ວິຊາ​ເຄມີ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ ​ໃໝ່ 2017-2018 ເຄ​ມີ​ປີ 4

- ການແລກປິ່ ຽນໄອອອນ - ອສໂມຊສຍອ້ ນກບັ II. ການແກໄ້ ຂຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ເນິ່ ອງຈາກນາ້ ເປັນຕວົ ທາລາຍທ່ິ ດຫາຼ ຍນາ້ ຈ່ິ ງຶ ສາມາດລະລາຍທາດອະນງົ ຄະທາດໃນຫນ, ດນິີ , ຊາຍ ລວມກ໊າສບາງຊະນດີິ ໃນອາກາດ, ນາ້ ຈດຈາກແຫິ່ ງຼ ທາມະຊາດເຊິ່ ນັ : ແມິ່ ນາ້ ລາເຊຈິ່ ງບິ່ ບລສິີ ຸດ ແລະ ໂດຍທິ່ ວົ ໄປມທາດລະລາຍຕງັ້ ແຕິ່ 1 – 1000 ppm ຖາ້ ນາ້ ນນັ້ ມທາດອະນງົ ຄະທາດເຈອປົນຢິ່ ູຫຼາຍເອນ້ ວ່ິ າ: ນາ້ ກະດາ້ ງ, ຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ຈະມຫຼາຍນອ້ ສິ່ າໃດຈດັ ຕາມຜກຶ ການຊກາກໂບນດັ CaCO3 ທ່ິ ໃຫອ້ ອກມາ ຈາກນາ້ ນນັ້ ແລະສະແດງໄວຕ້ າຕາລາງທ 1 ຕາຕາລາງ 1 ການຈາແນກນາ້ ຕາມຄວາມກະດາ້ ງ ຄວາມກະດາ້ ງppm CaCO3 ປະເພດຂອງນາ້ ຕາມຄວາມກະດາ້ ງ 0-5 51-100 ນາ້ ອ່ິ ອນ 101-150 ນາ້ ຄິ່ ອນຂາ້ ງອ່ິ ອນ 151-200 ນາ້ ກະດາ້ ງເລກັ ນອ້ ຍ 201-300 ນາ້ ກະດາ້ ງປານກາງ ຫຼາຍກວິ່ າ 300 ນາ້ ກະດາ້ ງ ນາ້ ກະດາ້ ງຫຼາຍ ເກອ Ca2+ ແລະ Mg2+ທິ່ ພບົ ໃນນາ້ ທາມະຊາດມກັ ຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງໄຮໂດຣເຈນຄາບເນຕຫຼ ໄບຄາບ ເນຕ(HCO3-)ຫຊຼ ຸນຟັດ (SO42-) ເຊ່ິ ງີິ ເປັນສາເຫດຂອງຄວາມກະດາ້ ງ ຫຼ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ ລະຫວ່ິ າງນາ້ ກະດາ້ ງກບັ ສະບ່ິ ູ ແມິ່ ນເຮດັ ໃຫເ້ ກດທາດທ່ິ ບິ່ ລະລາຍຂນຶ້ ຄ ເກອ Ca2+ ຫຼ Mg2+ຂອງສະບ່ິ ູ. ເຊ່ິ ງິີ ປະກດົ ການເປັນສດາ ເອນ້ ວ່ິ າ: ຄາບສະບິ່ ູສິ່ ວນ Ca2+ ຫຼ Mg2+ບ່ິ ເກດຜກຶ ກບັ ສະບິ່ ູຝິ່ ຸ ນ ແຕິ່ ອອງົ ເຫິ່ າຼົ ນກ້ ມຜນົ ຕ່ິ ປະສດີິ ທພິີ າບໃນ ການເຮດັ ໃຫ ້ ການຊະລາ້ ງຂອງສະບິ່ ູຝິ່ ຸ ນນນັ້ ເມິ່ ອນາເອາົ ນາ້ ກະດາ້ ງມາຕມົ້ ຫຼ ເຮດັ ໃຫຮ້ ອ້ ນ Ca2+ ແລະ Mg2+ ຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະຕິີ ກລີິ ຍິີ າເກດຜກຶ CaCO3 ເຊ່ິ ງິີ ບິ່ ລະລາຍຜກຶ ທິ່ ໄປເກາະຕດິີ ກບັ ພາຊະນະທ່ິ ໃຊຕ້ ມົ້ ຫຼ ໄປ ເຄອບຢິ່ ູດາ້ ນໃນ Ca 2  HCO3 CaCO3(s)  CO2 (g)  H2O ຂອງທ່ິ ນາ້ ຮອ້ ນ (ອຸດສາຫະກາ) ອາດກິ່ ໃຫເ້ ກດການອຸດຕນັ ຫຼຫຸຼດປະສດີິ ທພີິ າບໃນດາ້ ນການໃຫຄ້ ວາມຮອ້ ນ ໝນ້ າ້ ທ່ິ ມຜກຶ ຫຼາຍໆອາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາຄວາມຮອ້ ນເກນຂະໜາດ ແລະອາດລະເບດໄດ.້ ເກອທິ່ ລະລາຍ ຢິ່ ູເຊິ່ ນັ : CaH(CO3)2, Mg(HCO3)2 , CaSO4 ແລະ MgSO4ທ່ິ ສາມາດທາລາຍໝຕ້ ມົ້ ນາ້ ໄດ,້ ດິ່ ງັ ນນັ້ ກ່ິ ອນທ່ິ ຈະນາເອາົ ນາ້ ໄປໃຊໃ້ ນການອຸປະໂພກບລໂິີ ພກຫຼ ໃຊໃ້ ນໂຮງງານອຸດສາຫະກາຈິ່ ງຶ ຈາເປັນຕອ້ ງກາຈດັ ຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ຫຼ ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນນັ້ ອ່ິ ອນເສຍກິ່ ອນ ເຊິ່ ງິີ ມຫຼາຍວທິີ ດ່ິ ງັ ນ:້ 2.1 ການຕກົ ຜກຶ ເປັນການແກຄ້ ວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ໂດຍໃຊທ້ າດເຄມ ເຊິ່ ງີິ ຈະເຮດັ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າກບັ Ca2+ ແລະ Mg2+ ເກດເປັນເກອຫຼທາດທ່ິ ບິ່ ລະລາຍນາ້ ແລະຕກົ ຜກຶ ອອກມາ ໃນກລະນທ່ິ ນາ້ ມປະລມິີ ານຫຼາຍໆເຊິ່ ນັ : ນາ້ ທ່ິ ໃຊ້ 51

ໃນແຫ່ິ ງຼ ຊຸມຊນົ ໃຫ່ິ ຍໆ. ອາດໃຊຂ້ ະບວນການທິ່ ເອນ້ ວິ່ າ: lime –soda process ເຊ່ິ ງີິ ຂະບວນການນກ້ ິ່ ຽວ ຂອ້ ງກບັ ການຕິ່ ມslaked lime ມສູດ Ca(OH)2 ແລະ ໂຊດາແອຊ (Soda-ash) ມສູດNa2CO3ອອງົ Ca2+ ໃນນາ້ ຕກົ ຜກຶ ເປັນ CaCO3 ສ່ິ ວນ Mg2+ ຕກົ ຜກຶ ເປັນ Mg(OH)2 ໃນກລະນທ່ິ ນາ້ ມ Ca2+ ຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງ Ca(HCO3)2(aq) ເປັນສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍອາດກາຈດັ Ca2+ ອອກໄດໂ້ ດຍໃຊC້ a(OH)2ພຽງຢິ່ າງດຽວ Ca 2  2HCO3  Ca(OH )2 2CaCO 3  H 2O ແຕິ່ ຖາ້ ນາ້ ນນັ້ ມHCO3ບ່ິ ມຫຼາຍໜກັ ນຍິີ ມົ ຕ່ິ ມCO32-(ໃນຮູບຂອງNa2CO3 ) ປະລມີິ ານຫາຼ ຍລງົ ໄປ ນາ ເພ່ິ ອເພິ່ ມຄ່ິ າ pH ຂອງນາ້ ໃຫສ້ ູງຫາຼ ຍພເພ່ິ ອປອ້ ງກນັ ໃຫ ້ CO32-ປ່ິ ຽນໄປເປັນ HCO3 ເຊ່ິ ນັ : CaCl2ອາດ ກາຈດັ ອກຈາກນາ້ ໂດຍການຕ່ິ ມໂຊດາແອຊ ( Na2CO3) Ca 2  2Cl   2Na   CO32 CaCO3 (s)  2Na  2Cl ໃນຂະນະດຽວກນັ Mg2+ ຈະຕກົ ຜກຶ ເປັນ Mg(OH)2 ດິ່ ງັ ນ:້ Mg2  2OH  Mg(OH)2 ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຂາ້ ງຕນົ້ ຕອ້ ງການ OH ຫຼາຍກວ່ິ າ (pH ສູງກວິ່ າ) ການຕກົ ຜກຶ ຂອງ Ca2+ ຢິ່ ູໃນຮູບຂອງ CaCO3 ຄ່ິ າ pH ຈະສູງ ( pH  H ) ໄດຈ້ າກການຕິ່ ມ Na2CO3 Ca2  H2O HCO   OH  3 ໂຮງງານມການແກໄ້ ຂຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ໂດຍ lime – Soda process ມກັ ນາເອາົ ຜກຶ CaCO3 ທ່ິ ກາຈດັ ອອກໄປແລວ້ ໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດ ໂດຍນາໄປປິ່ ຽນເປັນ Ca(OH)2 ເພ່ິ ອນາກບັ ມາໃຊອ້ ກຄງັ້ ໜິ່ ງຶ ໂດຍນາ ເອາົ CaCO3ໄປເຜາົ ໃນອຸນຫະພູມສູງ (850 0C) ໄດ້ CaO ຈາກນນັ້ ນາເອາົ CaO ໄປຕິ່ ມນາ້ ຈະໄດ້ Ca(OH)2 ດ່ິ ງັ ນ:້ CaCO3 Ca(OH)2  CO2(g) CaO(s)  H2O Ca(OH)2 ການແກໄ້ ຂຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ໂດຍ lime – Soda process ເປັນວທີິ ທິ່ ງ່ິາຍ ແລະ ໄດຜ້ ນົ ພ ສມົ ຄວນ ແຕ່ິ ມຂເ້ ສຍ 2 ປະການຄ: ປະການທາອດີິ ອາດເກດບນັ ຫາການອ່ິ ມຕວົ ເກນຂະໜາດໃນກລະນນຈ້ ະ ມCaCO3ຫຼMg(OH)2 ເຫອຼ ຢ່ິ ູຢິ່ ູໂດຍລະລາຍຢິ່ ູໃນນາ້ ນນັ້ ເຊິ່ ງີິ ຖາ້ ບ່ິ ບາບດັ ອອກທາດເຫິ່ າຼົ ນຈ້ ະຕກົ ຜກຶ ໃນ ເວລາອນັ ຕ່ິ ມາໄດ.້ ເປັນຜນົ ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນນັ້ ຂ່ິ ຸ ນ , ປະການທ 2 ເກດຈາກການໃຊN້ a2CO3ຫາຼ ຍເກນໄປຈະເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນນັ້ ມສະພາບເປັນບາເຊຫຼາຍ (pH ອາດສູງເຖງີິ 11 ) ດິ່ ງັ ນນັ້ ເພິ່ ອແກໄ້ ຂບນັ ຫາທ 2 ນເ້ ພ່ິ ນີິ ຈ່ິ ງຶ ນຍິີ ມົ ເພ່ິ ມອກຂນັ້ ຕອນໜິ່ ງຶ ຊິ່ ວິ່ າ: ຣຄາໂບເນຊນັ (recarbonation) ໂດຍຜິ່ ານ CO2 (g) (ໄດຈ້ າກການເຜາົ CaCO3) ລງົ ໄປໃນນາ້ ນນັ້ ເຊິ່ ງິີ CO2ຈະທາປະຕກິີ ລິີ ຍີິ ກບັ CaCO3 ແລະ Mg(OH)2ທ່ິ ຍງັ ເຫອຼ ຢ່ິ ູໃນນາ້ ເກດເປັນຮໂດ ຮກາກໂບນດັ (HCO3) ເຊ່ິ ງິີ ລະລາຍໃນນາ້ ໄດດ້ . CaCO3 (aq)  CO2 (g)  H2O Ca2  2HCO3 Mg(OH)2 (aq)  2CO2 Mg 2  2HCO3 52

ນອກຈາກນ້ CO2ຍງັ ໄປສເທນ OH ອກ ເຮດັ ໃຫ ້ pH ຂອງນາ້ ຫຸຼດລງົ OH   CO2  HCO3 ຂນັ້ ຕອນຣຄາໂບເນຊນັ ເຮດັ ໃຫ້ pH ຂອງນາ້ ນນັ້ ຫຸຼດລງົ ເຖງິີ ຊ່ິ ວງ 7.5 – 8.5 ການກາຈດັ Ca2+ ອອກຈາກນາ້ ນອກຈາກຈະໃຊທ້ າດເຄມດິ່ ງັ ກິ່ າວມາແລວ້ ຂາ້ ງຕນົ້ ອາດໃຊທ້ າດເຄ ມອິ່ ນໄດອ້ ກເຊ່ິ ນັ : ອໂມຟອດສະເຟຕ (Otho-phosphate) ດ່ິ ງັ ນ້ 5Ca 2  3PO43  H 2O Ca3OH (PO4 )3 2.2 ຂະບວນການແລກປິ່ ຽນອອງົ ການເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ບລສີິ ຸດ ໂດຍຂະບວນການແລກປິ່ ຽນອອງົ ຕາມຊ່ິ ເອນ້ ທິ່ ເອນ້ ການແລກປິ່ ຽນອອງົ ແບບຜນັ ກບັ ລະຫວ່ິ າງອອງົ ໃນນາ້ ກບັ ອອງົ ໃນທາດທິ່ ເປັນຂອງແຂງເຊິ່ ງີິ ສມາດເກດພນັ ທະກບັ ອອງົ ໄດ.້ ທາດ ແຂງທິ່ ສາມາດແລກປິ່ ຽນອອງົ ໄດມ້ 2 ແບບຄ: ກ. ທາດແຂງທິ່ ສາມາດແລກປ່ິ ຽນອອງົ ບວກ (Cationic exchanger)ທາດແຂງນເ້ ປັນເຣຊີິ (resin) ເຊິ່ ງີິ ທ່ິ ວົ ໄປເປັນໂພລເິີ ມສງັ ເຄາະທ່ິ ບ່ິ ມການເຊິ່ ອມໂຍງລະຫວ່ິ າງມເລກຸນຂອງໂພລເີິ ມ ແລະມໝວດ -COOH ຫຼ -SO3H ໃນໂມເລກຸນ ເຊິ່ ງີິ ສາມາດແລກປ່ິ ຽນ H+ກບັ ອອງົ ບວກ (Ca2+ , Mg2+ຫຼ Fe2+ທ່ິ ມຢ່ິ ູໃນນາ້ ຂ. ທາດຂອງແຂງທິ່ ສາມາດແລກປ່ິ ຽນອອງົ ລບົ (Anionic exchanger ) ທາດແຂງນເ້ ປັນເຣຊນີິ ຄ ກນັ ແລະມໝວດ -N+H4OH-ຫໝຼ ວດ N+R3OH- ໃນໂມເລກຸນຂອງເຣຊນິີ ເຊິ່ ງິີ ສາມາດແລກປິ່ ຽນ OH-ກບັ ອ ອງົ ລບົ ເຊ່ິ ນັ : Cl- ,CO3ທິ່ ມຢ່ິ ູໃນນາ້ ) ຫຼກັ ການຂອງການແລກປ່ິ ຽນອອງົ ມງ່ິາຍໆດິ່ ງັ ນສ້ ມົ ມຸດວິ່ ານາທາດລະລາຍ NaCl ຕ່ິ ມໃສິ່ ເຣຊນທ່ິ ສາມາດແລກປ່ິ ຽນອອງົ ບວກໃນຂະນະທ່ິ NaCl (aq) ໄຫຜຼ ່ິ ານຕວົ ແລກປິ່ ຽນອອງົ ບວກອອງົ Na+ຈະ ແລກປ່ິ ຽນກບັ H+ຂອງຕວົ ແລກປິ່ ຽນອອງົ ໄດດ້ ິ່ ງັ ນ້ H Cat (s)  Na (aq)  Cl (aq) NaCat(s)  H  (aq)  Cl (aq) ແລະ ຖາ້ ໃຫ ້ NaCl(aq) ໄຫຼຜິ່ ານຕວົ ແລກປ່ິ ຽນອອງົ ລບົ Cl- ຈະແລກປິ່ ຽນກບັ OH- ຂອງຕວົ ແລກປິ່ ຽນອ ອງົ ລບົ ດ່ິ ງັ ນ:້ OH  An (s)  Na (aq)  Cl (aq) Cl An (aq)  OH  (aq)  Na (aq) ດິ່ ງັ ນນັ້ , ຖາ້ ໃຫທ້ າດລະລາຍ NaCl ນໄ້ ຫຜຼ ິ່ ານຕວົ ແລກປ່ິ ຽນອອງົ ບວກກ່ິ ອນແລວ້ ນາເອາົ ນາ້ ທ່ິ ໄດ້ ໄປໄຫຼຜ່ິ ານຕວົ ແລກປິ່ ຽນອອງົ ລບົ (ໃຫໄ້ ຫຼຜ່ິ ານຕວົ ແລກປິ່ ຽນອອງົ ລບົ ກິ່ ອນກໄດ)້ ເກອ NaCl ໃນນາ້ ຈະຖກ ກາຈດັ ອອກໄປ (ອອກມາໃນຮູບຂອງ H2O ແລະ H+ ແລະ OH-ທິ່ ໄດຈ້ ະມາລວມຕວົ ກນັ ເປັນ H2O ) ໄດ້ ນາ້ ທ່ິ ປາສະຈາກເກອ NaCl ໃນທາງປະຕບີິ ດັ ການການແກໄ້ ຂຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ໂດຍວທີິ ການແລກປິ່ ຽນອອງົ ນບ້ ິ່ ຈາເປັນຕອ້ ງ ກາຈດັ ຕວົ ຖກລະລາຍທ່ິ ເປັນອອງົ ທງັ ໝດົ ແລະທຸກຊະນດີິ ແຕ່ິ ລະກາຈດັ ສະເພາະອອງົ ບວກທ່ິ ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມ ກະດາ້ ງເຊ່ິ ນັ : Ca2+ດິ່ ງັ ນນັ້ ຈິ່ ງຶ ໃຊສ້ ະເພາະຕວົ ແລກປ່ິ ຽນອອງົ ບວກກພຽງພ ແລະນຍິີ ມົ ໃຊຕ້ ວົ ແລກປ່ິ ຽນອອງົ ໃນຮູບຂອງ Na+ ເຊ່ິ ນັ : ຊໂອໄລດ໌ (zeolite) ເຊິ່ ງີິ ມສູດ NaH6AlSiO7ຫຂຼ ຽນທິ່ ວົ ໄປເປັນ Na+ ZeO- ນອກຈາກນນັ້ ອາດໃຊຕ້ ວົ ແລກປິ່ ຽນອອງົ ທ່ິ ເປັນໂປລເິີ ມແບບເຊິ່ ອມໂຍງຫຼນຍີິ ມົ ເອນ້ ວ່ິ າ: ເຣຊນິີ (resin) ທິ່ 53

ປະກອບດວ້ ຍໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກຫຼລບົ ດິ່ ງັ ໄດກ້ ິ່ າວມາແລວ້ . ສຸດແລວ້ ແຕ່ິ ຈະມໝວດ -NH3+ຫຼ SO3 ເກາະຢ່ິ ູນາ ດິ່ ງັ ຮູບ 1 ສະແດງການແລກປ່ິ ຽນCa2+ກບັ Na+ຂອງຊໂອໄລຕແ໌ ລະປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າທິ່ ເກດຂນຶ້ ດິ່ ງັ ນ້ 2Na  ZeO(s)  Ca2 (aq) Ca2 (ZeO)2(s)  2Na (aq) ຮູບທ1: ສະແດງການແລກປິ່ ຽນCa2+ກບັ Na+ຂອງຊໂອໄລຕ໌ ເມ່ິ ອໃຊຊ້ ໂອໄລດໃ໌ ນການກາຈດັ Ca2+ ໃນນາ້ ກະດາ້ ງຕະຫຼອດເຂາົ້ ຊໂອໄລດນ໌ ນັ້ ຈະມແຕິ່ Ca2+ ເກາະຢ່ິ ູຕາມ ZeO-ປະສດິີ ທພິີ າບຫຼຄວາມສາມາດໃນການແລກປ່ິ ຽນ Ca2+ຈະໝດົ ໄປຫຼສນິີ້ ສຸດລງົ ແຕິ່ ເຮາົ ສາ ມາເຮດັ ໃຫຊ້ ໂອໄລດໃ໌ ນຮູບຂອງ Ca2+ປ່ິ ຽນກບັ ໄປເປັນຊໂອໄລດໃ໌ ນຮູບຂອງ Na+ ໄດໂ້ ດຍໃຊທ້ າດລະລາຍ NaCl ເຂມັ້ ຂຸນ້ ໄຫຜຼ ່ິ ານຊໂອໄລດນ໌ ນັ້ ເຊິ່ ງີິ ຂະບວນການນເ້ ອນ້ ວິ່ າ: ຣເຈນເນຊນັ (regeneration) Ca2 (ZeO)2 (s)  Na (aq)  Cl  (aq) 2Na (ZeO) (s)  Ca2 (aq)  2Cl  (aq) 2.3 ການເຮດັ ໃຫເ້ ກດທາດຄເລຕ ວທິີ ການກາຈດັ ອອງົ ບວກທ່ິ ເປັນຕນົ້ ເຫດຂອງຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ອກວທີິ ໜ່ິ ງຶ ກຄຂະບວນການດ ເລຊນັ (Chelation ຫຼ sequestration) ໂດຍການຕ່ິ ມທາດເຊງ້ ຊອ້ ນຊິ່ ງຶ ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ໄປຈບັ ອອງົ ບວກໄວເ້ ກດ ເປັນເຊງິີ້ ຊອ້ ນອອງົ ບວກຫຼທາດຄເລຕ (chelate) ທາດເຊງິີ້ ຊອ້ ນຫຼຕວົ ຄເລຕທິ່ ນຍີິ ມົ ກນັ ໃຊຫ້ າຼ ຍໄດແ້ ກ່ິ : ໂປຣ ລຟົດສະຟັດ(polyphosphate) , ethylenediaminetetraacetate (ນຍິີ ມົ ເອນ້ ຊຫ້ ຍ້ EDTA) ແລະ ເກອ ໂຊດຽມຂອງ nitrilotriacetic acid (NTA) ທາດທງັ ສາມນມ້ ໂຄງສາ້ ງດິ່ ງັ ນ:້ 54

