ວິຊາ​ເຄມີ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ ​ໃໝ່ 2017-2018 ເຄ​ມີ​ປີ 4

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປີິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕພີິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທປິີ ະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນາຖາວອນ  ກະຊວງສກຶ ສາທກີິ ານ ແລະ ກລີິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິີ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ ທາ ເຄມສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມ ສາຍເຄມສາດ ລະບບົ 12+4 ປ 4 ຮຽບຮຽງ ແລະ ພມີິ ໂດຍ: ອາຈານ ສຄາ ສວໄີິ ລ ສກົ 2017-2018 1

ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິີ າ: ເຄມສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມ ສາຍເຄມສາດ ລະບບົ 12+4 ປ 4 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ສຄາ ສວໄິີ ລ ພມີິ ໂດຍ: ສຄາ ສວໄີິ ລ ກວດແກໂ້ ດຍ : 1. ປທ ຄາສຸກ ທອງກ່ິ ານ 2. ປທ ນດີິ ຍາກອນ ຄຼນຍາເຍ 3. ປທ ອິ່ ອນສ ແກວ້ ມະນຄາ 4. ອາຈານ ປທ ອາພອນ ວໄີິ ລຄາປານ 5. ປທ ສມົ ຈນັ ສມົ ດ 2

ຄານາ ເອກະສານປະກອບການຮຽນ - ການສອນ ວຊິີ າເຄມສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມເຫຼມັ ນຂ້ ຽນຂນຶ້ ມາເພ່ິ ອເວາົ້ ເຖງີິ ບນັ ຫາສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມ, ສາເຫດການເກດສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມທ່ິ ເປັນພດີິ ແລະ ວທິີ ການປອ້ ງກນັ ແລະ ການນາໄປ ປະຕີິ ບດັ ຢ່ິ າງແທຈ້ ງິີ ຕະຫອຼ ດຈນົ ຮອດການເຜຍແຜິ່ ປະຊາສາພນັ ໃຫຜ້ ູອ້ ິ່ ນໄດຮ້ ູເ້ ຖງິີ ບນັ ຫາອກ. ເອກະສານ ເຫຼມັ້ ນຈ້ ່ິ ງຶ ເໝາະສາລບັ ນກັ ສກຶ ສາທ່ິ ຮຽນວຊິີ າສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມ, ນກັ ສກຶ ສາ ມະຫາວທິີ ະຍາໄລ ຕິ່ າງໆ , ຄສູ ອນ ມດທະຍມົ ຕອນຕນົ້ ແລະ ຕອນປາຍ , ນກັ ສກຶ ສາສາຍເຄມສາດ ປ 4 ຫຼກັ ສູດ ມ 1 - ມ7 ຂອງ ວທິີ ະຍາໄລຄູ. ຕະຫຼອດຮອດບຸກຄນົ ທ່ິ ວົ ໄປທິ່ ສນົ ໃຈກິ່ ຽວກບັ ບນັ ຫາສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມເປັນພດີິ . ຜູຮ້ ຽບຮຽງເຊິ່ ອວິ່ າປມ້ ຫວົ ນຍ້ ງັ ມຂຂ້ າດຕກົ ບກົ ຜ່ິ ອງບ່ິ ວິ່ າທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນ , ຄາສບັ ສະເພາະທິ່ ໃຊ້ ສມົ ຄວນຈະໄດຮ້ ບັ ການແກໄ້ ຂ. ຖາ້ ຫາກວ່ິ າຄູ - ອາຈານ, ນກັ ສກຶ ສາ ແລະ ພາກສິ່ ວນອ່ິ ນໆ ພບົ ເຫນັ ບນັ ຫາ ໃດໜິ່ ງຶ ບິ່ ເໝາະສມົ , ບິ່ ສອດຄ່ິ ອງກບັ ເນອ້ ໃນ ກະລຸນາປະກອບຄາຄດີິ ເຫນັ ຂອງຕນົ ເພິ່ ອຊ່ິ ວຍປັບປຸງເຮດັ ໃຫ້ ເອກະສານ ເຫຼມັ້ ນສ້ ມົ ບູນ ແລະ ມປະສດິີ ທພິີ າບດຂນຶ້ ກວ່ິ າເກ່ິ າົ . 3

ສາລະບານ 1 1 ບດົ ທ 1 ບດົ ນາ 2 3 1.1. ນຍີິ າມ 4 6 1.2. ສາເຫດການເກດມນົ ລະພດີິ 6 7 1.3. ຄວາມສາພນັ ຂອງອາກາດ, ນາ້ ດນີິ ແລະສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ 10 21 1.4. ຫວົ ໜ່ິ ວຍທິ່ ໃຊລ້ ະບຸດຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດິີ 21 33 ບດົ ທ 2 ມນົ ລະພດີິ ທາງອາກາດ 37 37 1.1. ບນັ ຍາກາດ 41 43 1.2. ຄວາມຮອ້ ນ (Thermal ຫຼ Temperature Inversion) 43 1.3. ມນົ ລະພດີິ ທາງອາກາດໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮ໌ 44 48 ບດົ ທ 3 ການຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດ 51 1.1. ການຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດິີ ທ່ິ ເກດຈາກແຫິ່ ຼງທິ່ ຢິ່ ູກບັ ທ່ິ 54 1.2. ການຄວບຄຸມມນົ ລະພດິີ ຈາກແຫ່ິ ຼງເຄ່ິ ອນທ່ິ 62 ບດົ ທ 4 ມນົ ລະພດີິ ທາງນາ້ 64 1.1. ລກັ ສະນະທສາຄນັ ຂອງນາ້ 66 1.2. ທາດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ 66 81 ບດົ ທ 5 ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍ 1.1. ຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍ 83 1.2. ການແກໄ້ ຂຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ 90 1.3. ການຜະລດິີ ນາ້ ປະປາ 92 1.4. ການກາຈດັ ສ່ິ ງິີ ເຈອປົນທ່ິ ລະລາຍໃນນາ້ ທາງເຄມ 1.5. ຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍວທິີ ທາງຊວະວທິີ ະຍາ 97 1.6. ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສະຫະກາ 1.7. ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກແຫິ່ ງຼ ຊຸນຊນົ ບດົ ທ 6 ມນົ ລະພດີິ ທາງດນິີ 1.1. ທາມະຊາດຂອງດນ 1.2. ແຫິ່ ງຼ ຂອງທາດປົນເປອ້ ນລງົ ສ່ິ ູດນ 1.3 .ປະເພດທາດມນົ ລະພດິີ ໃນດນິີ 1.4. ການວເີິ ຄາະຕວົ ຢ່ິ າງດນເພິ່ ອສກຶ ສາມນົ ລະພດີິ ທາງດນ 1.5. ການແຜ່ິ ກະຈາຍຂອງທາດມນົ ລະພດິີ ທາງດນີິ 1.6. ຜນົ ຂອງມນົ ລະພດິີ ທາງດນຕິ່ ລະບບົ ນເີິ ວດແລະສຸຂະພາບ 4

1.7. ການຄວບຄຸມຈດັ ການ ແລະ ການຈາກດັ ມນົ ລະພດິີ ທາງດນ ແລະ ຂເ້ ຫຍ້ ອ 98 ບດົ ທ 7 ພດິີ ວທີິ ະຍາທາງສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມ 105 1.1. ກນົ ໄກຂອງທາດພດີິ ເຂາົ້ ສິ່ ູຮ່ິ າງກາຍ 106 1.2. ວທິີ ທາງຂອງທາດພດີິ ເຂາົ້ ສິ່ ູຮ່ິ າງກາຍ 107 1.3. ການກະຈາຍຂອງທາດພດີິ ໃນຮິ່ າງກາຍ 1.4. ການປ່ິ ຽນຮູບທາງຊວະວທິີ ະຍາຂອງທາດພດິີ 108 1.5. ວທີິ ທາງໃນການກາຈດັ ພດິີ 109 1.6. ປະເພດຂອງທາດພດີິ 111 112 1.7. ການທດົ ລອງເພິ່ ອສກຶ ສາຫາທາດພດິີ (Bioassays) 116 ບດົ ທ 8 ມນົ ລະພດີິ ຈາກອຸດສາຫະກາ ແລະ ໂລຫະເປັນພດິີ 123 1.1. ອຸດສາຫະກາອາຫານ ແລະ ອາຫານກະປ໋ ອງ 123 1.2. ໂຮງງານເສນັ້ ໄຍ 124 1.3. ໂຮງງານຜະລດິີ ເຈຍ້ 125 1.4. ອຸດສາຫະກາຂຸດຄນົ້ 125 1.5. ອຸດສາຫະກາປໂຕຣລຽມ່ິ 126 1.6. ໂຮງງານຜະລດິີ ຢາງ ແລະພາລາສະຕກິີ 126 1.7. ອຸດສາຫະກາອິ່ ນໆ 127 1.8. ຊນ 127 1.9. ບາຫອຼ ດ 129 1.10. ແຄດມຽນ 133 ບດົ ທ 9 ມນົ ລະພດິີ ທາງກະສກິີ າ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດ 135 1.1. ສິ່ ງີິ ເສດເຫຼອຈາກການກະສກີິ າ ແລະ ການຜຸພງັ ຂອງດນີິ 135 1.2 .ປຸ໋ຍເຄມ 136 1.3. ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດ 138 1.4. ຜນົ ຂອງການນາໃຊທ້ າດເຄມກາຈດັ ສດັ ຕູພດແລະການຄວບຄຸມແມງໄມໂ້ ດຍວທິີ ອິ່ ນນອກ ຈາກການໃຊຢ້ າກາຈດັ ສດັ ຕູພດ. 150 ບດົ ທ 10 ມນົ ລະພດິີ ທາງລງັ ສ ແລະຄວາມຮອ້ ນ 154 1.1. ທາມະຊາດ ແລະຊະນດິີ ຂອງລງັ ສ 154 1.2 .ຫວົ ໜ່ິ ວຍຂອງລງັ ສ 158 160 1.3. ລງັ ສຈາກທາມະຊາດ ແລະມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ 163 168 1.4. ພະລງັ ງານນວເຄຍຼ 170 1.5. ມນົ ລະພດິີ ຈາກລງັ ສແລະມນົ ລະພດິີ ທາງຄວາມຮອ້ ນ ບດົ ທ 11 ເຄມສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມ ແລະ ວງົ ຈອນເຄມ 5

1.1. ວດັ ຖຸທາດແລະວງົ ຈອນຂອງວດັ ຖຸ 170 171 1.2. ວງົ ຈອນຂອງກາກບອນ. 175 176 1.3. ວງົ ຈອນນໂຕຣແຊນ 177 1.4. ວງົ ຈອນຟົດສະຟ 1.3. ວງົ ຈອນມາດ 6

ບດົ ທ 1 ບດົ ນາ I. ນຍີິ າມ ສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມແມ່ິ ນຊບັ ພະສ່ິ ງິີ ທງັ ປວງທ່ິ ມຊວດິີ ແລະ ບ່ິ ມຊວດິີ ເຊິ່ ງິີ ເກດຂນຶ້ ຕາມທາມະຊາດຫມຼ ະ ນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ທິ່ ຢິ່ ູອອ້ ມເຂດໃດໜ່ິ ງຶ ເຊ່ິ ນັ : ຄນົ , ສດັ , ພດ ແລະ ອິ່ ນໆທິ່ ມສາຍກ່ິ ຽວພນັ ແລະສ່ິ ງົ ຜນົ ສທອ້ ນເຊ່ິ ງິີ ກນັ ແລະກນັ ໃນທາງບວກແລະທາງລບົ ຕິ່ ການດາລງົ ຊວດີິ , ການຄງົ ຕວົ , ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງມະນດຸ ແລະ ທາມະຊາດ ເພິ່ ອໃຫບ້ ນັ ດາທ່ິ ານເຂາົ້ ໃຈຢ່ິ າງຈະແຈງ້ ກວິ່ າເກິ່ າົ ກິ່ ຽວກບັ ສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມພວກເຮາົ ຂອະທບິີ າຍຄານີິ ຍາມດ່ິ ງັ ນ:້ - ສບັ ພະສິ່ ງີິ ທງັ ປວງທ່ິ ມຊວດີິ ແລະ ບິ່ ມຊວດິີ ທ່ິ ເກດຂນຶ້ ຕາມທາມະຊາດໝາຍເຖງີິ ຊບັ ພະຍາກອນທາ ມະຊາດເຊິ່ ນັ : ດນີິ ຟາ້ , ອາກາດ, ລມົ , ຝົນ, ແຮ່ິ , ປິ່ າໄມ,້ ພດ , ສດັ , ຈລຸ ນີິ ຊ, ເຄ່ິ ອງປ່ິ າຂອງດງົ , ນາ້ , ມະນດຸ ເຮາົ ເອງ, ພະລງັ ງານຕິ່ າງໆ (ພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນ, ແສງຕາເວນັ , ລມົ , ນາ້ ) ບນັ ດາທາດອາຍ ໃນຊນັ້ ອາກາດ,ນາ້ ມນັ ດບິີ , ທວີິ ທດັ ທາມະຊາດ, ພູ, ຖາ້ ເຫິ່ ຼາົ ນເ້ ປັນຕນົ້ ເຊ່ິ ງິີ ຖວິ່ າເປັນອງົ ປະກອບຂອງ ສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມທາງທາມະຊາດ. - ສບັ ພະສິ່ ງີິ ທງັ ປວງທິ່ ມຊວດິີ ແລະບິ່ ມຊວດິີ ທິ່ ມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ ໝາຍເຖງິີ ໝດົ ທຸກສ່ິ ງິີ ທຸກຢ່ິ າງທ່ິ ມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ ເຊ່ິ ນັ : ການເຄິ່ ອນໄຫວທາງດາ້ ນເສດຖະກດິີ , ສງັ ຄມົ , ການເມອງ, ວທີິ ະຍາສາດ, ເຕກັ ໂນ ໂລຊ, ການສກຶ ສາ, ການແພດ, ການຜະລດິີ , ກະສກິີ າ - ອຸດສາຫະກາ, ການບລກີິ ານສງັ ຄມົ , ການ ຈລະຈອນ, ໂຄ່ິ ງລ່ິ າງພນ້ ຖານສ່ິ ງີິ ກ່ິ ສາ້ ງ, ວດັ ຖຸທ່ິ ຮບັ ໃຊຕ້ ່ິ າງໆແລະອ່ິ ໜ. ນອກຈາກນມ້ ວວິີ ດັ ທະນາ ການຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດເຊ່ິ ນັ : ການເຄິ່ ອນໄຫວ, ວນັ ນະຄະດ, ປະເພນ, ວດັ ທະນະທາ, ສາດສະໜາ , ຄຸນສມົ ບດັ ມາລະຍາດ, ເຊອ້ ຊາດ, ການພວົ ພນັ ໃນສງັ ຄມົ . ເຊ່ິ ງີິ ຖວິ່ າອງົ ປະກອບຂອງສ່ິ ງິີ ແວດ ລອ້ ມທ່ິ ມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ສາຍກ່ິ ຽວພນັ ທ່ິ ສິ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນເຊ່ິ ງີິ ກນັ ແລະກນັ ທງັ ທາງບວກແລະທາງລບົ ໂດຍທາງກງົ ແລະທາງອອ້ ມຕ່ິ ການດາລງົ ຊວດິີ , ການຄງົ ຕວົ ແລະການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງມະນຸດທິ່ ມະນຸດໄດສ້ າ້ ງຂນຶ້ ມສາຍກ່ິ ຽວພນັ ເຊ່ິ ງີິ ກນັ ແລະກນັ ເປັນລະບບົ ນເີິ ວດໜ່ິ ງຶ , ໝາຍຄວາມວ່ິ າຖາ້ ເຮາົ ຖ ເອາົ ຄນົ ເປັນເປົາ້ ໝາຍສກຶ ສາກແມິ່ ນສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມຂອງຄນົ , ຖາ້ ຖເອາົ ຕວົ ເມອງກແມ່ິ ນສິ່ ແິີ ວດລອ້ ມ ຕວົ ເມອງ, ຖາ້ ເຮາົ ໂລກກແມ່ິ ນສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມໂລກ. 7

ຊບັ ພະຍາກອນທາມະຊາດ ລະບບົ ນເີິ ວດ ລະບບົ ນເິີ ວດ ສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມະນຸດສາ້ ງ ຫອຼ ງົ ປະກອບສິ່ ງິີ ແວດ ຂອງມນັ ຂອງມນັ ຂນຶ້ ຫອຼ ງົ ປະກອບ ສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມທິ່ ລອ້ ມທາງທາມະຊາດ ມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ສງີິ ແວດລອ້ ມທາງທາມະຊາດ ສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມທາງສງັ ຄມົ ລະບບົ ນເິີ ວດ ສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມ ຮູບທ1: ການພວົ ພນັ ,ການທບິີ າຍຄວາມໝາຍຂອງສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມໃນສາຍກ່ິ ຽວພນັ ຂອງອງົ ປະກອບຕ່ິ າງໆ. II. ສາເຫດການເກດມນົ ລະພດິີ ມນົ ລະພດີິ ແມິ່ ນພາວະຂອງສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມທ່ິ ມການປ່ິ ຽນແປງທາງດາ້ ນຟຊກິີ , ຊວະເຄມຍອ້ ນມທາດ ຕິ່ າງໆເຈອປົນຢິ່ ູໃນນາ້ , ດນິີ , ອາກາດເກນມາດຖານຄຸນນະພາບຂອງສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມທ່ິ ການດົ ໄວ.້ ເຊິ່ ງິີ ເປັນສາ ເຫດເຮດັ ໃຫສ້ ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມເປັນພດິີ ແລະສິ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນອນັ ບ່ິ ດຕ່ິ ສຸຂະພາບຂອງຄນົ , ສດັ , ພດແລະສິ່ ງິີ ແວດ ລອ້ ມ. ມນົ ລະພດີິ ປະກອບດວ້ ຍມນົ ລະພດິີ ທາງດນິີ ,ນາ້ , ອາກາດທ່ິ ເກດຈາດທາດເຄມເປັນພດິີ , ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ, ສ່ິ ງີິ ເສດເຫຼອແລະການລບົ ກວນຈາກຄວາມສິ່ ນັ ສະເທິ່ ອນຂອງສຽງ, ແສງ, ສແລະກິ່ ນີິ . ທາດມນົ ລະພດີິ ດິ່ ງັ ກິ່ າວຈະເຂາົ້ ສ່ິ ູຮ່ິ າງການຂອງຄນົ ໄດໂ້ ດຍທາງກງົ ດວ້ ຍລະບບົ ຫານໃຈ, ການບລີິ ໂພກ, ອາຫານ, ຕາມຜວໜງັ ແລະຕາ, ໂດຍທາງອອ້ ມທາດມນົ ລະພດິີ ດ່ິ ງັ ກ່ິ າວທາດມນົ ລະພດິີ ດ່ິ ງັ ກ່ິ າວສາມາດ ຕດີິ ຕິ່ ເຂາົ້ ຫາຄນົ ໄດໂ້ ດຍວງົ ຈອນອາຫານຄທາດມນົ ລະພດິີ ໄຫຼລງົ ສ່ິ ູດນີິ ຫຼນາ້ ເມິ່ ອພດ, ສດັ , ສດັ ນາ້ ໄດບ້ ລີິ ໂພກມນັ ເຂາົ້ ໄປເຮດັ ໃຫເ້ ກດການສະສມົ ໄວແ້ ລະເມິ່ ອຄນົ ເຮາົ ນາມາຍລໂີິ ພກຕ່ິ ທາດມນົ ລະພດິີ ດິ່ ງັ ກ່ິ າວກຈະ ເຂາົ້ ສ່ິ ູຮິ່ າງກິ່ າຍຂອງຄນົ . ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ມທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ, ການສ່ິ ນັ ສະເທອນ, ສຽງ, ແສງ, ສ ແລະ ກິ່ ນີິ ເນິ່ າົ ເໝ່ິ ນັ ນນັ້ ຈະກະທບົ ໂດຍກງົ ຕ່ິ ອະໄວຍະວະຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ິ ນັ : ຫູ, ຕາ, ດ່ິ ງັ , ຄແລະອະໄວຍະວະສິ່ ວນອ່ິ ນໆ. ສະນນັ້ ສາເຫດທ່ິ ພາໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດິີ ມ 2 ສາເຫດຄ: ມນົ ລະພດິີ ທິ່ ເກດຕາມຂະບວນກາທາມະ ຊາດແລະມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ເກດຈາກມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ . 8

2.1 ມນົ ລະພດິີ ທິ່ ເກດຕາມຂະບວນທາມະຊາດໄດແ້ ກ່ິ : ມນົ ລະພດິີ ທ່ິ ເກດຂນຶ້ ຕາມຂະບວນການທາມະຊາດໄດແ້ ກ່ິ : - ພູໄຟລະເບດໄດສ້ ່ິ ງົ ອາຍຊຸນຟູເຣ SO2ແລະຝ່ິ ຸ ນລະອອງ - ການເຜາົ ໄໝຖ້ ່ິ ານຫນຈາກໄຟໄໝປ້ ິ່ າທາມະຊາດໄດສ້ ິ່ ງົ ອາຍຊຸນຟູເຣSO2 - ກະແສໄຟຟາ້ ຕາມທາມະຊາດໄດເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດໂມໂນອກົ ຊດີິ ກາກບອນ CO ແລະດອກົ ຊດີິ ກາກ ບອນCO2 - ຕນົ້ ໄມທ້ ່ິ ມຊວດິີ ໄດປ້ ່ິ ອຍທາດຮໂດຣແຊນH ,ກາກບອນC ,ດອກົ ຊດິີ ກາກບອນCO2 - ຕນົ້ ໄມທ້ ິ່ ຕ່ິ າຍແລວ້ ປ່ິ ອຍອາຍເມຕານCH4 - ດນີິ ກ່ິ ໃຫມ້ ເຊອ້ ໂລກແລະຂຝ້ ່ິ ຸ ນ - ລມົ ພາຍຸກ່ິ ໃຫມ້ ຂຝ້ ິ່ ຸ ນ ສງັ ເກດເຫນັ ວ່ິ າມນົ ລະພດິີ ຈາກທາມະຊາດມປະລມິີ ານຫາຼ ຍກວິ່ າມນົ ລະພດິີ ທິ່ ມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ , ແຕິ່ ຍອ້ ນໄພພບິີ ດັ ດ່ິ ງັ ກິ່ າວໄດກ້ ະຈາຍໄປທິ່ ວົ ທຸກຫນົ ທຸກແຫ່ິ ງແລະບິ່ ເກດມເລອ້ ຍໆສະນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ບິ່ ເປັນບນັ ຫາກະທບົ ທິ່ ສາຄນັ ຕິ່ ສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມ. 2.2 ມນົ ລະພດີິ ຈາກມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ ທາດມນົ ລະພດິີ ຈາກມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ແມ່ິ ນທາດພດິີ ທິ່ ເກດຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຕ່ິ າງໆ, ການຄມົ ມະນາຄມົ ຂນົ ສ່ິ ງົ ແລະ ການດາລງົ ຊວດິີ ປະຈາວນັ ໄດແ້ ກ່ິ ທາດກາກບອນໂມໂນອກົ ຊດິີ CO , ດອກົ ຊດີິ ກາກບອນ CO2 , ອກົ ຊດິີ ນໂຕຣແຊນ NO , ຝ່ິ ຸ ນລະອອງ, ຊ່ິ ນ Pb , ເຫຼກັ Fe , ສງັ ກະສ Zn, ບາຫຼອດ Hg ແລະອ່ິ ນໆ. ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ມທາດມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ເປັນເຊອ້ ພະຍາດເຊິ່ ງີິ ເກດຈາກນາ້ ເປິີເປອ້ ນ, ຈາກ ສວ້ ມຖິ່ າຍ, ໂຮງໝ, ສ່ິ ງີິ ເສດເຫຼອຈາກຊຸມຊນົ ແລະ ອ່ິ ນໆ. ມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ມາຈາກພະລງັ ງານ ຄວາມຮອ້ ນ, ລດົ ຍນົ ແລະໂຮງງານອຸດສາຫະກາໜກັ ອ່ິ ນໆທິ່ ມຈານວນຫຼວງຫຼາຍສະເພາະໃນບລເີິ ວນໃດໜິ່ ງຶ , ຄວາມຮຸນແຮງຂອງຜນົ ກະທບົ ຈະສູງແລະມອນັ ຕະລາຍຍາວນານຢິ່ າງຕ່ິ ເນ່ິ ອງຕ່ິ ລະບບົ ນເິີ ວດໂລກ. III. ຄວາມສາພນັ ຂອງອາກາດ, ນາ້ ດນີິ ແລະ ສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ໃນການດາລງົ ຊວດິີ ຈາເປັນຕອ້ ງອາໄສສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມຕ່ິ າງໆເພິ່ ອຊ່ິ ວຍໃນການດາລງົ ຊວດີິ ຊ່ິ ງຶ ສິ່ ງິີ ແວດ ລອ້ ມຈດັ ເປັນປັດໄຈທິ່ ບ່ິ ມຊວດີິ ສ່ິ ງິີ ແວດລອ້ ມທ່ິ ບິ່ ຈາເປັນຕິ່ ການດາລງົ ຊວດິີ ໄດແ້ ກ່ິ : ແສງ, ອຸນຫະພູມ, ນາ້ ດນີິ , ອາກາດ 1). ແສງເປັນປັດທິ່ ສາຄນັ ທິ່ ມອດິີ ທພິີ ນົ ຕ່ິ ການດາລງົ ຊວດີິ ຂອງສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ຫາຼ ຍຊະນດີິ ເຊ່ິ ນັ : - ໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງຂອງພດ - ການຫຸບ ແລະ ບານຂອງດອກ ແລະ ໃບຂອງພດຫາຼ ຍຊະນດິີ ເຊິ່ ນັ : ໃບກະຖນິີ , ໃບຜກັ ຂະ ..... - ມອດິີ ທພີິ ນົ ຕ່ິ ເວລາການອອກອາຫານຂອງສດັ 2). ອຸນຫະພູມ ເປັນປັດໄຈທ່ິ ມອດິີ ທພິີ ນົ ຕິ່ ການດາລງົ ຊວດິີ ຂອງສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ຫຼາຍປະການເຊ່ິ ນັ : - ອຸນຫະພູມມຜນົ ຫຸບ ແລະ ບານຂອງດອກໄມບ້ າງຊະນດີິ ເຊິ່ ນັ : ດອກບວົ ຈະບານ ຕອນກາງເວນັ ແລະ ຈະຫຸບໃນຕອນກາງຄນ 9

