງດີ ໂດຍປກົ ກະຕບິ ່ ຕໍ ່ ໍາກວ່ າລະດບັ ອະນຸປະລນິ ຍາ ຫຼື ປະກາສະນຍີ ະບດັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ ຫຼື ທຽບເທ່ າົ . - ລະດບັ ທກັ ສະ(Skill) ເປນັ ລະດບັ ທ່ ຕີ ອ້ ງການໃຊທ້ ກັ ສະໃນການໃຫກ້ ານບລໍ ກິ ານເຊ່ ນັ : ນາຍ ຊ່ າງຕ່ າງໆ ທ່ ໃີ ຫກ້ ານບລໍ ກິ ານຈະໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮູ ້ ແລະ ທກັ ສະນນັ້ ເປນັ ຢ່ າງດ,ີ ປກົ ກະຕິ ບ່ ໍຕ່ ໍາກວ່ າລະດບັ ຊນັ້ ສູງ ຫຼື ທຽບເທ່ າົ . - ລະດບັ ເຄ່ ງິ ທກັ ສະ(Semi-Skill) ເປນັ ລະດບັ ທ່ ີຕອ້ ງໃຊທ້ ັກສະງ່ າຍໆ, ບ່ ໍສບັ ສນົ ເກີນໄປໃນການ ໃຫກ້ ານບໍລກິ ານເຊ່ ນັ : ວຽກເລ່ ອື ຍໄມ,້ ທາສ,ີ ຊ່ າງກ່ ໍເປນັ ຕນົ້ . ຜູຈ້ ະໃຫບ້ ລໍ ກິ ານໄດຈ້ ະຕອ້ ງໄດກ້ ານເຝກິ ອບົ ຮມົ ຈນົ ມຄີ ວາມຊໍານານ, ເປນັ ການເຝກິ ອບົ ຮມົ ໄລຍະສນັ້ ເຊ່ ນັ : ຫຼກັ ສູດສາລະພດັ ຊ່ າງ, ການພດັ ທະນາສມີ ແື ຮງງານ ແລະ ການເຝກິ ອບົ ຮມົ ປະຕບິ ດັ ງານລະຫວ່ າງການເຮດັ ວຽກ. - ລະດບັ ຂາດທກັ ສະ(Unskill) ເປນັ ລະດບັ ການໃຊງ້ ານໂດຍບ່ ໍຕອ້ ງມທີ ກັ ສະພເິ ສດ ແລະ ບ່ ໍຕອ້ ງມີ ການເຝກິ ອບົ ຮມົ ພເິ ສດ, ຜູທ້ ່ ມີ ຮີ ່ າງກາຍສມົ ບູນແຂງແຮງກໍສາມາດໃຫບ້ ໍລກິ ານນໍາດວ້ ຍເຊ່ ນັ :ວຽກ ແບກຫາບ ແລະ ວຽກກາໍ ມະກອນຜູໃ້ ຊແ້ ຮງງານລະດບັ ຂາດທກັ ສະໂດຍທ່ ວົ ໄປ. ທຸກສງັ ຄມົ ຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງໄດໃ້ ຊກ້ ໍາລງັ ຄນົ ລະດບັ ຕ່ າງໆ ເຮດັ ໜາ້ ບໍລກິ ານ ຂາດລະດບັ ໃດລະດບັ ໜ່ ງຶ ບ່ ໍໄດ,້ ທຸກລະດບັ ກໍມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະມບີ ດົ ບາດໃນການພດັ ທະນາສງັ ຄມົ ທ່ ຕີ ນົ ເປນັ ສະມາຊກິ ຢ່ ູ. 4.4. ລກັ ສະນະຂອງວຊິ າຊບີ ຄູ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 10

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ວຊິ າຄູໃນຖານະເປນັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງຂະແໜງໜ່ ງຶ , ຕອ້ ງມລີ ກັ ສະນະທງັ 5 ປະການເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ວຊິ າ ອ່ ນຶ ໆ. 1). ວຊິ າຊບີ ຄູໄດບ້ ໍລກິ ານໃຫແ້ ກ່ ສງັ ຄມົ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະສະເພາະເຈາະຈງົ ແລະ ຈາເປນັ ທ່ ສີ ງັ ຄມົ ຈະຕອ້ ງ ບໍລກິ ານ, ການສອນເພ່ ອື ພດັ ທະນາເຍາົ ວະຊນົ ໃຫສ້ າມາດດໍາລງົ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ູໄດໃ້ ນສງັ ຄມົ ໄດຢ້ ່ າງມຄີ ວາມສຸກ, ເປນັ ຜູໃ້ ຫຍ່ ທ່ ີດຂີ ອງສງັ ຄມົ , ເປນັ ກດິ ຈະກໍາສໍາຄນັ ທ່ ີທຸກຄນົ ຖເື ປນັ ຮາກຖານຂອງຄວາມຈງິ , ວຊິ າຊີບຄູຖວື ່ າ ເປນັ ວຊິ າຫຼກັ ແລະ ເປັນແຫ່ ຼງກໍາເນດີ ວຊິ າຊບີ ອ່ ໆຶ . ຖາ້ ປາສະຈາກບໍລກິ ານຈາກວຊິ າຊບີ ຄູແລວ້ ການພດັ ທະນາຄນົ ເພ່ ອື ໃຫເ້ ປນັ ສະມາຊກິ ຂອງວຊິ າຊບີ ອ່ ນຶ ເຊ່ ນັ : ແພດ, ວສິ ະວະກອນ ແລະ ນກັ ບນັ ຊອີ ່ ນຶ ໆທ່ ບີ ່ ໍສາມາດເຮດັ ໄດ.້ ສະນນັ້ , ຈະເຫັນໄດວ້ ່ າການບໍລກິ ານວິຊາຊບີ ຄູໃຫແ້ ກ່ ສັງຄມົ ເປັນການບໍລກິ ານທ່ ີຈາໍ ເປັນສະເພາະເຈາະຈງົ ບ່ ໍ ສບັ ປນົ ວຊິ າຊບີ ອ່ ນຶ ໆ ແລະ ທງັ ເປນັ ພນຶື້ ຖານຂອງວຊິ າຊບີ ອ່ ນຶ ນາໍ ອກີ . 2).ການໃຊວ້ ທິ ກີ ານຂອງປນັ ຍາໃນການໃຫບ້ ໍລກິ ານ, ວຊິ າຊບີ ການສອນແມ່ ນການຖ່ າຍທອດຄວາມຮູ,້ ປະສບົ ການຄ່ ານຍິ ມົ , ໄປສ່ ູເຍາົ ວະຊນົ ທ່ ຕີ ອ້ ງອາໄສຄວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດ, ຫຼກັ ການ ແລະ ທດິ ສະດໃີ ນການໃຫ້ ບໍລກິ ານ, ການກໍານດົ ວ່ າຈະສອນອນັ ໃດ ຈະສອນແນວໃດ ຈ່ ງິ ຈະເກດິ ການປ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາໃນຕວົ ຂອງເດກັ ໄປຕາມຄວາມປາຖະໜາ ແລະ ສລິ ະປະທ່ ີຕອ້ ງອາໄສຄວາມໄຕ່ ຕອງດວ້ ຍວທິ ີການແຫ່ ງປນັ ຍາ ຈ່ ງິ ຈະສາມາດ ໃຫກ້ ານບໍລກິ ານໄດຕ້ າມຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຄວາມມ່ ຸງຫວງັ ຂອງການສກຶ ສາ. 3). ສາເຫດທ່ ຄີ ູຈະຕອ້ ງໃຊວ້ ທິ ກີ ານຂອງປນັ ຍາ ແລະ ບລໍ ກິ ານທ່ ໃີ ຫສ້ ງັ ຄມົ ເປນັ ບໍລກິ ານທາງດາ້ ນວຊິ າ ການ, ຄູຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ໃຫເ້ ປນັ ຜູທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມຮູໃ້ ນວຊິ າທ່ ຈີ ະສອນຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ , ມຄີ ວາມ ຮູກ້ ວາ້ ງຂວາງທ່ ຈີ ະເຂາົ້ ໃຈຕ່ ໍຕນົ ເອງ, ເຂາົ້ ໃຈຕ່ ໍຜູອ້ ່ ນຶ , ສງັ ຄມົ , ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ຮູຫ້ ຼກັ ການ ແລະ ວທິ ສີ ອນລວມ ທງັ ສາມາດນາໍ ໃຊຄ້ ວາມຮູໄ້ ປສ່ ູການປະຕບິ ດັ ວຊິ າຊບີ ໄດດ້ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບ, ໄລຍະເວລາທ່ ສີ ກຶ ສາເພ່ ອື ກຽມຕວົ ເປນັ ຄູ ຈ່ ງິ ຈະຕອ້ ງຍາວນານພໍສມົ ຄວນ ໂດຍທ່ ວົ ໄປຖວື ່ າຄວນຈະເປນັ ລະດບັ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາຕອນປາຍທ່ ໄີ ດ້ ກໍານດົ ໄວໃນແຜນການສກຶ ສາແຫ່ ງຊາດ. ໃນປະເທດທ່ ມີ ຄີ ວາມຈະເລນີ ທາງດາ້ ນການສກຶ ສາມກັ ຈະກໍານດົ ໃຫຄ້ ູ ມຄີ ຸນວຸດທຢິ ່ າງໜອ້ ຍລະດບັ ປະລນິ ຍາຕ,ີ ສໍາລບັ ປະເທດລາວເຮາົ ໃນໄລຍະທ່ ຜີ ່ ານມາມກີ ານເລ່ ງັ ລດັ ຂະຫຍາຍ ການສກຶ ສາລະດບັ ປະຖມົ ແລະ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາເປນັ ສ່ ວນຫຼາຍຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫຂ້ າດຄູ, ຈ່ ງິ ໄດສ້ າ້ ງຄຫູ ຼກັ ສູດໄລຍະ ສນັ້ ໃນລະດບັ ປະກາສະນຍີ ະບດັ ທຽບເທ່ າົ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາຕອນປາຍ ແລະ ລະດບັ ປະກາສະນຍະບດັ ຊນັ້ ສູງ ທຽບເທ່ າົ (ອະນຸປະລນິ ຍາຕ)ີ ອອກໄປຮບັ ໃຊສ້ ງັ ຄມົ ເປນັ ຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍ ໃນປະຈບຸ ນັ ເຫນັ ວ່ າຄວນຈະຕອ້ ງ ປບັ ປຸ ງຄຸນະພາບຂອງຄູ ແລະ ຫຸຼດປະລມິ ານການສາ້ ງຄູລະດບັ ຕ່ ໍາ, ຈ່ ງິ ໄດຍ້ ກົ ຖານະວທິ ະຍາໄລຄູໃຫລ້ ະດັບ ປະລນິ ຍາຕີ ແລະ ເລກິ ການສອນລະດບັ ປະກາສະນຍີ ະບດັ ການສກຶ ສາຊນັ້ ຕນົ້ , ຢ່ າງໃດກໍຕາມຄູປະຈາໍ ການທ່ ມີ ຢີ ່ ູ ແລວ້ ສ່ ວນໃຫຍ່ ມວີ ຸດທຕິ ່ ໍາກວ່ າປະລນິ ຍາຕລີ ວມທງັ ຄູທ່ ບີ ່ ໍມວີ ຸດທອິ ກີ ຈາໍ ນວນບ່ ໍໜອ້ ຍ, ທ່ າອ່ ຽງໃນອະນາຄດົ ກໍ ຄກື ານສາ້ ງຄູຈະເປນັ ລະດບັ ມດັ ທະຍມົ ປາຍສກຶ ສາຕາມລກັ ສະນະວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງຢ່ າງແທຈ້ ງິ . 4). ຂະບວນການຮຽນ-ການສອນນນັ້ ເຖິງຈະມກີ ານກໍານດົ ຫຼກັ ສູດໄວເ້ ປັນມາດຖານແຕ່ ຄູກໍຍງັ ມີ ບົດບາດສໍາຄນັ ໃນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນໃນຊນັ້ ຮຽນ ຈ່ ງິ ຖືໄດວ້ ່ າວິຊາຊີບຄູເປັນວິຊາຊີບຊັນ້ ສູງທ່ ີ ສະມາຊກິ ມຄີ ວາມເປນັ ອດິ ສະລະ ແລະ ເສລພີ າບທາງດາ້ ນວຊິ າການໃນການໃຫບ້ ໍລກິ ານຕາມມາດຖານຂອງ ວຊິ າຊບີ ຢ່ ູບ່ ໜໍ ອ້ ຍກວ່ າວຊິ າຊບີ ອ່ ນຶ ໆ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 11

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 5). ວຊິ າຊບີ ຄເູ ປນັ ວຊິ າທ່ ທີ ່ ແີ ນ່ ໃສບລໍ ກິ ານຜູອ້ ່ ນຶ ຫຼາຍກວ່ າການປະໂຫຍດຈາກຜູຮ້ ບັ ບໍລກິ ານ ຈ່ ງິ ຕອ້ ງ ເປັນວິຊາຊີບທ່ ີມີຈນັ ຍາບນັ , ເປັນແນວທາງໃນການປະຕບິ ັດວິຊາຊີບເຊ່ ນັ ດຽວກັນກັບວຊິ າຊີບອ່ ຶນໆ ທ່ ີມີ ລກັ ສະນະຢ່ າງດຽວກນັ , ເພ່ ນີ ເຄຍີ ເວາົ້ ກວັ ່ າ: ຄູດຈີ ະຕອ້ ງມີ “3 ດ”ີ ເປນັ ຜູມ້ ຄີ ວາມຮູດ້ ,ີ ເປນັ ຜູສ້ ອນດ,ີ ຮູຈ້ ກັ ຊີ້ ແຈງ້ ຊັກຈງຸ ປຸກລະດມົ ໃຫເ້ ກດິ ຄວາມສະຫງວນມກັ ໃນການຮຽນ ແລະ ເປັນຜູມ້ ີການປະພຶດປະຕບິ ດັ ດີຕ່ ໍ ນກັ ຮຽນ ແລະ ບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປ.  ວຊິ າຄໃູ ນຖານະເປນັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ, ມຖີ ານະເປນັ ວຊິ າຊບີ , ເປນັ ສູນກາງໃນການຄວບຄຸມມາດຖານ ແລະ ສ່ ງົ ເສມີ ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ຂອງວຊິ າຊບີ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ໜາ້ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ຂອງຄມູ ີ 5 ໜາ້ ທ່ ຄີ :ື 1). ໃຫຄ້ ວາມເຫນັ ແກ່ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ໃນການສກຶ ສາໂດຍທ່ ວົ ໄປເຊ່ ນັ : ຫຼກັ ສູດ, ແບບຮຽນ, ອຸປະກອນການຮຽນ-ການສອນ, ການເຝກິ ອບົ ຮມົ , ການວດັ ປະເມນີ ຜນົ , ການສກຶ ສາ, ການນເິ ທດ ແລະ ອ່ ນຶ ໆ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການສກຶ ສາ. 2). ຄວບຄຸ ມຕົນເອງກິລິຍາມາລະຍາດ ແລະ ວິໄນຂອງຄູພິຈາລະນາໂທດຜູ ປ້ ະພຶດຜິດ ແລະ ພຈິ າລະນາຄາໍ ຮອ້ ງທຸກຂອງຄູ. 3). ສ່ ງົ ເສມີ ໃຫຄ້ ໄູ ດຮ້ ບັ ສະຫວດັ ດກີ ານຕ່ າງໆຕາມສມົ ຄວນ. 4). ປກົ ປອ້ ງສດິ ທຂິ ອງຄພູ າຍໃນຂອບເຂດທ່ ກີ ດົ ໝາຍໄດກ້ ານດົ ໄວ.້ 5). ພດັ ທະນາຄວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດ, ຄຸນະພາບ ແລະ ປະສດິ ທພິ າບຂອງຄ.ູ ເມ່ ອື ພຈິ າລະນາເຖງິ ສະຖານະພາບຂອງວຊິ າຊບີ ຄູໂດຍອາໄສລກັ ສະນະວຊິ າຊບີ 5 ຢ່ າງດ່ ງັ ກ່ າວແລວ້ , ເຫນັ ໄດວ້ ່ າວຊິ າຊບີ ຄູ ມລີ ກັ ສະນະເປັນໄປຕາມກດົ ເກນ. ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງທຸກຢ່ າງອາດຈະຍງັ ບ່ ໍສມົ ບູນໃນບາງ ກໍລະນເີ ຊ່ ນັ : ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຂອງຄູທ່ ໄີ ດກ້ ່ າວມາພຽງແຕ່ ເຮດັ ແບບລວມໆກໍຖໄື ດວ້ ່ າມກີ ສະນະເປນັ ວຊິ າຊບີ ຊນັ້ ສູງ, ເປນັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຄູທຸກຄນົ ທ່ ຈີ ະຕອ້ ງຊ່ ວຍສາ້ ງວຊິ າຊບີ ຂອງພວກເຮາົ ໃຫຈ້ ະເລນີ ກາ້ ວໜາ້ , ເປນັ ປະໂຫຍດ ຕ່ ສໍ ງັ ຄມົ ແລະ ເປນັ ທ່ ຍີ ອມຮບັ ນບັ ຖຈື າກຄນົ ທ່ ວົ ໆໄປ. 5. ສາຂາຂອງສກຶ ສາສາດ ແລະ ການພວົ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາສາດອ່ ນຶ ໆ 5.1. ສາຂາຂອງວຊິ າສກຶ ສາສາດ 5.1.1. ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ ຽວກບັ ກດົ ເກນພນື້ ຖານຂອງການສກຶ ສາອບົ ຮມົ (ຈດຸ ປະສງົ , ເນອື້ ໃນ, ຫຼກັ ການ ແລະ ວທິ ກີ ານຂອງການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ) 5.1.2. ທດິ ສະດສີ ດິ ສອນ ຄນົ້ ຄວາ້ ລກັ ສະນະສະເພາະຂອງການນໍາໃຊກ້ ົດເກນລວມ ວ່ າດວ້ ຍການສດິ ສອນວຊິ າຮຽນໃດໜ່ ຶງ ສະເພາະ, ເພ່ ອື ຄນົ້ ຄວາ້ ທາດແທ,້ ຂະບວນການສດິ ສອນ, ສາ້ ງເນໃື້ ນ, ຫຼກັ ການ, ວທິ ກີ ານ, ຮູບການຈດັ ການ ຮຽນ-ການສອນ, ສາ້ ງອຸປະກອນການສອນ ແລະ ກວດກາຕລີ າຄາຜນົ ການຮຽນ-ການສອນໃນແຕ່ ລະວຊິ າ, ແນ່ ໃສ່ ຖ່ າຍທອດ ແລະ ຮບັ ເອາົ ລະບບົ ຄວາມຮູວ້ ທິ ະຍາສາດທາງດາ້ ນທດິ ສະດີ ແລະ ພາກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ . 5.1.3. ສກຶ ສາຕາມຊ່ ໍາອາຍຸ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 12

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ໃນຊ່ ໍາອາຍຸຕ່ າງໆ, ເຊ່ ງິ ລວມມກີ ານສກຶ ສາສໍາລບັ ເດກັ ກ່ ອນໄວຮຽນ, ສໍາລບັ ໄວເຂາົ້ ຮຽນ ແລະ ການສກຶ ສາສໍາລບັ ຜູໃ້ ຫຍ່ . 5.1.4. ສກຶ ສາພເິ ສດ(ສາລບັ ຄນົ ພກິ ານ) ຄນົ້ ຄວາ້ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງຂະບວນການສດິ ສອນ ແລະ ສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຄນົ ພກິ ານເຊ່ ນັ : ສກຶ ສາສະເພາະ ເດກັ ຫູໜວກ, ປາກກກື , ຕາບອດ, ປນັ ຍາອ່ ອນ... 5.1.5. ປະຫວດັ ສກຶ ສາສາດ ຄນົ້ ຄວາ້ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງແນວຄດິ ຕ່ າງໆກ່ ຽວກບັ ສກຶ ສາສາດ, ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທດິ ສະດ,ີ ສະພາບການສກຶ ສາ, ທ່ າອ່ ຽງ ແລະ ຜນົ ສໍາເລດັ ອນັ ລໍາ້ ຄ່ າຂອງການສກຶ ສາໃນອະດດີ . 5.2. ການພວົ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາສາດອ່ ນຶ ໆ ອງີ ໃສ່ ຂະບວນວີວດັ ແຫ່ ງການເຊ່ ອື ມຊມຶ ເຂາົ້ ຫາກນັ ດວ້ ຍຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບລະຫວ່ າງຂະແໜງການ ວທິ ະຍາສາດຕ່ າງໆດວ້ ຍກນັ , ການກາ້ ວໜາ້ ຂະຫຍາຍຕົວຂອງວຽກງານການສກຶ ສາ, ການຄົນ້ ຄວາ້ ກ່ ຽວກບັ ປະກດົ ການທາງດາ້ ນສກຶ ສາສາດ, ມນັ ຮຽກຮອ້ ງຢ່ າງພະວະວໄິ ສໃຫສ້ ກຶ ສາສາດມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາສາດ ຂະແໜງການອ່ ນຶ ໆແບບກາຍຍະອນີ ຊີ ເຊ່ ງິ ມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາສາດອ່ ນຶ ໆຕນົ້ ຕດໍ ່ ງັ ນ:ີ້ 5.2.1. ປັດຊະຍາມາກ-ເລນນິ : ແມ່ ນວທິ ະຍາສາດກ່ ຽວກດົ ເກນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ການຄນົ້ ຄດິ , ຊ່ ງຶ ເປນັ ພນື້ ຖານວທິ ະຍາສາດການສກຶ ສາ. 5.2.2. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ: ສກຶ ສາສາດ ກບັ ຈດິ ຕະທ່ ວົ ໄປ, ຈດິ ຕະພດັ ທະນາການ ແລະ ຈດິ ຕະອາຊບີ ຄູ, ມີການພວົ ພນັ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກັນຢ່ າງສະໜິດແໜນ້ . ຈດິ ຕະສາດອະທິບາຍໃຫເ້ ຫນັ ກ່ ຽວກັບກົດເກນການ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອຄນົ ທາງດາ້ ນແນວຄດິ ຈດິ ໃຈໃນໄລຍະເວລາມອີ າຍຸກະສຽນຕ່ າງໆ, ອະທບິ າຍກ່ ຽວກບັ ກນົ ໄກ ການປ່ ຽນແປງຂອງແນວຄດິ ຈດິ ໃຈພາຍໃຕຜ້ ນົ ສະທອ້ ນຂອງການສກຶ ສາ ແລະ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ . 5.2.3. ຊວີ ະວທິ ະຍາ: ເປນັ ພນື້ ຖານທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດໃຫແ້ ກ່ ການສດິ ສອນ ແລະ ການສກຶ ສາອບົ ຮມົ , ເພາະການຄນົ້ ຄວາ້ ສກຶ ສາສາດລວ້ ນແຕ່ ໄດນ້ າເອາົ ຄວາມຮູອ້ ນັ ມຄີ ຸນຄ່ າເປນັ ພເິ ສດກ່ ຽວທາດແທກ້ ານຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຄນົ ມາເປນັ ອາວຸດໃຫແ້ ກ່ ການສກຶ ສາ, ໂດຍສະເພາະແມ່ ນການ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງລະບບົ ປະສາດຂນັ້ ສູງ. 5.2.4. ສງັ ຄມົ ວທິ ະຍາ: ຄນົ້ ຄວາ້ ຜນົ ສະທອ້ ນຂອງສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ມີ ກີ ານພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ , ກໍານດົ ຈດຸ ປະສງົ , ເນອື້ ໃນ, ຊ່ ວຍສກຶ ສາແກ່ ໄຂບນັ ຫາກ່ ຽວກບັ ການກາໍ ເນດີ ບຸກຄະລກິ ພາບ, ຈດຸ ພເິ ສດ ການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ , ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄອບຄວົ , ໂຮງຮຽນ ແລະ ສງັ ຄມົ ໃນການສກຶ ສາ ອບົ ຮມົ . 6. ວທິ ຄີ ນົ້ ຄວາ້ ຂອງສກຶ ສາສາດ ສກຶ ສາສາດເປນັ ວທິ ະຍາສາດ ວ່ າດວ້ ຍກດົ ເກນກ່ ຽວກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຄວາມນກຶ ຄດິ ຂອງມວນມະນຸດ, ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ບ່ ໍສະເພາະແຕ່ ຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ເສນັ້ ທາງອນັ ຖກຶ ຕອ້ ງເສນັ້ ທາງດຽວເທ່ າົ ນນັ້ ເພ່ ອື ໄປເຖງິ ຄວາມຮູທ້ າງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ, ແຕ່ ມນັ ຍງັ ສາມາດຊ່ ວຍອະທບິ າຍກ່ ຽວ ກບັ ທາດແທຂ້ ອງວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ, ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຮູພ້ ນື້ ຖານສດັ ຈະວພິ າກໃນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 13

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ໃນໂຄງປະກອບຂອງຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງຄວາມຮູ,້ ຈະແມ່ ນຄວາມຮູອ້ ນັ ໃດກໍຕາມ, ລວ້ ນແຕ່ ມກີ ານ ຄນົ້ ຄວາ້ ອງີ ໃສ່ ທດິ ສະດີ ແລະ ພາກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ເຊ່ ງິ ລວມທງັ ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງຄວາມຮູກ້ ່ ຽວກບັ ປະກດົ ການທາງດາ້ ນສກຶ ສາສາດ, ລະດບັ ຄວາມຮູແ້ ບບອງີ ໃສ່ ພາກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ກ່ ຽວກບັ ປະກດົ ການ ແລະ ຂະບວນ ການວວິ ດັ ທາງດາ້ ນສກຶ ສາສາດ, ໝາຍເຖງິ ການສະສມົ , ການເລອື ກເຟນັ້ , ການສມົ ທຽບ, ການໄຈແ້ ຍກ, ການສງັ ເຄາະ ແລະ ການຄນົ້ ຄວາ້ ຕກຶ ຕອງເຫດການຕວົ ຈງິ ດວ້ ຍຫຼາຍວທິ ,ີ ເຊ່ ງິ ເຮດັ ໃຫກ້ ານສກຶ ສາຄນົ້ ຄວ້ າທາງດາ້ ນສກຶ ສາສາດໄດຮ້ ບັ ຜນົ , ບ່ ໍວ່ າທາງດາ້ ນປະລມິ ານກໍຄທື າງດາ້ ນຄຸນນະພາບ.ວທິ ດີ ່ ງັ ກ່ າວປະກອບມ:ີ ການສງັ ເກດ-ຕດິ ຕາມ, ການທດົ ລອງ, ການໂອລ້ ມົ -ສນົ ທະນາ, ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຈາກປມື້ ຕາໍ ລາ ແລະ ເອກະສານຕ່ າງໆ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 14

