ວິຊາ​ເຄມີ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ ​ໃໝ່ 2017-2018 ເຄ​ມີ​ປີ 4

LD50ແທນຂະໜາດຢາທິ່ ໃຊດ້ ່ິ ງັ ນນັ້ ຖາ້ LD ມຄ່ິ າຕ່ິ າໝາຍຄວາມວ່ິ າຢານນັ້ ເປັນພດິີ ຫາຼ ຍກງົ ກນັ ຂາ້ ມ LD ທ່ິ ມຄິ່ າສູງໝາຍຄວາມວິ່ າຢານນັ້ ເປັນພດີິ ນອ້ ຍ. ຕາຕາລາງ2: ສະແດງພດີິ ຂອງທາດເຄມທິ່ ເປັນອະນພຸ ນັ ຂອງDDT ທ່ິ ມສູດທິ່ ວົ ໄປ XY Z ຊ່ິ ສາມນັ LD50ທດົ ສອບໂດຍໃຊຕ້ ວົ ອິ່ ອນຂອງຍຸງ(ppm) DDT 0.070 Cl CCH3 H Cl CCH3 Cl Methoxychlor >10 Br CCH3 H DDD 0.018 CH3 CCH3 H DDE 0.080 CH3O CCH3 H 0.067 Cl HCCl2 H Cl = CCl2 - >10 Cl 0.092 CCl3 F ການໃຊ້ DDT ໃນໄລຍະເລິ່ ມແມ່ິ ນໄດຜ້ ນົ ດຫາຼ ຍ, ແມງໄມ,້ ຍຸງແລະສດັ ຕູພດເປັນຈານວນຫາຼ ຍ ຖກປາບແລະຈານວນຫຸຼດລງົ ຢ່ິ າງວິ່ ອງໄວແນວໃດກຕາມຫງຼັ ການໃຊ້ DDT ໄປໄລຍະໜ່ິ ງຶ ພບົ ວ່ິ າການປາບ ເລິ່ ມປະກດົ ວ່ິ າບິ່ ໄດຜ້ ນົ ດຕາມທິ່ ຄາດໄວຈ້ ນົ ມບາງຄນົ ເຖງີິ ກບັ ຈ່ິ ມົ ວິ່ າ DDT ທິ່ ຂາຍຢ່ິ ູຕາມຕະຫາຼ ດມຄຸນນະ ພາບນອ້ ຍລງົ ຕາມຄວາມຈງິີ ແລວ້ DDT ກຍງັ ຄງົ ເປັນທາດເດມແຕິ່ ໃຊບ້ ່ິ ໄດຜ້ ນົ ເທ່ິ າົ ນນັ້ ຈາກການສກຶ ສາພບົ ວິ່ າເນ່ິ ອງມາຈາກການເກດພູມຕາ້ ນທານຂອງແມງໄມຕ້ ່ິ າງໆເມິ່ ອ DDT ເຂາົ້ ສ່ິ ູຮິ່ າງກາຍແມງໄມ ້ (ຫສຼ ດັ ) ແມງ ໄມຫ້ ຼາຍຊະນດິີ ມເອນໄຊມທ໌ ິ່ ສາມາດຍິ່ ອຍ DDT ຢິ່ າງວ່ິ ອງໄວ, ເປັນທາດອິ່ ນທ່ິ ບ່ິ ເປັນພດິີ ຫເຼ ປັນພດີິ ນອ້ ຍລງົ ຮູບທິ່ 1 ການຍ່ິ ອຍ DDT ໂດຍໃຊແ້ ມງໄມ ້ ຫຼ ສດັ ບາງຊະນດິີ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ແມງໄມທ້ ່ິ ສາມາດຜະລດິີ ເອນໄຊມທ໌ ່ິ ຍິ່ ອຍ DDT ໄດຈ້ ະລອດຕາຍແລະແຜ່ິ ພນັ ຕິ່ ໄປ, ສິ່ ວນແມງໄມທ້ ່ິ ຜະລດີິ ເອນໄຊມໄ໌ ດໜ້ ອ້ ຍຖາ້ ລອດຕາຍ ແລະຫຼງັ ຈາກຫຼາຍໆປອາດສາມາດຜະລດີິ ເອນໄຊມໄ໌ ດຫ້ ຼາຍຂນຶ້ ເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫເ້ ກດພູມຕາ້ ນທານເພ່ິ ມ ຂນຶ້ ແມງໄມບ້ າງຊະນດີິ ຊິ່ ງຶ ແຕິ່ ຕນທາອດີິ ບ່ິ ມພູມຕາ້ ນທານອາດຜະລດີິ ເອນໄຊມທ໌ ິ່ ສາມາດຍິ່ ອຍ DDT ໄດ້ ແລະເກດພູມຕາ້ ນທານຂນຶ້ ໄດ.້ ການເກດພູມຕາ້ ນທານນໄ້ ດທ້ ດົ ລອງກບັ ໜແູ ລະມຫກຼັ ຖານທິ່ ຊດັ ເຈນວ່ິ າເປັນ ຈງີິ ໃນໄລຍະຫງຼັ ໆນໄ້ ດທ້ ດົ ລອງແລະຊອກຫາວທີິ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາການເກດພູມຕາ້ ນທານຂອງແມງໄມໂ້ ດຍການ ຕທິ່ ມທາດບາງຊະນດີິ ເພ່ິ ອຂດັ ຂວາງການເຮດັ ວຽກຂອງເອນໄຊມເ໌ ປັນຜນົ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຍິ່ ອຍ DDT ຂອງ ແມງໄມຊ້ າ້ ລງົ ແນວໃດກຕາມການເກດພູມຕາ້ ນທານໃນແມງໄມເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາຫຼາຍເຊ່ິ ນັ : ຕອ້ ງເພ່ິ ມຂະ ໜາດແລະປະລມິີ ານຂອງຢາທິ່ ໃຊຕ້ ະຫອຼ ດຈນົ ຫນັ ມາໃຊທ້ າດທິ່ ເປັນພດິີ ຫຼາຍຂນຶ້ ເປັນການເພິ່ ມທະວຄູນບນັ ຫາສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມເພິ່ ມຂນຶ້ . 151

ແມງໄມບ້ າງຊະນດິີ ແມງໄມບ້ າງຊະນດິີ ເຊ່ິ ນັ : ແມງວນັ stable fly ຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍໂດຍສດັ ລຽ້ ງລູກນາ້ ເຊ່ິ ນັ : ແມງວນັ , fruit fly ແມງໄມສ້ ່ິ ວນໃຫິ່ ຍເຊ່ິ ນັ : ແມງວນັ ຕາມບາ້ ນແລະຍຸງ ການຍິ່ ອຍ ສະຫຼາຍນຕ້ ອ້ ງໃຊເ້ ອນໄຊມ໌ DDT hehydrochlorinase DDE (inactive) DDD Kelthane (inactive) (activeນອ້ ຍກວິ່ າDDT) DDA (inactive) ລະລາຍນາ້ ໄດ້ ແລະຂບັ ອອກທາງປັດສະວະ 152

 ສະແດງການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍ (metabolism) ຂອງດດທໂດຍແມງໄມ ້ແລະສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນາ້ ນມົ ການສດDDTໃນທາງກະສກີິ າການ 50% ບນັ ຍາກາດ ປາບພາຫະນະນາໂລກ ພດັ ພາໂດຍລມົ ກະແສລມົ ພດັ ໜາ້ ທະເລ 50% ການລະເຫຍ (0.1 ppm) H2O (2ppb) ດນິີ ພດັ ພາໂດຍ ແມ່ິ ນາ້ ກະແສລມົ ແລະນາ້ ອະນຸພາກເຊິ່ ນັ : ເມດັ ດນີິ , ຝິ່ ຸ ນລະອອງ ( 80 ppm) ເພຣນຕມັ ພດ ກະແສນາ້ ທະເລ (phytoplanton) (0.1 ppm) ເພຣນຕມັ ສດັ (10 ppm) ມະນຸດ (1 ppm) Zooplanton) ປາໃຫິ່ ຍ (10 ppm) (100 ppm) ປານອ້ ຍ ນກົ ທະເລ ແຫຼວທະເລ ຮູບ2: ການເຄິ່ ອນຍາ້ ຍ ແລະ ແຜ່ິ ກະຈາຍຂອງ DDT ໃນສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມ ແລະຂະບວນການເພິ່ ມປະລມິີ ານສະ ສມົ ໃນສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ຕວົ ເລກໃນວງົ ເລບັ ຄປະລມິີ ານ DDT ທິ່ ສະສມົ ໄວ້ 153

ຮູບ3: ການສດ DDT ທງັ ວທີິ ທາງອາກາດແລະທາງພນ້ ດນີິ ຈາກການໃຊ້ DDT ຢ່ິ າງຫຼວງຫຼາຍໂດຍສະເພາະໃນວງົ ການກະສກິີ າແລະໃຊໃ້ ນການຄວບຄຸມໂລກ ທິ່ ມຍຸງເປັນພາຫະນະນາເຊອ້ , ເຖງິີ ແມິ່ ນວິ່ າ DDT ຈະບ່ິ ລະລາຍນາ້ ແຕ່ິ ກສາມາດຖກພດັ ພາໂດຍລມົ ແລະກະ ແສນາ້ ປະກອບກບັ ຄວາມສະຖຽນລະພາບຂອງDDT ເອງເປັນສາເຫດໃຫພ້ ບົ ດດທຢ່ິ ູທຸກໆແຫິ່ ງໃນໂລກດິ່ ງັ ຮູບທິ່ 3 ສະແດງການເຄ່ິ ອນຍາ້ ຍແລະແຜິ່ ກະຈາຍຂອງ DDT ໃນສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມໃນຮູບນເ້ ຊິ່ ນັ ກນັ ໄດສ້ ະແດງ ການຂະຫຍາຍປະລມີິ ານ DDT ທິ່ ສະສມົ ຕງັ້ ແຕິ່ ພດ, ສດັ ນອ້ ຍໆຈນົ ເຖງີິ ສດັ ຂະໜາດໃຫິ່ ຍລວມທງັ ມະນຸດ ໂດຍຕິ່ ອງໂສອ້ າຫານຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ າປະລມິີ ານ DDT ເພ່ິ ມພູນຂນຶ້ ຄງັ້ ລະ 10 ເທິ່ າົ ຈາກສດັ ຕວົ ນອ້ ຍຈນົ ເຖງິີ ຕວົ ໃຫ່ິ ຍຕາມລາດບັ . ເນ່ິ ອງຈາກ DDTລະລາຍໄດດ້ ຫຼາຍໃນຕວົ ທາລະລາຍອງົ ຄະທາດດິ່ ງັ ນນັ້ ເມ່ິ ອ DDT ເຂາົ້ ສິ່ ູຮິ່ າງກາຍ ຈ່ິ ງຶ ສະສມົ ຢ່ິ ູຕາມເນອ້ ເຍິ່ ອ, ຈລຸ ງົ ແລະຈລຸ ງັ ປະສາດແລະຍງັ ພບົ ວິ່ າ DDT ບ່ິ ເປັນພດິີ ກບັ ຄນົ ປານໃດແລະຍງັ ບິ່ ເຄຍປະກດົ ເຫນັ ຄນົ ຕາຍຈາກພດິີ DDT ທ່ິ ສະສມົ ໄວໃ້ ນຮ່ິ າງກາຍຕາຕາລາງທ 3 ສະແດງຕວົ ເລກຄວາມເປັນ ພດິີ ຂອງທາດເຄມປະເພດກລຼ ເນທຕດິີ ໄຮໂດຣຄາບອນຊ່ິ ງຶ ຈາກຕາຕາລາງຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ິ າຄວາມເປັນພດິີ ຂອງດ ດທຈດັ ຢ່ິ ູໃນເກນຕິ່ າສິ່ ວນເອນດຣນິີ (endrin) ເປັນພດິີ ຫາຼ ຍທ່ິ ສຸດ. ຕາຕາລາງທ3: ສະແດງຕວົ ເລກຄວາມເປັນພດີິ ຂອງທາດເຄມປະເພດກລຼ ເນທຕດີິ ໄຮໂດຣຄາບອນສດັ ທ່ິ ໃຊ້ ຢາລອງຄໜູ ທາງປາກ LD50 mg/kg 7.5 ທາດ ທາງຜວໜງັ (dermal) Endrin 39 15.0 Aldrin 46 Diedrin 88 98 Lindane 100 60 Heptachlor 113 900 DDT 335 195 Chlordane 2510 690 154

DDTມຜນົ ເສຍຫາຼ ຍຕ່ິ ສດັ ເປັນຈານວນຫຼາຍແລະມຫກຼັ ຖານທ່ິ ຊດັ ເຈນພບົ ວິ່ າໄຂິ່ ຂອງນກົ ຫາຼ ຍຊະ ນດິີ ໄດແ້ ກິ່ , ແຮງ້ , brown, pelican, Bermuda petrel osprey ແລະ bald eagle ມເປອກອິ່ ອນຫຼາຍ ເພາະDDTທິ່ ໄປຂດັ ຂວາງການເຮດັ ວຽກຂອງເອນໄຊມທ໌ ິ່ ຄວບຄຸມຂະບວນການຍິ່ ອຍການຊ ຊ່ິ ງຶ ເປັນສາເຫດ ເຮດັ ໃຫໄ້ ຂ່ິ ນກົ ແຕກງິ່າຍຈ່ິ ງຶ ເປັນອຸປະສກັ ທາງອອ້ ມຕິ່ ການສບພນັ ຂອງນກົ ເຫິ່ ຼາົ ນນ້ ອກຈາກນແ້ ລວ້ ຍງັ ເລິ່ ມພບົ ຫກຼັ ຖານວິ່ າDDTມຜນົ ຕ່ິ ຕິ່ ສຸຂະພາບຂອງຄນົ ແລະສດັ ແລະອາດມສິ່ ວນເຮດັ ໃຫເ້ ກດມະເຣງັ ໄດ.້ ດວ້ ຍເຫດນ້ ອງົ ການຄວບຄຸມອາຫານແລະຢາຈ່ິ ງຶ ໄດປ້ ະກາດຫາ້ ມໃຊD້ DTໃນສະຫະລດັ ອາເມລກິີ າຕງັ້ ແຕ່ິ ປຄ.ສ 1973 ເປັນຕນົ້ ມາ. 3.3 ຢາກາຈດັ ວດັ ສະພດຟນອກຊ ທາດເຄມປະເພດໜ່ິ ງຶ ຊິ່ ງຶ ເປັນກຼລເນທຕດີິ ໄຮໂດຣຄາບອນເຊ່ິ ນັ ກນັ ແຕິ່ ມຈຟຸ ນອກຊ (phenoxy ມ ສູດ o) ເປັນໝວດສະແດງຄຸນລກັ ສະນະສະເພາະຕວົ ໃນໂມເລກຸນໃຫິ່ ຍສາມາດໃຊປ້ າບສດັ ຕູພດ ໄດຢ້ ິ່ າງໄດຜ້ ນົ ເອນ້ ທາດເຄມປເພດນວ້ ິ່ າຢາກາຈດັ ວດັ ສະພດຟນອກຊ (phenoxy herbicide) ທາດທ່ິ ເປັນ ທາດແມ່ິ ຫຼທາດຫຼກັ ຂອງທາດປະເພດນໄ້ ດແ້ ກິ່ 2,4 – dichlorophenoxyacetic ເຊ່ິ ງິີ ເອນ້ ຫຍວ້ ່ິ າ 2,4 –D ສູດໂຄງສາ້ ງທາດ 2,4 –D ແລະທາດອ່ິ ນໆຊິ່ ງຶ ເປັນອະນຸພນັ ຂອງທາດນລ້ ວບລວມໄວໃ້ ນຕາຕາລາງ 4 . ເນິ່ ອງຈາກທາດກາຈດັ ວດັ ສະພດທິ່ ສະແດງໃນຕາຕາລາງ 4 ເປັນອາຊດິີ ແລະສາມາດລະລາຍໄດ້ ໜອ້ ຍທງັ ໃນນາ້ ແລະໃນຕວົ ທາລະລາຍອງົ ຄະທາດຈ່ິ ງຶ ໄດມ້ ການດດັ ແປງໂຄງສາ້ ງຂອງໂມເລກຸນເຫິ່ ຼາົ ນໃ້ ຫເ້ ປັນ ທາດລະລາຍໄດງ້ ່ິາຍແຕິ່ ຂະນະດຽວກນັ ຍງັ ຄງົ ໄວຄ້ ວາມສາມາດໃນການກາຈດັ ວດັ ສະພດຫອຼ າດຈະເພິ່ ມປະ ສດິີ ທພີິ າບການກາຈດັ ວດັ ສະພດໄດດ້ ຂນຶ້ , ການດດັ ແປງໂຄງສາ້ ງຂອງທາດນວ້ ທີິ ໜິ່ ງຶ ຄການປ່ິ ຽນໄປເປັນເກອ ເຊ່ິ ນັ : ເກອນາຕຼອອມ, ເກອກາລອອມແລະເກອອາມນຊິ່ ງຶ ລະລາຍໃນນາ້ ໄດດ້ ເຊິ່ ນັ : ຫຼ (CH2-CH2-OH) polassium 2,4-dichlorophenoxyacetic 2,4-D-triethanolamine salt ຕາຕາລາງ4 ຢາກາຈດັ ວດັ ສະພດປະເພດກລຼ ວົ ຟນອກຊ (chlorophenoxy) ຊິ່ ທາດເຄມ ສູດໂຄງສາ້ ງ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດ 2,4- D ໃຊຄ້ ວບຄຸມວດັ ສະພດ 2,4-dichlorophenoxy- ປະເພດໃບກວາ້ ງ acetic acid MCPA ຄວບຄຸມວດັ ສະພດຂອງ 2-methyl-4- ເຂາົ້ ສາລ, ໃຊຫ້ າຼ ຍໃນຍູ Chlorophenoxy acetic ໂຣບ acid 155

2,4,5-T ໃຊຄ້ ວບຄຸມວດັ ສະພດ 2,4,5- ປະເພດໃບກວາ້ ງ trichlorophenoxy acetic acid ໃຊຄ້ ວບຄຸມພ່ິ ຸມໄມ ້ ແລະພດນາ້ 2,4-DP 2-(2,4- dichlorophenoxy)- Propionic acid 2,4,5-TP (silvex) ມຢ່ິ ູຕນົ້ oak,ຕນົ້ maple 2-(2,4,5- ໃຊຄ້ ວບຄຸມວດັ ສະພດ trichlorophenoxy)- ໃນໄຮິ່ ນາ Propionic acid ຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດປະເພດຟນອກຊທຸກທາດກາຈດັ ວດັ ສະພດໂດຍໄປເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ເປັນຮໂມນທຽມ ຂອງການຈະເລນເຕບໂຕຂອງພດຊິ່ ວຍກະຕຸນ້ ໃຫພ້ ດຈະເລນເຕບໂຕຢິ່ າງວ່ິ ອງໄວ, ລາຕນົ້ ສູງຂນຶ້ ຕ່ິ ຮາກບິ່ ງອກຕາມໄປດວ້ ຍ ແລະໃບຂາກຄຼໂຣຟລ, ຄວາມຜດີິ ປົກກະຕຂິີ ອງພດນ້ ເຮດັ ໃຫພ້ ດຕາຍລງົ ໃນທ່ິ ສຸດທາດ ເຫິ່ າຼົ ນຖ້ ກໃຊຢ້ ່ິ າງຫຼວງຫາຼ ຍໃນສງົ ຄາມຫວຽດນາມ ເພ່ິ ອທາລາຍປ່ິ າຊ່ິ ງຶ ເປັນທິ່ ຫບຼົ ຊອ້ ນຂອງຝ່ິ າຍຄອມມນູ ດີິ ແລະທາລາຍພດທງັ ໃນຫວຽດນາມ ແລະກາປູເຈຍເພ່ິ ອຕດັ ສະບິ່ ຽງອາຫານຂອງຝ່ິ າຍຄອມມນູ ດິີ . 3.4 ອເກນໂນຟົດສະຟດັ ໄລຍະເວລາໃກຄ້ ຽງກນັ ກບັ ການຄນົ້ ພບົ ຄຸນສມົ ບດັ ການຂາ້ ແມງໄມຂ້ ອງDDT ນກັ ວໄີິ ຈໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ບທາດປະສມົ ອເກນໂນຟົດຟ (organophosphorus compound) ຫອຼ ເກນໂນຟດົ ສະຟັດ(organopho sphates )ກມແອກຕວິີ ຕທາງຊວະພາບເຊິ່ ນັ : ມຜນົ ຕ່ິ ລະບບົ ປະສາດ ແລະສາມາດມງັ ແມງໄມ ້ ແລະສດັ ໄດ.້ ການວໄີິ ຈເພິ່ ອສງັ ເຄາະ ແລະນາເອກະສານປະເພດນມ້ າໃຊເ້ ພິ່ ອກາຈດັ ສດັ ຕູພດໄດເ້ ລິ່ ມຕນົ້ ຂນຶ້ ແລະຣຸດໜາ້ ຢິ່ າງວິ່ ອງໄວປັດຈບຸ ນັ ນທ້ າດປະສມົ ອເກນໂນຟົດສະຟັດທ່ິ ສງັ ເຄາະຂນຶ້ ນປ້ ະເມນການໄດວ້ ິ່ າມຫຼາຍກວ່ິ າ 100,000 ທາດ ແລະ ບິ່ ນອ້ ຍກວິ່ າ 40 ທາດທິ່ ສາມາດນາໄປໃຊເ້ ປັນຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດໄດຢ້ ່ິ າງໄດຜ້ ນົ . ທາດອເກນໂນຟົດສະຟັດ ມຊສາມນັ ແມິ່ ນພາລາທອອນ (parathion), (methylparathion), (tetraethyl pyroorganophosphate) ຫຼມຊິ່ ຫຍ້ TEPP ສູດໂຄງສາ້ ງຂອງທາດເຫິ່ ຼາົ ນ້ແລະທາດອ່ິ ນໆທ່ິ ຈດັ ເປັນທາດປະສມົ ປະເພດດຽວກນັ ທິ່ ສາຄນັ ຕະຫຼອດຈນົ ຮອດການໃຊລ້ ວມໄວຢ້ ິ່ ູໃນຕາຕາລາງ 5 . ຊ່ິ ທາດເຄມ ສູດໂຄງສາ້ ງ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດ Parathion ໃຊຫ້ າຼ ຍທິ່ ສຸດມກ່ິ ນິີ ຄາ້ ຍຄ ກະທຽມ ເປັນພດີິ ຢິ່ າງແຮງກບັ ສດັ ເລອດອິ່ ຸນ ໃຊຂ້ າ້ ແມງໄມ ້ ທິ່ ວົ ໄປ, ແມງໄມຂ້ ອງມນັ ຝຣ່ິ ງັ 156

Methyl parathion ເປັນພດິີ ຕ່ິ ສດັ ລຽງ້ ລກູ ດວ້ ຍນມົ ນອ້ ຍກວິ່ າ Parathion ສະຫາຼ ຍຕວົ ໄດງ້ ່ິາຍ. Marathion ໃຊຄ້ ວບຄຸມແມງຕາມບາ້ ນ ສວນໝາກໄມ,້ ສວນຜກັ ຄວບ ຄຸມຍຸງ ແລະ ແມງວນັ TEPP ສະຫຼາຍຕວົ ໄດງ້ ິ່າຍ ເໝະສາລບັ ຄວບຄຸມສດັ ຕູພດຂອງຜກັ ຖາ້ ພຈີິ າລະນາໂຄງສາ້ ງໃຫລ້ ະອຽດຈະພບົ ວ່ິ າທາດປະເພດນມ້ ສູດໂຄງສາ້ ງທ່ິ ວົ ໄປ ຊິ່ ງຶ R ແລະ R’ ເປັນໄຮໂດຣກາກບອນໂຊິ່ ສນັ້ ເຊ່ິ ນັ : CH3-CH2-CH3ຫຼໝ່ິ ອູ ລັ ກອກຊ (ຄໄຮໂດຣ ກາກບອນເກດພນັ ທະກບັ ອກົ ຊແຊນ) ເຊິ່ ນັ : CH3O, CH3CH2O X,Y ອາດເປັນ S ຫຼ O. R’’- X - ເປັນໝິ່ ຊູ ິ່ ງຶ ໂດຍທິ່ ວົ ໄປສາມາດຍ່ິ ອຍໂດຍແມງໄມໄ້ ດ.້ ທາດອເກນໂນຟົດສະຟັດທ່ິ ວົ ໄປບ່ິ ໝນັ້ ຄງົ , ສາມາດສະຫາຼ ຍຕວົ ໄດຍ້ າກທາດປະເພດນສ້ ່ິ ວນໃຫິ່ ຍ ເປັນພດີິ ຢິ່ າງແຮງ, ເປັນອນັ ຕະລາຍແກິ່ ທງັ ແມງໄມ,້ ສດັ ແລະມະນຸດເຊ່ິ ນັ : ພາຣາໄທອອນຫຼ TEPP ໃນ ປະລມິີ ານ 5 mg/kg ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ ຂອງຄນົ ສາມາດເຮດັ ໃຫຕ້ າຍໄດ.້ ຄວາມເປັນພດິີ ຂອງທາດອເກນໂນຟົດສະຟັດເກດຈາກຄວາມສາມາດຂອງທາດນໃ້ ນການດງຶ ດູດ ເອນໄຊມ໌ cholinesterase ເປັນການຂດັ ຂວາງການເກດປະຕບິີ ດັ ໜາ້ ທິ່ ໂດຍປົກກະຕທິີ າດນ້ ໃນລະບບົ ປະ ສາດມທາດ acetylcholine ເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ສິ່ ງົ ສນັ ຍານປສາດຈາກຈລຸ ງັ ປະສາດໜ່ິ ງຶ ໄປຍງັ ອກຈລຸ ງັ ປະສາດໜ່ິ ງຶ ຫງຼັ ຈາກເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ແລວ້ cholinesterase ເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ທາລາຍ acetylcholine ນ້ ເມິ່ ອເອນໄຊມເ໌ ຮດັ ວຽກ ຜດີິ ປົກກະຕຍີິ ອ້ ນວິ່ າຖກດງຶ ດດູ ໂດຍທາດອເກນໂນຟົດສະຟັດປະລມີິ ານ acetylcholine ຈິ່ ງຶ ຖກສະສມົ ເພ່ິ ມຂນຶ້ ເລອ້ ຍໆ ເຮດັ ໃຫເ້ ຖງິີ ແກິ່ ຄວາມຕາຍໄດ.້ 3.5 ຄາຣບ໌ າເມຕ ເປັນຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດປະເພດໜິ່ ງຶ ທ່ິ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມສນົ ໃຈ ແລະສງັ ເຄາະຂນຶ້ ໄນໄຍະຫຼງັ ໆນໄ້ ດແ້ ກ່ິ ທາດປະເພດຄາຣບ໌ າເມຕ (carbamates) ຊິ່ ງຶ ເປັນອະນຸພນັ ຂອງອາຊດິີ ຄາຣບ໌ າມກິີ (carbamic acid ) ມສູດ ດ່ິ ງັ ນ:້ 157