- ອຸນຫະພູມມຜນົ ຕິ່ ພດຶ ຕກິີ າບາງປະການຂອງສດັ ເຊິ່ ນັ : ການຈາສນີິ ລມົ ລະດູໜາວຂອງໝຂວົ້ ໂລກເໜອ - ອຸນຫະພູມມຜນົ ຕ່ິ ລກັ ສະນະ ແລະ ຮູບຮິ່ າງຂອງສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ເຊິ່ ນັ : ສດັ ໃນເຂດໜິ່ ວຈະມຂະໜາດຕວົ ທ່ິ ໃຫ່ິ ຍກວິ່ າສດັ ໃນເຂດຮອ້ ນ ຫຼ ສດັ ບາງຊະນດິີ ທ່ິ ຢິ່ ູໃນເຂດໜາວຈະມຂນົ ໜາກວ່ິ າສດັ ໃນເຂດຮອ້ ນ. 3). ນາ້ ເປັນປັດໄຈທ່ິ ສາຄນັ ທິ່ ມອດິີ ທພິີ ນົ ຕິ່ ການດາລງົ ຊວດີິ ຂອງສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ເຊ່ິ ນັ : - ນາ້ ເປັນວດັ ຖຸດບິີ ໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງຂອງພດ ແລະ ນາ້ ຍງັ ເປັນຕວົ ທາລະລາຍທິ່ ສາຄນັ ທ່ິ ເຮດັ ໃຫແ້ ຮິ່ ທາດຕິ່ າງໆທ່ິ ມຢ່ິ ູໃນດນິີ ລະລາຍ ແລະ ຊິ່ ມຶ ສ່ິ ູພນ້ ດນີິ ເພ່ິ ອໃຫພ້ ດສາມາດນາໄປໃຊໄ້ ດ.້ - ນາ້ ເປັນປັດໄຈທ່ິ ມຜນົ ຕ່ິ ການງອກຂອງເມດັ ພດ - ນາ້ ເປັນສ່ິ ວນປະກອບໃນຈລຸ ງັ ຮິ່ າງກາຍຂອງສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ທຸກຊະນດີິ - ນາ້ ເປັນສກາງໃນການຊິ່ ວຍຂບັ ຂອງເສຍອອກຈາກຮ່ິ າງກາຍຂອງສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດິີ 4). ດນິີ ແລະ ແຮ່ິ ທາດໃນດນີິ ເປັນປັດໄຈທິ່ ມອດີິ ທພີິ ນົ ຕ່ິ ການດາລງົ ຊວດີິ - ດນິີ ເປັນແຫິ່ ຼງທ່ິ ຢ່ິ ູຂອງພດ ແລະ ຍງັ ໃຫແ້ ຮ່ິ ທາດທ່ິ ຈາເປັນໃນການດາລງົ ຊວດິີ - ດນິີ ຊິ່ ວຍໃນການເກບັ ນາ້ ແລະ ອາກາດ - ດນິີ ເປັນທ່ິ ຢ່ິ ູອາໄສຂອງສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດິີ ໃນໂລກ 5). ອາກາດ ເປັນປັດໄຈທິ່ ມອດິີ ທພີິ ນົ ຕ່ິ ການດາລງົ ຊວດິີ ຂອງສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ເຊ່ິ ນັ : - ອາກາດມກາສອກົ ຊແຊນຊ່ິ ງຶ ເປັນສ່ິ ວນປະກອບທ່ິ ຈາເປັນຕິ່ ການດາລງົ ຊວດິີ ຂອງສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດີິ ໝດົ ທຸກຊະນດິີ - ອາກາດມກາສອກົ ຊແຊນ ທິ່ ປະສມົ ຢິ່ ູຊ່ິ ວຍໃນການເຜາົ ໄໝ້ IV. ຫວົ ໜິ່ ວຍທິ່ ໃຊລ້ ະບຸດຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ເຮາົ ນຍີິ ມົ ຂຽນຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດິີ ຢ່ິ ູໃນຮູບເສດສ່ິ ວນເຊິ່ ນັ : ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງ ທາດໃດເທິ່ າົ ກບັ 1 ສ່ິ ວນໃນລາ້ ນ (part per million ຫຼ ppm ) ໝາຍເຖງີິ ທາດປະລມີິ ານ 1 ສິ່ ວນເຊິ່ ງິີ ຢ່ິ ູໃນ 1 ລາ້ ນສ່ິ ວນຂອງກ໊າສຂອງທາດແຫຼວ, ທາດລະລາຍຫທຼ າດແຂງຕວົ ຢິ່ າງເຊ່ິ ນັ : ທາດລະລາຍຊະນດີິ ໜ່ິ ງຶ ມທາດ ບາຫຼອດເຂມັ້ ຂຸນ້ 0.1 ppm ( 0.1 ສ່ິ ວນໃນລາ້ ນສ່ິ ວນ) ໝາຍເຖງິີ ທາດລະລາຍນນັ້ 1 ລດີິ ຫຼ 1.000 ກາຼ ມມ ທາດບາຫອຼ ດປະປົນຢ່ິ ູ 0.1 ມລກາຼ ມ ( ທາດລະລາຍ 1.000 ກາຼ ມຫຼ 1.000.000 ມລິີ ກາຼ ມມຕວົ ຖກລະ ລາຍ 0.1 ມລກີິ ຼາມ) ຖາ້ ທາດມນົ ລະພດິີ ໃນທາດປະສມົ ທິ່ ເປັນກາສເຮາົ ມກັ ໃຊຫ້ ວົ ໜິ່ ວຍ ppm ໂດຍປະລມິີ ານນາ້ ໜກັ ຂອງຕວົ ຖກລະລາຍຕ່ິ ປະລມິີ ານທາດລະລາຍ) ແຕິ່ ຖາ້ ປະກດົ ຢິ່ ູໃນປະສມົ ທ່ິ ເປັນຂອງແຫຼວຫຂຼ ອງແຂງໃຊ້ ຫວົ ໜ່ິ ວຍ ppm ໂດຍນາ້ ໜກັ (ນາ້ ໜກັ ຂອງຕວົ ຖກລະລາຍຕ່ິ ນາ້ ໜກັ ຂອງທາດລະລາຍ) ປັດຈບຸ ນັ ນນ້ ຍິີ ມົ ໃຊຫ້ ວົ ໜິ່ ວຍໄມໂຄຣກຼາມ/ຊງັ ຕແມດັ ກອ້ ນ ( g / cm3 ) ໃນການບອກຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດິີ ທ່ິ ເປັນກ໊າສໂດຍບງົ ບອກອຸນຫະພູມ(ເຊິ່ ນັ 00ຫຼ 250 0C ) ແລະ ຄວາມດນັ (ເຊິ່ ນັ 1 ບນັ ຍາກາດ) ຢິ່ ູທ່ິ ສະ ພາວະທິ່ ບນັ ທກຶ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ໄວໃ້ ນຕາຕາລາງ1 ສະແດງຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ໃນຮູບແບບ ເສດສິ່ ວນຕິ່ າງໆ. 10

ສນັ ຍາລກັ ຄານຍີິ າມ ເສດສ່ິ ວນ ppm ສິ່ ວນໃນລາ້ ນສິ່ ວນ 1/106 (ຫຼ 10-6) pphm ສ່ິ ວນໃນຮອ້ ຍລາ້ ນສ່ິ ວນ 1/108 (ຫຼ 10-8) ppb ສິ່ ວນໃນພນັ ລາ້ ນສິ່ ວນ 1/109 (ຫຼ 10-9) ppt ສ່ິ ວນໃນລາ້ ນລາ້ ນສິ່ ວນ 1/1012 (ຫຼ 10-12) ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ພຽງ 1 ppm ຫຼຕິ່ າກວ່ິ ານສ້ າມາດເກດພດິີ ໄພໄດຫ້ ເຼ ປັນອນັ ຕະ ລາຍຕ່ິ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ໄດຕ້ ວົ ຢ່ິ າງເຊິ່ ນັ : ເຟໂນນ 1 ppm ໃນນາ້ ເຮດັ ໃຫປ້ າບາງຊະນດິີ ຕາຍໄດ,້ ກ໊າສ SO2 0.2 ppm ໃນໝອກຄວນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດອາການເສບຕາຢ່ິ າງຮຸນແຮງແລະໄຮໂດຣເຈນຟູອໄຣດ໌ 0.001 ppm ທ່ິ ມ ໃນບນັ ຍາກາດເຮດັ ໃຫພ້ ດຜກັ ແລະໝາກໄມບ້ າງຊະນດີິ ຫ່ິ ຽວໄດເ້ ປັນຕນົ້ . ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ : 1. ຄາວິ່ າ “ ສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມ “ ມຄວາມໝາຍແນວໃດ? 2. ສາເຫດຂອງມນົ ລະພດິີ ແມ່ິ ນເກດມາຈາກໃສ? ຈ່ິ ງົ ອະທບິີ າຍລະອຽດແຕິ່ ລະສາເຫດ? 3. ຄວາມສາພນັ ລະຫວິ່ າງດນິີ , ນາ້ , ອາກາດແລະສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດິີ ມຄແນວໃດ? 4. ໃຫພ້ ວກນອ້ ງຈິ່ ງົ ຍກົ ຕວົ ຢິ່ າງມນົ ລະພດິີ ຈາກທາມະຊາດແລະມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ມຫຍງັ ແດິ່ ?ທິ່ ເກດຂນຶ້ ໃນຊວດິີ ປະຈາວນັ ? 11

ບດົ ທ 2 ມນົ ລະພດີິ ທາງອາກາດ ມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດເກດເມ່ິ ອມທາດມນົ ລະພດິີ ໃນອາກາດຢ່ິ ູປະລມີິ ານຫຼເຂມັ້ ຂຸນ້ ຫຼາຍເກນມາດ ຖານທ່ິ ໄດກ້ ານດົ ໄວ.້ ພາວະດິ່ ງັ ກ່ິ າວນມ້ ກັ ຈະເກດໃນເມອງໃຫິ່ ຍທ່ິ ຈະເລນ, ທນັ ສະໄໝທິ່ ມສ່ິ ງິີ ກິ່ ສາ້ ງສູງໆ. ການຈລະຈອນຕດີິ ຂດັ ຫຼ ບລເີິ ວນອຸດສາຫະກາໃຫິ່ ຍໆທິ່ ມທາດພດິີ ທິ່ ທ່ິ ຖກປ່ິ ອຍອອກມາໃນປະລມິີ ານ ຫຼາຍເກນໄປແລະ ບ່ິ ສາມາດແຜ່ິ ກະຈາຍອອກໄປໄດທ້ ນົ ທ່ິ ເຊ່ິ ງິີ ກ່ິ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາສຸຂະພາບຂອງສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ລວມໄປເຖງີິ ດາ້ ນເສດຖະກດີິ . I. ບນັ ຍາກາດ ຈາກພນ້ ໂລກຂນຶ້ ໄປຈະມຊນັ້ ອາກາດທ່ິ ຫຸມ້ ຫິ່ ໂລກໄວເ້ ນິ່ ອງຈາກຜນົ ຂອງແຮງດງຶ ດູດຂອງໂລກທ່ິ ເອນ້ ວ່ິ າ: ບນັ ຍາກາດ . ເຊ່ິ ງີິ ພບົ ວິ່ າປະກອບດວ້ ຍກ໊າສຕ່ິ າງໆທ່ິ ສາມາດເຄິ່ ອນທິ່ ໄປມາໄດ,້ ໜາ້ ທ່ິ ສາຄນັ ຂອງລະ ບນັ ຍາກາດທິ່ ຫຸມ້ ຫ່ິ ໂລກໄວຄ້ : 1). ເປັນແຫ່ິ ຼງທິ່ ໃຫແ້ ລະຮກັ ສາຄວາມສມົ ດຸນຂອງກ໊າສຕ່ິ າງໆເຊ່ິ ງິີ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດປະໂຫຍດຕິ່ ມະນຸດ ແລະສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ທ່ິ ຢິ່ ູບນົ ໂລກໄດແ້ ກິ່ : CO2 , O2 ແລະ N2 2). ເປັນສະນວນປອ້ ງກນັ ລງັ ສຕ່ິ າງໆທ່ິ ຈະມາເຮດັ ອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ມະນຸດແລະສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ບນັ ໂລກ ໄດແ້ ກ່ິ : ລງັ ສຄສມກີິ ແລະ ລງັ ສແມິ່ ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ທິ່ ໄດຈ້ າກແສງອາທດີິ ທ່ິ ສາຄນັ ຄ: ອລັ ຕາໄວໂອເລຕ. 3). ຄວບຄຸມອຸນຫະພູມຂອງບນັ ຍາກາດໃຫຄ້ ງົ ທ່ິ ຫຼເຮດັ ໃຫອ້ ຸນຫະພູມໂລກສະເລ່ິ ຍປ່ິ ຽນແປງ ນອ້ ຍຫຼາຍເນ່ິ ອງຈາກດດູ ລງັ ສແມ່ິ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ຈາກພະລງັ ງານແສງແລະເປັນຕວົ ກາງທ່ິ ຖິ່ າຍເທແລະກະຈາຍ ຄວາມຮອ້ ນ. ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ິ າການປິ່ ຽນແປງບນັ ຍາກາດບ່ິ ວ່ິ າຈະເກດຈາກທາມະຊາດຫມຼ ະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ເຊ່ິ ນັ : ການເພິ່ ມອຸນຫະພູມຂອງໂລກຫກຼ ານປ່ິ ຽນແປງອງົ ປະກອບໃນຊນັ້ ບນັ ຍາກາດຈະມຜນົ ຕິ່ ການລບົ ກວນສມົ ດຸນທ່ິ ມໃນບນັ ຍາກາດແລະເກດບນັ ຫາທາງມນົ ລະພດີິ ໄດນ້ ນັ້ ເອງ. 1.1 ອງົ ປະກອບຂອງບນັ ຍາກາດ ອາກາດແຫງ້ ທ່ິ ລະດບັ ພນ້ ໂລກແບິ່ ງຕາມປະລມິີ ານທິ່ ມໄດເ້ ປັນ 2 ປະເພດຄ: ອງົ ປະກອບຫກຼັ ຂອງ ອາຫາດໄດແ້ ກ່ິ ນໂຕຣແຊນ (78%) , ອກົ ຊແຊນ (20.95%), ອງົ ປະກອບທ່ິ ສອງຄທອງົ ປະກອບຍ່ິ ອຍໄດ້ ແກ່ິ : ອາກອນ (0.934%) ແລະ ຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌ (5.24 x 10-24 %), ກບີິ ຕຣງົ ( 1.14 x 10-4) ແລະຊນອນ (8.7x 10-6 %) ສ່ິ ວນທ່ິ ເຫອຼ ແມ່ິ ນກ໊າສທ່ິ ມປະລມິີ ານນອ້ ຍ. 1.2 ຊນັ້ ບນັ ຍາກາດ ຊນັ້ ບນັ ຍາກາດທິ່ ຫິ່ ຫຸມ້ ໂລກນນັ້ ຈະມອຸນຫະພູມສູງແລະຊະນດິີ ຂອງກ໊າສທິ່ ມຄວາມສາພນັ ກບັ ຄວາມສູງຈາກພນ້ ໂລກໂດບແບິ່ ງອອກເປັນ 4 ຊນັ້ ດິ່ ງັ ລາຍລະອຽດຕ່ິ ໄປນ້ 1). ໂທຣໂປສແຟ (Troposphere) ເປັນຊນັ້ ບນັ ຍາກາດທ່ິ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຊວດິີ ຂອງມະນດຸ ແລະສ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດິີ ຫຼາຍທ່ິ ສຸດ, ຄວາມສູງຄວບຄຸມຈາກຜວຕດິີ ກບັ ໂລກແລະທ່ິ ສູງຂນຶ້ ໄປອກ 10-16 ກໂີິ ລແມດັ . ເປັນ ຊນັ້ ທິ່ ມມວນສານອາກາດ, ຄວາມໜາແໜນ້ ເຖງີິ ປະມານ 85 % ຂອງອາກາດທງັ ໝດົ ອາກາດໃນຊນັ້ ນບ້ ່ິ ປົກ ກະຕມິີ ການປະສມົ ປະສານຫຼາຍໃນທງັ ແນວຕງັ້ ແລະ ແນວນອນອຸນຫະພູມສະເລິ່ ຍຂອງໜາ້ ໂລກຈະເທ່ິ າົ ກບັ 12

14 0C ໃນຊນັ້ ນຈ້ ະມອຸນຫະພູມຫຸຼດລງົ ຕາມລາດບັ ເມ່ິ ອຄວາມສູງຈາກພນ້ ໂລກຫຼາຍຂນຶ້ ເນ່ິ ອງຈາກຜນົ ຂອງ ການດດູ ຊບັ ແລະແຜິ່ ລງັ ສກບັ ຂອງພນ້ ດນີິ ແລະ ນາ້ ຈາກໜາ້ ໂລກໂດຍອດັ ຕາການຫຸດຼ ລງົ ຕາມຄວາມສູງເທ່ິ າົ ກບັ 0.6 ອງົ ສາເຊ/100 ເມດັ . 2). ສະຕຣາໂຕສແຟ (Stratosphere) ສູງຖດັ ຈາກນນັ້ ໂທຣໂປາແຟ ແລະ ສູງຕ່ິ ໄປເຖງິີ 50 Km ຈາກພນ້ ໂລກອາກາດຄ່ິ ອນຂາ້ ງສະໝ່ິ າສະເໝແລະພບົ ວ່ິ າຈະມອຸນຫະພູມເພ່ິ ມຂນຶ້ ເມິ່ ອສູງຫຼາຍຂນຶ້ ແລະຈະມ ຄ່ິ າສູງສຸດເທິ່ າົ ກບັ -2 0C ຢິ່ ູທ່ິ ຄວາມສູງ 50 Km ເຊິ່ ງີິ ສາມາດດດູ ຊບັ ລງັ ສອລັ ຕາໄວໂອເຣຕໄດມ້ ປະລມີິ ານ ສູງຂນຶ້ ເມ່ິ ອລະດບັ ຄວາມສູງທິ່ ເພ່ິ ມຂນຶ້ . 3). ມໂຊສແຟ (Mesophere) ຊນັ້ ນມ້ ຄວາມສູງຖດັ ຈາກຊນັ້ ສະຕາໂຕສແຟໄປເຖງິີ 85 Km ຈາກ ພນ້ ໂລກອຸນຫະພູມໃນຊນັ້ ນຈ້ ະຫຸຼດລງົ ເມິ່ ອມຄວາມສູງເພ່ິ ມຫາຼ ຍຂນຶ້ ໂດຍທິ່ ຄວາມສູງ 85 Km ຈະມອຸນຫະ ພູມ -90 0Cອາກາດໃນຊນັ້ ນຈ້ ະພບົ ວ່ິ າຢິ່ ູໃນຮູບອອງົ ໄດແ້ ກິ່ : N2+ O2+ ແລະ NO+ ເມິ່ ອອຸນຫະ ພູມຫຸດຼ ລງົ ເຫອຼ ປະມານ -100 0C ທິ່ ຄວາມສູງປະມານ 90 ກໂີິ ລແມດັ ຈາກໜາ້ ໂລກ ອຸນຫະພູມ ເລ່ິ ມົ ຄງົ ທິ່ ຫຼ ບິ່ ຫຸຼດລງົ ອກ ເອນ້ ບລເີິ ວນນວ້ ິ່ າ: mesopause 4). ເທໂມສແຟ (Thermosphere) ຫຼ ໄອໂອໂນສແຟ (Ionophere) ເປັນຊນັ້ ທິ່ ສູງຈາກພນ້ ໂລກ 85 Km ຂນຶ້ ໄປເຖງີິ 500 Km ອຸນຫະພູມຈະສູງຂນຶ້ ຕາມຄວາມສູງທິ່ ເພິ່ ມຂນຶ້ ຫາຼ ຍໂດຍທິ່ ຄວາມສູງ 500 Km ຈະມອຸນຫະພູມເທິ່ າົ ກບັ 1200 0C ອກົ ຊແຊນແລະນໂຕຣແຊນຊນັ້ ນຈ້ ະຢ່ິ ູໃນຮູບໄຟຟາ້ ບນັ ຈຸ ບວກແລະອາຕອມໄດແ້ ກ່ິ : O2+ , O+ ,N2+, NO+ , N ແລະ O II. ຄວາມຮອ້ ນ (Thermal ຫຼ Temperature Inversion) ການປິ່ ຽນແປງອຸນຫະພູມຂອງອາກາດຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດການເຄ່ິ ອນທ່ິ ຂອງມວນອາກາດໃນບນັ ຍາ ກາດຊ່ິ ງຶ ເກດໄດ້ 2 ແບບຄ: 1). ເຄິ່ ອນທິ່ ໃນແນວລະດບັ (horizontal motion ) ຄການເຄ່ິ ອນຂອງໂມເລກຸນຂອງອາກາດ ຈາກແຫ່ິ ງໜ່ິ ງຶ ໄປຍງັ ອກແຫິ່ ງໜ່ິ ງຶ ເນິ່ ອງຈາກຄວາມແຕກຕິ່ າງຂອງອຸນຫະພູມຕວົ ຢິ່ າງເຊິ່ ນັ : ການເກດລມົ ບກົ , ລມົ ທະເລ, ລມົ ກາງພູເຂາົ ເປັນຕນົ້ ຊິ່ ງຶ ລກັ ສະນະການເຄິ່ ອນທ່ິ ແບບນກ້ ເປັນວທິີ ໜິ່ ງຶ ທ່ິ ຊິ່ ວຍຫຸຼດຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດພດິີ ລງົ ໄດ.້ 2). ເຄ່ິ ອນທິ່ ໃນແນວດິ່ ງິີ (Vertical temperature inversion) ຄການເຄ່ິ ອນຂອງມວນອາ ກາດໃນແນວດິ່ ງິີ ອນັ ເກດຈາກຄວາມແຕກຕິ່ າງຂອງຄວາມດນັ ອາກາດແລະແຮງໂນມ້ ຖ່ິ ວງໂລກໃນກລະນທິ່ ເກດການປ່ິ ຽນໄປຂອງແຮງໂນມ້ ຖິ່ ວງ ຫຼ ອຸນຫະພູມຂອງໂລກຈະສິ່ ງົ ຜນົ ໃຫກ້ ານເຄິ່ ອນທ່ິ ໃນແນວດ່ິ ງີິ ບິ່ ຽງ ເບນໄປຈາກປົກກະຕເີິ ຮດັ ໃຫທ້ າດມນົ ລະພດິີ ໃນບນັ ຍາກາດເກດການປະສມົ ປະສານກນັ ໄດບ້ ່ິ ດເນ່ິ ອງຈາກ ການກະຈາຍຕວົ ອອກໄປບິ່ ໄດຈ້ ິ່ ງຶ ເກດບນັ ຫາມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດທ່ິ ເອນ້ ວ່ິ າ: Temperature ຫຼ Thermal inversion ການເກດນອ້ ະທບີິ າຍໄດໂ້ ດຍສມົ ມຸດໃຫອ້ າກາດເປັນກາສສມົ ບູນມທຣງົ ສ່ິ ຫຼຽມຊງັ ຕແມດັ ກອ້ ນ. ດິ່ ງັ ໄດສ້ ະແດງໃຫເ້ ຫນັ ແລວ້ ວິ່ າ ອຸນຫະພູມຂອງບນັ ຍາກາດຈະຫຸດຼ ລງົ ຕາມລະດບັ ຄວາມສູງ ຊິ່ ງຶ ອດັ ຕາການຫຸຼດລງົ ຂອງອຸນຫະພູມກບັ ຄວາມສູງເອນ້ ວິ່ າ Enviromental ຫຼ atmospheric lapse rate ສາລບັ ກາສສມົ ມຸດ ສາມາດຄານວນໄດງ້ ິ່າຍໆຈາກສູດຕ່ິ ໄປນ້ 13

Lapse rate = -gM/Cp ຊ່ິ ງຶ g = ຄວາມເລິ່ ງັ ເນິ່ ອງຈາກແຮງໂນມ້ ຖິ່ ວງຂອງໂລກ = 9.8 m/s2 M = ນາ້ ໜກັ ຂອງໂມເລກຸນ Cp = ຄວາມຮອ້ ນຕິ່ ໂມລຂອງກາສທິ່ ມຄວາມດນັ ຄງົ ທິ່ ການຄານວນໂດຍໃຊຄ້ ິ່ າສະເລິ່ ຍຂອງນາ້ ໜກັ ໂມເລກຸນຂອງກາສຕ່ິ າງໆ ທ່ິ ເປັນອງົ ປະກອບໄດຄ້ ່ິ າ Enviromental lapse rate ສາລບັ ອາກາດແຫງ້ ເທ່ິ າົ ກບັ 1 0 C ຕິ່ ຄວາມສູງ 100 ແມດັ . ອຸນຫະພູມຂອວ ບນັ ຍາກາດຫຸຼດລງົ 1 0 C ຕ່ິ ທຸກໆ 100 ແມດັ ທ່ິ ສູງຂນຶ້ ໄປຈາກຜວີິ ດນີິ ສາລບັ ອາກາດທິ່ ມຄວາມຊຸມມຄ່ິ າ ນອ້ ຍກວ່ິ າ ຄເທິ່ າົ ກບັ 0,65 0C /100 ແມດັ ອາກາດທິ່ ຢິ່ ູໃກພ້ ນ້ ດນິີ ມຄວາມໜາແໜນ້ ຫາຼ ຍກວິ່ າ (ເພາະມຄວາມດນັ ຫາຼ ຍກວ່ິ າ) ແລະ ໂດຍ ປົກກະຕຈິີ ະອ່ິ ຸນກວິ່ າເມິ່ ອອາກາດທິ່ ລອຍຕວົ ສູງຂນຶ້ ໄປພບົ ກບັ ອາກາດທິ່ ມຄວາມໜາແໜນ້ ນອ້ ຍກວ່ິ າ ອາກາດ ນຈ້ ະຂະຫຍາຍຕວົ ອອກ ແຕິ່ ເນິ່ ອງຈາກອາກາດເປັນຕວົ ນາຄວາມຮອ້ ນທ່ິ ໄວ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງອາກາດ ອິ່ ຸນນຈ້ ະເປັນແບບ adiabatic ບ່ິ ມການຖິ່ າຍເທຄວາມຮອ້ ນລະຫວ່ິ າງອາກາດນກ້ ບັ ບນັ ຍາກາດທ່ິ ຢິ່ ູຮອບ ເນ່ິ ອງຈາກອາກາດຂະຫຍາຍຕວົ ອອກຈ່ິ ງຶ ປຽບເໝອນໜ່ິ ງຶ ວິ່ າໄດວ້ ຽກ ຫຼ ໄດເ້ ຮດັ ວຽກ (work done) ຊິ່ ງຶ ຕອ້ ງ ໃຊຄ້ ວາມຮອ້ ນ ຫຼ ພະລງັ ງານ, ອຸນຫະພູມຂອງອາກາດນຈ້ ະຕອ້ ງຫຸຼດລງົ ເຊ່ິ ງີິ ເທິ່ າົ ກບັ ປະລມິີ ານວຽກທິ່ ເຮດັ ເພິ່ ອການຂະຫຍາຍຕວົ ອດັ ຕາການຫຸຼດລງົ ຂອງອຸນຫະພູມຂອງອາກາດທ່ິ ລອຍຕວົ ສູງຂນຶ້ ນເ້ ອນ້ ວິ່ າ adiabatic lapse rate ເຊິ່ ງິີ adiabatic lapse rate ມຄ່ິ ານອ້ ຍກວິ່ າ atmospheric lapse rate ອາກາດນຈ້ ະລອຍ ຕວົ ສູງເຖງິີ ຈດຸ ໜິ່ ງຶ ຊ່ິ ງຶ ອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດນັ ເທ່ິ າົ ກບັ ອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດນັ ຂອງບນັ ຍາ ກາດ. ອາກາດນຈ້ ະບິ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ບ່ິ ລອຍຕວົ ສູງຂນຶ້ ໄປອກ ຍ່ິ ງິີ ໄປກວິ່ ານນັ້ ອາດເກດກລະນທິ່ ອາ ກາດມ ຄວາມໜາແໜນ້ ນອ້ ຍກວ່ິ າ ແລະ ເຢັນກວິ່ າຂອງບນັ ຍາກາດ ຈະເກດການຫດົ ຕວົ ແລະ ຫຸຼດຄວາມສູງລງົ ໄດ.້ ປະກດົ ການຊິ່ ງຶ adiabatic lapse rate ມຄິ່ າເທິ່ າົ ກບັ ຫຼ ໃຫ່ິ ຍກວິ່ າ atmospheric lapse rate ເນິ່ ອງຈາກອາກາດທ່ິ ລອຍຕວົ ສູງຂນຶ້ ໄປເຢັນກວິ່ າ ຫຼ ບນັ ຍາກາດທ່ິ ຢິ່ ູສູງຂນຶ້ ໄປອ່ິ ຸນກວິ່ າທິ່ ຄວນຈະເປັນເອນ້ ວ່ິ າ Termal ຫຼ temperature inversion ຊ່ິ ງຶ ເປັນປະກດົ ການທ່ິ ເກດຂນຶ້ ສະເໜ ການເກດ Termal inversion ເຮດັ ໃຫອ້ າກາດຢິ່ ູໃນບລເີິ ວນນນັ້ ຄອ້ ນຂາ້ ງຢິ່ ູກບັ ທິ່ ຫຼ ບິ່ ມການເຄິ່ ອນໄຫວ. ເປັນອຸປະສກັ ຕ່ິ ການກະຈາຍອອກ ຂອງທາດມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດ ຊ່ິ ງຶ ເປັນສາເຫດຂອງການເກດມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດຢິ່ າງຮາ້ ຍແຮງເຊິ່ ນັ : ການເກດ smog 2.1 ທາດມນົ ລະພດິີ ໃນອາກາດ (Air Pollutants) ການຈາແນກມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດຈາກແຫິ່ ຼງທ່ິ ໃຫອ້ ອກມາແບິ່ ງເປັນ 2 ປະເພດຄ: 1. Primadry pollutants ເປັນpollutants ທ່ິ ຖກປິ່ ອຍອອກມາຈາກແຫ່ິ ງຼ emission source ໂດຍກງົ . 2. Secondary pollutants ເປັນpollutants ທ່ິ ເກດຂນຶ້ ໃນບນັ ຍາກາດເນ່ິ ອງຈາກເກດການ ປະສມົ ຫຼ ເກດປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າລະຫວິ່ າງPrimadry pollutants 14