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບດົ ທີ 2 ຄຸນລກັ ສະນະທດີ ຂີ ອງຄູ 1. ຄວາມມ່ ຸງຫມາຍ ການສກຶ ສາແມ່ ນກນົ ໄກທ່ ີສໍາຄນັ ສໍາລບັ ການພດັ ທະນາ “ ຄນົ ” ໃຫມ້ ຄີ ຸນນະພາບ ຜູທ້ ່ ຈີ ະນໍາເອາົ ການ ສກຶ ສາກາ້ ວໄປຢ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະ ປະສດິ ທຜິ ນົ ກໍແມ່ ນ ຄູ , ຍອ້ ນວ່ າຄູເປນັ ຜູໃ້ ກສ້ ດິ ຕດິ ແທດກບັ ພດຶ ຕກິ ໍາ ຕວົ ຈງິ ຂອງນກັ ຮຽນ. ດ່ ງັ ນນັ້ , ຜູທ້ ່ ີຈະເປັນຄູກໍຕອ້ ງແມ່ ນບຸກຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມມກັ ຮກັ ອາຊບີ ຄູແທ,້ ມຄີ ວາມເຫຼອື້ ມໃສສດັ ທາ ໃນອາຊບີ ນີ້ ແລະ ເປນັ ຄູດວ້ ຍຄວາມເຕມັ ໃຈ ພອ້ ມທງັ ຕງັ້ ຫນາ້ ຝກຶ ຝນົ ຕນົ ເອງ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດ , ຄຸນສມົ ບດັ ທ່ ີດີເພ່ ອື ນໍາໄປເຜີຍແຜ່ ສດິ ສອນໃຫແ້ ກ່ ນກັ ຮຽນຕາມຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ ໃນຍຸກ ປະຈບຸ ນັ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ຄູຈ່ ງິ ຕອ້ ງຝກຶ ຕນົ ໃຫກ້ າຍເປນັ ຄນົ ມຄີ ຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ປີ ່ ຽມລນົ້ ໄປດວ້ ຍຄວາມເມດຕາກະລຸນ ນາ, ມຄີ ຸນນະທາໍ ທງັ ມຄີ ວາມສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາຕ່ າງໆ ທງັ ມຄີ ວາມຄດິ ລເິ ລ່ ມີ , ສາ້ ງສນັ ແລະ ປະຊາທປິ ະໄຕ. 2. ຄຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄູ ຄຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄູສະແດງອອກຄ:ື ຄດິ ເປນັ , ເຮດັ ເປນັ , ແກໄ້ ຂບນັ ຫາເປນັ , ມນີ ດິ ໃສທ່ ດີ ,ີ ການ ຢ່ ູຮ່ ວມກນັ ໃນສງັ ຄມົ . 2.1. ການຄດິ ເປນັ (ແບ່ ງເປນັ 8 ຊະນດິ ) - ຄດິ ວເິ ຄາະ - ຄດິ ສງັ ເຄາະ - ຄດິ ລວມຍອດ - ຄດິ ລເິ ລ່ ມີ ສາ້ ງສນັ - ຄດິ ປະເມນີ . - ຄດິ ແບບພຈິ າລະນາ - ຄດິ ແບບມກີ ານໄຕ່ ຕອງ - ຄດິ ແລະ ຕດັ ສນີ ໃຈຢ່ າງມຂີ ໍມ້ ນູ ການຄດິ ຍອມເປນັ ພນື້ ຖານຂອງການກະທໍາ, ກ່ ອນຄນົ ເຮາົ ຈະນໍາຄວາມຄດິ ໄປສ່ ູການກະທໍາກໍຕອ້ ງມີ ການກວດກາຄນື ວ່ າຄວາມຄດິ ນນັ້ ຖກື ຕອ້ ງ ເປນັ ທາງແລວ້ ບ່ ໍ ? ດ່ ງັ ນນັ້ , ການຄດິ ໃນ 8 ປະເພດນີ້ ກ່ ອນອ່ ນຶ ຫມດົ ແມ່ ນເລ່ ມີ ຕນົ້ ຈາກການ: - ຄດິ ວເິ ຄາະ ການຄດິ ວເິ ຄາະເພ່ ອື ຈດຸ ປະສງົ ໃຫໄ້ ດຂ້ ມໍ້ ນູ ແລະ ຄວາມຮູ.້ - ຄດິ ສງັ ເຄາະ ແລະ ຄດິ ລວມຍອດ ແມ່ ນຈດຸ ປະສງົ ເພ່ ອື ເຂາົ້ ໃຈບນັ ຫາ. - ຄດິ ລເິ ລ່ ມີ ສາ້ ງສນັ ເພ່ ອື ຈດຸ ປະສງົ ຢາກໄດຄ້ ວາມຮູໃ້ ຫມ່ ແລະ ສ່ ງິ ປະດດິ ໃຫມ່ ໆ ບນັ ຫາຕອ້ ງ ໄດຄ້ ດິ ປະເມນີ ວ່ າ ຄວາມຮູໃ້ ຫມ່ , ການຄດິ ໃຫມ່ ນນັ້ ຖກື ຕອ້ ງຫບຼື ່ ໍ ? ມຄີ ຸນປະໂຫຍດຫບຼື ່ ມໍ ຄີ ຸນປະ ໂຫຍດ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 15

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສ່ ວນການຄດິ ຢ່ າງມເີ ຫດຜົນ , ຄດິ ຢ່ າງພຈິ າລະນາ, ຄດິ ໄຕ່ ຕອງ ແລະ ຄດິ ມຄີ ວາມຕດັ ສນິ ໃຈ, ການ ຄດິ ເຫ່ ຼາົ ນີ້ ແມ່ ນການຄດິ ໃນລະດບັ ສູງທ່ ີສະລບັ ຊບັ ຊອ້ ນໂດຍມກີ ານຄດິ ແບບໄຕ່ ຕອງເປນັ ຕວົ ປະເມນີ ເພ່ ອື ໃຫ້ ຖກື ຕອ້ ງຕາມທາງໂລກ ແລະ ທາງທາໍ ກ່ ອນຈະນາໍ ໄປສ່ ູການຄດິ ຕດັ ສນີ ໃຈເຖງີ ຂນັ້ ສຸດທາ້ ຍ. - ການຄດິ ທາງໂລກຫມາຍວ່ າ ທາງດາ້ ນວຖັ ຸ ແລະ ສງັ ຄມົ (ວທິ ະຍາສາດ ) - ສາລບັ ຄດິ ທາງທໍາຫມາຍວ່ າ ແມ່ ນຄດິ ແບບມຈີ ະລຍິ ະສກຶ ສາ. - ການຄດິ ເປນັ ຫມາຍເຖງິ ຄວາມສາມາດໃນການສງັ ເກດວເິ ຄາະທາງຄຸນນະພາບ ແລະ ປະລິ ມານຈາກ ສະຖານະການທ່ ເີ ປັນບນັ ຫາທາງ ຈະລຍິ ະທໍາ ເຊ່ ນັ ບນັ ຫາບຽດບຽນຢ່ ູໃນສງັ ຄມົ ຕ່ າງໆ ໂດຍວເິ ຄາະວ່ າ: ໃນ ສະຖານະການທ່ ີເກດີ ຂນື້ ແທຈ້ ງິ ຂອງສງັ ຄົມນນັ້ ແມ່ ນບນັ ຫາຫຍງັ ແລະ ມໃີ ຜແດ່ ກ່ ຽວຂອ້ ງນໍາກນັ ບຸ ກຄົນ ເຫ່ ຼາົ ນນັ້ ເຂາົ້ ຄດິ ຖກື ຫຼຜື ດິ ຕ່ ໍກດົ ລະບຽບໃດ ຍອ້ ນຫຍງັ ? ຈາກນເີ້ ຮາົ ຈ່ ງິ ສງັ ເຄາະເຫດ ແລະ ຜນົ ເຂາົ້ ຫາກນັ ແລວ້ ຈ່ ງິ ຄດິ ສາ້ ງສນັ ຫາວທິ ີແກໄ້ ຂຢ່ ູບ່ ອນມສີ າຍເຫດນນັ້ , ເມ່ ອື ຄດິ ໄດແ້ ລວ້ ຈ່ ງິ ມາປະເມນີ ວ່ າ ວທິ ແີ ກໄ້ ຂບນັ ຫານນັ້ ຖກື ຕອ້ ງຫນອ້ ຍຫາຼ ຍສໍາໃດເປນັ ຄຸນຫເຼື ປນັ ໂທດ. 2.2. ການທໍາເປນັ (ການເຮດັ ເປນັ ) ການເຮດັ ເປນັ ຈະມີ 8 ປະການດ່ ງັ ນີ້ 1). ເຮດັ ຢ່ າງມທີ ກັ ສະເຊ່ ນັ ຜູທ້ ່ ມີ ທີ ກັ ສະນເີ້ ຖງິ ວ່ າຈະກະທໍາຢ່ າງໃດກຕໍ າມກໍລວ້ ນແຕ່ ມຄີ ວາມສາໍ ນານ, ຄ່ ອງແຄວ້ . 2). ເຮດັ ວຽກຢ່ າງມລີ ະບຽບແບບແຜນ ໂດຍຮູຕ້ ງັ້ ຈດຸ ປະສງົ ເປາົ້ ຫມາຍໄດ້ - ຮູວ້ າງແຜນຕ່ ໍການກະທາວຽກງານຕ່ າງໆ ທງັ ມວີ ທິ ກີ ານເຮດັ ວຽກ. - ຮູລ້ ງົ ມປື ະຕບິ ດັ ຕາມແຜນການທ່ ວີ າງໄວ.້ - ມກີ ານກວດກາປະເມນີ ຜນົ ພາຍຫຼງັ ເຮດັ ວຽກສໍາເລດັ ທຸກຄງັ້ ເພ່ ອື ເບ່ ງິ ຄນື ວ່ າຕນົ ເອງເຮດັ ວຽກໄປງາມ ແຜນຫຼບື ່ ໍ ? ແລະ ໄດສ້ ໍາໃດ?. - ປບັ ປຸງແກໄ້ ຂການເຮດັ ວຽກງານຄງັ້ ຕ່ ໍໄປ. 3). ເຮດັ ວຽກຢ່ າງປານດີ ເຮດັ ວຽກຫຍງັ ກໍເຮດັ ດວ້ ຍຄວາມລະອຽດຮອບຄອບ ແລະ ມສີ ມີ .ື 4). ເຮດັ ຢ່ າງເປນັ ລະບບົ ແລະ ຄບົ ວງົ ຈອນ. 5). ເຮດັ ຢ່ າງມວີ ຊິ າການ. ການເຮດັ ຢ່ າງເປນັ ລະບບົ ຄບົ ວງົ ຈອນ ແລະ ການເຮດັ ຢ່ າງມວີ ຊິ າການ ຫມາຍວ່ າຮູສ້ ກຶ ສາ ຄວາມຮູກ້ ່ ຽວ ກບັ ສ່ ງິ ທ່ ີເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ເຂາົ້ ໃຈເຖງິ ທໍາມະຊາດຂອງວຽກງານຢ່ າງ ແທຈ້ ງິ ເຊ່ ນັ ວ່ າ ເຮາົ ເຮດັ ວຽກງານສອ້ ມແປງລດົ ເຮາົ ຕອ້ ງ ສກຶ ສາພາກທດິ ສະດີ ແລະ ຕວົ ຈງິ ຄວບຄ່ ູກນັ ໄປ. 6). ເຮດັ ຢ່ າງມສີ ນີ ລະປະຮູສ້ າ້ ງສນັ . 7). ເຮດັ ວຽກແບບຮູອ້ ງີ ໃສ່ ກາລງັ ແຮງຂອງລວມຫມ່ .ູ 8). ເຮດັ ວຽກຢ່ າງມຄີ ຸນນະທາ, ມສີ າໍ ມະທ,ິ ມຄີ ວາມອດົ ທນົ , ຄວາມປະຢດັ ດຸຫມ່ ນັ . 2.3. ແກບ້ ນັ ຫາເປນັ ການແກບ້ ນັ ຫາທາງຈະລິຍະສກຶ ສາ, ຫມາຍເຖງິ ຄວາມສາມາດໃນການແກບ້ ນັ ຫາທາງຈະລຍິ ະທໍາ, ໂດຍອງີ ໃສ່ ຫກຼັ ການ ແລະ 4 ວທິ ດີ ່ ງັ ນ:ີ້ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 16

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 1). ການຮູຈ້ ກັ ຄວາມທຸກໃນຮູບຂອງບນັ ຫາໃນທາງຈະລຍິ ະທາໍ . 2). ການຮູຈ້ ກັ ສາເຫດແຫ່ ງຄວາມທຸກ ຫຼື ສາຍເຫດຂອງບນັ ຫາ. 3). ການຕງັ້ ບນັ ຫາໃນການດບັ ທຸກ ຫຼື ໃນການແກບ້ ນັ ຫາ. 4). ວທິ ດີ ໍາເນນີ ໄປສ່ ູການດບັ ທຸກ ຫຼື ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາສາຍເຫດ ນອກນກີ້ ານແກບ້ ນັ ຫາເປນັ , ຫມາຍ ເຖງິ ການແກບ້ ນັ ຫາໂດຍອາໃສວທິ ວີ ທິ ະຍາສາດກໍຄມື ກີ ານວເິ ຄາະບນັ ຫາເກບັ ກໍາຂໍມ້ ູນຕງັ້ ສມົ ມຸດຖານທດົ ສອບ ສມົ ມຸດຖານ ແລະ ມກີ ານສະຫຸບຼ ຜນົ . 2.4. ການເນນັ້ ນດິ ໄສທ່ ດີ ີ ບນັ ຫາສໍາຄນັ ຂອງການສອນກໍຄ:ື ການພດັ ທະນາຜູຮ້ ຽນໃຫມ້ ຈີ ະລຍິ ະນດິ ໃສ ຫຼື ນດິ ໄສທ່ ດີ ີ , ເຊ່ ງິ ແມ່ ນຜນົ ມາຈາກການມຈີ ະລຍິ ະທໍາປະຈາໍ ຕວົ , ແລວ້ ສະແດງອອກໃນຮູບແບບຂອງການກະທໍາ ຄື ການປາກ ເວາົ້ , ທ່ າທກີ ລິ ຍິ າ ຈນົ ຕດິ ຕວົ ແລວ້ ກາຍເປນັ ນດິ ໃສ. ນດິ ໄສທ່ ດີ ທີ ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ຈະພດັ ທະນາມີ 7 ປະການດ່ ງັ ນ.ີ້ 1). ການຮູຈ້ ກັ ຕນົ ເອງ ແລະ ຫນາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ . 2). ການຮູຜ້ ນົ ແລະ ພຈິ າລະນະສະເຫມວີ ່ າ ຄວາມສຸກ, ຄວາມທຸກ, ຄວາມພໍໃຈ, ຄວາມ ເສຍໃຈທ່ ີ ຕນົ ເອງ ແລະ ຄນົ ອ່ ນື ໄດຮ້ ບັ ນນັ້ ແມ່ ນຜນົ ເກດີ ມາຈາກສາຍເຫດອນັ ໃດ. 3). ພດັ ທະນາຂນຶ້ ຈາກການມສີ ະຕຕິ ່ ໍຕນົ ເອງເປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນສະຕຕິ ່ ໍການປາກເວາົ້ , ຕ່ ໍການປະພດຶ ຂອງຕນົ . ເພາະສ່ ງິ ດາັ ງກ່ າວເຫ່ ຼາົ ນນັ້ ມນັ ເປນັ ສາເຫດໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ເຮາົ ມນີ ດິ ໃສທ່ ດີ ີ ທງັ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມເຊ່ ອື ຖຈື າກຄນົ ອ່ ນຶ ອກີ . 4). ຢາກພດັ ທະນາຕນົ ເອງໃຫມ້ ນີ ດິ ໃສທ່ ດີ ທີ ງັ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມເຊ່ ອື ຖຈື າກຄນົ ອ່ ນື ເຮາົ ຈະຕອ້ ງເຝກິ ຝນົ ຕນົ ຢ່ ູໃນຊວີ ດິ ລວມໝ່ ູ ເພາະວ່ າການມຊີ ວີ ດິ ລວມຫມ່ ູມນັ ເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ຮູພ້ ຈິ າລະນາສະເໝວີ ່ າ ເວລາໃດເຮາົ ຄວນເວາົ້ ຈາປາໃສ, ຄວນປະພດຶ ຕ່ ໝໍ ່ ເູ ພ່ ອື ຈະຖກື ຕອ້ ງເຫມາະສມົ . 5). ການຮູກ້ າລະເທສະ ຫມາຍວ່ າເປນັ ນດິ ໃສ ໃນການຮູສ້ ກຶ ຕວົ ແລະ ມກີ ານພຈິ າລະນາຕນົ ສະເໝວີ ່ າ ເວລາໃດຄວນເວາົ້ ເວລາໃດຄວນປະພດື ຫຼື ເວລາໃດບ່ ໍຄວນເວາົ້ ແລະ ບ່ ໍຄວນປະພດຶ . 6). ການຮູຈ້ ກັ ປະມານ ແມ່ ນເນນັ້ ໃຫມ້ ນີ ດິ ໄສ ໃນການຮູສ້ ກຶ ຕວົ , ຮູພ້ ຈິ າລະນາຕນົ ວ່ າ ເຮາົ ເອງມຄີ ວາມ ຮູດ້ ສີ າໍ ໃດ. ໂດຍມກີ ານຮູຈ້ ກັ ປະມານຕນົ ເອງທງັ ຮູຈ້ ກັ ແກໄ້ ຂຂບໍ້ ກົ ຜ່ ອງຂອງຕນົ . 7). ການເນນັ້ ນດິ ໃສເປນັ ຜູຮ້ ູຈ້ ກັ ບຸກຄນົ ຄວາມຫມາຍວ່ າ ເຮາົ ຕອ້ ງຮູຈ້ າໍ ແນກວ່ າ ບຸກຄນົ ໃດເຮາົ ຄວນ ຄບົ ຄາ້ ສະມາຄມົ ແລະ ບຸ ກຄນົ ໃດເຮາົ ບ່ ໍຄວນຄບົ ຄາ້ ສາມາຄມົ ນໍາ ແລະ ບຸກຄນົ ໃດເຮາົ ຄວນເຄາົ ລບົ ນບັ ຖໄື ວ້ ວາງໃຈ ແລະ ຄວນປະພດຶ ຕນົ ຕ່ ໍບຸກຄນົ ເຫ່ ຼາົ ນນັ້ ແນວໃດ 2.5. ການຢ່ ູຮ່ ວມກນັ ໃນສງັ ຄມົ ໝາຍວ່ າ: ສາ້ ງຄວາມສໍານສິ ໍານານ ໃນການເຮດັ ວຽກງານຮ່ ວມກນັ ແບບເປນັ ກ່ ຸມ, ເປນັ ຫມ່ ູຄະນະທງັ ຝກຶ ວທິ ອີ ບົ ຮມົ ເພ່ ອື ແກໄ້ ຂບນັ ຫາຮ່ ວມກນັ , ຝຶກໃຫຮ້ ູຈ້ ກັ ໃຊສ້ ດິ ເສລພີ າບໃນຂອບເຂດແຫ່ ງຄຸນນະທໍາ ແລະ ລະບຽບຂໍບ້ ັງຄບັ , ຝຶກໃຫຮ້ ູເ້ ຄາົ ລບົ ຄວາມຍຸ ດຕທິ ໍາ ແລະ ຄວາມສະເຫມີພາບ, ຝຶກລະບຽບວິໄນ, ຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ທກັ ສະໃນການນໍາໃຊປ້ ະຊາທປິ ະໄຕຕະຫຼອດເຖງິ ຝຶກນດິ ໃສ ໃຫຢ້ ່ ູຮ່ ວມກນັ ແບບຍາດຕິ ພ່ ນີ ອ້ ງ ໂດຍປະຕບິ ດັ ຫນາ້ ທ່ ຢີ ່ າງມຄີ ຸນນະທາໍ . ລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄທູ ່ ກີ ່ າວມາທງັ ຫມດົ ນແີ້ ມ່ ນສະຖາບນັ ຝກຶ ຫດັ ຄໄູ ດມ້ ຸງ້ ຫມາຍທ່ ຈີ ະພດັ ທະນາເພ່ ອື ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 17

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ໃຫຜ້ ູທ້ ່ ີຈະເຂາົ້ ເປນັ ຄູໄດພ້ ດັ ທະນາຄຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ີຂອງຕນົ ທງັ ເປນັ ພນື້ ຖານຂອງການພດັ ທະນາຄຸນນະພາບ ການສກຶ ສາຂອງຊາດອກີ . 3. ການເປນັ ຄູກບັ ການສດິ ສອນສ່ ງົ ຄວາມຮູ ້ 3.1. ມຄີ ວາມຮູໃ້ ນວຊິ າສດິ ສອນ ຄວາມສໍາຄນັ ທ່ ີເປັນພືນ້ ຖານຂອງການສອນກໍຄື ຄູສອນຕອ້ ງມີຄວາມຮບັ ຮູທ້ າງດາ້ ນວິຊາ ການຫຼື ຄວາມຮູວ້ ຊິ າທ່ ຕີ ນົ ເອງຈະສອນຢ່ າງພຽງພໍ ຖາ້ ຄູສອນຫາກບ່ ມໍ ຄີ ວາມຮູ ້ ຫຼື ມກີ ໍບ່ ໍພຽງພໍໃນເວລາສດິ ສອນກໍຈະບ່ ໍ ສາມາດສ່ ງົ ຄວາມຮູໃ້ ຫແ້ ກ່ ນກັ ຮຽນຢ່ າງມຄີ ຸນນະພາບໄດ້ ຫຼື ສງົ ໄດກ້ ໍບ່ ໍພຽງພໍ, ເຖງິ ຢ່ າງ ໃດກໍຕາມ ຖາ້ ຫາກບ່ ໍມີ ຄວາມຮູດ້ າ້ ນວຊິ າການ ຫຼື ມກີ ໍພຽງແຕ່ ເລກັ ໆນອ້ ຍໆ, ແນ່ ນອນວ່ າຄູຜູນ້ ນັ້ ຈະບ່ ໍສາມາດສອນໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື ໆ ໃຫ້ ເກດີ ມຄີ ວາມຮູດ້ ເີ ທ່ າົ ທ່ ຄີ ວນໄດ້ ເຖງິ ວ່ າຄູທ່ ສີ ອນນນັ້ ຈະໄດຮ້ ຽນເຖງິ ວທິ ກີ ານສດິ ສອນ ແລະ ນກັ ຮຽນຈະມີ ຄວາມສະຫຼາດທງັ ຮບັ ຮູໄ້ ດໄ້ ວກໍຕາມ ຫມາກຜນົ ຂອງການຮຽນຂອງເຂາົ ກຈໍ ະບ່ ມໍ ຄີ ຸນນະພາບດໄີ ດ.້ ບນັ ດາຄວາມສາຄນັ ດ່ ງັ ກ່ າວນເີ້ ຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ເຫນັ ວ່ າ ການທບົ ທວນຄນື ຄວາມຮູ ້ ແລະ ການຄນົ້ ຄວາ້ ຫາ ຄວາມຮູເ້ ພ່ ມີ ເຕມີ ກ່ ອນຈະສດິ ສອນຕວົ ຈງິ ນນັ້ , ຍ່ ອມເປນັ ເສນັ້ ທາງທ່ ຈີ ະເພ່ ມີ ຄວາມຮູໃ້ ຫແ້ ກ່ ນກັ ສກຶ ສາຄ,ູ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫກ້ ານສດິ ສອນດໍາເນນີ ໄປດວຍ້ ຄວາມຫມນັ້ ໃຈ , ບ່ ໍຕ່ ນື ເຕນັ້ ຕກົ ໃຈ ຈາກນກີ້ ໍຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ູທ້ ່ ຮີ ຽນເກດີ ມີ ຄວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ , ປະທບັ ໃຈຕ່ ກໍ ບັ ການສດິ ສອນຂອງຄູ. 3.2. ມຄີ ວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຕນົ ເອງ ຄູທຸກໆຄນົ ໃນເວລາເລ່ ມີ ຕນົ້ ສອນໃຫມ່ ໆ ບ່ ໍມໃີ ຜຈະບ່ ໍຕ່ ນື ເຕນັ້ ແລະ ວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ແຕ່ ຖາ້ ຫາກຄູ ໄດ້ ກະກຽມລະອຽດທາງດາ້ ນຄວາມຮູໃ້ ຫພ້ ຽງພໍ, ທງັ ຮບັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈແຈງ້ ວ່ າ ຫນາ້ ທ່ ຂີ ອງຄູມຫີ ຍງັ ແດ່ ກໍາໄດ້ ວທິ ສີ ອນທ່ ດີ .ີ ...ມນັ ກໍຈະເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງມຄີ ວາມຫມນັ້ ໃຈເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຄວາມສາມາດ ຂອງຕນົ . ຈາກນກີ້ ໍຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມຕ່ ນື ເຕນັ້ ວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ຂອງຕນົ ລຸດນອ້ ຍຖອຍລງົ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ຄູຕອ້ ງສາ້ ງຄວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ໃຫແ້ ກ່ ຕນົ ເອງ, ໃນເວລາສດິ ສອນເຮາົ ຕອ້ ງຮບັ ຮູຈ້ ະແຈງ້ ວ່ າ ຕນົ ເອງຄວນປະພດຶ ສ່ ງິ ໃດກ່ ອນສ່ ງີ ໃດນຫຼງັ ແລະ ເຮດັ ແນວໃດເພ່ ອື ໃຫກ້ ານສອນນນັ້ ໄປຕາມລໍາດບັ ຢ່ າງເປນັ ຂນັ້ ຕອນ , ຖາ້ ຄຜູ ູໃ້ ດເຮດັ ໄດດ້ ່ ງັ ນກີ້ ໍຈະມຄີ ວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຕນົ ເອງຢ່ າງ ແນ່ ນອນ .ການຕ່ ນື ເຕນັ້ ວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ໃນເວລາເລ່ ມີ ຕນົ້ ສອນໃຫມ່ ໆນມີ້ ນັ ຈະເກດີ ມຢີ ່ ູໄລຍະຫນ່ ງຶ ເທ່ າົ ນນັ້ ແລວ້ ກໍ ຄ່ ອຍຫມດົ ໄປ . ສ່ ງິ ທ່ ຊີ ່ ວຍໃຫຄ້ ູເຮາົ ເກດີ ມຄີ ວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຕນົ ເອງຕ່ ໍການສດິ ສອນນນັ້ ມຢີ ່ ູບາງບນັ ຫາດ່ ງັ ນ:ີ້ - ໃນຊ່ ວົ ໂມງສອນທາອດິ ທ່ ຄີ ຂູ ນື້ ຫອ້ ງສອນ, ຖາ້ ນກັ ຮຽນຫາກວນົ ແຊວຫຼາຍຄູຈ່ ງົ ຢຸດສອນ ທນັ ທີ ແລະ ສະແດງອາການໃຫເ້ ຂົາຮູ ວ້ ່ າຖາ້ ເຂາົ ຫາກບ່ ໍເຊາົ ວນົ ແຊວຄູຈະບ່ ໍສອນຕ່ ໍໄປອີກຄູບ່ ໍຈໍາເປັນຈະຮອ້ ງດ່ າເຂາົ ຫຼື ຕກັ ເຕອື ນຢ່ າງອ່ ນື ອກີ ຖາ້ ຄູປະພດຶ ແບບນມີ້ ນັ ຈະເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນທ່ ຕີ ງັ້ ໃຈຟງັ ຄູອະທບິ າຍນນັ້ ຈະນບັ ຖບື ດົ ບາດ ຂອງຄູ, ສ່ ວນນກັ ຮຽນທ່ ມີ ກັ ວນົ ແຊວກໍຈະຄ່ ອຍໆງຽບໄປ ຫງຼັ ຈາກນຄີ້ ູຈ່ ງິ ເລ່ ມີ ສອນຕ່ ໄໍ ປຄດື ່ ງັ ບ່ ໍມເີ ລ່ ອື ງຫຍງັ ເກດີ ຂນຶ້ ເລຍີ . - ເພ່ ອື ຮບັ ປະກນັ ເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ໃຈ ແລະ ໃສ່ ໃຈຕ່ ໍການສອນຂອງຄູ ການອະທບິ າຍຂອງຄູກໍຕອ້ ງ ຈະແຈງ້ ດີ ສດັ ເຈນເພ່ ອື ບ່ ໍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຊຸບຊບິ ຖາມກນັ , ຄໍາແນະນາໍ ຂອງຄູກໍຕອ້ ງກງົ ໄປກງົ ມາ ຫຼກີ ເວນັ້ ການນໍາ ໃຊອ້ າລມົ ຮຸ ນແຮງ ໃນໂມງສອນ, ຍາມໃດຄກູ ໍວາງຕວົ ໃຫສ້ ຸພາບ, ຫມນັ້ ຄງົ ແຕ່ ເດດັ ຂາດ ເພາະວ່ ານກັ ຮຽນໄວນີ້ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 18