ຕາຕາລາງທ 6: ຢາກາຈດັ ສດັ ຕພູ ດປະເພດ Carbamate ຊິ່ ທາດເຄມ ສູດໂຄງສາ້ ງ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດ ໃຊລ້ ແ້ ມງວນັ ຕາມບາ້ ນ Isolan fruit flies ອອກລດິີ systemic Dimetilan ໃຊລ້ ແ້ ມງວນັ ຕາມບາ້ ນ ແລະ fruit flies Carbaryl N- ໃຊເ້ ປັນຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ 1-naphthyl ທ່ິ ວົ ໄປ, ໃຊຄ້ ວບຄຸມ methyl- ແມງໄມສ້ າລບັ ພດຫາຼ ຍ ກວ່ິ າ 100 ຊະນດີິ ໂດຍ Carbamate ສະເພາະຝາ້ ຍຜກັ ແລະ ໝາກໄມ.້ Zectran 4-dimethylamino- ໃຊຂ້ າ້ ແມງໄມທ້ ່ິ ວົ ໄປ 3,5-xyleneyl N-methyl cabarmate ທາດເຄມປະເພດຄາຣບ໌ າເມຕເປັນພດິີ ຕ່ິ ທງັ ແມງໄມ,້ ສດັ ແລະຄນົ ໂດຍໄປກະທາຕ່ິ ລະບບົ ປະສາດ ຂອງສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ ເຫິ່ ຼາົ ນເ້ ຊິ່ ນັ ດຽວກບັ ທາດປະສມົ ອກາໂນຟົດສະຟັດແຕິ່ ຄາຣບ໌ າເມຕທ່ິ ວົ ໄປເປັນພດິີ ໜອ້ ຍ ກວ່ິ າແລະທາດເຫ່ິ າຼົ ນບ້ ່ິ ມຄວາມໝນັ້ ຄງົ ສາມາດສະຫຼາຍຕວົ ໂດຍວທິີ ທາງຊວະວທີິ ະຍາຈິ່ ງຶ ບິ່ ມບນັ ຫາທາດຕກົ ຄາ້ ງຫຼສະສມົ ໃນສິ່ ງີິ ວດລອ້ ມ IV. ຜນົ ຂອງການນາໃຊທ້ າດເຄມກາຈດັ ສດັ ຕູພດແລະການຄວບຄຸມແມງໄມໂ້ ດຍວທີິ ອ່ິ ນນອກ ຈາກການໃຊຢ້ າກາຈດັ ສດັ ຕູພດ. 4.1 ຜນົ ຂອງການນາໃຊທ້ າດເຄມ ກາຈດັ ສດັ ຕູພດ 158

ຜນົ ເສຍ ແລະ ຄວາມເປັນພດີິ ຂອງຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດຕ່ິ ຄນົ ແລະ ສດັ ຊ່ິ ງຶ ໄດພ້ າໃຫເ້ ກດຜນົ ເສຍ ແລະ ອນັ ຕະລາຍທິ່ ເກດຂນຶ້ ໂດຍສະເພາະແມ່ິ ນເກດຂນ້ ກບັ ສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມເປັນສ່ິ ວນຫາຼ ຍ ເນ່ິ ອງຈາກຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດທິ່ ໃຊທ້ ງັ ໝດົ ລວ້ ນແຕ່ິ ເປັນພດີິ ເຊິ່ ງີິ ທາດເຄມເຫິ່ າຼົ ນນັ້ ໄດຕ້ ກົ ຄາ້ ງຢິ່ ູກບັ ພດ, ດນິີ ແລະ ອກສ່ິ ວນໜ່ິ ງຶ ໄດ້ ລະເຫຍສ່ິ ູບນັ ຍາຍາກາດ ເຊ່ິ ງິີ ທາດພດີິ ເຫ່ິ ຼາົ ນນັ້ ໄດກ້ ິ່ ໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດີິ ທາງກະສກີິ າ ແລະ ມຜນົ ກະທບົ ຕ່ິ ສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມ ແລະ ມະນດຸ .ນກັ ວທີິ ະຍາສາດຈ່ິ ງຶ ໄດສ້ ນົ ໃຈ ແລະ ພະຍາຍາມສກຶ ສາຜນົ ເສຍທາງ ແບບຕກົ ຄາງ ແລະ ແບບສະສມົ ແລະ ແບບອ່ິ ນໆ ທ່ິ ມຕິ່ ມະນດຸ , ສດັ ແລະ ແມງໄມ ້ຕງັ້ ແຕິ່ ເລິ່ ມໃຊຢ້ າເຫ່ິ ຼາົ ນໃ້ ນທາງການຄາ້ . 1. ຜນົ ຕິ່ ແມງໄມແ້ ລະສດັ ຕູພດ : ມການປະເມນການວິ່ າໃນບນັ ດາແມງໄມຫ້ າຼ ຍພນັ ຊະນດິີ ມພຽງປະ ມານ 200 ຊະນດີິ ຄ 1 % ເທິ່ າົ ນນັ້ ທິ່ ຖໄດວ້ ິ່ າເປັນສດັ ຕູພດ, ເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມເສຍຫາຍຕ່ິ ການກະສກີິ າຫຕຼ ິ່ ມະນຸດແລະສດັ ເຊ່ິ ນັ : ເປັນພາຫະນະນາເຊອ້ ໂລກ, ແຕ່ິ ແມງໄມສ້ ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍບິ່ ເປັນໄພຕິ່ ການກະສກີິ າຍ່ິ ງິີ ໄປກວິ່ າ ນໜັ້ ແມງໄມເ້ ປັນຈານວນຫາຼ ຍຈດັ ວ່ິ າເປັນແມງໄມທ້ ່ິ ມປະໂຫຍດເຊິ່ ນັ : ແມງກະເບອ້ , ໄສເ້ ດອນການໃຊທ້ າດ ເຄມໂດຍສະເພາະປະເພດຂາ້ ໂດຍສາພດັ ເຊ່ິ ນັ : ຈາພວກຄຣຼ ນເນຕໄຮໂດຣກາກບອນເຮດັ ໃຫແ້ ມງໄມທ້ ່ິ ມປະ ໂຫຍດຖກຂາ້ ຫກຼ າຈດັ ໄປນາ. ເມິ່ ອເປັນແນວນນັ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາຕິ່ ສມົ ດຸນຂອງລະບບົ ນເິີ ວດເປັນສ່ິ ວນ ລວມ. ເປັນອກບນັ ຫາໜິ່ ງຶ ໄດກ້ ່ິ າວມາແລວ້ ບນັ ຫາຄການສາ້ ງພູມຕາ້ ນໃນສດັ ຕູພດຕວົ ຢ່ິ າງແມງໄມທ້ ່ິ ໄດສ້ າ້ ງ ພູມຕາ້ ນທານຂນຶ້ ໄດໄ້ ດແ້ ກິ່ : ຍຸງບາງຊະນດີິ , ແມງວນັ , cotton boll weevil, sleep blowfly, Colorade beetle ການເກດພູມຕາ້ ນທານຂອງແມງໄມເ້ ຫ່ິ ຼາົ ນເ້ ຮດັ ໃຫຕ້ ອ້ ງໄດເ້ ພ່ິ ມຂະໜາດຢາທິ່ ໃຊຕ້ ະຫຼອດຈນົ ການ ໃຊຫ້ ຼາຍຄງັ້ ຂນຶ້ ຫຖຼ ິ່ ຂນຶ້ ເປັນການເພ່ິ ມພູນບນັ ຫາການກະຈາຍແລະສະສມົ ຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດໃນສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມ ຂອງເຮາົ ຍິ່ ງີິ ໄປກວິ່ ານນັ້ ເມິ່ ອແມງໄມສ້ າມາດຕາ້ ນທານຢາຂາ້ ແມງໄມຊ້ ະນດີິ ໜ່ິ ງຶ ໄດເ້ ຊິ່ ນັ : DDT ເຮດັ ໃຫຢ້ າ ຂາ້ ແມງໄມຊ້ ະນດິີ ອ່ິ ນໆມລດິີ ຄາ້ ຍຄກນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ຊິ່ ອມປະສດິີ ທພີິ າບລງົ ໄປນາຫຼໃນບາງຄງັ້ ອາດໃຊບ້ ່ິ ໄດຜ້ ນົ ເລຍເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫຕ້ ອ້ ງພະຍາຍາມຊອກຫາແລະທດົ ລອງຢາຂາ້ ແມງໄມຊ້ ະນດິີ ໃໝ່ິ ເພ່ິ ອກາຈດັ ແມງໄມ ້ ຊະນດິີ ເຫິ່ າຼົ ນຜ້ ນົ ທ່ິ ເກດຂນຶ້ ຄການແຜິ່ ກະຈາຍແລະສະສມົ ຢາຊະນດິີ ຕ່ິ າງໆໃນສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມຊິ່ ງຶ ຈະຕອ້ ງໃຫ້ ເກດບນັ ຫາກບັ ສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມເປັນສ່ິ ວນຮວມທງັ ໃນປັດຈບຸ ນັ ແລະອານາຄດົ ຢິ່ າງແນິ່ ນອນ. 2. ຜນົ ກະທບົ ຕິ່ ມະນຸດ :ໂດຍປົກກະຕແິີ ລວ້ ທາດເຄມຂາ້ ແມງໄມຖ້ າ້ ໃຊດ້ ວ້ ຍຄວາມລະມດັ ລະວງັ ບ່ິ ເປັນອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ຊວດີິ , ໃນແຕ່ິ ລະປກມລາຍງານວ່ິ າຄນົ ເປັນຈານວນນບັ ຫາຼ ຍຮອ້ ຍຄນົ ຕາຍຍອ້ ນພດິີ ຢາຂາ້ ແມງໄມແ້ ລະກຫຼາຍຄງັ້ ເຊ່ິ ນັ ກນັ ທິ່ ມຄນົ ຕາຍຍອ້ ນກນີິ ອາຫານທິ່ ມທາດເຄມຂາ້ ແມງໄມເ້ ຈອປົນໃນປະລມີິ ານ ສູງເຊ່ິ ນັ : ຄງັ້ ໜິ່ ງຶ ໃນປະເທດຕວກກໄດມ້ ຄນົ ທິ່ ລມົ້ ຕາຍປະມານ 300 ຄນົ ຈາກການຮບັ ຈາກການກນີິ ເຂາົ້ ທ່ິ ສດ ຢາຂາ້ ແມງໄມເ້ ຮກັ ຊາກຼລວົ ແບງັ ແຊນ (hexachlorobenzene)ແລະປະເທດກວົ ລມົ ເບຍປະມານ 80 ຄນົ ທິ່ ລມົ້ ຕາຍຍອ້ ນກນີິ ອາການທ່ິ ປຸງດວ້ ຍແປງ້ ທິ່ ມທາດພາຣາທອອນ (parathion) ເຈອປົນເປັນຕນົ້ . ຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດ ແລະ ສດັ ໄດສ້ ິ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ິ ມະນດຸ ເຮາົ ຫາຼ ຍ, ອນັ ຕະລາຍທ່ິ ເກດຈາກການສະ ສມົ ສານເຄມທ່ິ ເປັນຢາປາບສດັ ຕູພດ ໃນຮ່ິ າງກາຍເຮາົ ເປັນເວລາດນົ ເຊ່ິ ງິີ ຜນົ ກະທບົ ເກດຕ່ິ ມະນຸດເຮາົ ຄ: ເຮດັ ໃຫລ້ ະບບົ ປະສາດອດັ ເສບ, ກ່ິ ໃຫເ້ ກດໂລກມະເຮງັ , ເກດຄວາມຜູດປົກກະຕໃິີ ນມດົ ລູກຂອງຜູຍ້ ງີິ ເຊ່ິ ງິີ 159

ອາດສິ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ກບັ ເດກັ ນອ້ ຍຢິ່ ູໃນທອ້ ງເຊິ່ ນັ : ອາດເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ນອ້ ຍເກດມາພກີິ ານກ່ິໄດ້ ແລະ ອາດເຮດັ ໃຫຜ້ ູໝ້ ດົ ສະມດັ ຖະພາບເພດ ແລະ ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດ ອາການຄນັ ຕາມຜວໜງັ ແລະ ຕາເປັນຕນົ້ . 3.ຕ່ິ ສດັ ປິ່ າ : ນກັ ວທີິ ະຍາສາດໄດເ້ ນນັ້ ເຖງິີ ບນັ ຫາຂອງຢາປາບສດັ ຕູພດ ແລະ ໄດເ້ ຮດັ ການສກຶ ສາຢິ່ າງ ຈງິີ ຈງັ ມາຕະຫອຼ ດວ່ິ າ ຢາປາບສດັ ຕູພດ ແລະ ສດັ ມຜນົ ຕ່ິ ສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມສາມາດຈະເລນພນັ ຂອງນກົ ແລະ ປາ, ຈານວນສດັ ໄດຫ້ ຸຼດລງົ ເປັນຈານວນຫຼວງຫຼາຍ, ສດັ ຂາດທ່ິ ຢ່ິ ູອາໄສ ແລະ ພດກບສາມາດຈະເລນພນັ ໄດ້ແລະ ອິ່ ນໆ. 4.2 ການຄວບຄຸມແມງໄມໂ້ ດຍວທິີ ອິ່ ນນອກຈາກການໃຊຢ້ າກາຈດັ ສດັ ຕູພດ. ຈາກຜນົ ເສຍແລະອນັ ຕະລາຍຈາກການໃຊຢ້ າກາຈດັ ສດັ ຕູພດຊ່ິ ງຶ ບາງທາດໄດມ້ ການຫາ້ ມ ເມ່ິ ອໃຊ້ ໄປແລວ້ ຫພຼ ະຍາຍາມໃຊຢ້ າໃຫນ້ ອ້ ຍທ່ິ ສຸດແນວໃດກຕາມສດັ ຕູພດເຫ່ິ າຼົ ນກ້ ຍງັ ຕອ້ ງກາຈດັ ຕິ່ ໄປ. ນກັ ວທິີ ະຍາ ສາດຈ່ິ ງຶ ຫນັ ມາຄນົ້ ຄວາ້ ແລະຊອກຫາວທິີ ກາຈດັ ສດັ ຕູພດໂດຍວທີິ ອ່ິ ນຊິ່ ງຶ ບ່ິ ຕອ້ ງໃຊທ້ າດເຄມວທິີ ການມຫາຼ ຍ ວທີິ ບາງວທີິ ໄດລ້ ອງນາມາປະຕບິີ ດັ ແລະພບົ ວິ່ າໄດຜ້ ນົ ເປັນໜາ້ ພໃຈ. 1. ການເຮດັ ໝນັ : ວທີິ ນຄ້ ນົ້ ພບົ ແລະພດັ ທະນາໂດຍນກັ ວທີິ ະຍາສາດຊາວອາເມລຊິີ ່ິ ຄນພລງິີ (E.F. Knipling) ຕງັ້ ແຕ່ິ ປາຍທດົ ສະວດັ 1930 ຊິ່ ງຶ ເຂາົ ເລິ່ ມຕນົ້ ຈາກແນວຄດີິ ທິ່ ວ່ິ າການຄວບຄຸມຫກຼ າຈດັ ແມງໄມ ້ ນນັ້ ນິ່ າຈະເຮດັ ໄດໂ້ ດຍການຕດັ ວງົ ຈອນການສບພນັ ແມງໄມຈ້ ່ິ ງຶ ໄດເ້ ລິ່ ມທດົ ລອງກບັ ແມງວນັ ຊະນດີິ ໜິ່ ງຶ ຄ: screwwormfly ຊິ່ ງຶ ລະບາດເປັນປະຈາໃນພາກຕາເວນັ ຕກົ ສິ່ ຽງໃຕຂ້ ອງສະຫາລດັ ອາເມລກິີ າວທີິ ຂອງພວກ ເຂາົ ງ່ິາຍໆຄ: ເພາະວ່ິ າແມງວນັ ປະເພດນຂ້ ນ້ ເປັນຈານວນຫຼາຍໃນຫອ້ ງປະຕບິີ ດັ ການແລະເຮດັ ໃຫແ້ ມງວນັ ເຫິ່ ຼາົ ນເ້ ປັນໝນັ ໂດຍໃຊລ້ ງັ ສ x ເມ່ິ ອເມ່ິ ອຈດຸ ການປະສມົ ພນັ ກປ່ິ ອຍແມງວນັ ທ່ິ ເປັນໝນັ ເຫິ່ າຼົ ນອ້ ອກໄປຊ່ິ ງຶ ປະ ຍາດການປະສມົ ພນັ ກບັ ແມງໄມທ້ ິ່ ບິ່ ເປັນໝນັ (ແມງວນັ ທພມະຊາດ) ຜນົ ທິ່ ໄດຄ້ ແມງວນັ ໂຕແມິ່ ທິ່ ເຂາົ້ ປະສມົ ພນັ ກບັ ແມງວນັ ທ່ິ ເປັນໝນັ ນບ້ ່ິ ສາມາດວາງໄຂິ່ , ຈານວນແມງວນັ ຈ່ິ ງຶ ຫຸດຼ ລງົ ຢິ່ າງໄວວາວທິີ ນທ້ ດົ ລອງໃຊໃ້ ນຄງັ້ ທາອດີິ ປຄ.ສ 1954 ແລະໄດຜ້ ນົ ຢ່ິ າງງາມຫຼງັ ຈາກການປ່ິ ອຍແມງວນັ ທິ່ ເປັນໝນັ ຫຼາຍໆຄງັ້ (ລວມທງັ ໝດົ ຫາຼ ຍ ກວ່ິ າ 2.75 ລາ້ ນໂຕ) ວທີິ ນໃ້ ຊກ້ ບັ ສດັ ຕູພດອິ່ ນໆໄດເ້ ຊ່ິ ນັ : fruit fly ຊິ່ ງຶ ມຫາຼ ຍຕາມຊາຍແດນເມກັ ຊໂກແລະ ອາເມລກີິ າຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ າວທີິ ນມ້ ປະໂຫຍດຫຼາຍໂດຍສະເພາະໃຊຄ້ ວບຄຸມແມງໄມທ້ ິ່ ມປະລມິີ ານບິ່ ຫາຼ ຍແຕ່ິ ແຜິ່ ຂະຈາຍທິ່ ວົ ໄປເພາະການກາຈດັ ແມງໄມທ້ ິ່ ມປະລມີິ ານບິ່ ຫຼາຍໂດຍວທິີ ການສດຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດຍິ່ ອມ ຕອ້ ງໃຊທ້ າດເຄມເປັນຈານວນຫາຼ ຍເທິ່ າົ ກບັ ການກາຈດັ ແມງໄມທ້ ິ່ ມປະລມິີ ານຫຼາຍຈິ່ ງຶ ເປັນການຊິ່ ວຍຫຸຼດປະ ລມີິ ານຂອງທາດເຄມທ່ິ ປິ່ ອຍເຂາົ້ ສິ່ ູສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມ. 2. ການເຮດັ ໝນັ ໂດຍໃຊທ້ າດເຄມ (Chemosterrilization) ວທິີ ນໃ້ ຊຫ້ ຼກັ ການດຽວກບັ ວທິີ ທ1 ແຕິ່ ເປັນການເຮດັ ໃຫແ້ ມງໄມທ້ ິ່ ມໃນທາມະຊາດເປັນໝນັ ໂດຍການໃຊແ້ ມງໄມກ້ ນີິ ອາຫານທ່ິ ເຈອປົນດວ້ ຍ ທາດເຄມທ່ິ ເຮດັ ໃຫເ້ ປັນໝນັ ໄດແ້ ນວໃດກຕາມວທີິ ນບ້ ່ິ ສະດວກໃນການປະຕບິີ ດັ . ຍອ້ ນວິ່ າແມງໄມອ້ າດຈະບິ່ ກນີິ ອາຫານນນັ້ ຍ່ິ ງິີ ໄປກວ່ິ ານນັ້ ອາດເປັນອນັ ຕະລາຍຕິ່ ແມງໄມທ້ ່ິ ມປະໂຫຍດແລະສດັ ອິ່ ນໆ. ວທິີ ນຈ້ ິ່ ງຶ ໃຊບ້ ິ່ ໄດ້ ຜນົ ປານໃດແລະຍງັ ບ່ິ ເຄຍນາອອກປະຕບິີ ດັ ແທຈ້ ງິີ . 3. ທາດດງຶ ດດູ ແມງໄມ(້insect attractant)ເປັນທິ່ ຮູກ້ ນັ ດວ່ິ າສດັ ແລະແມງໄມທ້ ິ່ ວົ ໄປປິ່ ອຍທາດເຄມ ອອກມາ, ທາດເຄມເຫ່ິ ຼາົ ນລ້ ວມເອນ້ ວິ່ າ: ເຟໂຣໂມນ (pheromones) ຊ່ິ ງຶ ແມງໄມແ້ ລະສດັ ແຕ່ິ ລະຊະນດິີ ຈະ 160

ປິ່ ອຍເຟໂຣໂມຂອງມນັ ເອງໂດຍສະເພາະ. ເຟໂຣໂມເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ສ່ິ ສານຫຼປະຊາສາພນັ ບອກໃຫພ້ ວກຕວົ ເອງຮູ ້ ເຖງິີ ແຫ່ິ ຼງອາຫານ, ໄພອນັ ຕະລາຍຈາກສດັ ຕູຫດຼ ງຶ ດູດເພດກງົ ກນັ ຂາ້ ມເປັນຕນົ້ ເຟໂຣໂມນທ່ິ ໃຊດ້ ິ່ ງຶ ດູດເພດກງົ ກນັ ຂາ້ ມເອນ້ ວິ່ າ: ທາດລແ້ ມງໄມທ້ າງເພດ (sex attractant) ຊິ່ ງຶ ໂດຍທິ່ ວົ ໄປແມ່ິ ນແມງໄມໂ້ ຕແມິ່ ເປັນຜູປ້ ິ່ ອຍ ເພິ່ ອລແ້ ມງໄມໂ້ ຕຜູມ້ າເພິ່ ອປະສມົ ພນັ ກນັ ຈາກຄວາມຮູຂ້ າ້ ງຕນົ້ ນກັ ວທີິ ະຍາສາດຈ່ິ ງຶ ເກດແນວຄວາມຄດີິ ທິ່ ວິ່ າ ຈະໃຊທ້ າດລແ້ ມງໄມທ້ າງເພດເປັນປະໂຫຍດໃນການກາຈດັ ແມງໄມໄ້ ດຈ້ ່ິ ງຶ ໄດມ້ ການສກຶ ສາຢິ່ າງຈງີິ ຈງັ ໂດຍ ການສະກດັ ເຟໂຣໂມນ (ຮ່ິ ວມທງັ ທງັ ທາດລແ້ ມງໄມທ້ າງເພດ) ຂອງແມງໄມຊ້ ະນດິີ ຕິ່ າງໆແລະສກຶ ສາຈນົ ຮູວ້ ່ິ າ ເຟໂຣໂມນເຫິ່ າຼົ ນເ້ ປັນທາດຊະນດີິ ໃດມໂຄງສາ້ ງແນວໃດແລະເຟໂຣໂມນໃດເປັນສິ່ ວນລແ້ ມງໄມທ້ າງເພດ ຕະຫອຼ ດຈນົ ການສງັ ເຄາະທາດເຫິ່ າຼົ ນໃ້ ນຫອ້ ງປະຕບີິ ດັ ການ. ໄດມ້ ການໃຊທ້ າດລແ້ ມງໄມທ້ ິ່ ສງັ ເຄາະຂນຶ້ ເອນ້ ວ່ິ າ: ເມທລິີ ຍູຈນອລ (methyl eugenol) ໃນການກາ ຈດັ ແມງວນັ (oriental fruit fly) ຈາກເກາະ Rota ໃນ Marianus ຊິ່ ງຶ ໄດຜ້ ນົ ມາແລວ້ ແລະຂະນະນກ້ ານຄນົ້ ຄວາ້ ໃນສາຂາວຊິີ ານຍ້ ງັ ຄງົ ດາເນນຕ່ິ ໄປ. ວທີິ ກາຈດັ ແມງໄມວ້ ທີິ ອິ່ ນໆທ່ິ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມໃນໃຈແລະສກຶ ສາມຫາຼ ຍວທິີ ເຊ່ິ ນັ : ໃຊຮໂມນເພ່ິ ອລະ ງບັ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງແມງໄມ ້(juvenile hormone)ຫວຼ ທິີ ແມງໄມດ້ ວ້ ຍກນັ ເອງເປັນຕນົ້ . ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ : 1. ຍອ້ ນສາເຫດໃດຈ່ິ ງຶ ພາໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດີິ ທາງກະສກີິ າ? 2. ຍອ້ ນສາເຫດໃດມະນດຸ ຈິ່ ງຶ ຫນັ ມາໃຊທ້ າດເຄມປາບສດັ ຕູພດ ແລະ ປຸ໋ຍວທິີ ະຍາສາດຫຼາຍຂນຶ້ ? ຈ່ິ ງົ ອະທບິີ າຍ ແລະ ຍກົ ຕວົ ຢ່ິ າງ? 3. ການນາໃຊປ້ ຸ໋ຍເຄມເຂາົ້ ໃນການກະສກີິ າມຜນົ ດ ແລະ ຜນົ ເສຍແນວໃດ? 4. ການນາໃຊທ້ າເຄມກາຈດັ ສດັ ຕູພດມຜນົ ດ ແລະ ຜນົ ເສຍແນວໃດແດ່ິ ? 5. ການຈາແນກທາດເຄມໂດຍຍດຶ ເອາົ ສດັ ຕູພດທ່ິ ຕອ້ ງການປາບປາມມຈກັ ປະເພດ?ຄປະເພດໃດ ແດິ່ ? 6. ຈ່ິ ງົ ອະທບີິ າຍຂະບວນການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍຂອງ DDT ໂດຍແມງໄມ ້ ແລະ ສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນາ້ ນມົ ? 7. ຄຸນລກັ ສະນະຂອງການອອກລດິີ ຂອງຢາມຄແນວໃດ? 8. ຜນົ ກະທບົ ຂອງການນາໃຊທ້ າດເຄມ ແລະ ກາຈດັ ສດັ ຕູພດມຄແນວໃດແດ່ິ ? 9. ພວກເຮາົ ມວທີິ ກາຈດັ ສດັ ຕູພດແນວໃດ? ໂດຍທິ່ ບ່ິ ໃຊທ້ າດເຄມ? 10. ການຄວບຄຸມແມງໄມສ້ ດັ ຕູພດ ນອກຈາກທາດເຄມແລວ້ ຍງັ ມອກຈກກັ ວທີິ ? ຄວທິີ ໃີິ ດແດິ່ % ຈິ່ ງົ ອະທບີິ າຍ ແຕິ່ ລະວທິີ ? 161