ໃນການວເິີ ຄາະເພ່ິ ອຈາແນກຊະນດິີ pollutants ຈາກ emission ຈະເຮດັ ໄດໂ້ ດຍການເກບັ ຢ່ິ າງ ພວກPrimadry pollutantsຈາກemission source ໂດຍກງົ ຊິ່ ງຶ ອາດເປັນ stationary source (ແຫິ່ ງຼ ທ່ິ ຢ່ິ ູກບັ ທ່ິ ) ຫຈຼ າກmobile source (ແຫິ່ ງຼ ເຄິ່ ອນທ່ິ ) ເມ່ິ ອເກບັ ຕວົ ຢ່ິ າງອາກາດທງັ ໝດົ ແລະ ເຮດັ ການການ ວເີິ ຄາະຈະຮູຊ້ ະນດີິ ຂອງSecondary pollutants ຕວົ ຢິ່ າງ1 pollutants ເຊິ່ ນັ : 10 pollutant  O3 oxidation 20 pollutant 10 pollutiont H2O oxidation 20 pollutant ຕາຕາລາງ 1 ສະແດງ primary ແລະ secondary pollutants ແຕ່ິ ລະຊະນດີິ 10 pollutants 20 pollutants -NO2 , NH3 -Oxide ຕວົ ອິ່ ນໆ (NO2) -C1 - C5 (hydrocarbon) ເກອ NO3- CH4 , C2H2 (ຈາກ incomplete combusion) -CO, CO2 - - HCl , HF (ອຸດສາຫະກາແກວ້ ) - -dust, smoke , mist, aerosol - ເກດຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າຂອງ 1). Thermal gas reaction ໂດຍເກດຈາກ ກນັ ຕາກນັ ຂອງອະນຸພາກ 2). Photochemical reaction ເປັນ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທິ່ photon ຈາກແສງອາທດິີ ມາ ກິ່ ຽວຂອ້ ງເຮດັ ໃຫເ້ ກດປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າ dissociation 3). Thermal liquid phase reaction ເປັນ ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າອອງົ ກບັ ອອງົ ໂດຍມຕວົ ເລິ່ ງັ ເປັນໂດຍອ ອງົ ທ່ິ ເກດັ ຈະລະລາຍໃນຂອງແຫວຼ ຊ່ິ ງຶ ອາດເປັນນາ້ - nuclear powder ຫຼຂອງແຫຼວໃນບນັ ຍາກາດ - product ທິ່ ເກດຈາກໄດຮ້ ບັ ລງັ ສ - SO2 , H2S - SO2 + H2O H2SO3 SO2 + O3 SO3 + O2 SO3 + H2OH2 SO4 (ຝົນອາຊດີິ ) SO3 + particulate SO42-,H2SO4 10 pollutants ສາມາດຈາແນກຕາມອງົ ປະກອບທາງເຄມໄດດ້ ິ່ ງັ ນ:້ 1. Sulfur Containing Comounds ເປັນກ່ິ ຸມ air pollutants ທິ່ ມຊຸນຟົວເປັນອງົ ປະກອບ ໄດແ້ ກ່ິ : SO2, SO3, SO4, H2S, aromatic organic sulfur compounds 15

2. Nitrogen Containing Compounds ເປັນກ່ິ ຸມ gas ຫຼ pollutants ທິ່ ມ N ເປັນອງົ ປະກອບເຊ່ິ ນັ : oxide of N , NH3 , NO3-, ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ມນໂຕຣແຊນເປັນອງົ ປະກອບ. 3. Carbon Containing Compounds (ຍກົ ເວນັ້ CO, CO2) ເປັນ gas ຫຼ pollutants ທ່ິ ປະກອບດວ້ ຍ C1-C5 4. CO, CO2ຍກົ ເວນັ້ ຈດັ ແຍກຈາກຂທ້ 3 ເນ່ິ ອງຈາກວິ່ າພບົ ຢ່ິ ູສະເໝ 5. Halogen Compounds ໄດແ້ ກິ່ pollutants ທ່ິ ມເຮໄລດເ໌ ປັນອງົ ປະກອບຊ່ິ ງຶ ເກດຈາກ ອຸດສາຫະກາ ແລະ ເໝອງແຮິ່ 6. Particulate Matter ໝາຍເຖງີິ ອະນຸພາກທຸກຊະນດິີ (ນອກຈາກ pure water) ທ່ິ ອອກມາ ຈາກemission source ແລະ 20 pollutants ມຂະໜາດຕິ່ າງກນັ ສິ່ ວນໃຫິ່ ຍເປັນ microscopic (ຂະ ໜາດນອ້ ຍ) ຫsຼ ubmicroscope (ຂະໜາດໃຫ່ິ ຍກວ່ິ າ 20 A ເລກັ ນອ້ ຍ)ສະຖານະນມ້ ທງັ liquid ແລະ solid. 7. Radioactive Compounds ພວົ ວ່ິ າພວດທິ່ 1 - 5 ສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍຈະຢິ່ ູໃນສະພາວະເປັນກາສການຈາແນກຊະນດິີ ຂອງທາດມນົ ລະ ພດິີ ຂອງອາກາດໂດຍທິ່ ວົ ສະຫຸຼບໃນຕາຕາລາງທ 3 ຕາຕາລາງທ2: ການຈາແນກຊະນດິີ ຂອງມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດ ຊນັ້ ມນົ ລະພດີິ ຫກຼັ ມນົ ລະພດິີ ສາຮອງ ມນົ ລະດທ່ິ ມະນຸດສາ້ ງຂນຶ້ ທາດປະສມົ ຂອງມາດ SO2, H2S SO3, H2SO4, ການເຜາົ ໄໝມ້ າດທິ່ ມເຊອ້ ທາດປະສມົ ຂອງນ NO,NH3 MSO4 ໄຟ ໂຕຣແຊນ NO2,MNO3 ການລວມຕວົ ກນັ ຂອງອກົ ຊ ແຊນລະຫວິ່ າງການເຜາົ ທິ່ ທາດປະສມົ ຂອງກາກ ທາດປະສມົ C1 – C3 ອຸນຫະພູມສູງ ບອນ ແອລໄຮໄລດ,໌ ເຊຕອນ, ອາຊດິີ III. ມນົ ລະພດີິ ທາງອາກາດໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮ໌ ໂອໂຊນເປັນກາສທ່ິ ມຈດຸ ຟົດ -112 ອງົ ສາເຊຫວົ ໜິ່ ວຍທິ່ ລະບຸປະມານຄ DOBSON Unit (DU) ຄ່ິ າ 100 DU ຈະມຄິ່ າເທິ່ າົ ກບັ ຄວາມໜາແໜນ້ ຂອງໂອໂຊນບລສີິ ຸດ 1 nm ທິ່ O 0C ຄວາມດນັ 1 ບນັ ຍາກາດ. ໃນບນັ ຍາກາດຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮຊ໌ ່ິ ງຶ ຢ່ິ ູໃນຊິ່ ວງຄວາມສູງຈາກພນ້ ໂລກ 10 ເຖງີິ 50 km ນນັ້ ພບົ ວິ່ າມປະລມີິ ານໂອໂຊນໂດຍສະເລິ່ ຍຫາຼ ຍກວ່ິ າໃນຊນັ້ ໂທຣໂປສເຟຍຮດ໌ ິ່ ງັ ສະແດງຢ່ິ ູໃນຮູບ 1 (a) ໂອບ່ິ ຈດັ ເປັນທາດມນົ ລະພດີິ ທາງອາກາດໃນຊນັ້ ນເ້ ພາະສາມາດດູດຊບັ ລງັ ສອູນຕຣາໄວໂອເລຕທິ່ ເປັນອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ມະນດຸ ຄຊິ່ ວງທາອດີິ 200 – 300 nm ແລະຊິ່ ວງທສອງ 295 -325 nm ດິ່ ງັ ຮູບທ 2 (a) ແລະ b ຕາມລາດບັ . ເນ່ິ ອງຈາກລງັ ສອູລຕຣາໄວໂອເລຕອາດແບິ່ ງຕາມຊິ່ ວງຄວາມຍາວຄນ້ ທິ່ ມຜນົ ຕິ່ ສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ໄດ້ ເປັນ 3 ຊ່ິ ວງຄ UV-A(315 – 400 nm) ບິ່ ມຜນົ ຕ່ິ ສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດິີ , ຊ່ິ ວງ UV-B (280 – 315nm) ເຮດັ ໃຫ້ 16

ເກດອນັ ຕະລາຍຕິ່ ສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ໜາ້ ໂລກໄດຖ້ າ້ ໄດຮ້ ບັ ໃນໄລຍະຍາວ ແລະ UV-C (<280 nm ) ເປັນຊິ່ ວງທ່ິ ມຜນົ ໃນການທາລາຍສ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ເທງີິ ໜາ້ ໂລກໄດຢ້ ່ິ າງວ່ິ ອງໄວ, ປະລມິີ ານໂອໂຊນໃນຊນັ້ ນແ້ ປຣຜນັ ຕາມ ຄວາມສູງມຜນົ ທິ່ ເຮດັ ໃຫອ້ ຸນຫະພູມຂອງບນັ ຍາກາດໃນຊນັ້ ນສ້ ູງຂນຶ້ ຕາມຄວາມສູງຂອງບນັ ຍາກາດ (ຮູບ 3 ). ນອກຈາກໂອໂຊນໃນຊນັ້ ນຈ້ ະມຜນົ ຕິ່ ການດູດກນແສງອູລຕຣາໄວໂອເລຕແລວ້ ຍງັ ພບົ ວິ່ າກາສ ຮູບທ2: ສະແດງ (a) ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງໂອໂຊນ (b) ອຸນຫະພູມຂອງອາກາດຊ່ິ ງຶ ສາພນັ ກບັ ຄວາມສູງ ຈາກພນ້ ໂລກ. ອກົ ຊແຊນລວມເຖງີິ ກາສອ່ິ ນເຊິ່ ນັ : ນໂຕຣແຊນໃນຊນັ້ ບນັ ຍາກາດນ້ ແລະທ່ິ ສູງກວິ່ າກມຜນົ ຕ່ິ ການ ດດູ ກນແສງດ່ິ ງັ ກ່ິ າວນາ. ໂດຍສະເພາະອກົ ຊແຊນໃນຊນັ້ ທ່ິ ສູງກວ່ິ າສະຕຣາໂຕສເຟຍຮຈ໌ ະດດູ ກນໃນຊ່ິ ວງ ຄວາມຍາວຄນ້ 120 – 220 nm ຈ່ິ ງຶ ສ່ິ ງົ ຜນົ ໃຫລ້ ງັ ສທິ່ ມຄວາມຍາວຄນ້ ສນັ້ ກວິ່ າ 220 nm ບ່ິ ສິ່ ອງໃສ່ິ ມາ ເຖງິີ ຜວໂລກໄດຫ້ ຼ ເວາົ້ ອກຢິ່ າງໜິ່ ງຶ ວິ່ າກາສອກົ ຊແຊນໃນຊນັ້ ນຊ້ ິ່ ວຍໃນການຕອງແສງອູລຕຣາໄວໂອເລຕໄດ້ ໃນບາງສິ່ ວນຂອງຄວາມຍາວຄນ້ 220 – 240 nm ເຮດັ ໃຫລ້ ງັ ສແມິ່ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ໃນຊ່ິ ວງທ່ິ ມຜນົ ຕິ່ ສິ່ ງີິ ທ່ິ ມ ຊວດິີ ເທງີິ ໂລກບິ່ ສາ ມາດຜ່ິ ານມາຍງັ ພນ້ ໂລກໄດ.້ ປະລມີິ ານຄິ່ າສະເລ່ິ ຍໂອໂຊນໃນແຖບຂວົ້ ໂລກເໜອ ແລະ ໃຕປ້ ະມານ 450 DU ແລະສ່ິ ວນອິ່ ນໆ ຂອງໂລກຈະມຄ່ິ າສະເລິ່ ຍເທິ່ າົ ກບັ 300 DU ກລະນຂອງຫຸຼມໂອໂຊນ (ozone hole )ໝາຍເຖງິີ ຊິ່ ວງ ຂອງບນັ ຍາກາດໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮທ໌ ່ິ ບາງລງົ ຕວົ ຢິ່ າງເຊິ່ ນັ : ຫຸມຼ ໂອໂຊນທິ່ ບລເິີ ວນຂວົ້ ແອນຕຣາຕກີິ ມຄ່ິ າເທ່ິ າົ ກບັ 150 DU 17

ຮູບທ3 : ສະແດງສະເປັກຕມັ ຂອງການດດູ ຊບັ ລງັ ສອລັ ຕຣາໄວໂອເລຕ (a) ຊ່ິ ວງ 200 -300 nm (b) ຊ່ິ ວງ 295 -325 nm  ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າການສາ້ ງໂອໂຊນ ມໂອໂຊນປະມານ 90% ທິ່ ຢ່ິ ູໃນບນັ ຍາກາດຊນັ້ ນເ້ ນິ່ ອງຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າກບັ ແສງອາທດີິ ດ່ິ ງັ ນ:້ 1. ໂມເລກຸນຂອງອກົ ຊແຊນໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮເ໌ ກດການແຕກຕວົ ກາຍເປັນອກົ ຊ ແຊນອາໂຕມໂດຍລງັ ສແມ່ິ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ດິ່ ງັ ນ:້ O2 + hv  O + O   242.4nm 2. ເກດປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າສາມໂມເລກຸນມາຈບັ ກນັ (three – body reaction) ໂດຍອາໂຕມ ອກົ ຊແຊນທິ່ ເກດຈາກ (1) ຈະຕາກນັ ຢ່ິ າງວອິ່ ອງໄວກບັ ອກົ ຊແຊນໃນບນັ ຍາກາດເກດເປັນໂອໂຊນ ແລະ ໃຫພ້ ະລງັ ງານສູງຂນຶ້ ຈິ່ ງຶ ຕອ້ ງມໂມເລກຸນທ່ິ ສາມ (third – moiecule, M) ມາຮບັ ພະລງັ ງານສ່ິ ວນເກນໄປ ເພິ່ ອໃຫໄ້ ດເ້ ປັນໂອໂຊນທິ່ ໝນັ້ ຄງົ ຫຼາຍຂນຶ້ ແລະຢ່ິ ູຮິ່ ວມກບັ M ໄດດ້ ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . O + O2 + M  O3 + M (ພະລງັ ງານສູງຫາຼ ຍຂນຶ້ ) ໝາຍເຫດ (1) M ທ່ິ ກິ່ າວນເ້ ປັນສະປຊສອິ່ ນໆ ໄດແ້ ກ່ິ N2ຫຼ O2 (2). ປະຕກີິ ລິີ ນີິ ພ້ ບົ ວິ່ າມສິ່ ວນເຮດັ ໃຫອ້ ຸນຫະພູມຂອງອາກາດໃນຊນັ້ ນສ້ ູງກວ່ິ າຊນັ້ ອ່ິ ນ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າການສາ້ ງໂອໂຊນທງັ ສອງສມົ ຜນົ ເທງີິ ນໃ້ ຊໃ້ ນການທານາຍປະລມີິ ານໂອໂຊນໃນຊນັ້ ນເ້ ວາົ້ ຄຕອນ ເທງິີ ຂອງຊນັ້ ນໄ້ ດຮ້ ບັ ລງັ ສແມິ່ ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ທິ່ ມຄວາມແຮງຫຼາຍ, ຈ່ິ ງຶ ມຜນົ ໃຫໂ້ ມເລກຸນຂອງອກົ ຊແຊນແຕກ ຕວົ ກາຍເປັນອາໂຕມອກົ ຊແຊນໄດງ້ ່ິາຍກວິ່ າ (ທິ່ ຄວາມສຸູງ 50 ກໂິີ ລເມດັ ໂມເລກຸນອກົ ຊແຊນມອາຍຸປະມານ 1 ຊິ່ ວົ ໂມງ) ດ່ິ ງັ ນນັ້ , ອດັ ຕາສິ່ ວນລະຫວິ່ າງອາໂຕມອກົ ຊແຊນ ແລະ ໂມເລກຸນອກົ ຊແຊນຈິ່ ງຶ ສູງ ແຕ່ິ ໂດຍ ລວມແລວ້ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງອກົ ຊແຊນນນັ້ ຕາດິ່ ງັ ນນັ້ ການເກດປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າທ່ິ ສອງຈິ່ ງຶ ເກດໄດນ້ ອ້ ຍ, ຕອນ ລິ່ ຸມຂອງຊນັ້ ນຈ້ ະມປະລມິີ ານອກົ ຊແຊນຫາຼ ຍແຕ່ິ ຄວາມແຮງຂອງລງັ ສແມິ່ ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ບ່ິ ພທ່ິ ຈະເຮດັ ໃຫແ້ ຕກ 18

ຕວົ ຕວົ ເປັນອາໂຕມໄດຕ້ າມສມົ ຜນົ ທ່ິ ໜ່ິ ງຶ ( ທ່ິ ຄວາມສູງ 20 ກໂີິ ລເມດັ ໂມເລກຸນຂອງອກົ ຊແຊນຈະມອາຍຸ ປະມານ 5 ປ) ບລເີິ ວນເຄງິີ ກາງຂອງຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮທ໌ ງັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງໂມເລກຸນອກົ ຊແຊນ ແລະ ຄວາມແຮງຂອງລງັ ສແມິ່ ເຫຼກັ ໄຟຟາ້ ຈະມຫາຼ ຍພທິ່ ຈະໃຫອ້ າໂຕມອກົ ຊແຊນມຜນົ ໃຫກ້ ານເກດໂອ ໂຊນໄດຫ້ ຼາຍອກ. ດິ່ ງັ ນນັ້ ໂອໂຊນຈ່ິ ງຶ ມຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ສູງສຸດທິ່ ມຄວາມສູງ 23 ກໂີິ ລແມດັ .  ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າທິ່ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງອາໂຊນ ໂອໂຊນເປັນກາສທິ່ ບິ່ ຢ່ິ ູຕວົ ໂດຍປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າ ແລະຄິ່ າທາງເທໂມໄດນາມກິີ ສທ໌ ່ິ ຢນຍນັ ຄຸນລກັ ສະນະ ດິ່ ງັ ກ່ິ າວຄຈາກສມົ ຜນົ O3  3/2 O2 ຄິ່ າ H 0298,s0298,G0298 ເທ່ິ າົ ກບັ -34.1 kcal/mol + 16.7 cal/mol.degree ແລະ - 39.1 kcal/mol ຕາມລາດບັ ດິ່ ງັ ນນັ້ ພບົ ວິ່ າເມ່ິ ອໂອໂຊນຖກສາ້ ງໃນບນັ ຍາກາດແລວ້ ຍງັ ສາມາດສະຫາຼ ຍຕວົ ຫຼຖກທາລາຍໄດໃ້ ນ ບນັ ຍາກາດໂດຍປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທິ່ ເກດແບ່ິ ງໄດເ້ ປັນສອງແບບຄ ແບບທາອດິີ ເກດໂດຍບິ່ ຕອ້ ງອາໄສຕວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າ(noncatalytic process) ແບບທສອງເກດຈາກປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າທ່ິ ໃຊຕ້ ວົ ເລ່ິ ງັ ຈາກບນັ ຍາກາດ (catalytic process) ໄດແ້ ກ່ິ : NO, NO2, H, HO, HOO, ClO, Cl, Br ແລະ BrO. 1). ແບບບິ່ ຕອ້ ງອາໄສຕວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າ ເກດຈາກການທິ່ ໂອໂຊນດູດກນແສງອູລຕຣາໄວໂລຕໃນ ຊ່ິ ວງຄວາມຍາວຄນ້ < 320 nm (UV-B) ເກດເປັນອາໂຕມອກົ ຊແຊນ ແລະ ໂມເລກຸນດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ O3 + hv  O2+ + O+   320nm ຂະບວນການສາ້ ງ ແລະສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງໂອໂຊນໂດຍບ່ິ ຕອ້ ງໃຊຕ້ ວົ ເລິ່ ງັ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຈະສາມາດ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ິ ງັ ຮູບ +O O2 UV C O O2 O3 UV-B 2). ແບບອາໄສຕວົ ເລິ່ ງັ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຖາ້ ແທນຕວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າດວ້ ຍ x ກນົ ໄກທິ່ ເກດເລິ່ ມຕນົ້ ຄ x ຈະໄດດ້ ງຶ ອາໂຕມອກົ ຊແຊນຈາກໂອໂຊນໄດດ້ ິ່ ງັ ສມົ ຜນົ . X + O3  XO + O2 …………(1) XO ທ່ິ ເກດຈະທາປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າຕິ່ ອາໂຕມອກົ ຊແຊນທິ່ ມປະລມີິ ານຫາຼ ຍໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮ໌ XO + O  XO + O2………….(2) ເມິ່ ອລວມສມົ ຜນົ (1) + (2) ນາກນັ ຈະໄດປ້ ະຕກິີ ລິີ ຍີິ າລວມເປັນ O3 + O  2O2 19

 ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າແບບອາໄສຕວົ ເລິ່ ງັ ແບ່ິ ງອອກເປັນສອງປະເພດດິ່ ງັ ນຄ້ : 1. ປະເພດທິ່ ເກດໃນບນັ ຍາກາດທ່ິ ສະອາດ ໂດຍການຫຸຼດລງົ ຂອງໂອໂຊນໂດຍກນົ ໄກນເ້ ກດຈາກ ຕວົ ເລ່ິ ງັ ທ່ິ ສາຄນັ ລຽງຈາກຫຼາຍໄປຫານອ້ ຍດິ່ ງັ ນ້ NO, OH  ແລະ HOO ຕາມລາດບັ . ກ. ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າສະຫຼາຍຕວົ ໂດຍ NO ໂດຍ NO ຊິ່ ງຶ ຖກປິ່ ອຍຈາກບນັ ຍາກາດຊນັ້ ໂທຣໂປສ ເຟຍຮຈ໌ ະເກດປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າກບັ ໂອໂຊນທ່ິ ຊນັ້ ກາງຂອງສະຕຣາໂຕສເຟຍຮ໌ NO + O3  NO2  O2 NO2  O  NO  O2 ຂ. ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງໂອໂຊນໂດຍ OH  ແລະ HOO ຈະພບົ ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ ານໃ້ ນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮຊ໌ ນັ້ ເທງິີ ສຸດ (> 45 km )ກນົ ໄກການເກດດິ່ ງັ ນ:້ HO  O3  HOO  O2 HOO  O HO  O2 ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າລວມ O  O O2 3.1. ການຫຸດຼ ລງົ ຂອງໂອໂຊນເນິ່ ອງຈາກຕວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າທ່ິ ເປັນອາໂຕມຂອງກຫຼ ຼ ໂບຼມ ອາໂຕມຂອງກຼ ( Cl  ) ແລະອາໂຕມໂບຼມ ( Br ) ທ່ິ ມຜນົ ຕິ່ ການຫຸຼດລງົ ຂອງໂອໂຊນສ່ິ ວນໜ່ິ ງຶ ມາ ຈາກທາມະຊາດໂດຍການສະຫຼາຍຕວົ ຈາກກລຼ ວົ ເມຕານ (CH4Cl) ທ່ິ ຖກປ່ິ ອຍຈາກມະຫາສະໝຸດ, ຈາກພູ ເຂາົ ໄຟລະເບດ ແລະ ເມຕວໂບຼມມວົ (CH4Br) ຕາມລາດບັ ແລວ້ ເຄ່ິ ອນທິ່ ຊາ້ ໆໄປທິ່ ຊນັ້ ຕຣາໂຕສເຟຍຮ໌ ແຕິ່ ອາໂຕມທງັ ສອງຊະນດີິ ນພ້ ບົ ວິ່ າສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍເກດຈາກທາດເຄມທິ່ ມະນຸດໃຊຄ້ ພວກ CFC ( chlorofluroocarbon) ແລະຮາລອນ (ທາດປະສມົ ໂບຼມມວົ ທິ່ ມສູດຄາ້ ຍຄ CFC ກນົ ໄປທ່ິ ກລຼ ວົ ເມຕານທາລາຍໂອໂຊນ ເລິ່ ມຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າການແຕກຕວົ ເປັນອາໂຕມກຼ ໂດຍເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິີ ລິີ ຍີິ າກບັ ແສງແດດທ່ິ ຊິ່ ວງຄວາມຍາວຄນ້ UV-C ຫຼອາກາດເກດໂດຍການທາປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າກບັ OH  ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ . CH3Cl  UV  C Cl  CH3 ຫຼ OH  CH3Cl Cl  other produces ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ອາໂຕມກຼລວົ ຈະທາປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຕ່ິ ກບັ ໂອໂຊນ Cl  O3 ClO  O2 ClO  O Cl  O2 ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າລວມຄ O3  O O2 ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ ານເ້ ກດເຊນັ ດຽວກບັ ກລະນຂອງອາໂຕມໂບຼມມວົ Br  O3  BrO  O2 Br  O Br  O2 20