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ (ໂດຍສະເພາະແມ່ ນນກັ ຮຽນມປໍ າຍ) ບາງຄນົ ອາດມອີ າຍຸເທ່ າົ ທຽມກບັ ຄໃູ ຫມ່ .ສະນນັ້ , ໃນເວລາຂນຶ້ ຫອງ້ ສອນຄູ ບ່ ໍຄວນຫວ່ ນັ ໄຫວ , ຕກົ ໃຈ ແລະ ວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ຄູຕອ້ ງມຄີ ວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ໃນຄວາມສາມາດຂອງຕນົ . - ຄວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ທ່ ນີ ກັ ຮຽນມຕີ ່ ໍຄູ ໃນຊ່ ວົ ໂມງສອນຄງັ້ ທໍາອດິ ຈ່ ງິ ມຄີ ວາມສາຄນັ ຫຼາຍທ່ ສີ ຸດ ເພາະມນັ ເປນັ ພນື້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ການສອນໃນຄງັ້ ຕ່ ໍໄປ . ສ່ ງິ ທງັ ຫມດົ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ມນັ ແມ່ ນລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄູໂດຍທ່ ວົ ໄປທ່ ສີ ງັ ຄມົ ຕອ້ ງ ການ ແລະ ຍອມຮັບ ແຕ່ ຄວາມຕອ້ ງການລກັ ສະນະທ່ ີດີຂອງຄູຢ່ ູໃນແຕ່ ລະທອ້ ງຖ່ ນິ ອາດຈະບ່ ໍຄືກນັ ໄດ້ ເພາະຍງັ ອງີ ໃສ່ ສະພາບແວດລອ້ ມດາ້ ນຕ່ າງໆ ກຄໍ ຈື ດຸ ພເິ ສດຂອງທອ້ ງຖ່ ນິ ອກີ . 3.3. ຄຸນລກັ ສະນະຕ່ າງໆຂອງຄູ 3.1.1. ລກັ ສະນະທ່ ວົ ໄປ - ຄູເປນັ ຜູຮ້ ູຈ້ ກັ ວາງແຜນກ່ ຽວກບັ ວດັ ຖຸປະສງົ ເພ່ ອື ການຮຽນຮູ ້ - ເປນັ ຜູນ້ າໍ ໃຫ້ ແກ່ ນກັ ຮຽນ ເພ່ ອື ຈະຮຽນຮູປ້ ະສບົ ການຕ່ າງໆຢ່ າງກວາ້ ງຂວາງເລກີ ເຊ່ ງິ - ເປນັ ຜູມ້ ທີ ກັ ສະໃນການທດົ ສອບ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ ຢ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ 3.1.2. ລກັ ສະນະຄູທ່ ດີ ຕີ າມແນວຄດິ ຂອງນກັ ຮຽນ ເພ່ ນີ ໄດລ້ ວບລວມກ່ ຽວກບັ ທດັ ສະນະຂອງເດກັ ນກັ ຮຽນຕ່ າງໆວ່ າ ຄູທ່ ດີ ຂີ ອງນກັ ຮຽນນນັ້ ມລີ ກັ ສະນະ ດ່ ງັ ນ:ີ້ - ມຄີ ວາມສນົ ໃຈຢ່ າງກວາ້ ງຂວາງ - ມຄີ ວາມຊ່ ວຍເຫຼອື ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ - ມຄີ ວາມເມດຕາກະລຸນນາຕ່ ໍນກັ ຮຽນທຸກໆຄນົ - ເປນັ ຜູນ້ າໄດ,້ ມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງ, ມຄີ ວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຕນົ ເອງ - ມແີ ນວຄດິ ເອອື້ ເຟອື້ ເພ່ ອື ແຜເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຄນົ ອ່ ນື - ມຄີ ວາມມານະອດົ ທນົ ສູງ - ມຄີ ວາມສນົ ໃຈເດກັ ທຸກໆຄນົ - ມຄີ ວາມສນົ ໃຈຕ່ ວໍ ຊິ າຕນົ ເອງສອນ - ເປນັ ຄນົ ສອນເກ່ ງັ - ເປນັ ຄນົ ອາລມົ ດີ ຍມິ້ ແຍມ້ ແຈ່ ມໃສ , ເບ່ ງິ ຄນົ ໃນແງ່ດີ - ເປນັ ຄນົ ກະຕລື ລື ນົ້ ສຸຂຸມເຢອື ກເຢນັ - ມຄີ ວາມຍຸດຕທິ ໍາ - ມສີ ະຕປິ ນັ ຍາດີ - ເປນັ ຄນົ ບບັ ຕວົ ງ່າຍ - ມຄີ ວາມຊ່ ສື ດັ ດີ - ມຄີ ວາມຮູ ້ ຄວາມສາມາດດີ - ຮູຈ້ ກັ ຍອ້ ງຍຊໍ ມົ ເຊຍີ ເດກັ - ມສີ ຸຂະພາບເຂມັ້ ແຂງດີ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 19

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ລກັ ສະນະຕ່ າງໆທ່ ດີ ີຂອງຄູຕາມຄວາມເຫນັ ຂອງນກັ ຮຽນນນັ້ ບນັ ຫາສໍາຄັນທ່ ີສຸ ດ ແມ່ ນມີ ຄວາມຮູ ້ ກວາ້ ງຂວາງ , ມຄີ ວາມສາມາດຫມນັ້ ໃຈຕນົ ເອງ ມອີ າລມົ ດີ ເພາະວ່ າອງີ ໃສ່ ທໍາມະຊາດຂອງເດກັ ແລວ້ ເວລາໃດ ເຂາົ ກໍສນົ ໃຈສ່ ງິ ທ່ ີແປກໆໃຫມ່ ໆໄປເລອື້ ຍໆສະນນັ້ ຄູຈ່ ງິ ຕອ້ ງຈາໍ ເປນັ ຮບັ ຮູບ້ ນັ ຫາໃຫມ່ ໆ, ທງັ ມກີ ານຮບັ ຮູໂ້ ລກ ພາຍນອກກວາ້ ງສມົ ຄວນ ນອກຈາກບນັ ຫາເລ່ ອື ງຄວາມຮູແ້ ລວ້ ຄູຍງັ ຕອ້ ງເປນັ ຄນົ ມເີ ມດຕາ ເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈ ສນົ ໃຈເດກັ ທຸກໆຄນົ ມຄີ ວາມຍຸດຕທິ ” , ເປນັ ຄສູ ອນເກ່ ງັ ... 3.4. ລກັ ສະນະຄູທ່ ດີ ຕີ າມຄວາມຄດິ ຂອງຜູປ້ ກົ ຄອງ ຜ່ ານຈາກການສອບຖາມພ່ ໍແມ່ ຂອງນກັ ຮຽນຢ່ ູຫາຼ ຍແຫ່ ງວ່ າ ເຂາົ ເຈາົ້ ມກັ ແລະ ຕອ້ ງການຄໃູ ນລກັ ສະນະ ໃດ ສຸດທາ້ ຍຜນົ ໄດຮ້ ບັ ສະຫຸບຼ ອອກມາດ່ ງັ ນ:ີ້ 3.4.1. ລກັ ສະນະທ່ ວົ ໄປ - ແຕ່ ງຕວົ ສຸພາບດີ - ມສີ ຸຂະພາບແຂງແຮງ - ຈດິ ໃຈກວາ້ ງຂວາງ - ເປນັ ຄນົ ສດັ ຊ່ ື - ມຄີ ວາມອດົ ທນົ - ມອີ າລມົ ດຫີ ມນັ້ ຄງົ - ມຄີ ວາມຍຸດຕທິ າ - ມກີ ານສກຶ ສາດີ - ຮູວ້ ຊິ າທ່ ຕີ ນົ ສອນເລກິ ເຊ່ ງິ 3.4.2. ກ່ ຽວກບັ ການສອນ - ຮູສ້ ມົ ທບົ ກບັ ພ່ ໍແມ່ ນກັ ຮຽນ - ເຂາົ້ ໃຈຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງນກັ ຮຽນແຕ່ ລະຄນົ - ມຄີ ວາມກາ້ ວຫນາ້ ຢ່ າງສະຫມ່ າໍ ສະເຫມີ - ປະຕບິ ດັ ລະບຽບວໃິ ນດີ - ຮູສ້ ກຶ ສາເດກັ ໃຫເ້ ປນັ ຄນົ ດຮີ ອບດາ້ ນ 4.3.3. ກ່ ຽວກບັ ຕວົ ນກັ ຮຽນ - ຮູຮ້ ກັ ນກັ ຮຽນ - ມຄີ ວາມສນົ ໃຈໄຍດຕີ ່ ນໍ ກັ ຮຽນ - ເປນັ ຄນົ ມອີ າລມົ ດທີ ່ ປີ ະທບັ ໃຈໃຫແ້ ກ່ ນກັ ຮຽນ 4.3.4. ກ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາອ່ ນື ໆ - ຮູສ້ ນົ ໃຈໂລກອອ້ ມຂາ້ ງທ່ ເີ ປນັ ປະໂຫຍດບ່ ແໍ ມ່ ນຈະສນົ ໃຈ ແຕ່ ວຊິ າສອນຂອງຕນົ ເອງ. - ບ່ ລໍ ໍາອຽງ ຫຼື ມແີ ນວຄດິ ອດິ ສາຄນົ ອ່ ນື . - ບ່ ຖໍ ໜື ກັ ວຽກງານສ່ ວນຕວົ ແລວ້ ຖເື ບາົ ຕ່ ໍວຽກສ່ ວນລວມ. 3.5. ລກັ ສະນະທ່ ດີ ຂີ ອງຄູທ່ ຊີ ນົ ນະບດົ ຕອ້ ງການ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 20

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ - ເປນັ ຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມສາມາດຢ່ ູໃນຊນົ ນະບດົ ໄດ,້ ມນີ າໍ້ ໃຈກາ້ ຫານເດດັ ດຽວເສຍສະຫະຼ . - ມຄີ ວາມຮກັ ອາຊບີ , ມທີ ດັ ສະນະຄະຕດິ ຕີ ່ ໍອາຊບີ . ມຄີ ວາມສດັ ທາຕ່ ໍວຊິ າຊີບຄູດວ້ ຍຄວາມສະມກັ ໃຈ. ການເປນັ ຄູນນັ້ ໃຜໆກໍເປນັ ຄູໄດ້ ແຕ່ ບນັ ຫາສໍາຄນັ ບ່ ອນວ່ າ ການເປນັ ຄູທ່ ດີ ມີ ນັ ບ່ ໄໍ ດເ້ ກດີ ຂນື້ ກບັ ຄູທຸກໆຄນົ ສະເຫມໄີ ປໄດ້ ມນັ ຕອ້ ງຜ່ ານການຝກຶ ຝນົ ຫ່ ຼຫໍ ອຼ ມ. - ມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບດ,ີ ລກັ ສະນະທ່ າທາງດ,ີ ຮູວ້ າງຕວົ ໃຫເ້ ຫມາະສມົ ແຕ່ ງຕວົ ໃຫລ້ ະ ອາດຮຽບຮອ້ ຍ ຖກື ກາລະເທສະ. ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວນຈີ້ ະເປນັ ການເພ່ ມີ ສະເໜໃຫຄ້ ູຜູນ້ ນັ້ ມຄີ ວາມສະຫງ່າລາສ.ີ - ເປນັ ທ່ ເີ ຄາົ ລບົ ນບັ ຖຈື າກຄນົ ອ່ ນື . - ເປນັ ຄນົ ສຸຂະພາບດີ ຮ່ າງກາຍສມົ ບູນແຂງແຮງປາສະຈາກໂລກໄພໄຂເ້ ຈບັ ຕ່ າງໆ. - ມສີ ຸຂະພາກຈດິ ດີມຈີ ດິ ໃຈສດົ ຊ່ ນື ແຈ່ ມໃສດ,ີ ມຊີ ີວດິ ຊວີ າ, ມອີ າລມົ ສະຫມ່ ໍາສະເຫມ,ີ ບ່ ໍຕກົ ເປັນ ທາດຂອງອາລມົ ຮາ້ ຍຕ່ າງໆ, ມມີ ະນຸດສໍາພນັ ດກີ ບັ ພ່ ໍແມ່ ປະຊາຊນົ ທຸກເພດໄວໃນທອ້ ງຖ່ ນິ ສາມາດຜູກມດິ ກບັ ຄນົ ທ່ ວົ ໄປໄດຢ້ ່ າງດ.ີ - ມຄີ ວາມຮູດ້ າ້ ນວຊິ າການດ,ີ ສະເພາະຄູປະຖມົ ກໍໃຫມ້ ຄີ ວາມຮູຈ້ ດິ ຕະວທິ ະຍາຮູວ້ ທິ ີ ສດິ ສອນ ແລະ ຮູຜ້ ະດດິ ອຸປະກອນການສອນ ແລະ ນາໍ ໃຊໄ້ ດ.້ - ມອີ ະຄະຕດິ ີຕ່ ໍນກັ ຮຽນເຊ່ ນັ : ມຄີ ວາມຮກັ ແລະ ຄວາມເມດຕາຕ່ ໍນກັ ຮຽນທ່ ວົ ໆໄປທງັ ໃນ ແລະ ຢ່ ູ ນອກໂຮງຮຽນ. - ມທີ ່ າທດີ ີ ມສີ ນິ ລະປະໃນການປາກເວາົ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ຕດິ ອກົ ຕດິ ໃຈມຄີ ວາມສາມາດາດ ສດິ ສອນດ.ີ - ປະຕບິ ດັ ໂມງເວລາທາງລາສະການດ,ີ ມຄີ ວາມຮູທ້ າງດາ້ ນຈດິ ຕະວທິ ະຍາສມົ ຄວນ. - ເປນັ ຄນົ ເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຕນົ ເອງ, ຮູສ້ າ້ ງຫກຼັ ຖານຫມນັ້ ຄງົ , ຮູປ້ ະຢດັ ບ່ ໍຟູມເຟອື ຍ. - ເປນັ ຄນົ ຍດື ຖລື ະບຽບວໃິ ນໂດຍເຄ່ ງັ ຄດັ ເປນັ ຕນົ້ ແມ່ ນການຕງົ ຕ່ ເໍ ວລາຂນື້ ຫອ້ ງສອນ. - ມນີ າໍ້ ໃຈເອອື້ ເຟອື້ ເພ່ ອື ແຜ່ ຊ່ ວຍເຫຼອື ເດກັ . - ຮູພ້ ດັ ທະນາຊນົ ນະບດົ , ມແີ ນວຄດິ ລເິ ລ່ ມີ ສາ້ ງສາ, ເພາະວ່ າທອ້ ງຖ່ ນີ ຈະກາ້ ວຫນາ້ ໄດກ້ ໍ ຕອ້ ງອາໃສ ຄວາມລເິ ລ່ ມີ ສາ້ ງສນັ ຈາກຄ.ູ - ມຄີ ວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດພເິ ສດດາ້ ນໃດຫນ່ ງຶ ເພ່ ອື ດງຶ ດດູ ຄວາມສນົ ໃຈຈາກນກັ ຮຽນ. 3.5. ລກັ ສະນະທ່ ດີ ຈີ າກຜນົ ວໄິ ຈທາງວທິ ະຍາສາດ 3.5.1. ດາ້ ນຄຸນນະທາ ແລະ ການປະພດຶ - ມຄີ ວາມທ່ ຽງທາ - ມຄີ ວາມຊ່ ສື ດັ ສຸດຈະລດິ - ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບໃນຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານ - ປະຕບິ ດັ ເວລາໄດດ້ ີ - ຮູຮ້ ບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ໍການກະທໍາຂອງຕນົ - ມຄີ ວາມຮກັ ກະລຸນນາເມດຕາກາລຸນນາ - ບ່ ຫໍ ຼນີ້ ການພະນນັ , ເສລພີ ູມເຟອື ຍ ແລະ ໄພສງັ ຄມົ ຊູສ້ າວຕ່ າງໆ - ເສຍສະລະເພ່ ອື ສ່ ວນລວມ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 21

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ - ຮູວ້ າງຕນົ ເອງໃຫເ້ ຫມາະສມົ ທງັ ຮູປ້ ະເມນີ ຜນົ ແລະ ປບັ ປຸງຕນົ ເອງ. 3.5.2. ດາ້ ນບຸກຄະລກິ - ມຄີ ວາມສດັ ທາໃນອາຊບີ - ມຄີ ວາມອດົ ທນົ , ດຸຫມ່ ນັ ພາກພຽນ . - ນມີ້ ນວນອ່ ອນຫວານ , ຄວບຄຸມອາລມົ ໃຫດ້ ີ - ມຄີ ວາມກະຕລື ລື ນົ້ ຕ່ ໍຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານຂອງຕນົ . - ກາ້ ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງຕນົ . - ເປນັ ຄນົ ມກັ ຄວາມງາມ, ຄວາມເປນັ ລະບຽບສະອາດງາມຕາ. 3.5.3. ດາ້ ນການເມອື ງ - ພນົ ລະເມອື ງດີ - ມແີ ນວຄດິ ຫຼກັ ຫມນັ້ ການເມອື ງດ.ີ - ຮູຈ້ ກັ ຮກັ ສາຄວາມລບັ ຂອງທາງການ. - ເຂາົ້ ໃຈເລກິ ແລະ ກາໄດວ້ ທິ ກີ ານປກົ ຄອງແບບປະຊາທປິ ະໄຕ. - ຮູຈ້ ກັ ພນັ ທະ ແລະ ສດິ ທຂິ ອງຕນົ ຕາມກດົ ຫມາຍ. - ຮູໃ້ ຊຫ້ ກຼັ ເຫດຜນົ ຕ່ ໍການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ. - ຮູຈ້ ກັ ຫນາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ ທ່ ມີ ຕີ ່ ໍສ່ ວນລວມ. - ຮູວ້ າງແຜນການແລະດໍາເນນີ ແຜນການ. - ຮູຈ້ ກັ ຍກົ ລະດບັ ປບັ ປຸງຕນົ ເອງໃຫດ້ ຂີ ນື້ . - ຮູປ້ ະຍດັ . 3.5.4.ດາ້ ນການສອນ - ມຄີ ວາມຮູແ້ ລະຄວາມເຂາົ້ ໃຈຫກຼັ ສູດ. - ກາແຫນນ້ ຈດຸ ຫມາຍການສກຶ ສາແຫ່ ງຊາດ. - ມຄີ ວາມສາມາດໃນການອະທບິ າຍ . - ມຄີ ວາມສາມາດ ໃຊພ້ າສາຖກື ຕອ້ ງ. - ມຄີ ວາມສາມາດສາ້ ງຄວາມສນົ ໃຈໃຫ້ ແກ່ ນກັ ຮຽນ. - ສອນໃຫນ້ ກັ ຮຽນຮູຈ້ ກັ ໃຊຄ້ ວາມຄດິ . - ມຄີ ວາມຮູ ້ ຄວາມສາມາດດໍາເນນີ ການສດິ ສອນຕາມແຜນທ່ ກີ ຽມໄວ.້ - ມຄີ ວາມສາມາດເລອື ກວຊິ າສອນໃຫເ້ ຫມາະສມົ . 3.5.5. ດາ້ ນມະນຸດສາພນັ - ສາມາດປບັ ຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ບຸກຄນົ ອ່ ນຶ ໄດ້ - ມຄີ ວາມ ສາມກັ ຄຊີ ່ ວຍເຫຼອື ນກັ ຮຽນ ທງັ ເອາົ ໃຈໃສເບ່ ງິ ແຍງນກັ ຮຽນທ່ ມີ ບີ ນັ ຫາ. - ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ກາໍ ໄດຄ້ ວາມແຕກຕ່ າງ ຂອງນກັ ຮຽນແຕ່ ລະຄນົ . - ມຄີ ວາມຍມີ້ ແຍມ້ ແຈ່ ມໃສດ.ີ - ປະຕບິ ດັ ຄໍາສ່ ງັ ຂອງຂນັ້ ເທງິ ໄດດ້ .ີ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 22

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ - ເຂາົ້ ຮ່ ວມທຸກກດິ ຈະກໍາຕ່ າງໆຂອງໂຮງຮຽນ. 3.5.6. ດາ້ ນການອບົ ຮມົ ແນະແນວ ແລະ ປກົ ຄອງ - ເປນັ ຄນົ ມເີ ຫດຜນົ . - ມຄີ ວາມຮູ ້ ແລະ ກໍາໄດຈ້ ດິ ຕະສາດຂອງນກັ ຮຽນ. - ຮູປ້ ກົ ຄອງແບບປະຊາທປິ ະໄຕ. - ເປນັ ຜູມ້ ລີ ະບຽບວໃິ ນດ.ີ - ເປນັ ທ່ ເີ ພ່ ງິ ແລະ ໄວໃ້ ຈຂອງນກັ ຮຽນ. - ຮູຄ້ ວບຄຸມນກັ ຮຽນໃຫປ້ ະພດຶ ຕນົ ເອງ ຖກື ຕາມລະບຽບຂອງໂຮງຮຽນ. 3.5.7. ດາ້ ນວຊິ າການ - ດຸຫມ່ ນັ ຄນົ້ ຄວາ້ ຮ່ າໍ ຮຽນຫາຄວາມຮູຮ້ ອບຕວົ ສະເຫມ.ີ - ຮູນ້ າເອາົ ຄວາມຄດິ ໃຫມ່ ໆມາປບັ ປຸງຕນົ ໃຫດ້ ຂີ ນື້ . - ຮູຄ້ ນົ້ ຄວ້ າຊອກຫາເທກັ ນກິ ວທິ ສີ ອນໃຫມ່ ມາໃຊ.້ - ມຄີ ວາມກະຕລື ລື ນົ້ ຕ່ ໍການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ. 3.5.8. ດາ້ ນສຸຂະພາບທາງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈ - ເອາົ ໃຈໃສ່ ຮກັ ສາສຸຂະພາບໃຫດ້ ນີ ບັ ທງັ ຮ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈ. - ຫຼກີ ເວນັ້ ສ່ ງິ ເສບຕດິ ຕ່ າງໆ. - ກາ້ ປະເຊນີ ກບັ ຄວາມຈງິ . ຄຸນລກັ ສະນະຕ່ າງໆທ່ ດີ ຂີ ອງຄູ ດ່ ງັ ກ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ລວ້ ນແຕ່ ເປນັ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງ ຂອງ ສງັ ຄມົ ທງັ ນນັ້ ດ່ ງັ ນນັ້ , ທຸກໆອງົ ການຈດັ ຕງັ້ ຈ່ ງິ ຮຽກຮອ້ ງໃຫຄ້ ູສາ້ ງບຸກຄະລພິ າບທ່ ີດ.ີ ມຄີ ຸນນະທໍາ, ມຈີ ນັ ຍາບນັ ທ່ ີດີ ນອກນກີ້ ານຈດັ ຕງັ້ ທຸກຂນັ້ ຍງັ ຕອ້ ງຊຸກຍູສ້ ່ ງົ ເສີມວດັ ຖຸ ແລະ ຈດິ ໃຈເພ່ ອື ສາ້ ງກໍາລງັ ໃຈ ຕ່ ໍຄວາມພາກພູມໃຈຕ່ ໍ ອາຊບີ ຂອງຄູອກີ . ສະຫຸຼບແລວ້ ຄູທ່ ີມຄີ ຸນລກັ ສະນະທ່ ດີ ນີ ນັ້ ບ່ ໍໄດຫ້ ມາຍຄວາມວ່ າເປນັ ຄູທ່ ສີ ອນໃຫນ້ ກັ ຮຽນເປນັ ຄນົ ທ່ ີ ຮຽນເກ່ ງັ ຢ່ າງດຽວເທ່ ົານນັ້ ຄູຍງັ ຕອ້ ງເປນັ ຜູທ້ ່ ີມຄີ ວາມສາມາດໃນຫຼາຍໆດາ້ ນອີກ ທັງຝກຶ ຝນົ ຕນົ ໃຫໄ້ ດຕ້ າມ ຈດຸ ປະສງົ ເປາົ້ ຫມາຍຂອງພກັ ຂອງລດັ ວາງອອກເຊ່ ນັ ວ່ າ ຄູມຫີ ນາ້ ທ່ ສີ ກຶ ສານກັ ຮຽນໃຫມ້ ຄີ ຸນນະພາບທາງກາຍ ແລະ ໃຈ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນນກັ ຮຽນໃນຊນັ້ ປະຖມົ ແລະ ມດັ ທະຍມົ ຕອ້ ງສກຶ ສາໃຫເ້ ດກັ ນກັ ຮຽນ, ຄດິ ເປັນ ເຮດັ ເປນັ , ແກໄ້ ຂບນັ ຫາເປນັ ໂດຍຜ່ ານການຮ່ ໍາຮຽນຂອງເຂາົ . ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 23