ທາດທ່ິ ເກດຂນຶ້ (I) ເອນ້ ວ່ິ າຄເລຕ ແລະປະກດົ ການຈບັ ກບັ ອອງົ ໂລຫະຂອງ EDTAນ້ (ທາດອິ່ ນກິ່ ໄດ)້ ເອນ້ ວ່ິ າຄເລຊນັ (Chelation) ເຊ່ິ ງີິ ມາຈາກຄາກຣກິີ chele ແປວິ່ າ ເມດັ ສດາ ໃນທາງປະຕກີິ ບິີ ດັ ນຍີິ ມົ ໃຊ້ ໂປຣລຟົດສະຟັດໃນການກາຈດັ ເຫຼກັ ແລະmonoprotonated NTA ໃນການກາຈດັ Ca2+ ໄດດ້ ່ິ ງັ ນ:້ III. ການຜະລດິີ ນາ້ ປະປາ ການຜະລດີິ ນາ້ ປະປາແມ່ິ ນການເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ດບີິ ທິ່ ໄດມ້ າຈາກນາ້ ບາດານ, ແມ່ິ ນາ້ , ຫວຍ້ ຮິ່ ອງຄອງບ ງຕິ່ າງໆ ຫທຼ ະເລສາບ ໃຫມ້ ຄວາມປອດໄພຕິ່ ຜູບ້ ລໂິີ ພກ ໂດຍການກາຈດັ ທາດເຄມ, ສ, ກິ່ ນິີ , pH , ທາດ ອງົ ຄະທາດ, ທາດແຂວນລອຍຫຼ ເຊອ້ ໂລກຕິ່ າງໆອອກຈາກນາ້ ເພິ່ ອໃຫຢ້ ່ິ ູໃນລະດບັ ທ່ິ ເປັນໄປຕາມເກນ ມາດຖານຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸກ. 3.1 ຊະນດິີ ຂອງລະບບົ ຜະລດີິ ນາ້ ປະປາ ການອອກແບບຜະລດິີ ນາ້ ປະປາຊະນດິີ ຕ່ິ າງ ແມ່ິ ນຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ຄຸນລກັ ສະນະຂອງນາ້ ດບິີ , ປະລມິີ ານ ການນາໃຊນ້ າ້ , ເງນິີ ລງົ ທນຶ , ຜູຄ້ ວບຄຸມ ແລະອິ່ ນໆ ເຊ່ິ ງິີ ແບິ່ ງອອກເປັນ 3 ແບບໃຫິ່ ຍໆຄ: 1). ລະບບົ ຖງັ ຕອງຊາ້ (slow sand filter) ເໝາະກບັ ຊຸມຊນົ ນອ້ ຍໆ ແລະນາ້ ດບິີ ມຄວາມຊຸມບິ່ ເກນ 50 JTU . 55

2). ລະບບົ ຖງັ ນາ້ ຕອງໄວ(repid sand filter) ໃຊໄ້ ດທ້ ່ິ ວົ ໄປໂດຍສະເພາະໃນຊຸມຊນົ ທ່ິ ໃຫິ່ ຍ ແລະນາ້ ດບີິ ມຄວາມຂຸນຫາຼ ຍແຕິ່ ຕອ້ ງໃຊຜ້ ູຄ້ ວບຄຸມທ່ິ ມຄວາມຮູ ້ ແລະຄວາມຊານານສູງ. ຂະບວນການ ຜະລດີິ ນາ້ ປະປາແມິ່ ນສະແດງໄວຢ້ ິ່ ູໃນຮູບ 2 ຮູບທ2: ຂະບວນການຜະລດິີ ນາ້ ປະປາ ທາດທິ່ ເປັນແຂວນລອບຢ່ິ ູໃນນາ້ ທາມະຊາດກ່ິ ອນຈະນາມາເຮດັ ນາ້ ປະປາຕອ້ ງຈດັ ອອກໄປກ່ິ ອນ ໂດຍການຕ່ິ ມທາດເຄມຊ່ິ ງຶ ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ເປັນ Coagulant ເພ່ິ ອຊິ່ ວຍໃຫຕ້ ກົ ຜກຶ ໄດດ້ ແລະ ງິ່າຍຂນຶ້ .ຂະບວນ ການ Coagulation (ໝາຍເຖງິີ ການເຮດັ ໃຫທ້ າດແຂວນລອຍຢ່ິ ູໃນຮູບອະນຸພາກນອ້ ຍໆມາລວມຕວົ ກນັ ຫຼ ຈບັ ກນັ ເປັນອະນຸພາກໃຫິ່ ຍຂນຶ້ ຈນົ ໜກັ ພທ່ິ ຈະຕກົ ຜກຶ ອອກມາ) ຂນັ້ ຕອນທາອດິີ ເກດfolcຂນຶ້ ກ່ິ ອນ ຊ່ິ ງຶ folc ນເ້ ປັນຂນັ້ ຕອນເບາົ ເກດຂນຶ້ ຊາ້ ໆ ແຕ່ິ ໜກັ ພທ່ິ ຈະຕກົ ຜກຶ ໄດລ້ ະຫວ່ິ າງການຕກົ ຜກຶ folcຈະພາເອາົ ທາດແຂວນ ລອຍຕດິີ ໄປນາຜນົ ທິ່ ເກດຂນຶ້ ຄ ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນນັ້ ໃສຂນຶ້ ແລະມຄວາມບລສິີ ຸດເພ່ິ ມຂນຶ້ ທາດເຄມທິ່ ໃຊເ້ ປັນ Coagulant ໄດແ້ ກິ່ ທາດສມົ້ ຊ່ິ ງຶ ມຊິ່ ທາງເຄມວ່ິ າpotash alumມສູດK2SO4.Al2(SO4)3.2H2O ,ອາລູມ ນຽມຊຸນຟັດມສູດAl2(SO4)3 , alum ເຊ່ິ ງີິ ເປັນໄຮເດຣດຂອງອາລູມນຽມຊຸນຟັດ Al2(SO4)3 . 14H2O , FeSO4, FeCl3 ເປັນຕນົ້ . ຕວົ coagulants ອ່ິ ນໆລວມໄວໃ້ ນຕາຕາລາງ. ຕາຕາລາງ 1 Coagulant ທິ່ ໃຊໃ້ ນຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍ. ທາດ ສູດເຄມ ຊິ່ ສາມນັ ຫຊຼ ິ່ ການຄາ້ Coagulant Al2(SO4)3.14H2O Alum Aluminum sulfate Quicklime Calcium oxide CaO Hydrated lime Calcium hydroxide Ca(OH)2 Copperas Ferrous sulfate FeSO4.7 H2O Calcium carbonate Oil of vitriol Sulfuric acid CaCO3 Hydrochloric acid H2SO4 Anhydrous ferric chloride Ferric chloride FeCl3 56

Clay FeCl3 Colloidal clay Diatomaceous earth Boothal H2O (Al2Fe2O3) Aqua Nuchar, Hydrodarco Bentonite Coagulant ທ່ິ ໃຊບ້ າງຄງັ້ ຄາວ BaCl2 Salt CaCl2 Ammonia alum Barium chloride Ferrifloc-Ferrisul Calcium chloride Ca(OCl2)2.4H2O Soda alum Cataphoresis (electrolytic action) C Water glass Pb(C2H3O2)2.3H2O Chlornated lime H3PO4 Activated carbon NaCl Glue Al2(SO4)3.(NH4)2SO4.24H2O Lead acetate Fe2(SO4)3.9H2O Phosphoric acid Na2O.Al2O3 Sodium chloride Na2O.SiO2 Ammonium aluminum sulfate Ferric sulfate Sodium aluminate Sodium silicate Coagulantທ່ິ ນຍິີ ມົ ໃຊຄ້ ວບຄ່ິ ູກນັ ໄປ ນາ້ ໝາກນາວຕາມດວ້ ຍອາລູມນອອມຊຸນຟັດ ນາ້ ໝາກນາວຕາມດວ້ ຍເຫຼກັ ຊຸນຟັດ ອາລູມນອອມຊຸນຟັດຕາມດວ້ ຍນາຕຼຊລິີ ກີິ ດັ ອາລມູ ນອອມຊຸນຟັດຕາມດວ້ ຍນາ້ ໝາກນາວ ເຫກຼັ ຊຸນຟັດຕາມດວ້ ຍນາ້ ໝາກນາວ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າທ່ິ ສະແດງການເກດ floc ຂອງຂະບວນການCoagulation Al2 (SO4 )3  3Ca(OH)2 2Al(OH)3  3CaSO4 ບິ່ ສູງປານໃດອາດ Floc ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າຂາ້ ງຕນົ້ ເກດໄດດ້ ຖາ້ ນາ້ ມສະພາບເປັນບາເຊ, ແຕິ່ ຖາ້ ນາ້ ນນັ້ ມ pH ຕອ້ ງຕ່ິ ມປູນຂາວ(CaO)ຫຼ(Ca(OH)2)ລງົ ໄປນາເພິ່ ອປັບໃຫຄ້ ິ່ າpH ໃຫສ້ ູງຂນຶ້ . Al3  3OH   Al(OH)3 (s) ຫຼ Fe2  2OH  Fe(OH)2 (s) Fe3  3OH  Fe(OH)3 (s) ໃນຂນັ້ ຕອນທາອດິີ flocທ່ິ ເກດຂນຶ້ ຈະບ່ິ ຕກົ ຜກຶ ທນັ ທ່ິ ຈ່ິ ງຶ ຕອ້ ງຄນົ ນາ້ ນນັ້ ເພ່ິ ອໃຫທ້ າດທ່ິ ແຂວນລອຍ ໃນນາ້ ມໂອກາດເຂາົ້ ປະສມົ ແລະສາພດັ ກນັ ຢ່ິ າງດ ແລະຫຼງັ ຈາກປິ່ ອຍປະໄວຜ້ ກຶ ຈະເລິ່ ມຕກົ . ຈາກນນັ້ ກຕອງ ເອາົ floc ອອກຈາກນາ້ . ສາລບັ ການຂາ້ ເຊອ້ ໂລກນນັ້ ວທີິ ່ິ ນຍິີ ມົ ໃຊກ້ ນັ ຫາຼ ຍທ່ິ ສຸດໃນປັດຈບຸ ນັ ໂດຍສະເພາະແມ່ິ ນຂະບວນ ການຄຣເີິ ຊນັ (chlorination) ຫຼຂາ້ ເຊອ້ ໂລກໂດຍທາດກຣຼ ນິີ , ທາດກຼຣນທ່ິ ໃຊແ້ ມິ່ ນຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງກ໊າສຫຼທາດ 57

ທ່ິ ເປັນຂອງແຂງເຊິ່ ນັ : Ca(OCl)2ນອກຈາກນຍ້ ງັ ໃຊໂ້ ອໂຊນ (O3) ຫຼ ແສງອຸລຕຣາໄວໂອເລຕກໄດ.້ ແຕິ່ ຂະ ບວນການທງັ ສອງນແ້ ມ່ິ ນສນິີ້ ເປອງຄ່ິ າໃຊຈ້ ິ່ າຍສູງຫຼາຍ. ສ ແລະ ກິ່ ນິີ ຂອງນາ້ ແມິ່ ນກາຈດັ ໂດຍໃຊເ້ ອກຕເິີ ວຕເຕຕຄາຣບອນ (activated carbon) ຫຼ ຕວົ ຕອງທິ່ ບນັ ຈດຸ ວ້ ຍຜງົ ຖິ່ ານ (carbon filters) ຫຼ ammonia chlorine dioxide, ໂອໂຊນ ຫຼ KMnO4 ທາດທ່ິ ມສຫກຼ ິ່ ນິີ ຫຼລດົ ອາດຈະຖກອອກຊໄດຊ໌ ໂດຍທາດທ່ິ ຕິ່ ມລງົ ໄປ (ເຊ່ິ ງິີ ອາດໃຊ້ Cl2 ກໄດ້ Cl2 ເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ເປັນທງັ ຕວົ ອອກຊໄດຊ໌ ແລະ ຕວົ ຂາ້ ເຊອ້ ໂລກ) ຫຼງັ ຈາກຕອງນາ້ ແລວ້ ມກັ ຈະຜິ່ ານ Cl2 ລງົ ໄປອກຄງັ້ ໜິ່ ງຶ ເພ່ິ ອຂາ້ ເຊອ້ ໂລກທ່ິ ຍງັ ເຫອຼ ຢິ່ ູ. ຈາກນນັ້ ກປັບຄິ່ າ pH ຂອງນາ້ ໃຫເ້ ປັນບາເຊເລກັ ນອ້ ຍ (ແຕິ່ ບິ່ ເກນ pH 8 ) ເພາະວ່ິ າຖາ້ ນາ້ ເປັນອາຊດີິ ອາດຈະກດັ ທ່ິ ນາ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດອອງົ ຂອງໂລຫະຂນຶ້ ໃນນາ້ ໄດ້ ເຊິ່ ງີິ ນອກຈາກຈະເຮດັ ໃຫທ້ ່ິ ຫຸຍຼ ຫຽ້ ນໄວກວິ່ າປົກກະຕິີ ແລະຍງັ ເປັນພດີິ ຕຜູບ້ ລໂີິ ພກໄດນ້ າອກ. IV. ການກາຈດັ ສິ່ ງີິ ເຈອປົນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ ທາງເຄມ ການກາຈດັ ສິ່ ງີິ ເຈອປົນທິ່ ລະລາຍໃນນາ້ ທາງເຄມມຂນັ້ ຕອນດ່ິ ງັ ນ:້ 1). ການເຮດັ ໃຫເ້ ປັນກາງ ນາ້ ເສຍຫນຼ າ້ ທ່ິ ໃຊແ້ ລວ້ ບ່ິ ວິ່ າຈະມແຫ່ິ ງຼ ມາຈາກອຸດສາຫະກາຫຼແຫິ່ ຼງຊຸມຊນົ ມກັ ບ່ິ ເປັນກາງຈະມຄິ່ າ pH ສູງກວິ່ າຫຼຕິ່ າກວ່ິ າ 7 ຫຼາຍຕາມມາດຖານຂອງກະຊວງອຸດສາຫະກາ, ນາ້ ເສຍທິ່ ລະບາຍລງົ ແມ່ິ ນາ້ ສາທາ ລະນະຈະຕອ້ ງມຄິ່ າຢ່ິ ູລະຫວ່ິ າງ 5-9 ດ່ິ ງັ ນນັ້ , ການປັບຄິ່ າ pH ຫຼ ການເຮດັ ໃຫເ້ ປັນກາງຈິ່ ງຶ ເປັນຂນັ້ ຕອນໜິ່ ງຶ ທ່ິ ສາຄນັ ຫຼາຍແລະຈາເປັນຕອ້ ງໃຊຕ້ ະຫອຼ ດ. ອາຊດິີ ທິ່ ໃຊໃ້ ນການຫຸດຼ ຄ່ິ າ pH ໄດແ້ ກິ່ (H2SO4) ເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຫຼອາຊດິີ ເກອ(HCl) ເຂມັ້ ຂຸ ນ້ (35 % HCl ໃນນາ້ ) ສິ່ ນບາເຊທິ່ ນຍີິ ມົ ໃຊທ້ ິ່ ວົ ໄປເພ່ິ ອເພ່ິ ມ pH ໄດແ້ ກິ່ ໂຊດາໄຟ(NaOH) ແລະ ປູນຂາວ(CaO) ລະບບົ ການປັບຄິ່ າ pH ສະແດງຢິ່ ູໃນຮູບລະບບົ ປະກອບດວ້ ຍຖງັ ປະສມົ (mixing tank ) ຫຼ neutralization tank ) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ປະສມົ ນາ້ ຢາອາຊດີິ ຫຼບາເຊເຂາົ້ ກບັ ນາ້ ເສຍໃນຖງັ ພກັ (reten – tion tank ຫຼ settling tank ) ເພ່ິ ອໃຫເ້ ກດປະຕກີິ ລີິ ຍີິ ລະຫວ່ິ າງນາ້ ຢາເຄມກບັ ນາ້ ເສຍຢິ່ າງສມົ ບູນທ່ິ ສຸດ ແລະລະບບົ ຄວບຄຸມແບບ ອດັ ຕາໂນມດັ (pH controller) ເຊິ່ ງິີ ຄວບຄຸມ pHຕາມທິ່ ຕອ້ ງການຖາ້ ຄິ່ າpH ປ່ິ ຽນໄປເຄ່ິ ອງຄວບຄຸມpH ຈະ ສິ່ ງົ ສນັ ຍານເອເລກັ ໂທຣນກິີ ໄປຍຸດຫຼ ເດນເຄິ່ ອງໂດຍນາ້ ຢາເຄມທນັ ທ. ການໃຊປ້ ູນຂາວນນັ້ ມລາຄາຖກ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຕກົ ຜກນາອກ . ແຕິ່ ມຂເ້ ສຍຄອາກເຮດັ ໃຫ້ ເກດຜກຶ ໃນທ່ິ ລາລຽງນາ້ ໄດ.້ 58

ຮູບທ3: ລະບບົ ການປັບຄ່ິ າ pH 2). ການເຮດັ ໃຫເ້ ກດຜກຶ (precipitation and coagulation) Precipitation ຕ່ິ າງຈາກ coagulation ຍອ້ ນວ່ິ າ Precipitation ເປັນການຕິ່ ມທາດລງົ ໄປໃນ ນາ້ ເສຍເພ່ິ ອເຮດັ ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າກບັ ສ່ິ ງີິ ເປິີເປອ້ ນທິ່ ລະລາຍຢິ່ ູໃນນາ້ ເສຍເກດເປັນຜກຶ ໜກັ ຊິ່ ງຶ ຈມົ ຕວົ ລງົ ໄດສ້ ິ່ ວນ coagulation ເປັນການຕິ່ ມທາດເຄມເພ່ິ ອຊິ່ ວຍໃຫສ້ ິ່ ງີິ ເປິີເປອ້ ນທ່ິ ມຂະໜາດນອ້ ຍລວມຕວົ ເຂາົ້ ກນັ ເປັນຜກຶ ໃຫິ່ ຍ. ຕວົ ຢິ່ າງການກາຈດັ ນາ້ ເສຍດວ້ ຍການເຮດັ ໃຫເ້ ກດຜກຶ ໄດແ້ ກິ່ : ການກາຈດັ ຟົດສະຟັດ, ທາດລະລາຍ ຊິ່ ນ ແລະສງັ ກະສດວ້ ຍປູນຂາວ. 3). ອອກຊເດຊນັ - ຣດກັ ຊນັ ເປັນວທີິ ທາງເຄມທິ່ ໃຊກ້ ນັ ຫາຼ ຍໃນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານຊຸບໂລຫະເຊິ່ ງິີ ມທາດປະສມົ ຂອງໂລຫະຕິ່ າງໆ ເຈອປົນຢ່ິ ູ. ໃນການກາຈດັ ແມ່ິ ນຕ່ິ ມທາດເຄມລງົ ໄປເພ່ິ ອໃຫທ້ າປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າຕ່ິ ມອກົ ຊແຊນຫຼ ຫຸດຼ ອກົ ຊແຊນກບັ ທາດປະສມົ ທ່ິ ຕອ້ ງການກາຈດັ , ເຮດັ ໃຫທ້ າດນນັ້ ປິ່ ຽນຮູບໄປເປັນທາດປະສມົ ອ່ິ ນທິ່ ບ່ິ ເປັນ ພດິີ ຫຕຼ ກົ ຜກຶ ໄດ.້ ທາດເຄມທິ່ ໃຊເ້ ປັນຕວົ ຕ່ິ ມອກົ ຊແຊນ ໄດແ້ ກິ່ : ອາກາດ, ອກົ ຊແຊນ, ໂອໂຊນ, ກຣຼ ນ, ໄຮ ໂປຄຼໄຣດ,໌ Cr(MO4)2ແລະນຕດັ . ທາດເຄມທິ່ ໃຊເ້ ປັນຕວົ ຣດວີິ ເຊ່ິ ນັ : FeSO4, ໂຊດຽມເມຕາໄບຊລັ ໄຟຕ໌ Na2S2O5 ແລະ SO2 ເປັນຕນົ້ ສິ່ ວນຕວົ ຢິ່ າງການກາຈດັ ນາ້ ເສຍດວ້ ຍວທິີ ອອກຊເດຊນັ ໄດແ້ ກິ່ ການກາຈດັ ໄຊ ຍາໄນດໃ໌ ນນາ້ ເສຍຂອງໂຮງງານຊຸບໂລຫະ. ທາດເຄມທ່ິ ໃຊແ້ ມິ່ ນກຼຣນຫຼ ໄຮໂປຄຼໄຣດປ໌ ະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທ່ິ ເກດຂນຶ້ ເປັນດິ່ ງັ ນ:້ NaCN  2NaOH  Cl2 NaCNO 2NaCl  H2O ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ ານຈ້ ະເກດຂນຶ້ ຢ່ິ າງວິ່ ອງໄວປະມານ 80-90% ຂອງ CN ຈະປິ່ ຽນເປັນໄຊຍານດັ (CNO-) ເຊ່ິ ງີິ ບ່ິ ເປັນພດິີ ພາຍໃນເວລາ 2 ນາທຫາກຕ່ິ ມ Cl2ລງົ ໄປຫຼາຍເກນພ CNO-ຈະປິ່ ຽນເປັນ N2ດິ່ ງັ ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າ ລິ່ ຸມນ:້ 59