ບດົ ທ 10 ມນົ ລະພດິີ ທາງລງັ ສ ແລະ ຄວາມຮອ້ ນ I. ທາມະຊາດ ແລະຊະນດີິ ຂອງລງັ ສ ລງັ ສໃນບນັ ຍາກາດຂອງໂລກເຮາົ ບິ່ ວິ່ າຈະເປັນລງັ ສທິ່ ປ່ິ ອຍອອກມາຈາກການສະລາຍຂອງໄອໂຊໂຕ ບທ່ິ ບິ່ ໝນັ້ ຄງົ ໃນທາມະຊາດເຊ່ິ ນັ : ການສະຫາຼ ຍຂອງ U238 ຫຼ 23940Th ໂດຍຕນົ ເອງຫລຼ ງັ ສຈາກປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າ 92 ການປິ່ ຽນແປງນວິີ ເຄຍຼ (nuclear transmutation) ເຊິ່ ງີິ ມະນດຸ ເຮາົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດຂນຶ້ ດວ້ ຍລງັ ສ 2 ປະເພດ: ປະເພດທ່ິ 1 ແມິ່ ນລງົ ສແມິ່ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ (electromagnetic radiation)ເຊ່ິ ງີິ ມຄຸນລກັ ສະນະເໝອນກບັ ອກປະ ເພດໜ່ິ ງຶ ເອນ້ ວິ່ າລງັ ສອະນຸພາກ(particle radiation)ຊິ່ ງຶ ເປັນຮູບແບບໜິ່ ງຶ ຂອງພະລງັ ງານທິ່ ເກດຂນຶ້ ໂດຍການ ປ່ິ ອຍອະນຸພາກອອກມາຈາກການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງໄອໂຊໂຕບທິ່ ບິ່ ໝນັ້ ຄງົ . ຕວົ ຢິ່ າງອະນຸພາກທິ່ ປິ່ ອຍອອກມາ ໄດແ້ ກ່ິ ເອເລກັ ຕຣງົ , ໂປຣຕຣງົ ແລະ ເນຕຣງົ , ລງົ ສທ່ິ ປ່ິ ອຍອອກມາບ່ິ ວ່ິ າຈະເປັນແບບແມິ່ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ຫຼ ແບບ ອະນຸພາກ ແຕ່ິ ລະອນັ ລວ້ ນແຕິ່ ມພະລງັ ງານສູງຫຼາຍ ແລະສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມເສຍຫາຍ ແລະ ເປັນ ອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ເນອ້ ເຍິ່ ອຂອງສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ໄດ.້ 1.1 ລງັ ສແມິ່ ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ລງັ ສແມິ່ ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ຄວບຄຸມສະເປັກຕຣມັ ທງັ ໝດົ ຂອງແສງຕງັ້ ແຕ່ິ ມຊ່ິ ວງຄນ້ ຍາວທິ່ ສຸດຫພຼ ະລງັ ງານຕິ່ າ ທ່ິ ສຸດຈນົ ເຖງິີ ຈດຸ ທ່ິ ມຊ່ິ ວງຄນ້ ສນັ້ ທ່ິ ສຸດຫຼມພະລງັ ງານສູງສຸດລງັ ສເຫິ່ ຼາົ ນລ້ ຽງຕາມລາດບັ ຈາກພະລງັ ງານຕິ່ າສຸດ ເຖງີິ ສູງສຸດໄດແ້ ກ່ິ : ຄນ້ ວທິີ ະຍຸ (radio wave ) ອນີິ ຟຣາເຣດ (infarared) ລງັ ສເບິ່ ງີິ ເຫນັ ໄດ້ (visible light) ລງັ ສອຸດຕຣາໄວໂອເລຕ(ultraviolet)ລງັ ສX(X-ray) ແລະລງັ ສແກມມາ (  ray) ຊິ່ ວງຄນ້ ຂອງ ລງັ ສເຫິ່ າຼົ ນສ້ ະແດງໄວໃ້ ນຮູບ 1 ພະລງັ ງານຂອງລງັ ສແມິ່ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ເອນ້ ວິ່ າໂຟຕຣອນ(photon) hv E= hv E =ພະລງັ ງານ h= ຄິ່ າຂອງແພຣງດ໌ (Planck’ constant) = 6.62 x 1027 erg – sec = 6.62 x 1034 joulesec v = ຄວາມຖ່ິ ຂອງແສງ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ິ າພະລງັ ງານລງັ ສແມ່ິ ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ມຄ່ິ າຫາຼ ຍນອ້ ຍສິ່ າໃດຂນຶ້ ກບັ ຄວາມຖິ່ ຊິ່ ງຶ ຖາ້ ລງັ ສນນັ້ ມ ຄວາມຖ່ິ ສູງຍິ່ ອມມພະລງັ ງານຫາຼ ຍ ແລະຄວາມຖິ່ ຂອງລງັ ສແປຣຜນັ ກບັ ຄວາມຍາວຄນ້ ຂອງລງັ ສນນັ້ . v  C  ເຊ່ິ ງີິ C = ຄວາມໄວຂອງແສງຊ່ິ ງຶ ເປັນຄ່ິ າງຄງົ ທ່ິ  = 3x1010 cm/sce = ຄວາມຍາວຄນ້ 162

ຮູບ1: ສະເປັກຕມັ ອເິີ ລຄໂຕຣເມເນຕກີິ (electromagnetic spectrum) ຈະສງັ ເກດເຫນັ ວ່ິ າລງັ ສທ່ິ ຄວາມຍາວຄນ້ ມຄ່ິ າຕ່ິ າຈະມຄວາມຖິ່ ( v ) ສູງເຊິ່ ນັ : ລງັ ສເບິ່ ງີິ ເຫນັ ໄດມ້ ຄວາມຍາວຄນ້ ຕິ່ າກວ່ິ າຄນ້ ວທີິ ະຍຸຈິ່ ງຶ ມຄວາມຖິ່ ແລະພະລງັ ງານສູງກວ່ິ າຄນ້ ວທີິ ະຍຸລງັ ສທ່ິ ສາຄນັ ມດິ່ ງັ ຕ່ິ ໄປນ:້ 1). ລງັ ສອຸດຕຣາໄວໂອເລຕ: ລງັ ສນມ້ ຊ່ິ ວງຄນ້ ຢ່ິ ູລະຫວິ່ າງແສງທິ່ ເບ່ິ ງີິ ເຫນັ ເປັນສມິ່ ວງ (ຄນ້ ຂອງລງັ ສ ເບິ່ ງິີ ເຫນັ ທິ່ ມຄວາມຄນ້ ຕ່ິ າທ່ິ ສຸດ) ແລະລງັ ສX (390 nm - 3nm) ຊິ່ ງຶ ຊິ່ ວງທ່ິ ມຄວາມຍາວຄນ້ ທ່ິ ຕ່ິ າທິ່ ສຸດເລຍ ເກດເຂາົ້ ໄປໃນຊ່ິ ວງຂອງຄວາມຍາວຄນ້ ຂອງລງັ ສX ລງັ ສອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕໃນທາມະຊາດທງັ ໝດົ ມາຈາກ ແສງອາທດີິ . ເມ່ິ ອຜວໜງັ ຂອງເຮາົ ສາຜດັ ກບັ ລງັ ສອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕຫາຼ ຍເກນຂະໜາດຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ວໜງັ ໄໝແ້ ດງ ໄດ້ (ເອນ້ ວິ່ າເກດsunburn) ແຕິ່ ຄວາມເປັນຈງີິ ແລວ້ ແສງອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕສາມາດທະລຸເຂາົ້ ຜວໜງັ ຂອງຄນົ ເຮາົ ໄດພ້ ຽງເລກັ ນອ້ ຍເທິ່ າົ ນນັ້ ຄເຂາົ້ ໄປໄດຫ້ ຼາຍພຽງແຕິ່ 1 mm ເທິ່ າົ ນນັ້ . ແຕ່ິ ກສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມເສຍ ຫາຍຕ່ິ ຜວໜງັ ໄດ.້ ໂດຍໃນຂນັ້ ທາອດີິ ແມ່ິ ນເຮດັ ໃຫຜ້ ວໜງັ ແດງ, ຊ່ິ ວງຄນ້ ຂອງອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕທ່ິ ເຮດັ ໃຫ້ ເກດອາການຜວໜງັ ແດງແມິ່ ນມ 2 ຊ່ິ ວງຄ: ຊິ່ ວງໃກອ້ ຸລຕຣາໄວໂອເຣຕມພະລງັ ງານບ່ິ ສູງພທິ່ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ນອ້ ເຍິ່ ອເກດໄອອອນໄນເຊຊນັ ໄດ.້ ແຕ່ິ ກມພະລງັ ງານສູງພທິ່ ຈະເຮດັ ໃຫອ້ າໂຕມປິ່ ຽນແປງລະດບັ ພະລງັ ງານຈາກ ພາວະພນ້ (ground state) ໄປທ່ິ ພາວະເລາົ້ ໄດ(້ excited state)ສ່ິ ວນຊິ່ ວງໄກອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ນອ້ ເຍ່ິ ອເກດໄອອອນໄນເຊຊນັ ຊິ່ ງຶ ເປັນອນັ ຕະລາຍຕິ່ ເນອ້ ເຍິ່ ອນນັ້ ໄດ.້ ແສງອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕນອກຈາກຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ວໜງັ ໄໝແ້ ລວ້ ຍງັ ເຮດັ ໃຫຜ້ ວໜງັ ມໂອກາດເກດມະເຣງັ ຫາຼ ຍຂນຶ້ ເຮດັ ໃຫD້ NAປິ່ ຽນແປງໄປນາອກ. 2). ລງັ ສX (x-ray) ຊິ່ ວງລງັ ສXຄວບຄຸມທຸກຄນ້ ຕງັ້ ແຕ່ິ 100 nm ເຖິ່ ງິີ ຕິ່ າກວິ່ າ0.00001 nmດິ່ ງັ ນນັ້ ຄວາມສາມາດໃນ ການທະລຸຂອງລງັ ສXຈ່ິ ງຶ ແຕກຕ່ິ າງກນັ ຫາຼ ຍທິ່ ສຸດແລວ້ ແຕ່ິ ຄວາມຍາວຄນ້ ຂອງລງັ ສX . ສະນນັ້ ເມ່ິ ອເວາົ້ ເຖງີິ ລງັ ສX ແລວ້ ສິ່ ວນຫຼາຍຈະໝາຍເຖງີິ ລງັ ສXທ່ິ ມຄວາມຍາວຄນ້ ປະມານ0.1 nm . ເນິ່ ອງຈາກລງັ ສX ມພະລງັ ງານສູງກວ່ິ າ ແສງອຸລຕຣາໄວໂອເຣຕຫຼາຍລງັ ສ X ຈິ່ ງຶ ມຄວາມສາມາດທະລຸ ສູງສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດອນັ ຕະລາຍຕິ່ ເນອຶ້ ເຍ່ິ ອຂອງຮິ່ າງກາຍຢ່ິ າງຮາ້ ຍແຮງ. 163

3). ລງັ ສແກມມາ (   ray ) ລງັ ສແກມມາມຄຸນລງັ ສະນະຄາ້ ຍຄລງັ ສ Xຫຼາຍທງັ ສອງລງັ ສມຊິ່ ວງ ຄວາມຍາວຄນ້ ຊອ້ ນທບັ ກນັ ແຕ່ິ ທິ່ ວົ ໄປລງັ ສແກມມາຢ່ິ ູໃນຊິ່ ວງທິ່ ມຄວາມຍາວຄນ້ ຕ່ິ າກວ່ິ າ(< 0.1 nm )ລງັ ສ ແກມມາຈິ່ ງຶ ມກາລງັ ໃນການທະລຸສູງກວິ່ າ ແລະ ເປັນອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ຮ່ິ າງກາຍຫຼາຍກວິ່ າລງັ ສX ໃນທາງປະຕິີ ບດັ ລງັ ສແກມມາຈະໃຊເ້ ອນ້ ວິ່ າລງັ ສແມ່ິ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ທ່ິ ປ່ິ ອຍອອກມາຈາກໄອໂຊໂຕບທິ່ ບ່ິ ໝນັ້ ຄງົ ເຊ່ິ ນັ : ໄອໂຊ ໂຕບ 222Ra,238U ເມິ່ ອສະຫຼາຍຕວົ ລງົ ປ່ິ ອຍລງັ ສແກມມາອອກມາພອ້ ມກບັ ອະນຸພາກ; 1.2 ລງັ ສອະນພຸ າກ ກ. ອະນຸພາກເບຕາ(  particle)ອະນຸພາກເບຕາເປັນເອເລກັ ຕຣງົ ທ່ິ ແລິ່ ນດວ້ ຍຄວາມໄວສູງອະນຸ ພາກນທ້ ິ່ ວົ ໄປປິ່ ອຍອອກມາຈາກໄອໂຊໂຕບທ່ິ ບ່ິ ໝນັ້ ຄງົ ເຊິ່ ນັ : 228 Ra ເປັນໄອໂຊໂຕບທ່ິ ບິ່ ໝນັ້ ຄງົ ຈ່ິ ງຶ ສະຫາຼ ຍ 88 ຕວົ ລງົ ເມ່ິ ອເວລາຜິ່ ານພນົ້ ໄປອດັ ຕາການສະຫຼາຍຈະໄວຫຼຊາ້ ສ່ິ າໃດແມິ່ ນຂນຶ້ ກບັ ເຄິ່ ງີິ ຊວດິີ (half - life) ຂອງ ໄອໂຊໂຕບນນັ້ . 228 Ra 28298 Ac   88 ເຊິ່ ງີິ 228 Ac ກບິ່ ໝນັ້ ຄງົ ຄກນັ ແລະຈະສະຫຼາຍຕວົ ລງົ ຕ່ິ ໄປອກຫຼາຍຂນັ້ ຊ່ິ ງຶ ແຕິ່ ລະຂນັ້ ຈະປິ່ ອຍອະນຸ 88 ພາກ ແລະລງັ ສຕ່ິ າງໆອອກມາຈນົ ໄດໄ້ ອໂຂໂຕບທິ່ ໝນັ້ ຄງົ ຊິ່ ງຶ ຈະປ່ິ ອຍອະນຸພາກຫລຼ ງັ ສອອກມາ. ອະນຸພາກເບຕາມມວນສານນອ້ ຍຫາຼ ຍ ( 1 ຂອງໂປຣຕຣງົ ) ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈຸ -1 ເຖງີິ ແມິ່ ນວ່ິ າ 1,835 ອະນຸພາກເບຕາມຄວາມສາມາດໃນການທະລຸນອ້ ຍກວ່ິ າລງັ ສຮ X ຫລຼ ງັ ສແກມມາ ແຕິ່ ອະນຸພາກເບຕາທິ່ ວົ ໄປສາມາດແລ່ິ ນດວ້ ຍຄວາມໄວສູງເມ່ິ ອເຂາົ້ ປະທະກບັ ອາໂຕມທ່ິ ຂວາງທາງຂອງມນັ ສາມາດເຮດັ ໃຫອ້ າໂຕມ ນນັ້ ເກດໄອອອນໄນເຊຊນັ ໄດ.້ ລງັ ສເບຕາຈ່ິ ງຶ ເປັນອນັ ຕະລາຍຫາຼ ຍ. ຕວົ ຢິ່ າງອິ່ ນໆຂອງໄອໂຊໂຕບທ່ິ ສະຫາຼ ຍຕວົ ລງົ ໂດຍປ່ິ ອຍອະນຸພາກອອກມາດ່ິ ງັ ນ:້ 164C 174 N   2670Co2680 Ni   ຂ. ອະນຸພາກອານຟາ (  particle)ອະນຸພາກອານຟາປ່ິ ອຍອອກມາຈາກການສະຫຼາຍຕວົ ຂອງໄອ ໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທິ່ ບ່ິ ໝນັ້ ຄງົ ເຊ່ິ ນັ ກນັ ແລະສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍເປັນໄອໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທິ່ ມເລກ ອາໂຕມສູງເຊ່ິ ນັ : U238 ,28286Ra ແລະ 218 Po ເປັນຕນົ້ . 84 92 U238 29304Th  4 He( ) 2 92 28286Ra 28262Rn  4 He( ) 2 28148Po 28124Pb  4 He( ) 2 ອະນຸພາກຂອງອານຟາປະກອບດວ້ ຍ 2 ໂປຣຕຣງົ ແລະ 2 ເນຕຣງົ ແຕິ່ ບ່ິ ມອເລຕຕອນອະນຸພາກ ອານຟາຈິ່ ງຶ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈຸ +2 ແລະທ່ິ ແທຈ້ ງີິ ແລວ້ ແມ່ິ ນ 4 He ນນັ້ ເອງ. 2 164

ອະນຸພາກອານຟາຈະແລ່ິ ນຜ່ິ ານດວ້ ຍຄວາມໄວສູງເຊິ່ ນັ ກນັ ແຕ່ິ ຕ່ິ າກວ່ິ າອະນຸພາກເບຕາຈິ່ ງຶ ມຄວາມ ສາມາດໃນການທະລຸຕ່ິ າກວິ່ າອະນຸພາກເບຕາ ແລະລງັ ສXຫລຼ ງັ ສແກມມາ ແລະບ່ິ ສາມາດທະລຸແຜນກະດາດ ໄດຄ້ ວາມສາມາດໃນການທະລຸຂອງອະນຸພາກທງັ ສອງ ແລະ ລງັ ສແກມມາປຽບທຽບໃນຮູບ 2 ດິ່ ງັ ນນັ້ ອະນຸ ພາກອານຟາຈະມອນັ ຕະລາຍກຕ່ິ ເມິ່ ອປ່ິ ອຍໃຫເ້ ກດການສາຜດັ ກບັ ຜວໜງັ ໂດຍກງົ ຫບຼ ່ິ ກຮບັ ເຂາົ້ ໄປໂດຍການ ຫາຍໃຈຫທຼ າງລະບບົ ທາງເດນອາຫານຊິ່ ງຶ ໃນກລະນແບບນອ້ ະນຸພາກອາລຟາຈະຖກດດູ ກນໂດຍເນອ້ ເຍິ່ ອຊິ່ ງຶ ສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດອນັ ຕະລາຍຢ່ິ າງຫຼາຍ. ຮູບທ 2: ສະແດງຄວາມສາມາດທະລຸງຂອງລງັ ສອລັ ຟາ, ເບຕາ, ແກມມາ ຄ. ໂປຣຕຣງົ ໂດຍທ່ິ ວົ ໄປເກດຈາກການລະດມົ ຍງິີ ນວເຄຍຼ ດວ້ ຍເນຕຣງົ ຫຼອະນຸພາດອາລຟາດິ່ ງັ ໂປຣຕຣງົ HຫຼP ສມົ ຜນົ ຕ່ິ ໄປນ:້ 14 N 01n 164C 11H 7 14 N 24He187O11H 7 239 Pu 24He29450 Am11H 201n 94 ໂປຣຕຣງົ ມມວນສານປະມານ1835 ເທ່ິ າົ ຂອງເອເລກັ ຕຣງົ ບ່ິ ມເນຕຣງົ ແລະບິ່ ມເອເລກັ ຕຣງົ , ໂປຣ ຕຣງົ ຈ່ິ ງຶ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈຸ +1 ໂປຣຕຣງົ ສາມາດທະລຸໄດດ້ ກວິ່ າອະນຸພາກອາລຟາ (ເພາະເບາົ ກວ່ິ າ) ແຕ່ິ ຕິ່ າກວ່ິ າ ອະນຸພາກເບຕາຫາຼ ຍຜນົ ຫຼຄວາມເສຍຫາຍຂອງໂປຣຕຣງົ ທ່ິ ມຕ່ິ ເນອ້ ເຍ່ິ ອແມ່ິ ນທານອງດຽວກນັ ກບັ ອະນຸພາກ ອາລຟາ. ງ. ອະນຸພາກເນຕຣງົ : ອະນຸພາກເນຕຣງົ (neutron 01n ) ເກດຈາກການສະຫຼາຍຕວົ ຂອງໄອໂຊໂຕ ບຂອງກາມນັ ລງັ ສບາງຊະນດິີ ເຊິ່ ນັ : I137 ແຕິ່ ສິ່ ວນຫຼາຍແມ່ິ ນເກດຈາກການລະດມົ ຍງີິ ນວເຄຍຼ ດວ້ ຍອະນຸ 53 ພາກຕ່ິ າງໆເຊ່ິ ນັ : 137 I 15336 I 01n 53 ອະນຸພາກອາລຟາຫດຼ ວ້ ຍເນຕຣງົ ເອງເຊິ່ ນັ : U238  4 He29349Pu 301n 2 92 29349Pu  4 He29462Cm01n 2 U238 01n 15369 Ba3964Kr 301n 92 165

188O11H 198F  n ອະນຸພາກເນຕຣງົ ມມວນສານພໆກບັ ໂປຣຕຣງົ ແຕ່ິ ບ່ິ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈຸ ເນຕຣງົ ທິ່ ປິ່ ອຍອອດມາຈະບ່ິ ເຮດັ ໃຫອ້ າໂຕມເກດໄອອອນໄນເຊຊນັ ໂດຍກງົ ແຕິ່ ຈະແລ່ິ ນຜ່ິ ານອາໂຕມອ່ິ ນໆ ໂດຍບ່ິ ມຜນົ ຫຼການກະທາຕິ່ ອາໂຕມເຫ່ິ າຼົ ນນັ້ ເລຍຈນົ ໄປປະທະກບັ ນວເຄຍຼ ເຮດັ ໃຫນ້ ວິີ ເຄຼຍສະນນັ້ ແຕກຕວົ ອອກ ແລະປ່ິ ອຍອະນຸພາກຫຼ ລງັ ສອ່ິ ນໆເຊິ່ ນັ : ເອເລກັ ຕຣງົ ຫຼ ໂປຣຕຣງົ ອອກມາເຊິ່ ນັ : ປະທະກບັ ນວີິ ເຄຼຍຂອງຮໂດຣແຊນ, ອາໂຕມຂອງ ໂມເລກຸນຂອງນາ້ ປ່ິ ຽນນວິີ ເຄຼຍນນັ້ ເປັນ 11He ແລະປ່ິ ອຍລງັ ສແກມມາອອກມາ, ອນັ ຕະລາຍຂອງເນຕຣງົ ເກດ ຂນຶ້ ຈາກການປິ່ ອຍລງັ ສອ່ິ ນໆ ໂດຍວທີິ ທາງອອ້ ມນນັ້ ເອງ. ແລະມການປະເມນການວິ່ າອະນຸພາກເນຕຣງົ ທິ່ ເຄ ອ່ິ ນທ່ິ ດວ້ ຍຄວາມໄວສູງສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມເສຍຫາຍຕິ່ ເນອ້ ເຍິ່ ອຫາຼ ຍກວ່ິ າລງັ ສX 10 ເທ່ິ າົ ຈ. ລງັ ສຄຼສມກິີ (cosmic ray) ເປັນອະນຸພາກທ່ິ ມພະລງັ ງານສູງມແຫິ່ ຼງມາຈາກດວງອາທດິີ ແລະອາກາດ, ລງັ ສຄຼສມກິີ ເປັນຈານວນຫຼາຍເປັນນວິີ ເຄຍຼ ຂອງອາໂຕມທ່ິ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈເຸ ອນ້ ວິ່ າ: primaries ຊິ່ ງຶ ປະກອຍ ດວ້ ຍໂປຣຕຣງົ ປະມານ 87 % , ປະມານ 12% ເປັນອະນຸພາກອາລຟາ ແລະທ່ິ ເຫຼອເປັນນວີິ ເຄຼຍຂອງທາດ ທ່ິ ໜກັ ຂນຶ້ ລງັ ສຄສຼ ມກິີ ອກປະການໜ່ິ ງຶ ເອນ້ ວ່ິ າ: secondaries ເຊິ່ ງິີ ປະກອບດວ້ ຍອະນຸພາກທິ່ ນອຍ້ ກວິ່ າອາ ໂຕມອິ່ ນໆເຊ່ິ ນັ : ເນຕຣງົ , ເອເລກັ ຕຣງົ , ໂພຊຕຣອນ(positron),mu-mesons, p-mesons ແລະລງັ ສແກມ ມາ. ລງັ ສຄສຼ ມກິີ ສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍ (ຍກົ ເວນັ້ mesons , mu ແລະp-mesons)ຖກດດູ ໂດຍບນັ ຍາກາດຊນັ້ ເທງີິ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຈິ່ ງຶ ສາມາດເຂາົ ມາກະທບົ ເຖງີິ ໜາ້ ໂລກເຮາົ ຈ່ິ ງຶ ມປະລມິີ ານນອ້ ຍຫາຼ ຍ ແຕິ່ ມຄວາມໄວ ແລະກາລງັ ການ ທະລຸສູງຫຼາຍມການປະເມນວິ່ າລງັ ສຄຼສມກີິ ສາມາດສະລຸຫນເລກີິ ເຂາົ້ ໄປເຖງິີ ຫຼາຍຟຸດ. ເນິ່ ອງຈາກໂລກເຮາົ ຮບັ ແສງຈາກດວງອາທດິີ ການຮບັ ລງັ ສຄຼສມກີິ ຈິ່ ງຶ ເປັນສິ່ ງິີ ທ່ິ ເກດຄວບຄິ່ ູກນັ ໄປມ ການປະເມນວິ່ າຄນົ ເຮາົ ຮບັ ລງັ ສຄຼສມກີິ ປະມານ 0.001 ຣນັ ຕເ໌ ຈນ (roentgen)ຕ່ິ ວນັ (roentgen ເປັນຫວົ ໜິ່ ວຍວດັ ລງັ ສຊ່ິ ງຶ ຈະເວາົ້ ຫວົ ຂຕ້ ິ່ ໄປນ)້ ແລະລະດບັ ຄວາມທນົ ໄດ(້ tolerance level) ຂອງຄນົ ແມ່ິ ນ 0.01 ຣນັ ຕເ໌ ຈນຕ່ິ ວນັ ຊິ່ ງຶ ຫາຼ ຍກວ່ິ າປະລມິີ ານທ່ິ ໄດຮ້ ບັ ຕິ່ ວນັ ພຽງ 10 ເທ່ິ າົ ນນັ້ ດິ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ເຊ່ິ ອກນັ ວິ່ າລງັ ສຄສຼ ມກິີ ມຜນົ ຫາຼ ຍຕ່ິ ຈລຸ ງັ ແລະ ເນອ້ ເຍ່ິ ອຂອງຮ່ິ າງກາຍມສ່ິ ວນເຮດັ ໃຫເ້ ກດມວີິ ເຕຊນັ (mutation) ແລະການປ່ິ ຽນແປງ ໂຄຣ ໂມໂຊມໄດ(້ chromosomal aberration). II. ຫວົ ໜິ່ ວຍຂອງລງັ ສ ໄອໂຊໂຕບກາມນັ ລງັ ສສະຫາຼ ຍຕວົ ລງົ ໂດຍການປິ່ ອຍອະນຸພາກຫລຼ ງັ ສອອກມາດວ້ ຍອດັ ຕາການ ສະຫຼາຍທ່ິ ແນ່ິ ນອນແລະຄງົ ທອດັ ຕາການສະຫາຼ ຍເປັນອດັ ຕາສ່ິ ວນໂດຍກງົ ກບັ ຈພນວນອາໂຕມທິ່ ບ່ິ ໝນັ້ ຄງົ ແລະ ເປັນອດັ ຕາສ່ິ ວນພວົ ພນັ ກບັ ເຄິ່ ງິີ ຊວດີິ (half-life, t1/2 )ຂອງໄອໂຊໂຕບກາມນັ ລງັ ສນນັ້ ຖາ້ ຮູຊ້ ະນດີິ ຂອງໄອໂຊໂຕບກາມນັ ລງັ ສກສາມາດຫາປະລມີິ ານໄອໂຊໂຕບກາມນັ ລງັ ສໄດໂ້ ດຍວດັ ປະລມີິ ານລງັ ສທ່ິ ໃຫ້ ອອກມາຫວົ ໜິ່ ວຍທ່ິ ນຍີິ ມົ ໃຊວ້ ດັ ປະລມີິ ານລງັ ສມດິ່ ງັ ນ:້ ກ. ຄຣູ (curie) ຂຽນຫຍວ້ ິ່ າ Ci ຫວົ ໜ່ິ ວຍນບ້ ອກຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງກາມນັ ຕະພາບຂອງທາດ ກາມນັ ລງັ ສຕາມຄານຍິີ າມ 1 ຄູຣ(Ci)= 3.7 x 1010 dis/sec 166