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບດົ ທີ 3 ການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະ ຄ່ ານຍິ ມົ ໃນອາຊບີ ຄູ 1. ຄວາມໝາຍຂອງບຸກຄະກະພາບ ບຸກຄະລກິ ະພາບແມ່ ນລກັ ສະນະສໍາຄນັ ສ່ ວນຫນ່ ງຶ ໃນຕວົ ບຸກຄນົ ທ່ ສີ າມາດສະແດງອອກຢ່ ູໃນພດຶ ຕກິ ໍາ ຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ . ມຫີ າຼ ຍທດັ ສະນະໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມແຕກຕ່ າງ ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ໄວດ້ ່ ງັ ນ:ີ້  ທ່ ານ ເລວນັ (Lewin) ເວາົ້ ວ່ າ ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງບຸກຄນົ ເກດີ ມາຈາກຄວາມສາພນັ ແລວ້ ລະຫ່ ວາງ ບຸກຄນົ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ ໍເຂາົ , ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງຄນົ ຈະເປນັ ເຊ່ ນັ ໃດຍ່ ອມ ແລວ້ ແຕ່ ບຸກຄນົ ຮບັ ຮູ ້ ແລະຕອບສະຫນອງຕ່ ສໍ ່ ງິ ແວດລອ້ ມຕວົ ເຂາົ ຢ່ າງໃດ.  ທ່ ານໂທມສັ ຟໂລເຣສ ( Tomas W Flores ) ເວາົ້ ວ່ າ ບຸກຄະລກິ ະພາບເປນັ ລກັ ສະນະຕ່ າງໆ ຂອງ ບຸ ກຄົນໄດແ້ ກ່ ລັກສະນະທາງກາຍ, ທາງສະຕິປັນຍາກໍາລັງໃຈ, ທາງສັງຄົມ, ອາລມົ ແລະ ຈດິ ໃຈ , ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໄດຄ້ ນົ້ ຄວ້ າ ແລະ ເຫນັ ວ່ າ ບຸກຄະລກິ ະພາບປະກອບດວ້ ຍຄຸນສມົ ບດັ ຕ່ າງໆ ຫຼາຍປະການຊ່ ງຶ ໄດແ້ ກ່ ລກັ ສະນະດ່ ງັ ລ່ ຸມນ:ີ້ - ຄຸນສມົ ບດັ ທາງກາຍໄດແ້ ກ່ ຮູບຮ່ າງ ເປນັ ສ່ ງິ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ເປນັ ບຸກຄະລກິ ະພາບກ່ ອນອ່ ນື ໆ. - ຄຸນສມົ ບດັ ທາງສະຫມອງແມ່ ນຄວາມສະຫລາດສະຫຽຼ ວ, ຄວາມສາໍ ເລດັ , ຄວາມມເິ ຫດຜນົ . - ຄວາມຖະນດັ ຕາມທາໍ ມະຊາດຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ມບີ ່ ໍຄກື ນັ . - ອຸ ປະນໃິ ສຫມາຍເຖິງຄວາມປະພດຶ , ສີນທາ,ຈນັ ຍາບນັ ຢ່ ູໃນຕວົ ບຸກຄນົ ເຊ່ ນັ : ຄວາມຊ່ ສື ດັ ,ຄວາມ ສຸພາບຮຽບຮອ້ ຍ... - ການຄບົ ຄາ້ ສະມາຄມົ ມບີ າງຄນົ ມກັ ທໍາຕວົ ເດ່ ນັ ໃນສງັ ຄມົ ສະແດງອອກ, ເວາົ້ ສຽງດງັ , ແຕ່ ງຕວົ ແປກໆ , ບາງຄນົ ພດັ ສະຫງບົ ສະຫງຽມດແີ ຕ່ ງຕວົ ຮຽບຮຽ້ . - ອາລມົ ການສະແດງອາລມົ ຕ່ າງໆຂອງຄນົ ເຊ່ ນັ : ຕ່ ນື ເຕນັ້ , ຕກົ ໃຈງ່ າຍ,ອດົ ທນົ , ກາ້ ຫານ,ມ່ ວນຊ່ ືນ ແຈ່ ມໃສ... - ກໍາລງັ ໃຈ ແມ່ ນຄວາມສາມດ ໃນການຄວບຄຸມຈດິ ໃຈເຊ່ ນັ : ມີບາງຄນົ ຖໍຖ້ ອ້ ຍຢ່ ູໃນການຕ່ ໍສູກ້ ັບ ອຸປະສກັ ຂອງຊວີ ດິ . ຜ່ ານຄວາມຄດິ ຄວາມເຫນັ ຂອງນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ແລະ ນກັ ວຊິ າການສະຫຸບຼ ໄດວ້ ່ າ: ບຸ ກຄະລກິ ະພາບກໍຄລື ກັ ສະນະສະເພາະຂອງແຕ່ ລະບຸ ກຄນົ ຊ່ ຶງປະກອບຂນຶ້ ຈາກລັກສະນຕ່ າງໆທັງ ລກັ ສະນະອຸປະນໃິ ສພດຶ ຕກິ ໍາ, ລກັ ສະນະອາລມົ , ທງັ ສງັ ຄມົ ທ່ ສີ ະແດງອອກໄປຕາມຄວາມຮູສ້ ກຶ , ຄວາມສາມາດ ຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ຊ່ ງຶ ສາມາດອະທບິ າຍ ແລະ ວດັ ແທກໄດ.້ 2. ແນວທາງການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບ ຄນົ ເຮາົ ມອີ າຊບີ ຕ່ າງກນັ ກຈໍ ະມລີ ກັ ສະນະສະເພາະເປນັ ຂອງຕນົ ເອງວ່ າ: ທະຫານ, ຕ່ ໍາລວດ, ແພດ, ຄູ ອາຈານ...ສ່ ງິ ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄະລກິ ະພາບຂອງແຕ່ ລະຄນົ ແຕກຕ່ າງກນັ ນນັ້ ມນັ ເກດີ ມາຈາກ: ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 24

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ - ທ່ າທກີ ລິ ຍິ າຂອງບຸກຄນົ ນນັ້ ເອງ. - ການແຕ່ ງຕວົ . - ການປາກເວາົ້ . - ການກະທາໍ ຫກຼື ານສະແດງອອກ. - ຄວາມຊາໍ ນຊິ ານານ, ຄ່ ອງແຄ່ ວທ່ ບີ ຸກຄນົ ນນັ້ ສະແດງອອກຢ່ ູໃນຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານ. - ການຮກັ ສາອະນາໄມ. ເປັນທ່ ີຍອມຮັບກັນຢ່ າງກວ້ າງຂວາງ ແລວ້ ວ່ າອງົ ປະກອບຂອງຄູທ່ ີດີຈະປະກອບດວ້ ຍປດັ ໃຈດ່ ງັ ນີ:້ ສອນດ,ີ ຄວາມຮູດ້ ,ີ ການປະພດຶ ດ,ີ ແຕ່ ບ່ ໍຫມາຍວ່ າ 3 ອງົ ປະກອບນຈີ້ ະພຽງພໍແລວ້ . ຄູທ່ ດີ ຍີ ງັ ຕອ້ ງມບີ ຸກຄະລິ ກະພາບດອີ ກີ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຄູຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງໄດສ້ ກຶ ສາທດິ ທາງການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບຊ່ ງື ມີ 10 ຂນັ້ ຕອນດ່ ງັ ນ.ີ້ ຂນັ້ ຕອນທີ 1. ຄວາມຫມນັ້ ໃຈໃນຕວົ ເອງ. ໃນເມ່ ອື ຕນົ ເອງຢາກມບີ ຸກຄະລພິ າບທ່ ດີ ີ ເຮາົ ຕອ້ ງມຄີ ວາມຫມນັ້ ໃຈຕນົ ເອງຢ່ ູຕະຫຼອດເວລາວ່ າ ເຮາົ ເປນັ ຜູມ້ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບມລີ ກັ ສະນະປະທບັ ໃຈ ແລະ ມຸງ້ ຫມນັ້ ຈະພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງຕນົ ໃຫດ້ ີ ຂນຶ້ ເປັນລໍາດບັ ເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈຂອງຕນົ ເບີກບານມ່ ວນຊ່ ນື ມຄີ ວາມກາ້ ຫານ, ຈໍາກດັ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ທ່ ເີ ປນັ ປອມ ດອ້ ຍອອກໄປໃຫໝ້ ົດທ່ ເີ ກດີ ຂນື້ ໃນຄວາມຮູສ້ ກຶ ແລະ ຈດິ ໃຈ ຍາມໃດກໍຫມນັ້ ໃຈວ່ າ ຕນົ ເອງມບີ ຸກຄະລກິ ະ ພາບທ່ ີດີຢ່ ູສະເຫມີ ໂດຍອີງໃສ່ ຄວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຂອງຕນົ ນຈີ້ ່ ງື ຈະເປັນການດງຶ ດູດຄນົ ອ່ ນື ໃຫສ້ ນົ ໃຈ ແລະ ປະ ທບັ ໃຈໃນຕວົ ເຮາົ . ຂນັ້ ຕອນທີ 2. ຮກັ ຄນົ ອ່ ນື ( ພໃໍ ຈກບັ ຄນົ ອ່ ນື ) ກ່ ອນຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື ຮກັ ເຮາົ ຕອ້ ງຮູຈ້ ກັ ຄນົ ອ່ ນື ເສຍກ່ ອນ ເພາະວ່ າໃນເວລາເຮາົ ຮກັ ຄນົ ອ່ ນື ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ເກດີ ມໄີ ມຕຈີ ດິ ຂນື້ ຢ່ ູພາຍໃນຈດິ ໃຈໂດຍທໍາມະຊາດ ທງັ ເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ຕອບສະຫນອງໄມຕຈີ ດິ ຕ່ ໍເຮາົ ແຕ່ ຄວາມຮກັ ນຕີ້ ອ້ ງເກດີ ຈາກຄວາມຈງິ ໃຈ, ເກດີ ວວ້ ຍຄວາມບລໍ ສິ ຸດຜຸ ດຜ່ ອງແທ,້ ຍອ້ ນເຮາົ ມຄີ ວາມຮກັ ຄວາມຈງິ ໃຈ ໄມຕີຈດິ ຕ່ ໍຄນົ ອ່ ນື ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງມສີ ະເໜ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ຊມົ ຊອບຈາກຜູອ້ ່ ນື ໆ, ທງັ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມປະທບັ ໃຈ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ເຮາົ ມນີ ດິ ໃສມກັ ລະແວງສງົ ໃສ, ອດິ ສາມນັ ກໍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ໝົດຄ່ ານຍິ ມົ , ຂາດຄວາມສດົ ຊ່ ນື , ບ່ ມໍ ໃີ ຜຢາກຄບົ ຄາ້ ສະມາຄມົ ນາໍ . ດ່ ງັ ນນັ້ , ເຮາົ ຕອ້ ງຝກຶ ຝນົ ຕນົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຮກັ ຄນົ ອ່ ນື ເບ່ ງິ ຄນົ ອ່ ນື ໄປໃນແງ່ ດ,ີ ເລອື ກສະເພາະແຕ່ ສ່ ງິ ດໆີ ຂອງເຂາົ , ຈາກນນັ້ ກຈໍ ະເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄະລພິ າບຂອງເຮາົ ເອງຖກຶ ພດັ ວດັ ທະນາຂນື້ ຕາມລາໍ ດບັ . ຂນັ້ ຕອນທ່ ີ 3. ຄວາມຄ່ ອງແຄວ້ ວອງໄວ ກ່ ອນອ່ ນື ຫມດົ ເຮາົ ຕອ້ ງສງັ ເກດ ແລະ ວເີ ຄາະ ເບ່ ງິ ບຸກຄນົ ທ່ ເີ ຮດັ ວຽກຢ່ າງຄ່ ອງແຄວ້ ,ວ່ ອງໄວ ແລະ ປຽບທຽບກບັ ບຸກຄນົ ທ່ ເີ ຮດັ ວຽກຊກັ ຊາ້ , ເຫນັ ວ່ າໝາກຜນົ ຂອງການເຮດັ ວຽກ ແມ່ ນແຕກຕ່ າງ ກນັ ສະນນັ້ , ເຮາົ ຈ່ ງຶ ພະຍາຍາມເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງ ມຄີ ວາມຄ່ ອງແຄວ້ ວ່ ອງໄວ, ດູໝ່ ນັ ,ຫາ້ ວຫນັ , ມ່ ວນຊ່ ນື ຕ່ ໍຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານຕ່ າງໆ ຂອງຕນົ ແຕ່ ກຢໍ ່ ູໃນຂອບເຂດ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕນົ ໃຫຖ້ ກື ຕາມກາລະເທສະ ເພ່ ອື ເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄະລກິ ະພາບຂອງ ຕນົ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ຊມົ ຊອບຈາກຜູອ້ ່ ນື ໆ. ຂນັ້ ຕອນທີ 4. ປະຕບິ ດັ ເວລາຢ່ າງເຂມັ້ ງວດ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 25

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ການປະຕບິ ດັ ເວລາເຂມັ້ ງວດມນັ ແມ່ ນນດິ ໃສສໍາຄນັ ຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ , ຖາ້ ຄູຫາກບ່ ປໍ ະຕບິ ດັ ໂມງເວລາ ເຂມັ້ ງວດກໍຈະຂາດຄວາມໄວເ້ ນອື້ ເຊ່ ອື ໃຈຈາກນກັ ຮຽນ ຫຼື ຄນົ ທ່ ວົ ໄປເຊ່ ນັ ວ່ າ ເຮາົ ເຂາົ້ ຫອ້ ງປະຊຸມກາຍເວລານດັ ຫມາຍທ່ ກີ ໍານດົ ໄວ້ ເວລານນັ້ ເຮາົ ກໍຈະຮູສ້ ກຶ ວ່ າຕນົ ເອງຫມດົ ຄວາມສະຫງ່າຜ່ າເຜຍີ , ຖາ້ ຜູໃ້ ດຫາກມນີ ດິ ໃສກາຍ ໂມງເວລາທ່ ີນດັ ຫມາຍໄວເ້ ລອື້ ຍໆ ກໍຈະເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງກາຍເປນັ ຄນົ ລງັ ເລ ແລະ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື ຂາດຄວາມ ເຊ່ ອື ຖື ຫມດົ ຄວາມສດັ ທາ ດ່ ງັ ນນັ້ ການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ ນີ ນັ້ ຈະຕອ້ ງຝກຶ ຝນົ ຕນົ ເອງ ໃຫກ້ າຍເປນັ ຄນົ ປະຕບິ ດັ ໂມງເວລາໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງເຂມັ້ ງວດ. ຂນັ້ ຕອນທີ 5. ການຄວບຄຸມຕນົ ເອງ ບຸກຄນົ ໃດຫາກບ່ ໍຫວນັ ໄຫວຕ່ ໍກບັ ເຫດການເກດີ ຂນື້ ຢ່ າງຜດິ ປກົ ກະຕທິ ງັ ສາມາດຄວບຄຸມ ສະຕຂິ ອງ ຕນົ ເອງ ໂດຍມກີ ານໄຕ່ ຕອງທງັ ຮູແ້ ກໄ້ ຂບນັ ຫາທ່ ເີ ກດີ ຂນື້ ກບັ ຕນົ ເອງດວ້ ຍສະຕປິ ນັ ຍາວ່ າບຸກຄນົ ນນັ້ ມບີ ຸກຄະລິ ກະພາບອນັ ເປນັ ຫນາ້ ຍອ້ ງຍສໍ ນັ ລະເສນີ ໃຜຫາກຄວບຄຸມອາລມົ ຕນົ ເອງໄວໄ້ ດ້ ໃນເມ່ ອື ມສີ ່ ງິ ອ່ ນື ມາກະທບົ ໂດຍ ບ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ອາລມົ ຮາ້ ຍໂມໂຫ... ແມ່ ນບຸກຄນົ ນນັ້ ກໍມບີ ຸກ ຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ ທີ ງັ ສາມາດເອາົ ຊະນະຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ອ່ ນື ອກີ ດວ້ ຍ. ຂນັ້ ຕອນທ່ ີ 6. ການຮູຈ້ ກັ ກາລະເທສະ ການຮູຈ້ ກັ ກາລະເທສະ ແມ່ ນສນິ ລະປະແຫ່ ງການປະພດຶ ຢ່ າງຫນ່ ງຶ ທ່ ຄີ ູຕອ້ ງໃຊຄ້ ວາມຄດິ ພຈິ າລະນາໃຫ້ ເຫມາະສມົ ວ່ າ ສ່ ງິ ໃດຄວນເວາົ້ ສ່ ງິ ໃດກະທໍາຕ່ ໍຜູໃ້ ດ ແລະ ໃນເວລາໃດເພ່ ອື ໃຫເ້ ຫມາະ ຄມົ ແລະ ເກດີ ຜນົ ດມີ ີ ຄວາມຜູກພນັ , ເພ່ ມີ ຄວາມຮກັ ນບັ ຖຊື ່ ງຶ ກນັ ແລະ ກນັ ສ່ ງິ ໃດບ່ ຄໍ ວນເວາົ້ ແລະ ບ່ ຄໍ ວນກະທໍາມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ເປນັ 2 ເທ່ າົ ... ການເວາົ້ ຈາ ແລະ ການປະພດຶ ຕອ້ ງກະທໍາດວ້ ຍຄວາມສະຫຼາດສະຫຼຽວ ແລະ ດວ້ ຍຄວາມຈງິ ໃຈ ຈ່ ງຶ ເກດີ ມມີ ະນດຸ ສໍາພນັ ອນັ ດເີ ດ່ ນັ ທ່ ຄີ ູນສາ້ ງໃຫແ້ ກ່ ການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບອນັ ດຂີ ອງຜູເ້ ປນັ ຄ.ູ ຂນັ້ ຕອນທີ 7. ອະພນິ ນັ ທະນາການ ແມ່ ນເນນັ້ ຫນກັ ໄປທາງເລ່ ອື ງ ພາສາຄໍາເວາົ້ ທ່ ຕີ ນົ ເອງເວາົ້ ຈາປາໃສກບັ ຄນົ ອ່ ນື ໆເພ່ ອື ໃຫ້ ເຂາົ ເຈາົ້ ມກັ ຟງັ ແລະ ປະທບັ ໃຈ. ການພວົ ພນັ ກບັ ຄນົ ອ່ ນື ເພ່ ອື ໃຫເ້ ຂາົ ຮກັ ແລະ ປະທບັ ໃຈນມີ້ ນັ ບ່ ໍມເີ ຄ່ ອື ງມຊື ະນດິ ໃດໆທ່ ມີ າໃຊໄ້ ດຜ້ ົນ ຢ່ າງວເິ ສດສຸດເທ່ າົ ກບັ ການໃຫອ້ ະພນິ ນັ ທະນາການເປນັ ຄໍາເວາົ້ ດວ້ ຍຄວາມຈງິ ໃຈເວາົ້ ມຄີ ຸນປະໂຫຍດ, ມຄີ ວາມ ຈງິ ມຄີ ວາມສດັ ຊ່ ທື ່ ຕີ ນົ ເອງເວາົ້ ຈາກບັ ຄນົ ອ່ ນື ໆ ນບັ ແຕ່ ເວລາເລ່ ມີ ຕນົ້ ພບົ ປະໂອລ້ ມົ ກນັ ຈນົ ເຖງິ ເວລາເລກີ ລາກນັ ໂດຍໃຊຄ້ ໍາເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ຸນປະໂຫຍດທ່ ມີ ຄີ ວາມພໍໃຈ, ປະທບັ ໃຈ ແລະ ມໄີ ມຕຈີ ດິ ໃຈດຕີ ່ ກໍ ນັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 8. ເອາົ ໃຈເຂາົ ມາໃສ່ ໃຈເຮາົ ໃນການຕດິ ຕ່ ໍພວົ ພນັ ໂອລ້ ມົ ກບັ ຜູໃ້ ດໆທ່ ຈີ ະກ່ ຽວພນັ ໄປຫາຜູອ້ ່ ນື ນນັ້ , ແລວ້ ຖາມຕນົ ເອງວ່ າ ຕນົ ເອງ ມກັ ສ່ ງິ ໃດ ພູມໃຈນໍາສ່ ງິ ໃດ, ລງັ ກຽດສ່ ງີ ໃດ, ແລວ້ ເຮາົ ຈ່ ງົ ປະຕບິ ດັ ຕນົ ຕ່ ໍບຸກຄນົ ນນັ້ , ແລວ້ ເຮາົ ຈະຮູວ້ ່ າຖາ້ ຖືກ ເຮາົ ຄແື ນວນນັ້ ກໍຈະຖກື ອກົ ຖກື ໃຈ, ມຄີ ວາມພາກພູມໃຈ ຫຼື ບ່ ໍ ການປະຕບິ ດັ ຕນົ ແບບນເີ້ ອນີ້ ວ່ າ ເອາົ ໃຈເຂາົ ມາ ໃສ່ ໃຈເຮາົ . ການເອາົ ໃຈເຂາົ ມາໃສໃຈເຮາົ ນເີ້ ຖງິ ຈະປະຕບິ ດັ ຕ່ ໝໍ ່ ຄູ ່ ຄູ ອບຄວົ ຫຼື ຕ່ ໍຫວົ ຫນາ້ ນາໍ ພາໃດໜ່ ງຶ ກຕໍ າມມນັ ກໍ ເປນັ ການຊຸກຍູໃ້ ຫເ້ ຮາົ ເຮດັ ວຽກງານມຄີ ວາມກາ້ ວຫນາ້ ທງັ ມອີ ານາຄດົ ໄປໄກອກີ . ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 26

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ນອກຈາກນແີ້ ລວ້ ຢ່ ູໃນຫວົ ຫນ່ ວຍຄອບຄວົ ຄ່ ູຜວົ ເມຍຖາ້ ຄນົ ຢ່ ູໃນຄອບຄວົ ຄອບຄວົ ໃຜໆກໍຮູເ້ ອາົ ໃຈ ເຂາົ ມາໃສ່ ໃຈເຮາົ ກໍຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ອບຄວົ ນນັ້ ມຄີ ວາມສະຫງົ ບສຸກ,ຈະເລນີ ກາ້ ວຫນາ້ ທງັ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມໄວເ້ ນອື້ ເຊອື້ ໃຈ ຈາກຄນົ ອ່ ນື ອກີ ແຕ່ ກໍຍງັ ມຄີ ນົ ຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍບ່ ໍໄດສ້ ນົ ໃຈ ແລະ ບ່ ໍໄດເ້ ອາົ ໃຈ ໃສເລ່ ອື ງນ,ີ້ ຄວາມຈງິ ແລວ້ ການປະຕບິ ດັ ເອົາໃຈເຂາົ ມາໃສ່ ໃຈເຮົາກໍບ່ ໍເປັນບັນຫາຍຸ ງ້ ຍາກ ແລະ ສີນເປ່ ອື ງຫຍງັ , ທຸກໆຄນົ ກໍບ່ ໍປະຕບິ ດັ ແຕ່ ຊາໍ້ ພດັ ອງີ ໃສ່ ແຕ່ ວ່ າໃນເມ່ ອື ຕນົ ເອງມຄີ ວາມຜດິ ພາດກອໍ າໃສແຕ່ ການໃຫອ້ ະໄພຂອງຄນົ ອ່ ນື ເທ່ າົ ນນັ້ . ຂນັ້ ຕອນທີ 9. ລກັ ສະນະປະກດົ ກາຍ ລກັ ສະນະປະກດົ ກາຍນມີ້ ຄີ ວາມຫມາຍເຖງິ ຄວາມສະອາດຂອງເຄ່ ອື ງນ່ ຸງຫ່ ມົ ,ຫນາ້ ຕາ, ຊງົ ຜມົ ເລບັ ຕນີ , ເລບັ ມ,ື ແຂວ້ , ປາກ ແລະ ເກີບ...ອນັ ເປນັ ລກັ ສະນະປະກດົ ກາຍນອກຈາກມຄີ ວາມສະອາດແລວ້ ຈະຕອ້ ງມີ ລກັ ສະນະໃຫເ້ ຫມາະສມົ ກບັ ກາລະເທສະ ແລະ ໂອກາດແຫ່ ງການປະກດົ ຕວົ ຕ່ ໍສງັ ຄມົ ໃຫເ້ ປນັ ທ່ ີນຍິ ມົ ແລະ ຊມົ ຊ່ ນື ຂອງຄນົ ອ່ ນື ແລະ ປະກອບກບັ ທ່ າຕ່ າງໆຂອງການຢືນ, ການນ່ ງັ , ການຍ່ າງ ແລະ ການເຄ່ ອື ນໄຫວໃຫ້ ເຫມາະສມົ ເປນັ ການສ່ ງົ ເສມີ ບຸກຄະລກິ ະພາບໃຫມ້ ຄີ ວາມປະທບັ ໃຈຊ່ ງຶ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ທ່ ສີ ຸດ ສໍາລບັ ຜູທ້ ່ ຈີ ະສາ້ ງ ມະນດຸ ສໍາພນັ . ຂນັ້ ຕອນທີ 10. ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ ແມ່ ນຂນັ້ ຕອນທ່ ສີ ໍາຄນັ ທ່ ໄີ ດປ້ ະສມົ ປະສານຂນັ້ ຕອນທງັ ຫມດົ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ . ເຮາົ ຈ່ ງົ ເຮດັ ໃຫ້ ຕນົ ເອງເປນັ ຄນົ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ ບ່ ແໍ ມ່ ນຈະມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບແບບຕຸກກະຕາ, ຕອ້ ງເປນັ ຄນົ ມອີ າລມົ ແຈ່ ມໃສ, ມີ ຄວາມຈງິ ໃຈ, ບ່ ໍເປນັ ຄນົ ດດັ ຈະລດິ ແກງ້ ເຮດັ ແກງ້ ທໍາ, ບ່ ໍເປນັ ຄນົ ບູດບງື້ ອາລມົ ເສຍ ລກັ ສະນະທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ ານ,ີ້ ແມ່ ນເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ກາຍເປັນຄົນເປີດເຜີຍ, ບ່ ໍມລີ ັບລມົ ຄມົ ໃນໃດໆມີແຕ່ ຄວາມຍມີ້ ແຍມ້ ເບີກບານຢ່ ູທຸກ ການເຄ່ ອື ນໄຫວເວາົ້ ຈາຕ່ າງ ໆ, ດວງຕາກໍສດົ ຊ່ ນື , ຄນົ ໃດມລີ ກັ ສະນະດ່ ງັ ນເີ້ ອນີ້ ວ່ າ ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າທຸກອະລຍິ ະບດົ . 3 .ຄູຄວນມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບແນວໃດ ຈາກການສກຶ ສາເລ່ ອື ງລກັ ສະນະຂອງບຸກຄະລກິ ກະພາບຂອງທ່ ານ ລໂີ ອນາດ ຄາຣດອນ ( Leon arct V Gordon ) ເພ່ ນິ ສະຫຸຼບໄດວ້ ່ າ ຄູຄວນມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບ 4 ດາ້ ນດ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ລກັ ສະນະການມອີ ໍານາດ: ໄດແ້ ກ່ ລກັ ສະນະພດຶ ຕກິ ໍາທ່ ມີ ຄີ ວາມເຊ່ ອື ຫມນັ້ ໃນຕວົ ເອງ, ອດິ ທພິ ນົ ດາ້ ນການປາກເວາົ້ ຫຼື ອອກຄໍາສ່ ງັ , ມຄີ ວາມຄ່ ອງແຄວ້ ຈກຶ ຈກັ ມີຄວາມຫມນັ້ ໃຈໃນການຕດັ ສນິ ໃຈຢ່ າງອດິ ສະລະເປນັ ຜູທ້ ່ ເີ ຊ່ ອື ຖໄື ດ.້ 2). ລກັ ສະນະຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ: ໄດແ້ ກ່ ລກັ ສະນະພດຶ ຕກິ ໍາຂອງບຸກຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມພະຍາຍາມ ແລະ ຕັງ້ ໃຈປະຕິບັດງານ, ຈົດຈ່ ໍກັບວຽກທ່ ີໄດຮ້ ັບການມ ອບຫມາຍຈນົ ສໍາເລັດເປັນຄົນໄວໃ້ ຈໄດ,້ ມີຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ວໍ ຽກງານຢ່ າງແທຈ້ ງິ . 3). ລກັ ສະນະຄວາມຫມນັ້ ຄງົ ທາງອາລມົ : ໄດແ້ ກ່ ລກັ ສະນະພຶດຕກິ າຂອງບຸກຄນົ ທ່ ີມອີ າລມົ ພໍດີ, ອາລມົ ຫນກັ ແຫນນ້ ຫມນັ້ ຄງົ ສຸຂຸມ ແລະ ເຮດັ ວຽກໃຫມ້ ອີ ດິ ສະລະຈາກຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ . 4). ລກັ ສະນະການເຂົາ້ ສງັ ຄມົ : ໄດແ້ ກ່ ການຄບົ ຄາ້ ສະມາຄົມຜູອ້ ່ ືນໆໄດຢ້ ່ າງດີ, ຮູສ້ ນົ ທະນາ ແລະ ອ່ ນື ໆ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 27