2NaCNO 4NaOH  3Cl2 6NaCl  2CO2  N2  3H2O ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຂາ້ ງຕນົ້ ເກດຄ່ິ ອນຂາ້ ງຊາ້ ຈະຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາປະມານ 1 ຊິ່ ວົ ໂມງ. ຕວົ ຢິ່ າງການກາຈດັ ນາ້ ເສຍດວ້ ຍວທິີ ຣດກັ ຊນັ ຄການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາທິ່ ມທາດປະສມົ ໂກຣມຫອຼ າຊດີິ ໂກ ຣມມກິີ ລະ ລາຍຢິ່ ູການກາຈດັ ໃຊ້ FeSO4 ໄປທາປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າກບັ ທາດປະສມົ ໂກຣມມດັ ດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ ຕິ່ ໄປນ:້ CrO3  H2O H2CrO4 3H2CrO4  6FeSO4  6H2SO4 Cr2 (SO4 )3  3Fe2 (SO4 )3  8H2O Na2Cr2O7  6FeSO4  7H2SO4 Cr2 (SO4 )3  3Fe2 (SO4 )3  Na2SO4  7H2O ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ ານເ້ ກດຂນຶ້ ໄດດ້ ທິ່ pH < 3 ຈິ່ ງຶ ຕອ້ ງຕິ່ ມອາຊດິີ H2SO4ລງົ ໄປນາຈິ່ ງຶ ຕ່ິ ມປູນຂາວລງົ ໄປ ເພິ່ ອຕກົ ຜກຶ Cr2(SO4)3 ແລະ Fe2(SO)3ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ Cr2 (SO4 )3  3Ca(OH)2 2Cr(OH)3  3CaSO4 Fe2 (SO4 )3  3Ca(OH)2  2Fe(OH)3  3CaSO4 4). ຄຣຼ ເີິ ນຊນັ (Chlorination ) ວທີິ ນໄ້ ດເ້ ວາົ້ ໃນຂທ້ III ປະໂຫຍດທິ່ ສາຄນັ ທິ່ ສຸດຂອງການຕິ່ ມຄຼ ຣນີິ ເພ່ິ ອຂາ້ ເຊອ້ ໂລກ. ນອກຈາກນແ້ ລວ້ ຄຼຣນິີ ຍງັ ຊິ່ ວຍກດຂວາງການຈະເລນເຕບໂຕຂອງຈລຸ ນິີ ຊ, ຫຸຼດຄິ່ າ BOD ແລະ ກາຈດັ ກ່ິ ນີິ ອກດວ້ ຍ. ຄຣຼ ເີິ ນຊນັ ອາດໃຊຄ້ ຼຣນີິ ຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງ ແກ໊ສ Cl2ຫຼ ທາດທິ່ ສາມາດໃຫຄ້ ຣຼ ນິີ ໄດທ້ ່ິ ນຍິີ ມົ ໃຊໄ້ ດແ້ ກ່ິ : ການຊໄຮໂປຄຼໄຣດ໌ (Ca(OCl)2) ແລະ ນາຕໄຼ ຮໂປຄຼໄຣດ໌ (NaOCl)ສາລບັ ການກາຈດັ ນາ້ ໃນປະລມີິ ານທິ່ ບ່ິ ຫຼາຍ. ສິ່ ວນ ຫຼາຍມກັ ນຍິີ ມົ ໃຊ້ (Ca(OCl)2) ແລະ ໃຊສ້ ະດວກ ແລະປອດໄພສ່ິ ວນ (NaOCl)ທ່ິ ຜະລດີິ ໃນປະ ເທດໄທຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງທາດລະລາຍມຄຼຣນີິ ອດິີ ສະຫຼະປະມານ 10 % ທ່ິ ໃຊໃ້ ນການຂາ້ ເຊອ້ ໂລກຂອງນາ້ ຈາກ ແຫ່ິ ຼງຊຸມຊນົ ຂອງຂນັ້ ຕອນຕິ່ າງໆ ໃນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍລວບລວມໄວໃ້ ນຕາຕາລາງລິ່ ຸມນ:້ ຕາຕາລາງ 2: ປະລມິີ ານຄຼຣນິີ ທ່ິ ໃຊໃ້ ນການຂາ້ ເຊອ້ ໂລກໃນນາ້ ເສຍຈາກແຫິ່ ຼງຊຸມຊນົ ຂະບວນການກາຈດັ ປະລມິີ ານຄຣຼ ນິີ ທິ່ ໃຊm້ g/l 6-25 ທິ່ ບິ່ ຜ່ິ ານການກາຈດັ 5-20 ຜິ່ ານການກາຈດັ ເບອ້ ງຕນົ້ ການກາຈດັ ດວ້ ຍການຕກົ ຜກຶ ໂດຍໃຊທ້ າດເຄມ 2-6 ລະບບົ trickling filters 3-15 ລະບບົ activated sludge 2-8 ຜິ່ ານການຕອງຫຼງັ ການກາຈດັ 1-5 ດວ້ ຍລະບບົ activated sludge 60

V. ຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍວທິີ ທາງຊວະວທີິ ະຍາ 5.1 ຄວາມຮູພ້ ນ້ ຖານທາງຊວະວທີິ ະຍາ ຈລຸ ນິີ ຊມບດົ ບາດຫຼາຍທິ່ ສຸດໃນການຊິ່ ວຍກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍວທີິ ທາງຊວະວທິີ ະຍາ ແບິ່ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ: heterotrophic bacteria ແລະ autotrophic bacteria ໃນນຂ້ ນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ແຫິ່ ງຼ ອາຫານທິ່ ໃຊໂ້ ດຍແບກັ ທເຣຍ. ບາງທເອນ້ ວ່ິ າ 1). heterotrophic bacteria : ອາດເອນ້ ວິ່ າ heterotrophs ຫຼ (saprophytes) ໃຊທ້ າດອງົ ຄະທາດເປັນແຫ່ິ ງຼ ຂອງພະລງັ ງານ ແລະ ແຫິ່ ງຼ ຂອງທາດກາກບອນສາລບັ ສງັ ເຄາະດ່ິ ງັ ນ:້ ພະລງັ ງານ + ທາດອງົ ຄະທາດ  ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງຈລຸ ງັ ໃໝ່ິ . ຫາຍໃຈແລະເຄອນທິ່ ຄວາມຮອ້ ນໃຫອ້ ອກມາ heterotrophic bacteriaຍງັ ແບ່ິ ງອອກເປັນ 3 ຊະນດິີ ຂນຶ້ ກບັ ການກະທາຂອງມນັ ທິ່ ມຕ່ິ ອກົ ຊ ແຊນອດິີ ສະຫຼະດິ່ ງັ ນ:້ ກ. Aerobic bacteria ແບກັ ທເຣຍຊະນດີິ ນໃ້ ຊອ້ ກົ ຊແຊນອດີິ ສະຫະຼ (ຫຼອກົ ຊແຊນທ່ິ ລະລາຍຢ່ິ ູ ໃນນາ້ ເອນ້ ວ່ິ າdissolved oxygen ຂຽນຫຍD້ O ) ໄປສະຫຼາຍທາດອງົ ຄະທາດເພ່ິ ອໃຫໄ້ ດມ້ າຊ່ິ ວຶ ພະ ລງັ ານທິ່ ໃຊໃ້ ນການຈະເລນເຕບໂຕ ແລະການຂະຫຍາຍພນັ . ທາດອງົ ຄະທາດ + O2 CO2  H2O  ພະລງັ ງານ ຂ. Anaer bacteria : ເປັນແບກັ ທເຣຍທິ່ ສາມາດອອກຊໄດຊທ໌ າດອງົ ຄະທາດໄດໂ້ ດຍບ່ິ ຕອ້ ງອາ ໄສອກົ ຊແຊນອດີິ ສະຫຼະຫຼ DO ແຕິ່ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນທ່ິ ຢິ່ ູໃນທາດປະສມົ ອິ່ ນໆ ເຊິ່ ນັ : NO3- ແລະ SO42- ທາດອງົ ຄະທາດ + NO3 CO2  N2  ພະລງັ ງານ ທາດອງົ ຄະທາດ + SO4 CO2  H2S  ພະລງັ ງານ ທາດອງົ ຄະທາດ  ອາຊດີິ ອງົ ຄະທາດ + CO2  H2O + ພະລງັ ງານ CH4  CO2  ພະລງັ ງານ ຄ. Facultative bacteria:ເປັນແບກັ ທເຣຍທ່ິ ສາມາດດາລງົ ຊວດີິ ຢິ່ ູໄດທ້ ງັ ແບບbacteria ແລະ ana-erobicຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ປະລມີິ ານອກົ ຊແຊນອດິີ ສະຫຼະຫຼ DO ໃນຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍທາງຊວະວທີິ ະຍາທ່ິ ເປັນແບບactivated sludge ແລະ trickling filtersພບົ ແບກັ ທເຣຍທ່ິ ເປັນແບບaerobic ສ່ິ ວນລະບບົ sludge digestionພບົ ແບກັ ທເຣຍທິ່ ເປັນແບບ anaerobic 2). ເປັນແບກັ ທເຣຍປະເພດທິ່ ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ອອກຊໄດຊທ໌ າດອະນງົ ຄະທາດ ເພິ່ ອຜະລດີິ ພະລງັ ງານ ແລະ ໃຊ້ CO2 ເປັນແຫິ່ ງຼ ຂອງ C ເພ່ິ ອການສງັ ເຄາະ ແບກັ ທເຣຍປະເພດນແ້ ບ່ິ ງອອກເປັນຫຼາຍຊະນດີິ ດິ່ ງັ ນ:້ 61

ກ. Nitrifying bacteria :ມຄວາມສາຄນັ ຫຼາຍເພາະສາມາດອອກຊໄດຊນ໌ ໂຕຣແຊນໃນNH3ໃຫ້ ເປັນໄນເຕຣຕ(NO3) ໂດຍໃຊປ້ ະຕກີິ ລິີ ຍິີ 2 ຂນັ້ ຕອນດິ່ ງັ ນ:້ NH3  ອກົ ຊແຊນ Nitrisomonas  NO2  ພະລງັ ງານ NO2  ອກົ ຊແຊນ Nitrisomonas  NO3  ພະລງັ ງານ ຂະບວນການnitrification ນມ້ ກັ ເກດພາຍໃຕສ້ ະພາວະທ່ິ ມທາດອງົ ຄະທາດນອ້ ຍ ແລະອຸນຫະພູມສູງ. ຂ. Sulfur bacteria : ແບກັ ທເຣຍຊະນດີິ ນຊ້ ິ່ ວຍອອກຊໄດຊ໌ H2S ທິ່ ປະປົນໃນນາ້ ທ່ິ ເປີິເປອ້ ນທິ່ ສຸດໄປເປັນ H2SO4ດິ່ ງັ ນ້ H2S  ອກົ ຊແຊນ Sbacteric H2SO4  ພະລງັ ງານ ຄ. Iron bacteria : ແບກທເຣຍຊະນດິີ ນອ້ ອກຊໄດຊ໌ Fe2+ທ່ິ ມຢ່ິ ູໃນນາ້ ທິ່ ວົ ໄປເປັນທາດປະ ສມົ ຂອງ Fe3+ ເຊ່ິ ງິີ ບິ່ ລະລາຍເຊິ່ ນັ : Fe(OH)3 Fe2  ອກົ ຊແຊນ  Fe3  ພະລງັ ງານ 5.2 ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າເຄມໃນການເຜາົ ຜານທາດອງົ ຄະທາດໂດຍແບບແບກັ ທເຣຍ ໃນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍມປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າທ່ິ ສາຄນັ ຢ່ິ ູ 2 ຊະນດີິ ຄ: ກ. ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າແບບໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ (Aerobi reaction ) ເກດຂນຶ້ ແບບແບກັ ທເຣຍໃຊ້ O2ອດີິ ສະ ຫະຼ ໄປເຜາົ ຜານທາດອງົ ຄະທາດເພ່ິ ອໃຫໄ້ ດໃ້ ຊພ້ ະລງັ ງານໃນການດາລງົ ຊວດີິ ຂອງມນັ ທາດປະສມົ ຕ່ິ າງໆທິ່ ເກດຂນຶ້ ຈາກປະຕກິີ ລິີ ຍີິ ານເ້ ປັນທາດທິ່ ມຄວາມໝນັ້ ຄງົ ແລະບິ່ ມກ່ິ ນີິ ເໝນັ ທິ່ ສາຄນັ ໄດແ້ ກ່ິ : CO2 + H2O ແບກັ ທເຣຍ ທາດອງົ ຄະທາດ + O2 CO2  H2O  NO2  SO42  ພະລງັ ງານ ແບກັ້ ທເຣຍຈະທາດອງົ ຄະທາດປະມານ 70 % ເພ່ິ ອເຜາົ ຜານໃຫໄ້ ດພ້ ະລງັ ງານສ່ິ ວນອກ 30 % ແບກັ ທເຣຍຈະນາໄປໃຊໃ້ ນການສາ້ ງຈລຸ ງັ ໃໝິ່ ເພ່ິ ອການຈະເລນເຕບໂຕ. ຂ. ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າແບບບ່ິ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ (Anaerobic reaction) ເກດຂນຶ້ ເມິ່ ອບິ່ ມອກົ ຊແຊນອດິີ ສະ ຫະຼ . ແບກັ ທເຣຍປະເພດບ່ິ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນຈະເຜາົ ຜານທາດອງົ ຄະທາດໂດຍໃຊ້ O2 ທິ່ ຢິ່ ູໃນທາດປະສມົ ເຊິ່ ນັ : NO3-ຫຼ SO42- ເຮດັ ໃຫທ້ າດອງົ ຄະທາດສະຫຼາຍຕວົ ໃຫພ້ ະລງັ ງານ ແລະທາດປະສມົ ອ່ິ ນທ່ິ ມກິ່ ນິີ ເໝນັ ເຊິ່ ນັ : H2S ແບກັ ທເຣຍ ທາດອງົ ຄະທາດ + combinedO2  H2O  CH4 (g)  N2 (g)  H2S  ພະລງັ ງານ (NO3-ຫຼ SO42- ) + CO2(g) + ພະລງັ ງານ 5.3 ລະບບົ ກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດບວທີິ ຊວະວທິີ ະຍາແບບໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ລະບບົ ກາຈດັ ແຕິ່ ລະລະບບົ ຈ່ິ ງຶ ແຕກຕ່ິ າງກນັ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມວທິີ ການໃຊອ້ ກົ ຊແຊນແກິ່ ແບກັ ທ ເຣຍ ແລະການຄວບຄຸມປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າຂອງແບກັ ທເຣຍ. ໃນການກາຈດັ ແບບໃຊອ້ ກົ ຊແຊນນາ້ ເສຍຈະຕອ້ ງມອາຫານເສມຢ່ິ າງພຽງພອດັ ຕາສິ່ ວນ BOD :N:P ສູງສຸດປະມານ 100:5:1 ນອກຈາກນນັ້ ນາ້ ເສຍຕອ້ ງມລກັ ສະນະທິ່ ບິ່ ຂດັ ຕ່ິ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງ 62

ແບກັ ທເຣຍເຊ່ິ ນັ : ຕອ້ ງມອຸນຫະພູມສູງ ແລະ pH ທິ່ ເໝາະສມົ ແລະບ່ິ ມທາດທິ່ ເປັນພດີິ ຕິ່ ແບກັ ທເຣຍທ່ິ ສາຄນັ ທິ່ ສຸດແມິ່ ນໃນນາ້ ຕອ້ ງມອກົ ຊແຊນລະລາຍຢ່ິ ູໃນປະລມິີ ານພຽງພ, ເພາະສະນນັ້ ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າແບບໃຊອ້ ກົ ຊ ແຊນຈະກາຍເປັນແບບບ່ິ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ເສຍເນ່ິ າົ ເໝນັ ເຊິ່ ງີິ ໝາຍເຖງິີ ຄວາມລມົ້ ລະລາຍຂອງການ ກາຈດັ ໂດຍລະບບົ ທ່ິ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ. ລະບບົ ກາຈດັ ແບບໃຊອ້ ກົ ຊແຊນແບິ່ ງອອກເປັນ 2 ຈາພວກໃຫ່ິ ຍຄ: ກ. ພວກທ່ິ ແບກັ ທເຣຍຢິ່ ູໃນລກັ ສະນະແຂວນລອຍ (suspension) ໄດແ້ ກິ່ ລະບບົ oxidation pound , aerated lagoon ແລະ activated sludge ຂ. ພວກທ່ິ ແບກັ ທເຣຍຍດຶ ເກາະກບັ ຕວົ ກາງຢ່ິ າງໜິ່ ງຶ (bacteria bed) ເຊິ່ ງິີ ຢິ່ ູກບັ ທິ່ (fixed bed) ໄດ້ ແກິ່ ລະບບົ trickling filters ຫຼ ເຄ່ິ ອນທິ່ (moving bed) ໄດແ້ ກິ່ ລະບບົ biological discs ອກົ ຊແຊນທິ່ ແບກັ ທເຣຍໃຊໃ້ ນການທາລາຍທາດອງົ ຄະທາດນນັ້ ອາດໄດມ້ າຈາກການສງັ ເຄາະແສງ ຂອງອລັ ຈ ແລະຈາກການຖິ່ າຍທອດອກົ ຊແຊນຕາມທາມະຊາດລະຫວິ່ າງນາ້ ກບັ ອາກາດ (atmospheric ) ເຊ່ິ ນັ : ໃນລະບບົ ກໄຈດັ ແບບ oxidation pound ນອກຈາກນນັ້ ອາດໄດອ້ ກົ ຊແຊນຈາກການປະສມົ ຂອງ ອາກາດກບັ ນາ້ ເສຍໂດຍໃຊເ້ ຄິ່ ອງມອລັ (mechanical aerators) ຫຼ ໂດຍການອດັ ອາກາດລງົ ໄປໃນນາ້ ເສຍ ໂດຍກງົ (diffused aeration)ເຊິ່ ນັ : ໃນລະບບົ ກາຈດັ ແບບ aerated lagoon ແລະ ແບບ activated sludge 1. ລະບບົ oxidation pound ເປັນລະບບົ ການກາຈດັ ເສຍທ່ິ ງ່ິາຍທິ່ ສຸດ ແລະ ອາໄສທາມະຊາດ ຫຼາຍທິ່ ສຸດ, ລະບບົ ນໃ້ ຊກ້ ນັ ຫຼາຍໃນສະຫະລດັ ອາເມລກີິ າ, ອດົ ສະຕຣາລ, ອາຟຣກິີ ກາໃຕ,້ ອນິີ ເດຍ ແລະ ອ່ິ ນໆ. oxidation pound ເປັນບ່ິ ດນີິ ທາມະດາບ່ິ ທ່ິ ໃຊເ້ ລດີິ ຕງັ້ ແຕ່ິ 0.5 -2 m ຫຼບ່ິ ດນິີ ຄາດດວ້ ຍຄອນກຣດ ຫຼວດັ ສະດຸອ່ິ ນທ່ິ ກນັ ການຮິ່ ວົ ຊມໄດ.້ ການກາຈດັ ເປັນແບບຕິ່ ເນ່ິ ອງຄນາ້ ເສຍຈະໄຫຼເຂາົ້ ແລະ ອອກຈາກບ່ິ ກາຈດັ ຢ່ິ ູຕະຫອຼ ດເວລາໃນລະຫວິ່ າງທ່ິ ນາ້ ເສຍຢິ່ ູໃນບິ່ ກາຈດັ ແບກັ ທເຣຍຈະຫຸດຼ ຄິ່ າ BOD ໃນນາ້ ເສຍດວ້ ຍ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າແບບໃຊ້ O2 ເກອບທງັ ໝດົ ທ່ິ ແບກັ ທເຣຍໃຊໃ້ ນກລະນນໄ້ ດຈ້ າກການສງັ ເຄາະແສງຂອງສາຣິ່ າຍ. ເນ່ິ ອງຈາກອດັ ຕາການຕ່ິ ມ O2 ນຄ້ ິ່ ອນຂາ້ ງຕິ່ າ, ດ່ິ ງັ ນນັ້ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງແບກັ ທເຣຍຈ່ິ ງຶ ຖກກາຈດັ ດວ້ ຍປະລມີິ ານ O2 ອດັ ຕາຂອງປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າການທາລາຍ BOD ຄ່ິ ອນຂາ້ ງຊາ້ ລະບບົ ນຈ້ ່ິ ງຶ ຕອ້ ງໃຊບ້ ່ິ ທິ່ ມຂະ ໜາດໃຫິ່ ຍກນິີ ເນອ້ ທ່ິ ມແສງແດດຫາຼ ຍ (ເພາະວິ່ າສາຣິ່ າຍປິ່ ອຍ O2 ອອກມາຫາຼ ຍປະລດີິ ທພິີ າບການກາຈດັ BOD ເພ່ິ ມຂນຶ້ ) ນາ້ ເສຍທິ່ ອອກຈາກບິ່ ກາຈດັ ອາດມສຂຽວຂ່ິຸນເພາະມສາຣ່ິ າຍຫຼາຍຈ່ິ ງຶ ຕອ້ ງແຍກອອກໂດຍການຕກົ ຜກຶ ດວ້ ຍທາດເຄມ. 63