3.2 ທາດ ຊເອຟຊ (CFC) ທາດຊເອຟຊບາງຄງັ້ ເອນ້ ວິ່ າຟອອນ ເປັນທາດປະສມົ ທ່ິ ມກາກບອນໜິ່ ງຶ ຫຼສອງອາໂຕມລວມຕວົ ກບັ ອາໂຕມຂອງກຼລວົ ຫຼຟູອລວົ ເຊ່ິ ງີິ ຖກຄນົ້ ພບົ ໃນປ 1930 ເນ່ິ ອງຈາກມຄຸນລກັ ສະນະຫາຼ ຍປະການເຊິ່ ນັ : ບິ່ ກ່ິ ໃຫອ້ ນັ ຕະລາຍຕິ່ ຜູໃ້ ຊ,້ ບິ່ ຕດິີ ໄຟ, ມຄວາມໝນັ້ ຄງົ ແລະສ່ິ ງິີ ສາຄນັ ສາມາດໃຊປ້ ະໂຫຍດທາງອຸດສາຫະກາໄດ້ ຫຼາຍທາງຈ່ິ ງຶ ຖກນາມາໃຊກ້ ນັ ຢ່ິ າງຫຼວງຫຼາຍອນັ ໄດແ້ ກິ່ : ທາດເດຄວາມເຢັນ, ທາດເຮດັ ໃຫໂ້ ຟມພອງຕວົ ແລະຕວົ ທາລະລາຍເພິ່ ອໃຊໃ້ ນການທາຄວາມສະອາດ ສູດເຄມຂອງທາດຊເອຟຊ (CFC) ເພິ່ ອໃຫງ້ ່ິາຍຕິ່ ການເອນ້ ຊ່ິ ທາດ CFC ທິ່ ວົ ໄປຈະໃຊໄ້ ດທ້ າງ ການຄາ້ ເຊ່ິ ນັ : CFC -11 ການເອນ້ ຊໂດຍໃຊເ້ ລກທິ່ ຂວດມລະບບົ ດ່ິ ງັ ນ້ ເມ່ິ ອແທນສນັ ຍາລກັ ທິ່ ວົ ໄປຄ CFC – xyz ໂດຍ x ໝາຍເຖງິີ ຈານວນອາໂຕມຂອງກາກບອນ (C) ລບົ ດວ້ ຍ 1 (ຈະບ່ິ ລະບຸດຄ່ິ າກລະນຜນົ ທ່ິ ໄດເ້ ປັນສູນ) Y ໝາຍເຖງີິ ຈານວນອາໂຕມຂອງຟູອລວົ (F) Z ໝາຍເຖງິີ ຈານວນອາໂຕມຂອງຮໂດຣແຊນ (H) ບວກດວ້ ຍ 1 ວທິີ ທິ່ ຈະຮູສ້ ູດທາງເຄມເຮດັ ໄດໂ້ ດຍນາຄິ່ າເລກທ່ິ ມໃນຂວດຂອງທາດ CFC ບວກກບັ ເລກ 90 ກ ຈະໄດຕ້ ວົ ເລກທິ່ ສະແດງຈານວນອາໂຕມຂອງກາກບອນ, ຮໂດຣແຊນ ແລະຟູອລວົ ໃນໜິ່ ງຶ ໂມເລກຸນຕາມລາ ດບັ ຕວົ ຢິ່ າງ CFC -11 ຄິ່ າຕວົ ເລກທິ່ ໄດຄ້ 101 ນນັ້ ຄຈານວນອາໂຕມຂອງກາກບອນ, ຮໂດຣແຊນ ແລະຟູ ອລວົ ເປັນ 1,0 ແລະ 1 ຕາມລາດບັ ເນ່ິ ອງຈາກຈານວນອາໂຕມທງັ ໝດົ ຂອງທາດທງັ ໝດົ ທ່ິ ເຂາົ້ ແທນທິ່ ທາດ ແສມົ ອລັ ເຄນຮໂດຮກາກບອນຈະມຄ່ິ າເທ່ິ າົ ກບັ 2n + 2 (n = ຈານວນອາໂຕມກາກບອນ) ນນັ້ ຄຈານວນ ອາໂຕມທງັ ໝດົ ຂອງທາດທິ່ ເຂາົ້ ແທນທ່ິ ເທິ່ າົ ກບັ 4 ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຈານວນອາໂຕມຂອງທາດກຼລວົ ຈະມຄິ່ າເທ່ິ າົ ກບັ 4- (0+3)=3 ດິ່ ງັ ນນັ້ ສູດທາງເຄມ ຂອງ CFC -11 ຄ CFCl3 3.1.1). ຕວົ ຢິ່ າງ ແລະຄຸນລກັ ສະນະຂອງທາດຊເອຟຊ ແລະ ໂບຣອນທ່ິ ຖກນາມາໃຊ້ CFC-12 (CFCl) dichlorodifluoromethane ເລິ່ ມຖກນາມາໃຊເ້ ປັນຕວົ ເຮດັ ຄວາມເຢັນໃນຕູ ້ ເຢັນຕງັ້ ແຕິ່ ປ 1930 ແທນການໃຊກ້ າສທ່ິ ມພດີິ ແອມໂມນຽທ ແລະຊຸນຟັດດອກົ ຊດີິ ກຽມໄດຈ້ າກປະ ຕກີິ ລິີ ຍິີ າຂອງກາກບອນເຕຕຣາກລຼ ວົ ແລະອາຊດິີ ກຮຼ ດຣກີິ ມຈດຸ ຟົດທ -280 Cປັດຈບຸ ນັ ຍງັ ໃຊເ້ ປັນຕວົ ໃຫ້ ຄວາມເຢັນໃນເຄ່ິ ອງປັບອາກາດໃນລດົ ຍນົ , ພາຍຫງຼັ ສງົ ຄາມໂລກຄງັ້ ທ 2 ພບົ ວ່ິ າປິ່ ຽນສະຖານະ CFC-12 ຈາກຂອງແຫຼວມາເປັນກາສຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດຟອງນອ້ ຍໆ ໄດໃ້ ນໂຟມພາສຕກິີ ເຮດໃຫມ້ ຄຸນລກັ ສະນະເປັນ ສະນວນກບັ ຄວາມຮອ້ ນໄດ.້ CFC-11 (CFCl3) trichlorofluoromrthane ເປັນຂອງແຫວຼ ມຈດຸ ຟົດ +240 C ເປັນທາດເຄມ ທິ່ ໃຊໃ້ ນການເປັນຮູໂຟມປະເພດນ່ິ ມິີ ເພ່ິ ອຜະລດິີ ຕະພນັ ເຄິ່ ອງໃຊພ້ ວກໝອນ ແລະ ເບາະຮອງນິ່ ງັ ໃນລດົ ທງັ CFC-11 ແລະCFC-12ຍັ ງຖກນາມາໃຊເ້ ປັນກາສໃນກະປ໋ ອງສະເປຢິ່ າງຫຼວງຫຼາຍ ແລະສບ ເນ່ິ ອງມາຈາກການຫຸດຼ ລງົ ຂອງໂອໂຊນໃນປຄ.ສ 1974 ຈ່ິ ງຶ ໄດມ້ ການປະກາດໃຫໃ້ ຊທ້ າດອ່ິ ນເຊິ່ ນັ : ບູຕານ 21

ແທນທາດທງັ ສອງຊະນດີິ ນໃ້ ນກະປ໋ ອງສະເປ່ິ ໂດຍສະເພາະໃນອາເມລກີິ າ, ຄານາດາ, ສະວດິີ ສະແລນ ແລະ ນອກແວ CFC-13 (CFCl-CF-Cl2) ໄດເ້ ຄຍຖກນາມາໃຊເ້ ປັນນາ້ ຢາເຊດັ ລາ້ ງອຸປະກອນໄຟຟາ້ ແຕ່ິ ບິ່ ມການ ໃຊໃ້ ນປັດຈບຸ ນັ ນ້ ຮາລອນສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍຖກນາມາໃຊໃ້ ນດາ້ ນການດບັ ເພອງ ເນ່ິ ອງຈາກເປັນທາດທິ່ ມຄວາມໜາແໜນ້ ສູງ ແລະຈະແຕກຕວົ ໃຫອ້ າໂຕມຂອງໂບຼມມວົ ທິ່ ໄປຈບັ ກບັ ອະນຸມນູ ຮໂດຣແຊນຂອງຂະບວນການຕດີິ ໄຟຈິ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຢຸດໄດ້ ແລະບາງຊະນດີິ ກນາມາໃຊໃ້ ນການກາຈດັ ພວກແມງໄມທ້ ິ່ ຢ່ິ ູໃນດນິີ ເຊ່ິ ນັ : ເມຕລ ໂບຼມມວົ . 3.1.2 ຜນົ ເສຍຂອງທາດຊເອຟຊ ແລະຮາລອນ ເນ່ິ ອງຈາກຄຸນລກັ ສະນະທິ່ ໝນັ້ ຄງົ້ ຂອງທາດຊເອຟຊຈິ່ ງຶ ພບົ ວ່ິ າເມ່ິ ອຖກນາມາໃຊຫ້ ຼປ່ິ ອຍອອກຈາກ ທາມະຊາດແລວ້ ບິ່ ຖກກາຈດັ ອອກໂດຍຂະບວນການໃດໆເຊິ່ ງິີ ໄດແ້ ກິ່ ການລະລາຍ, ການທາປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າກບັ ກາສໃນບນັ ຍາກາດຫຼປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າກບັ ແສງທ່ິ ເບິ່ ງີິ ເຫນັ ດວ້ ຍຕາຫຼກບັ UV-A ແຕິ່ ສາມາດເຄ່ິ ອນທິ່ ໃນແນວດງຶ ຈາກຊນັ້ ໂທຣໂປສເຟຍຮໄ໌ ປຢ່ິ ູໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮທ໌ ງັ ໝດົ ເຖງີິ ແມິ່ ນວິ່ າທາດຊເອຟຈະມນາ້ ໜກັ ຫາຼ ຍ ກວິ່ າອາກາດອນັ ເນ່ິ ອງມາຈາກຜນົ ຂອງການຕາກນັ ແລະປະສມົ ປະສານຂອງໂມເລກຸນທິ່ ເຄ່ິ ອນທ່ິ ໄປຢິ່ ູໃນຊນັ້ ກາງ ແລະ ເທງີິ ສຸດຂອງສະຕຣາໂຕສເຟຍຮ.໌ ຊ່ິ ງຶ ເຮດັ ໃຫມ້ ໂອກາດທິ່ ຈະດູດກນແສງອູລຕຣາໄວໂອເລ ຕຊ່ິ ວງ UV-C ໄດ້ ແລະ ເກດເປັນອະນຸມູນອດິີ ສະຫະຼ , ກລຼ ວົ ທິ່ ຈະໄປຫຸດຼ ໂອໂຊນໃນບນັ ຍາກາດດິ່ ງັ ຕວົ ຢ່ິ າງ ຕ່ິ ໄປນ:້ CF2Cl2 + UV-C  CF2Cl  Cl …………….(1) ອະນຸມນູ ອດິີ ສະຫຼະກລຼ ວົ ຈະເຂາົ້ ໄປທາປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າກບັ (ທາລາຍ) ໂອໂຊນທິ່ ມໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮດ໌ ິ່ ງັ ນ:້ Cl  O3  ClO  O2 ……………….(2) ເນ່ິ ອງຈາກໃນບນັ ຍາກາດຊນັ້ ນຈ້ ະມອາໂຕມອກົ ຊແຊນທ່ິ ເກດຈາກໂອໂຊນທາປະຕກິີ ລິີ ຍີິ ກບັ ແສງ O3  hv  O2  O   320nm ………….(3) ອກົ ຊດີິ ກຼລວົ ທ່ິ ເກດຈາກ (1) ຈະທາປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າກບັ ອກົ ຊແຊນທ່ິ ເກດຈາກ (3) ໄດດ້ ິ່ ງັ ຕ່ິ ໄປນ້ ClO  O  Cl  O2 ……………..(4) ອະນຸມູນອດິີ ສະຫະຼ ກຼລວົ ຈາກ (4) ຈະເຂາົ້ ສິ່ ູວງົ ຈອນຂອງປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າການທາລາຍໂອໂຊນຈາກ ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ 2-4ຕິ່ ໄປອກ ຕາຕາລາງທ 6 ສະແດງເຖງິີ ຄຸນລກັ ສະນະທິ່ ສາຄນັ ຂອງສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມຂອງທາດຊເອຟຊທ່ິ ຖກນາ ມາໃຊຫ້ ຼາຍ, ຄິ່ າສກັ ກະຍະພາບໃນການເຮດັ ໃຫໂ້ ອໂຊນຫຸດຼ ລງົ (ozene depletion potential, ODP)ທ່ິ ເປັນຫຼກັ ການໃນການທານາຍເຖງິີ ຄວາມສາມາດຫາຼ ຍຫຼນອ້ ຍໃນການທາລາຍໂອໂຊນໃນບນັ ຍາກາດໂດຍ ຫກຼັ ການກບັ ມວນສານຂອງຊເອຟຊຫກຼັ CFC-11 ທາດຊເອຟຊສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍຈະມຄ່ິ ານຢ້ ່ິ ູໃນຊ່ິ ວງຄິ່ າ 22

ລະຫວ່ິ າງ 0,1 – 1,0 ນອກຈາກຄ່ິ າ ODP ແລວ້ ຈານວນອາໂຕມຂອງຂອງກຼລວົ ແລະຊິ່ ວງເວລາທ່ິ ທາດຈະ ຢ່ິ ູໃນບນັ ຍາກາດໄດກ້ ເປນປັ ັດໄຈທ່ິ ສາຄນັ ໃນການນາມາພຈີິ າລະນາຮິ່ ວມກນັ ຕາຕາລາງ3: ສະແດງຄຸນລກັ ສະນະທ່ິ ວົ ໄປຂອງທາດຊເອຟຊ ທາດ ອາຍຸການໃຊງ້ ານ ODP3 ອດັ ຕາການ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ /pptv ການສູນເສຍ ຂອງບນັ ຍາກາດ ປ່ິ ອຍ /106 kg y-1 O3/ % CFC-11 CFCl3 60 1.0 281 1977 1993 31 CFC-12 CFCl2 195 CFC-113 CF2ClCFCl2 101 1.0 370 140 272 36 CFC-114CF2ClCF2Cl2 236 CFC-115 CF2ClCF3 522 0.8 138 255 519 14 1.0 - - - - 0.6 - - - - - - ສາລບັ ກ່ິ ຸມຂອງຮາລອນກສາມາດຫຸດຼ ປະລມີິ ານໂອໂຊນໄດເ້ ຊ່ິ ນັ ກນັ ແລະພບົ ວິ່ າເມິ່ ອທຽບກບັ ກິ່ ຸມຊ ເອຟຊແລວ້ ມຂເ້ ສຍຫາຼ ຍກວ່ິ າເຊິ່ ນັ : ອາໂຕມໂບຼມມວົ ແຕກຕວົ ໄດງ້ ິ່າຍກວິ່ າອາໂຕມກຼລວົ ແລະ ມກັ ມຄ່ິ າ ODP ສູງເຊ່ິ ນັ : CBrF2CBrF2 (2402) ມຄິ່ າ ODP 6.0 ຂວກຕວົ ເລກທ່ິ ໃຊເ້ ອນ້ ໝາຍເຖງິີ ຈານວນ ອາໂຕມຂອງກາກບອນ, ກຼລວົ , ຟູອລວົ ແລະ ໂບຼມມວົ ຕາມລາດບັ , ກນົ ໄກການຫຸຼດໂອໂຊນມດິ່ ງັ ນ:້ BrO  ClO  Br  Cl  O2 Br  O3  BrO  O2 Cl  O3  ClO  O2 ລວມເກດ 2O3 3O2 ສະຫຸບຼ ໄດວ້ ່ິ າທງັ ທາດຊເອຟຊ ແລະ ຮາລອນຈະໄປຫຸດຼ ປະລມິີ ານໂອໂຊນໃນບນັ ຍາກາດທິ່ ມຢ່ິ ູໃນ ຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮຊ໌ ິ່ ງຶ ສາມາດດດູ ຊບັ ລງັ ສອູລຕຣາໄວໂອເລຕທິ່ ໄດມ້ ພະລງັ ງານສູງທງັ ຊ່ິ ວງ C ແລະ B ຈ່ິ ງຶ ເຮດັ ໃຫສ້ ່ິ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ຢິ່ ູເທງິີ ໜາ້ ໂລກໄດຮ້ ບັ ລງັ ສອູລຕຣາໄວໂອເລຕໂດຍສະເພາະທິ່ ຊິ່ ວງ B ແລະ ເຮດັ ໃຫ້ ເກດອນັ ຕະລາຍຕິ່ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ມຊວດີິ ດ່ິ ງັ ນ:້ ກ. ເຮດັ ໃຫເ້ ກດໂລກມະເຮງັ ຜວໜງັ ເນິ່ ອງຈາກພບົ ວ່ິ າ 20% ຂອງລງັ ສໃນຊິ່ ວງນຈ້ ະຖກດດູ ຊບັ ໂດຍເມດັ ສທ່ິ ຜວໜງັ ຊນັ້ ນອກຂອງມະນດຸ ມການຄາດໝາຍວິ່ າອດັ ຕາການເກດໂລກມະເຮງັ ນຈ້ ະເພິ່ ມຫຼາຍ ຂນຶ້ 1-2% ເມ່ິ ອປະລມີິ ານໂອໂຊນຫຸຼດລງົ 1%. ຂ. ເຮດັ ໃຫເ້ ກດໂລກທາງຕາທ່ິ ເອນ້ ວິ່ າ: ຕກ້ ະຈອກ(cataracts)ຊິ່ ງຶ ມກັ ເກດກບັ ຄນົ ທິ່ ມອາຍຸສູງ ແຕິ່ ພບົ ວິ່ າອດັ ຕາການເກດຂອງໂລກນມ້ ຫຼາຍຂນຶ້ ໃນໄວໜ່ິ ຸມ-ສາວ ເພາະລງັ ສອູລຕຣາໄວໂອເລຕຊິ່ ວງ B ຫາຼ ຍຂນຶ້ ເມິ່ ອລງັ ສອູລຕຣາໄວໂອເລຕຜິ່ ານເຂາົ້ ທາງເລນສຕ໌ າແລວ້ ຈະກະຕຸນ້ ໃຫສ້ າ້ ງທາດເຄມທິ່ ມຄວາມ ວິ່ ອງໄວ ແລະ ເກດການສາ້ ງທາດໃໝິ່ ຮ່ິ ວມກນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດເປັນຕກ້ ະຈອກຄາດວິ່ າລງັ ສຊິ່ ວງນເ້ ພິ່ ມຂນຶ້ 10% ຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ທິ່ ມອາຍຸປະມານ 50 ປມໂອກາດເປັນໂລກນເ້ ພ່ິ ມຫຼາຍຂນຶ້ 6% . ຄ. ພູມຕາ້ ນທານຂອງມະນດຸ ຈະຫຸຼດລງົ ເຮດັ ໃຫມ້ ໂອກາດເຈບັ ປິ່ ວຍໄດຫ້ ຼາຍຂນຶ້ ງ. ປະສດິີ ທພິີ າບໃນການສງັ ເຄາະແສງຈະຫຸຼດລງົ 23

3.1.3 ຮູຮ່ິ ວົ ຂອງໂອໂຊນ ໃນປ 1957 Dr. Joe Farman ແລະຄະນະເລິ່ ມເຮດັ ວຽກສາຫວຼ ດປະມານໂອໂຊນໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮ.໌ ກ່ິ ຸມສາຫວຼ ດນພ້ ບົ ຮູຮິ່ ວົ ຂອງໂອໂຊນໃນຊນັ້ ບນັ ຍາກາດເຂດຂາົ້ ໂລກໃຕບ້ ລເິີ ວນໃກ ້ ມະຫາສະມຸດອດັ ລງັ ຕກີິ ເລິ່ ມຕງັ້ ແຕ່ິ ປ 1979 ໂດຍຂມ້ ູນທິ່ ໄດຊ້ ໃ້ ຫເ້ ຫນັ ເຖງີິ ການຫຸດຼ ລງົ ຂອງໂອໂຊນຢິ່ າງຕິ່ ເນິ່ ອງ, ຮູຮິ່ ວົ ໂອໂຊນເລ່ິ ມຂະຫຍາຍຫາຼ ຍຂນຶ້ . 3.1.4 ທາດທິ່ ນາມາໃຊແ້ ທນ CFCs ມການສກຶ ສາໂຄງສາ້ ງຂອງທາດທິ່ ຈະນາມາໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດໃ້ ກຄ້ ຽງກນັ ກບັ ທາດ CFC ແລະສາ ມາດຖກກາຈດັ ໄປກ່ິ ອນໃນຊນັ້ ໂທໂປສແຟເພ່ິ ອບ່ິ ມໂອກາດທິ່ ຈະລ່ິ ອງລອຍໄປທາລາຍໂອໂຊນທິ່ ຊນັ້ ສະຕຣາ ໂຕສເຟຍຮໄ໌ ດນ້ ນັ້ . ພບົ ວິ່ າຄວນຈະເປັນທາດທິ່ ປະສມົ ທ່ິ ມອາໂຕມຮໂດຣແຊນມາຈບັ ກບັ ອາໂຕມກາກບອນ ເພ່ິ ອໃຫເ້ ກດປະຕກິີ ລິີ ຍິີ ລະຫວິ່ າງຮໂດຣແຊນແລະ ໄຮດອກຊວແຮດຄລັ ທິ່ ມໃນຊນັ້ ບນັ ຍາກາດດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . OH   HC  HO  C based free radical CO2 ແລະHCl eventually ຕາຕາລາງທ 7 ສະແດງເຖງິີ ທາດ 2 ກ່ິ ຸມທິ່ ນາມາໃຊທ້ ດົ ແທນຊເອຟຊ ໂດຍການປິ່ ຽນແປງຈານວນຂອງຟູອ ລວົ , ກລຼ ວົ ແລະຮໂດຣແຊນໃນໂມເລກຸນໃໝິ່ ໄດແ້ ກິ່ HCFCs hydrofluorochlorocarbons ເປັນທາດທ່ິ ປະກອບດວ້ ຍອາໂຕມຂອງຮໂດຣແຊນ, ກຼ ລວົ , ຟູອລວົ ແລະກາກບອນ ເຊິ່ ງິີ ເລ່ິ ມນາມາໃຊແ້ ທນ CFCs ຊ່ິ ວົ ຄາວ ໃນປຄ.ສ 1990 ແຕິ່ ວ່ິ າມຂເ້ ສຍ ບາງປະການເຊ່ິ ນັ : ຕດິີ ໄຟໄດງ້ ິ່າຍ, ເປັນພດີິ ຕ່ິ ມະນດຸ HFCs, hydrofluorocarbons ປະກອບດວ້ ຍອາໂຕມຂອງຮໂດຣແຊນ, ຟູອລວົ ແລະກາກບອນ ເປັນທາດທ່ິ ໃຊແ້ ທນຊເອຟຊແບບຖາວອນ ແລະ ຄອ້ ນຂາ້ ງຈະເປັນທິ່ ຍອມຮບັ ຫາຼ ຍກວ່ິ າເພາະຈາກສູດຂອງ ທາເຄມພບົ ວ່ິ າຈະໃຫຜ້ ນົ ໃນແງ່ິທິ່ ບ່ິ ທາລາຍໂອໂຊນເນ່ິ ອງຈາກບ່ິ ອາໂຕມຂອງກລຼ ວົ ອກທງັ ຟູອລວົ ໃນໂມເລ ກຸນຈະມຈະມຄິ່ າພະລງັ ງານພນັ ທະລະຫວິ່ າງ C - F ແລະ ມຄ່ິ າຫຼາຍກວ່ິ າ C – Cl (C-F =441 kjmol ,C- Cl = 328kjmol) ເຮດັ ໃຫບ້ ິ່ ມໂອກາດທ່ິ ຈະແຕກຕວົ ໂດຍແສງໄດແ້ ນ່ິ ນອນຂດ້ ຢ່ິ າງອິ່ ນຄ ເປັນທາດທ່ິ ວິ່ ອງ ໄວປານກາງດ່ິ ງັ ນນັ້ ຈະສາມາດຖກອກົ ຊໄດດໄ໌ ດດ້ ວ້ ຍອະນຸມນູ ອດີິ ສະຫຼະໄຮດອກຊລໃນຊນັ້ ໂທຣໂປສເຟຍຮ໌ ແລະ ເປັນທາດທິ່ ບິ່ ຕດີິ ໄຟ ແຕ່ິ ມຂເ້ ສຍທິ່ ສາຄນັ ຄລາຄາແພງຕວົ ຢິ່ າງການໃຊທ້ າດກ່ິ ຸມນໄ້ ດແ້ ກິ່ HFC-134 a (CHF-CF) ເປັນທາດທິ່ ມຈດຸ ຟົດ -26 0C ໃຊເ້ ຮດັ ຄວາມເຢັນໃນຕູເ້ ຢັນ ແລະ ເຄິ່ ອງປັບອາກາດຂອງລະບບົ ລດົ ຍນົ . 24

ຕາຕາລາງ 4 : ທາດທ່ິ ນາມາໃຊແ້ ທນທາດ CFC ທາດທ່ິ ໃຊແ້ ທນ ທາດ CFC ODP3 ການໃຊງ້ ານທິ່ ສາຄນັ ແນວທາງກດົ ລະບຽບ -ໂຟມເຄິ່ ອງປັບອາການ, HCFC-222 CHClF2 0.055 ເຄ່ິ ອງທາຄວາມເຢັນລະ - ກດົ ຫມາຍວ່ິ າດວ້ ຍການ ອອງລອຍ HCFC- CH3CClF2 0.065 ອະນາໄມອາກາດຫາ້ ມໃຊ້ 142b -ໂຟມທາຄວາມເຢັນ ການໃຊອ້ າຍແກດັ ໃນ CH3CCl2F 0.11 - ຕວົ ທາລະລາຍໂຟມ HCFC-141b ອຸປະກອນໃຫມ່ິ ຫຼງັ ຈາກປ - ໂຟມ, ເຄິ່ ອງປັບອາກາດ CHCl2CF3 0.02 , ເຄິ່ ອງດບັ ເຟິີງ 2005 HCFC-123 - ຕູເ້ ຢັນ, ເຄິ່ ອງປັບອາ - EAP ຫາ້ ມໃຫໃ້ ຊອ້ ຸ CH2FCF3 0.0 ກາດ ປະກອນໃໝ່ິ ຫງຼັ ຈາກປ 2005 ເປັນຕນົ້ ໄປ. - EAP ອະນຸມດັ ສະ ເພາະໂຟມແລະຫາ້ ມໃຊອ້ ຸ ປະກອນໃໝິ່ ຫງຼັ ຈາກປ 2005 - EPA ອະນມຸ ດັ ໃຫໃ້ ຊ້ ເຄ່ິ ອງປັບອາກາດເທິ່ າົ ນນັ້ ທ່ິ ໃຊເ້ ຄິ່ ອງສນັ ຍາລກັ ຂອງ ອາກາດບລສິີ ຸດແລະຫາ້ ມ ໃຊອ້ ຸປະກອນໃໝ່ິ ໃນປ 2015. - ບິ່ ມຂຈ້ າກດັ ທິ່ ການດົ ໄວ້ HFC-134a CHClCF3 0.022 - ຕູເ້ ຢັນ, ເຄິ່ ອງທາຄວາມ - ກດົ ໝາຍທາງອາກາດ HCFC-124 ເຢັນ ຫາ້ ມໃຊອ້ ຸປະກອນໃ ໝ່ິ ຫຼງັ ຈາກປ 2005 CHF2CF3 0.0 -ຕູເ້ ຢັນ - ບິ່ ມຂຈ້ າກດັ ທ່ິ ການດົ ໄວ້ CH2F2 0.0 HFC-125 ຕູເຢັນ, ເຄິ່ ອງປັບອາກາດ -ບິ່ ມຂຈ້ າກດັ ທ່ິ ການດົ ໄວ້ HFC-22 25

ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ : 1. ດວ້ ຍເຫດໃດຈິ່ ງຶ ພບົ ວ່ິ າຊນັ້ ໂອໂຊນມປະລມິີ ານຄວາມເຂມົ້ ຂຸ ນ້ ຄ່ິ ອນຂາ້ ງສູງບລເິີ ວນທິ່ ສູງຈາກພນ້ ໂລກ 25 ກໂີິ ລແມດັ 2. ໃນຊນັ້ ສະຕຣາໂຕສເຟຍຮມ໌ ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າໃດແດິ່ ທ່ິ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສາ້ ງໂອໂຊນ 3. superdialatic lapse rate ໝາຍເຖງິີ ຫຍງັ ກ່ິ ຽວຂອ້ ງກບັ ພາວະມນົ ລະພດີິ ຫຼບິ່ ? ອະທບີິ າຍ? 4. Secondary pollutantsໝາຍເຖງິີ ຫຍງັ ? ຍກົ ຕວົ ຢ່ິ າງ NOxປະກອບການອະທບີິ າຍ? 5. ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າການສາ້ ງ ແລະທາລາຍໂອໂຊນມຄແນວໃດ? 6. ນອກຈາກ CO2 ແລະ H2O ແລະຍງັ ມທາດໃດແດິ່ ທິ່ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ພາວະເຮອນແກວ້ ? 7. ຊນັ້ ບນັ ຍາກາດມໜາ້ ທ່ິ ສາຄນັ ຫຍງັ ແດ່ິ ? 8. ການປິ່ ຽນແປງອຸນຫະພູມຂອງອາກາດໃນບນັ ຍາກາດເຊ່ິ ງີິ ເກດຂນຶ້ ໄດຈ້ ກັ ແບບ?ຄແບບໃດແດ່ິ ? ອະທບີິ າຍແຕ່ິ ລະບຽບ? 9. ອງົ ປະກອບຂອງບນັ ຍາກາດມຫຍງັ ແດ່ິ ? ອະທບິີ າຍ? 10. ຊນັ້ ບນັ ຍາກາດແບິ່ ງອອກເປັນຈກັ ຊນັ້ ?ຄຊນັ້ ໃດແດິ່ ?ແຕິ່ ລະຊນັ້ ມຄແນວໃດ? 11. ເພ່ິ ນຈາແນກທາດມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດອອກເປັນຈກັ ປະເພດ?ຄປະເພດໃດ 26