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງຶ ສະຫຸບຼ ໄດວ້ ່ າ ການທ່ ຄີ ູຈະພດັ ທະນາຕນົ ເອງ ເປນັ ຜູທ້ ່ ມີ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ ີ ຄູຈະຕອ້ ງມີ ຄຸນສມົ ບດັ ດມີ ຄີ ວາມຊ່ ສື ດັ , ເຊ່ ອື ຫມນັ້ ຕນົ ເອງມຄີ ວາມກະຕລື ລື ນົ້ ສຸພາບອ່ ອນໂຍນ, ມສີ ຸຂະພາບເຂມັ້ ແຂງດ,ີ ບ່ ໍ ສາ້ ງຕນົ ເອງໃຫມ້ ກີ ລິ ຍິ າທ່ າທ່ ເີ ປນັ ຫນາ້ ລາໍ ຄານຂອງຄນົ ອ່ ນື , ການປາກເວາົ້ ກໃໍ ຫສ້ ດັ ເຈນຈະແຈງ້ ດ.ີ 3.1. ການເສມີ ສາ້ ງບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ .ີ 3.1.1. ການແຕ່ ງກາຍ ຄວນແຕ່ ງກາຍໃຫເ້ ຫມາະສົມກບັ ວຽກງານທ່ ີຕົນກໍາລງັ ປະຕບິ ດັ ຢ່ ູຖາ້ ຫນ່ ວຍງານຂອງຕົນ ຫາກມີ ລະບຽບບ່ ງົ ໄວສ້ ັດເຈນກ່ ຽວກບັ ກົດຂອງການແຕ່ ງກາຍທ່ ີຫນ່ ວຍງານຂອງຕນົ ຕອ້ ງການ, ເຮົາກໍຕອ້ ງຖືເປັນ ຫນາ້ ທ່ ,ີ ທ່ ຕີ ອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມກດົ ລະບຽບນນັ້ ຖາ້ ວ່ າຫນ່ ວຍງານທ່ ຕີ ນົ ສງັ ກດັ ຢ່ ູຫາກບ່ ໍໄດມ້ ຂີ ໍການດົ ໃນເລ່ ອື ງ ແຕ່ ງກາຍເຮາົ ເອງກໍຄວນ ແຕ່ ງກາຍໃຫສ້ ມົ ກບັ ຮູບຮ່ າງ ສສີ ນັ ແລະ ກາລະເທສະ ຢ່ ູໃນຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານຂອງຕນົ້ ... ຕ່ ໍການແຕ່ ງກາຍນແີ້ ຕ່ ລະບຸກຄນົ ຄວນນໍາໃຊ້ ແລະ ພຈິ າລະນາໂດຍສະເພາະເພ່ ອື ໃຫເ້ ຫມາະສມົ ກບັ ກາລະເທສະ. 3.1.2. ການວາງຕວົ . ການສະແດງພດຶ ຕກິ າອອກມານນັ້ ຕອ້ ງການໃຫມ້ ນັ ສມົ ກບັ ຖານະຕາໍ ແຫນ່ ງທ່ ວີ ຸດທພິ າວະຂອງຕນົ , ໂດຍ ມກີ ານສະແດງອອກຢ່ າງສຸພາບ ແລະ ດວ້ ຍຄວາມຈງິ ໃຈ, ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວນແີ້ ມ່ ນສ່ ງິ ສໍາຄນັ ທ່ ຈີ ະດງຶ ດູດນໃຈຂອງ ບຸກຄນົ ທ່ ວົ ໄປທ່ ມີ ສີ ່ ວນເຂາົ້ ມາຮູຈ້ ກັ ແລະ ສໍາພນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງນາໍ ອກີ ດວ້ ຍ. 3.1.3. ອະລຍິ ະບດົ ສະລຍີ ະບດົ ຕ່ ໍວຽກງານ, ການຕດິ ຕ່ ໍພວົ ພນັ ກບັ ຄນົ ອ່ ນຶ , ຕອ້ ງໃຫເ້ ໝາະສມົ , ມສີ ະຫງ່າລາສີ ທ່ ຍີ ກົ ຍອ້ ງ ຄນົ ອ່ ນື ໆ ທງັ ຮູຈ້ ກັ ເກງໃຈຄນົ ອ່ ນຶ ໆ ບ່ ໍວ່ າຈະເປນັ ການນ່ ງັ , ການຢນື , ການຍ່ າງ, ການນບົ ໄຫວເ້ ພ່ ອື ເຄາົ ລບົ ... ກໍ ຕອ້ ງໃຫມ້ ນັ ຢ່ ູໃນຂອບເຂດຮດິ ຄອງປະເພນ,ີ ໃນເວລາເຂາົ້ ຫອ້ ງປະຊຸມເຮາົ ບ່ ໍຄວນນ່ ງັ ສນັ້ ຂາ, ຂາກ່ າຍຫາ້ ງ, ວນົ ແຊວ ແລະ ອ່ ນື ໆ. 3.1 4. ພາສາປາກເວາົ້ ຄວນໃຊໃ້ ຫເ້ ຫມາະສົມກັບກາລະເທສະ ເຊ່ ັນການໃຊສ້ ັບພະນາມແທນຕົວເອງ ແລະ ການໃຊ້ ສບັ ພະນາມກ່ າວເຖງິ ຜູນ້ ່ ງັ ຟງັ ຫຼື ບຸກຄນົ ທ່ ີສາມ ເຮາົ ຄວນພຈິ າລະນາໃຊເ້ ຫມາະສມົ ກບັ ໄວ, ຖານະທາງສງັ ຄມົ ແລະ ຮດີ ຄອງປະເພນອີ ກີ . 3.1.5. ທ່ າທກີ ລິ ຍິ າ, ແວວຕາ, ສຫີ ນາ້ ທ່ າທກີ ລິ ຍິ າ ແວວຕາ, ສຫີ ນາ້ ແລະ ທ່ າທາງອ່ ນື ໆທ່ ເີ ຮາົ ສະແດງໃນທ່ ສີ າທາລະນະ ໂດຍຕວົ ເຮາົ ບ່ ຮໍ ູສ້ ກຶ ຕວົ ເປນັ ພາວະຂອງຈດິ ໃຕສ້ ໍານກຶ ແລະ ຈດິ ໄຮສ້ ໍານກຶ ທ່ ເີ ຮາົ ທຸກຄນົ ຄວນລະມດັ ລະວງັ ເປນັ ພເິ ສດເພ່ ອື ບ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ສ່ ງິ ບ່ ໍດຕີ ່ ໍຄວາມສໍາພນັ ກບັ ຄນົ ຮອບຂາ້ ງ. 3.1.6. ການສະແດງອອກດາ້ ນຄວາມຄດິ ຄວາມເຫນັ ເຮາົ ຕອ້ ງມຄີ ວາມກາ້ ຫານໃນການສະແດງຄວາມຄດິ ຄວາມເຫນັ ທ່ ມີ ຫີ ຼກັ ການ, ມຄີ ຸນປະໂຫບດ, ມີ ເຫດຜນົ , ມຄີ ຸນປະໂຫຍດຕ່ ໍຫນ່ ວຍງານ ແລະ ສ່ ວນລວມ ແຕ່ ການກາ້ ສະແດງອອກນຕີ້ ອ້ ງທໍາດວ້ ຍ ຄວາມ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 28

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສຸພາບອ່ ອນໂຍນ, ທງັ ມ່ ຸງຫມາຍໃຫມ້ ຄີ ຸນປະໂຫຍດ, ບ່ ໍແມ່ ນອອກຄວາມເຫນັ ເພ່ ອື ໂອອ້ ວດ ຫຼື ອຸດງຶ ດູດຄວາມ ສນົ ໃຈຂອງຄນົ ອ່ ນື ແບບບ່ ໍເຫມາະສມົ , ບ່ ຖໍ ກື ຕອ້ ງ. 3.1.7. ພາວະທາງຈດິ ແລະ ຈດິ ໃຈ ຄວາມສາມາດໃນການສງັ ລວມທາງດາ້ ນອາລມົ ແລະ ຈດິ ໃຈໃຫສ້ ຸຂຸມ ແລະ ນ່ ມຸ ນວນເຮດັ ໃຫຖ້ ກື ອກົ ຖກື ໃຈກບັ ຜູຢ້ ່ ູໃກສ້ ດິ ຫຼື ຜູທ້ ່ ຕີ ດິ ຕ່ ໍພວົ ພນັ ກບັ ຕນົ ນອກນຍີ້ ງັ ຕອ້ ງຝກຶ ຕນົ ໃຫມ້ ສີ າມາທ,ິ ມປີ ນັ ຍາເພ່ ອື ແກໄ້ ຂ ບນັ ຫາຕ່ າງໆທງັ ຫມດົ , ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວນມີ້ ນັ ຈະຊ່ ວຍໃຫຕ້ ນົ ເອງມຄີ ຸນຄ່ າ ແລະ ຮບັ ຄວາມເຄາົ ລບົ ນບັ ຖຈື າກຜູ ້ ອ່ ນື ອກີ ດວ້ ຍ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມເຮາົ ອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ການພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ໃຫ້ ເປນັ ທ່ ີ ພໃໍ ຈກບັ ຜູທ້ ່ ມີ າຄບົ ຄາ້ ສະມາຄມົ ນາໍ ຖາ້ ອງີ ຕາມຫກຼັ ການແລວ້ ແມ່ ນເຮາົ ພດັ ທະນາໄປພອ້ ມໆກນັ ນບັ ທງັ ບຸກຄະລິ ກະພາບພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ. ບຸກຄະລກິ ະພາບພາຍນອກ: ໄດແ້ ກ່ ຮູບຮ່ າງຫນາ້ ຕາ, ກລິ ຍິ າທ່ າທ,ີ ການແຕ່ ງກາຍ, ການເວາົ້ ຈາປາໄສ ແລະ ອ່ ນື ໆ. ບຸກກະລກິ ະພາບພາຍໃນ: ໄດແ້ ກ່ ພາວະທາງອາລມົ , ຈດິ ໃຈທ່ ຈີ ະມຜີ ນົ ຕ່ ກໍ ານພດັ ທະນາປະ ສດິ ທພິ າບ ຂອງວຽກງານສ່ ວນລວມ.  ຄຸນປະໂຫຍດຂອງການມບີ ຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ ີ - ຈະເປນັ ການສ່ ງົ ເສມີ ຄວາມໄວເ້ ນອື້ ເຊ່ ອື ໃຈ ແລະ ຄວາມສດັ ທາຈາກສງັ ຄມົ . - ດງຶ ດດູ ຄວາມສນົ ໃຈຈາກສງັ ຄມົ ທ່ ວົ ໄປ. - ສາ້ ງຄວາມປະທບັ ໃຈໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ອ່ ນຶ ໃນເວລາພບົ ເຫນັ . - ບຸກຄະລກິ ະພາບທ່ ດີ ສີ າມາດສາ້ ງຄວາມສໍາເລດັ ໃນໜາ້ ທ່ ວີ ຽກງານໄດ.້ 4. ຄ່ ານຍິ ມົ ຄ່ ານຍິ ມົ ເປນັ ຄວາມເຊ່ ອື ຂອງບຸກຄນົ ວ່ າ, ສ່ ງິ ໃດມຄີ ່ າ, ຄວາມສາໍ ຄນັ ແລະ ປາດຖະຫນາ, ສ່ ງິ ໃດບ່ ມໍ ຄີ ່ າ, ບ່ ໍສໍາຄນັ ແລະ ບ່ ປໍ າດຖະຫນາຄວນເຮດັ ຫຼື ບ່ ຄໍ ວນເຮດັ . 4.1. ລກັ ສະນະຄ່ ານຍິ ມົ ໃນອາຊບີ ຄູ ນກັ ວທິ ະຍາສາດ, ໄດປ້ ະມວນລກັ ສະນະຕ່ າງໆທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ແບບແຜນຄ່ ານຍິ ມົ ຂອງຄູ ໃນສະໄຫມ ປະຈບຸ ນັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງການເມອື ງ ແລະ ການບລໍ ກິ ານທາງຊຸມຊນົ : ຄທູ ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ໃນດາ້ ນນຈີ້ ະມີ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ບໍລກິ ານສງັ ຄມົ ແລະ ມະນຸດສໍາພນັ ດີໂດຍບ່ ໍຄໍານງຶ ເຖງິ ຖານະເສດຖະກດິ , ສາດສະໜາ, ອາຍຸ, ຜວິ ພນັ ແລະ ເຊອື້ ຊາດຍອມຮບັ ການຕດັ ສນີ ໃຈຂອງເພ່ ອື ນຮ່ ວມງານດຽວກນັ . 2). ຄ່ ານິຍົມທາງສັງຄົມສົງເຄາະ: ຄູທ່ ີມຄີ ່ ານຍິ ມົ ດາ້ ນນຈີ້ ະມີຄວາມຮັກ,ຄວາມເມດຕາກາລຸນາ, ໂອບອອ້ ມອາລ,ີ ເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຄນົ ອ່ ນື , ຄູປະເພດນຈີ້ ະມຄີ ່ ານຍິ ມົ ຊມົ ຊອບຈາກນກັ ຮຽນ ແລະ ເປນັ ບຸກຄນົ ທ່ ີ ມກັ ຄບົ ຄາ້ ສະມາຄມົ ກບັ ບຸກຄນົ ອ່ ນື ຕະລອດເວລາ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 29

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 3). ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງວຊິ າຊບີ : ຄູທ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ແບບນຈີ້ ະມຄີ ວາມຕດັ ສນິ ໃຈໃນການຮຽນຮູ ້ ແລະ ຄນົ້ ຄວ້ າ ຫາຄວາມຈງິ ເພ່ ອື ພດັ ທະນາການສດິ ສອນໃຫດ້ ຂີ ນື້ ຄູປະເພດນມີ້ ກັ ອ່ ານຕໍາລາ, ມກັ ຄນົ້ ຄວ້ າເອກະສານໃຫມ່ ໆ ອ່ ານວາລະສານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ວຊິ າຄູ ມກັ ບນັ ທກຶ ສະເໝ,ີ ມກັ ເຂາົ້ ສໍາມະນາ ຫຼກື ດິ ຈະກໍາຕ່ າງໆເພ່ ອື ຍກົ ລະດບັ ອາຊບີ ຂອງຕນົ . ຄູທ່ ີມຄີ ່ ານຍິ ມົ ແບບນີ້ ຈະມກັ ເອາົ ໃຈໃສ່ ພດັ ທະນາຕນົ ເອງ, ເຊ່ ອື ຫມນັ້ ແລະ ພາກພູມໃຈໃນຄວາມ ເປນັ ຄູສນົ ໃຈຈດິ ຕະສາດຂອງເດກັ , ມກັ ຮກັ ຕ່ ອໍ າຊບີ ຂອງຄ,ູ ຊອກຮູວ້ ທິ ສີ ອນ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການໃຊພ້ າສາ ແລະ ຮູປ້ ະສານສໍາພນັ ດ,ີ ມກັ ຂນື້ ຫອ້ ງສະມຸດ ແລະ ອຸທດິ ຫຼາຍຢ່ າງເພ່ ອື ພດັ ທະນາອາຊບີ , ມກັ ຄນົ້ ຄວ້ າຊອກຫາ ຄວາມຮູ,້ ຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ແບບນຖີ້ ວື ່ າຄວາມຮູເ້ ປນັ ສ່ ງິ ວເິ ສດທ່ ສີ ຸດ. 4).ຄ່ ານຍິ ມົ ແຫ່ ງການພດັ ທະນາການ: ຄທູ ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ແບບນຈີ້ ະມທີ ດັ ສະນະດຕີ ່ ພໍ ດຶ ຕກິ າເພ່ ອື ຊອກຫາ ວທິ ີການ ແລະ ຄວາມຄດິ ໃຫມ່ ໆເພ່ ອື ປັບປຸງຖານະເດີມຂອງຕນົ , ມກັ ປະສບົ ໄພ, ມກັ ສົນໃຈເລ່ ອື ງໃຫມ່ ໆ ຄວາມຄິດໃຫມ່ ໆ ຫຼື ຕອ້ ງການເຫດຜົນ ແລະ ຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ໃນການພັດທະນາຄວາມ ຄດິ ເກ່ າົ ໆ, ມຄີ ວາມຄດິ ກາ້ ຫານທ່ ວີ ເິ ຄາະວຈິ ານບນັ ຫາຊວີ ດິ , ເປນັ ຄນົ ມກັ ເຫດຜນົ . 5). ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງດາ້ ນສລິ ະປະວນັ ະຄະດ:ີ ຄທູ ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ແບບນີ້ ຈະມກັ ຄວາມສວຍງາມ, ຄວາມເປນັ ລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍ, ຄູແບບນມີ້ ກັ ຕກົ ແຕ່ ງປວົ ແປງເຮອື ນຊານສະຖານທ່ ,ີ ໂຮງຮຽນ ແລະ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມອອ້ ມ ຕວົ ເຂາົ ສະເຫມີ ພອ້ ມນເີ້ ຂາົ ຍງັ ເປນັ ຄນົ ມກັ ຄວາມຈງິ ມຄີ ວາມສດັ ຊ່ ,ື ມຄີ ວາມອ່ ອນໂຍນ, ຕອ້ ງການປບັ ປຸງຕນົ ເອງຢ່ ູສະເຫມ,ີ ມສີ ຸຂະພາບສມົ ບູນ, ຄວາມສະຫງ່າລາສ,ີ ມອີ າລມົ ດເີ ບ່ ງິ ໂລກກວ້ າງທງັ ເຂາົ້ ໃຈເລ່ ອື ງຂອງມະນຸດ. 6). ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ : ຄູທ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ເປັນຄນົ ຮູປ້ ະຢດັ ເວລາ, ໃຊ້ ອຸປະກອນສອນຢ່ າງປະຢດັ , ຮູປ້ ະຢັດທາງພາສາສາເວາົ້ , ຫມາຍຄວາມວ່ າຈະສອນແຕ່ າສ່ ງິ ທ່ ເີ ປນັ ປະ ໂຫຍດ, ສອນໂດຍມສີ ່ ວນຮ່ ວມຈາກນກັ ຮຽນ. 7). ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງສນັ ໂດນ: ຄູທ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ບົ ແບບນບີ້ ່ ໍມກັ ຕໍານຕິ ຊິ ມົ , ບ່ ໍມກັ ວພິ າກວຈິ ານຄນົ ອ່ ນື , ບ່ ໍມກັ ເຂາົ້ ຮ່ ວມປະຊຸມ, ມກີ ານປບັ ຕວົ ໃນລກັ ສະນະຖໍຖ້ ອຍ, ບ່ ໍມກັ ຄບົ ຄາ້ ສະມາຄບົ ກບັ ເພ່ ອື ນຄູດວ້ ຍກນັ ຫຼື ຄນົ ອ່ ນື ໆ ບ່ ໍຢາກຮບັ ຜດິ ຊອບວຽກງານໃດໆຂອງໂຮງຮຽນ, ມກັ ຢ່ ູຄນົ ດຽວງຽບໆບ່ ໍມກັ ເພ່ ອື ນຫຼາຍຄນົ , ຄູປະເພດນຈີ້ ະມີ ຫມ່ ູຫນອ້ ຍທ່ ສີ ຸດ. 8). ຄ່ ານຍິ ົມແບບອັດຕະນຍິ ມົ : ຫມາຍຄວາມວ່ າຄູທ່ ີມີຄ່ ານຍິ ມົ ແບບນີບ້ ່ ໍມັກຂະບວນການທາງ ວທິ ະຍາສາດເຮດັ ວຽກຕາມຄວາມນກຶ ຄິດຂອງຕົນ, ຕາມວິທີການດໍາລົງຊີວິດຂອງຕົນ, ຄູເພດນຈີ້ ະສອນ ສະເພາະເນອື້ ໃນເອກະສານເທ່ າົ ນນັ້ ບ່ ໍມກັ ຊອກຮູບ້ ນັ ຫາໃຫມ່ ໆ ຫຼອື ່ ານໜງັ ສພື ມີ , ບ່ ໍມກັ ເຂາົ້ ຫອ້ ງສະມຸດເພ່ ອື ຊອກຄວາມຮູເ້ ພ່ ມີ , ບ່ ມໍ ກັ ເຂາົ້ ຮ່ ວມສາໍ ມະນາໃດໆບ່ ໍມກັ ການສອນແບໃຫມ່ . 9). ຄ່ ານຍິ ມົ ແບບໂອອ້ ວດ: ຄູທ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ປະເພດນຈີ້ ະບ່ ໍມກັ ຄວາມສວຍງາມ, ມອີ ນຄະຕບິ ່ ດໍ ຕີ ່ ໍການ ປວົ ແປງ, ຫອ້ ງການຮຽນ ແລະ ໂຮງຮຽນ), ບ່ ໍມກັ ສ່ ງິ ຈບົ ງາມ, ບ່ ໍມຄີ ວາມຈງິ ໃຈ. ນຍິ ມົ ໃນການແຕ່ ງກາຍ ມກັ ແຕ່ ງໄປຕາມພາສາຂອງຕນົ ເອງ 10). ທ່ ານຍີ ມົ ແບບຟູມເຟອື ຍ: ຄູທ່ ມີ ຄີ ່ ານຍິ ມົ ປະເພດນີ້ ຈະຖເື ອາົ ເງນິ ເປນັ ເລ່ ອື ງໃຫຍ່ , ບ່ ຮໍ ູປ້ ະຢດັ ສດັ ທ່ ຽງ, ເຮດັ ວຽກເພ່ ອື ໃຫໄ້ ດມ້ າຈ່ າຍເພ່ ອື ຄວາມສຸກຂອງຊວີ ດິ ເທ່ າົ ນນັ້ ໃຊເ້ ວລາໃຫໝ້ ດົ ໄປຊ່ ໆື ເພ່ ອື ສະແຫວງຫາ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 30

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ຄວາມສຸກສ່ ວນຕວົ , ເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນ, ການສອນເສຍເວລາໄປເລອື້ ຍໆ, ມກັ ເວາົ້ ແບບຊໍາ້ ຊາກອນັ ເກ່ າົ , ບາງຄງັ້ ກ່ ໍບ່ ໍສາມາດຄວບຄຸມນກັ ຮຽນໃນຫອ້ ງໄດ,້ ມກັ ໃຫຄ້ ະແນນນກັ ຮຽນສູງ, ຄູປະເພດນມີ້ ກັ ຄບົ ຄາ້ ກບັ ຄນົ ລໍາ້ ລວຍ ຫຜຼື ູທ້ ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ສູງເທ່ າົ ນນັ້ . ຈາກຄ່ ານຍິ ມົ ຂອງຄປູ ະເພດດ່ ງັ ກ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ເຮາົ ພໍວເິ ຄາະໄດວ້ ່ າ ມທີ ງັ ຄ່ ານຍິ ມົ ທ່ ຄີ ວນສ່ ງົ ເສມີ ເຊ່ ນັ : ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງການເມອື ງ ແລະ ຄ່ າບລໍ ກິ ານທາງຊຸມຊນົ ແລະ ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງວເິ ຄາະ, ຄ່ ານຍິ ມົ ວຊິ າຊບີ , ຄ່ ານຍິ ມົ ແຫ່ ງການພດັ ທະນາ, ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງດາ້ ນສນີ ລະປະ, ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ . ສ່ ວນຄ່ ານຍິ ມົ ຄວນລີກເວນັ້ ຄ:ື ຄ່ ານຍິ ມົ ທາງອດັ ຕະນຍິ ມົ , ຄ່ ານຍິ ມົ ສນັ ໂດນ,ຄ່ ານຍິ ມົ ແບບ ໂອອ້ ວດ ແລະ ຄ່ ານຍິ ມົ ທ່ ີ ຟູມເຟອື ຍ.  ຄ່ ານຍິ ມົ ພນື້ ຖານທ່ ຄີ ວນສກຶ ສາຮ່ ໍຮຽນປະກອບມ:ີ 1). ຮູເ້ ພ່ ງິ ຕນົ ເອງ, ມຄີ ວາມດຸຫມ່ ນັ ພາກພຽນ,ມນີ າໍ້ ໃຈຮບັ ຜດິ ຊອບສູງ. 2). ປະຢດັ ມດັ ທະຍດັ 3). ນບັ ຖກື ດົ ລະບຽບວໃິ ນ, ກດົ ຫມາຍ ແລະ ຮດີ ຄອງປະເພນອີ ນັ ດງີ າມ. 4). ມນີ າໍ້ ໃຈຮກັ ຊາດ, ຮກັ ອາຊບີ ຂອງຕນົ້ .  ສະຫຸບຼ ໃນຖານະທ່ ຄີ ູເປນັ ນກັ ວຊິ າວະກອນຂອງສງັ ຄມົ , ຄູແມ່ ນຜູສ້ າ້ ງຮາກຖານສງັ ຄມົ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຫມນັ້ ຄງົ ແລະ ໄປຕາມທດິ ທາງຂອງພກັ ລດັ ຫຼື ອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າອານາຄດົ ຂອງຊາດຈະເປັນແນວໃດນນັ້ ສ່ ວນຫນ່ ງຶ ມນັ ກໍ ຂນື້ ຢ່ ູກບັ ຄູ, ດ່ ງັ ນນັ້ ຄູຈ່ ງົ ມບີ ດົ ບາດອດິ ທພິ ນົ ຕ່ ເໍ ດກັ ນກັ ຮຽນຫຼາຍທ່ ສີ ຸດ ທ່ ເີ ກດີ ຂນື້ ມາໃນທ່ າມກາງສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຂອງສງັ ຄມົ , ຊ່ ງຶ ຈະນາໍ ໄປສ່ ູການສາ້ ງຄ່ ານຍິ ມົ ແລະ ບຸກຄະລກິ ະພາບຂອງແຕ່ ລະບຸກຄນົ ຖາ້ ຄູບ່ ໍສາມາດປບັ ປຸງ ຕນົ ເອງ ໃຫມ້ ບີ ຸກຄະລກິ ະພາບ ແລະ ຄ່ ານຍິ ມົ ທ່ ດີ ງີ າມ ເພ່ ອື ເປນັ ແບບຢ່ າງທ່ ດີ ີ ກໍບ່ ໍສາມາດຖ່ າຍທອດສ່ ງິ ທ່ ດີ ງີ າມ ໄປສ່ ູຕວົ ນກັ ຮຽນໄດ້ ກຫໍ ມາຍວ່ າຄູ ພຽງແຕ່ ເປນັ ຄນົ ສອນທດິ ສະດເີ ທ່ າົ ນນັ້ . ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 31