ຊິ່ ງຶ disຫຍມ້ າຈາກdisintegration ແປວ່ິ າການສະຫາຼ ຍຕວົ ໃນຫອ້ ງປະຕບີິ ດັ ການອາດໃຊຫ້ ວົ ໜິ່ ວຍທິ່ ນອ້ ຍລງົ ໄປໄດແ້ ກ່ິ ມລີິ ລຄູຣ(mCi) ແລະ ໄມໂຄຣຄຣູ ( Ci ) 1Ci  103 mCi 1mCi  103 Ci 1Ci  106 Ci ຂ. ຣນັ ຕເ໌ ຈນ(Roentgen) ໃຊອ້ ກັ ສອນຫຍ້ R ເປັນຫວົ ໜ່ິ ວຍລງັ ສທິ່ ໃຊສ້ າລບັ ວດັ ລງັ ສ X ແລະ ລງັ ສແກມມາ ໂດຍສະເພາະ ແລະ ເປັນຫວົ ໜິ່ ວຍມາດຖາຍທິ່ ໃຊໂ້ ດຍນກັ ລງັ ສວທິີ ະຍາ(radiologists)ຕາມ ຄານຍີິ ມົ 1 R ແມ່ິ ນພະລງັ ງານທ່ິ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄິ່ ໄູ ອອອນ2.083 x109ຄ່ິ ູ / 1 cm3ຂອງອາກາດພາຍໃຕ້ ພາວະມາດຖານ ເນິ່ ອງຈາກ 1 cm3ມຈານວນອາໂຕມ= 6.02 x1023ອາໂຕມ/ 22400 cm3 = 1.68 x1019 ອາໂຕມ/ cm3 .1 Rຈິ່ ງຶ ເປັນພະລງັ ງານທ່ິ ສາມາດເຮດັ ໃຫ ້ 1 ອາໂຕມ (ໂດຍປະມານ) ໃນຈານວນ 1010ອາໂຕມ ແຕກຕວົ ເປັນໄອອອນ. ຈາກການທດົ ລອງພບົ ວິ່ າລງັ ສແກມມາ 1 R ມຜນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ນອ້ ເຍ່ິ ອດູດກນພະລງັ ງານເຂາົ້ ປະມານ 97 erg / g ຂອງເນອ້ ເຍິ່ ອຈິ່ ງຶ ໄດມ້ ການຕງັ້ ຫວົ ໜິ່ ວຍຂນຶ້ ມາຄ rep (ຫຍມ້ າຈາກ roentgen equivalent physical ) ຊິ່ ງຶ 1 rep = ການດູດຄນ້ ລງັ ສ 97 erg / g ຂອງເນອ້ ເຍ່ິ ອຂອງຮ່ິ າງກາຍ. ຄ. ແຣດ (Rad) ເນິ່ ອງຈາກຫວົ ໜ່ິ ວຍຣນັ ຕເ໌ ຈນ (R) ຫຼ rep ທ່ິ ການດົ ຂນຶ້ ມາແຕ່ິ ເດມໃຊສ້ ະເພາະກບັ ລງັ ສ X ຫລຼ ງັ ສແກມມາເທິ່ າົ ນນັ້ ຈິ່ ງຶ ຈາເປັນຕອ້ ງການດົ ຫວົ ໜິ່ ວຍໃໝິ່ ຂນຶ້ ມາເພິ່ ອບອກປະລມິີ ານຂອງລງັ ສອ່ິ ນໆ ເຊິ່ ງີິ ໄດແ້ ກ່ິ : ອະນພຸ າກອາລຟາ, ເບຕາ, ເນຕຣງົ ທ່ິ ມຄວາມໄວສູງຕະຫຼອດຮອດລງັ ສຊະນດິີ ອິ່ ນໆຫວົ ໜ່ິ ວຍທ່ິ ການດົ ຂນຶ້ ຄ ແຣດ (Rad ຫຍມ້ າຈາກ radiation absorption dose ) ຕາມຄານຍິີ າມ 1 ແຣດ ແມ່ິ ນປະລມີິ ານລງັ ສທຽບເທ່ິ າົ ກບັ ພະລງັ ງານ 100 erg / g ຂອງທາດທິ່ ຮບັ ລງັ ສນນັ້ ເຂາົ້ ໄປ (ທາດນທ້ ິ່ ວົ ໄປແມ່ິ ນເນອ້ ເຍິ່ ອ). ຖາ້ ສິ່ ງີິ ທ່ິ ຮບັ ລງັ ເປັນເນອ້ ເຍິ່ ອຂອງຮິ່ າງກາຍ ແຣດມຄິ່ າປະ ມານເທ່ິ າົ ກບັ rep (100 erg/g ຂອງເນອ້ ເຍ່ິ ອປຽບທຽບກບັ 97 erg/g ຂອງເນອ້ ເຍ່ິ ອ) ສາມາດສງັ ເກດໄດວ້ ິ່ າລງັ ສຈພນວນໜ່ິ ງຶ ຕາມທິ່ ການດົ ໃຫຈ້ ະມຈານວນແຣດແຕກຕ່ິ າງກນັ ໄດຖ້ າ້ ວດັ ຖຸທິ່ ຮບັ ລງັ ສນນັ້ ແຕກຕິ່ າງກນັ ຂນຶ້ ລງັ ສນນັ້ ຈະສາມາດທະລຸເຂາົ້ ວດັ ຖຸນນັ້ ຫາຼ ຍນອ້ ຍສິ່ າໃດ ແຕິ່ ຈານວນ rep ຫຼ R ທ່ິ ເນອ້ ເຍິ່ ອໄດຮ້ ບັ ເທິ່ າົ ກນັ ສະເໝໄປ. ດ່ິ ງັ ນນັ້ ແຣດຈິ່ ງຶ ເປັນການວດັ ປະລມິີ ານກາມນັ ລງັ ສ (ໃນຮູບຂອງພະລງັ ງານ) ທິ່ ວດັ ຖຸໄດຮ້ ບັ ໂດຍບິ່ ຄານິ່ ງຶ ວິ່ າກາມນັ ລງັ ສນນັ້ ເປັນຊະນດິີ ໃດຫຼອາດຈະເປັນລງັ ສແກມມາ , ເບຕາ, ອະນຸພາກອາລຟາຫຼລງັ ສຊະນດີິ ອ່ິ ນໆ ງ. ແຣມ (rem) ຫຍມ້ າຈາກ roentgen equivalentman ຫຼ mammal ເປັນຫວົ ໜິ່ ວຍທິ່ ບອກເຖງິີ ຄວາມເສຍຫາຍທາງຊວະພາບທິ່ ເກດກບັ ຄນົ , ຈາກລງັ ສຊະນດິີ ໃດຊະນດິີ ໜ່ິ ງຶ ຊ່ິ ງຶ ທຽບກບັ ຄວາມເສຍຫາຍ ທາງຊວະພາບທິ່ ເກດຈາກລງັ ສແກມມາ 1 rep (97 erg /g ຂອງເນອ້ ເຍ່ິ ອ) ເນິ່ ອງຈາກລງັ ສຕ່ິ າງຊະນດິີ ກນັ ມຜນົ ຕ່ິ ຮິ່ າງກາຍຂອງຄນົ ເຮາົ ຮຸນແຮງແຕກຕ່ິ າງກນັ ຜນົ ຂອງລງັ ສຕ່ິ ຮ່ິ າງກາຍຈິ່ ງຶ ເປັນຜນົ ທາງຊວະພາບ ສາພນັ (relative biological effecti veness ຂຽນຫຍ້ RBE )ຊ່ິ ງຶ ວິ່ າ: 167

RBE  rem red ຫຼ rem  RBExrad RBE ເປັນພຽງຄິ່ າທ່ິ ການດົ ຂນຶ້ ເພ່ິ ອບອກຜນົ ຫຼຄວາມເສຍຫາຍຂອງກາມນັ ລງັ ສທ່ິ ມຕິ່ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ສາລບັ ລງັ ສເບຕາ ແລະລງັ ສແກມມາ RBE ມຄ່ິ າ = 1 , ດິ່ ງັ ນນັ້ rem = rad ແຕິ່ ສາລບັ ລງັ ສທ່ິ ມມວນ ສານຫາຼ ຍກວິ່ າ ແລະສາມາດກ່ິ ໃຫເ້ ກດປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າໄອອອນໄນເຊຊນັ ກວິ່ າຄິ່ າ RBE ຈະມຄ່ິ າຫາຼ ຍກວິ່ າ 1 ເຊ່ິ ນັ : ອະນຸພາກອາລຟາມຄິ່ າ RBE = 10 ໝາຍຄວາມວິ່ າອະນຸພາກອາລຟາ 1 ແຣດສາມາດກິ່ ໃຫເ້ ກດ ຄວາມເສຍຫາບຕ່ິ ຮິ່ າງກາຍເປັນ 10 ເທິ່ າົ ຂອງລງັ ສເບຕາຫລຼ ງັ ສແກມມາ 1 ແຣດຫຼ 1 rem = 10 rad ຄິ່ າ RBE ຂອງໂປຣຕຣງົ ແລະ ເນຕຣງົ ທ່ິ ເຄິ່ ອນທິ່ ດວ້ ຍຄວາມໄວສູງເທ່ິ າົ ກບັ 10 ຄກນັ ແຕ່ິ ນວິີ ເຄຍຼ ທິ່ ມມວນ ສານສູງຂນຶ້ ອາດມຄ່ິ າ RBE ສູງເຖງີິ 20 ກໄດ.້ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ າຄ່ິ າຫວົ ໜິ່ ວຍແຣມນມ້ ປະໂຫຍດຫຼາຍທ່ິ ສຸດ ເພາະມນັ ສາມາດບອກເຖງິີ ຄວາມເສຍ ຫາຍຂອງກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທ່ິ ມຕ່ິ ສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ໃນກລະນທິ່ ປະລມີິ ານກາມນັ ຕະພາບລງັ ສບ່ິ ຫຼາຍອາດໃຊ້ ຫວົ ໜ່ິ ວຍທ່ິ ນອ້ ຍລງົ ໄປຄມວິີ ລແຣມ (mram ເຊ່ິ ງິີ ເທ່ິ າົ ກບັ 1 ຂອງແຣມ) 1,000 III. ລງັ ສຈາກທາມະຊາດ ແລະມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ 3.1 ລງັ ສຈາກທາມະຊາດ ດິ່ ງັ ທິ່ ໄດກ້ ິ່ າວມາແລວ້ ວ່ິ າ ໂລກເຮາົ ໄດຮ້ ບັ ລງັ ສຊະນດິີ ຕິ່ າງໆລວມທງັ ລງັ ສຄສຼ ມກີິ ຈາກດວງອາທດີິ ແລະຈາກອາກາດພາຍນອກຢິ່ ູຕະຫຼອດເວລາ. ນອກຈາກນແ້ ລວ້ ຫນ, ດນິີ ຊາຍຂອງໂລກເຮາົ ຍງັ ປະກອບດວ້ ຍ ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສນາໆຊະນດີິ (ໄອໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທິ່ ສາຄນັ ລວມທງັ ປະລມີິ ານ ແລະ ເຄ່ິ ງີິ ຊວດີິ ລວບລວມໄວໃ້ ນຕາຕາລາງ 1 ) ລງັ ສ ແລະ ອະນຸພາກເຫິ່ າຼົ ນຈ້ ດັ ເປັນລງັ ສໃນທາມະຊາດ (natural radiation) ຫຼ ເອນ້ ວິ່ າ: background radiation ກໄດຊ້ ິ່ ງຶ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ຈິ່ ງຶ ບ່ິ ອາດຫຼກລຽ້ ງການຮບັ ລງັ ສ ເຫ່ິ າຼົ ນເ້ ຂາົ້ ສິ່ ູຮ່ິ າງກາຍຕະຫອຼ ດເວລາໂດຍການຫາຍໃຈທາງຜວໜງັ ແລະທາງປາກ (ອາຫານ ແລະນາ້ ) ປະລມິີ ານທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສໃນຮ່ິ າງວກາຍຂອງສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ບິ່ ເທິ່ າົ ກນັ ຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ປະລມີິ ານ ຂອງທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທາມະຊາດທ່ິ ມຢ່ິ ູແລວ້ ຕາມບລເິີ ວນທ່ິ ສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ ອາໄສຢ່ິ ູ ເຊິ່ ນັ : ຜູຄ້ ນົ ທິ່ ທ່ິ ອາ ໄສຢິ່ ູບິ່ ອນສູງຫຼ ເທງີິ ພູຈະໄດຮ້ ບັ ລງັ ສຫຼາຍກວິ່ າຜູທ້ ່ິ ອາໄສຢ່ິ ູບ່ິ ອນຕ່ິ າ (ລະດບັ ນາ້ ທະເລ) ເຖງິີ 2 ເທິ່ າົ ຍອ້ ນວິ່ າ ລງັ ສຈາກອາກາດສາມາດຕອງໄດໂ້ ດຍບນັ ຍາກາດຂອງໂລກເຮາົ ແລະ ເປັນທິ່ ຮູກ້ ນັ ດວ່ິ າຊນັ້ ບນັ ຍາກາດໃນ ບ່ິ ອນທິ່ ສູງມຄວາມໜາແໜນ້ ນອ້ ຍກວິ່ າ, ປະສດີິ ທພິີ າບຕອງລງັ ສຈ່ິ ງຶ ຕ່ິ າກວ່ິ າຜູຄ້ ນົ ທ່ິ ອາໄສຢ່ິ ູຕາມຂວົ້ ໂລກ ເໜອ ແລະ ໃຕຈ້ ະໄດຮ້ ບັ ລງັ ສຫຼາຍກວິ່ າຜູທ້ ່ິ ອາໄສຢິ່ ູຕາມບລເິີ ວນເສນັ້ ສູນສູດຂອງໂລກຍອ້ ນວິ່ າລງັ ສຄຼສມກິີ ທ່ິ ມາຈາກອາກາດມແນວໂນມ້ ທ່ິ ຈະຖກດງຶ ດູດໄປສ່ິ ູຂວົ້ ໂລກເໜອ ແລະຂວົ້ ໂລກໃຕໂ້ ດຍສະໜາມແມິ່ ເຫກຼັ ຂອງໂລກ. ນອກຈາກນແ້ ລວ້ ຜູທ້ ່ິ ອາໄສຢິ່ ູຕາມບລເິີ ວນທ່ິ ມແຮ່ິ ກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຈະມລງັ ສໃນຮິ່ າງກາຍຫາຼ ຍ ກວິ່ າຜູທ້ ິ່ ອາໄສຢິ່ ູຮິ່ າງໄກຈາກແຫິ່ ຼງແຮ່ິ ຫຼພນ້ ດນິີ ທ່ິ ມທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສນອ້ ຍ ເຊິ່ ນັ : ຊາວພນ້ ເມອງຂອງ Kerola ໃນປະເທດອນີິ ເດຍ ໄດຮ້ ບັ ກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຫຼາຍກວິ່ າປະລມິີ ານສະເລ່ິ ຍທິ່ ວົ ໄປຫາຼ ຍເທ່ິ າົ ເພາະ ໃນບລເິີ ວນນນັ້ ອຸດມົ ສມົ ບູນໄປດວ້ ຍແຮ່ິ Th ເຊິ່ ງີິ ເປັນແຮິ່ ກາມນັ ລງັ ສໃນປະເທດບຣາຊວິີ ກເຊິ່ ນັ ກນັ ຜູຄ້ ນົ ທ່ິ ຢ່ິ ູ 168

ບິ່ ອນນນັ້ ໄດຮ້ ບັ ກາມນັ ຕະພາບລງັ ສສູງເຖງິີ 40 ເທ່ິ າົ ຂອງຄິ່ າສະເລິ່ ຍຂອງຄນົ ທ່ິ ອາໄສໃນສະຫະລດັ ອາເມລກິີ າ ເພາະທ່ິ ດນິີ ໃນບຣາວອຸດມົ ສມົ ບູນໄປດວ້ ຍແຮ່ິ ທລຽມ ແລະຍູເຣລຽມ ຕາຕາລາງ 2 ໃຫປ້ ະລມິີ ານຂອງທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທິ່ ຄນົ ທ່ິ ວົ ໄປໃນສະຫະລດັ ອາເມລກີິ າຮບັ ໃນປິີຄ.ສ 1970 ຊ່ິ ງຶ ມປະລມິີ ານລງັ ສທງັ ໝດົ ຈາກແຮິ່ ທາມະຊາດຄດິີ ເປັນ 102 millirem/ປຕາຕາລາງ 2 ນ້ ລວມປະລມິີ ານລງັ ສທ່ິ ຄນົ ໃນສະຫະລດັ ອາເມລກີິ າໄດຮ້ ບັ ຈາກແຫ່ິ ງຼ ຊິ່ ງຶ ຄນົ ໄດກ້ ່ິ ຂນຶ້ ຊ່ິ ງຶ ຈະເວາົ້ ໃນຂຕ້ ່ິ ໄປ. ຕາ ຕາລາງທ1 : ໄອໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທິ່ ມຢິ່ ູໃນທາມະຊາດ (ສະແດງປະລມິີ ານ ເຄິ່ ງີິ ຊວດີິ half – life) ແລະຊະນດິີ ຂອງລງັ ສ ໄອໂຊໂຕບ ປະລມີິ ານ ເຄ່ິ ງີິ ຊວດີິ (ປ) ຊະນດິີ ຂອງລງັ ສທິ່ ປິ່ ອຍອອກມາ 2 2 6Ra 2x1012 (in soil) Alpha, gamma 2 3 8U 4 x 10-6(in soil) 1622 Alpha 2 3 2Th 12 x 10-6(in soil) 4 x 109 Alpha, gamma 40K 3 ppm 1.4 x 1010 Beta, gamma 5 0V 0.2 ppm 1.3 x 1010 Gamma 87Rb 75 ppm 5 x 1014 Beta 1 1 5In 0.1 ppm 4.7 x 1010 Beta 1 3 8La 0.01 ppm 6 x 1014 Beta, gamma 1 4 7S m 1.1 x 1011 Alpha 1 7 6Lu 1 ppm 1.2 x 1011 Beta, gamma 0.01 ppm 2.1 x 1010 ຕາຕາລາງ 2 ປະລມິີ ານກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທ່ິ ຄນົ ໃນສະຫະລດັ ອາເມລກິີ າໄດຮ້ ບັ ຕິ່ ຄນົ ຕິ່ ປ ແຫິ່ ງຼ ມວີິ ລແຣມ/ປ ແຫ່ິ ຼງທາມະຊາດ: 44 40 ກ. ຈາກພາຍນອກຮ່ິ າງກາຍ 1. ລງັ ສຈາກວດັ ຖຸເຊິ່ ນັ : ດນີິ , ສ່ິ ງິີ ກ່ິ ສາ້ ງ 16 2. ລງັ ສຄສຼ ມກີິ 2 ຂ. ຈາກພາຍໃນຮິ່ າງກາຍ 102 1. 40K ໃນເນອ້ ເຍິ່ ອຂອງຄນົ 2. ແຫ່ິ ງຼ ພາຍໃນຮ່ິ າງກາຍອ່ິ ນໆລວມລງັ ສຈາກ 72 1 ແຫ່ິ ຼງທາມະຊາດ 4 ແຫິ່ ງຼ ທາງການກະທາຂອງມະນດຸ ຫມຼ ະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ 0.8 ກ. ທາງການແພດ 1. ການສາຍລງັ ສ X 2. ແພສຊັ ກາມນັ ລງັ ສ ຂ. Radioactive fallout (ຈາກການທດົ ລອງອາວຸດນວີິ ເຄຍຼ ) ຄ. ອຸດສາຫະກາທິ່ ໃຊພ້ ະລງັ ງານນວິີ ເຄຍຼ ແລະຫອ້ ງປະຕບີິ ດັ ການທາງ 169

ວທີິ ະຍາສາດທ່ິ ວົ ໄປທາງວທິີ ະຍາສາດ ງ. ແຫ່ິ ງຼ ອ່ິ ນໆ ເຊິ່ ນັ ຍ: ການເບິ່ ງິີ ໂທລະສບັ , ໂມງທິ່ ມໜາ້ ປັດແບບເຮອງແສງ 2 , ໂຮງງານໄຟຟາ້ ນວິີ ເຄຼຍ ແລະອ່ິ ນໆ 80 ລວມລງັ ສຈາກແຫ່ິ ຼງທ່ິ ເກດຈາກການກະທາຂອງມະນຸດລວມ 102 + 80= 182 3.2 ລງັ ສທ່ິ ເກດຈາກການມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ . ລງັ ສຈາກມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ມຫຼາຍແຫ່ິ ງຼ ດວ້ ຍກນັ ຈາກການນາລງັ ສມາໃຊປ້ ະໂຫຍດເຊິ່ ນັ : ວງົ ການແພດ , ໂຮງງານໄຟຟາ້ ນວີິ ເຄຼຍຕະຫອຼ ດຈນົ ການທດົ ລອງລູດລະເບດປຼາມານ.ູ 1). ວງົ ການແພດ: ນບັ ຕງັ້ ແຕ່ິ ການຄນົ້ ພບົ ລງັ ສ X ໂດຍຣນັ ຕເ໌ ຈນ ໄດມ້ ການນາລງັ ສ ແລະທາດກາ ມນັ ຕະພາບລງັ ສອ່ິ ນໆ ໄປໃຊໃ້ ນວງົ ການແພດຢ່ິ າງກວາ້ ງຂວາງຈິ່ ງຶ ນບັ ວ່ິ າເປັນແຫິ່ ງຼ ໜິ່ ງຶ ຊ່ິ ງຶ ມະນຸດມໂອກາດໄດ້ ສາຜດັ ກບັ ລງັ ສຫຼາຍທ່ິ ສຸດແຫິ່ ງຼ ໜ່ິ ງຶ . ເມິ່ ອກ່ິ ອນໜາ້ ນກ້ ານກວດຮ່ິ າງກາຍໂດຍລງັ ສ X ເຊິ່ ນັ : ການສາຍລງັ ສ X ທິ່ ເປດໂອກາດໃຫບ້ າງສ່ິ ວນຂອງຮ່ິ າງກາຍເຮາົ ຮບັ ເອາົ ລງັ ສ X ສູງເຖງີິ 300 ແຣມຕິ່ ການເອໂກລງັ ສ X ໜ່ິ ງຶ ຄງັ້ . ແນວໃດກິ່ ຕາມເທກັ ນກິີ ສະໄໝໃໝິ່ ສາມາດປອ້ ງກນັ ໃຫຮ້ ່ິ າງກາຍຂອງເຮາົ ໄດຮ້ ບັ ລງັ ສ X ຫຸດຼ ນອ້ ຍລງົ ໄປຫຼາຍ. ໃນປັດຈບຸ ນັ ການເອໂກປອດດວ້ ຍລງັ ສ X ໜ່ິ ງຶ ຄງັ້ ຮິ່ າງກາຍເຮາົ ໄດຮ້ ບັ ລງັ ສພຽງປະມານ 200 ແຣມ ເທິ່ າົ ນນັ້ ແລະການເອໂກທ່ິ ກະເພາະ ແລະລາໄສນ້ ອ້ ຍຮິ່ າງກາຍເຮາົ ຮບັ ປະມານ 22 ແຣມປະລມິີ ານກາມນັ ຕະ ພາບລງັ ສຈາກການກະທາຂອງມະນດຸ ທ່ິ ຮິ່ າງກາຍຂອງເຮາົ ໄດຮ້ ບັ ຮບໂຮມໄວໃ້ ນຕາຕາລາງ 3 ຊ່ິ ງຶ ຕວົ ເລກໃນ ຕາຕາລາງສະແດງການຮບັ ລງັ ສນນັ້ ເປັນຄງັ້ ຄາວເທ່ິ າົ ນນັ້ . 2). ໂຮງງານໄຟຟາ້ ປຼາລາມະນູ : ເຮາົ ມກັ ຈະເຂາົ້ ໃຈວ່ິ າໂຮງງານໄຟຟາ້ ປຼາລາມະນໜູ າ້ ຈະປ່ິ ອຍລງັ ສຫຼ ອະນຸພາກອອກມາບ່ິ ນອ້ ຍ ແຕ່ິ ຕາມຄວາມຈງິີ ແລວ້ ລງັ ສທິ່ ເລດັ ລອດອອກມາຈາກໂຮງງານໄຟຟາ້ ປຼາລາມະນູ ນນັ້ ມນອ້ ຍຫຼາຍໃນສາຫະລດັ ອາເມລກີິ າຊິ່ ງຶ ມໂຮງງານໄຟຟາ້ ປຼາລາມະນຫູ າຼ ຍກວິ່ າ 35 ແຫ່ິ ງ (ຕວົ ເລກຂອງ ປຄ.ສ 1976) ພບົ ວິ່ າຜູທ້ ິ່ ອາໄສຢ່ິ ູບລເີິ ວນໃກໂ້ ຮງງານເຫ່ິ ຼາົ ນໄ້ ດຮ້ ບັ ລງັ ສບ່ິ ຫາຼ ຍກວ່ິ າ 5 ມວິີ ລແຣມ/ປ ແລະ ຄນົ ທິ່ ວົ ໄປຈະໄດຮ້ ບັ ໂດຍສະເລ່ິ ຍບິ່ ຫຼາຍກວ່ິ າ 1 ມວິີ ລແຣມ/ປຊິ່ ງຶ ລງັ ສຈານວນນນ້ ອ້ ຍກວິ່ າທ່ິ ໄດຮ້ ບັ ຈາກລງັ ທິ່ ຮບັ ເພ່ິ ມລງັ ສຄຼສມກີິ ຕິ່ ການບນິີ ຂາ້ ມທະວບ 1 ຄງັ້ ໂດຍເຄ່ິ ອງບນິີ ໄປພ່ິ ນົ ອກ. ບນັ ຫາຫຼ ໄພທິ່ ອາດເກດຂນຶ້ ຈາກໂຮງງານໄຟຟາ້ ປຼາລາມະນຈູ ິ່ ງຶ ກ່ິ ຽວຂອ້ ງກບັ ກາກຂອງເສຍຂອງນວີິ ເຄຼຍ (nuclear waste) ຫາຼ ຍກວິ່ າ. 3). ລງັ ສຈາກການທດົ ລອງອາວຸດນວິີ ເຄຼຍ: ພາຍຫຼງັ ຈາກການພດັ ທະນາລກູ ລະເບດປຼາລະມານູ ເປັນຜນົ ສາເລດັ ໃນຊ່ິ ວງເວລາກິ່ ອນສງົ ຄາມໂລກຄງັ້ ທ 2 ຈະສນິີ້ ສຸດລງົ ວ ແລະ ໄດມ້ ການຖມ້ ລະເບດປຼາລະ ມານຢູ ່ິ ູທ່ິ ຮໂິີ ຣຊມິີ າ (Hiroshima) ແລະນາງາຊາກີິ (Nangasaki) ທິ່ ປະເທດຢິ່ ປ່ິ ຸນ ໃນປຄ.ສ 1945 ກໄດ້ ມການທດົ ລອງລກູ ລະເບດນວີິ ເຄຼຍ ແລະອາວຸດນວີິ ເຄຼຍຕະຫຼອດມາຊິ່ ງຶ ການທດົ ລອງໃນໄລຍະທາອດີິ ນນັ້ ກະ ທາການໃນບນັ ຍາກາດເປດ ເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫບ້ ນັ ຍາກາດຂອງໂລກມລງັ ສ ແລະອະນຸພາກກາມນັ ຕະພາບ ລງັ ສເພ່ິ ມຂນຶ້ ຢິ່ າງຫຼວງຫຼາຍລງັ ສ ແລະອະນຸພາກກາມນັ ຕະພາບລງັ ສໃນກລະນການທດົ ລອງລກູ ລະເບດປຼາ ລະມານູ ແລະອາວຸດນວີິ ເຄຍຼ ເອນ້ ວ່ິ າ: radioactive fallout ຊິ່ ງຶ ນອກເໜອຈາກລງັ ສຕ່ິ າງໆດ່ິ ງັ ທ່ິ ກິ່ າວມາ ແລວ້ ຍງັ ມໄອໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຈາກປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຟີິຊຊນັ (fission) ແລະອ່ິ ນໆເຊິ່ ນັ : 14C ແລະ 170