ຮູບທ4: ປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າທ່ິ ເກດຂນຶ້ ໃນລະບບົ oxidation pound 2. ລະບບົ aerated lagoon ເປັນລະບບົ ກາຈດັ ທິ່ ໃຊກ້ ນັ ຫາຼ ຍທ່ິ ສຸດລະບບົ ໜ່ິ ງຶ ໃນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກຊຸມຊນົ ແລະ ໂຮງງານອຸດສາຫະກາ. ໂດຍສະເພາະແມິ່ ນ ໂຮງງານທິ່ ຜາ້ ແລະ ໂຮງງານອຸດສາຫະກາ ອາຫານ , ຖງ້ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຂອງລະບບົ ນແ້ ມິ່ ນບິ່ ຂະໜາດໃຫິ່ ຍເລກີິ ປະມານ 2 ເມດັ ປະຕກິີ ລິີ ຍິີ າການທາລາຍ BOD ໂດຍແບກັ ທເຣຍຈະໄວກວິ່ າລະບບົ oxidation pound ເພາະມການຕ່ິ ມ O2 ດວ້ ຍເຄ່ິ ອງມກນົ ຈິ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຈະເລນເຕບໂຕຂອງແບກັ ທເຣຍບບິ່ ຖກກາຈດັ ດວ້ ຍອດັ ຕາການຕິ່ ມ O2 ສາລບັ ປະລມີິ ານ BOD ເທ່ິ າົ ກນັ , ລະບບົ aerated lagoonຈ່ິ ງຶ ໃຊພ້ ນ້ ທ່ິ ນອ້ ຍກວ່ິ າລະບບົ oxidation pound 8-10 ເທິ່ າົ ( ເພາະບິ່ ໃນລະບບົ aerated lagoon ເລກິີ ກວິ່ າ ແລະ ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າການທາລາຍ BOD ໄວກວິ່ າ) . ຂດ້ ຂອງ ລະບບົ aerated lagoon ຄການຄວບຄຸມດູແລເຮດັ ໄດງ້ ິ່າຍ,ມນູ ຄ່ິ າກິ່ ສາ້ ງຕິ່ າ, ບິ່ ໃຊພ້ ນ້ ທ່ິ ດນີິ ຫາຼ ຍເກນໄປ, ບິ່ ມບນັ ຫາການກາຈດັ ຜກຶ ,ບິ່ ມກ່ິ ນີິ ເໝນັ 3. activated sludge, AS ເປັນລະບບົ ກາຈດັ ທິ່ ໃຊເ້ ຄ່ິ ອງກນົ ຫາຼ ຍທິ່ ສຸດ, ມນູ ຄິ່ າການກ່ິ ສາ້ ງ ແລະ ຄ່ິ າໃຊຈ້ ິ່ າຍໃນການກາຈດັ ແມ່ິ ນສູງກວ່ິ າລະບບົ ອ່ິ ນ, ແຕ່ິ ໃຊພ້ ນ້ ທ່ິ ນອ້ ຍກວ່ິ າຫາຼ ຍ. ລະບບົ AS ເປັນລະບບົ ທ່ິ ໃຊກ້ ນັ ຢ່ິ າງຫວຼ ງຫາຼ ຍ ແລະ ເໝາະສມົ ໃນກລະນທິ່ ພນ້ ດນີິ ມລາຄາແພງຫາຼ ຍແລະຕອ້ ງການນາ້ ເສຍທ່ິ ມຄຸນ ນະພາບສູງ. ລະບບົ ປະກອບດວ້ ຍຖງັ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າເຊິ່ ງິີ ເປັນຕວົ ຕ່ິ ມອາກາດ ແລະຕວົ ຕກົ ຜກຶ (sedimentation) ຫຼ clarifier tank ຫຼ settling tank ນາ້ ເສຍຈະຖກສູບເຂາົ້ ໄປຖງັ ຕິ່ ມອາກາດເພິ່ ອທພປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າກບັ ແບກັ ທ ເຣຍ. 64

ຮູບທ5: ລະບບົ activated sludge CH2O  O2 ແບກັ ທເຣຍ CO2(g)  H2O  biomass ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ມ Nຢ່ິ ູ ແບກັ ທເຣຍ NH4+ຫຼNO3 ທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ມPຢິ່ ູ ແບກັ ທເຣຍ NH4+ຫຼPO43- ອດັ ຕາການຫຸຼດ BOD ໂດຍແບກັ ທເຣຍຈະຖກເລ່ິ ງັ ໃຫໄ້ ວຂນຶ້ ໂດຍການເພິ່ ມທງັ ປະລມິີ ານ O2ແລະ ປະລມິີ ານແບບແບກັ ທເຣຍ, ດ່ິ ງັ ນນັ້ ແບກັ ທເຣຍຈະຫຸຼດຄິ່ າ BOD ໃນນາ້ ເສຍແລະຈະເລນເຕບໂຕເພິ່ ມຈາ ນວນຂນຶ້ ຢ່ິ າງວິ່ ອງໄວ. ປະລມິີ ານແບກັ ທເຣຍໃນຕວົ ຕິ່ ມອາກາດຈະມຫຼາຍຈນົ ຈບັ ກນັ ເປັນຜກຶ ກອ້ ນໃຫິ່ ຍ, ມສ ນາ້ ຕານເຂມັ້ ເອນ້ ວ່ິ າ: activated sludge ນາ້ ປະສມົ ຂອງນາ້ ເສຍກບັ ຜກຶ ແບກັ ທເຣຍໃນຕວົ ຕິ່ ມອາກາດເອນ້ ວິ່ າ: mixed liquor ໃນຕວົ ຕ່ິ ມອາກາດປະກອບດວ້ ຍລະບບົ ຕິ່ ມອາກາດເພ່ິ ອເຮດັ ໜາ້ ທ່ິ ໃຫ້ O2 ໃຫແ້ ກິ່ ແບກັ ທເຣຍ ແລະ ກວນ mixed liquor ເພິ່ ອໃຫຜ້ ກຶ ແບກັ ທເຣຍຢ່ິ ູໃນລກັ ສະນະແຂວນລອຍຈະຈາຍໄປທິ່ ວົ ຖງັ ຕ່ິ ມອາກາດຫຼງັ ຈາກຖກໄວຢ້ ິ່ ູໃນຕວົ ຕ່ິ ມອາກາດ ແລະ ເປັນເວລຫຼາຍຊິ່ ວົ ໂມງ mixed liquor ຈະໄຫຈຼ າກຖງັ ຕ່ິ ມອາກາດ ມາເຂາົ້ ສິ່ ູຖງັ ຕກົ ຜກຶ ເພິ່ ອແຍກຜກຶ ແບກັ ທເຣຍອອກຈະໄດນ້ າ້ ເສຍທ່ິ ໃສສະອາດ ແລະ ມຄິ່ າ BOD ຕ່ິ າສິ່ ວນ ຜກຶ ແບກັ ທເຣຍທ່ິ ຈມົ ຢ່ິ ູກນົ້ ຖງັ ຕກົ ຜກຶ ສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍຈະຖກສູບກບັ ໂດຍ sludge pump ເຂາົ້ ໄປໃນຖງັ ຕິ່ ມອາ ກາດອດເພິ່ ອ ຮກັ ສາປະລມີິ ານແບກັ ທເຣຍໃນຖງັ ຕ່ິ ມອາກາດໃຫຄ້ ງົ ທິ່ , ຜກຶ ແບກັ ທເຣຍ ສິ່ ວນເກນທິ່ ເກດຂນຶ້ ຈາກການຈະເລນເຕບໂຕຂອງແບກັ ທເຣຍຈະຕອ້ ງນາໄປກາຈດັ ຕິ່ ໄປ. ນອກຈາກແບກັ ທເຣຍແລວ້ ໃນ AS ຍງັ ມຈລຸ ນີິ ຊອິ່ ນປົນຢ່ິ ູນາສິ່ ງີິ ສາຄນັ ໄດແ້ ກ່ິ protozoa ເຊ່ິ ງິີ ຈະບິ່ ມສ່ິ ວນຊິ່ ວຍໂດຍກງົ ໃນການທາລາຍ BOD ແຕ່ິ ຖາ້ protozoa ຊ່ິ ວຍກນີິ ແບກັ ທເຣຍທ່ິ ຢິ່ ູຢ່ິ າງອດີິ ສະຫຼະເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ໃສຂນຶ້ . ຖາ້ ນາ້ ເສຍມ pH ຕ່ິ າ ຫຼ ຂາດ ອາຫານເສມຂອງແບກັ ທເຣຍເຊິ່ ນັ : N ແລະ P ອາດຈະມເຊອ້ ຣາຊະນດີິ ເສນັ້ ເຊ່ິ ງິີ ເຮດັ ໃຫ້ activated sludge ຈມົ ຕວົ ໄດຍ້ າກ (sludge bulking) ປະສດີິ ທພີິ າບໃນການກາຈດັ ຈະຫຸດຼ ລງົ ແລະນາ້ ເສຍຈະຂ່ິຸ ນ, ລະບບົ AS ຈະເຮດັ ວຽກໄດດ້ ແລະມປະສດິີ ທພິີ າບສູງພາຍໃຕສ້ ະພາວະດິ່ ງັ ນ້ - ປະລມິີ ານ O2ໃນ mixed liquor ຕອ້ ງບ່ິ ເກນກວິ່ າ 0.5 ppm 65

- ຕອ້ ງມອາຫານເສມພຽງພຄ BOD:N:P=100 :5:1 ແລະຕອ້ ງມແຮ່ິ ທາດອິ່ ນໆເຊ່ິ ນັ : K,Ca, Mg ແລະ F ຢິ່ ູນາໂດຍທິ່ ວົ ໄປແຮິ່ ທາດເຫ່ິ າຼົ ນມ້ ຢິ່ ູພອ້ ມແລະພຽງພແລວ້ ໃນນາ້ ເສຍຕາມທາມະຊາດ - ຄ່ິ າ pH ຂອງນາ້ ຄວນຢິ່ ູລະຫວ່ິ າງ 6 – 9ຖາ້ pH ຣາຈະເລນເຕບໂຕຍາດກບັ ແບກັ ທເຣຍຖາ້ pH ຫຸຼດລງົ ເຖງີິ 4.5 ຣາຈະມຫາຼ ຍກວ່ິ າແບກັ ທເຣຍແຕິ່ ຖາ້ pH ສູງກວິ່ າ 9 ແບກັ ທເຣຍຈະຫຸຼດຄິ່ າ BOD ຊາ້ ລງົ . - ອຸນຫະພູມຂອງລະບບົ AS ບ່ິ ຄວນເກນ 40 0 C ອດັ ຕາການທາລາຍ BOD ຈະເພິ່ ມຕາມອຸນຫະ ພູມແຕ່ິ ຈະກບັ ຫຸດຼ ລງົ ຖາ້ ອຸນຫະພູມສູງເກນໄປ. 4). ລະບບົ tricking fitlers , TF: ເປັນລະບບົ ທິ່ ໃຊກ້ ນັ ຢິ່ າງຫວຼ ງຫາຼ ຍເປັນລະບບົ ໜ່ິ ງຶ ໃນສະຫະ ລດັ ອາເມລກີິ າແລະຍູໂຣບ. ລະບບົ ນມ້ ຂດ້ ທ່ິ ວິ່ າມຄ່ິ າກິ່ ສາ້ ງແລະຄິ່ າໃຊຈ້ ່ິ າຍຖກລະບບົ AS ແລະການຄວບ ຄຸມກງິ່າຍກວິ່ າອກຈ່ິ ງຶ ເໝາະສາລບັ ໃຊກ້ າຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກຊຸມຊນົ ນອ້ ຍໆ. ຂເ້ ສຍຂອງລະບບົ ນຄ້ ມກິ່ ນີິ ເໝນັ ແລະມແມງໄມມ້ າຕອມຫາຼ ຍ. ຫຼກັ ການຂອງລະບບົ TF ຕິ່ າງຈາກລະບບົ ກາຈດັ ວທິີ ອິ່ ນເພິ່ ອອະທບິີ າຍແລວ້ ໂດຍວທິີ TF ໃຊແ້ ບກັ ທເຣຍໃນລກັ ສະນະຜກຶ ແຂວນລອຍ. ແບກັ ທເຣຍທ່ິ ໃຊໃ້ ນລະບບົ TF ຈະຖກລຽງໃຫເ້ ກາະເປັນເມອກໜາ ປະມານ 2-3 ມມ. ຮອບຕວົ ກາງຊ່ິ ງຶ ເຮດັ ດວ້ ຍວດັ ສະດຸບາງຢ່ິ າງເຊິ່ ນັ : ກອ້ ນຫນຂະໜາດ 2-3.5 ນວ້ ຫຼ ແຜິ່ ນພ ລາສະຕກີິ , ຖງັ ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າຂອງລະບບົ TF ເປັນຖງັ ກມົ ຫຖຼ ງັ ສ່ິ ຫິ່ ຼຽມສູງບິ່ ນອ້ ຍກວິ່ າ 2 ແມດັ ດິ່ ງັ ຮູບທ 5 ໃນ ຖງັ ມຕວົ ກາງບນັ ຈຢຸ ິ່ ູເຕມັ ນາ້ ຖມ້ ຈະຖກນາມາປິ່ ອຍລງົ ຜວໜາ້ ຂອງຕວົ ປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າແລະໄຫຢຼ ອດ (trickling) ຜ່ິ ານຕວົ ກາງສ່ິ ູຖງັ . ໃນຂະນະທິ່ ນາ້ ເສຍໄຫຼຜິ່ ານເມອກແບກັ ທເຣຍຮອບກອ້ ນຫນ, ແບກັ ທເຣຍຈະດູດຊມຶ ທາດອງົ ຄະທາດຕ່ິ າງໆເຂາົ້ ໄປໃນຂະນະດຽວກນັ ກທາລາຍທາດອງົ ຄະທາດດວ້ ຍປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າແບບໃຊ້ O2 . ຮູບທ 6: ລະບບົ tricking fitlers 5.4 ລະບບົ ກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍໃຊວ້ ທິີ ຊວະວທີິ ະຍາແບບບິ່ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນ. ລະບບົ ກາຈດັ ແບບນຈ້ ະຕອ້ ງມສະພາວະທິ່ ເໝາະສມົ ດ່ິ ງັ ຕິ່ ໄປນ້ ກ. ອຸນຫະພູມທິ່ ເໝາະສມົ ມ 2 ຊ່ິ ວງຄ:30-38 0C (ເອນ້ ວ່ິ າ mesophilic) ແລະຊິ່ ວງ 48-57 0C (ເອນ້ ວ່ິ າ thermophilic). ຂ. ສະພາບບິ່ ມອກົ ຊແຊນນາ້ ເສຍໃນຖງັ ຕອ້ ງບິ່ ມອກົ ຊແຊນເພາະວ່ິ າຈະເປັນອນັ ຕະລາຍຕ່ິ ແບກັ ທ ເຣຍຈາພວກ methane formers (ແບກັ ທເຣຍທິ່ ຊິ່ ວຍຍ່ິ ອຍທາດອງົ ຄະທາດໃຫກ້ າຍເປັນກາສເມຕານ.) 66

ຄ. ອາຫານເສມສາ້ ງອດັ ຕາສິ່ ວນ BOD:N:P=100:1.1:0.2 ຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ າ N ແລະ P ເປັນ 1.1 % ແລະ 2% ຕາມລາດບັ ເຊິ່ ງີິ ນອ້ ຍກວ່ິ າວທີິ ທ່ິ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນເຊິ່ ງີິ ມອດັ ຕາສ່ິ ວນBOD : N : P = 100 : 1.1 : 1 ງ. pH : pH ຕອ້ ງຢິ່ ູລະຫວ່ິ າງ 6.6 – 7.6 ຈ. ທາດທິ່ ເປັນພດິີ ຕ່ິ ແບກັ ທເຣຍໄດແ້ ກິ່ : Na+ , K+ ,Ca2+ , Mg2+ທ່ິ ມຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ສູງສມົ ຜນົ ທ່ິ ວົ ໄປສະແດງການຍ່ິ ອຍທາດອງົ ຄະທາດໂດຍແບກັ ທເຣຍແບບບິ່ ມອດັ ຊແຊນຄດ່ິ ງັ ນ:້ ທາດອງົ ຄະທາດ(C, H, O, N, S, P ) +ແບກັ ທເຣຍ ພາຍໃຕພ້ າວະທິ່ ບິ່ ມອາກາດ CH4 + CO2 + NH3 , amine + H2S + PH3 + ພະລງັ ງານ ລະບບົ ນາ້ ເສຍແບບ anaerobic ທິ່ ໃຊທ້ ິ່ ວົ ໄປມ 3 ແບບຄ: ແບບ anaerobic lagoons , ແບບ conventional anaerobic digester ແລະ ແບບ anaerobic contact 1). Anaerobic lagoonsຫລຼ ະບບົ ບິ່ ໝກັ ເປັນວທິີ ກາຈດັ ແບບບິ່ ໃຊ້ O2ທິ່ ງ່ິາຍທ່ິ ສຸດທຽບໄດກ້ ບັ ລະ ບບົ oxidation pound ຄເປັນລະບບົ ທິ່ ບິ່ ຕອ້ ງໃຊເ້ ຄິ່ ອງຈກັ ກນົ ແລະອາໄສທາມະຊາດຫາຼ ຍທິ່ ສຸດ, ບ່ິ ທ່ິ ໃຊ້ ໝກັ ເປັນບ່ິ ດນິີ ເລກິີ ປະມານ 2-3 ເມດັ , ນາ້ ເສຍຈະໃຊເ້ ວລາຢິ່ ູໃນບິ່ ຫາຼ ຍວນັ ກິ່ ອນຈະໄຫລຼ ນັ ອອກໄປໃນລະ ຫວິ່ າງນາ້ ເສຍຢ່ິ ູໃນບິ່ ທາດອງົ ຄະທາດຈະຖກແບກັ ທເຣຍທາລາຍດວ້ ຍປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຊວະເຄມແບບບິ່ ໃຊອ້ ກົ ຊ ແຊນເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ສຍເນິ່ າົ ເໝນັ , ມສດາແລະມຄິ່ າ BOD ຫຸຼດລງົ . ລະບບົ ນເ້ ໝາະສາລບັ ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍທ່ິ ມ BODສູງດິ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ເໝາະສາລບັ ໂຮງງານຜະລເິີ ຈຍ້ ກະ ດາດ, ໂຮງງານເຫາຼົ້ , ເບຍ, ນາ້ ຕານເມິ່ ອປຽບທຽບກບັ ລະບບົ oxidation pound ລະບບົ ນຈ້ ະໃຊພ້ ນ້ ທ່ິ ດນີິ ນອ້ ຍກວ່ິ າ 10-30 ເທ່ິ າົ , ແຕິ່ ມຂເ້ ສຍດ່ິ ງັ ທ່ິ ໄດກ້ ິ່ າວມາແລວ້ ແຕິ່ ຕອນຕນົ້ ຄແມ່ິ ນຈະມກິ່ ນີິ ເໝນັ ຫຼາຍ. ອາດຈະຢ່ິ ູ ລະດບັ ດຽວກບັ ກ່ິ ນິີ ເໝນັ ໃນຮ່ິ ອງລະບາຍຕາມຕະຫຼາດ. 2). ລະບບົ conventional anaerobic digester: ເປັນລະບບົ ທ່ິ ຫຍຸງ້ ຍາກກວ່ິ າAnaerobic lagoonsເຊິ່ ງີິ ມການໃຊເ້ ຄ່ິ ອງກນົ ເພິ່ ມຂນຶ້ ລະບບົ ນຖ້ າ້ ເປັນແບບອດັ ຕາຕິ່ າ(low rate )ປະກອບດວ້ ຍຖງັ ປະຕິີ ກລີິ ຍິີ າເຊິ່ ງີິ ເປັນຖງັ ຄອນກຣດກມົ ມຝາປີິດເພິ່ ອເກບັ ຄວາມຮອ້ ນ, ກ່ິ ນີິ , ແກ໊ສແລະເຮດັ ໃຫພ້ າຍໃນຖງັ ມສະ ພາບບ່ິ ມອງົ ຊແຊນ O2ຢ່ິ າງແທຈ້ ງິີ , ຢ່ິ ູເທງີິ ຝາຖງັ ມທາງລະບາຍແກ໊ສ CH4ແລະ CO2ເພ່ິ ອນາມາໄປເຜາົ ຖມ້ ຫຼ ນາໄປເຮດັ ເຊອ້ ໄຟ, ສິ່ ວນແບບອດັ ຕາສູງຈະມການກວນນາ້ ໃນຖງັ ຕະຫຼອດເວລາໂດຍໃຊເ້ ຄ່ິ ອງກວນ, ເຄິ່ ອງ ສູບນາ້ ແບບscrew pump ຫອຼ ດັ ແກ໊ສ CH4ທ່ິ ໄດລ້ ງົ ໄປໃນນາ້ ເສຍຈະເຮດັ ໃຫແ້ ບກັ ທເຣຍສາຜດັ ກບັ ທາດ ອງົ ຄະທາດໃນນາ້ ເສຍໄດຢ້ ່ິ າງທ່ິ ວົ ເຖງີິ , ອດັ ຕາການທາລາຍ BOD ໃນລະບບົ ນຈ້ ິ່ ງຶ ໄວກວິ່ າໃນລະບບົ Anaerobic lagoonsຫາຼ ຍ. ລະບບົ ນນ້ ຍີິ ມົ ໃຊໃ້ ນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍທິ່ ມຄ່ິ າ BOD ສູງເຊິ່ ນັ : ກາກຜກຶ ຈາກ ລະບບົ ກາຈດັ ແບບບ່ິ ມອກົ ຊແຊນແລະນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາ, ເຫາຼົ້ , ນາ້ ຕານ, ນາ້ ສມົ້ ສາຍຊູເປັນ ຕນົ້ . 67