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບດົ ທີ 4 ຈນັ ຍາບນັ ແລະ ຄຸນະທາໍ ໃນການປະກອບອາຊບິ ຄູ 1. ຈນັ ຍາບນັ 1.1. ຄວາມຫມາຍຂອງຈນັ ຍາບນັ ຈນັ ຍາບນັ ແມ່ ນ ແບບແຜນການປະພດຶ ຫຼຂື ໍທ້ ່ ີກໍານດົ ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຫຼເື ປນັ ທາງການໃນການປະຕບິ ດັ ຕນົ ແລະ ເປັນຂໍຫ້ າ້ ມຂອງວຊິ າຊີບຕ່ າງໆ ຫຼເື ປັນແບບຢ່ າງທ່ ີຄວນປະພດຶ ສະເພາະວຊິ ານນັ້ ເຊ່ ນັ : ອາຊບີ ແພດ, ອາຊບີ ຄູ, ທະນາຍຄວາມ, ວຊິ າວະກອນ, ນກັ ຈຕິ ະວທິ ະຍາ, ລວ້ ນແຕ່ ມແີ ບບແຜນຄວາມ ປະພດຶ ໃນສະເພາະ ອາຊບີ ຂອງຕນົ ເຊ່ ນັ : ຄູ ຕອ້ ງເອາົ ໃຈໃສ່ ນາໍ ໃຊຄ້ ວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດທາງວຊິ າຊບີ ເພ່ ອື ບໍລກິ ານໃຫແ້ ກ່ ນກັ ຮຽນ ແລະ ສງັ ຄມົ . ອາຊີບແພດ ຈນັ ຍາບນັ ຂອງແພດຕອ້ ງຮກັ ສາຄນົ ເຈບັ ໃຫດ້ ເີ ຫມອື ນດ່ ງັ ຊີວິດຂອງຕນົ ຫຼີກເວນັ້ ການ ຮຽກຮອ້ ງເງນິ ຄໍາຈາກຄນົ ເຈບັ ເກນີ ໄປ. ຜູພ້ ພິ າກສານຕອ້ ງໃຫຄ້ ວາມສາໍ ຄນັ ແກ່ ທຸກຄະດໃີ ຫເ້ ທ່ າົ ໆກນັ ທງັ ມອີ ດິ ສະລະ ແລະ ຄວາມ ເປນັ ທໍາໃນ ເວລາຕດັ ສນິ ຄະດ.ີ ວຊິ າວະກອນ ບ່ ໃໍ ຫບ້ ຸກຄນົ ອ່ ນື ນອກອາຊບີ ຕນົ ເພ່ ອື ຄຸມງານທາງວຊິ າວະກອນ.  ຈນັ ຍາບນັ ຂອງຄູປະກອບມດີ ່ ງັ ນ:ີ້ - ຊ່ ສື ດັ ບລໍ ສິ ຸດ - ຮກັ ອາຊບີ - ຮກັ ແພງຜູຮ້ ຽນ - ເປນັ ແບບຢ່ າງນາໍ ໜາ້ - ພດັ ທະນາຕນົ ເອງ 1.2. ວໄິ ນ ວໄິ ນເປນັ ຂໍຫ້ າ້ ມບ່ ໍໃຫຜ້ ູປ້ ະຕບິ ດັ ຝ່ າຝນື , ຖາ້ ຜູໃ້ ດປະຕບິ ດັ ຫຼຝື ່ າຝນື ກໍຈະຖກື ລງົ ໂທດເຊ່ ງິ ຈະມຜີ ນົ ຕ່ ໍ ກດົ ຫມາຍ.  ວໄິ ນຂອງອາຊບີ ຄູມດີ ່ ງັ ນີ້ - ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ທຸກມະຕຄິ າສ່ ງັ ຂອງຂນັ້ ເທງິ ທ່ ເີ ຫນັ ວ່ າຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ຫມາຍລະບຽບ ແບບແຜນຂອງ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 32

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ - ຮກັ ສາຄວາມລບັ ຂອງການຈດັ ຕງັ້ ຕ່ າງໆກຄໍ ຄື ວາມລບັ ຂອງເພ່ ອື ນຮ່ ວມງານ ແລະ ຂອງ ນກັ ຮຽນ. - ບ່ ໍມອີ ະຄະຕຕິ ່ ນໍ ກັ ຮຽນ ຕອ້ ງສອນເປນັ ປກົ ກະຕ,ິ ບ່ ໍປດິ ບງັ ຫບຼື ດິ ເບອື ນເອກະສານຮ່ ໍາຮຽນຕ່ າງໆ. - ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມລະບຽບແບບແຜນທ່ ດີ ີ ທ່ ກີ ະຊວງສກຶ ສາວາງອອກ. - ຕອ້ ງມນີ າໍ້ ໃຈຮບັ ຜດິ ຊອບສູງຕ່ ໍວຽກງານຂອງຂນັ້ ເທງິ ມອບໃຫ.້ - ຕອ້ ງຮກັ ສາຄວາມສາມກັ ຄີ ທງັ ຮກັ ສາກຽດຊ່ ສື ຽງຂອງຄະນະກຄໍ ສື ະຖານທ່ ,ີ ທ່ ຕີ ນົ ສງັ ກດັ ຢ່ ູ. 2. ຄຸນນະທາ 2.1. ຄວາມໝາຍຂອງຄຸນະທາ ທ່ ານ Mar Shall Lowe ເວາົ້ ວ່ າ “ຄຸນນະທໍາ” ໝາຍເຖງິ ສ່ ງິ ທ່ ສີ ງັ ຄມົ ຍດື ຖື ແລະ ເປນັ ຂອໍ້ າ້ ງອງີ . ທ່ ານ Carter V Good ກ່ າວວ່ າ: ຄຸນນະທາແມ່ ນລະບບົ ຂອງຫຼກັ ການຂອງຄວາມຖກຶ ຕອ້ ງ ແລະ ບ່ ໍຖກຶ ຕອ້ ງຂອງການປະພດຶ ທ່ ອີ າດຈະເປນັ ຄວາມຈງິ ຫຼື ເປນັ ອຸດມົ ການ. ທ່ ານ Barntert ກ່ າວວ່ າ ຄຸນນະທາແມ່ ນລະບບົ ແນວຄດິ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມປະພດຶ ທ່ ດີ ງີ າມ. ໃນບນັ ດາທດັ ສະນະຂອງຜູຂ້ ຽນໄດຄ້ ດິ ວ່ າ: ຄຸນນະທໍາ ແມ່ ນຄຸນງາມຄວາມດຂີ ອງບຸກຄນົ ທ່ ກີ ະທໍາໄປ ດວ້ ຍຄວາມສໍານກຶ ໃນຈດິ ໃຈທ່ ມີ ່ ຸງໝາຍທ່ ຈີ ະກະທໍາແຕ່ ສ່ ງິ ທ່ ດີ ໆີ . ຖາ້ ເຮາົ ຈະເວາົ້ ສະເພາະແຕ່ ຄຸນນະທໍາສໍາລບັ ຄູກໍຄ:ື ຄຸນງາມຄວາມດຂີ ອງບຸກຄນົ ຂອງຜູເ້ ປນັ ຄູ ຫຼື ພດຶ ຕິ ກໍາທ່ ດີ ຂີ ອງຄູທ່ ປີ ະພດຶ ຢ່ າງມສີ ະຕ,ິ ຮູຈ້ ກັ ສ່ ງິ ທ່ ຜີ ິດ ແລະ ສ່ ງິ ທ່ ຖີ ຶກ, ຮູວ້ າງຕວົ ໃຫເ້ ໝາະສມົ , ຮູເ້ ສຍສະຫຼະມີ ຄວາມຍຸດຕທິ ໍາ, ມຄີ ວາມຮກັ , ມຄີ ວາມເມດຕາ, ມຄີ ວາມຈງິ ໃຈ, ມຄີ ວາມດຸໝ່ ນັ ອດົ ທນົ , ມລີ ະບຽບວໄິ ນດ,ີ ມີ ຄວາມຊ່ ສື ດັ , ມຄີ ວາມສາມກັ ຄໃີ ນໝ່ ຄູ ະນະ.  ໂດຍອງີ ໃສ່ ຄຸນນະທາໍ ເພ່ ນິ ໄດແ້ ບ່ ງຄຸນນະທາໍ ຂອງຄອູ ອກເປນັ 3 ໝວດຄ:ື ຄວາມຮູຮ້ ອບຕວົ , ສອນດີ , ມຄີ ຸນະທໍາ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ແລະ ມ່ ຸງຫມນັ້ ພດັ ທະນາຄຸນລກັ ສະນະ ເຊ່ ງິ ແຕ່ ລະໝວດປະກອບມຄີ ຸນລກັ ສະນະ, ພດຶ ຕກິ າໍ ຫກຼັ , ພດຶ ຕກິ າໍ ຊບີິ້ ອກຕາມມາດຖານວຊິ າຊບີ ຄ.ູ  ໝວດທ່ ີ 1: ຄວາມຮູຮ້ ອບຕວົ , ສອນດີ ລ/ດ ຄຸນລກັ ສະນະ ພດຶ ຕກິ າໍ ພດຶ ຕກິ າໍ ຊບີ້ ອກ 1 ຄວາມສາມາດ 1.1. ຮູແ້ ຜນ 1.1.1.ຮູແ້ ນວທາງນະໂຍບາຍການສກຶ ສາໃນລະດບັ ຕນົ ຮບັ ຜດິ ອາຊບີ ຄູ ການສກຶ ສາແຫ່ ງ ຊອບ. ຊາດ 1.1.1. ຮູຈ້ ດຸ ໝາຍຂອງສກຶ ສາ. 1.2. ຮູຫ້ ກຼັ ສູດ 1.2.1. ຮູຫ້ ກຼັ ການ, ຮູຈ້ ດຸ ມ່ ຸງໝາຍ ແລະ ໂຄງສາ້ ງຫຼກັ ສູດ. 1.2.2. ຮູວ້ າງແຜນພດັ ທະນາ ແລະ ນວທາງນະໂຍບາຍຂອງແຕ່ ລະທອ້ ງຖ່ ນິ . 1.2.3. ສາມາດປັບຫຼກັ ສູດການຮຽນ, ການສອນໃຫສ້ ອດຄ່ ອງ ກັບນະໂຍບາຍການພັດທະນາ ແລະ ສະພາບແວດລອ້ ມຂອງ ທອ້ ງຖ່ ນິ . 1.2.4. ເຂາົ້ ໃຈຫກຼັ ສູດ, ສາມາດຕ່ ເໍ ນ່ ອື ງຫກຼັ ສູດ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 33

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 1.3.ຮູເ້ ນອື້ ໃນ 1.3.1. ກາແໜນ້ ເນອື້ ໃນທ່ ີຈະສອນທ່ ີຈະສອນຢ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ ທັງ ຂອງວຊິ າທ່ ຈີ ະ ປບັ ປຸງໃຫທ້ ນັ ສະໄໝຢ່ ູສະເໝ.ີ ສອນ 1.3.2. ຜ່ ານການເຝກິ ອບົ ຮມົ ວຊິ າທ່ ຕີ ນົ ຈະສອນ. 1.3.3. ສາ້ ງເອກະສານປະກອບການສອນ ແລະ ຄ່ ູມວື ຊິ າທ່ ີຕນົ ເອງຮບັ ຜດິ ຊອບ. 1.3.4. ສຶກສາຫາຄວາມຮູໃ້ ໝ່ ໆທ່ ີກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ເນອື້ ໃນທ່ ີຈະ ສອນ. 1.3.5. ສາມາດເລອື ກເຟນັ້ ຄວາມຮູໄ້ ປໃຊໃ້ ນການສດິ ສອນ. 1.4. ສດິ ສອນ 1.4.1. ກະກຽມບດົ ສອບລ່ ວງໜາ້ ຢ່ າງເປນັ ລະບບົ ຄບົ ຖວ້ ນຕາມ ຢ່ າງມປີ ະສດິ ຂນັ້ ຕອນ. ທພິ າບ 1.4.2. ຮູວ້ າງແຜນ ແລະ ຈດັ ສະພາບແວດລອ້ ມຂອງນກັ ຮຽນ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ການຮຽນຮູຂ້ ອງນກັ ຮຽນ. 1.4.3. ນາຫຼັກຈດິ ຕະວທິ ະຍາໃຊໃ້ ນການຮຽນ, ການອນໃຫ້ ສອດຄ່ ອງກບັ ພດັ ທະນາຂອງຜູຮ້ ຽນຮູ.້ 1.4.4. ໃຊພ້ າສາເພ່ ອື ເປນັ ສກື ານສອນໃຫຖ້ ກຶ , ນບັ ທງັ ພາສາເວາົ້ , ພາສາຂຽນ, ການຖ່ າຍທອດຄວາມຮູກ້ ານໃຊຄ້ ໍາຖາມ ຫຼື ການ ການອະທບິ າຍບດົ ຮຽນຕ່ າງໆ. 1.4.5. ໃຊສ້ ່ ກື ານຮຽນ, ການສອນໃຫສ້ ອດຄ່ ອງກບັ ຈດຸ ປະສົງ ແລະ ເນອື້ ໃນວຊິ າທ່ ສີ ອນ. 1.4.6. ຮູວ້ ທິ ສີ ອນຫຼາຍຮູບແບບ ແລະ ຮູເ້ ລອື ກມາສອນຢ່ າງຖກຶ ຕອ້ ງເໝາະສມົ ກບັ ຜູຮ້ ຽນ. 1.4.7. ໃຊຄ້ າຖາມເພ່ ອື ໃຫເ້ ດກັ ຮູຄ້ ດິ . 1.4.8. ຈດັ ກດິ ຈະກາການຮຽນ-ການສອນຢ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ. 1.4.9. ໃຊເ້ ທກັ ນກິ ໃນການຊຸກຍູເ້ ສມີ ແຮງຢ່ າງຖກຶ ຕອ້ ງ. 1.5. ຮູຫ້ ກຼັ 1.5.1.ມຄີ ວາມຮູກ້ ່ ຽວກບັ ລກັ ສະນະແບບທດົ ສອບຕາມຫຼກັ ການ ການວດັ ແລະ ວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ . ສາມາດອອກຂໍສ້ ອບ ແລະ ຮູປ້ ບັ ປຸງແບບ ປະເມນີ ຜນົ ທົດສອບ ທັງຮູ ນ້ ໍາໃຊໃ້ ຫຖ້ ືກຕົວຈງິ ເຫມາະສົມກັບລະດັບຊນັ້ ຮຽນ, ຕາມຄວາມສາມາດຂອງນກັ ຮຽນ. 1.5.2. ໃຊກ້ ານວດັ ແລະ ການປະເມນີ ຜນົ ຫຼາຍໆວທິ ໃີ ຫເ້ ຫມາະ ກບັ ສະພາບການຮບັ ຮູ.້ 1.5.3.ດໍ າເນີນ ກ ານ ວ້ດ ແ ລ ະ ປະເມີນ ຜົນໃຫ້ຖື ກ ຕ້ອງ,ມີ ຄຸນະພາບ. 1.5.4. ນາຜົນການວັດ ແລະ ປະເມີນຜົນມາປັບປຸ ງການຮຽນ, ການສອນ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 34

1.6 ການສອນ ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບໍາລຸງ 1.61. ວເິ ຄາະ, ວໄິ ຈບນັ ຫາ ແລະ ຄວາມຈາເປນັ ຂອງຜູຮ້ ຽນ. 1.6.2. ບາໍ ລຸງເພ່ ອື ພດັ ທະນາການຮຽນຮູຂ້ ອງຜູຮ້ ຽນຮູ ້ 1.7. ການພດັ 1.71. ໃຊລ້ ະບບົ ຂໍມ້ ູນກ່ ຽວກບັ ການຮຽນ, ການສອນໃຫເ້ ປນັ ນະ ທະນາການ ໂຍບາຍ. ສອນ 1.7.2 .ວໄິ ຈການຮຽນ, ການສອນຫນຼື າຜນົ ວໄິ ຈມາປບັ ປຸງວທິ .ີ 1.7.3. ເຕກັ ນກິ ວທິ ີການສອນໃຫມ່ ໆຕະລອດເຖິງຜົນງານທາງ ດາ້ ນວຊິ າການໃຫແ້ ກ່ ເພ່ ອື ນຄູດວ້ ຍກນັ ດສີ ມົ ຄວນ. 2.1. ບລໍ ຫິ ານ 2 ສະໜບັ ສະໜູ ທາງການແນະ 2.1.1. ສງັ ເກດ ແລະ ຮູຈ້ ກັ ນກັ ຮຽນເປັນລາຍບຸກຄນົ ໃຫຄ້ ວາມ ນການຮຽນ ແນວ ຊ່ ວຍເຫຼອື ຕາມຄວາມຈາໍ ເປນັ . 2.1.2. ບນັ ທກຶ ທະບຽນປະຫວດັ ນກັ ຮຽນ. 2.1.3. ຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ເພ່ ອື ສາ້ ງປະສບົ ການ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາ. 2.1.4. ໃຊເ້ ທກັ ນກິ ຕ່ າງໆໃນເວລາໃຫປ້ ກຶ ສາ ແລະ ບນັ ຫາໃຫແ້ ກ່ ນກັ ຮຽນ. 2.1.5. ເອາົ ໃຈໃສ່ ເບ່ ງິ ແຍງດູແລຊ່ ວຍເຫຼອື ດາ້ ນສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພຂອງນກັ ຮຽນ. 2.2.ບລໍ ກິ ານ ດາ້ ນກດິ ຈະກໍາ 2.2.1. ເປນັ ອາຈານທ່ ປີ ກຶ ສາກດິ ຈະກໍາຊຸມຊນົ ຂອງຜູຣ້ ຽນ ແລະ ນກັ ຮຽນ ກດິ ຈະກາໍ ພເິ ສດ 2.2.2. ຈດັ ກດິ ຈະກາເພ່ ອື ສາ້ ງຄຸນລກັ ສະນະປະຊາທປິ ະໄຕ. 2.2.3. ຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ເພ່ ອື ສາ້ ງຈະລຍິ ະບທາ. 2.2.4. ຈດັ ກດິ ຈະກໍາເພ່ ອື ສາ້ ງຄວາມລເິ ລ່ ມີ ສາ້ ງສນັ . 2.3. ບລໍ ກິ ານ ດາ້ ນສ່ ກື ານຮຽນ 2.3.1. ຮກັ ສາອຸປະກອນ ແລະ ສ່ ກື ານຮຽນການ, ການສອນໃຫດ້ ີ , ການສອນ , ນາໃຊໄ້ ດ.້ 2.3.2. ຈດັ ສ່ ື ແລະ ສ່ ງົ ເສີມຄວາມສາມາດສລີ ະປະດນົ ຕ,ີ ກລິ າ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ. 2.4.1. ສາ້ ງເອກະສານປະຈາໍ ຂນັ້ ໄດດ້ ີ ແລະ ຕາມຍຸກສະໄຫມ. 3.1. ຕດິ ຕາມ 2.4.2. ຈດັ ແລະ ເກບັ ມຽ້ ນທະບຽນຂອງນກັ ຮຽນ. ການເຄ່ ອື ນໄຫວ 3 ດາ້ ນຄວາມຮູ ້ ສະຖານະການ 3.1.1. ຕດິ ຕາມຂ່ າວ ແລະ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຕ່ າງໆດາ້ ນການສກຶ ສາ ຮອບຕວົ , ຮູ ້ ຂອງບາ້ ນເມອື ງ , ການເມອື ງ ແລະ ສງັ ຄມົ . ສະຖານະ ໃນປະຈບຸ ນັ 3.2.1. ວເິ ຄາະ ແລະ ໃຫຄ້ ວາມຄດິ ເຫນັ ກ່ ຽວກບັ ຂ່ າວສານ ແລະ ການບາ້ ນ ປະເດນັ ບນັ ຫາຕ່ າງໆໄດ.້ ເມອື ງ ແລະ 3.2.2. ພະຍາຍາມໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກຂໍມ້ ູນຂ່ າວສານ ແລະການ ຄວາມປ່ ຽນທ່ ີ ສະຫຸບຼ ປະເດນັ ບນັ ຫາທ່ ສີ ໍາຄນັ ມາໃຊໃ້ ນການຮຽນ, ການສອນ. ສໍາຄນັ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 35

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ  ຫມວດທ່ ີ 2 ມຄີ ຸນະທາໍ ແລະ ຈນັ ຍາບນັ ລ/ດ ຄຸນລກັ ສະນະ ພດຶ ຕກິ ໍາຫກຼັ ພດຶ ຕກິ າໍ ຊບີ້ ອກ 1.1.1. ຊ່ ວຍເຫຼອື ຄນົ ອ່ ນຶ ຕາມຄວາມສາມາດ ແລະ ດວ້ ຍຄວາມ 1 ມີຄວາມ ເມ ດ 1.1. ມຄີ ວາມ ຕງັ້ ໃຈ. ເອອື້ ເຟອື້ ເພ່ ອື ຕາກາລຸນາ 1.2.1. ແນະນໍາເອາົ ໃຈໃສ່ ຊ່ ວຍເຫຼອື ເດກັ ແລະ ເພ່ ອື ນຮ່ ວມງານ ເພ່ ອື ໃຫມ້ ຄີ ວາມສຸກ. ແຜ່ ຊ່ ວຍເຫອຼື 1.2.2. ເປັນກນັ ເອງກບັ ຜູຮ້ ຽນ, ເພ່ ອື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ເພ່ ອື ນຮ່ ວມ ເປດີ ເຜຍີ , ໄວວ້ າງໃຈ ແລະ ເປນັ ທ່ ເີ ພ່ ງິ ຂອງຜູຮ້ ຽນໄດ.້ ງານ ແລະ ສງັ ຄມົ 1.2. ມຄີ ວາມ ສນົ ໃຈ ແລະ ຫ່ ວງໃຍໃນ ການຮຽນ ແລະ ຄວາມປະພດຶ ຂອງຜູຮ້ ຽນ ການແກໄ້ ຂບນັ 2.1. ມຄີ ວາມ 2.1.1. ເອາົ ໃຈໃສ່ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ໍຜູຮ້ ຽນ ແລະ ເພ່ ອື ນຮ່ ວມງານ ຫາ ເປນັ ທາໍ ຕ່ ໍນກັ ທຸກຄນົ ຢ່ າງສະເຫມພີ າບແລະ ບ່ ລໍ າອຽງ. ຮຽນ 2.1.2. ຕດັ ສນີ ບນັ ຫາຂອງຜູຮ້ ຽນຢ່ າງເປນັ ທາໍ 2 2.2. ມຄີ ວາມ 2.2.1. ຍນິ ດຊີ ່ ວຍເຫຼອື ນກັ ຮຽນ, ຜູຮ້ ່ ວມງານ ແລະ ຜູບ້ ໍລຫິ ານ ເປນັ ກາງ ໂດຍບ່ ໍເລອື ກທ່ ຮີ ກັ ທ່ ຊີ ງັ ການສ່ ງົ ເສມີ 3.1. ມຸງ້ ຫມນັ້ 3.1.1. ມີວິທີການເພ່ ືອປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ຫບ້ ນັ ລຸຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຜນົ ງານ ໃນຜນົ ງານ ທນັ ເວລາ. 3.1.2. ໃຊເ້ ວລາ ໃຫເ້ ປນັ ປະໂຫຍດ. 3 3.2. ປະຕບິ ດັ 3.2.1. ວາງແຜນການປະຕບິ ດັ ຢ່ າງເປນັ ລະບບົ . ໜາ້ ທ່ ຄີ ບົ ຖວ້ ນ 3.2.2. ປະຕບິ ດັ ຫນາ້ ທ່ ສີ າເລດັ ແລະ ມປີ ະສດິ ທພິ າບ. 3.2.3. ມີຄວາມຮອບຄອບ, ລະມດັ ລະວັງໃນການປະຕິບັດ ຫນາ້ ທ່ ທີ ຸກດາ້ ນ. 3.2.4. ປະຕບິ ັດພາລະກິດທຸກດາ້ ນໃຫຄ້ ົບຖວ້ ນຕາມຄວາມ ສາມາດ. 3.4.5. ປະເມນີ ການປະຕບິ ດັ ງານໄດຢ້ ່ າງເຫມາະສມົ . ການປະຕບິ ດັ 4.1.ວໄິ ນໃນ 4.1.1.ຄວບຄຸມຕນົ ເອງໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ຕນົ ໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມຮດີ ຄອງ ວໄິ ນ ຕນົ ເອງ ປະເພນ.ີ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 36

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 4.1.2. ມວີ ທິ ເີ ຮດັ ວຽກທ່ ດີ ີ ແລະ ເປນັ ແບບຢ່ າງໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື 4 4.2. ປະຕບິ ດັ 4.2.1. ປະຕບິ ດັ ຕາມລະບຽບຂອງໜ່ ວຍງານ. ຕາມລະບຽບ ການປະຕິ 5.1. ມຄີ ວາມ 5.1.1. ມີຄວາມກະຕລື ືລນົ້ ແລະ ປະຕິບດັ ຫນາ້ ທ່ ີເຕມັ ຄວາມ ບດັ ວຽກງານ ຕງັ້ ໃຈ ສາມາດສະໝ່ າໍ ສະເໝ.ີ 5 ການໃສ່ ໃຈ 5.1. ມຄີ ວາມ 5.1.1. ບ່ ຖໍ ໍຖ້ ອຍຕ່ ໍອຸປະສກັ ໃນເວລາເຮດັ ວຽກງານ ພະຍາຍາມ 5.1.2. ມີຄວາມພະຍາຍາມທ່ ີຈະສອນເດັກໃຫບ້ ັນລຸ ຈຸດມ່ ຸ ງ ຫມາຍ 6 ການອດົ ທນົ 6.1. ອດົ ທນົ ໃນການ ເມ່ ອື ເກດີ 6.1.1. ເຮດັ ວຽກຢ່ າງຕງັ້ ຫນາ້ ບ່ ໍປະລະຫນາ້ ທ່ ຂີ ອງຕນົ . ປະຕບິ ດັ ວຽກ ອຸປະສກັ ງານ 6.2. ມຄີ ວາມ ສາມາດຄວບ 6.2.1. ບ່ ໍເປນັ ຄນົ ຄຽດງ່າຍ, ທງັ ສາມາດຄວບຄຸມອາລມົ ໃຫເ້ ໝາະ ຄຸມອາລມົ ສມົ . 6.2.2. ຮູອ້ ດົ ທນົ , ອດົ ກນັ ຕ່ ໍຄໍາຕຊິ ມົ . 7 7.1. ຮູປ້ ະຢດັ ການປະຢດັ 7.1.1. ຮູຮ້ ກັ ສາ ແລະ ໃຊເ້ ຄ່ ອື ງຂອງສ່ ວນລວມຢ່ າງປະຢັດສັດ ທ່ ຽງ. 7.1.2. ບ່ ໍໃຊຈ້ ່ າຍຟູມເຟອື ຍເກນີ ຖານະຂອງຕນົ . 7.1.3. ຮູປ້ ະຢດັ ເງນິ ເພ່ ອື ຄວາມຫມນັ້ ຄງົ ຂອງຖານະຕນົ . 8 8.1. ເຫນັ ການພດັ ທະນາ ຄວາມສໍາຄນັ 8.1.1. ສະຫນບັ ສະຫນນູ ການດາເນນີ ງານຂອງອາຊບີ ຄູ. ວຊິ າຊບີ ຂອງອາຊບີ ຕນົ 8.1.2. ຮ່ ວມມື ແລະ ສ່ ງົ ເສມີ ໃຫມ້ ກີ ານພດັ ທະ 8.2. ຮກັ ສາຊ່ ື ນາມາດຖານວຊິ າຊບີ ຄູ. ສຽງວຊິ າຊບີ ຄູ 8.2.1. ຕັງ້ ຫນາ້ ປະຕິບັດຫນາ້ ທ່ ີໃຫໄ້ ດຮ້ ັບຜົນດີທັງເປັນປະ ໂຫຍດຕ່ ສໍ ່ ວນລວມ. 8.2.2. ຮກັ ສາຄວາມສາມກັ ຄີ ແລະ ຊ່ ວຍເຫຼອື ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ໃນຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານ. 8.2.3. ປກົ ປອ້ ງ ແລະ ສາ້ ງຄວາມເຂາົ້ ໃຈອນັ ດຕີ ່ ໍກບັ ສງັ ຄມົ ກ່ ຽວ ກບັ ອາຊບີ ຄູ. 8.3. ເກດີ 8.3.1. ປະຕບິ ດັ ຫນາ້ ທ່ ໃີ ຫເ້ ຫມາະສມົ ເປນັ ທ່ ນີ ຍິ ມົ ຂອງບຸກຄນົ . ຄວາມສາໍ ນກຶ ແລະ ເນນັ້ ໜກັ ທ່ ຈີ ະເປນັ ຄທູ ່ ີ ດ.ີ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 37