ບດົ ທ 3 ການຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດ I. ການຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ເກດຈາກແຫ່ິ ຼງທ່ິ ຢ່ິ ູກບັ ທິ່ ແຫິ່ ງຼ ທິ່ ໃຫມ້ ນົ ລະພດິີ ໃນອາກາດຈາກແຫ່ິ ງຼ ທິ່ ຢິ່ ູກບັ ທິ່ ຊິ່ ງຶ ເກດຈາກກດິີ ຈະກາຕິ່ າງໆທ່ິ ມະນດຸ ສາ້ ງຂນຶ້ ແລະ ຊະນດິີ ລວມເຖງິີ ປະລມິີ ານທາດມນົ ລະພດີິ ທິ່ ປ່ິ ອຍອອກມາຈະແຕກຕ່ິ າງກນັ ຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ລກັ ສະນະກດິີ ຈະ ກາ. ແຫ່ິ ຼງເຫິ່ າຼົ ທິ່ ເຮດັ ໃຫທ້ າດມນົ ລະພດີິ ຫຼາຍທ່ິ ສຸດຄຈາກຂະບວນການທາງອຸດສາຫະກາ, ຊະນດີິ ຂອງທາດ ມນົ ລະພດິີ ທ່ິ ປິ່ ອຍອອກມາໄດແ້ ກິ່ :particulate matter, SOX, NOX , ທາດອງົ ຄະທາດຫຼ ອາຍຂອງແຮ່ິ ຕ່ິ າງໆ ການຄວບຄຸມຈາກແຫິ່ ຼງທິ່ ໃຫທ້ າດມນົ ມຫຼກັ ການ 3 ໃຫິ່ ຍໆ ດິ່ ງັ ນ້ 1. Control by preventive techniques 2. Effluent dispersal 3. Effluent cleaning 1). Control by preventive techniquesເປັນວທິີ ການກາຈດັ ທາດມນົ ລະພດີິ ຈາກແຫ່ິ ງຼ ທິ່ ປິ່ ອຍ ໃຫນ້ ອ້ ຍລງົ ດວ້ ຍວທີິ ປອ້ ງກນັ ໂດຍຫາສ່ິ ງີິ ທດົ ແທນ ຫຼ ປ່ິ ຽນຕວົ ທິ່ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດິີ ໃນປະລມິີ ານຫຼາຍ ໃຫເ້ ປັນຊະນດິີ ທ່ິ ຈະໃຫປ້ ະລມິີ ານນອ້ ຍລງົ ເຊິ່ ນັ : ໂຮງງານໄຟຟາ້ ຄວນຈະຊອກຫາທາງໃຊພ້ ະລງັ ງານນາ້ ມາ ທດົ ແທນການນາ້ ມນັ ເປັນຕນົ້ . ໃນແງ່ິຂອງໂຮງງານອຸດສາຫະກາກອາດຈະຕອ້ ງດດັ ແປງວທີິ ການຜະລດິີ ເພິ່ ອ ຈະໃຫຂ້ ະບວນ ການນນັ້ ປ່ິ ອຍທາດມນົ ລະພດີິ ໃນລະດບັ ທ່ິ ຊຸມຊນົ ຮບັ ໄດ.້ 2). Effluent dispersalເປັນການຄວບຄຸມໂດຍການເຈອຈາງໃນອາກາດ, ວທີິ ທ່ິ ໃຊໃ້ ນການ ຫຸຼດຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ຄການໃຊປ້ ິ່ ອງໄຟ, ທາດມນົ ລະພດີິ ທິ່ ຖກປ່ິ ອຍອອກໄປ ແລະ ເຈອ ຈາງລງົ ຈນົ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ເຫອຼ ນອ້ ຍໃນລະດບັ ທ່ິ ຊຸມຊນົ ຍອມຮບັ ໄດ.້ ວທີິ ການນໃ້ ຊໄ້ ດກ້ ບັ ທາດມນົ ລະພດິີ ປະລມີິ ານໜ່ິ ງຶ ຊິ່ ງຶ ຂນຶ້ ກບັ ຄວາມສາມາດໃນການຮບັ ທາດມນົ ລະພດີິ ຂອງບນັ ຍາກາດໃນການຫຸຼດທາດມນົ ລະ ພດີິ , ຍກົ ເວນັ້ ແຕ່ິ ວ່ິ າຈະໃຊຮ້ ່ິ ວມກບັ ການຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ແຫິ່ ງຼ ເກດວທິີ ໃດວທິີ ໜິ່ ງຶ ຫຼ ຫາຼ ຍວທີິ ພອ້ ມກນັ ໄປ. ຄວາມສູງຂອງປະສດີິ ຂອງປ່ິ ອງໄຟຈະຕອ້ ງບິ່ ນອ້ ຍກວິ່ າ 2.5 ເທິ່ າົ ຂອງຄວາມສູງຂອງອາຄານສູງສຸດ ທ່ິ ຢ່ິ ູໃກ ້ ຊິ່ ງຶ ຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານກະຈາຍອອກໄປຂອງ plume ທາງດາ້ ນລມົ ປະມານ 5 ເຖງີິ 10 ເທິ່ າົ ຂອງ ຄວາມສູງຂອງອາຄານນ,້ ຄວາມສູງປະສດິີ ນຂ້ ນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ອງົ ປະກອບຫາຼ ຍຢ່ິ າງເຊິ່ ນັ : ການຟຸງ້ ອຸນຫະພູມຂອງ ອາກາດ ແລະ ການເຈອຈາງ. 3). Effluent cleaningເປັນວທີິ ການທາຄວາມສະອາດອາກາດ ກອິ່ ນທ່ິ ຈະປິ່ ອຍອອກສິ່ ູບນັ ຍາ ກາດ. ການເລອກວທິີ ທິ່ ຈະໃຊກ້ ານຄວບຄຸມຄວາມເໝາະສມົ ສາລບັ ໃນແຕິ່ ລະບນັ ຫາຈະເກດຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ຊະນດິີ ຂອງທາດມນົ ລະພດິີ ຂະບວນການທ່ິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດທາດມນົ ລະພດິີ ແລະ ລະດບັ ການຄວບຄຸມທິ່ ຕອ້ ງການ. 27

1.1 ການຄວບຄຸມອະນພຸ າກມນົ ລະພດິີ (particulate) ການຄວບຄຸມມຫຼາຍວທີິ ຂນຶ້ ກບັ ທາມະຊາດ, ຂະໜາດ ແລະ ຄຸນລກັ ສະນະຂອງ ອະນຸພາກມນົ ລະ ພດີິ ຊິ່ ງຶ ຈະສະຫຸຼບວທິີ ການທິ່ ໃຊຄ້ ວບຄຸມອະນຸພາກມນົ ລະພດິີ ຕາມຄຸນລກັ ສະນະ.ພຈີິ າລະນາການເຄ່ິ ອນທິ່ ຂອງ ອະນຸພາກ ຊ່ິ ງຶ ຈະຂນຶ້ ກບັ ມວນສານຂອງທາດພບົ ວິ່ າມການເຄ່ິ ອນທິ່ ໄດເ້ ປັນ 3 ວທິີ ດ່ິ ງັ ຮູບທ 1 ຮູບທ1: ກນົ ໄກການຕອງກນົ ຈກັ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ິ າການໃຊວ້ ທິີ ຄວບຄຸມອະນຸພາກມນົ ລະພດີິ ຈະໃຊວ້ ທິີ ການໃຫເ້ ກດການກະແທກ ໂດຍອາໄສຊິ່ ວງເວລາທ່ິ ໝນັ້ ຄງົ ກລະນທິ່ ມຂະໜາດໃຫ່ິ ຍເປັນສິ່ ວນຫາຼ ຍ ຫຼ ຖາ້ ມຂະໜາດນອ້ ຍກຈະມຈະ ຂະໜາດນອ້ ຍກຈະເປັນການແພິ່ ຫຼ ອາໄສແຮງອິ່ ນເຂາົ້ ມາຊ່ິ ວຍ ແລະ ເຮດັ ໃຫກ້ ານເຄອນທິ່ ຊາ້ ລງົ ແລະ ຕກົ ລງົ ມາໃນທິ່ ສຸດວທີິ ດິ່ ງັ ກ່ິ າວທງັ ສາມນນັ້ ນາມາປະຍຸກໃຊແ້ ຍກອະນຸພາກທາດມນົ ລະພດິີ ແບ່ິ ງໄດເ້ ປັນ 11 ວທິີ ຄ: 1. ການແຍກວທີິ ດັ 2. ການຫດົ ຕວົ ຂອງແນງເຫວອງ 3. ຜນົ ກະທບົ ຂອງຄວາມຢຸດນງ້ 4. ການສະກດັ ໂດຍກງົ 5. ການແຜ່ິ ກະຈາຍຂອງ Brownian 6. ການຜິ່ ກະຈາຍປ່ິ ັນປວນ 7. ອຸນຫະພູມຄວາມຮອ້ ນ 8. ການຕກົ ພກຶ ທິ່ ໃຊແ້ ຮງໄຟຟາ້ ສະຖດີິ 9. ການຕກົ ພກຶ ທ່ິ ໃຊແ້ ຮງຂອງແມິ່ ເຫກຼັ 10. ການຕກົ ພກຶ ຂອງ Brownian 11. ການຕກົ ພກຶ ຂອງ sonic ກ. ເຄິ່ ອງມທິ່ ນຍິີ ມົ ໃຊໃ້ ນການແຍກອະນຸພາກທາດມນົ ລະພດິີ ຄ: 1. ຫອ້ ງຕກົ ຜກຶ ທິ່ ໃຊແ້ ຮງຖ່ິ ວງຂອງໂລກ 28

2. ເຄິ່ ອງແຍກທິ່ ໃຊແ້ ຮງໜສູນກາງ 3. ເຄິ່ ອງສາພດັ ແບບປຽກ 4. ເຄ່ິ ອງຕອງ 5. ເຄິ່ ອງຕກົ ຜກຶ ທ່ິ ໃຊໄ້ ຟຟາ້ ສະຖດິີ ຂ. ການທ່ິ ຈະເລອກເຄິ່ ອງມໃດໃນການຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດີິ ຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ອງົ ປະກອບດ່ິ ງັ ນຄ້ : 1. ປະສດິີ ທພິີ າບທ່ິ ຕອ້ ງການ ຊ່ິ ງຶ ຂນຶ້ ກບັ ອດັ ຕາທິ່ ຍອມໃຫປ້ ່ິ ອຍທາດມນົ ລະພດີິ ອອກສິ່ ູບນັ ຍາກາດ 2. ຄຸນລກັ ສະນະຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ເຊິ່ ນັ : ລກັ ສະນະຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ , ຂະໜາດ ແລະ ການ ກະຈາຍ 3. ຄຸນລກັ ສະນະຂອງກາສທິ່ ທາດມນົ ລະພດີິ ຢ່ິ ູເຊິ່ ນັ : ຊະນດີິ ອດັ ຕາການໄຫຼ ແລະ ອຸນຫະພູມ 4. ການກສາ້ ງ ແລະ ລາຄາ ຄ. ຫອ້ ງຕກົ ຜກຶ (Gravitationnal settling chamber) ວທິີ ນຈ້ ະປ່ິ ອຍໃຫອ້ າກາດເສຍໄຫຼຜິ່ ານຫອ້ ງຕກົ ຜກຶ ດ່ິ ງັ ຮູບ 3 ອະນຸພາກທາດມນົ ລະພດີິ ຈະຕກົ ຢິ່ ູ ພນ້ ຫອ້ ງໂດຍແຮງໂນມ້ ຖິ່ ວງຂອງໂລກ. ສ່ິ ງີິ ທິ່ ສາຄນັ ໃນການໃຊວ້ ທິີ ນຈ້ ະຕອ້ ງໃຫອ້ າກາດເສຍທ່ິ ເຂາົ້ ເຄ່ິ ອນທ່ິ ໄວຫຼາຍນນັ້ ຊິ່ ງຶ ຈະມຜນົ ໃຫຝ້ ິ່ ຸ ນເກດການຟຸງ້ ກະຈາຍຂນຶ້ ມາອກ ແລະ ຂະໜາດ ອະນຸພາກທາດມນົ ລະພດິີ ຖາ້ ນອ້ ຍຫຼາຍກຈະບ່ິ ໄດຜ້ ນົ ຈະແຍກ ອະນຸພາກທາດມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ມຂະໜາດໃຫ່ິ ຍກວ່ິ າ 50m ຫອ້ ງຕກົ ຜກຶ ນຈ້ ະເໝາະສມົ ທ່ິ ຈະໃຊທ້ າຄວາມສະອາດຂນັ້ ຕນົ້ ກ່ິ ອນທິ່ ຈະຜ່ິ ານກາສອ່ິ ນ ຂເ້ ສຍຂອງວທີິ ນຕ້ ອ້ ງການ ເນອ້ ທິ່ ຫາຼ ຍ. ຄ່ິ າສາປະສດິີ ຂອງການເກບັ ຝິ່ ຸ ນສາພນັ ກບັ ຄິ່ າອິ່ ນໆຄ:   100U inf inityAh Q h = ປະສດິີ ທພິີ າບການເກບັ ລວບຮວມ%ໂດຍນາ້ ໜກັ U = ຄວາມໄວປາຍຂອງອະນຸພາກຕກົ ຜກຶ , ຟຸດ/ນາທ Ah = ຫອ້ ງໂນມ້ ຖ່ິ ວງໃນແນວນອນ , ft2 Q = ອດັ ຕາການໄຫຂຼ ອງປະລມິີ ານກາສ, ft2/min ຮູບທ2: ຫອ້ ງຕກົ ຜກຶ ທິ່ ວົ ໄປ 29

ງ. ເຄ່ິ ອງແຍກທ່ິ ໃຊແ້ ຮງໜສູນກາງ ໂດຍໃຊ້ ພາຍຸໝນູ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດແຮງຫວຽງເຮດັ ໃຫ້ ອະນຸພາກມນົ ລະພດີິ ເກດແຮງເສຍ ແລວ້ ແລວ້ ຈ່ິ ງຶ ແລິ່ ນເຂາົ້ ທິ່ ຜະໜງັ ເຄິ່ ອງແຍກແລວ້ ຕກົ ລງົ ສິ່ ູທ່ິ ຮອງຮບັ ຝ່ິ ຸ ນ, ລກັ ສະນະຂອງພາຍຸໝນູ ທິ່ ວົ ໄປ ຕວົ ໝນູ ມລກັ ສະນະເປັນກຽວ ດິ່ ງັ ຮູບທ່ິ 4 ຮູບທ3: ເຄິ່ ອงແຍກທິ່ ແຮງໜສູນກາງ ຂະນາດເສນັ ຜ່ິ າສູນກາງຂອງອະນຸພາກທິ່ ຈະເກບັ ໂດຍວທິີ ພາຍຸໝນູ ຄ: Dpc  9b 2NeV1(PD  Pg ) Dpc = ເສນັ້ ຜິ່ າສູນກາງຂອງອະນຸພາກໄດຮ້ ບັ ການຫຸຼດປະສດີິ ທພິີ າບທ່ິ 50%  = ຄວາມໜຽວຂອງກາສ , ປອນ/ຟຸດ/ວນິີ າທ Ne= ຈານວນຮອບພາຍໃນກະບອກສູບ b = ເສນັ້ ຜ່ິ າສູນກາງທາງເຂາົ້ ໄຊໂຄຣນຫວົ ໜ່ິ ວຍ ຟຸດ V1= ຄວາມໄວຂອງກາສ (ft /s) Pp= ຄວາມໜາແໜນ້ ຂອງອານຸພາກ (ປອນ/ft3) Pg = ຄວາມໜາແໜນ້ ຂອງກາສ (ປອນ/ຟຸດ) ໄຊໂຄຣນ ໃຊເ້ ປັນເຄິ່ ອງທາຄວາມສະອາດຂນັ້ ທາອດິີ ພວກຂເ້ ຖາົ ແລະ ອນິີ ຸພາກ ທິ່ ມຂະໜາດໃຫ່ິ ຍໂດຍສະເພາະຂະໜາດ 5.25 m ໄດດ້ ແລະ ປະສດີິ ທພິີ າບຂອງເຄິ່ ອງຈະກາຈດັ ໄດ້ 50 – 90%  ຂດ້ ຂອງວທິີ ນ້ - ງິ່າຍຕິ່ ການອອກແບບ ແລະ ຮກັ ສາ - ໃຊເ້ ນອ້ ທ່ິ ຕດີິ ຕງັ້ ນອ້ ຍ - ການແຍກເກດໄດຕ້ ະຫຼອດເວລາ 30

- ຮບັ ປະລມີິ ານ ອະນຸພາກໄດຫ້ າຼ ຍ  ຂເ້ ສຍຂອງວທິີ ນ້ - ຕອ້ ງໃຊເ້ ນອ້ ທ່ິ ສິ່ ວນທ່ິ ຈະໃຫອ້ າກາດເຂາົ້ ມາ - ກລະນທິ່ ຂະໜາດນອ້ ຍຫາຼ ຍຈະບິ່ ຄິ່ ອຍໄດຜ້ ນົ - ການໃຊວ້ ຽກຂນຶ້ ກບັ ອດັ ຕາຄວາມໄວຂອງການຜິ່ ານອາກາດເສຍເຂາົ້ ໄປ. ຈ. ເຄິ່ ອງສາພດັ ຫຼ ເກບັ ແບບປຽກ (wet scrubber) ການໃຊນ້ າ້ ເປັນຕວົ ຈບັ ອະນຸພາກ ຫຼ ຝິ່ ຸ ນ ແລະ ເພ່ິ ມຂະໜາດລະອອງອາຍນາ້ ຊ່ິ ງຶ ທງັ ສອງວທີິ ດ່ິ ງັ ກ່ິ າວ ຈະຊິ່ ວຍໃຫ້ ອະນຸພາກໃຫ່ິ ຍຂນຶ້ ແລະ ແຍກອອກຈາກກາສໄດງ້ ິ່າຍຂນຶ້ . ເຄິ່ ອງມຊະນດີິ ນຈ້ ະດກວິ່ າແບບທາອດິີ ເນ່ິ ອງຈາກ ອະນພຸ າກນອ້ ຍໆ ຈະລວມຕວົ ກນັ ໄດໃ້ ຫ່ິ ຍຂນຶ້ ໂດຍການສາພດັ ກບັ ນາ້ , ໂດຍການສາພດັ ກບັ ອາກາດໄດເ້ ປັນ 3 ແບບ ຄ ທວນກະແສ, ຕາມກະແສ ແລະ ຕດັ ກະແສ. ນອກຈາກນນັ້ ແລວ້ ພບົ ວິ່ າການຟຸງ້ ກບັ ຂອງອະນຸພາກຂອງ ອະນຸພາກ ມນອ້ ຍ ເນ່ິ ອງຈາກໄດຖ້ ກ ເຮດັ ໃຫປ້ ຽກ ແລະ ເກບັ ໄວໃ້ ນຊນັ້ ຂອງແຫຼວ, ເຄິ່ ອງສາພດັ ແບບປຽກມຫຼາຍໄດແ້ ກ່ິ : 1). Spray tower ເປັນແບບທິ່ ງິ່າຍທ່ິ ສຸດດິ່ ງັ ຮູບ ໂດຍນາ້ ຈະຖກສດເປັນຝອຍແລວ້ ເຂາົ້ ສາພດັ ກບັ ອະນຸພາກ ໃນທດີິ ທາງທວນກະແສ ວທີິ ນເ້ ໝາະກບັ ອະນຸພາກ ທ່ິ ມຂະໜາດ > 10 m ແລະ ປະສດີິ ທີິ ພາບຈະນອ້ ຍກວິ່ າ 80%. ຮູບທ4: Spray tower 2). Cyclone spray tower ລກັ ສະນະການເຮດັ ວຽກເໝອນກບັ Spray towerຕ່ິ າງແຕິ່ ວ່ິ າຈະມ Cyclone ໝນູ ແລະ ແກນກາງຈະເຈາະຮູໃຫນ້ າ້ ໄຫຼອອກ ດ່ິ ງັ ຮູບ ວທິີ ນເ້ ໝາະກບັ ອະນຸພາກຂະໜາດ 2.5 m ແລະ ປະສດິີ ທພີິ າບ < 80% ໂດຍນາ້ ໜກັ . 31

ຮູບທ5: Cyclone spray tower 3). Impingement ຈະໃຫເ້ ກດການລວມ ຫຼ ເກດປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າກບັ ອະນຸພາກ ໂດຍມນາ້ ໜກັ ມາ ກິ່ ຽວຂອ້ ງນາ ແທນການໄຫຂຼ ອງນາ້ ດິ່ ງັ ຮູບ ວທິີ ນເ້ ໝາະກບັ ອະນຸພາກຂະໜາດ > 2.5 m ປະສດິີ ທິີ ພາບ < 80% ໂດຍນາ້ ໜກັ . ຮູບທ6: Impingement 4). Venture scrubber ຈະໃຫອ້ າກາດເສຍໄຫຼເຂາົ້ Chamber ພອ້ ມໆກນັ ຊະນດິີ ອະນຸ ພາກ ທ່ິ ລວມກບັ ນາ້ ແລະ ມຂະໜາດໃຫ່ິ ຍທ່ິ ຈະຕກົ ລງົ ທິ່ ຮອງຮບັ ດາ້ ນລິ່ ຸມດິ່ ງັ ຮູບ ເໝາະກບັ ຂະໜາດ >0,5 m ປະສດິີ ທພີິ າບ <99% ຮູບທ7: Venture scrubber 32

 ສະຫຸບຼ ຂດ້ ຂອງ Venturi scrubber - ກາສຈະຖກດດູ ຊມຶ ດວ້ ຍໃນຂະນະທ່ິ ເຮດັ ການກາຈດັ ອະນຸພາກ - ສາມາດເກບັ ອະນພຸ າກ ໄດທ້ ງັ ອຸນຫະພູມສູງ ແລະ ຕ່ິ າ - ຫຸຼດການແຕກກະຈາຍຂອງຝ່ິ ຸ ນເນິ່ ອງຈາກເປັນການເກບັ ແບປຽກ  ຂເ້ ສຍຂອງ Venture scrubber - ເນິ່ ອງຈາກມການໃຊນ້ າ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາການກດັ ແລະ ຫຸຼຍຫຽ້ ນໄດ້ - ເພ່ິ ມຄິ່ າໃຊຈ້ ່ິ າຍໃນການບາບດັ ນາ້ ເສຍ. ສ. Fabric filter ຫຼ baghouse (BH) ຈະໃຊ້ baghouse ຊິ່ ງຶ ມລກັ ສະນະເປັນຖງົ ຕອງແຂວນຢ່ິ ູ ແລວ້ ໃຫອ້ າກາດເສຍຜິ່ ານເຂາົ້ ຖງົ ຕອງຈະ ຕອງຝ່ິ ຸ ນ ຫຼ ອະນພຸ າກໄວ້ ດິ່ ງັ ຮູບ ວດັ ຖຸທິ່ ໃຊເ້ ຮດັ ຖງົ ແມ່ິ ນຜາ້ ເຊິ່ ນັ : ຜາ້ ຝາ້ ຍ, ຜາ້ ປ່ິ ານ, ຂນົ ສດັ ຫຼ ອລອນ, ຜາ້ ທ່ິ ສາບດວ້ ຍ Silicon poplyesterຫຼ ໃຊ້ ເຈຍ້ ທາມະດາກໄດ,້ ການເລອກໃຊວ້ ດັ ຖຸຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ອຸນຫະພູມ ຂອງອາກາດທ່ິ ຜິ່ ານເຂາົ້ ໄປ, ວດັ ຖຸຈະຖກດດູ ໂດຍຖງົ ດິ່ ງັ ກ່ິ າວໄດດ້ ຄ ຊາຍ, ກຣວດ, ຫນ ເໝາະກບັ ໂຮງງານ ປູນຊມງັ , ໂຮງງານ carbon blackປົກະຕແິີ ລວ້ ຖາ້ ຜາ້ ຝິ່ ຸ ນເຕມັ ໃນຖງົ ກສາມາດຈະຖອດອອກມາທາຄວາມ ສະອາດ ແລະ ນາກບັ ໄປໃຊໃ້ ໝ່ິ ໄດອ້ ກ, ເພາະສະນນັ້ ຈະເກດການເກາະຕດີິ ແໜນ້ ຂອງອະນຸພາກມນົ ລະພດິີ ເທງີິ ຜາ້ ຕອງເອນ້ ວິ່ າ: cake ທິ່ ຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມດນັ ໃນການຕອງຫຸຼດລງົ ໂດຍຄິ່ າຄວາມດນັ ທ່ິ ຫຸຼດລງົ ທ່ິ ເກດ ຈາກ cake ສາພນັ ກບັ ຄິ່ າເວລາ ແລະ ຄວາມໄວຂອງກາສດ່ິ ງັ ນ:້ Pcake(t)  KCtV 2 Where: K= Contant C= Dust concentration in air stream t = Time V = Superfical velocity And: V Q/A Q = Voluertric flow rate A = Filter face area 33

ຮູບທ8: baghouse (BH)  ຂດ້ ຂອງວທິີ ນ:້ - ເປັນການເກບັ ອະນພຸ າກ ໃນລກັ ສະນະແຫງ້ - ສາມາດເກບັ ອະນຸພາກ ທ່ິ ມຂະໜາດນອ້ ຍໆໄດ.້ - ວທິີ ນໃ້ ຫປ້ ະສດິີ ທພີິ າບສູງ > 99% ໂດຍນາ້ ໜກັ .  ຂເ້ ສຍ - ຂນຶ້ ກບັ ຄວາມໄວຂອງອະນຸພາກ ຖາ້ ເຄິ່ ອນໄວຫຼາຍອາດຜິ່ ານແຜນຕອງໄປໄດ້ - ອຸນຫະພູມຈະທາລາຍ filter ໄດ້ - ຖາ້ ມຄວາມຊິ່ ຸມກິ່ ຽວຂອ້ ງຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະສດີິ ທພີິ າບຫຸດຼ ລງົ - ເສນັ້ ໃຍສາມາດຖກການຫຸຍຼ ຫຽ້ ນໄດອ້ ກ. ຊ. ເຄ່ິ ອງຕກົ ຜກຶ ໄຟຟາ້ ສະຖດິີ ລກັ ສະນະເຄິ່ ອງດິ່ ງັ ຮູບທ 10 ແລະ 11 ຂນັ້ ທາອດີິ ໃນການແຍກອະນພຸ າກຈາກກາສແບ່ິ ງອອກເປັນ 3 ຂນັ້ ຄ: 1. ການຕິ່ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈໃຸ ຫອ້ ະນພຸ າກ 2. ການເກບັ ອະນຸພາກທິ່ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈເຸ ທງີິ ຜວທ່ິ ມແຮງເທິ່ າົ ກບັ ພນ້ ດນິີ 3. ການແຍກອະນພຸ າກທິ່ ຖມັ ທມົ ເທງິີ ຜວເກບັ ການເຮດັ ວຽກອາກາດເສຍຈະໄຫຜຼ ່ິ ານແນວນອນຜ່ິ ານຫອ້ ງແຍກທິ່ ມແຜິ່ ນໂລຫະຫາຼ ຍໆແຜິ່ ນ ເອນ້ ວິ່ າ: collecting electrodeເຄ່ິ ງິີ ກາງລະຫວ່ິ າງ collecting electrodeຈະມເສນັ້ ລວດທ່ິ ມແຮງດນັ ໄຟ ຟາ້ ສູງຊ່ິ ງຶ ຫຸມ້ ສະນວນໄວ້ ເມ່ິ ອຄວາມແຕກຕ່ິ າງແຮງລະຫວ່ິ າງ electrode ແລະ collecting ມຄ່ິ າຫາຼ ຍ ຈະ ເຮດັ ໃຫ້ ອະນຸພາກ ຫຼ ຂອງແຫວຼ ທ່ິ ມຂະໜາດນອ້ ຍໆ (<1m ) ແຕກຕວົ ເປັນອອງົ ລບົ ແລວ້ ເຄ່ິ ອນທ່ິ ໄປທິ່ collecting electrodeຊິ່ ງຶ ມແຮງເທິ່ າົ ກບັ ພນ້ ດນີິ ສ່ິ ວນຫາຼ ຍ electrode ຈະມແຮງໄຟຟາ້ ປະມານ 20 ເຖງີິ 100 ku ຕິ່ າກວ່ິ າແຮງໄຟຟາ້ ພນ້ ດນິີ ທ່ິ ມຄວາມແຕກຕິ່ າງແຮງນເ້ ອເລກັ ຕຣອນຈະຖກປິ່ ອຍອອກຈາກເສນັ້ ລວດແລວ້ ກະທບົ ຕດິີ ກບັ ໂມເລກຸນກາສທິ່ ຢິ່ ູໃກໆ້ ອອງົ ທ່ິ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຈະເຄ່ິ ອນ ແລະ ຈບັ ກນັ ເປັນຊນັ້ ເທງີິ collecting electrodeແລະ ຖິ່ າຍໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ໃຫໂ້ ດຍສະເພາະຊນັ້ ທິ່ ຕດີິ ກບັ collecting electrode ຫຼາຍທິ່ ສຸດ ເນ່ິ ອງຈາກຄວາມເປັນສະນວນຂອງຊນັ້ ອະນຸພາກນເ້ ຮດັ ໃຫອ້ ະນຸພາກໃໝ່ິ ບ່ິ ອາດ 34