ຮູບທ 7: ລະບບົ conventional anaerobic digester (ກ) ອດັ ຕາຕິ່ າ (ຂ) ອດັ ຕາສູງ 3). ລະບບົ anaerobic contactເນິ່ ອງຈາກແບກັ ທເຣຍແບບ methane formers ຈະເລນເຕບໂຕ ຊາ້ . ຖາ້ ໃຊລ້ ະບບົ ກາຈດັ ແບບconventional anaerobic digestion ຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາດນົ ນານ. ຈ່ິ ງຶ ບິ່ ເໝາະສມົ ກບັ ການກາຈດັ ນາ້ ທ່ິ ມຄິ່ າ BOD ຕິ່ າແລະມປະລມີິ ານຫາຼ ຍເພາະວ່ິ າຈະຕອ້ ງສາ້ ງຖງັ ຂະໜາດໃຫ່ິ ຍລະບບົ anaerobic contactແກໄ້ ຂບນັ ຫານໄ້ ດໂ້ ດຍຫຼກັ ການຄາ້ ຍຄກບັ anaerobic contact .ແກໄ້ ຂບນັ ຫານໄ້ ດ້ ໂດຍຫກຼັ ການຄາ້ ຍຄກບັ activated sludge process ເຊ່ິ ງີິ ມການແຍກຜກຶ ແບກັ ທເຣຍອອກຈານາ້ ເສຍທິ່ ອອກຈາກຖງັ ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າແລວ້ ນາຜກຶ ກບັ ມາໃຊໃ້ ນການກາຈດັ ຈ່ິ ງຶ ເຮດັ ໃຫຫ້ ຸດຼ ຂະໜາດຂອງຖງັ ໄດດ້ ່ິ ງັ ຮູບທິ່ 8 68

ຮູບທ8: ລະບບົ anaerobic contact ບນັ ຫາຂອງວທີິ ນຄ້ : ການແຍກແບກັ ທເຣຍອອກຈາກນາ້ ທ່ິ ລະບາຍອອກຈາກຖງັ ປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າເນິ່ ອງ ຈາກນາ້ ເສຍມແກ໊ສລະລາຍປົນຢິ່ ູຫາຼ ຍໂດຍໃຊເ້ ຄິ່ ອງໄລິ່ ສູນຍາກາດ. Vl. ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສະຫະກາ ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຄິ່ ອນຂາ້ ງຫຍຸງ້ ຍາກກວິ່ າການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກແຫ່ິ ຼງ ຊຸມຊນົ ແລະຕນົ້ ທນຶ ການກາຈດັ ສູງຫຼາຍກວ່ິ າ. ເຊິ່ ງີິ ມສາເຫດດິ່ ງັ ນ:້ 1. ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາທິ່ ວົ ໄປເຊິ່ ນັ : ຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຍອ້ ມຜາ້ ອາດມອຸນຫະ ພູມສູງປະມານ40-60 0C ຈິ່ ງຶ ຕອ້ ງສາ້ ງທລະບາຍຄວາມຮອ້ ນເພິ່ ອຫຸຼດອຸນຫະພູມ. 2. ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາໂດຍທິ່ ວົ ໄປມອາຊດີິ ຫຼບາເຊປົນຢິ່ ູຫຼາຍເຮດັ ໃຫຄ້ ່ິ າpH ຕິ່ າຫຼສູງ ກວິ່ າ7 ຫຼາຍຈາເປັນຕອ້ ງປັບຄ່ິ າpH . 3. ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາ ມກັ ຈະຂາດອາຫານເສມບາງຢິ່ າງທິ່ ສາຄນັ ເຊ່ິ ນັ : N, ແລະP ຈາ ເປັນຕອ້ ງມການຕິ່ ມທາດປະສມົ ທິ່ ມທາດທງັ ສອງນລ້ ງົ ໄປໃນນາ້ ເສຍ. ຫາກຕອ້ ງການກາຈດັ ດວ້ ຍຂະບວນ ການທາງຊວະວທິີ ະຍາ 4. ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາ ມກັ ຈະມຄ່ິ າBOD ສູງຫຼາຍ, ການຫຸຼດຄ່ິ າBOD ຈນົ ເຖງິີ 20 mg/l ຕາມມາດຖານຂອງກະຊວງອຸດສາຫະກາຈະເຮດັ ໃຫສ້ ນິີ້ ເປອງຄິ່ າໃຊຈ້ ່ິ າຍຫຼາຍແລະຂະບວນການກາ ຈດັ ຫຍຸງ້ ຍາກຊບັ ຊອ້ ນຫາຼ ຍອກ. 5. ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາ ມກັ ມທາດອງົ ຄະທາດຫອຼ ະນງົ ຄະທາດທິ່ ກາຈດັ ຍາກປົນຢ່ິ ູນາ ທ່ິ ສາຄນັ ທ່ິ ສຸດໄດແ້ ກິ່ : ສໃນນາ້ ຈາກໂຮງງານການຜະລດິີ ເຈຍ້ ກະດາດແລະໂຮງງານຍອ້ ມຜາ້ . ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາບິ່ ມຂະບວນການຫຼແບບແຜ່ິ ນທິ່ ແນິ່ ນອນຂະບວນ ການການກາຈດັ ຂນຶ້ ຢ່ິ ູກບັ ຊະນດີິ ຂອງໂຮງງານອຸດສາຫະກາໃຫລ້ ກັ ສະນະນາ້ ເສຍທ່ິ ວົ ໄປຈາກໂຮງງານບາງປະ ເພດໂດຍທ່ິ ວົ ໄປນາ້ ເສຍອະນງົ ຄະທາດເຊິ່ ນັ : ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຊຸບໂລຫະຕອ້ ງໃຊຂ້ ະບວນ 69

ການທາງເຄມໃນການກາຈດັ ແລະບິ່ ມວທິີ ການອ່ິ ນໃຫເ້ ລອກມາຫຼາຍ. ສ່ິ ວນການກາຈດັ ທາດອງົ ຄະທາດດວ້ ຍ ຂະບວນການທາງຊວະວທິີ ະຍານນັ້ ຈະມວທິີ ໃຫເ້ ລອກຫາຼ ຍແບບ. ໂດຍທ່ິ ວົ ໄປນາ້ ເສຍທ່ິ ມຄິ່ າ BOD ສູງເກນ 300 mg/l ຈະຕອ້ ງກາຈດັ ດວ້ ຍຂະບວນການຊວະວິີ ທະຍາແບບບ່ິ ຕອ້ ງໃຊອ້ ຊົ ແຊນກ່ິ ອນແລວ້ ຈ່ິ ງຶ ກາຈດັ ໃນຂນັ້ ຕ່ິ ໄປດວ້ ຍຂະບວນການທາງຊວະວທິີ ະຍາແບບໃຊ້ ອກົ ຊແຊນດ່ິ ງັ ນ້ Raw waste Anaerobic lagoon DOD 2500 mg/l Anaerobic lagoon DOD 1250 mg/l Anaerobic lagoon DOD 600 mg/l Anaerobic lagoon DOD 300 mg/l Primary oxidation pound DOD 75 mg/l Secondary oxidation pound Effluent BOD 13 mg/l ວທິີ ທາງເຄມເຊ່ິ ນັ : ການຕກົ ຜກຶ ດວ້ ຍທາດສມົ້ ຫຼປູນຂາວໂດຍທ່ິ ວົ ໄປຈະບິ່ ສາມາດຫຸຼດຄ່ິ າBOD ໄດ້ ຕ່ິ າກວິ່ າ20 mg/l ເວນັ້ ແຕ່ິ ໃນກລະນທິ່ ນາ້ ເສຍມຄິ່ າBOD ຕ່ິ າຫາຼ ຍເພາະວ່ິ າເຄ່ິ ງິີ ໜ່ິ ງຶ ຂອງທາດອງົ ຄະທາດໃນ ນາ້ ເສຍຈະເປັນທາດລະລາຍເຊ່ິ ງິີ ບິ່ ສາມາດຕກົ ຜກຶ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ການຕກົ ຜກຶ ດວ້ ຍທາດເຄມຈ່ິ ງຶ ກາຈດັ ໄດແ້ ຕິ່ BOD ທ່ິ ເປັນຜກຶ ແຂວນລອຍແລະອະນຸພາກແຂວນລອຍເທ່ິ າົ ນນັ້ ແລະຈະຫຸຼດຄິ່ າBOD ໄດບ້ ິ່ ເກນ50% ດ່ິ ງັ ນນັ້ ການ ກາຈດັ ດວ້ ຍວທິີ ທາງເຄມເປັນພຽງແຕິ່ ການກາຈດັ ຂນັ້ ຕນົ້ ເທ່ິ າົ ນນັ້ . ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາຜະລດິີ ນາ້ ອດັ ລມົ້ ສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍແມ່ິ ນນາ້ ລາ້ ງຂວດແລະນາ້ ອດັ ລມົ້ ທິ່ ເຫຼອຕດີິ ຂວດປະກອບດວ້ ຍນາ້ ຕານເປັນສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍ. ປະລມີິ ານນາ້ ເສຍຂອງໂຮງງານສະເລ່ິ ຍປະມານ52 ແມດັ ກອ້ ນ/ຊິ່ ວົ ໂມງຄິ່ າBOD ສະເລ່ິ ຍປະມານ1300 mg/l. ການເນິ່ າົ ເໝນັ ເປັນພດິີ ຂອງນາ້ ເສຍເກດຈາກການກະທາຂອງຈລຸ ນິີ ຊທ່ິ ບິ່ ຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນໃນ ການດາລງົ ຊວດີິ . ວທິີ ແກໄ້ ຂແມິ່ ນຕອ້ ງສາ້ ງຈລຸ ນິີ ຊທິ່ ມຄວາມຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນຂນຶ້ ມາເພິ່ ອໃຫເ້ ກດພາວະ 70

ດຸນດ່ິ ຽງທາງຊວະເຄມ. ຈາກການສາຫວຼ ດພບົ ວິ່ າການເນ່ິ າົ ເໝນັ ຂອງນາ້ ມສາເຫດຈາກການຂາດຄວາມດຸນດິ່ ຽງ ທາງຊວະເຄມຂອງນໂຕຣແຊນແລະຟົດສະຟ(BOD : N : P  100 : 5 : 1 )ເຊິ່ ງິີ ແກໄ້ ດໂ້ ດຍການຕິ່ ມທາດຍູ ເຣຍ(NH2-CO-NH2)ເພ່ິ ອເປັນແຫິ່ ຼງຂອງນໂຕຣແຊນN ແລະອາຊດີິ ຟົດສະຟຣກິີ H3PO4ເຊິ່ ງີິ ເປັນຂອງP ລງົ ໄປໄປໃຫໄ້ ດອ້ ດັ ຕາສ່ິ ວນທິ່ ເໝາະສມົ . ຕາຕາລາງ4: ຄຸນລກັ ສະນະຂອງລະບບົ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາ ປະເພດຂອງໂຮງງານ pH Suspended BOD COD Total-N Total-PO43- solids mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l ໂຮງານນາ້ ອດັ ລມົ 2.4 - ໂຮງງານແປງ້ ມນັ ຕນົ້ 3.8 - 71200 - - - ໂຮງງານເຫາຼົ້ 4-5 - 6550 - ໂຮງງານທິ່ ຜາ້ , ຍອ້ ມຜາ້ 7-14 31664 10919 33 - 9.4 7640 5700 89797 - - ໂຮງງານເຈຍ້ ກະດາດ 7.3-7.6 356 752 16569 1.5 - - 900 2988 2267 13.1 ໂຮງງານໄອຊຄຣມ 6.8 28 1685-3453 4769 nill - 7.5 300 - - ໂຮງງານໝາກນດັ ກະປ໋ ອງ 7.2-8.9 1188 2775 - 45 ໂຮງງານໝິ່ ສາເລດັ ຮູບ 463 26 6425 - 15.2 172-183 214-321 337 - 1.1 ໂຮງງານປະກອບລດົ 569-650 ໂຮງງານເນຍ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານຜະລດີິ ນາ້ ອດັ ລມົ້ , ເປັບຊຈະຜິ່ ານເຄິ່ ອວຕອງໃນຂນັ້ ຕອນທາອດີິ ແລະຜ່ິ ານເຄິ່ ອງ ແຍກນາ້ ມນັ ອອກແລວ້ ຜ່ິ ານເຂາົ້ ສິ່ ູບິ່ ພກັ ເພິ່ ອໃຫຜ້ ກຶ ແລະສະເລິ່ ຍຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງນາ້ ເສຍຫຼງັ ຈາກນນັ້ ກສູບ ເຂາົ້ ຖງັ ຕ່ິ ມທາດພວກຍູເຣຍ ຫຼ ອາຊດີິ ຟົດສະຟຣກິີ ດວ້ ຍອດັ ຕາສິ່ ວນຕາມຄວາມເໝາະສມົ ຈາກການວເິີ ຄາະ ນາ້ ເສຍແຕ່ິ ລະວນັ ໃນຖງັ ນຈ້ ະມການຄວບຄຸມຄວາມເປັນອາຊດິີ - ບາເຊແລະອຸນຫະພູມທິ່ ເໝາະສມົ ເພິ່ ອໃຫຈ້ ຸ ລນີິ ຊຈະເລນເຕບໂຕເຕມັ ທິ່ ແລະວ່ິ ອງໄວ. ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ກດູດເອາົ ນາ້ ທ່ິ ໄດຮ້ ບັ ຈາກການຕ່ິ ມທາດເຄມຕາມອດັ ຕາສ່ິ ວນແລວ້ ເອາົ ຂນຶ້ ໄປສິ່ ູຖງັ ຕິ່ ມ ອກົ ຊແຊນ, ການຕ່ິ ມອກົ ຊແຊນຈາກອາກາດໃຊກ້ ງົ ຫນັ ໃບພດັ ໝນູ ຕະຫຼອດ 24 ຊິ່ ວົ ໂມງເພິ່ ອໃຫຈ້ ລຸ ນີິ ຊທິ່ ຕອ້ ງການອກົ ຊແຊນຈະເລນເຕບໂຕແລະທາລາຍຕວົ ການທິ່ ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ເນິ່ າົ ເໝນັ ຈານວຜກຶ ຈລຸ ນິີ ຊຈະເພ່ິ ມ ຫາຼ ຍຂນຶ້ ເລອ້ ຍໆແລະຖກລະບາຍເຂາົ້ ສ່ິ ູຖງັ ຜກຶ ອກຄງັ້ ໜ່ິ ງຶ ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ກປ່ິ ອຍໃຫຜ້ ກຶ ຂອງຈລຸ ນິີ ຊຕກົ ລງົ ມາ ຄ່ິ ອຍໆລະບາຍນາ້ ໃສຖມ້ ໄປນາ້ ເສຍທ່ິ ລະບາຍຖມ້ ຈະມຄິ່ າ BOD ພຽງ 10 -20 mg/l ຕາມມາດຖານການ ລະບາຍນາ້ ເສຍຂອງກະຊວງອຸດສາຫະກາ. VII. ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກແຫິ່ ຼງຊຸນຊນົ ນາ້ ເສຍຈາກຊຸມຊນົ ເປັນນາ້ ເປີິເປອ້ ນທ່ິ ມທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ມທາດອງົ ຄະທາດຫຼຄິ່ າBOD ຕິ່ າແຕ່ິ ມ ອາຫານເສມຈລຸ ນີິ ຊເຊ່ິ ນັ : N ແລະP ຢິ່ າງພຽງພການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກຊຸມຊນົ ຈິ່ ງຶ ບິ່ ຫຍຸງ້ ຍາກເໝອນກບັ ການ ກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາລະບບົ ກາຈດັ ນາ້ ເສຍທ່ິ ໃຊທ້ ່ິ ວົ ໄດອ້ ກິ່ ການກາຈດັ ດວ້ ຍວທິີ ຊວະວີິ ທະຍາ. ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກຊຸມຊນົ ທ່ິ ວົ ໄປແບ່ິ ງອອກເປັນ4 ຂນັ້ ຕອນຄ: 71

1). ການກາຈດັ ຂນັ້ ຕຽມການ(Preliminary treatment) ໄດແ້ ກິ່ ການແຍກສ່ິ ງີິ ເປີິເປອ້ ນຂະໜາດໃຫ່ິ ຍອອກໂດຍໃຊຜ້ ກຶ ແລະແຍກຜກຶ ດນິີ , ຊາຍທ່ິ ມນາ້ ໜກັ ຫາຼ ຍອອກໂດຍໃຊລ້ າງຕກົ ຜກຶ . ເປົາ້ ໝາຍຂອງການກາ ຈດັ ໃນຂນັ ຕອນຕຽມການນແ້ ມ່ິ ນເພ່ິ ອປັບປຸງຄຸນນະພາບນາ້ ເສຍໃຫເ້ ໝາະສມົ ແກ່ິ ການກາຈດັ ຂນັ້ ຕິ່ ໄປໃຫມ້ ສິ່ ງີິ ເປີິເປອ້ ນຂະໜາດໃຫ່ິ ຍໆໄປອຸດຕນັ ທິ່ ຫເຼ ຄ່ິ ອງສູບນາ້ ແລະປອ້ ງກນັ ໃຫຂ້ ດ້ ນີິ ຊາຍທິ່ ຕດີິ ມາກບັ ນາ້ ເສຍໄປ ຕກົ ຜກຶ ອຸດຕນັ ທ່ິ ທາງລະບາຍນາ້ ຕິ່ າງໆໃນລະບບົ ກາຈດັ ຂນັ້ ນແ້ ມ່ິ ນຫຸຼດຄິ່ າ BOD ພຽງເລກັ ນອ້ ຍຫບຼ ິ່ ຫຸຼດເລຍ. 2). ການກາຈດັ ຂນັ້ ຕນົ້ (Primary treatment) ໄດແ້ ກິ່ ການນາເອາົ ນາ້ ເສຍມາຕກົ ຜກຶ ເຊິ່ ງິີ ສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍ ເປັນທາດອງົ ຄະທາດອອກຈາກນາ້ ເສຍຜກຶ ທິ່ ແຍກອອກຈາກກນົ້ ຖງັ ຜກຶ ນເ້ ອນ້ ວ່ິ າ: (Primary sludge)ຕອ້ ງ ນາໄປກາຈດັ ຕິ່ ໄປ. ການກາຈດັ ໃນຂນັ້ ຕອນນຈ້ ະຫຸຼດຄ່ິ າBOD ໄດປ້ ະມານ25-40% ແລວ້ ແຕິ່ ລກັ ສະນະນາ້ ເສຍແລະປະສດິີ ທພິີ າບຂອງຖງັ ຕກົ ຜກຶ . 3). ການກາຈດັ ຂນັ້ ທ່ິ ສອງ(Secondary treatment) ໄດແ້ ກິ່ ການກາຈດັ ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ຢ່ິ ູໃນຮູບ ແບບທາດລະລາຍຫອຼ ະນຸພາກແຂວນລອຍ, ການກາຈດັ ໂດຍໃຊຂ້ ະບວນການທາງຊວະວທິີ ະຍາແບບຕິ່ າງໆ ເຊ່ິ ນັ : activates sludge ແລະtrickling filters ເຊ່ິ ງີິ ໃຊແ້ ບກັ ທເຣຍເປັນຕວົ ທາລະລາຍທາດອງົ ຄະທາດໃນ ນາ້ ເສຍຈະມຜກຶ ທ່ິ ເກດຈາກການກາຈດັ ຂນັ້ ຕນົ້ , ການກາຈດັ ໃນຂນັ້ ທ່ິ ສອງນຈ້ ະຫຸດຼ ຄິ່ າBOD ໄດປ້ ະມານ 75-95 % ຄິ່ າ BOD ຂອງນາ້ ເສຍຈະຕ່ິ າກວ່ິ າ20 mg/l ລະບບົ ນາ້ ເສບໂດຍສ່ິ ວນຫາຼ ຍຈະມພຽງແຕ່ິ ການກາ ຈດັ ຂນັ້ ທສອງເທິ່ າົ ນນັ້ . 4). ການກາຈດັ ຂນັ້ ທສາມ(Tertiary treatment) ໃຊໃ້ ນກລະນທ່ິ ຕອ້ ງການນາ້ ເສຍທ່ິ ສະອາດສາ ມາດນາໄປໃຊໃ້ ນການອຸປະໂພກໄດ.້ ຂະບວນການກາຈດັ ທິ່ ໃຊເ້ ປັນຂະບວນການເຄມລວມກບັ ຂະບວນການ ຟຊກີິ , ເຄມຈາກແຜນຜງັ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ິ່ ານາ້ ເສຍຈາກການກາຈດັ ຂນັ້ ທສອງຈະຖກນາມາຕກົ ຜກຶ ແຍກທາດປະ ສມົ ຟົດສະຟັດດວ້ ຍນາ້ ປູນຂາວຈາກນນັ້ ຈິ່ ງຶ ນາມາກາຈດັ ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ເຫອຼ ຢ່ິ ູດວ້ ຂະບວນການດດູ ຊບັ ແລະກາຈດັ ອາມໂມຍກັ ແລະທາດປະສມົ ຂອງໂລຫະຕິ່ າງໆອອກດວ້ ຍຂະບວນການແລກປິ່ ຽນອອງົ ຫຼງັ ຈາກ ຂາ້ ເຊອ້ ໂລກແລວ້ ຈະໄດນ້ າ້ ເສຍທ່ິ ສະອາດ. ຜກຶ ທ່ິ ເກດຂນຶ້ ຈາກການກາຈດັ ຂນັ້ ຕນົ້ ແລະຂນັ້ ທສອງຈະຕອ້ ງນາ ມາກາຈດັ ໂດຍຂະບວນການຕ່ິ າງໆ. ຄາຖາມທາ້ ຍບດົ : 1. ນາ້ ເສຍແມິ່ ນນາ້ ແນວໃດ?ມຜນົ ກະທບົ ຫຍງັ ແດິ່ ຕິ່ ມະນດຸ ແລະສດັ , ພດ? 2. ຂະບວນການກາຈດັ ນາ້ ເສຍ ແບິ່ ງອອກເປັນຈກັ ປະເພດ?ຄປະເພດໃດແດ່ິ ? ແຕ່ິ ລະປະເພດມຄແນວ ໃດ? 3. ເຮາົ ມວທີິ ການແນວໃດແດິ່ ?ໃນການກາຈດັ ຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ ? 4. ຈ່ິ ງົ ອະທບີິ າຍແຜນວາດການຜະລດີິ ນາ້ ປະປາ? 5. ການກາຈດັ ສ່ິ ງີິ ເປີິເປອ້ ນທ່ິ ລະລາຍນາ້ ໂດຍວທີິ ທາງເຄມແມິ່ ນໃຊວ້ ທິີ ໃດແດ່ິ ?ແຕ່ິ ລະວທິີ ມແນວໃດ ແດິ່ ? 6. ລະບບົ ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍວທີິ ແບບໃຊອ້ ກົ ຊແຊນແມິ່ ນປະຕບິີ ດັ ແນວໃດ? 72