89Sr ໄອໂຊໂຕບເຫ່ິ າຼົ ນປ້ ະປົນເຂາົ້ ໃນບນັ ຍາກາດ, ໃນນາ້ . ໃນທ່ິ ສຸດກເຂາົ້ ສ່ິ ູຮ່ິ າງກາຍໄດໃ້ ນທາງລະບບົ ຫາຍ ໃຈ ແລະປາກາ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດອນັ ຕະລາຍຕິ່ ມະນຸດ. ຕາຕາລາງທ 3 ໄອໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສທິ່ ປ່ິ ອຍອອກມາຈາກການທດົ ລອງລູກລະເບດ ແລະ ອາວຸດນວິີ ເຄຼຍ (radioactive fallout) ເຄ່ິ ງິີ ຊວດີິ ທາດ ໄອໂຊໂຕບ Carbon 14C 5760 year Strontium 89 Sr 51 day Strontium 90 Sr 28.9 year Iodine 8.1 day Cesium 131 I 30.2 year 137 Cs ຕງັ້ ແຕິ່ ປຄ.ສ 1963 ເປັນຕນົ້ ມາສະຫະລດັ ອາເມລກີິ າ ແລະສະຫະພາບໂຊຫວຽດໄດງ້ ດົ ການທດົ ລອງລູກລະເບດນວເຄຍຼ ອິ່ ນໆ ໃນບນັ ຍາກາດ (ເຮດັ ໃນໃຕດ້ ນີິ ) ເພາະໄດລ້ ງົ ນາມໃນສນັ ຍາເອນ້ ວ່ິ າ : Limited Test Ban Treaty ແຕິ່ ປະເທດອ່ິ ນໆເຊິ່ ນັ : ຝຣິ່ ງັ ເສດ ແລະສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນກຍງັ ຄງົ ທດົ ລອງລຸກລະເບດປຼາມະນໃູ ນບນັ ຍາກາດເປັນບາງຄງັ້ ຄາວ. 4). ລງັ ສຈາກແຫິ່ ຼງອິ່ ນໆ: ລງັ ສທິ່ ເກດຈາກການກະທາຂອງມະນຸດນອກເໜອຈາກສິ່ ງິີ ທ່ິ ກ່ິ າວມາ ແລວ້ ຍງັ ມແຫິ່ ງຼ ອ່ິ ນໆອກເຊ່ິ ນັ : ໃນຫອ້ ງປະຕບີິ ດັ ການທາງວທິີ ະຍາສາດ, ໃນອຸດສາຫະກາຊ່ິ ງຶ ຜູທ້ ່ິ ເຮດັ ວຽກ ໂດຍກງົ ມໂອກາດຮບັ ລງັ ສຫາຼ ຍນອກຈາກນແ້ ລວ້ ຍງັ ຮບັ ລງັ ສໃນຊວດິີ ປະຈາວນັ ອກເຊ່ິ ນັ : ການເບິ່ ງີິ ໂທລະສບັ , ການໃສິ່ ໂມງທ່ິ ເປັນຕວົ ເລກເປັນແສງ ເປັນຕນົ້ . IV . ພະລງັ ງານນວເຄຼຍ 4.1 ນວເຄຍຼ ຟິີສຊນັ ປາຍທດົ ສະວດັ 1930 ນກັ ເຄມໃນປະເທດເຍຍລະມນັ 2 ຄນົ ຄ: ຮນັ (Otto Hahn ) ສະ ເຕຣາສມ໌ ານນ໌ (Fritz Strassmann) ແລະນກັ ຟຊກີິ ຊ່ິ ໄມຕເ໌ ນຣ໌ (Lise Meitner) ໄດພ້ ບົ ວິ່ າເມິ່ ອ ລະດມົ ຍງິີ U235 ດວ້ ຍເນຕຣງົ ໄດໄ້ ອໂຊໂຕບສອງໄອໂຊໂຕບທິ່ ເລກອາໂຕມຕິ່ າກວ່ິ າຄ: 139 Ba ແລະ 92 94Kr ແລະ ເນຕຣງົ 3 ເນຕຣງົ ເປັນຜະລດິີ ຕະພນັ ດິ່ ງັ ນ:້ U235 01n 15369 Ba3964Kr  1301n 92 ໄມຕເ໌ ນຣ໌ ແລະຫຼານຊາຍຊວິ່ າຟຣສິີ ຊ໌ (Otto Frisch) ອະທບິີ າຍການຄນົ້ ພບົ ໂດຍບງັ ເອນນໄ້ ດ້ ຢິ່ າງຖກຕອ້ ງທນັ ທວ່ິ າໄດເ້ ກດຈາກການສະຫຼາຍຕວົ (splitting) ຂອງ 235U ເປັນສິ່ ວນນອ້ ຍລງົ ແລະຂະ ບວນການນຄ້ ່ິ າຍພະລງັ ງານອອກມາເປັນຈານວນມະຫາສານການແຍກຕວົ ຂອງອາໂຕມເປັນ 2 ສ່ິ ວນທ່ິ ມຂະ ໜາດເທ່ິ າົ ກນັ ເອນ້ ວິ່ າເ ຟີິສຊນັ (fission) ເຟຣມ໌ (Enrico Fermi) ທິ່ ມະຫາວທີິ ະຍາໄລໂກລມົ ເບຍໃນ ນວີິ ຍ໊ອກ ແລະນກັ ຟຊກິີ ອ່ິ ນໆທິ່ ມະຫາວທີິ ະຍາໄລຄາລຟີິ ເນຍ (university of California-Berkeley) ໄດທ້ າການທດົ ສອບ ແລະຢນຍນັ ຜນົ ການທດົ ລອງນຕ້ ່ິ ມານກັ ວທີິ ະຍາສາດໄດພ້ ບົ ວ່ິ າໄດຂ້ ະບວນການຟີິສຊນັ 171

ທ່ິ ເກດກບັ U235 ມຫາຼ ຍຂະບວນການດວ້ ຍກນັ ຊິ່ ງຶ ແຕິ່ ລະຂະບວນການຕ່ິ າງໆໃຫຜ້ ະລດິີ ທ່ິ ແຕກຕິ່ າງກນັ (ດິ່ ງັ 92 ນນັ້ ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ ຈິ່ ງຶ ເປັນພຽງຂະບວນການໜ່ິ ງຶ ທິ່ ເກດຂນຶ້ ເທິ່ າົ ນນັ້ ) ຜະລດີິ ຜນົ ທ່ິ ສະກດັ ໄດມ້ ຕງັ້ ແຕິ່ ສງັ ກະສຊ່ິ ງຶ ມເລກອາໂຕມ = 30 ເຖງີິ ເທບຽມ (Therbium , Tb) ຊ່ິ ງຶ ມເລກອາໂຕມເທິ່ າົ ກບັ 65 ແລະ ຈານວນເນຕຣງົ ທ່ິ ປ່ິ ອຍອອກມາຈາກແຕ່ິ ລະຂະບວນການອາດເປັນໜ່ິ ງຶ ສອງຫຼສາມກໄດຈ້ ານວນເນ ຕຣງົ ໂດຍສະເລິ່ ຍຂອງຂະບວນການຟີິສຊນັ ເທ່ິ າົ ກບັ 2.5 ຕວົ ຢ່ິ າງຂະບວນການແຍກຕວົ ຂອງ U235 ໂດຍເນ 92 ຕຣງົ ດິ່ ງັ ນ:້ U235 01n 15460 Ba3964Kr 201n 92 U235 01n 3980 S r15443Xe 301 n 92 U235 01n 3950 Br 15443La 301n 92 ອາດຖວ່ິ າໂຊກຮາ້ ຍກໄດທ້ ່ິ ນກັ ວທີິ ະຍາສາດເບ່ິ ງີິ ເຫນັ ໂດກາດຂອງການໃຊຂ້ ະບວນການນໃ້ ນທາງສງົ ຄາມ ແລະໄອສໄຕນ໌ (Albert Einstein) ເປັນຜູແ້ ນະນາໃຫປ້ ະທານາທບີິ ດຣູສເວລຕ໌ (Franklin Roosevelt) ຕຣະ-ໜກັ ເຖງີິ ວວີິ ດັ ທະນາການໃໝ່ິ ນແ້ ລະເພ່ິ ອໃຫຝ້ ່ິ າຍກງົ ກນັ ຂາ້ ມພດັ ທະນາລູກລະເບດນວີິ ເຄຼຍກິ່ ອນຝິ່ າຍສາພນັ ທະມດີິ ປະທານາທບິີ ດຣູສເວລຕຈ໌ ່ິ ງຶ ໄດສ້ ິ່ ງັ ໃຫຕ້ ງັ້ ໂຄງການແມນແຮຕຕນັ (Manhattan Project) ຂນຶ້ ໂດຍລະດມົ ນກັ ວທິີ ະຍາສາດທງັ ຫາຼ ຍໂດຍມການຜະລດີິ ລູກລະເບດປຼາລະມາ ນູ ເປັນເປົາ້ ໝາຍຜນົ ການວໄີິ ຈນດ້ ິ່ ງັ ທ່ິ ຮູແ້ ລວ້ ວ່ິ າໄດມ້ ການຖມີິ້ ລະເບດປຼາລະມານູ ທຮໂິີ ຣຊມິີ າ (Hiroshima) ແລະ ນາງຊາກີິ (Nangasaki) ທິ່ ປະເທດຢິ່ ປິ່ ຸນໃນປຄ.ສ 1945 ພະລງັ ງານໂດຍສະເລ່ິ ຍທິ່ ໃຫອ້ ອກມາຈາກການເກດປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຟີິສຊນັ ແຕ່ິ ລະຄງັ້ ເທ່ິ າົ ກບັ 3.20 x 10-4 erg ຫຼ 200 MeV ຫຼເທິ່ າົ ກບັ 7.65 x 10-12ຄາລຣຊ່ິ ງຶ ຖາ້ ເບ່ິ ງີິ ຜິ່ ານໆອາດເປັນພະລງັ ງານຫຄຼ ວາມ ຮອ້ ນພຽງເລກັ ນອ້ ຍເທ່ິ າົ ນນັ້ ແຕິ່ ພງຶ ເຂາົ້ ໃຈວິ່ າຄວາມຮອ້ ນປະລມີິ ານນຄ້ າຍອອກມາຈາກການແຍກຕວົ ຂອງ U235 ຢ່ິ ູ 1 ກຼາມປະລມີິ ານຄວາມຮອ້ ນທິ່ ຄາຍອອກມາຄານວນໄດດ້ ິ່ ງັ ນ້ 92 ປະລມີິ ານຄວາມຮອ້ ນ  (100 g 235U )(6.02x1023 atom235U / mol )(7.65x1012 kcal / atom 235U (235g / mol 235U = 1.96 x 1010ຄາລຣ = 1.96 x 107ກໂິີ ລຄາລຣ ຖາ້ ປຽບທຽບກບັ ການເຜາົ ໄໝຂ້ ອງກາກບອນ 1 ກຼາມຊ່ິ ງຶ ຄາຍຄວາມຮອ້ ນອອກມາເທ່ິ າົ ກບັ 7.83 ກີິ ໂລຄາລຣຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ າພະລງັ ງານທິ່ ຄາຍອອກມາໂດຍປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າຂອງ U235 ຢ່ິ ູ 1 ກຼາມເປັນປະລມິີ ານທິ່ ມະ 92 ຫາສານ. ເນິ່ ອງຈາກການແຍກຕວົ ຂອງ U235 ໜິ່ ງຶ ໄອໂຊໂຕບໃຫເ້ ນຕຣງົ ອອກມາ 3 ເນຕຣງົ ແລະໂດຍທ່ິ ເນຕ 92 ຣງົ ເປັນທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຕວົ ໜິ່ ງຶ ໃນຂະບວນການຟີິສຊນັ ຂນຶ້ ເນຕຣງົ ທິ່ ໃຫອ້ ອກມາຈະໄປເຮດັ ໃຫ້ U235 3 ຕວົ 92 ແຍກອອກໃຫເ້ ນຕຣງົ ເພິ່ ມຫາຼ ຍຂນຶ້ ຈານວນປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຟີິວຊນັ ຍິ່ ງີິ ເກດຫຼາຍຂນັ້ ອກເປັນແບບນໄ້ ປເລອ້ ຍໆດ່ິ ງັ ສະແດງຢ່ິ ູໃນຮູບຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ິ າປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າໃນລກັ ສະນະນເ້ ປັນປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າລູກໂຊິ່ ຊ່ິ ງຶ ຈານວນຟິີວຊນັ ເພ່ິ ມຂນຶ້ 172

ຢ່ິ າງວິ່ ອງໄວຕາມເທິ່ າົ ທ່ິ ມ U235 ຢິ່ ູຢິ່ າງພຽງພແລະຄາຍຄວາມຮອ້ ນອອກມາໃນປະລມີິ ານມະຫາສານຖາ້ ບິ່ ມ 92 ການຄວບຄຸມພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນທ່ິ ສະສມົ ໄວຈ້ ະດນັ ໃຫເ້ ກດການລະເບດນກ້ ຄພນ້ ຖານຂອງລກູ ລະເບດ ປຼາລະມານູ ນນັ້ ເອງດ່ິ ງັ ນນັ້ ຕອ້ ງມວທິີ ຄວບຄຸມພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນທິ່ ຄາຍອອກມາຊິ່ ງຶ ເຄ່ິ ອງມທິ່ ອອກແບບ ເພ່ິ ອໃຫປ້ ະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຟີິສຊນັ ສາມາດເກດຂນຶ້ ໄດໃ້ ນເວລາດຽວກນັ ສາມາດຄວບຄຸມປະລມິີ ານຄວາມຮອ້ ນທິ່ ຄາຍອອກມາ ຄປະຕຫານນວີິ ເຄຼຍນນັ້ ເອງ. ຮູບທ 3: ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຟີິສຊນັ ລູກໂຊິ່ ໃນປະຕກີິ ລີິ ຍິີ ານວເຄຍຼ (ຮູບທ ) ມແທ່ິ ງຍູເຣນຽມມາວາງລຽນກນັ ເປັນແຖວຈິ່ ມຸ ໂມເດເີິ ຣເຕ (Moderator) ຊ່ິ ງຶ ປະກອບດວ້ ຍວດັ ຖຸທິ່ ມນາ້ ໜກັ ໂມເລກຸນຕ່ິ າເຊິ່ ນັ : ແກຣໄຟຕ໌ , ພາຣາຟນຫຼ D2O (ໃນ ຮູບທ່ິ ໃຊ້ D2O ) ຊິ່ ງຶ ເອນ້ ວິ່ າ heavy water ສາເຫດເຫິ່ ຼາົ ນຊ້ ິ່ ວຍເຮດັ ໃຫເ້ ນຕຣງົ ເຄິ່ ອນທ່ິ ຊາ້ ລງົ ຈນົ ໄດຊ້ ິ່ ວງ ຄວາມໄວທ່ິ ສາມາດຈບັ ໂດຍນວໄຄລດ໌235U ໄດ້ ເມ່ິ ອເລ່ິ ມເກດປະຕລິີ ຍີິ າທິ່ ແທິ່ ງຍູເຣນຽມ ເນຕຣງົ ຖກປິ່ ອຍ ອອກມາ ແລະ ເຄິ່ ອນທິ່ ຊາ້ ລງົ ເມ່ິ ອໄປຕາກບັ ອາໂຕມຂອງໂມເດເີິ ຣເຕ . ເມິ່ ອເນຕຣງົ ນເ້ ຂາົ້ ມາຫາແທິ່ ງຍູເຣ ນຽມອກແທິ່ ງໜ່ິ ງຶ ຈະເກດປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຟີິສຊນັ ຂນຶ້ ອກປະຕກິີ ລິີ ຍິີ ເກດຂນຶ້ ຢ່ິ າງຕິ່ ເນິ່ ອງໄປເລອ້ ຍໆເປັນລູກໂຊິ່ ແລະ ເພິ່ ອປອ້ ງກນັ ໃຫປ້ ະຕກີິ ລີິ ຍີິ າໄວເກນໄປ, ໃຊແ້ ທິ່ ງຄວບຄຸມ (control rod ) ຊິ່ ງຶ ເຮດັ ດວ້ ຍແຄດມຽນ ຫຼບຊິ່ ງຶ ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ດູດກນເນຕຣງົ ບາງສິ່ ວນໄວ.້ ໄອໂຊໂຕບ 235U ອາດບ່ິ ເກດປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຟສຊນັ ໄດ້ ແຕ່ິ ກສາມາດທາປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າກບັ ເນຕຣງົ ບາງ ສິ່ ວນ ແລະປິ່ ຽນໄປເປັນ 235 Pu ດິ່ ງັ ນ້ 94 U238 01n 29329U   92 U238 29329 Np 0 (t 1  23 ນາທ ) 2 92 1 173

239 Np 29349 Pu 0 (t 1  2.3 ວນັ ) 93 2 1 ເຊ່ິ ນັ ດຽວກບັ U235 ນວໄຄລດ ໌ 239 Pu ສາມາດແຍກຕວົ ໂດຍປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຟສຊນັ ໄດຈ້ ່ິ ງຶ ໃຊເ້ ປັນເຊອ້ ໄຟນວເຄຼຍ 94 92 ພະລງັ ງານຫຼຄວາມຮອ້ ນທ່ິ ຄາຍອອກມາຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າຟີິສຊນັ ນຖ້ ກຖິ່ າຍເທໄປທິ່ ໝນູ ວຽນຢິ່ ູ ຕະຫຼອດເວລາ, ຄວາມຮອ້ ນນຈ້ ະເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ກາຍເປັນອາຍຊ່ິ ງຶ ໄປໝນູ ກງົ ຫນັ ອາຍນາ້ ໃນການກາເນດໄຟຟາ້ ທິ່ ເປັນຫກຼັ ການການໃຊພ້ ະລງັ ງານທ່ິໄດຈ້ າກປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຟີິສຊນັ ໃນການຜະລດິີ ໄຟຟາ້ ຂອງໂຮງງານໄຟຟາ້ ນວເຄຍຼ . 4.2 ນວເຄຼຍຟສິີ ຊນັ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ນວເຄຼຍຟສຊນັ ຊິ່ ງຶ ໄອໂຊໂຕບທິ່ ມນາ້ ໜກັ ອາໂຕມສູງແຍກຕວົ ລງົ ເປັນສ່ິ ວນຍ່ິ ອຍໆ, ນວເຄຍຼ ຟິີສຊນັ (nuclear fussion) ເກດຈາກການນາໄອໂຊໂຕບ 2 ໄອໂຊໂຕບຊ່ິ ງຶ ໂດຍປົກກະຕເີິ ປັນໄອ ໂຊໂຕບທ່ິ ມນາ້ ໜກັ ອາໂຕມຕິ່ າມາຫຼອມເຂາົ້ ນາກນັ ເກດເປັນຜະລດິີ ຕະພນັ ໃໝ່ິ ທິ່ ມນາ້ ໜກັ ເພິ່ ມຂນຶ້ ໃນຂະນະ ດຽວກນັ ໃຫຄ້ ວາມຮອ້ ນຫຼພະລງັ ງານອນັ ມາະນອອກມາ. ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າຟີິສຊນັ ເປັນທ່ິ ຮູຈ້ ກັ ກນັ ໃນນາມຂອງ ລູກລະເບດໄຮໂດຣເຈນ (hydrogen bomb) ຄປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າດິ່ ງັ ຕ່ິ ໄປນ.້ 2 H 12H 24 He01n + ພະລງັ ງານ 1 ຊ່ິ ງຶ ເປັນປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າດຽວກນັ ກບັ ທ່ິ ເກດຢິ່ ູເທງິີ ດວງອາທດີິ ເປັນຜນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດພະລງັ ງານຫຄຼ ວາມ ຮອ້ ນອນັ ມະຫາສານ ການນາເອາົ ນວເຄຼຍສອງນວເຄຍຼ ມາຫອຼ ມແຫວຼ ນາກນັ ຕອ້ ງເອາົ ຊະນະແຮງຜກັ ກນັ ແລະກນັ ລະ ຫວ່ິ າງນວເຄຍຼ ດິ່ ງັ ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຟີິສຊນັ ທິ່ ມພະລງັ ງານກະຕຸນ້ ສູງຫາຼ ຍ ແລະຈະເກດຂນຶ້ ໄດທ້ ິ່ ອຸນຫະພູມຫຼາຍ ເທິ່ າົ ນນັ້ ມການປະເມນກນັ ວິ່ າອຸນຫະພູມທ່ິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຟສຊນັ ຂນຶ້ ໄດສ້ ູງເຖງີິ 2 x 1080C (ເພິ່ ອເປັນການປຽບທຽບອຸນຫະພູມໂດຍສະເລິ່ ຍຂອງດວງອາທດິີ ເທິ່ າົ 4 x 1060C)ຊ່ິ ງຶ ຄວາມຮອ້ ນຫຼພະລງັ ງານຈານວນນໄ້ ດມ້ າໂດຍປະຕກິີ ລິີ ຍິີ ຟິີສຊນັ ຊ່ິ ງຶ ກຄການລະເບດລູກລະເບດປາລະມະນູ (atomic bomb) ນນັ້ ເອງ. ແຕ່ິ ພະລງັ ງານທິ່ ຄາຍອອກມາຕິ່ ຫວໜົ ່ິ ວຍມວນສານໃນຂະບວນການຟິີສຊນັ ຫຼາຍກວິ່ າຂະບວນ ການຟີິສຊນັ ຫາຼ ຍ, ດ່ິ ງັ ນນັ້ ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຟິີສຊນັ ຈ່ິ ງຶ ປຽບເໝອນໜ່ິ ງຶ ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຊະນວນຊ່ິ ງຶ ເມິ່ ອເກດຂນຶ້ ແລວ້ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກີິ ລີິ ຍີິ ອ່ິ ນໆເກດຕາມມາເປັນປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າລກູ ໂຊ່ິ ແລະເກດການລະເບດຢິ່ າງຮຸນແຮງຖາ້ ບ່ິ ມການ ຄວບຄຸມເຖງິີ ແມິ່ ນວ່ິ າຜນົ ຜະລດີິ ຕ່ິ າງໆຈາກຂະບວນການຟິີສຊນັ ບິ່ ເປັນທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສແຕ່ິ ພະລງັ ງານທ່ິ ໃຊເ້ ພິ່ ອເຮດັ ໃຫລ້ ກູ ລະເບດໄຮໂດຣເຈນລະເບດຈາກການລະເບດລກູ ລະເບດປາລະມານູ (ຊິ່ ງຶ ເປັນຂະ ບວນການຟີິສຊນັ ໂດຍໃຊ້235U ) ການທດົ ລອງອາວຸດນວເຄຍຼ ປະເພດນໃ້ ນບນັ ຍາກາດຈ່ິ ງຶ ປິ່ ອຍທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສເປັນຈານວນຫຼາຍສ່ິ ູບນັ ຍາກາດເຮດັ ໃຫເ້ ປັນພດິີ ເປັນໄພຢ່ິ າງມະຫາສານຕິ່ ຊາວໂລກ. ການນາເອາົ ພະລງັ ງານຈາກປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຟີິສຊນັ ມາໃຊໃ້ ນທາງສນັ ຕເີິ ຊິ່ ນັ : ການຜະລດີິ ກະແສໄຟຟາ້ ຖາ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ປັນວທິີ ທິ່ ດກວ່ິ າຂະບວນການຟິີສຊນັ ທິ່ ໃຊໃ້ ນປັດຈບຸ ນັ ຫຼາຍປະການເຊ່ິ ນັ : ໃຫພ້ ະລງັ ງານຫຼຄວາມ ຮອ້ ນຫາຼ ຍກວ່ິ າປະການໜິ່ ງຶ ອກປະການໜິ່ ງຶ ຕາມທ່ິ ໄດກ້ ິ່ າວມາແລວ້ ຜະລດີິ ຜນົ ຈາກຂະບວນການຟິີສຊນັ ບ່ິ ເປັນກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຊິ່ ງຶ ເປັນໄອໂຊໂຕບໝງັ້ ຄງົ ແລະບິ່ ສະຫາຼ ຍຕວົ ໄປອກຈິ່ ງຶ ກາຈດັ ບນັ ຫາເລ່ິ ອງກາກກາ ມນັ ລງັ ສ (radioactive waste) ຫງຼັ ຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າສນິີ້ ສຸດລງົ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ນກັ ວທິີ ະຍາສາດຈ່ິ ງຶ ພະຍາຍາມສາ້ ງ 174

ປະຕບິີ ດັ ການນວເຄຼຍເພິ່ ອຄວບຄຸມປະຕກິີ ລິີ ຍິີ ຟີິສຊນັ ແຕ່ິ ກພບົ ບນັ ຫາຫາຼ ຍຢ່ິ າງຊິ່ ງຶ ບນັ ຫາໃຫ່ິ ຍທິ່ ສຸດຄການ ຊອກຫາຖງັ ຫຫຼ ອ້ ງທິ່ ໃຊທ້ າປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າທ່ິ ສາມາດທນົ ຫຕຼ າ້ ນທານຄວາມຮອ້ ນສູງເຖງີິ 2x 1080C ຮູບ: ໂຮງງານໄຟຟາ້ ປາລະມະນທູ ່ິ San Clement ລດັ ຄາລຟເນຍສະຫະລດັ ອາເມລກິີ າ ຮູບ: ໂຮງງານໄຟຟາ້ ປາລະມານທູ South haven ລດັ ມຊີິ ແກນສະຫະລດັ ອາເມລກິີ 4.3 ກາກຂອງເສຍກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ ກາກຂອງເສຍຈາກເຊອ້ ໄຟນວເຄຍຼ ເຕມັ ໄປດວ້ ຍທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສແລະເຮດັ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາ ການກາຈດັ ຢິ່ າງຫຼວງຫຼາຍເຖງີິ ແມິ່ ນວິ່ າໄອໂຊໂຕບບາງຊະນດີິ ຈະມເຄ່ິ ງີິ ຊວດີິ ສນັ້ ຫາຼ ຍແລະສະຫາຼ ຍໄປເປັນໄອ ໂຊໂຕບໝນັ້ ຄງົ ຊ່ິ ງຶ ບິ່ ມກາມນັ ຕະພາບລງັ ສພາຍໃນເວລາອນັ ສນັ້ ແຕ່ິ ສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍແລວ້ ມເຄ່ິ ງິີ ຊວດິີ ອນັ ຍາວນານ ຊ່ິ ງຶ ຈະຄງົ ສະພາບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສເປັນເວລາພນັ ໆປຍ່ິ ງີິ ໄປກວ່ິ ານນັ້ ອດັ ຕາການສະຫາຼ ຍຂອງໄອໂຊໂຕບກາ ມນັ ຕະພາບລງັ ສແຕິ່ ລະຊະນດີິ ຄິ່ າແນິ່ ນອນຕາຍຕວົ ບິ່ ຂນຶ້ ກບັ ຄວາມດນັ ແລະອຸນຫະພູມຈິ່ ງຶ ບ່ິ ມວທິີ ການໃດທ່ິ ຈະເຮດັ ໃຫໄ້ ອໂຊໂຕບກາມນັ ຕະພາບລງັ ສສະຫາຼ ຍໄວຂນຶ້ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ການກາຈດັ ກາກຂອງເສຍກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຈິ່ ງຶ ມພຽງວທີິ ດຽວເທິ່ າົ ນນັ້ ຄເກບັ ໃນພາຊະນະທ່ິ ປົກປິີດຢ່ິ າງແໜນ້ ແລວ້ ປ່ິ ອຍໃຫສ້ ະຫາຼ ຍຕວົ ລງົ ຕາມທາມະ ຊາດ (ຕາມເຄງີິ ຊວດີິ ຂອງໄອໂຊໂຕບເຫ່ິ ຼາົ ນນັ້ ) ຈນົ ກວ່ິ າກາມນັ ຕະພາບລງັ ສນນັ້ ຈະຫຸຼດລງົ ເຖງີິ ລະດບັ ປອດໄພ ໂດຍຕນົ ເອງ. ເຊອ້ ໄຟນວເຄຍຼ ທ່ິ ໃຊໃ້ ນເຕາົ ປະຕບິີ ດັ ການພຽງສິ່ ວນນອ້ ຍເທິ່ າົ ນນັ້ ທ່ິ ຖກໃຊໄ້ ປໃນປະຕກິີ ລິີ ຍີິ ານວ ເຄຍຼ ແຕ່ິ ລະຄງັ້ ສິ່ ວນທ່ິ ເຫຼອນນັ້ ຈະປົນເປອ້ ນ (ເອນ້ ວ່ິ າ poisoned) ໂດຍກາກຂອງເສຍເນິ່ ອງຈາກເຊອ້ ໄຟ ນວເຄຍຼ ມລາຄາແພງຫາຼ ຍ, ດ່ິ ງັ ນນັ້ ເຊອ້ ໄຟທ່ິ ໃຊແ້ ລວ້ ເຫິ່ າຼົ ນນັ້ ຈະນາໄປໃຫເ້ ຮດັ ໃຫບ້ ລສິີ ຸດຂນຶ້ ເພິ່ ອຈະໄດນ້ າ 175