ຖ່ິ າຍໄຟຟາ້ ບນັ ຈໄຸ ດທ້ ນັ ທ ຈິ່ ງຶ ຊ່ິ ວຍຍດຶ ອະນຸພາກທງັ ໝດົ ກບັ ແຜ່ິ ນເກບັ ຊນັ້ ສຸດທາ້ ຍອະນຸພາກຈະຖກເຄາະ ໃຫຫ້ ຸຼດຫິ່ ຼນົ ໃສິ່ ໃນຖງັ ເກບັ . 1.2 ການຄວບຄຸມມນົ ລະພດິີ ທ່ິ ເປັນກາສ ການຄວບຄຸມທາດພດິີ ທິ່ ເປັນກາສຈະມວທີິ ສະເພາະ ແລະ ຫຍຸງ້ ຍາກຫາຼ ຍກວ່ິ າ ມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ເປັນອະນຸພາກ ເນ່ິ ອງຈາກວິ່ າມຄຸນລກັ ສະນະທິ່ ຕ່ິ າງກນັ , ສະນນັ້ ຕອ້ ງໃຊວ້ ທີິ ສະເພາະໃນການຄວບຄຸມ ຫຼ ກາ ຈດັ ທາດມນົ ລະພດິີ ນນັ້ ໆ ເຊ່ິ ງິີ ແບິ່ ງໄດເ້ ປັນ 3 ວທິີ ຄ: 1. ການດດູ ຊບັ (Adsorption) ທາດມນົ ລະພດິີ ເທງີິ ດນິີ ຊຸນຟັດ (Soil surface) 2. ການດດູ ຊມຶ ທາດມນົ ລະພດິີ ໃນຂອງແຫວຼ ການສນັ ດາບ ຫຼ ການໃຊຕ້ ວົ ເລິ່ ງັ 3. ການປ່ິ ຽນແປງທາງເຄມຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ເຊິ່ ນັ : ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າ. 1). ການດດູ ຊບັ : ເປັນວທິີ ການກາຈດັ ທາດມນົ ລະພດີິ ທິ່ ເປັນກາສ ໂດຍໃຊທ້ າດທ່ິ ສາມາດດູດ ຊບັ ທາດມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ເປັນກາສໄວເ້ ທງີິ ຜວ ຕວົ ຢິ່ າງເຊິ່ ນັ : activated charcoal ຊິ່ ງຶ ສາມາດຈະ adsorp ທາດອງົ ຄະທາດ ຫຼ SO2 ໄດດ້ . ການດດູ ຊບັ ຈະເກດໄດດ້ ຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ອດັ ຕາສ່ິ ວນຕິ່ ປະລມີິ ານສູງໆ ຫຼ ມຮູ ພຣຸນຫຼາຍໆ ຊິ່ ງຶ ໃນການໃຊວ້ ຽກແທໆ້ ພບົ ວ່ິ າຈະສນ້ ເປອງ Adsorbent ຫຼາຍ ແລະ ກນິີ ເນອ້ ທິ່ ຫາຼ ຍ ຈິ່ ງຶ ເກດການສນ້ ເປອງຫຼາຍ, ສະນນັ້ ໃນອຸດສາຫະກາໃຫິ່ ຍໆ ຈ່ິ ງຶ ບ່ິ ນຍິີ ມົ ເນິ່ ອງຈາກປະສດິີ ທພິີ າບໂດຍລວມຈະ ນອ້ ຍກວິ່ າ Adsorption. ຕວົ ດູດຊບັ ແບ່ິ ງອອກເປັນ 3 ພວກຄ ກ. Nonpolar soil ເຊ່ິ ນັ : ຖິ່ ານກມັ ມນັ ຕ໌ (activated carbon) ໃຊດ້ ດູ ພວກ hydrocarbon ກ່ິ ນິີ ສ່ິ ງີິ ເຈອປົນທ່ິ ມປະລມິີ ານນອ້ ຍໆ. ຂ. Polar soil ເຊ່ິ ນັ : oxide of Si ຫຼ Al ໃຊດ້ ດູ H2O , NH3, H2S, SO2 ຄ. Chemical adsorbing surface ເຊ່ິ ນັ : ionexchange resin ຊະນດິີ ຕວົ ຖກຊມຶ ທ່ິ ນຍິີ ມົ ໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກາໄດແ້ ກິ່ : activated carbon , silica gel, alumina oxide ແລະ zeolite ຕວົ ຢິ່ າງເຊິ່ ນັ : ການໃຊ້ activated carbon ລະບົ 2 ຖງັ ສະແດງໃນຮູບທ 9 ຮູບທ 9: ລະບບົ activated carbon ແບບ 2 ຖງັ 2) ການດດູ ຊມຶ : ຄວທິີ ການໃຫມ້ ນົ ລະພດີິ ທ່ິ ເປັນກາສ ທາປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າກບັ ທາດເຄມເພ່ິ ອໃຫ້ ອາຍມນົ ລະພດີິ ປິ່ ຽນສະພາບ ຫຼ ເກດເປັນທາດທ່ິ ໝນັ້ ຄງົ ທິ່ ອຸນຫະພູມຫອ້ ງຕວົ ດູດຊມຶ ນນັ້ ປົກກະຕຈີິ ະ 35

ຊະນດິີ ທ່ິ ເປັນຂອງແຫວຼ ເຊິ່ ນັ : ທາດຈາອານກນ ຊ່ິ ງຶ ສາມາດຈະດດູ ກາສທ່ິ ມຄຸນລກັ ສະນະເປັນອາຊດີິ ເຊິ່ ນັ : CO2, SO2 ວທິີ ການເລອກໃຊຕ້ ວົ ດູດຊມຶ ນນັ້ ຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ຊະນດີິ ຂອງອາຍມນົ ລະພດິີ ຊິ່ ງຶ ສາມາດເລອກຕວົ ດດູ ຊມຶ ໄດຫ້ ຼາຍ ແລະ ມປະສດີິ ທພີິ າບ ບິ່ ກາຈດັ ຄກບັ ວທິີ ທາອດີິ ຈິ່ ງຶ ນຍິີ ມົ ໃຊໃ້ ນການກາຈດັ ອາຍມດົ ລະພດີິ ໂດຍສະເພາະຈາກ stationary souce ເປັນສິ່ ວນໃຫິ່ ຍ (ອາດໃຊວ້ ທິີ ຕດິີ ໄວທ້ ິ່ ປ່ິ ອງຄວນັ )ເຊິ່ ນັ : SO2, NOx ຫຼ ຖາ້ ເປັນ H2S ກຈະອອກຊໄດສໃ໌ ຫເ້ ປັນ SO2 ກິ່ ອນແລວ້ ຈິ່ ງຶ ກາຈດັ SO2 ຕິ່ . ເນ່ິ ອງຈາກມນົ ລະພດີິ ທາງອາກາດປະເພດກາສແມິ່ ນເກດມາຈາກ 2 ແຫິ່ ຼງຄ: ແຫ່ິ ຼງທ່ິ ຢິ່ ູກບັ ທິ່ ແລະ ແຫ່ິ ງຼ ທິ່ ເຄິ່ ອນທ່ິ ການຄວບຄຸມກາສທິ່ ກ່ິ າວມາລາຍລະອຽດແມ່ິ ນຈະແບ່ິ ງຕາມຊະນດີິ ຂອງແຕ່ິ ລະແຫິ່ ງຼ . 1.1.1 ການຄວບຄຸມSO2 ວທີິ ຄວບຄຸມ SO2 ທ່ິ ປ່ິ ອຍສິ່ ູບນັ ຍາກາດແບ່ິ ງອອກເປັນ 3 ວທີິ ຄ: 1). ໃຊເ້ ຊອ້ ໄຟທິ່ ມ S ຕິ່ າເຊ່ິ ນັ : ນາ້ ມນັ , ຖິ່ ານຫນ ເຊ່ິ ງີິ ເປັນທາດທິ່ ຊອກຫາຍາກ ແລະ ມລາຄາແພງ ໃນທາງປະຕບີິ ດັ ການຈິ່ ງຶ ເກອບຈະເປັນໄປບິ່ ໄດ.້ 2). ແຍກ S ອອກຈາກເຊອ້ ໄຟກິ່ ອນທ່ິ ຈະນາໄປໃຊ້ ເປັນວທິີ ທິ່ ເຮດັ ໄດແ້ ບິ່ ງເປັນດ່ິ ງັ ນຄ້ : ກ. ກລະນທິ່ ເປັນຖິ່ ານຈະມ S ປະມານ 3% ໂດຍນາ້ ໜກັ ຊ່ິ ງຶ ພບົ ວິ່ າ S ທິ່ ປົນຢ່ິ ູນາຖິ່ ານຫນຈະມ ຢິ່ ູ 3 ຮູບຄ: ປຣດີິ (FeS2) ສ່ິ ວນຫຼາຍຂະໜາດຂອງພວກນ້ > 50m ຮູບທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ຊຸນຟັດ (ເປັນຮູບທິ່ ນອ້ ຍທິ່ ສຸດ) ວທີິ ແຍກ S ມຄ: - ການບດົ ຖິ່ ານຫນໃຫມ້ ຂະໜາດ <100m ໂດຍສະເລິ່ ຍ ແລວ້ ຳາມາລາ້ ງດວ້ ຍນາ້ ເນ່ິ ອງຈາກ ວິ່ າ ປຣດິີ ມຄວາມຖິ່ ວງຈາເພາະປະມານ 5 ແລະ ຖ່ິ ານຫນສະອາດຄວາມຖ່ິ ວງຈາເພາະປະມານ 1.25 ເຮດັ ໃຫປ້ ຣດີິ ແຍກອອກມາໄດ.້ ເນິ່ ອງຈາກມຄວາມຖ່ິ ວງຈາເພາະສູງກວິ່ າ ວທິີ ນພ້ ບົ ວິ່ າໃຫຜ້ ນົ ໃນການກາຈດັ S ບ່ິ ດປານໃດ. - ຖິ່ ານຫນເຮດັ ໃຫເ້ ປັນກາສ ຖ່ິ ານຫນ O2 ,H2O,H2 ,CO2  H2 + ຖິ່ ານຫນທິ່ ບ່ິ ມ S ຂ. ກລະນທ່ິ ເປັນນາ້ ມນັ ຊ່ິ ງຶ ມ S ປະມານ 0.5-5% ການແຍກ S ອອກຈາກນາ້ ມນັ ໂດຍ desulfurization plant ເຊິ່ ນັ : ບລສິີ ດັ Exxon Cooperation ເມອງ Amuay ປະເທດ ເວເນຊູ ເອລາ ການກາຈດັ ນາ້ ມນັ ດບີິ ອອກມາໃນຮູບຂອງ H2S ໂດຍໃຊ້ H2 ດິ່ ງັ ຮູບທ 13 ຂນັ້ ທາອດິີ S ໃນຮູບ ທາດປະສມົ ໃນາ້ ມນັ ຈະຖກຣດວິີ ເປັນ H2S ໂດຍ H2 ເປັນຜນົ ຝອຍທ່ິ ໄດຈ້ າກການ Cracking ຂອງນ້ ມນັ ແລະ ອອກຊໄດສ໌ H2S ນເ້ ປັນ S ໂດຍໃຊຕ້ ວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າພເີິ ສດດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ ເຊອ້ ໄຟທິ່ ມ S ສູງ + H2  H2S + ເຊອ້ ໄຟທິ່ ມ S ຕິ່ າ  S(s) + ເຊອ້ ໄຟທ່ິ ມ S ຕ່ິ າ ເຊອ້ ໄຟທິ່ ມປະລມິີ ານ S ເຫຼອພຽງປະມາດ 0.3% ເທິ່ າົ ນນັ້ ຂະບວນການນສ້ າມາດໃຊກ້ າຈດັ S (ໃນຮູບ FeS2) ບາງສິ່ ວນຈາກຖ່ິ ານຫນ ແລະ ປ່ິ ຽນຖ່ິ ານຫນເປັນເຊອ້ ໄຟແຫຼວ ຫຼ ກາສທ່ິ ມປະລມີິ ານ S ຕ່ິ າ, ມາດທິ່ ໄດນາໄປເປັນວດັ ຖຸດບິີ ໃນການຜະລດີິ ທາດເຄມອນເຊິ່ ນັ : ອາຊດີິ ມາດ 36

ຮູບ10: ຮູບດາ້ ນຊາ້ ຍ: ສິ່ ວນໜິ່ ງຶ ຂອງໂຮງງານກາຈດັ ມາດທິ່ Amuay ຮູບດາ້ ນຂວາ: ສະແດງມາດທິ່ ໄດອ້ ອກມາຈາກໂຮງງານນ້ ຮູບລິ່ ຸມ: ແຜນຜງັ ຂອງການກາຈດັ ມາກຈາກນາ້ ມນັ ຈນົ ໄດອ້ ອກມາເປັນມາດ 3). ການແຍກ SO2 ອອກຈາກກາສທິ່ ປ່ິ ອຍອອກມາຫງຼັ ການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟ ວທີິ ນຈ້ ະເຮດັ ໄດ້ ຫຼາຍແບບໄດແ້ ກ່ິ : ກ. Lime / Limestone Serubbing (Wet Lime/ Limestone Scrubbing)ເປັນວທິີ ທ່ິ ໃຫປ້ ະ ສດີິ ທພິີ າບສູງສຸດໂດຍກາຈດັ SO2 ເຖງີິ 99% ຊິ່ ງຶ ອາດໃຊ້ 2 ວທິີ ຄ: ວທິີ ທໜ່ິ ງຶ ຄຜ່ິ ານກາສເສຍທ່ິ ໄດຈ້ າກການເຜາົ ໄໝໄ້ ປບິ່ ອນຝິ່ ຸ ນCaO ຫຼCaCO3ປຽກSO2ທາປະຕກິີ ິີ ລຍີິ າກບັ CaO ແລະCaCO3ໄດC້ aSO3 CaO  SO2 CaSO3 CaCO3  H2O  SO2 CaSO3  H2O(aq) ຖາ້ ຕອ້ ງການນາໃຊS້ ໃນCaSO3ແລະCaCO3ກບັ ມາໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດໂ້ ດຍໃຊຂ້ ອງປະສມົ ກາກໂບ ນດັ ຂອງLi , Na ແລະK ໃນສະຖານະຫອຼ ມແຫຼວຊິ່ ງຶ ຂຽນແທນດວ້ ຍM2CO3 (M = Li, Na ຫຼK) ປະຕກິີ ິີ ລຍິີ າທິ່ ເກດດິ່ ງັ ນ:້ SO2(g)  M2CO3 M2SO3  CO2 2M2SO4  3C 2M2S(l)  3CO2(g) M2S(l)  CO2(g)  H2O M2CO2(l)  H2S(g)(regeneratoi n) 2H2S(g)  SO 3S(l)  2H2O(g) ວທິີ ການກາຈດັ SO2ທ່ິ ຄາ້ ຍຄກນັ ນຄ້ ການໃຊ້ MgO ໃນຮູບຂອງ Mg(OH)2ແທນCa(OH)2ເມິ່ ອ ນາMgSO3ໄປເຜາົ ຈະໄດS້ O2 ກບັ ຄນມາຊິ່ ງຶ ສາມາດນາໄປເຮດັ ອາຊດີິ ຊຸນຟູຣກີິ ໄດ.້ ເຜາົ MgSO3  MgO + SO2 37

ແລະ MgO ສາມາດນາກບັ ໄປໃຊໃ້ ນປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າໄດອ້ ກ. ຂ. Sodium base scrubbing ໃຊ້ absorbent ເປັນທາດລະລາຍ Na2SO3ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທິ່ ເກດ Na2SO3  H2O  Na2SO3  2H2O 2NaHSO3  H2O heat Na2SO3  H2O  SO2 ວທີິ ນເ້ ຮດັ ໄດງ້ ່ິາຍແຕ່ິ ໃຊເ້ ງນີິ ຄອ້ ນຂາ້ ງຫຼາຍແລະເໝາະສາລບັ ກລະນທ່ິ ຕອ້ ງການຜະລດິີ ຕະພນັ ຂອງ ອາຊດີິ ຊຸນຟູຣກິີ ແຕິ່ ບິ່ ຄິ່ ອຍນຍີິ ມົ ສາລບັ ວທີິ ນ.້ ຄ). Double alkali ໃຊ້ alkai ສອງຊະນດີິ ຄ NaOH ແລະ Ca(OH)2ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າທ່ິ ເກດ NaOH  SO2  Na2SO3  2H2O Ca(OH)2  Na2SO3 CaSO3  2NaOH ວທີິ ນແ້ ມິ່ ນສາມາດນາໃຊ້ NaOH ຊິ່ ງຶ ມລາຄາແພງ ແຕ່ິ ສິ່ ງີິ ທິ່ ໄດທ້ ່ິ ໄດກ້ ບັ ມາໃຊໃ້ ໝ່ິ ໄດອ້ ກໃນຂະ ບວນການ ງ. Catalytic ເປັນວທິີ ແຍກ SO2ອກຈາກກາສທິ່ ປ່ິ ອຍໂດຍໃຊຕ້ ວົ ເລິ່ ງັ ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າອກົ ຊເດຊນັ ຂອງ SO2ໃຫເ້ ປັນ SO3ຕວົ ເລ່ິ ງັ ທິ່ ນຍີິ ມົ ໃຊຄ້ V2O5ວທີິ ນຕ້ ອ້ ງໃຊອ້ ຸນຫະພູມສູງ, ສະນນັ້ ຄວນໃຊກ້ າຈດັ SO2ທ່ິ ປ່ິ ອຍອອກມາຈາກບ່ິ ອນທ່ິ ມອຸນຫະພູມສູງແລະວທິີ ນພ້ ບົ ວິ່ າຈະໄດ້ H2SO4ກບັ ຄນມາອກດ່ິ ງັ ສະແດງ ໃນຮູບທ 14 ແລະສມົ ຜນົ ທິ່ ເກດຂນຶ້ . ອາກາດ + SO2 9000 C SO3 H2OH2SO4 V2O5 4). Fluidised-bed combustion ເຮດັ ໄດໂ້ ດຍການບດົ CaCO3ແລະຖິ່ ານຫນໃຫເ້ ປັນຝ່ິ ຸ ນແລວ້ ປະສມົ ໄປພອ້ ມກນັ ໃນເຕາົ ເຜາົ ທິ່ ອຸນຫະພູມ CaCO3ຈະເກດການສະຫາຼ ຍຕວົ ແລະທາປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າກບັ SO2ທ່ິ ເກດຈາກຖ່ິ ານຫນໃນເຕາົ ເຜາົ ພອ້ ມກນັ ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າທ່ິ ເກດຄ: CaCO3 Hightemp CaO  CO2(g) CaO  SO2 CaSO3 CaSO4 CaSO4ແລະCaSO3 ທິ່ ໄດຈ້ ະຖກກາຈດັ ອອກໃນສະພາບທິ່ ປຽກຊິ່ ງຶ ສາມາດນາໄປເຮດັ ປຸ໋ຍ ແລະຖມົ ດນິີ ໄດ້. 1.1.2 ການຄວບຄຸມ NOX ໃນກລະນທິ່ ເກດເປັນNOXຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຈະໃຊວ້ ທິີ ຄວບຄຸມNOX ໂດຍການຕິ່ ເຂາົ້ ກບັ ທິ່ ອາກາດເສຍກິ່ ອນຈະປິ່ ອຍອອກຈາກໂຮງງານຊ່ິ ງຶ ມລະບບົ ດິ່ ງັ ນ:້ ກ. Nonselective Catayatic Reduction of NOX (NSCR)ຫຼSelective Non Catalytic Reduction (SNCR) ເປັນວທີິ ການຄວບຄຸມເໝອນໃນລະບບົ ລດົ ຍນົ ກິ່ າວຄປັບ 38

ອດັ ຕາສິ່ ວນອາກາດກບັ ນາ້ ມນັ ໃຫຢ້ ິ່ ູໃນຊິ່ ວງທິ່ ໃຫ້ Stoichiometric (14.7: 1)ພາຍໃຕກ້ ານເຮດັ ວຽກຂອງ ຕວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າລະບບົ ນພ້ ບົ ວິ່ ານອກຈາກ NOXຈະຖກບາບດັ CO ແລະ hydrocarbon ກຈະຖກ ບາບດັ ພອ້ ມໄປດວ້ ຍປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າຫກຼັ ຄ: CO  1 O2 CO2 2 H2  1 O2  H2O 2 HC  O2 CO2  H2O NOx  CO CO2  N2 NOx  H2  H2O  N2 NOx  HC CO2  H2O  N2 ຊ່ິ ງຶ ຢິ່ ູເທງີິ ຜວຂອງ ຊະນດິີ ຂອງຕວົ ເລິ່ ງັ ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າທ່ິ ໃຊຈ້ ະເປັນ 0.1 – 0.5% ຂອງ Pt/Rh   Al2O3 (ເປັນຕວົ supporter) 2). Selective Catalatic Reduction (SCR) ວທິີ ນຈ້ ະໃຊ້ HN3ທາປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າກບັ NOXພຽງ ຊະນດີິ ດຽວໂດຍຈະຕອ້ ງໃຊ້ Pt ເປັນຕວົ ເລິ່ ງັ ພາຍໃຕສ້ າພະວະທ່ິ ມອກົ ຊແຊນຫາຼ ຍ. ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ ຫຼກັ ຄ NOXຈະຖກປ່ິ ຽນເປັນ N2ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ 4NH3  4NO  O2 2N2 4NH3  4NO  O2 2N2  6H2O ແຕ່ິ ພບົ ວິ່ າມບາງປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າທິ່ ຈະເກດໄປນາໄດແ້ ກ່ິ : 2NH3  2O2  N2O  3H2O ຫຼ 4NH3  3O2  N2  6H2O ຫຼ 4NH3  5O2 4NO  6H2O NH3 ໃຫໄ້ ດປ້ ະລມີິ ານທິ່ ຕ່ິ າກວ່ິ າ ແລະ ອຸນຫະພູມມຕິ່ າກວິ່ າ 100 – 2000C ແລະປັບກາສ ປະລມິີ ານທິ່ ຈາເປັນຕອ້ ງໃຊຕ້ ວົ ຈງີິ . II. ການຄວບຄຸມມນົ ລະພດິີ ຈາກແຫ່ິ ຼງເຄ່ິ ອນທ່ິ ແຫ່ິ ງຼ ທິ່ ເຄ່ິ ອນທິ່ ໝາຍເຖງິີ ຍານພາຫະນະຕ່ິ າງໆຫສຼ ິ່ ງີິ ຂອງເຄິ່ ອນທ່ິ ໄດໂ້ ດຍອາໄສເຄ່ິ ອງຍນົ ເປັນສ່ິ ວນ ໃຫ່ິ ຍ ເຊິ່ ງິີ ເປັນແຫິ່ ງຼ ຂອງທາດມນົ ລະພດິີ ໃນບລເິີ ວນທ່ິ ມການຈລະຈອນໜາແໜນ້ ປະເພດທິ່ ເກດຈາກລດົ ຍນົ ນນັ້ ຈາກລະບບົ ການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟກບັ ອກົ ຊແຊນແລວ້ ໃຫທ້ າດ CO2 ແລະອາຍນາ້ . ກລະນທ່ິ ເກດແບບ ສມົ ບູນ ແຕ່ິ ຖາ້ ຫາກເກດຈາກການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟທ່ິ ເກດການເຜາົ ໄໝແ້ ບບບ່ິ ສມົ ບູນກຈະໃຫພ້ ດິີ ຊະນດີິ ຫຼກັ ຄ: ອະນຸພາກມນົ ລະພດິີ ຂອງທາດ ໂດຍສະເພາະຄວນັ ດາ ເຊິ່ ນັ : NOX, SOx ແລະຮໂດຣກາກບອນທ່ິ ເຫອຼ ໃນ ຂະບວນການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟ, ຊະນດີິ ແລະປະລມິີ ານທາດທິ່ ຖກປິ່ ອຍຈາກແຫິ່ ຼງນຈ້ ະຫາຼ ຍຫນຼ ອ້ ຍນນັ້ ຂນຶ້ ກບັ ເງອນໄຂຫາຼ ຍຢິ່ າງ. ແຕ່ິ ສ່ິ ງີິ ສາຄນັ ຄລກັ ສະນະເຄິ່ ອງຈກັ ຊິ່ ງຶ ທິ່ ວົ ໄປມ 2 ລະບບົ ຄ: ລະບບົ ດເຊສ ແລະລະບບົ ແບງັ ແຊນຊ່ິ ງຶ ມຂແ້ ຕກຕ່ິ າງກນັ ດ່ິ ງັ ນ:້ 39