7. ລະບບົ ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍໂດຍວທິີ ແບບບິ່ ໃຊອ້ ກົ ຊແຊນແມ່ິ ນປະຕບີິ ດັ ແນວໃດ? 8. Heterotrophic bacteria ແບິ່ ງອອກເປັນຈກັ ຊະນດິີ ?ຄຊະນດີິ ໃດແດິ່ ? 9. ການກາຈດັ ນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາເພິ່ ອບິ່ ໃຫເ້ ກດຜນົ ກະທບົ ຕິ່ ປະຊາຊນົ ເຮາົ ຄວນ ປະຕບີິ ດັ ແນວໃດ? 10. ເຮາົ ຊມິີ ວທິີ ການແນວໃດແດ່ິ ເພິ່ ອບ່ິ ໃຫເ້ ກດມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ແລະຈະອະນຸລກັ ແຫ່ິ ຼງນາ້ ແນວໃດ? 73

ບດົ ທ 6 ມນົ ລະພດິີ ທາງດນີິ ດນິີ ມຄວາມສາຄນັ ຕິ່ ຊວດີິ ມະນຸດ ແລະ ສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ ຢິ່ ູໃນໂລກ ເນ່ິ ອງຈາກຄຸນລກັ ສະນະທາງຟຊກີິ ແລະ ເຄມຂອງດນິີ ທ່ິ ເນອ້ ເຍິ່ ອຕ່ິ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງພດເປັນຕນົ້ ວ່ິ າການລວມຕວົ ຫຼ ເກດປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າເຄ ມກບັ ທາດຫຼທາດເຄມໃນດນີິ ແລະ ໂຄງສາ້ ງດນິີ ທ່ິ ເປັນທ່ິ ຍດຶ ເກາະຂອງຕນົ້ ໄມ ້ ໃນບດົ ນຈ້ ະເວາົ້ ເຖງິີ ຄຸນລກັ ສະນະທາງເຄມ ແລະຟຊກິີ ທິ່ ສາຄນັ ຂອງດນິີ ເພິ່ ອໃຫເ້ ກດຄວາມເຂາົ້ ໃຈເຖງິີ ຄຸນລກັ ສະນະຂອງດນິີ ອນັ ກ່ິ ຽວ ຂອ້ ງກບັ ການເກດ ຫຼ ສະສມົ ມນົ ລະພດິີ ທາງດນິີ . I. ທາມະຊາດຂອງດນ ດນິີ ເກດຈາກຫນ ແລະ ແຮ່ິ ທິ່ ເກດການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍຜຸພງັ ແລວ້ ປົກຄຸມພນ້ ຜວຂອງໂລກເປັນຊນັ້ ໆ ໂດຍຂະບວນການຜຸພງັ ຂອງການສາ້ ງດນີິ ທ່ິ ສາຄນັ ມ 2 ແບບຄ: ກ. ການຜຸພງັ ໂດຍທາງຟຊກີິ ການຜຸພງັ ແບບນເ້ ຮດັ ໃຫຫ້ ນເກດການແຕກກາຍເປັນສ່ິ ວນອ້ ຍໆ ແລະ ລວມກນັ ເປັນດນີິ ໂດຍວທີິ ການເກດອາດເນິ່ ອງຈາກອຸນຫະພູມທິ່ ຕ່ິ າງກນັ ຫຼ ເກອທ່ິ ມຢິ່ ູໃນຫນເກດການ ຂະຫຍາຍຕວົ ຫາຼ ຍກວິ່ າຫນທ່ິ ມຢິ່ ູອອ້ ມໆເຮດັ ໃຫເ້ ກດແຕກຫກັ ຫຼຈາກການພດັ ພາຂອງລມົ , ນາ້ ຫຼນາ້ ແຂງ ຕະຫອຼ ດຮອດຮາກຕນົ້ ໄມທ້ ່ິ ເຂາົ້ ໄປໃນເນອ້ ຫນແລວ້ ເຮດັ ໃຫຫ້ ນແຕກຫກັ ແຍກອອກຈາກກນັ . ຂ. ການຜຸພງັ ໂດຍທາງເຄມປົກກະຕຈີິ ະເກດການຮ່ິ ວມຕວົ ກບັ ຂະບວນການທາງຟຊກີິ ພບົ ວ່ິ າຂະ ບວນການທາງເຄມທິ່ ເກດແລວ້ ເຮດັ ໃຫຂ້ ເກດດນີິ ມຫຼາຍແບບໄດແ້ ກ່ິ : 1). ໄຮໂດຣໄລຊສ (Hydrolysis) ໂດຍເປັນຂະບວນການທ່ິ ມນາ້ ມາກິ່ ຽວຂອ້ ງມກັ ຈະເປັນ ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຫກຼັ ໃນການຜຸພງັ ຂອງຫນຂອງແຮ່ິ ທາດຕວົ ຢ່ິ າງເຊ່ິ ນັ : ແຮິ່ ອາລມູ ໂນຊລິີ ກິີ ດັ (aluminosilicate) ທິ່ ເກດການຜຸພງັ ໂດຍປະຕກິີ ລີິ ຍີິ ານ້ Aluminosilicate (s) + H3+ (aq) + H2O  Clay mineral(s) + H2SO4(aq) + cation (aq) ພບົ ວ່ິ າປະຕກີິ ລິີ ຍີິ ານຈ້ ະໃຫ ້ alkaline earth cation ໄດແ້ ກິ່ Na+, K+ ແລະ Ca2+ ແລະ ໃຫດ້ ນີິ ໜ ຽວທ່ິ ມຄິ່ າ pH ຕ່ິ າກວິ່ າທາດຕງັ້ ຕນົ້ ອກ. 2). ອກົ ຊເດຊນັ ແລະຣດກັ ຊນັ (Oxidation and Reduction) ຕວົ ຢ່ິ າງອກົ ຊເດຊນັ ໃນດນີິ ເຊິ່ ນັ : ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າການຍອກົ ຊໄດສຂ໌ ອງໄບໂອໄທດ໌ (biotite) ເຮດັ ໃຫເ້ ກດເປັນຊນັ້ ແບບ 2:1 ຂອງດນີິ ໜຽວປະ ເພດ vermiculite ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ K2(Mg, Fe(II))6(AlSi3O10)2(OH)  Mg0.84(Mg5.05, Fe(III)0.9(Si2.74Al1.26O10)2 (OH)4 biotite vermiculite ຊ່ິ ງຶ ບາງຄງັ້ ອກົ ຊເດຊນັ ແລະຣດກັ ຊນັ ຈະເກດນາກນັ ດິ່ ງັ ນ້ Fe2SiO4(s) + 4 CO2(aq) + 4 H2O  2Fe2+ + 4HCO3 + H4SiO4 4Fe2++4HCO3- + O2(g)  2Fe2O3(s) + 8 CO2 + 4 H2O 3). ໄຮເດຣຊນັ (Hydration) ເປັນຂະບວນການທິ່ ມນາ້ ເຂາົ້ ມາກິ່ ຽວຂອ້ ງຕວົ ຢ່ິ າງທິ່ ເກດຂນຶ້ ໄດແ້ ກ່ິ : Fe2O3+ H2O  2FeOOH Haematite goethite 74

ຫຼ CaSO4.2H2O CaSO4 +H2O  gypsum anhydrite ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າອ່ິ ນໆທິ່ ເກດຂນຶ້ ໄດແ້ ກ່ິ ການເກດchelation, dissolution ທາດປະສມົ ທິ່ ສາຄນັ ຂອງດນິີ ມ 4 ຢ່ິ າງດວ້ ຍກນັ ຄ: ທາດອງົ ຄະທາດ, ທາດອະນງົ ຄະທາດ, ນາ້ ແລະ ອາກາດຂະບວນການທິ່ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍຂອງຫນເຮດັ ໃຫເ້ ກດດນີິ ຊ່ິ ງຶ ອາດເປັນປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າ ທາງຟຊກີິ , ເຄມຫຊຼ ວະວທີິ ະຍາ ເຮດັ ໃຫອ້ ງົ ປະກອບມອດັ ຕາສ່ິ ວນຂອງທາດທ່ິ ບິ່ ເທ່ິ າົ ກນັ ໂດຍທ່ິ ວົ ໆໄປພບົ ວ່ິ າ ໃນສິ່ ວນຂອງດນິີ ທິ່ ເປັນຂອງແຂງຈະມທາດອງົ ຄະທາດປົນຢ່ິ ູ 5% ແລະອກ 95 % ຈະເປັນທາດອະນງົ ຄະທາ ດດນີິ ທ່ິ ປົກຄຸມໂລກຈະຢ່ິ ູກນັ ແບບເປັນຊນັ້ ໆລງົ ເຖງີິ ໃຕດ້ ນິີ ທ່ິ ເອນ້ ວ່ິ າ: ຊນັ້ ຂອງດນິີ (hirizons) ຊິ່ ງຶ ອາດແບິ່ ງ ແບບທິ່ ວົ ໄປເປັນ 3 ຊນັ້ ສະແດງໃນຮູບທ 1 ຮູບທ1: ສະແດງຊນັ້ ຂອງດນີິ ຊນັ້ A ຈະປະກອບດວ້ ບອງົ ຄະທາດຢ່ິ າງຫຼວງຫາຼ ຍ, ຊນັ້ B ຈະປະກອບດວ້ ຍທາດອະນງົ ຄະທາດ, ເກອ ແລະອະນຸພາກທິ່ ຖກຊະລະລາຍ (leaching) ຈາກຊນັ້ Aສ່ິ ວນຊນັ້ C ຈະເປັນຊນັ້ ຫນທ່ິ ເປັນແຫິ່ ຼງກາເນ ດຂອງດນີິ , ນາ້ ໃນດນີິ ຈະຢ່ິ ູອອ້ ມໆອະນຸພາກຂອງດນິີ ເປັນຊິ່ ອງທ່ິ ນາ້ ນອ້ ຍໆດ່ິ ງັ ຮູບທ 2 ຮູບທ2: ສະແດງໂຄງສາ້ ງຂອງດນີິ ໃນສິ່ ວນທ່ິ ມລກັ ສະນະຂອງແຂງ, ນາ້ ແລະອາກາດ 75

ພາຍໃນນາ້ ນຈ້ ະມທາດອາຫານຂອງພດລະລາຍຢ່ິ ູຊິ່ ງຶ ເກດຈາກປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າຂອງດນິີ ຫຼຂະບວນການ ຊວະເຄມຂອງສິ່ ງິີ ທ່ິ ມຊວດິີ ໃນດນີິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດປະໂຫຍດໃນການແລກປິ່ ຽນທາດອາຫານໃນດນິີ ສິ່ ູຮາກຂອງ ຕນົ້ ໄມຊ້ ່ິ ວງທິ່ ເກດໃນດນີິ ຈະເປັນຊ່ິ ວງອາກາດທ່ິ ຕດິີ ກບັ ນາ້ ຊິ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ມດັ ດນີິ ແຍກຈາກກນັ ໃນຊ່ິ ອງອາກາດ ນຈ້ ະມຊະ ນດິີ ຂອງອາກາດ ແລະປະລມີິ ານຂອງອາກາດເໝອນໃນອາກາດເໜອດນິີ ດນິີ ທຸກປະການຍກົ ເວນັ້ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງກາກບອນໄດດອ໌ ອກໄຊດຊ໌ ່ິ ງຶ ພບົ ວິ່ າຈະມຫາຼ ຍເປັນ 8 ເທິ່ າົ ຂອງອາກາດທ່ິ ຢ່ິ ູເໜອດນິີ . 1.1 ຄຸນລກັ ສະນະຟຊກິີ ຂອງດນິີ 1). ຂະໜາດຂອງອະນຸພາກ: ຂະໜາດຂອງອະນຸພາກເປັນຄຸນລກັ ສະນະທາງຟຊກີິ ທ່ິ ສາຄນັ ທິ່ ໃຊແ້ ບິ່ ງ ປະເພດຂອງດນີິ ແລະທາດອິ່ ນໆດ່ິ ງັ ສະແດງໃນຮູບທ 3 ດນິີ ຊາຍ ດນີິ ໜຽວ ດນີິ ຜກຶ ກຣວດ ດນີິ ຊາຍລະອຽດ ດນີິ ຊາຍຫຍາບ 2m 20m 200m 2.0m ດນິີ ບິ່ ແມ່ິ ນດນີິ ຮູບທ3: ການແບ່ິ ງຂະໜາດອະນຸພາກຂອງດນີິ ຕາມສະມາຄມົ ວທິີ ະຍາສາດທາງດນີິ ຊິ່ ງຶ ສະແດງວ່ິ າດນິີ ເປັນອະນຸພາກທ່ິ ນອ້ ຍກວ່ິ າ 20 mm ແລະປະເພດຂອງດນີິ ແບ່ິ ງຈາກຂະໜາດ ໃຫ່ິ ຍໄປຫານອ້ ຍຄ: ຊາຍ, ຊສິີ ທ໌ (silt) ແລະດນີິ ໜຽວ (clay) ແຕິ່ ເນ່ິ ອງຈາກອະນຸພາກທ່ິ ມຂະໜາດນອ້ ນ ກວ່ິ າ 10 ໄມຄຣອນຈະຖກຈດັ ເປັນພວກຄອລລອຍດ໌ (colloids) ດິ່ ງັ ນນັ້ ຊສິີ ທ໌ ແລະດນີິ ໜຽວຊິ່ ງຶ ຖກຈດັ ຢິ່ ູ ໃນພວກນດ້ ວ້ ຍ. ຊາຍມອງົ ປະກອບສາຄນັ ຄ quartz ແລະ feldsparຊ່ິ ງຶ ຈະໃຫທ້ າດອາຫານກບັ ພດໄດ້ ນອ້ ຍ ແລະບ່ິ ເກບັ ນາ້ , ສິ່ ວນດນິີ ໜຽວນນັ້ ເຖງິີ ວິ່ າຈະມຜນົ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຖ່ິ າຍເທນາ້ ແລະອາກາດໃນດນິີ ເກດ ໄດຍ້ າກ ແຕ່ິ ພບົ ວິ່ າມຄຸນລກັ ສະນະທິ່ ເຮດັ ໃຫດ້ ນີິ ເກດການຍດ ແລະການຫດົ ຕວົ ທິ່ ຕ່ິ າງກບັ ອະນຸພາກຂອງດນິີ ອິ່ ນເນ່ິ ອງຈາກໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຂອງຄອລລອຍດທ໌ ິ່ ເກດ. 2). ປະເພດຂອງດນີິ (Texture) ເນ່ິ ອງຈາກດນີິ ປະກອບດວ້ ຍອະນຸພາກຂອງດນີິ ທ່ິ ແຕກຕ່ິ າງກນັ ໄປໂດຍຈະປະກອບດວ້ ຍອະນພຸ າກຫຼກັ 3 ຊະນດີິ ຄ: ດນີິ ໜຽວ, ຊສິີ ທແ໌ ລະຊາຍປະສມົ ກນັ ໃນເປເຊນັ ທ່ິ ແຕກຕ່ິ າງກນັ ໄປ. ການຊອກຫາປະເພດຂອງດນີິ ຈະເຮດັ ໄດໂ້ ດຍໃຊໄ້ ດອະແກຮມເປັນຮູບສາມຫຼຽມ (triangular diagrans)ດິ່ ງັ ສະແດງໃນຮູບທ 4 76

ຮູບທ 4 : soil textural triangle ວທິີ ການຊອກຫາປະເພດຂອງດນິີ ຈະລາກເສນັ້ ຈາກຕວົ ເລກຂອງເປເຊນັ ດນິີ ໜຽວໃຫຂ້ ະໜານກບັ ເສນັ້ ເປເຊນັ ຊາຍ, ລາກເສນັ້ ຕວົ ເລກເປເຊນັ ຊາຍໃຫຂ້ ະໜານກບັ ເສນັ້ ເປເຊນັ ຊລິີ ທແ໌ ລະລາກເສນັ້ ຈາກຕວົ ເລກເປເຊນັ ຊລິີ ທໃ໌ ຫຂ້ ະໜານກບັ ເສນັ້ ເປເຊນັ ຂອງດນີິ ໜຽວ. ຕວົ ຢ່ິ າງຖາ້ ຢາກຮູວ້ ່ິ າດນີິ ທິ່ ປະກອບດວ້ ຍຊາຍ 35%, ດນິີ ໜຽວ 35% ແລະຊລິີ ທ໌ 30% ເປັນດນິີ ຊະ ນດີິ ໃດຖາ້ ເລ່ິ ມຈາກ 35% ຂອງດນີິ ຊະນດີິ ໃດຖາ້ ເລ່ິ ມຈາກ 35% ຂອງດນິີ ໜຽວລາກເສນັ້ ໄປຂະໜານກບັ ເສນັ້ ເປເຊນັ ຊາຍຈາກ 30% ຊລິີ ທລ໌ າກໃຫຂ້ ະໜານກບັ ເສນັ້ ເປເຊນັ ດນິີ ໜຽວແລະທ່ິ ຈດຸ 35% , ຊາຍລາກໃຫຂ້ ະໜ ານກບັ ເສນັ້ ເປເຊນັ ຂອງຊລິີ ທຈ໌ ະໄດຈ້ ດຸ ຕດັ ກນັ ເປັນດນິີ Clay loam ຊິ່ ງຶ ເປັນປະເພດໜ່ິ ງຶ ຂອງດນິີ . ປະເພດ ຂອງດນີິ ທ່ິ ຈດັ ວິ່ າເໝາະກບັ ການກະສກິີ າຫຼາຍທ່ິ ສຸດຈະຢິ່ ູໃນປະມານຈດຸ ເຄິ່ ງີິ ກາງຂອງໄດອະແກຣມນເ້ ນິ່ ອງ ຈາກໃຊວ້ ຽກໄດງ້ ່ິາຍເກບັ ຄວາມຊຸມແລະໃຫຄ້ ຸນລກັ ສະນະທາງເຄມທິ່ ເປັນປະໂຫຍດກບັ ພດ (ດນິີ clay loam) 3). ຄວາມໜາແໜນ້ : ຄວາມໜາແໜນ້ ຂອງອະນຸພາກໃນດນິີ (particle density)ເປັນຂມ້ ນູ ທິ່ ບອກ ໃຫຮ້ ູເ້ ຖງີິ ອງົ ປະກອບຂອງທາດຂອງທາດອງົ ຄະທາດແລະແຮິ່ ທາດທິ່ ມຫາຼ ຍນອ້ ຍສາໃດໄດດ້ ່ິ ງັ ນ:້ ກ. ຄວາມໜາແໜນ້ ອະນຸພາກທິ່ ມຄິ່ ານອ້ ຍກວ່ິ າ 1 ກຼາມ/ມລອງົ ປະກອບຈະເປັນທາດອງົ ຄະທາດ ຂ. ຄວາມໜາແໜນ້ ອະນພຸ າກຫຼາຍກວິ່ າ 5 ກາຼ ມ/ມລອງົ ປະກອບຈະເປັນພວກອກົ ຊດິີ ໂລຫະ ຄ. ຄວາມໜາແໜນ້ ອະນຸພາກໃນຊ່ິ ວງ 2.5 -2.8 ກາຼ ມ/ມລອງົ ປະກອບຈະເປັນພວກແຮ່ິ ທາດໄດແ້ ກ່ິ : quarts, feldspars ແລະດນິີ ໜຽວ ງ. ຄວາມໜາແໜນ້ ອະນພຸ າກ 7 ກຼາມ/ມລຈະເປັນພວກໂລຫະຊລັ ໄຟດ໌ ໃນການເກບັ ຕວົ ຢິ່ າງດນີິ ເພ່ິ ອກວດວດັ ພາກສະໜາມຈະມການວດັ ຄ່ິ າຄວາມໜາແໜນ້ ດນີິ ລວມ (bulk density) ຊ່ິ ງຶ ຈະບອກຂະໜາດຊ່ິ ອງວິ່ າງໄດອ້ ກຕວົ ຢ່ິ າງເຊນັ : ກລະນຂອງດນີິ ມອດັ ຕາສິ່ ວນທ່ິ ດຂອງ ຊາຍຊ່ິ ງຶ ຢ່ິ ູລກີິ ປະມານ 1 ແມດັ ຈາກຜວເທງິີ ຈະມຄິ່ ານຢ້ ິ່ ູໃນຊິ່ ວງລະຫວ່ິ າງ 1.2 ເຖງິີ 1.8 ກຼາມ/ມລຖາ້ ເປັນດນິີ ທິ່ ມດນິີ ໜຽວຢ່ິ ູຫຼາຍຈະມຄິ່ າຢິ່ ູໃນຊິ່ ວງ 1.0 ເຖງິີ 1.6 ກາຼ ມ/ມລດິ່ ງັ ນນັ້ ຄິ່ າຊ່ິ ອງຫວ່ິ າງຂອງອະນພຸ າກໃນດນິີ ກ ສາມາດຄານວນໄດຖ້ າ້ ຮູຄ້ ິ່ າຄວາມໜາແໜນ້ ຂອງອະນຸພາກແລະ bulk density ຈາກສມົ ຜນົ ຕິ່ ໄປນ້ 77