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 9 9.1. ຮບັ ຟງັ ຄາ ການຕ່ າໍ ນຕິ ຊິ ມົ ຄດິ ເຫນັ ຂອງ 9.1.1. ເປດີ ໂອກາດໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນຶ ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ . ບຸກຄນົ ອ່ ນຶ 9.1.2. ຮບັ ຟງັ ຄາຄດິ ເຫນັ ແລະ ຂໍໂ້ ຕວ້ າທຂີ ອງຄນົ ອ່ ນຶ . 9.2. ມເີ ຫດ 9.2.1. ຍອມຮບັ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຄວມຄດິ ເຫນັ ທ່ ີມເີ ຫດຜນົ ຜນົ ໂດຍຄດິ ເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນລວມ. 9.2.2. ໃຊຫ້ ຼກັ ການ ແລະ ເຫດຜນົ ໃນການຕດັ ສນິ ໃຈ ແລະ ແກ ້ ໄຂບນັ ຫາ  ຫມວດທີ 3 ມ່ ຸງຫມນັ້ ພດັ ທະນາຄຸນລກັ ສະນະ ລ/ດ ຄຸນລກັ ສະນະ ພດຶ ຕກິ າຫຼກັ ພດຶ ຕກິ ໍາຊບີ້ ອກ 1 ການພດັ ທະນາ 1.1. ຮູສ້ າຫຼວດ 1.1.1. ຮບັ ຄາຕານຕິ ຊິ ມົ ເພ່ ອື ພດັ ທະນາຕນົ ເອງ. ຕນົ ເອງ ແລະ ປບັ ປຸງ 1.1.2. ປະເມີນຜົນ ແລະ ປັບປຸ ງການເຮັດວຽກງານຂອງຕົນ ຕນົ ເອງສະເໝີ ຕະຫຼອດເວລາ. 1.1.3. ຍອມຮບັ ການປ່ ຽນແປງ ແລະ ປບັ ຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສະພາບແວດ ລອ້ ມຢ່ າງມເີ ຫດຜນົ ທາງຄຸນະທາໍ . 1.2. ສນົ ໃຈ 1.2.1. ສກຶ ສາຄວາມຮູດ້ ວ້ ຍຕນົ ເອງຈາກແຫ່ ຼງຄວາມຮູຕ້ ່ າງໆ. ຢາກຮູ ້ 1.2.2. ເຂາົ້ ຮ່ ວມສາມະນາເພ່ ອື ແລກປ່ ຽນຄວາມຮູ ້ ແລະ ຄວາມ ຄດິ . 1.2.3. ສົນໃຈຕິດຕາມເຫດການປະຈຸບັນ ແລະ ຕິດຕາມ ການເຄ່ ອື ນໄຫວທາງການສກຶ ສາ. 1.3. ເພ່ ມີ 1.3.1. ສນົ ໃຈ ແລະ ກະຕລື ລື ນົ້ ຕ່ ໍການເຝກິ ອບົ ຮມົ ເພ່ ອື ຍກົ ລະດບັ ທະວກີ ານຍກົ ຄວາມຮູເ້ ພ່ ອື ນາໍ ມາໃຊໃ້ ນການຮຽນ, ການສອນ. ລະດບັ ວຊິ າ ການ 1.4. ຄນົ້ ຄວາ້ 1.4.1. ຄນົ້ ຄວາ້ ເທກັ ນກິ ວທິ ກີ ານສອນຫຼປື ະດດີ ສາ້ ງແປກໃໝ່ ມາ ວທິ ະຍາສາດໃ ໝ່ ໆ ໃຊໃ້ ຫກ້ ານຮຽນ-ການສອນ. 1.4.2. ເອາົ ຜນົ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຈາກການທດົ ລອງມາປບັ ປຸງໃຊພ້ ດັ ທະນາ ວຽກງານ ທງັ ເຜຍີ ແຜ່ ໃຫເ້ ປນັ ປະໂຫຍດຕ່ ກໍ ານສດິ ສອນ. 2 ການພດັ ທະນາ 2.1. ບາເພນັ 2.1.1. ເຂາົ້ ຮ່ ວມກອງປະຊຸ ມ ແລະ ກດິ ຈະກາຂອງຊຸມຊນົ ຕາມ ຊຸມຊນົ ປະໂຫຍດແກ່ ຄວາມເໝາະສມົ . ຊຸມຊນົ 2.1.2. ສ່ ງົ ເສມີ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຕາມວທິ ປີ ະຊາທປິ ະໄຕແກ່ ຊຸ ມ ຊນົ ໂດຍປະຕບິ ດັ ຕນົ ເປນັ ແບບຢ່ າງ ທງັ ຊຸກຍູຜ້ ູອ້ ່ ນຶ ປະຕບິ ດັ ຕາມ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 38

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ໃນໂອກາດທ່ ເີ ໝາະສມົ . 2.1.3. ມກີ ານສນົ ທະນາລະຫວ່ າງໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸ ມຊນົ ເພ່ ືອ ປະໂຫຍດຕ່ າງໆ. 2.1.4. ປະສານງານກບັ ຜູປ້ ກົ ຄອງນກັ ຮຽນເພ່ ອື ຜົນປະໂຫຍດຕ່ ໍ ຊຸມຊນົ . 2.1.5. ນາຄວາມຮູ ້ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຊທີ ນັ ສະໄໝສ່ ູຊຸມຊນົ . 2.1.6. ເປັນຜູນ້ າໃນການລເິ ລ່ ມີ ກິດຈະກາທ່ ີເປັນປະໂຫຍດແກ່ ຊຸມຊນົ . ຕາຕະລາງທ່ ີນໍາມາສະເຫນນີ ເີ້ ປັນແນວທາງສໍາລບັ ຄູທ່ ີຈະກວດກາຕນົ ເອງ ແລະ ພດັ ທະນາຕນົ ເອງເພ່ ອື ກາຍເປນັ ຄູທ່ ດີ .ີ  ວທິ ສີ ່ ງົ ເສມີ ຄຸນະທາໍ ໃນເມ່ ອື ສງັ ຄມົ ຕອ້ ງການໃຫຄ້ ູກາຍເປນັ ຄູທ່ ດີ ,ີ ມຄີ ຸນະທາ, ມກີ ານປະພດຶ ທ່ ດີ ,ີ ສະນນັ້ ຈາເປນັ ຄູຈະຕອ້ ງ ພະຍາຍາມຫາວທິ ສີ ່ ງົ ເສມີ ຄຸນະທາໍ ໃຫແ້ ກ່ ຕນົ ເອງດ່ ງັ ຕ່ ໄໍ ປນ:ີ້ - ແມ່ ນການຍກົ ລະດບັ ຈດິ ໃຈຂອງຄູໃຫມ້ ຄີ ວາມຮກັ , ຄວາມເມດຕາ ແລະ ມສີ າມະທທິ ່ ດີ ີ ເພ່ ອື ຄວບ ຄຸມອາລມົ ຂອງຕນົ ທງັ ຮູໄ້ ຈແ້ ຍກວ່ າ: ການປະພດຶ ໃດທ່ ມີ ຄີ ຸນະທໍາ ແລະ ການປະພດຶ ໃດທ່ ຂີ າດຄຸນະທໍາ. - ແມ່ ນຮຽນເອາົ ແບບຢ່ າງຂອງບຸກຄນົ ທ່ ີດເີ ດ່ ນັ ໃນສງັ ຄມົ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນແບບຢ່ າງຂອງຄູຜູດ້ ເີ ດ່ ນັ ພາຍໃນໂຮງຮຽນທ່ ຕີ ນົ ສອນຢ່ ູ ຫຈຼື າກໂຮງຮຽນອ່ ນື ເພ່ ອື ເອາົ ມາສກຶ ສາຮ່ ໍາຮຽນ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມແບບຢ່ າງອນັ ດງີ າມນນັ້ . - ແມ່ ນການໃຊອ້ ດິ ທພິ ນົ ຂອງກ່ ຸມ, ກ່ ຸມຄນົ ທ່ ດີ ຈີ ະມອີ ດິ ທພິ ນົ ຫຼາຍຕ່ ໍຄູຄນົ ອ່ ນື ເຊ່ ນັ : ກ່ ຸມຄນົ ທ່ ມີ ອີ ດິ ທິ ພນົ ທ່ ດີ ທີ າງດາ້ ນການຝກຶ ຝົນຕນົ ເອງ, ດາ້ ນຄຸນສມົ ບດັ , ດາ້ ນການສກຶ ສາຮຽນຮູວ້ ຊິ າການຕ່ າງໆ ເພ່ ອື ພດັ ທະນາ ຕນົ ເອງໃຫມ້ ຄີ ວາມຈະເລນີ ກາ້ ວຫນາ້ . - ເພ່ ມີ ຄຸນະພາບທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈດວ້ ຍວທິ ຕີ ່ າງໆຄ:ື ຮູຄ້ ວບຄຸມຢບັ ຢງັ້ ອາລມົ ຂອງຕນົ ເອງໄດເ້ ຊ່ ນັ : ການ ທ່ ຈີ ະສະແດງກລິ ຍິ າໂຕຕ້ ອບບນັ ຫາໃດຫນ່ ງຶ ນນັ້ ກຕໍ ອ້ ງມກີ ານໄຕ່ ຕອງ, ຄນົ້ ຄດິ , ຊອກສາຍເຫດຂອງພດຶ ຕກິ ານນັ້ ສາກ່ ອນ ຮູຝ້ ຶກສໍາມາທເິ ພ່ ອື ເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈຂອງຕນົ ສະຫງົ ບ, ວຸນ້ ວາຍບ່ ໍໃຈຮອ້ ນເພາະວ່ າຜົນຂອງການຝກຶ ສໍາ ມະທນິ ມີ້ ນັ ຈະເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມແຈ່ ມໃສ, ອາລມົ ດ,ີ ສາ້ ງຄຸນະພາບອນັ ດໃີ ຫແ້ ກ່ ກບັ ຈດິ ໃຈຂອງຕນົ ໄດ.້ ຄຸນນະທາໍ ທ່ ຄີ ວນຍດຶ ຖເື ປນັ ຫກຼັ ປະຕບິ ດັ ປະກອບດວ້ ຍຄຸນສມົ ບດັ 4 ປະການຄ:ື 1). ອຸດມົ ຄະຕ:ິ ຄຄື ວາມຕງັ້ ໃຈ ໃນສ່ ງິ ທ່ ດີ ສີ ຸດທ່ ຄີ ູຄວນຍດຶ ຖໃື ນຊວີ ດິ . 2). ວນິ ຍານຂອງຄູ: ຄລື ກັ ສະນະອນັ ເປນັ ແກ່ ນແທໃ້ ນສະພາວະຂອງຄວາມເປນັ ຄູ . 3). ຄຸນນະທາຂອງຄູ: ຄຄື ຸນສມົ ບດັ , ຄວາມສາມາດທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃນຕວົ ຄູຊ່ ງຶ ມນັ ປະກອບດວ້ ຍ: - ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ: ຈະຕອ້ ງມຄີ ວາມເມດຕາຮກັ ແພງນກັ ຮຽນ, ຄາໍ ເວາົ້ ການກະທາໍ ຄວາມຄດິ ທຸກ ຢ່ າງທ່ ມີ ຕີ ່ ໍນກັ ຮຽນນນັ້ ຈະຕອ້ ງເປນັ ໄປດວ້ ຍຄວາມກະລຸນາ ແລະ ຄວາມຫວງັ ດເີ ທ່ າົ ນນັ້ . - ຄວາມອດົ ທນົ : ຄູຈະຕອ້ ງມຄີ ວາມອດົ ທນົ ຕ່ ວໍ ຽກງານ, ຕ່ ໍຄວາມອດົ ກນັ້ ແລະ ເຫດການຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ອດົ ທນົ ສ່ ງັ ສອນນກັ ຮຽນທ່ ດີ ດື້ າ້ ນ, ອດົ ທນົ ປບັ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກບັ ຜູປ້ ກົ ຄອງບາງຄນົ ທ່ ເີ ຂາົ້ ໃຈຜດິ . ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 39

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ - ຄວາມຈງິ ໃຈ: ຄຄູ ວນມຄີ ວາມຈງິ ໃຈຕ່ ໍທຸກໆຄນົ ຢ່ ູຕ່ ຫໍ ນາ້ ແລະ ຫບຼັ ຫຼງັ . ບ່ ເໍ ອາົ ເລ່ ອື ງຄນົ ອ່ ນື ມາຈມົ ວ່ າ ນນິ ທາ ແລະ ຕອ້ ງຮູຈ້ ກັ ຮກັ ສາຄວາມລບັ ຂອງຄນົ ອ່ ນື ອກີ ດວ້ ຍ. - ການໃຫອ້ າໄພ: ຜູເ້ ປນັ ຄູຄວນເປນັ ຜູໃ້ ຫອ້ າໄພ ແກ່ ຜູອ້ ່ ນື ສະເຫມີ ເພາະອາຊບີ ນຈີ້ ະຕອ້ ງໄດປ້ ະເຊນີ ຫນາ້ ກບັ ຜູຄ້ ນົ ຢ່ າງຫຼວງຫຼາຍ ບາງຄນົ ອາດເຂາົ້ ໃຈຜດິ ກບັ ຕວົ ຄູ, ສະແດງທ່ າທແີ ຂງກະດາ້ ງລບົ ລູຄູ ສະນນັ້ , ຄູຈ່ ງຶ ຄວນໃຫອ້ າໄພແກ່ ເຂາົ ເພາະນກັ ຮຽນເຫ່ ຼາົ ນນັ້ ຄວາມຮບັ ຮູບ້ ່ ໍເທ່ າົ ເຖງິ ການ. - ການປະຢດັ ມດັ ທະຍດັ : ເພ່ ອື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຫນັ ເປນັ ຕວົ ຢ່ າງເຊ່ ນັ : ການເພ່ ມີ ພູນຜະລດິ ຜນົ ການປູກ ຝງັ ລຽ້ ງສດັ , ການປະດດິ ສາ້ ງສ່ ກື ານສອນການປບັ ປບັ ປຸງສອ້ ມແປງດດັ ແປງສ່ ງິ ຂອງຕ່ າງໆ ເພ່ ອື ໃຫເ້ ກດີ ປະໂຫຍດ ຢ່ ູສະເໝ,ີ ເຊ່ ງິ ຈະເປນັ ການສາ້ ງນາໍ້ ໃຈປະຢດັ ມດັ ທະຍດັ ໃຫແ້ ກ່ ນກັ ຮຽນ. - ການມນີ ໍາ້ ໃຈຊ່ ສື ັດສຸດຈະລດິ : ການສະແດງນໍາ້ ໃຈຊ່ ວຍເຫຼອື ຜູອ້ ່ ນື , ການຊ່ ສື ດັ ຕ່ ໍຕນົ ເອງ, ຕ່ ໍຜູອ້ ່ ນື , ຕ່ ໍຫນາ້ ທ່ ີການງານລວ້ ນແລວ້ ແຕ່ ເປັນຜູທ້ ່ ີມຄີ ຸນນະທໍາທ່ ີຄູຄວນຍດຶ ຖືເປນັ ຫຼກັ ການປະຕບິ ດັ ໂດຍປະປະຕບິ ດັ ຫນາ້ ທ່ ດີ ວ້ ຍຄວາມຊ່ ສື ດັ , ບ່ ໍຂດົ ກງົ ທຸຈະລດິ ເພ່ ອື ເປນັ ແບບຢ່ າງທ່ ດີ ແີ ກ່ ນກັ ຮຽນທ່ ີຈະເລີນເຕບີ ໂຕຂນື້ ມາເປັນ ກາໍ ລງັ ອນັ ສໍາຄນັ ໃນການພດັ ທະນາປະເທດຊາດໃນອະນາຄດົ . - ຄວາມຍຸດຕທິ າ: ຄວນປະຕບິ ດັ ຕ່ ບໍ ຸກຄນົ ດວ້ ຍຈດິ ໃຈເປນັ ກາງ, ບ່ ໍເຫນັ ແກ່ ຜນົ ປະໂຫຍດ ສ່ ວນຕວົ ຫຼື ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື ແລະ ໃຫຄ້ ວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ກບັ ນກັ ຮຽນຢ່ າງທ່ ວົ ເຖງິ . ສະນນັ້ ,ຈາໍ ເປນັ ຈະຕອ້ ງຕດັ ຄວາມລໍາອຽງ ອອກໄປຈາກຕນົ ເອງໃຫໄ້ ດເ້ ພາະເປນັ ຜູປ້ ກົ ຄອງຄນົ ເປນັ ຈາໍ ນວນຫຼາຍຈງິ ຄວນມຄີ ວາມຍຸດຕທິ າໍ ເປນັ ທ່ ຕີ ງັ້ . - ຄວາມເສຍສະຫຼະ: ຄູຄວນເຫນັ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນລວມຫຼາຍກ່ ວາສ່ ວນຕົວບ່ ໍຫວງັ ໃນຍດົ ສັກ ຕໍາແຫນ່ ງ, ກຽດຕຍິ ດົ , ສ່ ງິ ເຫ່ າຼົ ນເີ້ ປນັ ສ່ ງິ ທ່ ເີ ຮດັ ໄດຍ້ າກ ຕອ້ ງໄດເ້ ຝກິ ຝນົ ທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈເພາະ ໂດຍພນື້ ຖານຂອງ ມະນຸດແລວ້ ເວລາໃດກໍຕອ້ ງຄດິ ເຖງິ ຕນົ ເອງເສຍກ່ ອນທ່ ີຈະຄດິ ເຖງິ ຜູອ້ ່ ນື ແລະ ສ່ ວນລວມ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈດິ ໃຈທ່ ີ ເສຍສະຫຼະຕອ້ ງມພີ ນື້ ຖານທາງຄວາມຄດິ , ຄວາມຊນິ ເຄຍີ ທ່ ໄີ ດເ້ ຝກິ ຝນົ ມາ, ວຽກງານທ່ ຫີ ນກັ ຫນ່ ວງ ການຕອບ ແທນທາງດາ້ ນວດັ ຖຸທ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ມກັ ຈະບ່ ໍກຸມ້ ຄ່ າກບັ ຄວາມອດິ ເມ່ ອື ຍໃນວຽກງານ ແຕ່ ວ່ າຄູບ່ ໍເສຍສະຫຼະ ແລວ້ ກໍ ອາດຈະເກດີ ມີ ຄວາມທແໍ້ ທໃ້ ຈ ແລະ ເກດີ ຄວາມເບ່ ອື ຫນ່ າຍຕ່ ໍວຊິ າຊບີ ການງານໄດງ້ ່າຍ. -ມທີ ດັ ສະນະຄະຕິ ແລະ ສດັ ທາ ໃນວຽກງານທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ : ຖາ້ ຄມູ ທີ ດັ ສະນະຄະຕດິ ມນັ ຈະເປນັ ແຮງຜກັ ດນັ ໃຫຄ້ ູເກີດຄວາມຮກັ ທ່ ຈີ ະທຸມ້ ເທສະຕປິ ນັ ຍາເຂາົ້ ກບັ ວຽກງານ, ສາ້ ງນກັ ຮຽນພອ້ ມທ່ ີຈະເສຍັ ສະຫຼະເວລາ ແລະ ເຫ່ ອື ແຮງເພ່ ອື ໃຫວ້ ຽກງານປະສບົ ຜນົ ສໍາເລດັ ຕາມຈດຸ ມຸງ້ ຫມາຍ ເມ່ ອື ມທີ ັດສະນະຄະຕທິ ່ ີດຕີ ່ ໍອາຊີບຄູ ແລວ້ ກໍຈະເກດີ ຄວາມຕງັ້ ໃຈໃນການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ແກ່ ນກັ ຮຽນ, ຫາກບ່ ໍແມ່ ນພຽງແຕ່ ຍດຶ ອາຊບີ ຄເູ ປນັ ບ່ ອນພກັ ເພ່ ງິ ຫຼື ພຽງແຕ່ ຍດຶ ອາຊບີ ຄູເປນັ ບ່ ອນຫາເງນິ ໄດຄ້ ອື າຊບີ ອ່ ນື ເທ່ າົ ນນັ້ , ເພາະຫາກວ່ າຈດຸ ມຸງ້ ຫມາຍຢ່ ູພຽງແຕ່ ເງນິ ພຽງຢ່ າງດຽວ, ຂາດອຸດມົ ຄະຕຂິ ອງຄວາມເປນັ ຄູກໍຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມຕງັ້ ໃຈທ່ ຈີ ະປະຕບິ ດັ ວຽກງານກໍຈະລດົ ລງົ ເລອື້ ຍໆ. ເພາະວ່ າການທ່ ຈີ ະສອນຫຼາຍສອນຫນອ້ ຍ, ສອນດີ ຫຼື ບ່ ສໍ ອນດກີ ໍໄດຮ້ ບັ ເງນີ ເດອື ນເທ່ າົ ໆກນັ . - ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ: ໃນຫນ່ ວຍງານຂອງຕນົ ຮບັ ຜດິ ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຫນາ້ ທ່ ດີ ວ້ ຍຄວາມຈງິ ໃຈ, ກງົ ກບັ ເວລາຈະຕອ້ ງສ່ ງົ ເສມີ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຮູຄ້ ດິ ເປນັ , ຮູປ້ ະຕບິ ດັ ແລະ ຮູແ້ ກໄ້ ຂບນັ ຫາດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ນອກຈາກນນັ້ ແລວ້ ,ຈະຕອ້ ງເປນັ ຄນົ ທ່ ມີ ສີ ະເຫນ່ ທ່ ຫີ ນາ້ ຮກັ ຂອງນກັ ຮຽນ, ຈງູ ໃຈໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຂາົ້ ມາ ຫາ ຮັບການສິດສອນ, ມີອັດທະຍາໄສໃຈຄໍໜັກແຫນນັ້ , ບ່ ໍຄວນປ່ ອຍໃຈໄປຕາມອາລົມ ຫຼີກເວນັ້ ຄວາມ ໂຫດຮາ້ ຍ, ຕອ້ ງເປັນຄນົ ທ່ ີຫນາ້ ຍກົ ຍອ້ ງ, ບ່ ໍລກັ ລົມຄມົ ໃນຄອ້ ຍກ່ າວເຕືອນນກັ ຮຽນ,ສ່ ງິ ເຫ່ ຼາົ ນເີ້ ປນັ ຫນາ້ ທ່ ີ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 40

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ສະເພາະຂອງຄູ, ຕອ້ ງກ່ ນັ ຫາ້ ມໃຫນ້ ກັ ຮຽນປະພດຶ ແນວທ່ ບີ ່ ໍດບີ ່ ໍງາມ, ເມ່ ອື ນກັ ຮຽນປະພດຶ ແນວບ່ ໍດກີ ໍຄວນກ່ າວ ເຕອື ນ ແລະ ສກຶ ສາອບົ ຮມົ , ອາດຈະລງົ ໂທດຕາມຄວາມຜດິ ໜກັ ຫຼື ເບາົ ຕາມເຫດຜນົ ຂອງຄວາມເປນັ ຈງິ . ຕອ້ ງເປນັ ຄນົ ອດົ ທນົ , ອດົ ກນັ້ ຕ່ ໍ ຄາໍ ຍາບຊາຂອງນກັ ຮຽນ ຫຼື ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນື , ຫຼຕື ອ້ ງມີ ຄວາມອດົ ທນົ ແລະ ມານະຈດິ ທ່ ີຈະເອົາຊະນະໃຈຄົນໄດ.້ ຄູຕອ້ ງມີຄວາມຮູ ເ້ ລິກເຊ່ ິງໃນວິຊາທ່ ີຕົນເອງສອນເພ່ ືອທ່ ີຈະ ອະທບິ າຍ ຖ່ າຍທອດຄວາມຮູໃ້ ນຕອນທ່ ມີ ສີ າລະສາໍ ຄນັ ໄດຢ້ ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ ບາງຕອນທ່ ເີ ຂາົ້ ໃຈໄດຍ້ າກຄຈູ ະຕອ້ ງໄດ້ ບນັ ຍາຍ, ອະທບິ າຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດເ້ ຂາົ້ ໃຈຢ່ າງແຈ່ ມແຈງ້ , ບ່ ໍຊກັ ຈງູ ນກັ ຮຽນໄປໃນທາງທ່ ຜີ ດິ ພາດ ແລະ ເສຍ ຫາຍ. ຄວນ ນາໍ ພາຊກັ ຈງູ ນກັ ຮຽນເຄ່ ອື ນໄຫວປະພດຶ ໄປໃນທາງທ່ ຖີ ກື ຕອ້ ງເປນັ ທາໍ ແລະ ແທດເຫມາະກບັ ລະບຽບກດົ ໝາຍ. 4). ຈະລຍິ ະທາຂອງຄູ: ຄກື ານສະແດງອອກໃນສ່ ງິ ທ່ ຄີ ວນປະພດຶ ປະຕບິ ດັ ອນັ ເປນັ ພນື້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ຄູ ທຸກຄນົ ຕອ້ ງໄດຄ້ ໍານງຶ ຢ່ ູສະເໝີ, ທໍາມະດາຄູຄວນຖືເປັນເຄ່ ອື ງໜ່ ວງໜ່ ຽວຈດິ ໃຈເພ່ ອື ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມປະພຶດ ທ່ ຖີ ກຶ ຕອ້ ງດງີ າມມຄີ :ື - ເມດຕາ: ຄຄື ດິ ແລະ ປາຖະໜາໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນຶ ມຄີ ວາມສຸກ ດວ້ ຍການໃຫຄ້ ວາມຮກັ . - ກະລຸນາ: ຄປື າຖະໜາໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນຶ ໄດພ້ ນົ້ ຄວາມທຸກໂສກ. - ມຸທຕິ າ: ຄພື ອ້ ມຍນິ ດເີ ມ່ ອື ຜູອ້ ່ ນຶ ປະສບົ ຄວາມສມົ ຫວງັ ດວ້ ຄວາມຈງິ ໃຈ. - ອຸເປກຂາ: ຄຄື ວາມວາງເສຍີ , ຄວາມເປນັ ກາງບ່ ໍລາອຽງໃຫຄ້ ວາມຍຸດຕທິ າທຸກຝ່ າຍ. - ປຍິ ະວາຈາ: ຄກື ານເຈລະຈາປາໄສດວ້ ຍຖອ້ ຍຄາທ່ ມີ ່ ວນຊ່ ນື . - ສະມານຕະຕາ: ຄກື ານປະພດຶ ຕນົ ໃຫສ້ ະເໝຕີ ນົ້ ສະເໝປີ າຍ. - ອດັ ຖະຈະລຍິ ະ: ຄກື ານບາເພນັ ຕນົ ໃຫເ້ ປນັ ປະໂຫຍດແກ່ ສ່ ວນລວມ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 41