1). ລະບບົ ແບງັ ແຊນຈະແບິ່ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ: ກ. ລະບບົ 4 ຈງັ ຫວະ ເຮດັ ວຽກໂດຍການຈດູ ລະເບດເຊອ້ ໄຟກບັ ອາກາດເຮດັ ໃຫໄ້ ດຄ້ ວາມຮອ້ ນ ຫາຼ ຍພທ່ິ ຈະຂບັ ເຄ່ິ ອນລູກສູບລດົ ຍນົ , ຈງັ ຫວະການເຮດັ ວຽກປະພກອບດວ້ ຍ: - ດດູ ອາກາດໃຫປ້ ະສມົ ກບັ ເຊອ້ ໄຟ - ອດັ ຕາສ່ິ ວນປະສມົ ໃຫມ້ ຄວາມດນັ ຫຼາຍຂນຶ້ - ຈດູ ລະເບດເຮດັ ໃຫກ້ າສຂະຫຍາະຕວົ ໄປດນັ ລກູ ສູບໃຫເ້ ຄິ່ ອນທິ່ - ປ່ິ ອຍອາຍເສຍອອກ ຂ. ລະບບົ ສອງຈງັ ຫວະ ເຮດັ ວຽກເໝອນລະບບົ 4 ຈງັ ຫວະ ແຕິ່ ຈະໃຫລ້ ກູ ສູບເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ແທນ ລນ້ ອາຍດ ແລະອາຍເສຍ. 2). ລະບບົ ດເຊສ: ການເຮດັ ວຽກຄາ້ ຍຄກບັ ລະບບົ ແບງັ ແຊນ ແຕ່ິ ຕິ່ າງພາຍໃນເຄ່ິ ອງຍນົ ຈະເຮດັ ການເຜາົ ໄໝເ້ ອງໂດຍບິ່ ຕອ້ ງໃຊຫ້ ວົ ທຽນໃນການຈດູ ລະເບດ ເນິ່ ອງຈາກໃນຈງັ ຫວະອດັ ອາກາດຈະໃຫຄ້ ວາມ ຮອ້ ນ ແລະຄວາມດນັ ທ່ິ ສູງຫາຼ ຍກວ່ິ າລະບບົ ແບງັ ແຊນ. 2.1 ແຫິ່ ງຼ ແລະທ່ິ ມາຂອງມນົ ລະພດິີ ທາງອາກາດຈາກລດົ ຍນົ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປິ່ ອຍທາດມນົ ລະພດິີ ຈາກລດົ ຍນົ ໄດແ້ ກິ່ CxH y  O2 CO  HC ຈາກການເຜາົ ໄໝທ້ ິ່ ບ່ິ ສມົ ບູນ S  N  3 O2  SO2  NO2 ຈາກການເຈອປົນໃນນາ້ ມນັ 2 N2  O2 2NO ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຈາກຫານເຜາົ ໄໝທ້ ິ່ ອຸນຫະພູມສູງ Pb  Pb ຈາກການຕ່ິ ມລງົ ໃນນາ້ ມນັ ໂດຍຊະນດີິ ແລະແຫ່ິ ຼງທ່ິ ຈະໃຫທ້ າດເຫ່ິ າຼົ ນຈ້ ະຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ຊະນດີິ ແລະເງອນໄຂຂອງລດົ ຍນົ ແຕ່ິ ລະ ຊະນດິີ ອກດວ້ ຍຄ: 1). ລະບບົ ດເຊລເຄ່ິ ອງຍນົ ເປັນລະບບົ ທິ່ ເກດທ່ິ ອຸນຫະພູມ ແລະຄວາມດນັ ສູງຫາຼ ຍຄຈະມຄວາມ ຮອ້ ນປະມານ 500 – 700 0C , ຄວາມດນັ 35 – 45 ບຮັ ຍາກາດຈິ່ ງຶ ພບົ ວິ່ າສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍເຄິ່ ອງຍນົ ຈະໃຫ້ ທາດມນົ ລະພດີິ ຕວົ ຫກຼັ ຄ: NOX ແລະອຸນຸພາກທາດ (ຄວນັ ດາ) ສິ່ ວນ CO ແລະ HC ກຖກປິ່ ອຍອອກ ມາອກ ແຕ່ິ ນອ້ ຍກວ່ິ າ 2 ຕວົ ທາອດິີ ໂດຍທງັ ໝດົ ນຈ້ ະຖກປິ່ ອຍທາງທິ່ ອາຍເສຍທາງດຽວ. 2). ລະບບົ ແບນຊນ: ການເຜາົ ໄໝເ້ ກດທ່ິ ອຸນຫະພູມຕິ່ າກວ່ິ າ, ສະນນັ້ ການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟອາດ ເກດໄດບ້ ິ່ ສມົ ບູນເທິ່ າົ ດເຊລ, ອກທງັ ນາ້ ມນັ ແບນຊນກມຈດຸ ຟົດຕິ່ າກວິ່ ານາ້ ມນັ ດເຊລຈິ່ ງຶ ພບົ ວ່ິ າຈະໃຫຮ້ ໂດຣ ກາກບອນ ແລະ CO ຫຼາຍທ່ິ ຮອງມາ NOX ໂດຍຈະຖກປິ່ ອຍອອກຈາກການລະເຫຍຂອງຖງັ ນາ້ ມນັ ແລະຄາຣບູເຣເຕຮ໌ ເສອ້ ສູບ ແລະທິ່ ອາຍເສຍ. 2.1 ການຄວບຄຸມມນົ ລະພດີິ ຈາກລດົ ຍນົ ມການພດັ ທະນາວທິີ ການຄວບຄຸມພດີິ ຈາກລດົ ຍນົ ຕ່ິ ເນ່ິ ອງມາຈນົ ເຖງິີ ປັດຈບຸ ນັ ເພິ່ ອຫຸດຼ ປະລມິີ ານ ທາດມນົ ລະພດີິ ດ່ິ ງັ ກິ່ າວແລວ້ ມວທີິ ການທງັ ໝດົ 2 ວທີິ ດວ້ ຍກນັ ໄດແ້ ກິ່ : 40

1). Lean-burn technology ນນັ້ ຄປັບເຄິ່ ອງຍນົ ແບນຊນໃຫອ້ ດັ ຕາສິ່ ວນຂອງອາກາດຕິ່ ເຊອ້ ໄຟ ຫຼາຍຂນຶ້ ເປັນ 16 : 1 (ໂດຍນາ້ ໜກັ ) ດ່ິ ງັ ສະແດງໃນຮູບ 15 ຊິ່ ງຶ ເປັນອດັ ຕາສ່ິ ວນທິ່ ພບົ ວິ່ າ CO ເກອບຈະບ່ິ ຖກປິ່ ອຍອອກມາເລຍ ແລະຮໂດຣກາກບອນກຄິ່ ອນຂາ້ ງຕິ່ າ ແຕິ່ ອກົ ຊດີິ ຂອງນໂຕຣແຊນຍງັ ມປະລມິີ ານສູງ ຫາຼ ຍ, ລະບບົ ລດົ ຍນົ ແບນນແບບເກ່ິ າົ ໃຊລ້ ະບບົ ນຈ້ ິ່ ງຶ ຍງັ ບ່ິ ເປັນອດັ ຕາສິ່ ວນທ່ິ ເໝາະສມົ . ຮູບທ11: ອດັ ຕາສິ່ ວນອາກາດກບັ ເຊອ້ ໄຟ ແລະການລະບາຍທາດມນົ ລະພດິີ 2). Catalatic Converter ໂດຍຕດີິ ຕງົ ຫຸຼດມນົ ລະພດີິ ກງົ ທາງອອກທິ່ ອາຍເສຍຊະນດິີ ທາອດິີ ເປັນ two-way converters ທ່ິ ຄວບຄຸມສະເພາະກາສທິ່ ມກາກບອນ ແລະ CO ໂດຍໃຫເ້ ກດການເຜາົ ໄໝ້ ສມົ ບູນຕ່ິ ມາມການພດັ ທະນາເທກັ ນກີິ ຂອງ tree- way catalytic converter ໂດຍກາຈດັ CO, NOX ແລະຮໂດໜກາກບອນພອ້ ມກນັ ໂດຍໃຫອ້ າກາດເສຍຜິ່ ານ tree- way catalytic converter 2 ຂນັ້ ຕອນ ແລະ ແຕ່ິ ລະຂນັ້ ຕອນຈະມຕວົ ເລ່ິ ງັ ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າຄ Rh (Rhodium) ໃນຕອນໜາ້ ແລະ pt/pd ຢິ່ ູຕອນຫງຼັ ດ່ິ ງັ ສະແດງໃນຮູບ 16 ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າທງັ ໝດົ ທ່ິ ເກດມດິ່ ງັ ນ:້ ຂນັ້ ທໜ່ິ ງຶ ຈະເກດປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າຣດກັ ຊນັ ໃນຕອນທາອດີິ ດິ່ ງັ ນ:້ 2NO  N2  O2 H2O  hydrocarbon H2 2H2  2NO  N2  H2O ຂນັ້ ຕອນທສອງຈະເກດປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າອອກຊເດຊນັ ໃນຕອນຫງຼັ ດ່ິ ງັ ນ:້ 2CO  O2 CO2 CaH bOc  O2 CO2  H2O 41

ຮູບທ12: ສະແດງການເຮດັ ວຽກຂອງ dual bed three way catalaytic converter ປັດຈບຸ ນັ tree- way catalytic converter ໄດພ້ ດັ ທະນາເປັນລະບບົ ຫິ່ ຕອນດຽວທິ່ ຕ່ິ ກບັ ທອາຍ ເສຍ ໂດຍປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າທງັ ສອງຈະເກດພອ້ ມໆກນັ ການປັບອດັ ຕາສິ່ ວນອາກາດຕ່ິ ນາ້ ມນັ ໃຫອ້ ດັ ຕາສ່ິ ວນເປັນ ຊ່ິ ອງວ່ິ າງ stoichiometric ຄໃກ ້ 14.7:1 ຊ່ິ ງຶ ພບົ ວ່ິ າອດັ ຕາສ່ິ ວນນຈ້ ະປ່ິ ອຍNOx, CO ແລະhydrocarbon ໃນລະດບັ ທ່ິ ນ່ິ າພໃຈດ່ິ ງັ ຮູບທ 17 ນນັ້ ຄລະບບົ ນຈ້ ະຕອ້ ງໃຊo້ xygene sensorເພ່ິ ອຄວບຄຸມອດັ ຕາສິ່ ວນດິ່ ງັ ກ່ິ າວຂດ້ ຂອງcatalytic converter ຄຈະຫຸຼດທາດມນົ ລະພດີິ ທງັ ສາມໄດເ້ ຖງິີ 80 – 90 % ແຕິ່ ຂເ້ ສຍຄ Pt ມ ລາຄາແພງ ແລະມອາຍຸການໃຊງ້ ານທິ່ ກາຈດັ . ແດຈບຸ ນັ ມຜນົ ການທດົ ລອງໃໝ່ິ ໆທິ່ ຈະພະຍາຍາມໃຊໂ້ ລຫະທ່ິ ຖກກວ່ິ າເຊ່ິ ນັ : Cu, Cd ແທນລະບບົ ນໃ້ ຊກ້ ບັ ເຄິ່ ອງຍນົ ໄດຜ້ ນົ ໃນການຫຸດຼ ທາດມນົ ລະພດິີ ໄດພ້ ຽງ 50% ເນ່ິ ອງຈາກໃນນາ້ ມນັ ດເຊລມມາດຢ່ິ ູຫຼາຍຈະຖກອອກຊໄດສ໌ ໂດຍລະບບົ ນກ້ າຍເປັນເປັນອະນຸພາກທາດຊຸນ ຟັດແທນ ເຮດັ ໃຫປ້ ະສດີິ ທພີິ າບຂອງຕວົ ເລິ່ ງັ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າຫຸດຼ ລງົ ສາລບັ NOx ໃນລະບບົ ດເຊລກບ່ິ ສາມາດ ຖກກາຈດັ ອອກມາເໝອນກນັ . ຮູບທ13: ການປິ່ ຽນແປງHC, CO ແລະNOx ສາລບັ TWC ແມິ່ ນດວ້ ຍອດັ ຕາສິ່ ວນເຊອ້ ໄຟສິ່ ູອາກາດ 42

ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ 1. ຫອ້ ງຕກົ ຜກຶ ໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນການບາບດັ ອະນຸພາກທາດປະເພດໃດ? 2. Baghouse ໝາຍເຖງີິ ຫຍງັ ໃຊກ້ າຈດັ ມນົ ລະພດີິ ໃດໄດດ້ ແລະຂດ້ ຂເ້ ສຍຂອງວທີິ ນ?້ 3. ຈິ່ ງົ ອະທບີິ າຍການເຮດັ ວຽກຂອງ Electrostatic precipitator ໃນການແຍກອະນຸພາກມນົ ລະ ທາດ? 4. ວທິີ ຫກຼັ ທ່ິ ໃຊກ້ ານຄວບຄຸມມນົ ລະພດີິ ໂດຍສະເພະທ່ິ ເປັນກາສມຫຍງັ ແດິ່ ? 5. Fluidised= bed combustion ໝານເຖງີິ ຫຍງັ ? 6. SNCR ກບັ SCR ຕິ່ າງກນັ ຫຄຼ ກນັ ແນວໃດ? ຈ່ິ ງົ ອະທບິີ າຍ ແລະພອ້ ມທງັ ຂຽນສມົ ຜນົ ປະກອບ? 7. ຊະນດີິ ແລະປະເພດຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ທ່ິ ປິ່ ອຍອອກຈາກລດົ ຍນົ ປະເພດເບນຊນມແນວໃດ? 8. Three way catalytic converter ແມ່ິ ນຫຍງັ ? 9. Adsorption ໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນຄວບຄຸມທາດມນົ ລະພດີິ ປະເພດໃດແດ່ິ ? 10. Lime scrubbing ໃຊບ້ າບດັ ກາສຊະນດິີ ໃດໄດຜ້ ນົ ດທິ່ ສຸດ? ຈ່ິ ງົ ອະທບິີ າຍພອ້ ມທງັ ຂຽນສມົ ຜນົ ປະກອບ? 43

ບດົ ທ 4 ມນົ ລະພດີິ ທາງນາ້ ນາ້ ເປັນຊບັ ພະຍາກອນທາມະຊາດທິ່ ສາຄນັ ຕ່ິ ສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ , ມະນດຸ ໃຊນ້ າ້ ທງັ ການບລໂີິ ພກແລະອຸປະ ໂພກ, ການກະສກິີ າ, ການຄມົ ມະນາຄມົ ແລະການຜກັ ຜ່ິ ອນຍິ່ ອນໃຈ. ເພາະສະນນັ້ ນາ້ ຈ່ິ ງຶ ເປັນປັດໄຈທ່ິ ສາຄນັ ໃນການດາລງົ ຊວດິີ ຂອງປະຊາກອນ. ການໃຊເ້ ທກັ ໂນໂລຢທ່ິ ທນັ ສະໄໝໃນອຸດສາຫະກາແລະທາງດາ້ ນກະສີິ ກາເຮດັ ໃຫເ້ ກດການເສມໂຊມທາງດາ້ ນຄຸນພາບຂອງນາ້ ເຊ່ິ ງີິ ຈະເປັນຜນົ ເສຍຫາຍຢ່ິ າງຮາ້ ຍແຮງໃນອານາຄດົ ໃນດາ້ ນບນັ ຫາສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມທິ່ ກິ່ ຽວກບັ ມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ (water pollution) ຄຸນນະພາບຂອງນາ້ (water quality )ເປັນຄາທ່ິ ມຄວາມໝາຍຢ່ິ າງກວາ້ ງຂວາງແລະໃຊແ້ ຕກຕ່ິ າງກນັ ຕາມແຕິ່ ລະທອ້ ງຖິ່ ນີິ . ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ວດັ ຖຸປະສງົ ຂອງການໃຊນ້ າ້ ອກດວ້ ຍວ່ິ າຈະໃຊໃ້ ນການອຸປະ ໂພກບລໂີິ ພກ, ການກະສກີິ າຫອຼ ຸດສາຫະກາ. I. ລກັ ສະນະທສາຄນັ ຂອງນາ້ ໃນການພຈີິ າລະນາຄຸນະພາບຂອງນາ້ ເຮາົ ໝາຍເຖງີິ ລກັ ສະນະທ່ິ ສາຄນັ ຂອງນາ້ ດ່ິ ງັ ຕິ່ ໄປນ:້ 1. pH 2. ອຸນຫະພູມ 3. ສ 4. ຄວາມຂ່ິ ຸນ(turbidity) 5. ກິ່ ນິີ ແລະລດົ ຊາດ 6. ຂອງແຂງທ່ິ ລະລາຍໄດທ້ ງັ ໝດົ (total dissolved solid, TDS) 7. ຂອງແຂງທ່ິ ແຂວນລອຍ(suspended solid ,SS) 8. ການນາໄຟຟາ້ (conducivity) 9. ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ(radioactive substances) 10. ຄວາມເປັນດ່ິ າງຫບຼ າເຊ(alkalinity or basicity ) 11. ຄວາມເປັນອາຊດິີ (acidity) 12. ຄວາມກະດາ້ ງ(hardness) 13. ອກົ ຊແຊນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ (dissolved oxygen , DO) 14. ຄວາມຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນທາງຊວະ-ເຄມ(biochemical oxygen demand BOD)ແລະຄວາມ ສາມາດຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນທາງເຄມ(chemical oxygen demand ,COD). 15. ຄິ່ າເປແມງກາເນຕ(permanganate value, PV) 16. ນໂຕຣແຊນໃນຮູບທາດອງົ ຄະທາດ(organic nitrogen) 17. ນໂຕຣແຊນໃນຮູບແອມໂມນຽມ(ammonia nitrogen) 18. ນໂຕຣແຊນໃນຮູບນຕຣດ(nitrite nitrogen) 19. ນໂຕຣແຊນໃນຮູບນຕຣາດ(nitrate nitrogen) 20. ກຼລວົ 21. ສະບ່ິ ູຝິ່ ຸ ນສງັ ເຄະ 22. ໂລຫະໜກັ 23. ແບກັ ທເຣຍ 44

ລກັ ສະນະທິ່ ສາຄນັ ຂອງນາ້ ຈາແນກອອກເປັນ2 ປະເພດຄ: 1.1 ລກັ ສະນະທາງຟຊກີິ 1). ອຸນຫະພູມ: ອຸນຫະພູມຂອງນາ້ ມຜນົ ຕ່ິ ການຫຸດຼ ລງົ ຂອງປະລມີິ ານອກົ ຊແຊນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ (DO) ແລະມຜນົ ຕ່ິ ກິ່ ນີິ ແລະລດົ ຊາດຂອງນາ້ . 2). ກ່ິ ນິີ ແລະລດົ ຊາດ: ຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ປະລມິີ ານສິ່ ງິີ ເປີິເປອ້ ນທິ່ ລະລາຍຢິ່ ູໃນນາ້ ໂດຍສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍແມ່ິ ນເປັນທາດ ອງົ ຄະທາດເຊິ່ ນັ : ເຟໂນນແລະກຼລວົ ເຟໂນນ. 3). ສ: ນາ້ ບລສິີ ຸດກຍງັ ມສນາ້ ເງນິີ ຈາງໆຈ່ິ ງຶ ຈາເປັນຕອ້ ງແຍກວ່ິ າສຂອງນາ້ ເປັນສທ່ິ ເກດທາດແຂວນລອຍໃນນາ້ , ສຂອງນາ້ ເປັນລກັ ສະນະທິ່ ສາຄນັ ຢ່ິ າງໜິ່ ງຶ ໃນການພຈີິ າລະນາຄຸນນະພາບຂອງນາ້ ດ່ິ ມ. 4). ຄວາມຂິ່ ຸນ: ເກດຈາກການມຂອງແຂງລອຍຢິ່ ູໃນນາ້ ເຮດັ ໃຫຄ້ ຸນນະພາບຂອງນາ້ ເສຍໄປຫຼເປັນອນັ ຕະລາຍ ຕ່ິ ສຸຂະພາບຫາກເປັນທາດພດິີ , ຄວາມຂິຸ່ນຂອງນາ້ ແມ່ິ ນເກດຈາກຂຕ້ ມົ ຫນຼ າ້ ເສຍທິ່ ປ່ິ ອຍຈາກໂຮງງານອຸດສາ ຫະກາຫຼນາ້ ທິ່ ມແບກັ ທເຣຍຢ່ິ ູໃນປະລມີິ ານຫຼາຍ. 5). ຂອງແຂງ: ອາດຈະຢິ່ ູໃນນາ້ ໃນຮູບຂອງທາດແຂວນລອຍຫຼທາດລະລາຍກໄດອ້ າດຈະເປັນທາດອງົ ຄະທາດ ຫອຼ ະນງົ ຄະທາດ (TDS) ເກດຈາກທາດລະລາຍໄດໃ້ ນນາ້ . ສ່ິ ວນຂອງແຂງທິ່ ແຂວນລອຍ (SS) ໄດແ້ ກິ່ ທາດທ່ິ ມອະນຸພາກຂະໜາດໃຫ່ິ ຍເຊິ່ ງິີ ບິ່ ສາມາດຜ່ິ ານຮູກະດາດຕອງໄດ.້ 6). ການນາໄຟຟາ້ : ການາໄຟຟາ້ ຂອງທາດລະລາຍຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ປະລມິີ ານຂອງທາດອະນງົ ຄະທາດເຊ່ິ ນັ : ເກອແຮ່ິ ຕ່ິ າງໆທິ່ ລະລາຍຢິ່ ູ, ສາລບັ ທາດລະລາຍທ່ິ ເຈອຈາງການນາໄຟຟາ້ ມຄວາມສາພນັ ໂດຍກງົ ກບັ ປະລມິີ ານລວມ ຂອງຂອງແຂງທິ່ ລະລາຍໄດ.້ K  conductivtiy TDS ຈາກຄ່ິ າ K ຂອງນາ້ ແຕິ່ ລະຢິ່ າງເມ່ິ ອວດັ ຄ່ິ າການນາໄຟຟາ້ ກສາມາດຄານວນຄິ່ າ TDS ເປັນ mg/l ໄດ້ ລກັ ສະນະທາງຟຊກີິ ອິ່ ນໆໄດແ້ ກິ່ ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສຄວາມໜາແໜນ້ , ຄວາມໜດຶ ເປັນຕນົ້ . 1.2 ລກັ ສະນະທາງເຄມ 1). pH : ນາ້ ມຄວາມເປັນອາຊດິີ ຫຼ ເປັນບາເຊສູງຈະສາມາດໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດໜ້ ອ້ ຍເພາະວ່ິ າມນັ ອາດ ຈະເປັນອນັ ຕະລາຍຕິ່ ສຸຂະພາບຫຼນາ້ ທ່ິ ໃຊໃ້ ນຂະບວນການທາງອຸດສາຫະກາຖາ້ ມ pH ຕ່ິ າເກນໄປອາດຈະ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຫຸຼຍຫຽ້ ນຂອງທ່ິ ນາ້ ຕິ່ າງໆໄດຊ້ ິ່ ວງ pH ຂອງນາ້ ທິ່ ເໝາະສມົ ຢິ່ ູລະຫວ່ິ າງ (ນາ້ ດິ່ ມຄວນມ pH ຢິ່ ູລະຫວ່ິ າງ 6.8 – 7.3 ). 2). ສະພາບເປັນບາເຊ(alkalinity) :ນາ້ ທ່ິ ມສະພາບເປັນບາເຊສູງມກັ ຈະປະກອບດວ້ ຍOH-, CO32- , ແລະHCO3-, ໃນນາ້ ທາມະຊາດຖາ້ ມH2CO3 ເຊິ່ ງີິ ເກດປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າລະຫວິ່ າງນາ້ ກບັ ຫນປູນ. ສະພາບຂອງນາ້ ອາດມປະໂຫຍດຕ່ິ ນາ້ ທາມະຊາດ ແລະນາ້ ເສຍເພາະວິ່ າເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ຄາ້ ຍຄບບັ ເຟທິ່ ຕາ້ ນທານການປິ່ ຽນແປງຄິ່ າpH ສະພາບເປັນບາເຊອາດແບ່ິ ງອອກເປັນtotal alkalinity ເມ່ິ ອpH ຫາຼ ຍກວິ່ າ 4.5 ແລະ ເປັນcaustic alkalinity ເມິ່ ອpH ຫາຼ ຍກວິ່ າ8.2 3). ສະພາບອາຊດິີ (acidity) : ນາ້ ທາມະຊາດສິ່ ວນຫາຼ ຍຫນຼ າ້ ເສຍຈາກແຫິ່ ຼງຊຸມຊນົ ມກັ ມບບັ ເຟຢ່ິ ູໃນ ຮູບແບບຂອງCO2-, HCO3 , ອາຊດີິ ກາກໂບນກິີ (H2CO3 ) ບິ່ ເຮດັ ໃຫp້ H ຕິ່ າກວ່ິ າ4.5 ແລະບ່ິ ຖກສະເທອ 45

ນທງັ ໝດົ ຖາ້ ຫາກpH ບິ່ ເກນ8.2 , ດ່ິ ງັ ນນັ້ ສະພາບອາຊດີິ ອນັ ເນິ່ ອງມາຈາກCO2ລະລາຍໃນນາ້ ຈະມຊິ່ ວງpH ຢ່ິ ູລະຫວິ່ າງ8.2-4.5 ສະພາບອາຊດີິ ແມິ່ ນເນິ່ ອງມາຈາກແຮິ່ ທາດທິ່ ເປັນທິ່ ເປັນອາຊດີິ ເຊ່ິ ງີິ ມກັ ໄດຈ້ າກນາ້ ເສຍ ຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາມກັ ມຄິ່ າpH ຕ່ິ າກວ່ິ າ4.5 ອາດສະແດງສະພາບອາຊດິີ . 4). ຄວາມກະດາ້ ງ: ເປັນສະພາບທ່ິ ນາ້ ບ່ິ ເກດຟອງກບັ ສະບິ່ ູແລະເຮດັ ໃຫເ້ ກດຜກຶ ເມ່ິ ອຕມົ້ ນາ້ ຫຼເກດ ໃນໝນ້ າ້ ໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກາມກັ . ຄວາມກະດາ້ ງເກດຈາກອອງົ ຂອງໂລຫະການຊ(Ca2+) ແລະມາເຢຍຊ ອອມ(Mg2+) (ບາງກລະນອາດລວມເຖງິີ Fe2+ແລະSr2+ ) ອອງົ ລບົ ທິ່ ກ່ິ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມກະດາ້ ງໄດແ້ ກິ່ : HCO3- , SO42- , Cl-ແລະNO3-, ຄວາມກະດາ້ ງມຜນົ ເສຍຕິ່ ສຸຂະພາບແລະມຂເ້ ສຍແມິ່ ນສນີິ້ ເປອງຄິ່ າໃຊ້ ຈິ່ າຍຄໃນການຊກັ ເຄ່ິ ອງຕິ່ າງໆຕອ້ ງໃຊປ້ ະລມີິ ານສະບ່ິ ູຫາຼ ຍຂນຶ້ ຈ່ິ ງຶ ຈະເກດຟອງແລະເຮດັ ໃຫຜ້ ກຶ ໃນໝນ້ າ້ ເຊ່ິ ງີິ ຕອ້ ງໃຊເ້ ຊອ້ ໄຟຫຼາຍຂນຶ້ ຈ່ິ ງຶ ຈະເຮດັ ໃຫໝ້ ນ້ າ້ ຮອ້ ນ. ປົກກະຕສີິ ະແດງຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງ CaCO3ຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ໃນຮູບຂອງCaCO3ຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ແບ່ິ ງອອກເປັນ2 ແບບຄ: - ຄວາມກະດາ້ ງຂອງກາກໂບນດັ : ມອອງົ ຂອງໂລຫະກ່ິ ຽວຂອ້ ງກບັ ອອງົ HCO3- - ຄວາມກະດາ້ ງທິ່ ບິ່ ມກາກໂບນດັ : ມອອງົ ຂອງໂລຫະກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ອອງົ SO42- , Cl-ແລະNO3- ຖາ້ ນາ້ ມປະລມີິ ານNa ແລK ສູງຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມກະດາ້ ງທ່ິ ບ່ິ ແມິ່ ນກາກໂບນັ ດມຄ່ິ າເປັນລບົ ເພາະ ວ່ິ າເກອຂອງທາດທງັ ສອງນເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມເປັນບາເຊຫຼສະພາບບາເຊໄດໂ້ ດຍບ່ິ ມຄວາມກະດາ້ ງເລຍ. ເກນທິ່ ໃຊບ້ ອກຄວາມກະດາ້ ງມດ່ິ ງັ ນ:້ ຊ່ິ ວງຂອງຄວາມກະງ (ppm CaCO3) ສະພາບຄວາມກະດາ້ ງ 0-0.5 ນາ້ ອ່ິ ອນ 51-100 ນາ້ ຄ່ິ ອນຂາ້ ງອ່ິ ອນ 101-150 ນາ້ ກະດາ້ ງເລກັ ນອ້ ຍ 151-200 ນາ້ ກະດາ້ ງປານກາງ 201-300 ນາ້ ກະດາ້ ງ ນາ້ ກະດາ້ ງຫຼາຍ. ຫາຼ ຍກວິ່ າ 300 5). ປະລມີິ ານຂອງອກົ ຊແຊນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ (dissolved oxygen) ອກົ ຊແຊນມຄວາມສາຄນັ ຕິ່ ການຄວບຄຸມຄຸນນະພາບຂອງນາ້ ເພາະອກົ ຊແຊນຊ່ິ ວຍໃຫສ້ ່ິ ງິີ ທິ່ ມຊວດີິ ດາລງົ ຊວດີິ ຢິ່ ູໄດໃ້ ນນາ້ ນອກຈາກນນັ້ ຜນົ ຂອງການປ່ິ ອຍຂອງເສຍລງົ ໄປໃນແມິ່ ນາ້ ລາຄອງ, ຍງັ ພຈີິ າລະນາໄດຈ້ າກປະລມິີ ານຂອງອກົ ຊແຊນທິ່ ລະ ລາຍໃນນາ້ ອອກດວ້ ຍ. ນາ້ ທາມະຊາດທິ່ ມຄຸນນະພາບດມກັ ມDO ຢິ່ ູປະມານ5-7 ppm ອກົ ຊແຊນລະລາຍ ໄດນ້ ອ້ ຍຫຼາຍໃນນາ້ ຖາ້ ອຸນຫະພູມສູງຂນຶ້ ອກົ ຊແຊນຈະລະລາຍໄດຫ້ ຸຼດລງົ ດິ່ ງັ ນ:້ ອຸນຫະພູມ(0C) 0 10 20 30 DO (ppm) 14.6 11.3 9.1 7.6 ນາ້ ສະອາດທ່ິ ຢິ່ ູບລເີິ ວນໜາ້ ນາ້ ມກັ ອ່ິ ມຕວົ ດວ້ ຍDO ແຕ່ິ DO ນອ້ າດຫຸຼດລງົ ໄປໄດຢ້ ່ິ າງວິ່ ອງໄວຖາ້ ຫາກມທາດອງົ ຄະທາດຢ່ິ ູໃນນາ້ ນນັ້ ເພາະວິ່ າແບກັ ທເຣຍທິ່ ຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນເມ່ິ ອຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍທາດອງົ ຄະ ທາດຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະລມິີ ານອກົ ຊແຊນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ ຫຸຼດລງົ , ສາລບັ ນາ້ ທ່ິ ໃຊໃ້ ນໝຕ້ ມົ້ ຂອງໂຮງງານອຸດສາ ຫະກາມກັ ບ່ິ ຕອ້ ງການDO ສູງຫຼາຍເພາະອາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດການລະເບດໄດ.້ 46

6). ຄວາມຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນ(oxygen demand) : ທາດອງົ ຄະທາດໃນນາ້ ມກັ ບິ່ ສະເໝເພາະຈະ ຖກອອກຊໄດຊໂ໌ ດຍແບກັ ທເຣຍຫທຼ າງເຄມໄປເປັນທາດຫອຼ ອງົ ທິ່ ໝນັ້ ຄງົ ເຊິ່ ນັ : CO2, NO3-ແລະH2O ນາ້ ທາມະຊາດຫຼນາ້ ເສຍມປະລມິີ ານທາດອງົ ຄະທາດຢ່ິ ູຫຼາຍນອ້ ຍສາໃດນນັ້ ມກັ ໃຊຄ້ ິ່ າຄວາມຕອ້ ງການອກົ ຊ ແຊນ. ກ). ຄວາມຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນທາງຊວະ-ເຄມ (ຄວາມຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນທາງຊວະ-ເຄມ(biochemical oxygen demand BOD)ເປັນຄ່ິ າທິ່ ໃຊວ້ ດັ ປະລມີິ ານອກົ ຊແຊນເຊ່ິ ງິີ ໃຊໂ້ ດຍແບກັ ທເຣຍເພິ່ ອຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍ ທາດອງົ ຄະທາດໃນນາ້ . ນນິີ ບີິ ນັ ຍດັ ຂອງນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາການດົ ໄວວ້ ່ິ າ: ນາ້ ເສຍກ່ິ ອນປິ່ ອຍລງົ ສິ່ ູແມ່ິ ນາ້ ລາຄອງຕອ້ ງມBOD ບ່ິ ເກນ20 ppm ຄິ່ າ MnO4- (permanganate value, PV) ເປັນຄ່ິ າທ່ິ ໃຊວ້ ດັ ປະລມີິ ານທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ມໃນນາ້ ໂດຍການອອກຊໄດຊດ໌ ວ້ ຍວທິີ ທາງເຄມຄທາດກາລອອມມງັ ການດັ (KMnO4) ຂ). ຄວາມສາມາດຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນທາງເຄມ (chemical oxygen demand ,COD) ເປັນຄິ່ າທິ່ ໃຊວ້ ດັ ປະລມິີ ານທາດອງົ ຄະທາດໃນນາ້ ໂດຍອອກຊໄດຊດ໌ ວ້ ຍK2Cr2O7) ໃນທາດລະລາຍຂອງອາຊດີິ ຊຸນຟູຣກີິ (H2SO4)ຕາມປົກກະຕຄິີ ່ິ າDOລຽງຕາມລາດບັ ຈາກນອ້ ຍໄປຫາຫາຼ ຍຄ: PV<BOD<COD 7). ນໂຕຣແຊນ: ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍວທິີ ທາງຊວະທະຍາຈະໄດຜ້ ນົ ດກຕ່ິ ເມ່ິ ອມປະລມິີ ານນໂຕ ຣແຊນທິ່ ພຽງພນໂຕຣແຊນອາດດາລງົ ຊວດິີ ຢິ່ ູໃນນາ້ ໄດ4້ ແບບຄ: ກ). ນໂຕຣແຊນອງົ ຄະທາດ(Organic nitrogen ) ເປັນນໂຕຣແຊນຢິ່ ູໃນຮູບຂອງໂປຣຕນ, ອາຊດີິ ອາມໂນ ແລະຍູເຣຍ. ຂ). ແອມໂມນຽມນໂຕຣແຊນ(ammonia nitrogen)ເປັນນໂຕຣແຊນຢິ່ ູໃນຮູບຂອງເກອແອມໂມນຽມເຊ່ິ ນັ : (NH4)2CO3 ,(NH4)2SO4ຫຼແອມໂມນຽມອດີິ ສະຫະຼ . ຄ). ນຕຣດນໂຕຣແຊນ(Nitrite nitrogen)ເປັນນໂຕຣແຊນທິ່ ຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງNO2-ເຊິ່ ງີິ ບ່ິ ຄ່ິ ອຍໝນັ້ ຄງົ . ງ). ນຕຣາດນໂຕຣແຊນ(Nitrate nitrogen)ເປັນຜະລດິີ ຕະພນັ ຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າອກົ ຊເດຊນັ ຂນັ້ ສຸດທາ້ ຍຂອງ ນໂຕຣແຊນ. ອກົ ຊເດຊນັ ໂດຍແບກັ ທເຣຍທິ່ ປິ່ ຽນນໂຕຣແຊນອງົ ຄະທາດເປັນແອມໂມນຽມນໂຕຣແຊນຕິ່ ໄປ ເປັນນຕຣດນໂຕຣແຊນໃນທິ່ ສຸດເປັນນຕຣາດນໂຕຣແຊນດິ່ ງັ ນ:້ ນໂຕຣແຊນອງົ ຄະທາດ+ O2  ແອມໂມນຽມນໂຕຣແຊນ ແອມໂມນຽມນໂຕຣແຊນ+ O2  ນຕຣດນໂຕຣແຊນ ນຕຣດນໂຕຣແຊນ+ O2  ນຕຣາດນໂຕຣແຊນ ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ ຣດກັ ຊນັ ຂອງນໂຕຣແຊນທິ່ ເອນ້ ວິ່ າ: ດໄນຕຣເຄຊນັ (denitrification ) ຄປະຕກິີ ລີິ ຍີິ ຜນັ ກບັ ຂອງປະຕກີິ ລິີ ຍີິ ຂາ້ ງຕນົ້ ດິ່ ງັ ນ:້ NO3  NO2  NH 3  N2 ນາ້ ທາມະຊາດທິ່ ມປະລມິີ ານນໂຕຣແຊນອງົ ຄະທາດແລະ ແອມໂມນຽມນໂຕຣແຊນທິ່ ສູງຫຼາຍແຕິ່ ມ ນຕຣດນໂຕຣແຊນແລະນຕຣາດນໂຕຣແຊນໃນປະລມິີ ານນອ້ ຍ. ຈດັ ເປັນນາ້ ທິ່ ມຄຸນນະພາບບ່ິ ດແລະບິ່ ປອດ ໄພຕິ່ ຜູບ້ ລໂີິ ພກອຸປະໂພກສະແດງວິ່ ານາ້ ນນັ້ ໄດເ້ ກດມນົ ລະພດິີ ກ່ິ ອນແລວ້ ແຕ່ິ ຖາ້ ນາ້ ນນັ້ ມນຕຣດນໂຕຣແຊນ ພຽງເລກັ ນອ້ ຍແລະບ່ິ ມນໂຕຣແຊນອງົ ຄະທາດກບັ ແອມໂມນຽມນໂຕຣແຊນເລຍຈດັ ເປັນນາ້ ທິ່ ມຄຸນນະພາບ ດເພາະວ່ິ າໄດເ້ ກດ(nitrification) ມາແລວ້ . 47

ລກັ ສະນະທາງເຄມຂອງນາ້ ອາດກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ທາດເຄມທິ່ ເປັນພດິີ ຫາຼ ຍຊະນດິີ ເຊິ່ ນັ : ຊິ່ ນ, ບາຫຼອດ, Co , Mn , Cu, Zn , CN ແລະເຟໂນນ, ນາ້ ມນັ ແລະໄຂມນັ ເປັນຕນົ້ . II. ທາດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ທາດມນົ ລະພດີິ ທາງນາ້ ແບ່ິ ງອອກເປັນ3 ປະເພດຄ: ທາດມນົ ລະພດີິ ທາງເຄມ, ທາງຊວະວທີິ ະຍາ ແລະທາງຟຊກີິ . ຕາຕາລາງ1: ທາດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ທາງເຄມ ທາງຊວະວທີິ ະຍາ ທາງຟຊກິີ ອາຊດິີ ແບກັ ທເຣຍ ຄວາມຮອ້ ນ ບາເຊ ໄວຣສັ ສ ເກອ ເຊອ້ ໂລກຕິ່ າງໆ ກິ່ ນີິ ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ສາຫລ່ິ າຍ ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ ສະບິ່ ູຝ່ິ ຸ ນ ອາຈມົ - ປັດສະວະ ອອງົ ບວກຂອງໂລຫະ ທາດແຂວນລອຍ ແລກັ ນນີິ ກວດ-ຊາຍ ເຟໂນນ ທາດອງົ ຄະທາດ ລາຍລະອຽດທ່ິ ກ່ິ ຽວຂອ້ ງກບັ ທາດມນົ ລະພດີິ ໃນນາ້ ອາດພຈີິ າລະນາໄດເ້ ປັນຂ໊ໆດິ່ ງັ ນ:້ 1). ສິ່ ງີິ ທິ່ ກ່ິ ໃຫເ້ ກດໂລກໄພໄຂເ້ ຈບັ ໄດແ້ ກ່ິ ໄວຣສັ ແລະ ເຊອ້ ໂລກຕິ່ າງທິ່ ສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດີິ ທ່ິ ກິ່ ໃຫເ້ ກດ ໂລກໄພໄຂເ້ ຈບັ ມປະປົນຢ່ິ ູໃນແຫ່ິ ງຼ ນາ້ ທາມະຊາດເຊິ່ ນັ : ນາ້ ພນ້ ຜວແລະນາ້ ໃຕດ້ ນີິ ຫຼນາ້ ບາດານ. ສະນນັ້ ນາ້ ທ່ິ ອອກມາຈາກການທິ່ ລະບາຍນາ້ ແຫິ່ ຼງຊຸມຊນົ ແລະໂຮງງານອຸດສາຫະກາຕ່ິ າງໆມະນດຸ ແລະສດັ ໄດຮ້ ບັ ທາດມນົ ລະພດິີ ຊະນດິີ ນເ້ ຂາົ້ ໄປໃນຮ່ິ າງກາຍໂດຍການສາພດັ ໂດຍກງົ ຫຜຼ ່ິ ານທາງການອຸປະໂພກບລໂີິ ພກ. 2). ທາດອງົ ຄະທາດສງັ ເຄາະໄດແ້ ກ່ິ ຢາຂາ້ ແມງໄມ,້ ທາດເຄມທ່ິ ໃຊຕ້ າມໂຮງງານຕ່ິ າງໆ, ສະບູຝ່ິ ຸ ນ ແລະທາດອງົ ຄະທາດອ່ິ ນໆທ່ິ ເປັນພດີິ ຕ່ິ ຄນົ , ສດັ ແລະ ພດ. 3). ທາດອະນງົ ຄະທາດແລະແຮ່ິ ທາດຕິ່ າງໆໄດແ້ ກ່ິ : ເກອຂອງໂລຫະຕິ່ າງໆ, ອາຊດີິ , ບາເຊ, ແຮິ່ ທາດ ຕິ່ າງໆທ່ິ ປ່ິ ອຍຖມ້ ອອກມາຈາກເໝອງແຮິ່ ຫຼກດິີ ຈະກາການລາ້ ງແຮ່ິ ແລະແຕິ່ ງແຮ່ິ . ທາດເຄມທິ່ ອອກມາຈາກ ໂຮງງານກິ່ ນັ ນາ້ ມນັ , ໂຮງງານປໂຕຣລຽມເຄມແລະທ່ິ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ກະສກີິ າເຊ່ິ ນັ : ຢາກາຈດັ ວດັ ສະພດທ່ິ ມ ສານໜ,ູ ບາຫອຼ ດແລະຊ່ິ ນເປັນອງົ ປະກອບ. 4). ອາຫານຫກຼັ ຂອງພດໄດແ້ ກ່ິ ນໂຕຣແຊນ ແລະ ຟົດສະຟັດເຊ່ິ ງີິ ເປັນອາຫານຫກຼັ ຂອງພດແລະພບົ ມຢິ່ ູໃນປະລມີິ ານເລກັ ນອ້ ຍໃນທາມະຊາດເມິ່ ອທາດເຫ່ິ ຼາົ ນະ້ ປົນຢ່ິ ູໃນນາ້ ເສຍ, ນາ້ ເສຍທິ່ ອອກຈາກໂຮງງານອຸດ ສາຫະກາຫຼຈາກການສງັ ເຄາະກດິີ ຈະກາທາງກະສກິີ າຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດຄວາມບິ່ ດຸນດິ່ ຽງໃນລະບບົ ນເິີ ວດຂອງ ພດໃນນາ້ ເຊິ່ ນັ : ເກດສະພາບທ່ິ ເອນ້ ວ່ິ າ eutrophication ຫຼ algae bloom ທິ່ ມສ່ິ ວນເຮດັ ໃຫປ້ ະລມີິ ານອກົ ຊແຊນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ ຫຸດຼ ລງົ ໄປ. 5). ຄວາມຮອ້ ນໂຮງງານໄຟຟາ້ ແລະ ໂຮງງານອຸດສາຫະກາທ່ິ ໃຊນ້ າ້ ເປັນຈານວນຫາຼ ຍໃນໝທ້ ່ິ ຕມົ້ ນາ້ ແລະໃຊໃ້ ນການຫ່ິ ຼເຢັນ, ນາ້ ຮອ້ ນທິ່ ປິ່ ອຍອອກຈາກໂຮງງານລງົ ສ່ິ ູແຫິ່ ຼງນາ້ ທາມະຊາດໃນສ່ິ ງີິ ແວດລອ້ ມເຮດັ 48

ໃຫອ້ ຸນຫະພູມຂອງນາ້ ທາມະຊາດສູງຂນຶ້ ມຜນົ ກະທບົ ຕ່ິ ປະລມິີ ານຂອງອກົ ຊແຊນທ່ິ ລະລາຍນາ້ ຫຸຼດລງົ ໄປ, ຄວາມຮອ້ ນຈ່ິ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດີິ ທາງນາ້ ໄດ.້ 6). ກາກຂອງເສຍທ່ິ ຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນ: ໄດແ້ ກ່ິ ທາດອງົ ຄະທາດຕ່ິ າງໆເຊິ່ ນັ : ໂປຣຕນ, ຄາໂບຮດຣດັ , ຍູເຣຍແລະອິ່ ນໆ. ເຊ່ິ ງິີ ຖກຍິ່ ອຍສະຫຼາຍໄດໂ້ ດຍແບກັ ທເຣຍໃນນາ້ ແລະຕອ້ ງການໃຊອ້ ກົ ຊແຊນທ່ິ ລະລາຍຢິ່ ູ ໃນນາ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດນາ້ ເນ່ິ າົ , ມກ່ິ ນີິ ເໝນັ , ກາກຂອງເສຍເຫິ່ າຼົ ນມ້ ກັ ໄດຈ້ າກໂຮງງານອຸດສາຫະການາ້ ຕານ, ໂຮງ ງານອຸດສາຫະກາປະລດິີ ເຈຍ້ ກະດາດ, ໂຮງງານເຫາຼົ້ ແລະໂຮງງານເບຍລວມທງັ ເສດອາຫານແລະທາດອງົ ຄະ ທາດອິ່ ນໆທ່ິ ປະປົນຢິ່ ູໃນນາ້ ເສຍຈາກແຫິ່ ງຼ ຊຸມຊນົ . 7). ທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ: ໄດແ້ ກ່ິ ທາດມນົ ລະພດີິ ທິ່ ໃຫກ້ າມນັ ຕະພາບລງັ ສອອກມາສິ່ ວນຫຼາຍ ທາດພດີິ ເຫິ່ ຼາົ ນໄ້ ດຈ້ າກເໝອງແຮິ່ , ເຊອ້ ໄຟປາລາມະນແູ ລະຂະບວນການ ຫຼ ໂຮງງານໄຟຟາ້ ພະລງັ ງານນວເຄຼຍ ທ່ິ ມການທາດກາມນັ ຕະພາບລງັ ສແລວ້ ປ່ິ ອຍທາດມນົ ລະພດິີ ເຫິ່ ຼາົ ນໄ້ ປໃນແຫິ່ ງຼ ອ່ິ ນ. 2.1 ແຫ່ິ ງຼ ເກດຂອງມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ແຫິ່ ງຼ ເກດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ອາດການດົ ຢິ່ າງກວາ້ ງໆໄດ້ 4 ແຫ່ິ ງຼ ຄ: 1). ມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ຕາມແຫິ່ ງຼ ຊຸມຊນົ ແລະແຫ່ິ ງຼ ທຸລະກດີິ ການຄາ້ : ໄດແ້ ກ່ິ ນາ້ ເສຍທ່ິ ໃຊແ້ ລວ້ ລວມ ທງັ ສ່ິ ງີິ ເປິີເປອ້ ນແລະສ່ິ ງິີ ເສດເຫຼອອ່ິ ນໆ. ໂດຍທ່ິ ວົ ໄປຈະປະກອບດວ້ ຍແຫ່ິ ຼງນອ້ ຍ (ຕາມບາ້ ນເຮອນ ແລະ ຕກຶ ຕ່ິ າງໆ) ກະແຈກກະຈາຍໄປໃນບລເີິ ວນທ່ິ ກວາ້ ງຂວາ້ ງຫາຼ ຍແຕ່ິ ກຍງັ ໃກຊ້ ດິີ ພທ່ິ ຈະສາມາດລວບລວມນາ້ ເສຍ ເຫ່ິ ຼາົ ນໄ້ ປຍງັ ຈດຸ ດຽວກນັ ເພິ່ ອຜ່ິ ານຂະບວນການແກໄ້ ຂຫກຼ າຈດັ ກ່ິ ອນທິ່ ຈະປ່ິ ອຍລງົ ສິ່ ູແມ່ິ ນາ້ ລາຄອງຫຼແຫິ່ ຼງນາ້ ທາມະຊາດອິ່ ນໆ. 2). ມນົ ລະພດີິ ທາງຈາກອຸດສາຫະກາ: ໄດແ້ ກ່ິ ການປ່ິ ອຍນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຕ່ິ າງໆລງົ ສິ່ ູ ແຫ່ິ ຼງນາ້ ໂດຍທ່ິ ບ່ິ ໄດບ້ າບດັ ເຮດັ ໃຫມ້ ຜນົ ກະທບົ ຕິ່ ຄນົ , ສດັ ແລະພດ. 3). ມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ຈາກການກະສກິີ າ: ເຊິ່ ງິີ ມສາເຫດຈາການໃຊປ້ ຸ໋ຍ, ຢາປາບສດັ ຕູພດຕະຫຼອດ ຊາກສດັ ແລະກາກຂອງເສຍຈາກສດັ ເຊິ່ ງີິ ກະແຈກກະຈາຍໄປທິ່ ວົ ບລເິີ ວນທ່ິ ກວາ້ ງຂວາງຫາຼ ຍຕ່ິ ການລວບ ລວມ. ການປອ້ ງກນັ ແລະການກາຈດັ ຈ່ິ ງຶ ເປັນສ່ິ ງິີ ທ່ິ ເຮດັ ໄດຍ້ າກກວິ່ າ 2 ກລະນທາອດີິ ຫຼາຍ. 4). ມນົ ລະພດີິ ທາງນາ້ ຈາການຄມົ ມະນາຄມົ ເຮອ: ແຫິ່ ງຼ ມນົ ລະພດີິ ນມ້ ກັ ຈະຖກເບ່ິ ງີິ ຂາ້ ມ. ແຕ່ິ ຄວາມ ເປັນຈງິີ ແລວ້ ເປັນແຫ່ິ ງຼ ມນົ ລະດທ່ິ ສາຄນັ ແຫິ່ ຼງໜ່ິ ງຶ ທາດມນົ ລະພດິີ ທ່ິ ສາຄນັ ໄດແ້ ກ່ິ : ນາ້ ມນັ ທ່ິ ໃຊກ້ ບັ ເຄ່ິ ອງຈກັ ຂອງເຮອ, ການເກດອຸບດັ ຕເິີ ຫດຂອງເຮອຂນົ ສ່ິ ງົ ນາ້ ມນັ ຂະໜາດໃຫິ່ ຍ, ທາດມນົ ລະພດິີ ອ່ິ ນໆໄດແ້ ກ່ິ : ກາກ ຂອງເສຍຈາກຄນົ ທ່ິ ອາໄສຢິ່ ູເທງິີ ເຮອເຫິ່ າຼົ ນນັ້ . ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ : 1. ນາ້ ມຄວາມສາຄນັ ແນວໃດຕ່ິ ສິ່ ງີິ ທ່ິ ມຊວດິີ ? 2. ລກັ ສະນະທິ່ ສາຄນັ ຂອງນາ້ ມຄແນວໃດ? 3. ນາ້ ມຄຸນລກັ ສະນະທາງເຄມ ແລະຟຊກີິ ແນວໃດ? ຈ່ິ ງົ ອະທບິີ າຍລະອຽດ? 4. ທາດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ແບິ່ ງອອກເປັນຈກັ ປະເພດ?ຄປະເພດໃດແດິ່ ສ 5. ແຫິ່ ງຼ ທິ່ ພາໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ແມ່ິ ນມາຈາກໃສ? ແລະ ແຕ່ິ ລະແຫ່ິ ຼງມຄແນວໃດແດ 49

ບດົ ທ 5 ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍ ນາ້ ເສຍຫຼນາ້ ທ່ິ ໃຊແ້ ລວ້ ຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາ ແລະ ແຫິ່ ງຼ ຊຸມຊນົ ແມ່ິ ນເປອ້ ນເປິີດວ້ ຍທາດຕ່ິ າງໆ ຫຼາຍຊະນດີິ ເຊ່ິ ນັ : ທາດອງົ ຄະທາດ, ເກອອະນງົ ຄະທາດ, ໂລຫະເປັນພດີິ ຫຕະຫຼອດຈນົ ຮອດເຊອ້ ໂລກຊ່ິ ງຶ ຖາ້ ປ່ິ ອຍນາ້ ເສຍເຫ່ິ າຼົ ນອ້ ອກຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຫຼ ແຫ່ິ ຼງຊຸມຊຸນໂດຍກງົ ລງົ ໄປຍງັ ແຫິ່ ຼງນາ້ ທາມະຊາດເຊິ່ ນັ : ແມ່ິ ນາ້ ລາທານ ຫຼ ອ່ິ າງເກບັ ນາ້ ຈະເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນນັ້ ເນ່ິ າົ ເໝນັ , ບິ່ ເໝາະສມົ ກບັ ການໃຊອ້ ຸປະໂພກ, ບລໂີິ ພກ, ເຮດັ ໃຫລ້ າຄານ ແລະ ເດອດຮອ້ ນຕ່ິ ຄນົ ທ່ິ ວົ ໄປ. ສະນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ຕອ້ ງມການກາຈດັ ນາ້ ນນັ້ ກິ່ ອນ. ເພິ່ ອເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນນັ້ ມທາດປົນເປອ້ ນລະລາຍຢິ່ ູໃນເກນຕິ່ າສຸດ. ຕາມທ່ິ ໄດກ້ ານດົ ໄວທ້ າງໂພຊະນາການ ໃນບດົ ນຈ້ ະເວາົ້ ເຖງິີ ວທິີ ການ ແລະຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຕິ່ າງໆ . I. ຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍ ເນ່ິ ອງຈາກນາ້ ມສິ່ ງີິ ເປີິເປອ້ ນຕ່ິ າງໆ ເຊິ່ ງີິ ມທງັ ທາດອງົ ຄະທາດ ແລະອະນງົ ຄະທາດປະປົນຢິ່ ູໃນຮູບ ຂອງຂອງແຂງ ແລະທາດລະລາຍດ່ິ ງັ ນນັ້ , ຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍທິ່ ວົ ໄປຈ່ິ ງຶ ປະກອບດວ້ ຍຂະບວນ ການຍ່ິ ອຍໆຫາຼ ຍຂະບວນການ, ຂະບວນການຍິ່ ອຍເຫິ່ ຼາົ ນຈ້ າແນກອອກເປັນ 4 ປະເພດດິ່ ງັ ນ:້ 1.1 ຂະບວນການທາງກາຍະພາບ (Physical process) ປະກອບດວ້ ຍ: - ການດກັ ດວ້ ຍກະແຄງ - ການກວດ - ການເຮດັ ໃຫລ້ ອຍຕວົ - ການຕກົ ຜກຶ - ການແຍກສິ່ ງິີ ແຂວນລອຍອອກຈາກນາ້ ໂດຍແຮງແກິ່ ວງ - ການຕອງ 1.2 ຂະບວນການທາງເຄມ (Chemical process )ປະກອບດວ້ ຍ: - ການເຮດັ ໃຫເ້ ປັນກາງໂດຍການຕິ່ ມອາຊດິີ ຫຼບາເຊ - ການເຮດັ ໃຫຕ້ ກົ ຜກຶ ໂດຍການຕ່ິ ມທາດເຄມ - ອກົ ຊເດຊນັ -ຣດກັ ຊນັ ຫຼຣດ໊ອກ - ການເຮດັ ໃຫອ້ ະນຸພາກແຂວນລອຍລວມຕວົ ເປັນອະນພຸ າກໃຫິ່ ຍຂນຶ້ ໂດຍວທິີ ທາງເຄມ 1.3 ຂະບວນການທາງຊວະວທິີ ະຍາ (Biologcal process)ປະກອບດວ້ ຍ - ຂະບວນການໃຊອ້ ກົ ຊແຊນຫຼອາກາດ ເຊ່ິ ງີິ ເປັນກາມະວທິີ ອາດເປັນແບບoxi-ation pond,aerated lagoons, activated sludge, trickling filter ແລະBiologcal disc filters ເປັນຕນົ້ . - ຂະບວນການທ່ິ ບ່ິ ມອກົ ຊແຊນຫອຼ າກາດ ເຊ່ິ ງິີ ເປັນແບບບິ່ ພກັ , ບ່ິ ມອາກາດ, ການຍ່ິ ອຍ ແບບບ່ິ ມອາກາດ ແລະການສາພດັ ແບບບິ່ ມອາກາດ. 1.4 ຂະບວນການຟຊກິີ - ເຄມ(Physical – chemical process)ປະກອບດວ້ ຍ - ການດູດຊບັ ໂດຍຜງົ ຖ່ິ ານ 50