ຕວົ ຢ່ິ າງ silt loam ມຄິ່ າຄວາມໜາແໜນ້ ອະນພຸ າກ 2.65 ແລະ bulk density = 1.50 ດິ່ ງັ ນນັ້ ປົກກະຕພີິ ບົ ວິ່ າດນິີ ຊນັ້ ເທງີິ ທ່ິ ມທາດອງົ ຄະທາດຢິ່ ູຫຼາຍຈະມຂະໜາດຊ່ິ ອງວິ່ າງຫາຼ ຍກວິ່ າ 60% ແລະດນິີ ຊນັ້ ລ່ິ ຸມຈະມທາດອງົ ຄະທາດຕ່ິ າແລະມຊ່ິ ອງວ່ິ າງປະມານ 25% 4). ໂຄງສາ້ ງ (Structure ) ເປັນສິ່ ງິີ ທ່ິ ບອກໃຫຮ້ ູເ້ ຖງີິ ການຍດຶ ຫລຼ ວມຕວົ ກນັ ຂອງອະນພຸ າກ ນອ້ ຍໆໃນດນິີ ມສິ່ ວນສາຄນັ ໃນການເຊິ່ ອມໂຍງໃຫເ້ ກດໂຄງສາ້ ງທ່ິ ໃຫິ່ ຍຂນຶ້ ເປັນດນິີ ທາດອງົ ຄະທາດໃນດນິີ ມ ສ່ິ ວນສາຄນັ ໃນການເຊ່ິ ອມໂຍງໃຫເ້ ກດໂຄງສາ້ ງນຊ້ ິ່ ງຶ ປົກກະຕແິີ ລວ້ ໂຄງສາ້ ງຂອງດນິີ ຈະຖກທາລາຍເມ່ິ ອມ ການເກບັ ຕວົ ຢ່ິ າງເພ່ິ ອນາໄປວເີິ ຄາະໃນຫອ້ ງປະຕບິີ ດັ ການ. 5). ຄິ່ າຄວາມສາມາດໃນການຊມຶ ຜິ່ ານຂອງນາ້ ເປັນຄ່ິ າອດັ ຕາຂອງນາ້ ທ່ິ ເຄ່ິ ອນຜິ່ ານໃນຊນັ້ ດນິີ ແລະ ໃຕດ້ ນີິ . ດນີິ ສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍຈະມອດັ ຕາການໄຫຼຂອງນາ້ ໃນຊ່ິ ວງ 1 ເຖງິີ 5 ຊ່ິ ວົ ໂມງ. ບາງຊະນດີິ ຈະມອດັ ຕາ ຄວາມຖິ່ ນອ້ ຍຫາຼ ຍຄນອ້ ຍກວ່ິ າ 0.5 ຊງັ ຕແມດັ /ຊ່ິ ວົ ໂມງແລະທິ່ ມອດັ ຕາການຊ່ິ ມຶ ຜ່ິ ານສູງຈະມຄ່ິ າເຖງີິ 15 cm/ ຊິ່ ວົ ໂມງການຜິ່ ານຊມຶ ຂອງນາ້ ຈະຂນຶ້ ກບັ ໂຄງສາ້ ງຂອງດນິີ ອກຊອ່ິ ງພບົ ດນີິ ທ່ິ ມໂຄງສາ້ ງທ່ິ ດຈະມການຊມຶ ຜິ່ ານໄດຫ້ າຼ ຍກວ່ິ າປະເພດທ່ິ ບ່ິ ມໂຄງສາ້ ງໂດຍເກດຈາກຊິ່ ອງຫວ່ິ າງທິ່ ມໃນດນິີ ຫາຼ ຍກຈະໃຫນ້ າ້ ຊມຶ ຜ່ິ ານໄດງ້ ິ່າຍ ແຕິ່ ຍກົ ເວນັ້ ກລະນຂອງດນິີ ໜຽວຊ່ິ ງຶ ມຊິ່ ອງວິ່ າງຫຼາຍແຕ່ິ ເມ່ິ ອທຽບກບັ ປະລມິີ ານມາດຖານຂອງດນິີ ລວມແລວ້ ພບົ ວ່ິ າຮູ ພຣູນຈະມຫາຼ ຍກວິ່ າເຮດັ ໃຫເ້ ກບັ ສະສມົ ນາ້ ໄດຫ້ ຼາຍ, ດິ່ ງັ ນນັ້ ເມິ່ ອນາ້ ຜິ່ ານດນິີ ໜຽວຈະຜິ່ ານໄປໄດ້ ຢິ່ າງຊາ້ ໆເຮດັ ໃຫດ້ ນິີ ໜຽວປຽກຊຸມຕະຫຼອດເວລາ. 1.3 ຄຸນລກັ ສະນະທາງເຄມຂອງດນີິ . 1.3.1). ທາດອະນງົ ຄະທາດຂອງດນິີ : ທາດອະນງົ ຄະທາດຂອງດນິີ ສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍໃນຊາຍແລະຊລິີ ທຄ໌ : ຊິີ ລກິີ ດັ ໄດອອກໄຊດ໌ ແລະ ປະສມົ ກບັ ແຮ່ິ ທາດກາກໂບນດັ . ສ່ິ ວນໃນດນີິ ໜຽວເປັນແຮ່ິ ທາດຊລີິ ກີິ ດັ ຊິ່ ງຶ ເກດ ຈາກຫນແລະ ຍງັ ມທາດອ່ິ ນໆທ່ິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດສຊ່ິ ງຶ ອາດເປັນອກົ ຊດີິ ຂອງເຫຼກັ (Fe2O3) ຫຼ ມາເຢຊອອມແລະ ໄທທານຽມ. ສາລບັ ດນິີ ໜຽວທ່ິ ມບດົ ບາດສາຄນັ ໃນການແລກປິ່ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈໃຸ ນດນີິ ມໂຄງສາ້ ງຫາຼ ຍຢິ່ າງແຕ່ິ ໂຄງ ສາ້ ງທ່ິ ວົ ໄປຂອງໜ່ິ ວຍຈລຸ ງັ ຈະປະກອບດວ້ ຍ 1 ອາໂຕມຂອງທາດຊລຊິີ ອອມອອ້ ມຮອບດວ້ ບອກົ ຊແຊນ 4 ອາໂຕມເປັນSiO4 tetrahedral ໂດຍມອກົ ຊແຊນ 3 ອາໂຕມຢ່ິ ູເທງີິ ລະນາບດຽວກນັ ຊ່ິ ງຶ ຈະເຊິ່ ອມຕິ່ ກນັ ກບັ octahedral ອນັ ເກດຈາກອາລູມນອອມອອ້ ມຮອບດວ້ ຍອກົ ຊແຊນຫກຼ ິ່ ຸມໄຮດຣອກຊລ 6 ຕວົ ແຜ່ິ ນ tetrahedral ແລະ octahedral ຈະເຊ່ິ ອມກນັ ດວ້ ຍອດັ ຕາສ່ິ ວນ 1:1 ດ່ິ ງັ ຮູບທ 5 ຊ່ິ ງຶ ເປັນໂຄງສາ້ ງຂອງດນິີ ໜຽວໂດຍທິ່ ວົ ໄປໂດຍສະເພາະຊະນດີິ ທ່ິ ເອນ້ ວ່ິ າ kaolinite ມສູດທິ່ ວົ ໄປເປັນ[Al2Si2O5(OH)4]4ມກັ ເປັນ 78

ດນີິ ໜຽວປະເພດທ່ິ ພບົ ໃນນາ້ , ດນິີ ຜກຶ ແລະທາດແຂວນລອຍຂອງດນິີ ເກດຈາກປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າການຜຸພງັ ທາງເຄ ມຂອງorthoclase feldspar ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ . 2KAlSiO3O8(s) + 2H3O+(aq) + 7H2O  Al2Si2O5(OH)4(s) + 4H4SiO4(aq) + 2K+ (aq) ດນິີ ໜຽວປະເພດນຈ້ ະມຄວາມສາມາດໃນການດດູ ຊບັ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈເຸ ນິ່ ອງຈາກໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຂອງ ມນັ ຊິ່ ງຶ ກິ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ອງົ ປະກອບ 2 ຢ່ິ າງຄ: - ໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ່ິ ດາ້ ນຂາ້ ງຂອງຫວົ ໜ່ິ ວຍເຊລລເ໌ ກດຈາກການຫຸຼດອອກໄປຂອງອກົ ຊແຊນຈະເຮດັ ໃຫ້ ເກດໄຟຟາ້ ຈລຸ ບົ ຊ່ິ ງຶ ຈະຫຼາຍນອ້ ຍຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ຂະໜາດຂອງອະນຸພາກຂອງດນີິ ໜຽວ. - ໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ິ່ ເກດຈາກການແຕກຕວົ ຂອງກິ່ ຸມ OH ທິ່ ຊນັ້ ອອກຕຣາຮດຣດັ ຊ່ິ ງຶ ຂນຶ້ ກບັ ຄິ່ າ pH . ໄຟ ຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ທ່ິ ເກດນຈ້ ະໄປຈບັ ກບັ ອອງົ ບວກພາຍນອກຊ່ິ ງຶ ຈະວດັ ຄິ່ າໃນຮູບຂອງtotal cation exchange capacity (CEC) ສາລບັ kaolinite ຈະມຄ່ິ ານຢ້ ິ່ ູໃນຊ່ິ ວງ 3 ເຖງິີ 15 cmol (+) kg ດນິີ ໜຽວທ່ິ ສາຄນັ ປະເພດທ່ິ 2 ນເ້ ອນ້ ວ່ິ າ: montmorillonite ຊິ່ ງຶ ເປັນຊະນດິີ ໜິ່ ງຶ ຂອງພວກ 2:1 phylosilicate ໂດຍມຊນັ້ ທິ່ ປະກອບດວ້ ຍ ແອມໂມນຽມອອກຕາໄຮຣດັ (aluminium Octahedral) ເຊິ່ ອມໂຍງລະຫວິ່ າງ Silicatetetrahedral 2 ແຜ່ິ ນ ເທງີິ ແລະລຸມດ່ິ ງັ ຮູບທ 10 ແລະ ໃຫໄ້ ຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ເ ໝອນກລະນKaolinite ແຕ່ິ ພບົ ວ່ິ າການທິ່ ມໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຍງັ ເກດຈາກເຫດຜນົ ທິ່ ມ aluminium ແທນ ທຊລຊອອມໃນຊນັ້ Octahedral ຈາກເຫດຜນົ ແນວນຈ້ ່ິ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຫຸດຼ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກຈາກ +4 ເປັນ+3 ເປັນ+2ຕາມລາດບັ ຫຼ ເວາົ້ ອກຢິ່ າງໜິ່ ງຶ ວິ່ າມໄຟຟາ້ ຫາຼ ຍເກນໄປດິ່ ງັ ນນັ້ ຄິ່ າCECຈ່ິ ງຶ ມຄ່ິ າຫຼາຍຢິ່ ູໃນຊິ່ ວງ ລະຫວິ່ າງ 80 ເຖງີິ 150 cmol (+) kg-1ສູດທ່ິ ວົ ໄປຂອງ montmorillonite [Nax(Al2-x.Mgx) Si4O10(OH)2] ສາລບັ ດນິີ ໜຽວທິ່ ມໂຄງສາ້ ງແບບດຽວກນັ ນຊ້ ະນດີິ ອິ່ ນໄດແ້ ກິ່ illite ຊິ່ ງຶ ມສູດທິ່ ວົ ໄປເປັນ (OH)4Ky(Al4.Fe4Mg6) Si8-yAly) O20 ທາດອະນງົ ຄະທາດທິ່ ມຄຸນລກັ ສະນະເປັນຄອລລອຍດເ໌ ໝອນດນີິ ໜຽວຄໄຶ ຮດຣສັ ອກົ ຊດີິ ຂອງເຫຼກັ ແລະອາລູມນອອມຊ່ິ ງຶ ສມາດດດູ ຊບັ ອອງົ ບວກ ແລະ ອອງົ ລບົ ໄດເ້ ຊນັ ກນັ . ຖາ້ ພຈິີ າລະນາໃນຮູບຂອງທາດໃນດນີິ ຈະສະຫຸຼບຊະນດິີ ຂອງທາດຫກຼັ ແລະທາດທິ່ ພບົ ຫຼາຍນອ້ ບ ໃນຕາຕາລາງທ 1 OH Al O,OH Si O OH Al O,OH Si O 79

ຮູບທ5: ໂຄງສາ້ ງຜກຶ ຂອງ Kaolinite O Si (Al) O, OH Al (Fe(II), Mg) O,OH Si (Al) O O Si (Al) O, OH Al (Fe(II), Mg) O,OH Si (Al) O ຮູບທ 6: ໂຄງສາ້ ງຜກຶ ຂອງ montmorillonite ຕາຕາລາງທ 1 : ສະແດງອດັ ຕາສ່ິ ວນຂອງທາດທິ່ ມປະລມີິ ານຫຼາຍ ແລະນອ້ ຍໃນດນີິ ອງົ ປະກອບຫກຼັ /% ອງົ ປະກອບຫກຼັ /kg-1 Si 30-45 Zn 10-250 Al 2.4-2.7 Cu 5-15 Fe 1.2-4.3 Ni 20-30 Ti 0.3-0.7 Ca 0.01-3.9 Mn  400 Mg 0.01-1.6 Co 1-20 K 0.2-2.5 Cr 10-50 Na trace-1.5 Pb 1-50 As 1-20 ລາຍລະອຽດຂອງອງົ ປະກອບຂອງດນິີ ເຊ່ິ ງີິ ຈະສະແດງຢິ່ ູໃນຕາຕາລາງທ 18 ຕາຕາລາງ2: ຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງທາດ ( gg1 ) ຂອງໂລຫະທິ່ ມປະລມິີ ານນອ້ ຍ ແລະປານກາງໃນດນີິ ທ່ິ ບ່ິ ຖກປົນເປອນຕວົ ເລກໃນວງົ ເລບັ ແມິ່ ນຊິ່ ວງຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ທາດ worlda worlda Worldb USA Canada As 6 (0.1-40) Cd 0.5 0.06 (0.01-7) <1 Cr 200 (100-300) 100 (5 – 3000) 53 43 (10-100) Co 8 (10-15) 8 (1-40) 10 21 (5-50) Cu 20 (15-40) 22 (5-50) Pb (15-25) 20 (2-100) 25 20 (5-50) Mn 10 (500-1000) 10 (2-200) 520 (100-1200) Hg 850 (100 – 4000) 20 850 0.01 560 0.071 80

Ni 40 20 0.059(0.005 – 0.1) Se 0.01 (20-30) 40 (40-1000) 0.45 20 (0.03-2) 0.26 (0.03 – 2) Sr 350 0.5 ( 0.1 -2) 240 210 (30 – 500) 74 (10 – 200) Zn 50 300 (50 – 1000) 54 (50-100) 50 (10 -300) ສາລບັ ພວກທາດບາງຊະນດິີ ຈະມຄວາມສາຄນັ ໂດຍສະເພາະກບັ ດນິີ ເນ່ິ ອງຈາກມຄວາມສາພນັ ກບັ ການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈອຸ ະນຸພາກດນິີ ຫຖຼ ກດດູ ຊບັ ໄດຢ້ ິ່ າງອິ່ ອນໆໂດຍຈະເອນ້ ທາດກິ່ ຸມນວ້ ິ່ າ availableຫຼ extractable elementsການທດົ ລອງຫາທາດນເ້ ຮດັ ໄດໂ້ ດຍທາດສະກດັ ອອກຊ່ິ ງຶ ເປັນແອມໂມນຽມອະເຊ ຕດັ (pH = 7) ຫຼ DTPA (diethylenetriaminepentaacetic acid) ໄດຊ້ ະນດີິ ຂອງທາດປະເພດນດ້ ່ິ ງັ ສະ ແດງໃນຕາຕາລາງ 3 ຕາຕາລາງ 3 ເປເຊນັ ຂອງໂລຫະທງັ ໝດົ ໃນດນິີ ທ່ິ ສະກດັ ໂດຍທາດສອງຊະນດີິ ທາດທິ່ ສະກດັ Co Ni Cu Pb Cr NH4OAC (pH 7) 0.36 0.86 1.1 0.51 0.37 DTPA 1.3 2.7 5.0 8.7 0.11 1.3.2). ທາດອງົ ຄະທາດຂອງດນິີ (organic matter): ປະລມີິ ານທາດອງົ ຄະທາດໃນດນີິ ນນັ້ ພບົ ວິ່ າຈະມຫຼາຍບລເິີ ວນຜວດນິີ (Top soil) ຊ່ິ ງຶ ຈະມປະລມີິ ານຕ່ິ າງກນັ ຂນຶ້ ກບັ ຊະນດິີ ຂອງດນີິ ດິ່ ງັ ສະຫຸຼບໃນ ຕາຕາລາງທ 5 ຕາຕາລາງທ4ປະລມິີ ານອງົ ຄະທາດໃນດນິີ 1-5% ດນີິ ກະສກີິ າທ່ິ ແຫງ້ ແລງ້ 0.1-2% ດນີິ ກະສກີິ າເຂດຮອ້ ນ ດນີິ ເຂດປິ່ າແກ່ິ >10% ດນີິ ເຂດທ່ິ ງົ ຫຍາ້ >20% ຊ່ິ ງຶ ໃນການວເີິ ຄາະທາດອງົ ຄະທາດໃນດນີິ ຈະໃຫຜ້ ນົ ການວເີິ ຄາະເປັນຄິ່ າຂອງປະລມີິ ານທາດກາກ ບອນ (organic carbon content, OC) ເນ່ິ ອງຈາກໂດຍທິ່ ວົ ໄປທາດອງົ ຄະທາດໃນດນິີ ຈະມຄ່ິ າປະມານ 60 % ຂອງກາກບອນ, ດິ່ ງັ ນນັ້ ເມິ່ ອຕອ້ ງການປິ່ ຽນທາດອງົ ຄະທາດກາກບອນເປັນຄ່ິ າທາດອງົ ຄະທາດໃນດນີິ ຈະ ຕອ້ ງໃຊແ້ ຟດເຕ 1.7 ເປັນຕວົ ປິ່ ຽນ. ທາດອງົ ຄະທາດໃນດນີິ ແບິ່ ງເປັນ 2 ຊະນດິີ ກວາ້ ງໆຄພວກທາດຮວມດັ (humic - material , HM) ແລະພວກນອນຮວມດັ (non humic material)ໂດຍພວກທາອດິີ ຈະຫຼາຍ ກວ່ິ າ ກ່ິ ຸມhumic materialເປັນທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ໄດຈ້ າກການສະຫາຼ ຍທາງຊວະພາບຂອງທາດຈາກ ຊາກຕນົ້ ໄມໂ້ ດຍອາໄສແບກັ ທເຣຍ ແລະຣາ ແບ່ິ ງໄດເ້ ປັນ 3 ກ່ິ ຸມຍ່ິ ອຍຄ: ກ. Fulvic acid (FA)ມໂມເລກຸນຂະໜາດນອ້ ຍລະລາຍໄດໃ້ ນທາດລະລາຍພເອຊຕ່ິ າງໆສມົ ມຸດ ຖານຂອງສູດໂຄງສາ້ ງດ່ິ ງັ ນ້ 81