ກບັ ມາໃຊໃ້ ໝິ່ ໂດຍສິ່ ງົ ໄປທິ່ ໂຮງງານ reprocessing plant ຊິ່ ງຶ ລະລາຍເຊອ້ ໄຟນໃ້ ນອາຊດິີ ແລະຜ່ິ ານຂະ ບວນການທາງເຄມຫາຼ ຍຂນັ້ ຕອນຈນົ ໄດເ້ ຊອ້ ໄຟບາງສິ່ ວນທ່ິ ບລສີິ ຸດພທ່ິ ຈະກບັ ມາໃຊໃ້ ໝິ່ ແນວໃດກຕາມກາກ ຂອງເສຍເປັນຈານວນຫາຼ ຍໃຊປ້ ະໂຍດບິ່ ໄດຈ້ ິ່ ງຶ ຕອ້ ງກາຈດັ ໂດຍໃສ່ິ ຖງັ ແລະເກບັ ໄວດ້ ນົ ເປັນເວລາພນັ ໆປ. ບນັ ຫາມຢ່ິ ູວິ່ າກາກຂອງເສຍເຫິ່ າຼົ ນຕ້ ອ້ ງເກບັ ເປັນໄລຍະເວລາດນົ ເກນໄປຈິ່ ງຶ ເປັນພາວະຢິ່ າງໃຫິ່ ຍຫຼວງກບັ ຜູທ້ ິ່ ຮບັ ຜດິີ ຊອບໂດຍຕອ້ ງໝິ່ ນັ ກວດສອບພາຊະນະບນັ ຈເຸ ປັນໄລຍະວ່ິ າເກດການຮ່ິ ວົ ໄຫຼຫຼບ່ິ ກລະນທ່ິ ສງົ ໄສວິ່ າມ ການຮິ່ ວົ ຕອ້ ງຖິ່ າຍເທຈາກພາຊະນະເກິ່ າົ ໄປໃສິ່ ພາຊະນະໃໝ່ິ . V. ມນົ ລະພດິີ ຈາກລງັ ສແລະມນົ ລະພດີິ ທາງຄວາມຮອ້ ນ 5.1 ມນົ ລະພດີິ ຈາກລງັ ສ ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສເປັນທາດທິ່ ເປັນພດິີ ຕ່ິ ສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ຫຼາຍທ່ິ ສຸດໃນບນັ ດາທາດທງັ ຫາຼ ຍທ່ິ ມະ ນດຸ ເຮາົ ຮູຈ້ ກັ ເຊ່ິ ນັ : Ra ເປັນພດິີ ຫາຼ ຍກວ່ິ າອາເຊນກິີ ເຖງີິ 25,000 ເທິ່ າົ ໃນໄລຍະທາອດີິ ຂອງການຄນົ ພບົ ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສແລະເລິ່ ມນາທາດເຫ່ິ າຼົ ນມ້ າໃຊປ້ ະໂຫຍດເຊິ່ ນັ : ໃນວງົ ການແພດມນກັ ວທິີ ະຍາສາດ ແລະ ນາຍແພດຈານວນນບັ ບິ່ ຖວ້ ນເກດມອາການເຈບັ ປິ່ ວຍ, ພກິີ ານແລະລມົ້ ຕາຍລງົ ຈາກການຮບັ ກາມນັ ຕະ ພາບລງັ ສເຂາົ້ ສ່ິ ູຮິ່ າງກາຍໃນປະລມິີ ານສູງໂດຍການຮູເ້ ທ່ິ າົ ບ່ິ ເຖງີິ ການເຊິ່ ນັ : ມາເຣຍຄູຣ (Marie Curie) ຜູ ້ ຄນົ້ ພບົ ທາດໂພໂລນຽມ (Po) ແລະຢິ່ ູໃກກ້ ບັ ທາດກາມນັ ເກອບຕະຫຼອດເວລາ ຈນົ ລມົ້ ຕາຍລງົ ເພາະວ່ິ າ leukemia ບຸຕຣຊິ່ໄອຣນ (Irene) ແລະສາມຂອງໄອຣນກຕາຍໄປດວ້ ຍສາເຫດດຽວກນັ ເປັນຕນົ້ . ກາມນັ ຕະພາບລງັ ສໃຫໂ້ ທດຫຼເປັນອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ຮ່ິ າງກາຍອາດເປັນແບບໂດຍກງົ ຫຼແບບຖິ່ າຍທອດ ໄປລຸນ້ ຕ່ິ ລຸນ້ ໂທດທິ່ ເກດຂນຶ້ ກບັ ຮ່ິ າງກາຍໂດຍກງົ ເອນ້ ວ່ິ າຜນົ ໂຊມາຕກິີ (Somatic effect ຊ່ິ ງຶ soma ເປັນຄາກກແປວິ່ າຮ່ິ າງກາຍ).ສິ່ ວນໂທດຂອງທ່ິ ຖິ່ າຍທອດຫປຼ ະກດົ ຂນຶ້ ໃຊລ້ ຸນ້ ຄນົ ຕ່ິ ໄປຂອງຜູຮ້ ບັ ລງັ ສເອນ້ ວິ່ າ: ຜນົ ທາງກາມະພນັ . ກາມະຕະພາບລງັ ສແມ່ິ ນເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມເສຍຫາຍຕ່ິ ຮິ່ າງກາຍໄດຫ້ ຼາຍນອ້ ຍສ່ິ າໃດແມິ່ ນຂນຶ້ ກບັ ພະລງັ ງານຂອງກາມນັ ຕະພາບລງັ ສນນັ້ , ອາຍຸແລະເພດແລະປັດໄຈອິ່ ນໆ, ຖາ້ ຄນົ ເຮາົ ໄດຮ້ ບັ ລງັ ສປະມານ 1000 ແຣດ/ຄງັ້ ຫຫຼ ຼາຍກວ່ິ າແມ່ິ ນຈະເສຍຊວດີິ ພາຍໃນບ່ິ ເທ່ິ າົ ໃດວນັ (ຖາ້ ຮບັ ສູງກວິ່ ານຫ້ າຼ ຍເຊ່ິ ນັ 10.000 – 100.000 ແຣດຈະຕາຍທນັ ທ ). ຖາ້ ຮິ່ າງກາຍຮບັ 500 ແຣດ/ຄງັ້ ແມ່ິ ນຈະປິ່ ວຍທນັ ທໂດຍມອາການອິ່ ອນ ເພຍ, ປວດຮາກແລະມໂອກາດເສຍຊວດີິ ປະມານ 50 % ພາຍໃນ 2-3 ວນັ , ຜູທ້ ິ່ ລອດຕາຍຈະກາຍເປັນ ຜູທ້ ່ິ ຜດີິ ປົກກະຕຫິີ ຼອດຊວດິີ ເຊິ່ ນັ : ຮິ່ າງກາຍອິ່ ອນແອ , ຄວາມຕາ້ ນທານໂລກອິ່ ອນລງົ , ເປັນຫວດັ ງິ່າຍ, ຕດິີ ເຊ່ິ ອງິ່າຍ, ຄວາມສາມາດໃນການຕາ້ ນທານໂລກໄພໄຂເ້ ຈບັ ຫຸຼດນອ້ ຍລງົ ແລະມອາຍຸສນັ້ ກວ່ິ າປົກກະຕ,ີິ ຜູທ້ ິ່ ຮບັ ກາມນັ ຕະພາບລງັ ສນອ້ ຍຈະເກດໂທດຕ່ິ ຮິ່ າງກາຍຫຸຼດລງົ ຕາມລາດບັ , ພດິີ ຂອງກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຕາມ ປະລມິີ ານທິ່ ຮ່ິ າງກາຍໄດຮ້ ບັ ສະຫຸຼບໄວໃ້ ນຕາຕາລາງລ່ິ ຸມນ້ ປະລມິີ ານລງັ ສຮບັ ທນັ ທຄງັ້ ດຽວ ອາການ ນອ້ ຍກວ່ິ າ 25 ແຣດ ປະມານ 25 ແຣດ ບ່ິ ປະກດົ ຜນົ ເສຍຫາຍ ປະມານ 50 ແຣດ ລະດບັ ຕິ່ າສຸດທິ່ ປະກດົ ຜນົ ເສຍຫາຍຕ່ິ ຮ່ິ າງກາຍ ການປິ່ ຽນແປງຊິ່ ວົ ຄາວຂອງເລອດເກດຂນຶ້ ເລກັ ນອ້ ຍ 176

ປະມານ 100 ແຣດ ອາການປຸນ້ ທອ້ ງ, ອ່ິ ອນເພຍ, ປວດຮາກ 200 – 250 ແຣດ ອາດເຖງີິ ຕາຍໄດແ້ ຕ່ິ ມກັ ຟນ້ ຄນໄດ້ ປະມານ 500 ແຣດ ປະມານເຄິ່ ງິີ ໜິ່ ງຶ ຂອງຜູປ້ ິ່ ວຍອາດເຖງິີ ຕາຍໄດ.້ ປະມານ 100 ແຣດ ຜູປ້ ່ິ ວຍຕາຍໝດົ ຖາ້ ຮິ່ າງກາຍຮບັ ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຄງັ້ ລະຫຼາຍໆຈະໃຫໂ້ ທດຫຼາຍກວິ່ າການຮບັ ໃນປະລມີິ ານ ເທິ່ າົ ກນັ ແຕ່ິ ກະຈາຍອອກເປັນຫຼາຍໆຄງັ້ ເຊ່ິ ນັ : ຮບັ ຄງັ້ ລະ 500 ແຣດຈະໃຫໂ້ ທດຫຼາຍກວ່ິ າເມ່ິ ອທຽບກບັ ການ ຮບັ 5 ຄງັ້ , ຄງັ້ ລະ 100 ແຣດ ຜນົ ທາງກາມະພນັ ທິ່ ມຕ່ິ ມະນດຸ ໄດຮ້ ບັ ການສກຶ ສາຢ່ິ າງກວາ້ ງຂວາງແລະເປັນເວລາດນົ ນານມາ ແລວ້ ແຕິ່ ຫກຼັ ຖານຕິ່ າງໆຍງັ ບ່ິ ປະກດົ ເດ່ິ ນັ ຊດັ ເຈນເທ່ິ າົ ໃດ. ຍອ້ ນວ່ິ າຊິ່ ວົ ຊວດີິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຍາວນານແລະມປັດ ໄຈອິ່ ນໆອກຫຼວງຫຼາຍເຂາົ້ ມາກ່ິ ຽວຂອ້ ງນາແຕ່ິ ຈາກການສກຶ ສາໂດຍທດົ ລອງກບັ ສດັ ແລະແມງໄມເ້ ຊິ່ ນັ : ແມງວນັ ຜນົ ປະກດົ ອອກມາວ່ິ າເກດຜນົ ເສຍຫາຍຢ່ິ າງແນິ່ ນອນໂດຍໄປເຮດັ ໃຫຢ້ ນ (gene) ຂອງຮິ່ າງກາຍ ປ່ິ ຽນແປງ 5.2 ມນົ ລະພດິີ ທາງຄວາມຮອ້ ນ ເຖງີິ ແມິ່ ນວິ່ າຄວາມຮອ້ ນບ່ິ ແມິ່ ນທາດມນົ ລະພດິີ ກຕາມແລະຄວາມຮອ້ ນສາມາດເຮດັ ໃຫອ້ ຸນຫະພູມ ຂອງບນັ ຍາກາດຂອງນາ້ ປິ່ ຽນແປງໄປໄດຖ້ າ້ ອຸນຫະພູມທ່ິ ປິ່ ຽນແປງນເ້ ຊິ່ ນັ : ການປິ່ ອຍນາ້ ຮອ້ ນຈາກໂຮງງານ ໄຟຟາ້ ປຣາມະນຫູ ຼຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາລງົ ໄປໃນແຫ່ິ ງຼ ນາ້ ເຊ່ິ ງິີ ມຜນົ ເຮດັ ໃຫແ້ ຫິ່ ຼງນາ້ ເຫ່ິ ຼາົ ນນັ້ ມອຸນຫະພູມ ສູງຜດີິ ປົກກະຕຈີິ ນົ ກະທບົ ກະເທອນເຖງິີ ການດາລງົ ຊວດິີ ຂອງສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ໃນນາ້ ນນັ້ , ເຮດັ ໃຫເ້ ກດມນົ ລະ ພດີິ ໄດເ້ ອນ້ ວ່ິ າມນົ ລະພດີິ ທາງຄວາມຮອ້ ນ (Thermal pollution). ແຫ່ິ ງຼ ສາຄນັ ຂອງມນົ ລະພດີິ ທາງຄວາມຮອ້ ນໄດແ້ ກ່ິ ໂຮງງານໄຟຟາ້ ປະລະມານຊູ ່ິ ງຶ ຄວາມຮອ້ ນປະ ມານ 55 % , ສູນເສຍໄປໃນນາ້ ເພິ່ ອໃຊເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ຢັນລງົ , ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ມອຸນຫະພູມສູງຂນຶ້ , ໂຮງງານໄຟຟາ້ ທ່ິ ໃຊເ້ ຊອ້ ໄຟອ່ິ ນໆເຊ່ິ ນັ : ນາ້ ມນັ , ຖ່ິ ານຫນກເຮດັ ໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດີິ ທາງຄວາມຮອ້ ນເຊ່ິ ນັ ກນັ ແລະມຄວາມ ຮຸນແຮງນອ້ ຍກວ່ິ າເພາະຄວາມຮອ້ ນບາງສິ່ ວນສູນເສຍໄປໂດຍທາງອາກາດ, ມການປະເມນວ່ິ າໂຮງງານໄຟຟາ້ ປະລາມະນກູ າລງັ ຜະລດີິ 400 mega watt ຕອ້ ງໃຊນ້ າ້ ເພິ່ ອຄວາມຮອ້ ນທິ່ ສູນເສຍເຖງິີ ແກລລອນ / ວນັ , ຊ່ິ ງຶ ນາ້ ນຈ້ ະຮອ້ ນກວ່ິ ານາ້ ພາຍໃຕອ້ ຸນຫະພູມປົກກະຕເິີ ຖງີິ 15 -20 0C ດິ່ ງັ ທິ່ ເວາົ້ ມາແລວ້ ວ່ິ າມນົ ລະພດິີ ທາງຄວາມຮອ້ ນເຮດັ ໃຫແ້ ຫ່ິ ຼງນາ້ ມຄວາມຮອ້ ນສູງຂນຶ້ ປົກກະຕເິີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດຜນົ ເສຍໂດຍເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມສາມາດໃນການລະລາຍນາ້ ຂອງອກົ ຊແຊນຫຸຼດລງົ ຊ່ິ ງຶ ເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ນາ້ ເຊ່ິ ນັ : ປາຫາຼ ຍຊະນດິີ ບ່ິ ສາມາດດາລງົ ຊວດີິ ໄດແ້ ລະຍງັ ມຜນົ ເສຍຕ່ິ ລະບບົ ນເີິ ວດອກ. 177

ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ : 1. ທາມະຊາດຂອງລງັ ສມຄແນວໃດແດິ່ ? 2. ລງັ ສມຈກັ ຊະນດິີ ?ຄຊະນດິີ ໃດແດ່ິ ? ຈິ່ ງົ ອະທບິີ າຍແຕ່ິ ລະຊະນດີິ ? 3. ຫວົ ໜ່ິ ວຍທິ່ ໃຊລ້ ະບຸຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງລງັ ສມຊະນດີິ ໃດແດ່ິ ? 4. ລງັ ສອະນຸພາກປະກອບມຈກັ ຊະນດິີ ? ຄຊະນດີິ ໃດແດິ່ ? 5. ໃນທາມະຊາດເຮາົ ມລງັ ສໃດແດ່ິ ?ລງັ ສທ່ິ ເກດຈາກມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ມຫຍງັ ແດິ່ ? 6. ພະລງັ ງານນວີິ ເຄຼຍປະກອບມພະລງັ ໃດແດິ່ ? 7. ຜນົ ກະທບົ ຈາກລງັ ສມຄແນວໃດ? 178

ບດົ ທ 11 ເຄມສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມ ແລະ ວງົ ຈອນເຄມ I. ວດັ ຖຸທາດແລະວງົ ຈອນຂອງວດັ ຖຸ ບດົ ບາດໜາ້ ທິ່ ຂອງລະບບົ ນເີິ ວດມຄວາມສາພນັ ຢູກບັ ການຖິ່ າຍທອດພະລງັ ງານແລະມວນສານ. ການຖ່ິ າຍທອດມວນສານຈາກສິ່ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ ໜິ່ ງຶ ໄປຫາສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ໜິ່ ງຶ . ນອກຈາກນນັ້ ທາດທິ່ ເປັນອງົ ປະ ກອບຂອງສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ໜ່ິ ງຶ ໄປສິ່ ູປູບ້ ລໂິີ ພກແລວ້ ຍງັ ເປັນການຄນ “ທາດ” ບາງສ່ິ ວນກບັ ສ່ິ ູສະພາບແວດລອ້ ມ ດວ້ ຍທາດທິ່ ເປັນອງົ ປະກອບຂອງສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ມກັ ຈະຢ່ິ ູໃນຮູບທາດອງົ ຄະທາດເມ່ິ ອມການຕາຍກາຍເປັນເສດ ຊາກຫມຼ ການຂບັ ຖິ່ າຍຂອງເສຍ. ທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດເຫິ່ າຼົ ນຈ້ ະຖກຜູຍ້ ່ິ ອຍສະຫຼາຍປ່ິ ຽນແປງໃຫເ້ ປັນທາດ ອະນງົ ຄະທາດປະປົນຢ່ິ ູໃນແຫິ່ ງຼ ທາມະຊາດຕິ່ າງໆ. ທາດປະສມົ ເຫິ່ ຼາົ ນຈ້ ະຢິ່ ູໃນຮູບທ່ິ ສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ອ່ິ ນສາມາດ ນາໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດເ້ ກດການໝນູ ວຽນທາດຈາກສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ສ່ິ ູສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມແລະຈາກສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມເຂາົ້ ສິ່ ູສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ໝູນວຽນເປັນວງົ ຈອນເພ່ິ ອຮກັ ສາສມົ ດຸນຂອງສະພາບທາມະຊາດໄວ.້ ສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ ຕອ້ ງການທາດຕ່ິ າງໆມາໃຊເ້ ພ່ິ ອການດາລງົ ຊວດິີ , ໃນບນັ ຍາກາດຕ່ິ າງໆທ່ິ ມທາດທິ່ ສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ປະປົນເປັນອງົ ປະກອບຢິ່ ູທງັ ໝດົ . ທາດຕ່ິ າງໆເຫິ່ ຼາົ ນສ້ າມາດໝນູ ວຽນຈາກພາກໜິ່ ງຶ ໄປສິ່ ູອກພາກໜິ່ ງຶ ໄດຫ້ ຼອາດຢຸດຊິ່ ວົ ຄາວບິ່ ໝນູ ບ່ິ ປ່ິ ຽນແປງກໄດ,້ ດິ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ອາດແບ່ິ ງຂນັ້ ຕອນການໝນູ ວຽນອອກເປັນ 2 ຂນັ້ ຕອນຄ: 1. ແຫິ່ ຼງກກັ ເກບັ ທາດ: ເປັນຂນັ້ ຕອນທິ່ ສະສມົ ໄວໃ້ ນສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມຍງັ ບິ່ ເຄິ່ ອນຍາ້ ຍເຂາົ້ ສິ່ ູສິ່ ງິີ ທິ່ ມຂະ ໜາດໃຫ່ິ ຍປະລມີິ ານຫຼາຍແລະບ່ິ ເຄິ່ ອນຍາ້ ຍ 2. ແຫິ່ ງຼ ແລກປ່ິ ຽນທາດ: ເປັນຂນັ້ ຕອນທ່ິ ມການແລກປິ່ ຽນໃນສິ່ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ ( ຊ່ິ ວງທິ່ ສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ມການ ເຄິ່ ອນເຂາົ້ ຫເຼ ຄອນອອກຂອງທາດ. ວງົ ຈອນຂອງທາດແມິ່ ນການປ່ິ ຽນແປງຂອງທາດໜ່ິ ງຶ ໄປອກທາດໜິ່ ງຶ ໂດຍການປິ່ ຽນແປງຂອງທາດ ຈາກທາດໜ່ິ ງຶ ໄປອກທາດໜ່ິ ງຶ ເຊິ່ ງີິ ມການປ່ິ ຽນຕາແໜິ່ ງຈາກແຫິ່ ງຼ ໜິ່ ງຶ ໄປອກແຫ່ິ ງຼ ໜ່ິ ງຶ ຫຼຈາກສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ຊະ ນດິີ ໜິ່ ງຶ ໄປຫາອກໜິ່ ງຶ ຊະນດີິ . ແຕ່ິ ໃນທ່ິ ສຸດຈະໝນູ ວຽນກບັ ໄປຍງັ ສະພາບເດມອກເຊ່ິ ນັ : ອກົ ຊແຊນຢ່ິ ູຕາມ ແຫ່ິ ຼງຕິ່ າງໆທ່ິ ວົ ໆໄປອກົ ຊແຊນມການໝນູ ວຽນເປັນວງົ ຈອນໂດຍເລິ່ ມຈາກພດສາ້ ງພດໂດຍໃຊພ້ ະລງົ ງານ ແສງແລະຄໂຣຟິີລເຊິ່ ນັ ດຽວກບັ ສາລາຍຈະໄດທ້ າດອງົ ຄະທາດເຊ່ິ ງີິ ເປັນທາດອາຫານຈາກການສງັ ເຄາະດວ້ ຍ ແສງຈາກນນັ້ ສາລ່ິ າຍແລະສດັ ຕ່ິ າງມການຖ່ິ າຍທອດອາຫານແລະພະລງັ ງານໃນຮູບຂອງຕ໋ອງໂສອ້ າຫານ, ສດັ ແລະພດເມ່ິ ອຫາຍໃຈອອກຈະປ່ິ ອຍກາກບອນອອກມາໃນຮູບຂອງທາດປະສມົ ຄາບອນໄດອອກໄຊດເ໌ ຊິ່ ງິີ ສາ ລິ່ າຍນາໄປໃຊໃ້ ນການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງອກຄງັ້ . ວງົ ຈອນຂອງທາດຫຼການໝນູ ວຽນຂອງທາດເປັນການໝນູ ວຽນຈາກສິ່ ງິີ ທິ່ ບິ່ ມຊວດິີ ຜ່ິ ານສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ແລວ້ ໝນູ ວຽນກບັ ຄນສິ່ ູທາມະຊາດດ່ິ ງັ ເດມ. ອງົ ປະກອບຕາມທາ ມະຊາດວິ່ າດວ້ ຍສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ດາລງົ ຊວດີິ ໂດຍໃຊແ້ ຮ່ິ ທາດແລະທາດຈາກສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມເຊ່ິ ງີິ ພບົ ແຮິ່ ທາດຢ່ິ ູຕາມ ທາມະຊາດ. ຂະບວນການຕິ່ າງໆທາງທາມະຊາດໂດຍສ່ິ ວນຫຼາຍໂດຍໃຊ້ “ Biogeochemicalcycles” ຊ່ິ ງຶ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງີິ ທາດແລະທາດປະສມົ ທາງເຄມເຄ່ິ ອນຍາ້ ຍລະຫວ່ິ າງ atmosphere , 179

hydrosphere, geosphere ແລະ biosphere ແນວໃດກຕາມເຮາົ ຈະສກຶ ສາວງົ ຈອນທ່ິ ສາຄນັ ທິ່ ສຸດ ທງັ 4 ວງົ ຈອນຄ: ວງົ ຈອນກາກບອນ, ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນ, ວງົ ຈອນຂອງຟົດສະຟແລະວງົ ຈອນຂອງມາດ. II. ວງົ ຈອນຂອງກາກບອນ. ວງົ ຈອນກາກບອນໝາຍເຖງິີ ການປ່ິ ຽນຮູບຂອງທາດໃນສະຖານະຕ່ິ າງໆທ່ິ ໝນູ ວຽນເປັນອງົ ປະກອບ ໃນອາກາດ, ແຮິ່ ທາດ, ນາ້ ,ສດັ ແລະພດດວ້ ຍຂະບວນການທາງເຄມແລະການຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍຂອງຈລຸ ນິີ ຊຈາກ ລະບບົ ໜ່ິ ງຶ ໄປສິ່ ູລະບບົ ໜ່ິ ງຶ ໝນູ ວຽນເປັນວງົ ຈອນ. ທາດກາກບອນເປັນທາດທິ່ ມຄວາມສາຄນັ ຕິ່ ລະບບົ ນເິີ ວດແລະສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ຢິ່ ູເທງິີ ໜາ້ ໂລກຈດັ ເປັນ ທ່ິ ເປັນອງົ ປະກອບທາງເຄມຂອງສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ທຸກຊະນດິີ ທງັ ສິ່ ງີິ ທມຊວິີ ດິີ ເຊລດ໌ ຽວແລະສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ຫາຼ ຍເຊ ລ.໌ ກາກບອນທິ່ ພບົ ໃນທາມະຊາດຈະຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງທາດປະສມົ ກາກບອນທງັ ກາສ, ຂອງແຫຼວຊິ່ ງຶ ຈະປ່ິ ຽນ ຮູບຕາມແຫິ່ ງຼ ກກັ ເກບັ ກາກບອນໃນດນີິ , ຫນ, ນາ້ , ບນັ ຍາກາດແລະສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ . ວງົ ຈອນກາກບອນມການໝນູ ວຽນຂອງກາກບອນຈາກດອກົ ຊດີິ ກາກບອນເປັນຫກຼັ ເລິ່ ມຕງັ້ ແຕິ່ ໃນ ຊນັ້ ບນັ ຍາກາດ ,ການລະລາຍໃນນາ້ ແລະນາ້ ຝົນ, ການຕິ່ ງຶ ແລະການປ່ິ ຽນຮູບໃນພດແລະສດັ ພອ້ ມມການປົດ ປິ່ ອຍຈາກການເຜາົ ໄໝຂ້ ອງເຊອ້ ໄຟ, ການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍຂອງຊາກພດ, ຊາກສດັ , ການສະຫຼາຍຂອງຫນກບັ ເປັນດອກົ ຊດິີ ກາກບອນກບັ ສ່ິ ູອາກາດເປັນຕນົ້ . ດອກົ ຊດິີ ກາກບອນຈດັ ເປັນກາສເຮອນແກວ້ ທິ່ ສາຄນັ ທ່ິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດພາວະໂລກຮອ້ ນ. ໃນປັດຈບຸ ນັ ອນັ ມສາເຫດມາຈາກການປົດປ່ິ ອຍໃນປອດັ ຕາທ່ິ ສູງຫຼາຍຈາກການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟຈນົ ເຮດັ ໃຫສ້ ມົ ດຸນການ ໝນູ ວຽນປິ່ ຽນແປງໄປສ່ິ ງົ ຜນົ ຕ່ິ ການສະສມົ ກາສດອກົ ຊດິີ ກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດ ຮູບ1: ວງົ ຈອນກາກບອນ ອງົ ປະກອບຂອງວງົ ຈອນກາກບອນແບິ່ ງເປັນ 4 ແຫ່ິ ງຼ ຄ: ກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດ, ກາກບອນໃນ ນາ້ ຈດແລະນາ້ ທະເລ, ກາກບອນໃນດນີິ , ຫນແຮ່ິ ແລະຟອສຊສແລະກາກບອນໃນສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ . 2.1. ວງົ ຈອນກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດ ກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດຈະຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງກາສດອກົ ຊດິີ ກາກບອນທິ່ ມາ 4 ຂະບວນການຄ 180