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ບດົ ທີ 5 ຄວາມສາມາດໃນອາຊບີ ຄູ 1. ບນັ ດາຄວາມສາມາດ ແລະ ທກັ ສະ 1.1. ສງັ ລວມກ່ ຽວກບັ ຄວາມສາມາດ 1.1.1. ຄວາມສາມາດແມ່ ນຫຍັ ງ? ນຍິ າມ: ຄວາມສາມາດແມ່ ນບນັ ດາຄຸນນະພາບຂອງອດັ ຕາບຸກຄນົ , ຊ່ ງຶ ປດັ ໃຈສໍາຄນັ ເພ່ ອື ປະຕບີ ດັ ໃຫ້ ສໍາເລດັ ຜນົ ຢ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວວຽກງານໃດຫນ່ ງຶ . ໂດຍອງີ ໃສ່ ທດິ ສະດີ 2 ຕວົ ປະກອບ (Two factortheory)ຂອງທ່ ານ Charl Spam 27 1904 ( ຈາດສະເພຍແມ່ ນ) ທ່ ານໄດເ້ ວາົ້ ວ່ າຄວາມສາມາດຂອງຄນົ ມີ 2 ສ່ ວນຄ:ື - ຄວາມສາມາດທ່ ວົ ໄປ ແມ່ ນຄວາມສາມາດທ່ ມີ ສີ ່ ວນຮ່ ວມຢ່ ູກບັ ການກະທາທຸກຢ່ າງຂອງມະນດຸ ແມ່ ນ ອງົ ປະກອບຂນື້ ຢ່ ູອອ້ ມອດິ ທພິ ນົ ຂອງກໍາມະພນັ ເປນັ ສ່ ວນໃຫ່ ຍ. - ຄວາມສາມາດສະເພາະ ແມ່ ນຄວາມສາມາດດາ້ ນໃດຫນ່ ງຶ ຫຼື ສະເພາະກິດຈະກາໃດຫນ່ ງຶ ເຊ່ ນັ : ຄວາມສາມາດຄະນດິ ສາດ, ດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ, ຫຼື ດາ້ ນວດັ ທະນະທາໍ ອ່ ນື ໆ. ໃນການເຮັດກິດຈະກາໃດກໍຕາມ, ຕອ້ ງມີສອງອົງປະກອບຮ່ ວມກັນຢ່ ູສະເຫມີເຊ່ ັນວ່ າ: ຮຽນ ຄະນດິ ສາດ, ຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງອາໃສຄວາມສາມາດທ່ ວົ ໄປ ແລະ ອງີ ໃສ່ ຄວາມສາມາດສະເພາະຂອງຄະນດິ ສາດອກີ . 1.2. ກໍາລງັ ຄວາມສາມາດ ແມ່ ນການຊີໃ້ ຫເ້ ຫັນຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸ ກຄົນນີກ້ ັບທຸກຄນົ ອ່ ນື , ຢ່ ູໃນຄຸ ນນະພາບຂອງ ແຕ່ ລະຄນົ ຄ:ື ຄວາມວ່ ອງໄວ, ຄວາມຄ່ ອງແຄວ້ ຕ່ ໍການຮຽນ ຫຼື ການປະຕບິ ດັ ວຽກງານໃດຫນ່ ງຶ ໃນສະພາບແວດ ລອ້ ມທ່ ຄີ ກື ນັ . ຄວາມສາມາດບ່ ແໍ ມ່ ນອນັ ດຽວກບັ ບດົ ຮຽນຊວີ ດິ , ບ່ ໍແມ່ ນຄວາມຮູເ້ ບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ກບໍ ່ ແໍ ມ່ ນຄວາມສາໍ ນິ ສໍານານ, ເປັນຕນົ້ ວ່ າຖາ້ ບຸກຄນົ ໃດບຸ ກຄົນຫນ່ ງຶ ຢາກເຮດັ ຫຼອ້ ນຫນາ້ ທ່ ີ ແລະ ສໍາເລດັ ວຽກງານໃດຫນ່ ງຶ , ມນັ ຈາໍ ເປັນຮຽກຮອ້ ງໃຫບ້ ຸກຄນົ ນນັ້ ຈະມບີ ດົ ຮຽນຊວີ ດິ , ມຄີ ວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ຄວາມສໍານສິ ໍານານຕ່ ໍກບັ ການເຮດັ ສໍາເລດັ ຫນາ້ ທ່ ດີ ່ ງັ ກ່ າວນ,ີ້ ບ່ ໍໄດຫ້ ມາຍຄວາມວ່ າບຸກຄນົ ນນັ້ ມຄີ ວາມສາມາດໂລດ, ແຕ່ ຄນົ ທ່ ີມຄີ ວາມ ສາມາດ, ແມ່ ນບຸກຄນົ ທ່ ມີ ຄີ ວາມວ່ ອງໄວຢ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວ, ທງັ ມຄີ ຸນນະພາບສູງ ຂອງວຽກງານ, ມພີ ກິ ໄຫວ ດ,ີ ຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ ຢ່ າງຄ່ ອງແຄວ້ ເພ່ ອື ຄວາມສາໍ ເລດັ ຫນາ້ ທ່ ວີ ຽກງານ. ຢ່ ູໃນຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ໂດຍທ່ ວົ ໆໄປແລວ້ , ຄດິ ວ່ າຄວາມສາມາດ ແມ່ ນເຮດັ ໃຫວ້ ຽກງານຂອງ ຄນົ ດກີ ວ່ າທາໍ ມະດາ, ແຕ່ ຢ່ ູໃນຄວາມຫມາຍຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາແລວ້ ຄວາມສາມາດຫມາຍເຖງິ ລະດບັ ຂອງແຕ່ ລະອນັ ຂອງເງ່ອື ນໄຂສາໍ ກບັ ການເຄ່ ອື ນໄຫວໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ຜນົ ດີ ແລະ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ. ຄວາມສາມາດບ່ ແໍ ມ່ ນປດັ ໃຈໂດຍກາໍ ເນດີ , ມນັ ໄດເ້ ກດີ ຂນຶ້ ແລະ ແຜ່ ຂະຫຍາຍຢ່ ູໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງ ການເຄ່ ອື ນໄຫວອອກແຮງງານ ແລະ ບນົ ພນື້ ຖານອດັ ຖະຍາໃສຂອງຄນົ , ຖາ້ ຄນົ ເຮາົ ບ່ ໍມກີ ານເຄ່ ອື ນໄຫວແລວ້ , ຄວາມສາມາດກບໍ ່ ໍປະກດົ ອອກທງັ ບ່ ໍແຜ່ ຂະຫຍາຍໄດ.້ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 42

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ 1.3. ອດັ ຖະຍາໄສ ແມ່ ນຄຸນນະພາບໂດຍສະເພາະທາງດາ້ ນການກໍາເນດີ ກາຍຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະຂອງຄນົ , ຊ່ ງຶ ເປັນ ພນື້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ຄວາມສາມາດຂະຫຍາຍຕວົ , ມນັ ແມ່ ນຄຸນນະພາບສະເພາະທງັ ຫມດົ ຂອງຮ່ າງກາຍ ແລະ ຄຸນ ນະພາບຂອງອາໄວຍະວະສໍາພດັ ເຊ່ ນັ : ຄຸນນະພາບຂອງຕາ, ຫູ, ດງັ ແລະອ່ ນື ໆ... ໂດຍສະເພາະແລວ້ ແມ່ ນຄຸນ ນະພາບຂອງໂຄງປະກອບສາ້ ງ ແລະ ເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງລະບບົ ປະສາດສູງສຸດ ເຊ່ ນັ : ກໍາລງັ ແຮງຄວາມວອງທາງ ດາ້ ນດນົ ຕີ ຫຼື ອ່ ນື ໆ ທ່ ເີ ປນັ ທ່ າອຽງໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ນາໍ ໃຊ້ ແລະ ຊຸກຍູກ້ ານເຄ່ ອື ນໄຫວດາ້ ນດ່ ງັ ກ່ າວນນັ້ .  ອດັ ຖະຍາໃສເຖງິ ຈະເປນັ ພນື້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ການຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດແຕ່ ມນັ ບ່ ໍໄດກ້ ໍານດົ ຢ່ າງເດດັ ຂາດ ທ່ າທາງຂະຫຍາຍຂອງອດັ ຕະບຸກຄນົ ຖາ້ ຈະເວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນັ ຂອງອດັ ຖາຍາໃສ ແລະ ຄວາມສາມາດແລວ້ ແມ່ ນບນົ ພນື້ ຖານອດັ ຖາຍາໃສເຫ່ າຼົ ນນັ້ ຈະສາມາດຂະຫຍາຍທຸກໆພາກສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍ.  ຄວາມສາມາດທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ , ແລະ ຄວາມສາມາດອນັ ດຽວກນັ ສາມາດຂະຫຍາຍບນົ ພນື້ ຖານອດັ ຖາ ຍາໃສແຕກຕ່ າງກັນ ພອ້ ມ ນີຄ້ ວາມສາມາດກໍບ່ ໍໄດຫ້ ມາຍຄວາມວ່ າຈະແມ່ ນພືນ້ ຖານອັນດຽວໃຫ້ແກ່ ການເຄ່ ອື ນໄຫວໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ຜນົ ດເີ ທ່ າົ ນນັ້ , ມນັ ຍງັ ຂນື້ ກບັ ຄຸນນະພາບທງັ ຫມດົ ຂອງອດັ ຕະບຸກຄນົ ອກີ ເຊ່ ນັ ວ່ າ ມນັ ຍງັ ຂນື້ ກບັ ຄວາມມານະອດົ ທນົ , ຄວາມເດດັ ດ່ ຽວ, ນດິ ໃສ ແລະ ອ່ ນື ໆອກີ . ຄວາມສາມາດຂອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນຫມາກຜນົ ຂອງການແຜ່ ຂະຫຍາຍຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ປະຫວດັ ສາດ, ອງີ ໃສ່ ບນົ ພນື້ ຖານນນັ້ , ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງປະຫວດັ ສາດສງັ ຄມົ ມະນຸດທ່ ມີ ກີ ານແບ່ ງງານໃຫມ່ ແນວໃດແມ່ ນ ຈະເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມຕອ້ ງການໃຫມ່ ກ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ຈາກນຄີ້ ວາມສາມາດກໍຈະກໍາເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຄກື ນັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຄວາມສາມາດ ໃນການຂບັ ຂ່ ຍີ ນົ , ຍານອາວະກາດແມ່ ນກາໍ ນດົ ຂນຶ້ ພາຍຫຼງັ ທ່ ໄີ ດມ້ ກີ ານປະດດິ ສາ້ ງເຄ່ ອື ງ ຍນົ ຂນື້ ໃຫມ່ ເຊ່ ງິ ກ່ ອນນນັ້ ຍງັ ບ່ ໍທນັ ມເີ ທ່ ອື . 1.4. ລະດບັ ຄວາມສາມາດ ຂອບເຂດ ແລະ ລະດບັ ການແຜ່ ຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດຂອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນແຕກຕ່ າງກນັ ທ່ ສີ າມາດແບ່ ງ ອອກເປນັ ຫາຼ ຍດາ້ ນຄ:ື 1.4.1. ຄວາມປີຊາສາມາດ ພອນສະຫວນັ ແລະ ປນັ ຍາທບິ ແທກ IQ ເທ່ າົ 140 ຂນັ້ ອດັ ສະລຍິ ະ. 1.4.2 ຄວາມປຊີ າສາມາດ ແມ່ ນລະດບັ ຄວາມສາມາດຢ່ ູໃນຂນັ້ ທ່ ສີ ູງ, ຊ່ ງຶ ສະແດງອອກຢ່ ູໃນຜນົ ສໍາເລດັ ຢ່ າງມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງຢ່ ູ ໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວວຽກງານໃດຫນ່ ງຶ , ຖາ້ ວດັ I Q ຈະໄດ້ 120-139 . 1.4.3. ປນັ ຍາທບິ I Q 140 ຂນື້ ໄປ ແມ່ ນຄວາມສາມາດສູງສຸ ດ ແລະ ຮອບດາ້ ນ, ສາມາດສາ້ ງຜົນສໍາເລດັ ສຸດຍອດ, ຜນົ ສໍາເລດັ ຂອງວຽກ ງານທ່ ີໄດຮ້ ັບຈາກການສາ້ ງຂືນ້ ດວ້ ຍປັນຍາທິບນີຈ້ ະມີຄວາມຫມາຍດາ້ ນປະຫວັດສາດ, ເຕັກນິກແລະ ວດັ ທະນະທາໍ ໂດຍມຈີ ດຸ ປະສງົ ເຮດັ ໃຫມ້ ະນດຸ ອຸດມົ ສມົ ບູນທາງດາ້ ນຮ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈຕະຫລອດໄປ. - ຜູທ້ ່ ມີ ປີ ນັ ຍາທບິ ນສີ້ ່ ວນຫາຼ ຍຈະແມ່ ນບນັ ດານກັ ຄນົ້ ຄວົ້ , ນກັ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ຜູນ້ າໍ ພ,.... 2. ຊະນດິ ຄວາມສາມາດ. ຜ່ ານການສງັ ເກດ ແລະ ຕລີ າຄາຄວາມສາມາດ, ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ເຮາົ ສາມາດແບ່ ງຄວາມສາມາດອອກ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 43

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ເປນັ ຫຼາຍຊະນດິ ຄ:ື ຄວາມສາມາດທ່ ວົ ໄປ, ຄວາມສາມາດພເິ ສດ( ສະເພາະ), ຄວາມສາມາດເບອື້ ງຕນົ ແລະ ຄວາມສາມາດສາໍ ຮອງ . 2.1. ຄວາມສາມາດທ່ ວົ ໄປ ແມ່ ນຄວາມສາມາດທ່ ອີ ໍານວຍຄວາມສະດວກໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ເຮດັ ຫຼອ້ ນຫນາ້ ທ່ ຢີ ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນ ໄຫວໂດຍ ທ່ ວົ ໄປເຊ່ ງິ ມຄີ ວາມຫມາຍຄກື ບັ ຄວາມສະຫາຼ ດ . 2.2. ຄວາມສາມາດພເິ ສດ (ສະເພາະ ) ແມ່ ນບັນດາຄວາມ ສາມ າດທ່ ີອໍານວຍຄວາມສະດວກໃຫແ້ ກ່ ຄົນເຮົາເພ່ ືອບັນລຸ ຜົນສໍາເລັດໃນ ການເຄ່ ອື ນໄຫວໃດຫນ່ ງຶ ໂດຍສະເພາະເຊ່ ນັ : ນກັ ຮຽນທ່ ີຮຽນວຊິ າເລກເກ່ ັງ, ນກັ ໂດດຈອ້ ງທ່ ີດງັ ....ຍອ້ ນມີ ຄວາມສາມາດສະເພາະ ມນັ ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ເດ່ ນັ ໃນເວທ່ ສີ ງັ ຄມົ . - ຄວາມສາມາດສະເພາະເຮັດໃຫແ້ ຕ່ ລະບຸ ກຄົນບັນລຸ ຜົນສໍາເລດັ ເຖິງລະດັບໃດຫນ່ ງຶ ທ່ ີແນ່ ນອນ, ຫມາຍເຖງິ ຈດຸ ສູງເດ່ ນັ ຂອງພວກເຂາົ ຢ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວທ່ ເີ ໝາະສມົ ທ່ ເີ ຂາົ ໄດເ້ ລອື ກເອາົ ຫຼວື ່ າຢ່ ູໃນວຊິ າຊບີ ທ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ຄວາມສະຫງວນມກັ , ຄວາມພໃໍ ຈຂອງເຂາົ . ຢ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວວຽກງານໃດໆກໍຕາມ, ຄວາມສາມາດທ່ ວົ ໄປ ແລະ ຄວາມສາມາດສະເພາະກໍໄດ້ ຊຸກຍູ ້ ແລະ ສ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນໃຫແ້ ກ່ ການຂະຫຍາຍຕວົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ຄວາມສາມາດ ສະເພາະກໍຕອ້ ງໄດອ້ າ ໃສຄວາມສາມາດທ່ ວົ ໄປອກີ . 2.3. ຄວາມສາມາດເບອື້ ງຕນົ້ ຄວາມສາມາດເບອື້ ງຕນົ້ ແມ່ ນການຮຽນຮູເ້ ບອື້ ງຕນົ້ ຂອງຄນົ , ຊ່ ງຶ ມນັ ເປນັ ພນື້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ການກໍາເນດີ ແລະ ແຜ່ ຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດອ່ ນື ໆເຊ່ ນັ ຄວາມສາມາດດາ້ ນສະຕ,ິ ອນີ ຊ,ີ ຄວາມສາມາດຈາໍ ແນກ ແລະ ຈດັ ປະເພດທາງຕາ, ສູງ, ດງັ , ລິນ້ , ຫນງັ , ຕ່ ໍກບັ ປະເພດວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຂອງໂລກອອ້ ມຂາ້ ງ, ຊ່ ງຶ ໃນນີ້ ຫມາຍເຖງິ ລະດບັ ການຮບັ ຮູຢ້ ່ າງວ່ ອງໄວ, ຢ່ າງທນັ ການ ແລະ ອ່ ນື ໆຕ່ ກໍ ບັ ໂລກອອ້ ມຂາ້ ງ. 2.4. ຄວາມສາມາດສໍາຮອງ ແມ່ ນທງັ ຫມດົ ຄວາມສາມາດຂອງຄນົ ທ່ ີ ຖກື ນໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນວຽກງານຕວົ ຈງິ ຊ່ ງຶ ມນັ ແຜ່ ຂະຫຍາຍບນົ ພນື້ ຖານຂອງບນັ ດາຄວາມສາມາດເບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ເປນັ ຄວາມສາມາດສໍາຮອງທດັ ຈາກຄວາມສາມາດສະເພາະ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຢ່ ູໃນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ . ຢ່ ູໃນແຕ່ ລະຄວາມສາມາດນນັ້ , ຄວາມຮູ,້ ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ຄວາມຊໍານຊິ ໍາານານເປນັ ປດັ ໃຈ ທ່ ສີ ໍາຄນັ ທ່ ກີ າໍ ນດົ ຄວາມສາມາດຂອງຄນົ ຢ່ ູໃນການເຄ່ ອື ນໄຫວດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ເຮດັ ວຽກຢູໃນສງັ ຄມົ . 3. ຄວາມຮູ,້ ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ຄວາມຊໍານຊິ ໍານານອດັ ຕະບຸກຄນົ 3.1. ຄວາມຮູ ້ ຄວາມຮູແ້ ມ່ ນບນັ ດາຂໍມ້ ູນທ່ ໄີ ດສ້ ະສມົ , ລວມທງັ ການຈ່ ື ແລະ ການເຂາົ້ ໃຈ, ທ່ ໄີ ດສ້ ່ ອງແສງ ເຖງິ ຄວາມ ຮບັ ຮູຕ້ ວົ ຈງິ ຢ່ າງພາວະວໃິ ສຢ່ ູໃນສະຕຂິ ອງເຮາົ . ຄວາມຮູສ້ ະແດງເຖິງລະດບັ ອນັ ແນ່ ນອນຂອງການຮບັ ຮູຕ້ ວົ ຈງິ ຂອງພາວະວໃິ ສທ່ ໄີ ດກ້ ໍາເນດີ ຂນື້ ໂດຍ ສະເພາະຢ່ ູໃນວວີ ດັ ການສດິ ສອນຮ່ າໍ ຮຽນ ແລະ ຝກຶ ຝນົ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 44

ສກຶ ສາສາດທ່ ວົ ໄປ ຄວາມຮູແ້ ມ່ ນການສ່ ອງແສງຂອງລະບບົ ສນັ ຍານທ່ ຫີ ນ່ ງຶ ແລະ ທສີ ອງຂອງຕວົ ຈງິ ພາວະວໃິ ສຢ່ ູໃນສະຕິ ຮູສ້ ກຶ ຂອງຄນົ , ຄວາມຮູຍ້ ງັ ແມ່ ນພາຫະນະຂອງການຄນົ້ ຄດິ , ຂອງການສາ້ ງໂລກ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ອດັ ຕະ ບຸກຄນົ . 3.2. ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແມ່ ນການກຽມພອ້ ມຢ່ າງທັນເວລາ ແລະ ຖືກຕອ້ ງ, ວ່ ອງໄວ, ໂດຍບ່ ໍໄດໃ້ ຊເ້ ຫ່ ືອແຮງຫຼາຍ ແຕ່ ການເຄ່ ອື ນໄຫວພດັ ມຜີ ນົ ສາໍ ເລດັ ສູງ ບນົ ພນື້ ຖານຂອງຄວາມຮູທ້ ່ ໄີ ດຮ້ ຽນມາ ແລະ ບດົ ຮຽນຕວົ ຈງິ . ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ນ,ີ້ ກ່ ອນອ່ ນື ຫມດົ ແມ່ ນຄວາມຄ່ ອງແຄວ້ , ຄວາມຄ່ ອງແຄວນບີ້ ່ ໍໄດຫ້ ມາຍຄວາມ ວ່ າການທວນຄນື ຫຼື ການເຄ່ ອື ນໄຫວໃດຫນ່ ງຶ ແບບກນົ ຈກັ , ມບີ າງທດັ ສະນະໃຫຄ້ ໍາເຫນັ ວ່ າຄວາມຮູເ້ ບອື້ ງຕນົ້ ຂອງຄນົ ແມ່ ນການນາໍ ໃຊຄ້ ວາມຮູເ້ ຂາົ້ ໃນພາກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ຜນົ ດ.ີ 3.3. ຄວາມຊໍານຊິ ານານ ແມ່ ນການເຮດັ ວຽກງານໃດຫນ່ ງຶ ຢ່ າງອດັ ຕະໂນມດັ , ສນັ ຍາລກັ ພນື້ ຖານຂອງຄວາມຊໍານຊິ ໍານານແມ່ ນ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຢ່ າງຫມນັ້ ຄງົ , ໂດຍປາສະຈາກການກວດກາຂອງສະຕຮິ ູສ້ ກຶ ອກີ . ຖາ້ ຄນົ ເຮາົ ຫາກມຄີ ວາມຊໍານຊິ ໍານານຕ່ ໍການເຄ່ ອື ນໄຫວໃດຫນ່ ງຶ ຫຼື ຕ່ ໍການປະພດຶ ໃດຫນ່ ງຶ ແລວ້ , ເຮາົ ຢາກປ່ ຽນການເຄ່ ອື ນໄຫວ ແລະ ການປະພດຶ ທ່ ມີ ຄີ ວາມຊໍານຊິ ໍານານນນັ້ , ມນັ ກໍຕອ້ ງໄດຝ້ ກຶ ຝນົ ແລະ ໃຊເ້ ວລາ ສມົ ຄວນຈ່ ງິ ຈະປ່ ຽນແປງໄດ,້ ເພາະການເຄ່ ອື ນໄຫວ ແລະ ການປະພດຶ ນນັ້ ໄດກ້ າຍເປນັ ຄວາມສນິ້ ເຄຍີ ເສຍແລວ້ . ພາກສ່ ວນອັດຕະໂນມັດຂອງມັນອາດຈະສະແດງອອກໃນຫຼາຍໆປະເພດທ່ ີແຕກຕ່ າງກັນຢ່ ູໃນ ການເຄ່ ອື ນໄຫວຂອງຄນົ ເຊ່ ນັ : ໃນເວລາແກບ້ ດົ ຝຶກຫັດ, ຫຼື ຕອບຄໍາຖາມດວ້ ຍປາກເປ່ າົ ຫຼື ພາກຂຽນແລະ ອ່ ນື ໆ. ຄວາມຊໍານຊິ ໍານານກໍແມ່ ນປດັ ໃຈທ່ ີສໍາຄນັ , ເພາະມນັ ຊ່ ວຍໃຫຄ້ ນົ ເຮາົ ເຮດັ ວຽກງານໄດຢ້ ່ າງວອງໄວ, ງ່າຍດາຍທງັ ມຄີ ຸນນະພາບສູງ, ຖາ້ ຄນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມສໍາມສິ ໍານານແລວ້ ມນັ ກໍບ່ ຮໍ ຽກຮອ້ ງ ເຖງິ ການທຸມ້ ເທທາງດາ້ ນ ສະຕປິ ນັ ຍາ, ການໃສໃຈ ແລະ ການຄນົ້ ຄດິ ວຽກງານປານໃດ. ຕ່ ໍການຕລີ າຄາບຸກຄນົ ກໍເປນັ ບນັ ຫາຫນ່ ງຶ ທ່ ສີ ໍາຄນັ , ໂດຍສະເພາະແລວ້ ແມ່ ນຂອບເຂດຂອງ ຄວາມຮູ,້ ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແລະ ຄວາມສໍານສິ ໍານານຂອງເຂາົ , ສໍາລບັ ອດັ ຕະບຸກຄນົ ແມ່ ນຂງົ ເຂດການຮບັ ຮູ ້ ຫຼວື ່ າ ການເຄ່ ອື ນໄຫວປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ທ່ ເີ ຂາົ ໄດນ້ າໍ ໃຊຄ້ ວາມຮູ,້ ຄວາມຮູເ້ ຮດັ ເບອື້ ງຕນົ້ ແລະຄວາມສໍາມສິ ໍານານເພ່ ອື ຊຸກຍູ ້ ໃຫແ້ ກ່ ວຊິ າຊບີ ຕນົ້ ຫມາຍວ່ າເຂາົ ຄນົ ນນັ້ ຮູນ້ າໍ ໃຊທ້ ດິ ສະດີ ເຂາົ້ ໃນຕວົ ຈງິ . 3.4. ການສກຶ ສາຄວາມສາມາດໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຄວາມສາມາດຂອງຄນົ ບ່ ໍແມ່ ນມມີ າແຕ່ ເກດີ , ມນັ ສາມາດສກຶ ສາຮ່ ໍາຮຽນເອາົ ໄດ,້ ຢາກສກຶ ສາຄວາມ ສາມາດໄດດ້ ນີ ນັ້ , ຜູເ້ ປັນຄູຈໍາເປັນຕອ້ ງເປັນຄນົ ທ່ ີມຄີ ວາມສາມາດກ່ ອນຢ່ ູທຸກຂງົ ເຂດ ເວາົ້ ລວມເວາົ້ ສະເພາະ ແມ່ ນວຊິ າຊບີ ຂອງຕນົ . • ການສກຶ ສາຄວາມສາມາດຕອ້ ງອງີ ໃສ່ 3 ຫກຼັ ການໃຫ່ ຍຄ:ື - ການມສີ ະຕຕິ ່ ຕໍ ນົ ເອງ - ການຮບັ ຮູຕ້ ນົ ເອງ ແລະ ການຍອມຮບັ - ການສາ້ ງທດັ ສະນະຂອງຕນົ ເອງ ຮຽບຮຽງໂດຍ ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ ້ ອ່ ຸນແກວ້ 45