1). ການຫາຍໃຈຂອງພດແລະສດັ ເມ່ິ ອສດັ ແລະພດມການຈະເລນເຕບໂຕແລະຕອ້ ງການພະລງັ ງານຈະມການເຜາົ ຜານອາຫານໂດຍມ ອກົ ຊແຊນຈາກການຫາຍໃຈເຂາົ້ ຊ່ິ ວຍໃນຂະບວນການແລະການແລກປ່ິ ຽນດອກົ ຊດິີ ກາກບອນອອກທາງລມົ ຫາຍໃຈກບັ ສິ່ ູອາກາດ, ການແລກປິ່ ຽນກາສຈະເກດຂນຶ້ ບລເິີ ວນທິ່ ມເສນັ້ ເລອດຝອຍຈານວນຫຼາຍ. 2). ຂະບວນການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟ ເຊອ້ ໄຟທ່ິ ໃຊໃ້ ນຂະບວນການເຜາົ ໄໝທ້ ງັ ໃນພາກອຸດສາຫະກາພາກຂນົ ສ່ິ ງົ ແລະພາກຄວົ ເຮອນ, ສ່ິ ວນຫຼາຍຈະເປັນທາດປະສມົ ກາກບອນເປັນຫກຼັ ເຊິ່ ນັ : ນາ້ ມນັ ກາຊວນ, ນາ້ ມນັ ແອດັ ຊງັ , ກາສ LPG , ໄມ,້ ຖິ່ ານ, ຟນເປັນຕນົ້ ເມິ່ ອມການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟເຫິ່ າຼົ ນຈ້ ະເຮດັ ໃຫກ້ າສດອກົ ຊດິີ ກາກບອນຈາກການລວມຕວົ ຂອງ C ໃນເຊອ້ ໄຟແລະອກົ ຊແຊນ (O2) ໃນອາກາດແລວ້ ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ ລິ່ ຸມນ້ ເຊອ້ ໄຟ/ວດັ ຖຸ + O2  CO2+ H2O 3). ການຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍອງົ ຄະທາດ ທາດປະສມົ ກາກບອນທ່ິ ເປັນອງົ ປະກອບຂອງສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ຈະຖກຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍແລະປົດປິ່ ອຍສ່ິ ູບນັ ຍາກາດຈາກຂະບວນການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍຂອງຈລຸ ນີິ ຊແບ່ິ ງອອກເປັນ 2 ແບບຄ: ການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍທາງຊວະ ເຄມແລະກາຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍທາງກາຍະພາບ. 4). ການປ່ິ ຽນແປງຂອງເປອກໂລກ ການປ່ິ ຽນແປງຂອງເປອກໂລກເຮດັ ໃຫມ້ ການປົດປ່ິ ອຍກາສດອກົ ຊດິີ ກາກບອນອອກສ່ິ ູບນັ ຍາກາດ ສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍມາຈາກພູເຂາົ ໄຟລະເບດຮອງລງົ ມາເປັນການປົດປິ່ ອຍຈາກແຫ່ິ ງຼ ກາສໃນຊນັ້ ຫນຂອງເປອກໂລກ ຈາກການແຍກຕວົ ຫເຼ ກດຮອຍແຕກເປັນຊິ່ ອງວິ່ າງ 2.2 ວງົ ຈອນກາກບອນໃນນາ້ ຈດແລະນາ້ ທະເລ 1). ການລະລາຍໃນນາ້ ຈດແລະນາ້ ທະເລ: ກາສດອກົ ຊດິີ ກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດສາມາດລະລາຍ ໃນນາ້ ຈດແລະນາ້ ທະເລໄດປ້ ະລມິີ ານການລະລາຍຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງດອກົ ຊດີິ ກາກບອນໃນອາ ກາດແລະອຸນຫະພູມຂອງນາ້ . ນອກຈາກນນັ້ ການຫາຍໃຈຂອງພດນາ້ ແລະສດັ ນາ້ ມການປົດປິ່ ອຍດອກົ ຊດີິ ກາກບອນອອກມາເຊນັ ກນັ . ບາງສິ່ ວນຈະລະລາຍນາ້ , ບາງສ່ິ ວນຈະຖກປົດປິ່ ອຍອອກສ່ິ ູບນັ ຍາກາດໂດຍເມິ່ ອ ລະລາຍຈະຢິ່ ູໃນຮູບຂອງອາຊດີິ ກາກໂບນກິີ ດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ CO2 + H2O → H2CO3 ວງົ ຈອນກາກບອນໃນນາ້ ຈດແລະນາ້ ທະເລເປັນແຫິ່ ຼງສາຮອງກາກບອນ, ແຫິ່ ຼງັ ໃຫິ່ ຍທ່ິ ມປະລມີິ ານ ກາກບອນຫາຼ ຍກວິ່ າໃນທາມະຊາດເຖງີິ 50 ເທິ່ າົ ດິ່ ງັ ນນັ້ ແຫ່ິ ງຼ ກາກບອນໃນນາ້ ຈດແລະນາ້ ທະເລກຈ່ິ ງຶ ເປັນ ຄວບຄຸມປະລມິີ ານກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດທງັ ໝດົ ທ່ິ ມການແລກປິ່ ຽນກນັ ຢິ່ ູຕະຫຼອດ. ນອກຈາກນແ້ ຫິ່ ຼງນາ້ ຍງັ ໄດຮ້ ບັ ກາກບອນຈາກບນັ ຍາກາດໃນຮູບຂອງນາ້ ຝັນທິ່ ລະລາຍດອກົ ຊດິີ ກາກບອນຈາກອາກາດຢິ່ ູໃນຮູບ ຂອງອາຊດີິ ກາກໂບນກິີ (H2CO3)ໂດຍນາ້ ຝົນ 1 ລດິີ ຈະມດອກົ ຊດີິ ກາກບອນປະມານ 0.3 cm3 ລວມເຖງິີ ການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງພດ, ສດັ ແລະ ແພຣງຕອນໃນແຫິ່ ຼງນາ້ ທ່ິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດກາສດອກົ ຊດີິ ກາກບອນ ແລະ ລະລາຍຢິ່ ູໃນຮູບຂອງອາຊດິີ ກາກໂບນກິີ ຮິ່ ວມນາ. ການສະສມົ ຂອງກາສດອກົ ຊດີິ ກາກບອນໃນນາ້ ແລະ ນາ້ 181

ທະເລຫຼາຍ ຈະມກນົ ໄກການຄວບຄຸມດວ້ ຍການຕກົ ຜກຶ ລງົ ສິ່ ູແມິ່ ນາ້ ເລກິີ ເພິ່ ອຫຸດຼ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ໃຫນ້ ອ້ ຍ ລງົ . 2). ການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍອະນງົ ຄະທາດ ແລະ ອງົ ຄະທາດ - ການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍໂດຍຈລຸ ນິີ ຊ ທາດອງົ ຄະທາດ O2  CO2 + H2O ຈລຸ ນີິ ຊ - ການຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍແບບບ່ິ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ ທາດອງົ ຄະທາດ  CO2 + H2S + CH4 + H2O ຈລຸ ນິີ ຊ 2.3. ວງົ ຈອນກາກບອນໃນດນີິ ຫນແຮ່ິ ແລະ ຟອສຊລີິ 1). ຂະບວນການຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍອະນງົ ຄະທາດ ແລະ ອງົ ຄະທາດ ການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍອງົ ຄະທາດເທງີິ ບກົ ຈະເປັນການຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍຊາກພດ, ຊາກສດັ ທ່ິ ມຢ່ິ ູເທງິີ ຜວ ດນິີ ຫຼ ໃນດນິີ ດວ້ ຍຈລຸ ນິີ ຊທງັ ໃນຮູບແບບການໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ ແລະ ບິ່ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນດ່ິ ງັ ທ່ິ ເວາົ້ ມາໃນຂທ້ 2.2 . ດອກົ ຊດີິ ກາກບອນທ່ິ ເກດຈາກການຍ່ິ ອຍສະຫຼານເທງິີ ດນີິ ບາງສ່ິ ວນຈະຖກປິ່ ອຍກບັ ສິ່ ູອາກາດບາງ ສິ່ ວນຈະຖກປົດປ່ິ ອຍກບັ ສ່ິ ູອາກາດ, ບາງສິ່ ວນຈະຖກແຊກຕວົ ຢິ່ ູລະຫວິ່ າງອະນຸພາກຂອງດນີິ ໜຽວ. 2). ການທບັ ຖມົ ໃນຮູບຟອສຊສິີ ເມິ່ ອພດ ແລະ ສດັ ຕາຍຈະເກດການທບັ ຖມົ ຂອງຊາກພດ, ຊາກສດັ ທ່ິ ມທາດກາກບອນສະສມົ ຢິ່ ູນາ ເມ່ິ ອເກດການທບັ ຖມົ ມາດນົ ນານນບັ ເປັນພນັ ປພາຍໃຕອ້ ຸນຫະພູມ ແລະ ແຮງກດົ ດນັ ຂອງພນ້ ໂລກຈະປິ່ ຽນ ຮູບກາກບອນໃຫຢ້ ່ິ ູໃນຮູບອິ່ ນ ໄດແ້ ກິ່ ຖິ່ ານຫນນາ້ ມນັ ແລະ ກາສຊິ່ ງຶ ທາດເຫ່ິ າຼົ ນມ້ ຄຸນລກັ ສະນະເຜາົ ໄໝເ້ ປັນ ເຊອ້ ໄຟໄດຢ້ ິ່ າງດເມິ່ ອມການເຜາົ ໄໝຈ້ ະເກດກາສດອກົ ຊດີິ ກາກບອນກບັ ສິ່ ູເຂາົ້ ບນັ ຍາກາດອກຄງັ້ . 3). ກາກບອນໃນຫນ ແລະ ແຮ່ິ : ຫນ ແລະ ແຮ່ິ ຫາຼ ຍຊະນດີິ ມອງົ ປະກອບຂອງດດອກົ ຊດີິ ກາກບອນ ຮິ່ ວມຢ່ິ ູນາເຊິ່ ນັ : ຫນປູນນອກຈາກ ດອກົ ຊກິີ ກາກບອນບາງສ່ິ ວນອາດລວມຕວົ ແຊກຢ່ິ ູລະຫວິ່ າງຊ່ິ ອງວິ່ າງ ຂອງຫນ ແລະ ຈະຖກປົດປ່ິ ອຍອອກມາເມິ່ ອຊນັ້ ຫນມຮອຍແຕກ ຮູບ2: ວງົ ຈອນກາກບອນໃນດນິີ ຫນແຮ່ິ ແລະ ຟອສຊລີິ 182

2.4. ວງົ ຈອນກາກບອນໃນສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ພດ ແລະ ສດັ ຈດັ ເປັນແຫ່ິ ຼງສາຄນັ ທິ່ ມບດົ ບາດໃນການກກັ ເກບັ ແລະ ໃຊດ້ ອກົ ຊດິີ ກາກບອນແບ່ິ ງ ເປັນ 2 ປະເພດ: 1). ແຫິ່ ງຼ ທາອດີິ ເປັນແຫິ່ ງຼ ທ່ິ ມການໃຊ້ ແລະ ຜະລດີິ ດອກົ ຊດີິ ກາກບອນໃນຂນັ້ ຕນົ້ ຄພດທຸກຊະນດິີ ລວມທງັ ຢ່ິ ູບກົ ແລະ ຢິ່ ູນາ້ ໂດຍຜິ່ ານຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ ແລະ ຕຣ່ິ ງຶ ກາກບອນເອາົ ໄວໃ້ ນຮູບທາດອງົ ຄະທາດ. ຜູຜ້ ະລດີິ ສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍຈະເປັນພດທ່ິ ໃຊດ້ ອກົ ຊດິີ ກາກບອນໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງໃນຊ່ິ ວງກາງ ເວນັ ແລະ ຫາຍໃຈປິ່ ອຍດອກົ ຊດີິ ກາກບອນກບັ ສ່ິ ູບນັ ຍາກາດໃນຊິ່ ວງກາງຄນ. ຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ ຂອງພດເປັນຂະບວນການສາຄນັ ໃນການກກັ ເກບັ ກາກບອນໃນຮູບຂອງທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດໄດແ້ ກ່ິ : ເຊລ໌ ລໂູ ລສ, ແປງ້ , ໄຂມນັ , ວຕີິ າມນີິ ແລະ ທາດອ່ິ ນໆທ່ິ ມກາກບອນເປັນອງົ ປະກອບ. ຂະບວນການສງັ ເຄາະ ດວ້ ຍແສງປະກອບດວ້ ຍ 2 ຂະບວນການຫຼກັ ຄ: ກ). ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າແສງ (light reaction) ຊິ່ ງຶ ເປັນຂະບວນການທິ່ ເກດຂນຶ້ ບລເີິ ວນໄທລາຄອຍດ໌ (thylakoid membrane) ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ປິ່ ຽນພະລງັ ງານແສງໃຫຢ້ ິ່ ູໃນຮູບພະລງັ ງານເຄມຂອງທາດອງົ ຄະທາດ ໄດແ້ ກ່ິ ATP ແລະ NADPHຊ່ິ ງຶ ທາດນຈ້ ະຖກນາມາໃຊໃ້ ນປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າຕຣ່ິ ງຶ ດອກົ ຊດີິ ກາກບອນ (CO2 fixation reaction)ຕ່ິ ໄປ. ຂ). ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າການຕຣິ່ ງຶ ດອກົ ຊດິີ ກາກບອນ (CO2 fixation reaction) ຫຼ ເອນ້ ວິ່ າ ວງົ ຈອນຄັ ລວນີິ (Calvin cycle)ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າທິ່ ເກດທ່ິ ບລເີິ ວນສະໂຕຣມາ(stroma)ທິ່ ເປັນຂອງແຫຼວໃນຄໂຣພລາສຊ໌ ິ່ ງຶ ເປັນຂະບວນການປິ່ ຽນກາກບອນອະນງົ ຄະທາດໃນຮູບ CO2 ໃຫຢ້ ິ່ ູໃນຮູບກາກບອນອງົ ຄະທາດຄ: ນາ້ ຕານ ໂດຍອາໄສພະລງັ ງານຈາກATP ແລະ NADPHທິ່ ໄດຈ້ າກຂະບວນການທາອດິີ ຜະລດີິ ຕະພນັ ທິ່ ໄດຈ້ ະເປັນ ADPແລະ NADP+ທ່ິ ເປັນທາດຕງັ້ ຕນົ້ ກບັ ເຂາົ້ ໄປຮບັ ພະລງັ ງານຈາກແສງອກຄງັ້ . ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າການຕຣ່ິ ງຶ ດ ອກົ ຊດີິ ກາກບອນ ປະກອບດວ້ ຍ 3 ໄລຍະ (phase)ຄ: - ໄລຍະທ1: Carboxylation (ການຕຣິ່ ງຶ ກາກບອນ) ເປັນຂະບວນການການຕຣິ່ ງຶ CO2 ເຂາົ້ ກບັ ທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ກາກບອນ 5 ອາໂຕມເປັນອງົ ປະກອບຄ ໄຣບູໂຣສ -1,5-ບສີິ ຟົດສະຟັດ (ribulose-1,5- bisphosphate : RuBP) . - ໄລຍະທ2: Reduction (ການຣດວິີ ) ເປັນຂະບວນການປ່ິ ຽນຜະລດີິ ຕະພນັ ທ່ິ ໄດຈ້ າກຂນັ້ ຕອນ carboxylationໃຫເ້ ປັນນາ້ ຕານໂດຍໃຊພ້ ະລງັ ງານ ATP ແລະ NADPH - ໄລຍະທ3: Regeneration (ການສາ້ ງທດົ ແທນ) ເປັນຂະບວນຂະບວນການສາ້ ງ RuBPກບັ ຄນ ໂດຍໃຫເ້ ປັນນາ້ ຕານ ໂດຍໃຊພ້ ະລງັ ງານຈາກ ATP. ທາດທ່ິ ຄງົ ຕວົ ຊະນດີິ ທາອດີິ ໃນວງົ ຈອນຄລັ ວນີິ ທ່ິ ເກດຂນຶ້ ຫງຼັ ຈາກການຕຣງຶ ດອກົ ຊດິີ ກາກ ບອນຄ PGAທິ່ ປະກອບດວ້ ຍກາກບອນ 3 ອາໂຕມເອນ້ ພດທິ່ ມການສາ້ ງກາກບອນອງົ ຄະທາດຕວົ ທາອດີິ ເປັນທາດທິ່ ມກາກບອນ 3 ອາໂຕມວິ່ າ ພດ C3 ສ່ິ ວນພດໃນກ່ິ ຸມອິ່ ນທ່ິ ສາມາດຕຣງຶ ກາກບອນໄດແ້ ຕ່ິ ຈະໄດ້ ກາກບອນອະນງົ ຄະທາດທິ່ ບິ່ ມກາກບອນ 3 ອາໂຕມ ໄດແ້ ກ່ິ ພດ C4 ແລະ CAM - ພດ C3 ເປັນພດກ່ິ ຸມຫກຼັ ຢ່ິ ູໃນໂລກເຊິ່ ນັ : ເຂາົ້ , ໝາກມ່ິ ວງ, ຖິ່ ວົ ຊະນດິີ ຕິ່ າງໆ, ກຸຫາຼ ບ, ມະລີິ ເປັນ ຕນົ້ . - ພດ C4ເຊິ່ ນັ : ເຂາົ້ ໂພດ, ອອ້ ຍ ແລະ ບານບ່ິ ຮູໂ້ ຮຍ - ພດ CAMເຊິ່ ນັ : ໝາກນດັ , ຕນົ້ ກະບອງເພດັ ແລະ ກວ້ ຍໄມເ້ ປັນຕນົ້ . 183

ພດ ແລະ ແພຣງຕອນພດ ເມິ່ ອຕາຍລງົ ຈະຖກຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍກາຍເປັນແຫ່ິ ຼງກາກບອນໃນດນີິ ແລະ ບາງສ່ິ ວນກາຍເປັນ CO2 ກບັ ສິ່ ູບນັ ຍາກາດ. 2). ແຫ່ິ ງຼ ສາຮອງ ເປັນແຫິ່ ງຼ ກກັ ເກບັ ກາກບອນໄດແ້ ກິ່ : ສດັ ກນິີ ພດ, ກນີິ ເນອ້ ທຸກຊະນດິີ ລວມທງັ ມະນຸດຊ່ິ ງຶ ເປັນຜູໃ້ ຊ້ ປະໂຫຍດຈາກແຫ່ິ ຼງກກັ ເກບັ ກາກບອນຂນັ້ ທາອດີິ ໃນຮູບແບບຂອງແຫ່ິ ງຼ ອາຫານເປັນລາດບັ ຂນັ້ ບລໂິີ ພກ. III. ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນ ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນ ແມິ່ ນວງົ ຈອນທາງຊວະທລະນເຄມຊິ່ ງຶ ອະທບີິ າຍກາຍປ່ິ ຽນແປງສະພາບຂອງນໂຕຣ ແຊນ ແລະ ທາດປະສມົ ທ່ິ ມນໂຕຣແຊນເປັນແຫິ່ ຼງທາດປະສມົ ໃນທາມະຊາດ ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນປະກອບ ດວ້ ຍ 4 ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຄ: - Nitrogen-Fixation - Ammonification - Nitrosification & Nitrification - Denitrification ແຫ່ິ ງຼ ກາເນດຫກຼັ ຂອງນໂຕຣແຊນນນັ້ ມາຈາກອາກາດຊ່ິ ງຶ ຢິ່ ູໃນຮູບ N2 ແລະ ຢິ່ ູໃນອາກາດປະມານ 78% ກາສນໂຕຣແຊນເປັນສິ່ ວນທ່ິ ສາຄນັ ໃນຂະບວນການທາງຊວະວທີິ ະຍາຫຼາຍຂະບວນການເຊ່ິ ນັ : ນໂຕຣ ແຊນເປັນອງົ ປະກອບທິ່ ສາຄນັ ຂອງອາຊດີິ ອາມໂນຊິ່ ງຶ ເປັນອງົ ປະກອບຂອງໂປຣຕນທຸກຊະນດີິ ໃນສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊ ວດິີ ພດໃຊນ້ ໂຕຣແຊນໄດໃ້ ນ 2 ຮູບ ຄແອມໂມນຽມ (ammonium ຫຼ NH4+) ແລະ ນຕຣາດ (nitrate ຫຼ NO3-) ແລະເຖງີິ ແມ່ິ ນວິ່ າຢ່ິ ູໃນບນັ ຍາກາດຈະປະກອບດວ້ ຍນໂຕຣແຊນເຖງິີ 80% ແຕິ່ ຢິ່ ູໃນຮູບກາສນ ໂຕຣແຊນ (N2) ຊິ່ ງຶ ພດບ່ິ ສາມາດນາມາໃຊໄ້ ດ.້ ນໂຕຣແຊນສາມາດເຂາົ້ ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນຂອງລະບບົ ນິີ ເວດໄດ້ 2 ທາງຄ: 1). ຝົນຊະລາ້ ງນໂຕຣແຊນກາຍເປັນແອມໂມນຽມ ແລະ ນຕຣາດ ໄຫຼລງົ ສ່ິ ູດນິີ ແລະ ພດໃຊເ້ ປັນ ອາຫານເພ່ິ ອການຈະເລນເຕບໂຕໂດຍປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າແອສຊມີິ ເີິ ລຊນັ (assimilation) 2). ການຕິ່ ງຶ ນໂຕຣແຊນ (nitrogen fixation) ຊິ່ ງຶ ມພຽງແບກັ ທເຣຍບາງຊະນດີິ ເທິ່ າົ ນນັ້ ທ່ິ ສາ ມາດໃຊກ້ າສນໂຕຣແຊນໃນບນັ ຍາກາດປິ່ ຽນເປັນນໂຕຣແຊນໃນຮູບທ່ິ ພດສາມາດນາມາໃຊແ້ ບກັ ທເຣຍພວກ ນມ້ ທງັ ຢິ່ ູໃນດນີິ ແລະ ສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ເຊິ່ ນັ , ໄຮໂຊບຽມໃນຮາກໝາກຖ່ິ ວົ ແລະ ແບກັ ທເຣຍໃນໃນພນ້ ນາ້ ຈາ ພວກແໜແດງ (Azolla) ນອກຈາກນຍ້ ງັ ມແບກັ ທເຣຍສຂຽວແກມນາ້ ເງນີິ ໃນນາ້ ບາງຊະນດີິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ການຜະລດິີ ປຸ໋ຍນໂຕຣແຊນໃຊໃ້ ນການກະສກິີ າກເປັນແຫິ່ ງຼ ນໂຕຣແຊນສາຄນັ ທ່ິ ຕິ່ ມນໂຕຣແຊນສິ່ ູລະບບົ ນິີ ເວດ. ນໂຕຣແຊນເປັນທາດອາຫານທິ່ ສາຄນັ ທ່ິ ພດໃຊໃ້ ນໂຄງສາ້ ງ ແລະ ເມຕາໂບລຊີິ ມຶ , ສດັ ກນີິ ພດ ແລະ ຜູບ້ ລໂີິ ພກລາດບັ ຖດັ ມາໄດໃ້ ຊໃ້ ນນໂຕຣແຊນຈາກພດນເ້ ອງເປັນແຫິ່ ຼງສາ້ ງໂປຣຕນ ແລະ ທາດສບພນັ ແລະ ເມິ່ ອພດ ແລະ ສດັ ຕາຍລງົ ຜູຍ້ ິ່ ອຍສະຫາຼ ຍພວກຣາ ແລະ ແບກັ ທເຣຍຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍນໂຕຣແຊນໃນສິ່ ງິີ ທິ່ ມຊ ວດີິ ໃຫກ້ ບັ ເປັນແອມໂມນຽມຊ່ິ ງຶ ພດສາມາດນາມາໃຊໄ້ ດຜ້ ່ິ ານຂະບວນການທ່ິ ເອນ້ ວ່ິ າ: ແອມໂມນຟີິ ີິເຄຊນັ (ammonification). ນໂຕຣແຊນໃນທາດອງົ ຄະທາດສາມາດປ່ິ ຽນກບັ ໄປເປັນກາສນໂຕຣແຊນໂດຍຜິ່ ານ 2 ຂະບວນ ການຄ: 1). ໄນຕຣຟີິເຄຊນັ (nitrification) ແບກັ ທເຣຍບາງຊະນດິີ ໃຊແ້ ອມໂມນຽມໃນດນິີ ເປັນແຫ່ິ ຼງພະ ລງັ ງານ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດໄນໄຕຣຕ໌ (NO2-) ຊິ່ ງຶ ປິ່ ຽນເປັນໄນເຕຣດຊິ່ ງຶ ພດນາໄປໃຊໄ້ ດຄ້ : 184

Nitrosomonas Nitrobacter NH4 + (ammonium)  NO2 - (nitrite)  NO3 - (nitrate) 2). ດໄນຕຣກີິ ຟເຄຊນັ (denitrification) ໃນສະພາບທິ່ ບ່ິ ມອກົ ຊແຊນ ແບກັ ທເຣຍບາງຊະນດີິ ສາ ມາດສາ້ ງອກົ ຊແຊນໄດເ້ ອງຈາກນຕຣາດ ແລະ ຜະລດີິ ເປັນກາສນໂຕແຊນກບັ ສິ່ ູບນັ ຍາກາດ. ແນວໃດກຕາມ ເຖງິີ ແມ່ິ ນວິ່ າປະລມິີ ານນໂຕຣແຊນທິ່ ໝນູ ວຽນໃນລະບບົ ນເິີ ວດທ່ິ ເວາົ້ ເຖງິີ ທງັ ໝດົ ນ້ ຈະມປະລມິີ ານນອ້ ຍຫາຼ ຍ ແຕ່ິ ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນໃນທາມະຊາດກດຸນດິ່ ຽງດວ້ ຍປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຊິ່ ງຶ ເກດໂດຍ ພດ ແລະ ການຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍຂອງແບກັ ທເຣຍ NO3 - (nitrate) NO2 - (nitrite) N2 O (nitrorous oxide) N2(nitrogen) ຮູບ3: ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນ IV. ວງົ ຈອນຟົດສະຟ ຟົດສະຟ (P) ເປັນທາດທ່ິ ສາຄນັ ຕ່ິ ການດາລງົ ຊວດີິ ເພາະວ່ິ າເປັນອງົ ປະກອບຂອງ DNA, RNA ແລະ ATP . ຟົດສະຟເປັນທາດທິ່ ມຢ່ິ ູໃນທາມະຊາດນອ້ ຍຫຼາຍ ແລະ ເກດຂນຶ້ ຈາກການປ່ິ ຽນແປງທາງທລະ ນວທິີ ະຍາເຊິ່ ນັ : ແຜຜ່ິ ນດນີິ ໄຫວ, ພູເຂາົ ໄຟລະເບດ ດວ້ ຍສາເຫດນຟ້ ົດສະຟຈິ່ ງຶ ຖກໃຊໝ້ ນູ ວຽນຢ່ິ ູລະຫວິ່ າງ ສິ່ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ແລະ ບ່ິ ມຊວດີິ ໃນປະລມິີ ານທິ່ ຈາກດັ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຟົດສະຟ ຈ່ິ ງຶ ເປັນປັດໄຈທ່ິ ຈາກດັ ຈານວນສິ່ ງິີ ທ່ິ ມ ຊວດີິ ໃນລະບບົ ນເີິ ວດຫາຼ ຍຊະນດິີ . ຟົດສະຟສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍຈະຢິ່ ູໃນຮູບຂອງຫນຟົດສະຟັດ ຫຼ ແຮິ່ ຟົດສະຟັດ ເມິ່ ອຖກການຫຸຍຼ ຫຽ້ ນດວ້ ຍນາ້ ແລະ ກະແສລມົ ປະປົນຢ່ິ ູໃນດນີິ ແລວ້ ຖກຊະລາ້ ງໃຫຢ້ ິ່ ູໃນຮູບທ່ິ ລະລາຍນາ້ ໄດດ້ ຊິ່ ງຶ ພດສາມາດນາໄປໃຊ້ ແລະ ຖ່ິ າຍທອດໄປໃນລະບບົ ນເິີ ວດຕາມຕ່ິ ອງໂສອ້ າຫານເມ່ິ ອຕາຍລງົ ກຈະ ຖກຍິ່ ອຍສະຫຼາຍດວ້ ຍພອສຟາໄທ ຊ່ິ ງຶ ແບກທເຣຍ (Phosphatizing Bacteria) ໃຫຢ້ ່ິ ູໃນຮູບທິ່ ລະລາຍ ນາ້ ໄດ.້ ສິ່ ວນນນ້ ອກຈາກພດນາໄປໃຊໂ້ ດຍກງົ ແລວ້ ຍງັ ຖກຂະບວນການເຊາະລາ້ ງພດັ ພາລງົ ສິ່ ູທະເລ, ມະຫາສະໝຸດ, ປະປົນຢິ່ ູໃນດນິີ ຜກຶ , ທະເລເລກຶ ແລະຕນ້ ແລະຖກສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ນອ້ ຍໆໃນທະເລນາມາໃຊຖ້ ິ່ າຍທອດໄປຕາມຕິ່ ອງໂສອ້ າ 185

ຫານຈນົ ເຖງິີ ປາຂະໜາດໃຫ່ິ ຍແລະນກົ ທະເລເມ່ິ ອສດັ ພວກນຕ້ າຍລງົ ເກດການສະສມົ ເປັນແຫິ່ ງຼ ຟົດສະຟຊະນດິີ ກວົ ໂນ (Guano) ຊິ່ ງຶ ເກດຈາກການສະສມົ ຕວົ ຂອງຂນ້ ກົ ແລະ ກະດູກນກົ ເຊ່ິ ນັ ດຽວຂເ້ ຈຍ້ , ທາດນໂຕຣແຊນທິ່ ເກດ ຮ່ິ ວມນາໃນຂສ້ ດັ ເຫິ່ ຼາົ ນລ້ ະລາຍນາ້ ໄດດ້ ຫຼາຍ ຈິ່ ງຶ ຖກພດັ ພາໄປໝດົ ເຫອຼ ໄວແ້ ຕ່ິ ທາດຟົດສະຟັດທິ່ ສະຫຼາຍຕວົ ຍາກ ນາມາໃຊບ້ ິ່ ໄດຈ້ າກນນັ້ ຈະເລິ່ ມວງົ ຈອນໃໝິ່ ອກ. ຮູບ4: ວງົ ຈອນຟົດສະຟ ການໝນູ ວຽນຟົດສະຟໃນລະບບົ ນເິີ ວດ, ຟົດສະຟເປັນທາດທ່ິ ສາຄນັ 1 ໃນ 3 ຊະນດິີ ສາລບັ ການ ຈະເລນເຕບໂຕຂອງພດ, ໃນສດັ ຟົດສະຟເປັນທາດອາຫານສາຄນັ ຕິ່ ການສາ້ ງໂຄງສາ້ ງຂອງຮ່ິ າງກາຍໃຫແ້ ຂງ ແຮງ, ເປັນສິ່ ວນປະກອບທ່ິ ສາຄນັ ຂອງກະດກູ ແລະ ແຂວ້ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການໃຫພ້ ະລງັ ງານຂອງຈລຸ ງັ . ໃນ ລະບບົ ນເິີ ວດ ການໝນູ ວຽນຟົດສະຟໂດຍພດ ຟດົ ສະຟຈາກທາມະຊາດເຂາົ້ ມາໃນລກັ ສະນະຂອງທາດປະ ສມົ ທິ່ ລະລາຍນາ້ ໄດດ້ ແລວ້ ນາໄປສະສມົ ໄວໃ້ ນຈລຸ ງັ ຕິ່ າງໆ ເມິ່ ອສດັ ກນິີ ພດກຈະໄດຮ້ ບັ ຟົດສະຟໂດຍຜ່ິ ານຂະ ບວນການກນິີ ເຂາົ້ ສິ່ ູຮ່ິ າງກາຍສດັ ນາຟົດສະຟທ່ິ ໄດໄ້ ປສາ້ ງກະດູກ ແລະ ແຂວ້ ແລະ ໃຊໃ້ ນະຂະບວນການ ອິ່ ນໆ ເມິ່ ອສດັ ແລະ ພດຕາຍລງົ ຊາກພດຊາກສດັ ຈະທບັ ຖມົ ລງົ ສ່ິ ູດນີິ . ຟົດສະຟບາງສ່ິ ວນພດຈະດູດຊິ່ ມຶ ໄປ ໃຊໃ້ ໝິ່ , ບາງສິ່ ວນຖກແບກັ ທເຣຍບາງກ່ິ ຸມທ່ິ ຢິ່ ູໃນດນີິ ຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍເປັນອາຟົດສະຟຣກີິ ທາປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າກບັ ທາດໃນດນິີ ເກດເປັນທາດປະສມົ ຟົດສະຟກບັ ຄນໄປທບັ ຖມົ ເປັນຫນຟົດສະຟັດໃນດນີິ , ໃນນາ້ , ໃນທະເລ ແລະ ມະຫາສະໝຸດ ໂດຍສະເພາະໃນທະເລທາດປະສມົ ຂອງຟົດສະຟັດຈະລວມກບັ ຊາກຫນ, ປະກາລງັ , ເປອກຫອຍ ແລະ ໂຄງກະດກູ ສດັ ຕ່ິ າງໆ ເມິ່ ອຜ່ິ ານຂະບວນການສກຶ ສາຕາມທາມະຊາດແຣງຕອນພດ ແລະ ສດັ ໃນທະເລນາເອາົ ທາດປະສມົ ຟົດສະຟດ່ິ ງັ ກ່ິ າວໄປໃຊເ້ ປັນຕິ່ ອງໂສອ້ າຫານ ແລະ ເສນັ້ ໃຍອາຫານ ໃນທະເລ ແລະ ມະຫາສະໝຸດຕ່ິ ໄປຟົດສະຟກຈະໝນູ ວຽນຄນສ່ິ ູທາມະຊາດເປັນວງົ ຈອນໂດຍບ່ິ ມທ່ິ ສນີິ້ ສຸດ. V. ວງົ ຈອນມາດ ໃນການດາລງົ ຊວດີິ ປັດຈບຸ ນັ ຂອງຄນົ ມຄວາມກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ທາດຕິ່ າງໆຢິ່ ູຕະຫຼອດເວລາ ບ່ິ ວິ່ າຈະຢິ່ ູ ໃນຮ່ິ າງກາຍ ຫຼ ຢ່ິ ູອອ້ ມຕວົ ເຮາົ ມທາດຢິ່ ູຊະນດິີ ໜິ່ ງຶ ທິ່ ມຄວາມສາຄນັ ຕິ່ ການດາລງົ ຊວດີິ ຂອງພດສດັ ແລະ ຄນົ ເຮາົ ໂດຍທາດນນັ້ ມການກະຈາຍຢິ່ ູໃນດນີິ ຫຼ ຢິ່ ູໃນອາກາດ, ທາດນນັ້ ກຄມາດ ຊ່ິ ງຶ ມາດເປັນອງົ ປະກອບສາ ຄນັ ໃນພດ ແລະ ສດັ ເຮາົ ຈະເຫນັ ພດຜນົ ທາງການກະສກີິ າ ມຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ ບ່ິ ເປັນໂລກໄດງ້ ່ິາຍ ກມ ຜນົ ມາຈາກພດໄດຮ້ ບັ ມາດເປັນອງົ ປະກອບໃນການຕາ້ ນທານໂລກສດັ ຊະນດີິ ຕິ່ າງໆ ບ່ິ ວິ່ າຈະເປັນສດັ ລຽ້ ງ 186

ເຊ່ິ ນັ : ໝາ, ແມວ ຫຼ ສດັ ທິ່ ເປັນອາຫານຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ິ ນັ : ໝ,ູ ໄກ່ິ ກເຊນັ ກນັ ທ່ິ ມສຸຂະພາບແຂງແຮງ ບ່ິ ເປັນ ໂລກໄດງ້ ່ິາຍ ກລວ້ ນແຕ່ິ ໄດຮ້ ບັ ມາດທງັ ໝດົ . ມາດແມ່ິ ນທາດທ່ິ ເປັນອງົ ປະກອບສາຄນັ ໃນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນໃນພດ ແລະ ສດັ ເຮາົ ຈະໄດມ້ າດ ຈາກການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ຖບັ ຖມົ ຢ່ິ ູໃນດນີິ ຈາກການລະເບດຂອງພູເຂາົ ໄຟລະເບດ, ໃນ ບນັ ຍາກາດກພບົ ເໝອນກນັ ແຕິ່ ເຮາົ ຈະພບົ ເປັນສ່ິ ວນນອ້ ຍໃນຮູບຂອງກາສ H2S, SO2 ທ່ິ ເຮາົ ພບົ ນນັ້ ຈະສາ ມາດເພິ່ ມປະລມິີ ານໄດຢ້ ິ່ າງວ່ິ ອງໄວ ເມ່ິ ອເກດການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງພດ ແລະ ສດັ . ເມ່ິ ອພດ ແລະ ສດັ ຕາຍ ລງົ ຈະທບັ ຖມົ ກນັ ໃຫເ້ ກດການເນ່ິ າົ ເສຍ, ມກິ່ ນິີ ເໝນັ ເນ່ິ ອງຈາກມການຜະລດິີ SO2 ອອກມາຈາກການເນິ່ າົ ເປ່ິ ອຍອອກສ່ິ ູບນັ ຍາກາດອກສ່ິ ວນໜິ່ ງຶ ຈະເປັນທາດປະສມົ ຊຸນຟັດທິ່ ລະລາຍນາ້ ໄດຢ້ ິ່ ູໃນດນີິ ເຮດັ ໃຫພ້ ດສາ ມາດນາຊຸນຟັດໄປໃຊໄ້ ດອ້ ກ. ມາດເມ່ິ ອຢິ່ ູໃນບນັ ຍາກາດຈະລວມຕວົ ກບັ ລະອອງນາ້ ແລວ້ ຕກົ ລງົ ມາເປັນ ເມດັ ຝົນຂອງອາຊດີິ ມາດ ເຊ່ິ ງີິ ເອນ້ ວິ່ າ: ຝົນອາຊດິີ ຊ່ິ ງີິ ສາມາດສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍໄດຢ້ ິ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍເຊິ່ ນັ : ການກດັ ເຊາະສ່ິ ງີິ ປູກສາ້ ງ, ວດັ , ບູຮານສະຖານ ແລະ ສະຖານທິ່ ສາຄນັ ຕ່ິ າງໆ. ມາດສ່ິ ວນນນັ້ ຖກສະສມົ ເປັນ ຖ່ິ ານຫນ ແລະ ນາ້ ມນັ ປໂຕຣລ່ິ ຽມເປັນເວລາດນົ ນານຈນົ ກວິ່ າຈະມການນາອອກມາໃຊໂ້ ດຍການເຜາົ ໄໝ້ ຕ່ິ າງໆເຊິ່ ນັ : ການເຜາົ ໄໝຍ້ ິ່ ນພາຫະນະ, ໂຮງງານອຸດສາຫະກາເປັນຕນົ້ . ຮູບ5: ວງົ ຈອນມາດ ສິ່ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ບ່ິ ສາມາດນາເອາົ ມາດໄປໃຊໄ້ ດໂ້ ດຍກງົ ແຕິ່ ນາມາໃຊໃ້ ນຮູບຂອງທາດປະສມົ ຊຸນຟັດ ໂດຍທ່ິ ພດດູດຊຸນຟັດໃນດນີິ ໄປສາ້ ງເປັນອງົ ຄະທາດໃນພດ ເຮດັ ໃຫພ້ ດມການຈະເລນເຕບໂຕທ່ິ ດມຄວາມ ສມົ ບູນ, ສດັ ເຂາົ້ ສິ່ ູຮິ່ າງກາຍ ເຮາົ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ າມາດນນັ້ ມຄວາມສາຄນັ ຕິ່ ການດາລງົ ຊວດິີ ຂອງພດ ແລະ ສດັ ຢິ່ າງຫຼາຍ ເຖງີິ ແມິ່ ນວ່ິ າຈະມຄວາມຕອ້ ງການທາດມາດໃນປະລມິີ ານທ່ິ ບິ່ ຫຼາຍແຕ່ິ ກບ່ິ ສາມາດຂາດໄດລ້ ວມໄປ ຖງິີ ຄນົ ເຮາົ ກຄກນັ ທ່ິ ຮິ່ າງກາຍມຄວາມຕອ້ ງການທາດມາດໃນປະລມິີ ານທິ່ ບິ່ ຫຼາຍແຕ່ິ ຂາດບ່ິ ໄດ,້ ຄນົ ເຮາົ ບ່ິ ສາ ມາດຮບັ ທາດມາດເຂາົ້ ສິ່ ູຮ່ິ າງກາຍໄດໂ້ ດຍກງົ ເຮາົ ຈະໄດຮ້ ບັ ທາດມາດກຕ່ິ ເມິ່ ອເຮາົ ກນິີ ພດຜກັ ແລະ ເນອ້ ສດັ ເຂາົ້ ສ່ິ ູຮິ່ າງກາຍເຮາົ ຈິ່ ງຶ ຈະໄດຮ້ ບັ ທາດມາດເຂາົ້ ໄປນາ, ພດ, ຜກັ ແລະ ສດັ ທິ່ ຈະມທາດມາດນນັ້ ຕອ້ ງມຄວາມ ອຸດມົ ສມົ ບູນປອດຈາດໂລກຕ່ິ າງໆ. 187

ການໝນູ ວຽນຂອງມາດໃນໂລກ ມາດພບົ ໄດໃ້ ນສະພາບແວດລອ້ ມຫາຼ ຍແຫ່ິ ງພນ້ ຜວໂລກເປັນແຫ່ິ ຼງ ໃຫິ່ ຍຂອງມາດມປະມານ 95% ຮອງລງົ ມາໃນແຫິ່ ງຼ ນາ້ ປະມານ 5% ການໝນູ ວຽນຂອງມາດໃນແຕິ່ ລະ ສ່ິ ວນຂອງລະບບົ ນເີິ ວດສະຫຸຼບໄດດ້ ິ່ ງັ ນ:້ - ຊນັ້ ຂອງຫນເປອກໂລກເປັນແຫິ່ ຼງສາຄນັ ຂອງມາດ ການອອກຈາກລະບບົ ພນ້ ຜວໂລກເກດຈາກ ການລະເບດຂອງພູເຂາົ ໄຟການປິ່ ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ ແລະ ການເຊາະລາ້ ງລງົ ສິ່ ູຊນັ້ ຂອງນາ້ ໃຕດ້ ນີິ ນອກຈາກນນັ້ ກດີິ ຈະກາຂອງມະນດຸ ຍງັ ມສ່ິ ວນຕິ່ ການເຄ່ິ ອນຍາ້ ຍຂອງມາດໂດຍການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟ, ການ ກຸງແຮ່ິ ແລະ ການຜະລດີິ ປຸ໋ຍ - ຊນັ້ ຂອງດນິີ ທ່ິ ມາຂອງມາດໃນດນີິ ມາຈາກການເຊາະລາ້ ງຜຸພງັ ແລະ ຈາກບນັ ຍາກາດລວມທງັ ການໃສ່ິ ປຸ໋ຍມາດໃນດນີິ ຈະຖກປ່ິ ຽນຮູບໄປໃນທງັ ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າເຄມ ແລະ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ໃນດນິີ ຊນັ້ ເທງີິ ມາດ ຈະຢິ່ ູໃນທາດອງົ ຄະທາດສ່ິ ວນດນິີ ຊນັ້ ລ່ິ ຸມຈະຢິ່ ູໃນຮູບທາດອະນງົ ຄະທາດໃນດນີິ ທ່ິ ມຂະບວນການການລະ ບາຍອາກາດ ມາດຈະຢິ່ ູໃນຮູບຂອງຊຸນຟັດແຕິ່ ໃນດນີິ ທິ່ ມການການລະບາຍອາກາດບ່ິ ດເຊິ່ ນັ : ນາ້ ຖວມ້ ຂງັ ມາດຈະຢິ່ ູໃນຮູບຊຸນຟົວແຕິ່ ເມ່ິ ອຕ່ິ ມກາສອກົ ຊແຊນລງົ ໄປຊຸນຟົວຈະປ່ິ ຽນຮູບເປັນຊຸນຟັດ, ຊຸນຟັດລະລາຍ ລະລາຍນາ້ ໄດດ້ ຈິ່ ງຶ ຖກຊະອອກຈາກດນີິ ໄດງ້ ິ່າຍ, ການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ມມາດເປັນອງົ ປະ ກອບຈະໄດມ້ າດໃນຮູບຂອງກາສສ່ິ ວນໜ່ິ ງຶ ຈະລະເຫຍໄປສ່ິ ູບນັ ຍາກາດສິ່ ວນໜິ່ ງຶ ຈະກບັ ໄປຢິ່ ູໃນຮູບຂອງຊຸນ ຟັດອກ ທງັ ໃນປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າເຄມ ແລະ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ . - ສິ່ ງິີ ມຊວດິີ ເມ່ິ ອມາດເຂາົ້ ສິ່ ູສິ່ ງີິ ມຊວດິີ ຈະຖກໄປສາ້ ງໂປຣຕນ, ວຕີິ າມນີິ ຫຼ ທາດປະສມົ ອ່ິ ນໆ ແລະ ຈະຖກປິ່ ຽນກບັ ເປັນຊຸນຟັດ ຫຼ ທາດປະສມົ ອ່ິ ນໆຂອງມາດໄດເ້ ມິ່ ອສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ຕາຍ. - ບນັ ຍາກາດ: ທາດປະສມົ ຂອງມາດໃນບນັ ຍາກາດໄດແ້ ກິ່ ກາສ (SO2)ກາສ (H2S)ທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດຂອງມາດທິ່ ລະເຫຍໄດ້ ແລະ ຊຸນຟັດໃນບນັ ຍາກາດ ແຫ່ິ ຼງທ່ິ ມາໄດແ້ ກິ່ ກາສຈາກລະລເດພູເຂາົ ໄຟ, ຝິ່ ຸ ນລະອອງທິ່ ມກບັ ລມົ , ກາສຈາກສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ແລະ ກດີິ ຈະກາຂອງມະນດຸ , ການຄງົ ຢ່ິ ູຂອງກາສເຫ່ິ າຼົ ນໃ້ ນ ບນັ ຍາກາດແມ່ິ ນສນັ້ ຫຼາຍ ແລະ ຂນຶ້ ກບັ ຄວາມຄງົ ຕວົ ທາງໂມເລກຸນດວ້ ຍການອອກຊໄດສຂ໌ ອງກາສເຫິ່ າຼົ ນຂ້ ນຶ້ ກບັ ອຸນຫະພູມ, ຄວາມຊ່ິ ຸມ ແລະ ແສງອາທດີິ . ກາສຊຸນເຟອກົ ຊດີິ ສິ່ ວນຫາຼ ຍໃຫ່ິ ຍມາຈາກການກະທາຂອງມະນດຸ ໃນຂະນທ່ິ ຈລຸ ນິີ ຊຈະຜະລດິີ COS, CS2,ແລະ (CH3)2Sຜະລດິີ ຕະພນັ ສຸດທາ້ ຍຈາກການອອກຊໄດສກ໌ າສຊຸນຟົວ ແລະ ກາສທິ່ ມມາດ ອິ່ ນໆຄ ການຊຸນເຟດອກົ ຊດິີ ແລະ ຊຸນ. ແຕ່ິ ໂດຍທິ່ ວົ ໄປຊຸນຟັດຈະເຂາົ້ ສ່ິ ູບນັ ຍາກາດໂດຍລະອອງນາ້ ຈາກທະ ເລ ແລະ ຝິ່ ຸ ນລະອອງທ່ິ ມາກບັ ລມົ ອອກຈາກບນັ ຍາກາດເກດຂນຶ້ ໂດຍການລວມຕວົ ກບັ ນາ້ ເກດເປັນຝົນອາ ຊດີິ ແລະ ລງົ ສ່ິ ູພນ້ ດນິີ ຫຼ ລວມຕວົ ກບັ ທາດອ່ິ ນໆແລວ້ ຕກົ ລງົ ມາສິ່ ູພນ້ ໂລກ. - ແຫິ່ ຼງນາ້ ໃນມະຫາສະໝຸດ: ມາດຈະຢ່ິ ູໃນຮູບຊຸນຟັດທິ່ ລະລາຍນາ້ ຊ່ິ ງຶ ມາຈາກແມິ່ ນາ້ ແລະ ຝົນ, ໃນດນິີ ຜກຶ ຈະມທາດປະສມົ ມາດຢິ່ ູໃນສະພາບຣດວີິ ຊປ໌ ະປົນຢິ່ ູນາມາດອອກຈາກແຫິ່ ຼງນາ້ ໂດຍຖກຊດັ ປົນໄປ ກບັ ລະອອງນາ້ ຫຼ ໂດຍການລະເຫຍໃນຮູບທ່ິ ເກດຈາກການກະທາຂອງຈລຸ ນິີ ຊ. 188

ຮູບ6: ການໝນູ ວຽນຂອງມາດ ການປິ່ ຽນຮູບຂອງມາດ : sulfur oxidation ເກດຂນຶ້ ໂດຍກດີິ ຈະກາຂອງແບກັ ທເຮຍກິ່ ຸມອອກຊໄດດ໌ ມາດເຊ່ິ ນັ : Thiobacillus, Metallogenium - Thiobacillus : ເປັນແບກັ ທເຣຍແກຣມລບົ ບ່ິ ສາ້ ງສະປຣ,໌ ຮູບຮິ່ າງເປັນແທ່ິ ງສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍເຄ່ິ ອນທ່ິ ໄດດ້ ວ້ ຍແຟລກເຈລລາ ຈະອອກຊໄດສມ໌ າດຈາກ SH-ຈນົ ເປັນຊຸນຟັດ. - Sulfolobus acidocaldariousເປັນແບກັ ທເຣຍທນົ ອຸນຫະພູມສູງ ແລະ ທນົ ຕ່ິ ອາຊດີິ ສາມ ດອອກຊໄດສມ໌ າດ, ກາສຊຸນຟົວ ແລະ Fe2+ ໄດ້ ພບົ ໃນນາ້ ພຸ ຮອ້ ນທິ່ ເປັນອາຊດີິ ທ່ິ ວົ ໂລກ. - Beggiatoa ເປັນແບກັ ທເຣຍທິ່ ມຟລາເມນຕ໌ ແລະ ມກອ້ ນມາດພາຍໃນຈລຸ ງັ ພບົ ໃນບລເິີ ວນ ຮາກພດທິ່ ຈະເລນໃນນາ້ ຖວ້ ມຂງັ ເຊິ່ ນັ : ນາເຂາົ້ , ແບກັ ທເຣຍກິ່ ຸມນຈ້ ະປິ່ ຽນກາສຊຸນຟົວ ທ່ິ ເປັນພດີິ ຕ່ິ ພດໄປ ເປັນມາດ - ເປັນແບກັ ທເຣຍທ່ິ ສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງໂດຍກາສ ຊຸນຟົວມ 2 ກ່ິ ຸມຄ: ແບກັ ທເຣຍສມິ່ ວງ ແລະ ແບກັ ທເຣຍສຂຽວ, ແບກທເຣຍສຂຽວພບົ ໃນບລເີິ ວນທ່ິ ມຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງກາສຊຸນຟົວສູງ (4-8 mM) ໃນຂະນະທ່ິ ແບກັ ທເຣຍສມິ່ ວງພບົ ໃນບລເິີ ວນທ່ິ ມກາສຊຸນຟົວປານກາງ, ແບກັ ທເຣຍທ່ິ ບ່ິ ມສມິ່ ວງພບົ ໃນບລີິ ເວນທິ່ ມຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງກາສຊຸນຟົວຕິ່ າ ແບກັ ທເຣຍເຫິ່ າຼົ ນຈ້ ະເຮດັ ວຽກຮ່ິ ວມກບັ ແບກທເຣຍທ່ິ ຣດວິີ ມາດໃນທາມະຊາດຈະເລນໃນສະພາວະບິ່ ມອກົ ຊແຊນເທ່ິ າົ ນນັ້ - sulfur reductionຈລຸ ນີິ ຊສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍໃຊຊ້ ຸນຟັດເປັນແຫ່ິ ຼງຂອງມາດສາລບັ ການຈະເລນເຕບໂຕ, ການຣດວີິ ຊມ໌ າດແບິ່ ງເປັນ 2 ແບບ ຄ: ການນາເອາົ ມາດໄປເປັນອງົ ປະກອບຂອງສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ເຊິ່ ນັ : -SH ໃນ ໂປຣຕນ ແລະ ການປ່ິ ຽນແປງຊຸນຟັດຢິ່ ູໃນຮູບກາສຊຸນຟົວ(H2S)ຕວົ ຢິ່ າງເຊິ່ ນັ : ແບກັ ທເຣຍ Desulfovibrioແລະ Desulfotomaculum - Mineralizationເປັນການປ່ິ ຽນຮູບມາດໃນທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດໃຫຢ້ ິ່ ູໃນຮູບອະນງົ ຄະທາດ ປະລມີິ ານການເກດ Mineralization ຂອງມາດຂນຶ້ ກບັ ອດັ ຕາສ່ິ ວນລະຫວິ່ າງ ກາກບອນ ກບມາດເມິ່ ອອດັ ຕາສ່ິ ວນນນ້ ອ້ ຍກວ່ິ າ 200 ຈະປ່ິ ອຍມາດເຂາົ້ ສິ່ ູດນີິ ໃນຮູບຊຸນຟັດ ແຕ່ິ ຖາ້ ຫາຼ ຍກວ່ິ າ 400 ຈະມການນາຊຸນ ຟັດອອກຈາກດນີິ ດວ້ ຍຂະບວນການຕິ່ ງຶ . - Volatilizationແມ່ິ ນການລະເຫຍມາດເປັນອງົ ປະກອບຈາກກກິີ ຈະກາຂອງຈລຸ ນິີ ຊທິ່ ເຕບໃຫ່ິ ຍ ໃນສະພາວະບິ່ ມອກົ ຊແຊນ. 189

ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ 1. ວດັ ຖຸທາດມບດົ ບາດໜາ້ ທ່ິ ສາຄນັ ຫຍງັ ແດ່ິ ? 2. ຈິ່ ງົ ອະທບິີ າຍວງົ ຈອນກາກບອນມຄແນວໃດ? ແລະມຄວາມສາຄນັ ແນວໃດແດິ່ ? 3. ຈິ່ ງົ ອະທບີິ າຍວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນໃນລະບບົ ນເີິ ວດມຄແນວໃດແດິ່ ? 4. ຈ່ິ ງົ ອະທບິີ າຍວງົ ຈອນມາດ? 5. ຟົດສະຟມບດົ ບາດສາຄນັ ແນວໃດແດິ່ ຕິ່ ສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ? 6. ໃຫພ້ ວກຄນົ້ ຄວາ້ ແລະຂຽນບດົ ລາຍງານກິ່ ຽວກບັ ວງົ ຈອນທາດໃນທາມະຊາດ? 190

ເອະສານອາ້ ງອງ 1. ປມ້ ເຄມ 4 ສາສາຍສາ້ ງຄມູ ດັ ທະຍມົ 11+3 ວທີິ ະຍາໄລຄູ 2. ຜ.ສ .ດຣ ກລູ ະຍາ ໂອຕາກະ ເຄມສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມ ມະຫາວທິີ ະຍາໄລລາມຄາແຫິ່ ງ 3. ດຣ ພມີິ ນົ ຮຽນວດັ ທະນາ ເຄມສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມ ພມີິ ຄງັ້ ທ 2 ພ.ສ 2539 ມະຫາວທີິ ະຍາໄລ ຊຽງໃໝິ່ 4. e-book.ram.edu/e-book/inside/html/dlbook.asp?code=CM482(47) 191