ຂ. Humic acid (HA) ມໂມເລກຸນຂະໜາດກາງລະລາຍໄດໃ້ ນບາເຊອ່ິ ອນຈະບ່ິ ລະລາຍໃນອາຊດິີ ອິ່ ອນມສມົ ມຸດຕຖີິ ານຂອງສູດດິ່ ງັ ນ້ ຄ. Humin ບ່ິ ລະລາຍທງັ ໃນອາຊດີິ ແລະບາເຊມໂມເລກຸນຂະໜາດໃຫ່ິ ຍ ກິ່ ຸມ non-humic material ໄດແ້ ກ່ິ complex polysaccharides, cellulose, hemicelluloses, pectin ແລະ carbohydrate molecules ທິ່ ໄດຈ້ າກການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍທາດອງົ ຄະ ທາດໂປລແິີ ມ. ສາລບັ ກ່ິ ຸມທາດຮວີິ ມກີິ (humic material) ນນັ້ ພບົ ວ່ິ າເປັນຄອລລອຍດທ໌ ່ິ ມຢິ່ ູໃນດນິີ ຫາຼ ຍ ແລະມ ບດົ ບາດທິ່ ສາຄນັ ຕິ່ ຄຸນລກັ ສະນະຂອງດນີິ ເຊິ່ ນັ : ການລວມກບັ ອອງົ ບວກໃນດນີິ ການເພິ່ ມຄ່ິ າ CEC ແກິ່ ດນິີ , ການເພິ່ ມອາຫານແກ່ິ ດນິີ , ການດດູ ຊບັ ທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ລະລາຍນາ້ ໄດນ້ ອ້ ຍເຊ່ິ ນັ : DDT ເປັນຕນົ້ . 1.3.3). ການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ (Cation – exchange capacity) ດນິີ ແລະດນິີ ຜກຶ (sediment)ຈະປະກອບດວ້ ຍທາດທ່ິ ເປັນຄອລລອຍດ໌ ແລະມໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຊິ່ ງຶ ຄວາມສາມາດດງຶ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກໄດ.້ ຄຸນລກັ ສະນະດິ່ ງັ ກ່ິ າວນເ້ ອນ້ ກນັ ວ່ິ າຂະບວນການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈຕຸ ວົ ຢ່ິ າງເຊ່ິ ນັ Na+ດວ້ ຍ K+ ເທງີິ ຄອລລອຍດດ໌ ິ່ ງັ ສມົ ຜນົ Colloid Na+ + K+ (aq)  Colloid K+ + Na+ (aq) ຈດຸ ສມົ ດຸນຂອງປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າຂາ້ ງຕນົ້ ນກ້ ບັ ຄຸນລກັ ສະນະຂອງຄອລລອຍດ໌ ແລະຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງສະປຊິີ ສທ໌ ່ິ ຢິ່ ູໃກໆ້ ສາລບັ ດນິີ ແລະດນີິ ຜກຶ ນນັ້ ພບົ ວ່ິ າດນີິ ໜຽວ ແລະທາດອງົ ຄະທາດມບດົ ບາດສາລບັ ການແລກປິ່ ຽນ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈດຸ ່ິ ງັ ກ່ິ າວນໂ້ ດຍພຈີິ າລະນາຕວົ ຢ່ິ າງການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ່ິ ເກດກບັ ດນິີ ໜຽວດ່ິ ງັ ຮູບທ7 ຮູບທ7: ສະແດງການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ິ່ ເກດເທງິີ ອະນຸພາກດນີິ ໜຽວ 82

Cation – exchange capacity (CEC) ເປັນຄ່ິ າທ່ິ ໃຊວ້ ດັ ຄວາມສາມາດຂອງດນີິ ຫຼດນີິ ຜກຶ ໃນການ ແລກປ່ິ ຽນອອງົ ບວກມຫວົ ໜ່ິ ວຍຊງັ ຕແມດັ ຂອງໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກເທງີິ ຜວຂອງດນີິ ນນັ້ ພບົ ວ່ິ າຂນຶ້ ກບັ ຄິ່ າ pH ຂອງດນີິ ດວ້ ຍວທີິ ການແຂິ່ ງຂນັ ຂອງອອງົ ບວກທ່ິ ຈະໄປຈບັ ກບັ exchange site ເທງິີ ຜວອາດອະທບິີ າຍໃນ ແງ່ິປະລມິີ ານໂດຍອາໄສຄ່ິ າຄງົ ທ່ິ ຂອງການແລກປ່ິ ຽນເຊ່ິ ນັ : ຕວົ ຢິ່ າງຂອງດນິີ ໃນບລເີິ ວນນາ້ ທະເລຖວ້ ມຂງັ ຢ່ິ ູຈະ ມ Na+ site ຖາ້ ຫາກບລເີິ ວນນນັ ມການຕ່ິ ມປຸ໋ຍລງົ ໄປໃນດນິີ ທິ່ ມອອງົ ບວກປະເພດທ່ິ ເປັນ K+ກຈະເກດ ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າການແລກປິ່ ຽນອອງົ ດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . Soil} Na+ + K+  Soil} K+ + Na+ ຖາ້ ຫາກການດົ ໃຫ້ Kc ແມິ່ ນຄ່ິ າຄງົ ທ່ິ ຂອງການແລກປິ່ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈດຸ ່ິ ງັ ນນັ້ Kc  Nk[Na ] NNa[K  ] ໂດຍໃຫ:້ NNa ໝາຍເຖງິີ ສມົ ມລູ ຂອງອອງົ ນາຕຼອອມທ່ິ ຮ່ິ ວມກບັ ດນິີ Nk ໝາຍເຖງີິ ສມົ ມູລຂອງອອງົ ກາລອອມທ່ິ ຮິ່ ວມກບັ ດນີິ [Na+]ໝາຍເຖງິີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງອອງົ ນາຕຼອອມໃນນາ້ ທ່ິ ຢິ່ ູຮອບດນີິ [K+]ໝາຍເຖງິີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງອອງົ ກາລອອມໃນນາ້ ທິ່ ຢ່ິ ູຮອບດນີິ ຕວົ ຢິ່ າງດນິີ exchange sites ຖກຈບັ ດວ້ ຍນາຕຼອອມ Na+ທງັ ໝດົ ຄ່ິ າ NNaຈະເທ່ິ າົ ກບັ 1 ແຕິ່ ຖາ້ Na+ ເຂາົ້ ຈບັ ເຄ່ິ ງີິ ໜິ່ ງຶ ຂອງexchange sites ໄດ.້ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຄິ່ າ NNaຈະເທ່ິ າົ ກບັ 0,5 ກ. ວທິີ ທດົ ລອງຊອກຫາຄິ່ າCEC ສະກດັ ຕວົ ຢ່ິ າງດນິີ ໂດຍໃຊທ້ າດລະລາຍແອມໂມນຽມກລຼ ວົ ເຂມັ້ ຂຸນ້ 1 mol/L ໂດຍປັບຄ່ິ າ pH ຂອງທາດລະລາຍໃຫເ້ ທິ່ າົ 4.5 ອອງົ ບວກໃນດນິີ ຈະຖກແທນທິ່ ແລະລະລາຍອອກມາທາດລະລາຍ, ຕອງ ທາດລະລາຍທ່ິ ໄດຊ້ ່ິ ງຶ ມອອງົ ບວກທ່ິ ລະລາຍຢ່ິ ູຊອກຫາປະລມີິ ານອອງບວກຄ Ca2+, Mg2+, K+ແລະ Na+ ໂດຍໃຊເ້ ທກັ ນກິີ flame atomic absorption ສ່ິ ວນ H3O+ (hydronium ion ) ຊອກຫາປະລມີິ ານໂດຍ ໃຊເ້ ທກັ ນກີິ ການໄຕຣເຕຊນັ . ຕວົ ຢ່ິ າງການໃຊຄ້ ່ິ າ CEC ຖາ້ ໃຊຕ້ ວົ ຢິ່ າງ 1 ກາຼ ມສະກດັ ດວ້ ຍ 100 ml ຂອງທາດລະລາຍແອມໂມ ນຽມກລຼ ວົ ແລະເຮດັ ການວດັ ຄິ່ າອອງົ ບວກທ່ິ ມໃນທາດລະລາຍທ່ິ ຕອງໄດໃ້ ຫໄ້ ດຜ້ ນົ ການທດົ ລອງນ້ Ca2+ 30.3 g Ca ml-1 / 40.1 g.mol-1ນນັ້ ຄ Ca = 1.51 g mol-1 ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂາ້ ງເທງີິ ນເ້ ມິ່ ອຄນູ ດວ້ ຍ 100 mlຈະເປັນໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກທງັ ໝດົ ທ່ິ ເກດຈາກການ ແລກປ່ິ ຽນອອງົ ຂອງການຊທ່ິ ສະກດັ ຈາກດນີິ 1 ກາຼ ມແລະແລະແປງຜນົ ເປັນຫວົ ໜິ່ ວຍ c mol (10-2 mol) ຂອງໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກຕ່ິ kg (c mol(+) Kg-1)ດິ່ ງັ ນ້ 1.51m mol ()kg1x 100ml x 1000ml x 104 cml  15.1mol ()kg1soil 1g kg mol ໂດຍຄິ່ າ(c mol(+) Kg-1)ມຄິ່ າເທິ່ າົ ກບັ m eg(100 g)-1ທ່ິ ເຄຍໃຊຢ້ ່ິ ູ ຄານວນວທິີ ດຽວກບັ ສາລບັ Mg ແລະ Kໄດຜ້ ນົ ດິ່ ງັ ນ້ Mg = 2.6 cmol(+) Kg-1Soil 83

K = 0.6 cmol(+) Kg-1Soil ກລະນ H3O+ໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ິ່ ໄດເ້ ທິ່ າົ ກບັ 2.6x103 molL1 x0.100Lx 1000 g x 102 cmol  26.0mol ()kg1soil 1g kg mol ຜນົ ລວມ CEC  (15.1 2.6  0.6  26.0)cmol()kg1 = 44.3 cmol(+)kg-1 soil ໃນດນິີ ສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍນພ້ ບົ ວ່ິ າປະລມີິ ານສາຄນັ ຂອງອອງົ ບວກທິ່ ມຫຼາຍໄປຫານອ້ ຍໄດແ້ ກ່ິ Ca2+> Mg2+> K+> Na+ແຕ່ິ ພບົ ວິ່ າ H3O+ນນັ້ ຈະມຫຼາຍໃນດນິີ ກລະນທິ່ ສະພາວະດນີິ ເປັນອາຊດິີ ຊິ່ ງຶ ມຜນົ ໃຫຄ້ ວາມ ສາມາດໃນການຮບັ ທາດອາຫານໃນດນີິ ເກດໄດນ້ ອ້ ຍລງົ , ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ມການວດັ ຄ່ິ າ Base sturation ໂດຍ ການທຽບອດັ ຕາສ່ິ ວນຂອງໂລຫະທ່ິ ມໃນດນີິ ກບັ OH-ໄດດ້ ິ່ ງັ ສມົ ຜນົ . ຈານວນ siteທິ່ ມCa + Mg + K + Na Base sturation x 100 % exchange site ທງັ ໝດົ ໃນກລະນ = (15.1 2.6  0.6)x100 44.3 = 41% ດນີິ ຊາຍທິ່ ວົ ໄປພບົ ວ່ິ າຈະມທາດອງົ ຄະທາດນອ້ ຍແລະຄ່ິ າ CEC ສ່ິ ວນໃຫິ່ ຍຈະນອ້ ຍກວ່ິ າ 1 cmol(+)kg-1 ສ່ິ ວນດນີິ ທ່ິ ມດນີິ ໜຽວຢ່ິ ູຫາຼ ຍຈະມຄິ່ າ CEC ຫາຼ ຍກວິ່ າ 100 cmol(+)kg-1ຊິ່ ງຶ ອາດສະຫຸບຼ ໄດວ້ ່ິ າອງົ ປະກອບ ທິ່ ມຜນົ ຕ່ິ ຄິ່ າ CEC ຄປະລມິີ ານຂອງດນິີ ໜຽວທິ່ ມໃນດນີິ ຊາຍລວມເຖງິີ ປະລມີິ ານແລະອດັ ຕາຂອງການຍິ່ ອຍ ສະຫຼາຍທາດອງົ ຄະທາດ. ສາລບັ ການແລກປິ່ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຂອງດນິີ ນນັ້ ຈະມຂະບວນການທິ່ ຊບັ ຊອ້ ນຫາຼ ຍກວ່ິ າແຕິ່ ກນົ ໄກ ການເກດອາດອະທບີິ າຍໂດຍໃຊ້ MnO2ທ່ິ ຢ່ິ ູເທງີິ ຜວຂອງດນິີ ດິ່ ງັ ຮູບຊິ່ ງຶ ພບົ ວິ່ າຕອນທ່ິ ຄ່ິ າ pH ຕນາຜວຂອງ ອກົ ຊດີິ ຈະມໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກຈິ່ ງຶ ສາມາດທ່ິ ຈະຈບັ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ອິ່ ນໆເຊ່ິ ນັ Cl-ໄດ.້ O  H  Cl- M  OH2 ແລະທ່ິ pH ສູງຜວຂອງອກົ ຊດີິ ຂອງໂລຫະເທງີິ ດນີິ ຈະມໄຟຟາ້ ຈລຸ ວມເປັນລບົ ເນ່ິ ອງຈາກເກດການ ຫຸດຼ ອອກໄປຂອງ H+ຈາກໂມເລກຸນຂອງນາ້ ທ່ິ ຈບັ ກບັ ຜວ O M  OH  ຊິ່ ງຶ ພບົ ວ່ິ າເຮດັ ໃຫໂ້ ອກາດທ່ິ ອອງົ ລບົ ອິ່ ນເຊິ່ ນັ : HPO42-ເຂາົ້ ໄປແທນທິ່ OH-ແລະເກດພນັ ທະກບັ ຜວ ອກົ ຊດິີ ໂລຫະໄດດ້ ິ່ ງັ ນ:້ OO M  OH   HPO42 M  OPO3H 2  OH  84

1.3.4). ຄ່ິ າ pH ຂອງດນິີ ຄິ່ າ pH ຂອງດນີິ ນນັ້ ຈະຂນຶ້ ກບັ ທາມະຊາດແລະປະຫວດັ ຂອງດນິີ ໂດຍພບົ ວິ່ າດນິີ ທິ່ ມສາພາວະເປັນ ດິ່ າງຫາຼ ຍມກັ ຈະເປັນດນິີ ທິ່ ມແຮ່ິ ທາດກາກໂບນດັ ຢ່ິ ູຫາຼ ຍໃນຂະນະທ່ິ ດນິີ ທ່ິ ມທາດຮວມດັ ຢິ່ ູຫາຼ ຍກມກັ ຈະເປັນ ອາຊດີິ ເນ່ິ ອງຈາກມທາດທ່ິ ປິ່ ອຍຈາກການຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍທາດອງົ ຄະທາດໂດຍຈລຸ ນີິ ຊຊິ່ ງຶ ລວມເຖງີິ CO2ທ່ິ ປິ່ ອຍຈາກຂະບວນການຫາຍໃຈອກ. ຄວາມເປັນອາຊດິີ ໃນດນີິ ຍງັ ເກດໄດຈ້ າກການຊະລະລາຍຂອງໂລຫະອ ອງົ ບວກໂດຍອອງົ ຂອງ OH- . ເນິ່ ອງຈາກສະພາບດນີິ ທິ່ ເໝາະສມົ ກບັ ການປູກພດຫຼາຍທ່ິ ສຸດຄສະພາບເປັນ ກາງ. ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຖາ້ ດນິີ ມຄວາມເປັນອາຊດີິ ຫບຼ າເຊຫາຼ ຍເກນໄປກອາດເຮດັ ການປັບ pH ຂອງດນີິ ໄດດ້ ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . ກລະນທ່ິ ກນິີ ເປັນອາຊດິີ ຈະຕິ່ ມ CaCO3ໃນດນິີ so il}H   CaCO3  soil}Ca2  CO2  H2O H  ກລະນທ່ິ ດນີິ ເປັນບາເຊຊິ່ ງຶ ມກັ ເກດໃນບລເິີ ວນທິ່ ມຝົນຕກົ ນອ້ ຍຈະເຮດັ ການປັບ pH ໂດຍເກອຊຸນ ຟັດຂອງອາລມູ ນອອມຫຼເຫກຼັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າໄຮໂດຣໄລຊສແລະໃຫອ້ າຊດີິ ອອກມາ 2Fe3  3SO42  6H2O  2Fe(OH)2 (s)  6H   3SO42 ມາດກໃຊປ້ ັບ pH ຂອງດນິີ ທ່ິ ເປັນບາເຊແລວ້ ເກດອາຊດີິ ຊຸນຟູຣກີິ ໄດດ້ ິ່ ງັ ສມົ ຜນົ . S  3 H2O  2H   SO42 2 ຄ່ິ າ pH ຂອງດນີິ ຍງັ ມຜນົ ຕການເກດປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຣດ໊ອກໃນດນິີ ຕວົ ຢິ່ າງເຄິ່ ງີິ ປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າອກົ ຊເດຊນັ ຂອງເຫຼກັ (III) ອກົ ຊດີິ Fe(OH)3(s)  3H3O (aq)  e  Fe2 (aq)  6H2O ຖາ້ pH ຂອງດນິີ ເປັນບາເຊປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າຂາ້ ງຕນົ້ ກຈະບ່ິ ເກດຂນຶ້ . ຄິ່ າ pH ທ່ິ ໃຊບ້ ອກສະພາບຄວາມ ເປັນອາຊດິີ ແລະບາເຊຂອງດນິີ ຈະໃຊຊ້ ່ິ ສະເພາະດິ່ ງັ ນ:້ ຄິ່ າອາຊດິີ ນອ້ ຍກວ່ິ າ 4 ດນີິ ເປັນອາຊດີິ ແຮງຫຼາຍ ຄິ່ າອາຊດີິ 4-5 ດນີິ ເປັນອາຊດີິ ປານກາງ ຄ່ິ າອາຊດີິ 5-6 ດນິີ ເປັນອາຊດີິ ເລກັ ນອ້ ຍ ຄ່ິ າອາຊດີິ 6-8 ດນິີ ເປັນກາງ ຄິ່ າອາຊດີິ 8-9 ດນີິ ເປັນບາເຊເລກັ ນອ້ ຍ ຄ່ິ າອາຊດີິ 9-10 ດນິີ ເປັນບາເຊປານກາງ ຄິ່ າອາຊດິີ ຫຼາຍກວ່ິ າ 10 ດນິີ ເປັນບາເຊແຮງ 1.3.5). ທາດອາຫານຫກຼັ ໃນດນີິ (Macronutrient in soil) ທາດອາຫານຫຼກັ ໝາຍເຖງີິ ກ່ິ ຸມທາດທ່ິ ພດຕອ້ ງການໃຊຫ້ ຼາຍຫມຼ ປະລມີິ ານຫຼາຍໃນນາ້ ທິ່ ຫິ່ ລຼ ຽ້ ງພດ ໄດແ້ ກິ່ : ກາກບອນ, ອກົ ຊແຊນ, ນໂຕຣແຊນ, ກາລອອມ, ການຊອອມ, ມງັ ການ ແລະຊຸນຟັດ ໂດຍສາມ ຊະນດິີ ທາອດິີ ແມິ່ ນຈະໄດຈ້ າກອາກາດ ແລະນາ້ , ນໂຕຮແຊນອາດດງຶ ຈາກອາກາດມາໃຊໄ້ ດໃ້ ນພດບາງຊະນດິີ ທາດອ່ິ ນໆທ່ິ ເຫອຼ ຈະຕອ້ ງດງຶ ຈາກດນີິ ເທ່ິ າົ ນນັ້ ແຕ່ິ ພບົ ວ່ິ າໃນດນີິ ມກັ ຈະບິ່ ຄ່ິ ອຍມນໂຕຮແຊນ, ຟົດສະຟ ແລະ 85

ກາລອອມຈ່ິ ງຶ ຕອ້ ງມການຕ່ິ ມລງົ ໄປໃນດນີິ ເປັນຮູບຂອງປຸ໋ຍ. ເນ່ິ ອງຈາກທງັ ສາມທາດນເປັນທາດທິ່ ສາຄນັ ໃນ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງພດຈິ່ ງຶ ເວາົ້ ລະອຽດໃນຂຕ້ ່ິ ໄປ. ການຊອອມໃນດນີິ ບ່ິ ຫຼາຍປານໃດມກັ ບິ່ ເກດບນັ ຫາການຂາດການຊອອມເນິ່ ອງຈາກມການຕ່ິ ມປູນ ຂາວ (CaCO3) ໃນການປັບ pH ຂອງດນີິ ອາຊດິີ ໃຫເ້ ປັນກາງສ່ິ ງີິ ທ່ິ ຕອ້ ງລະມດັ ລະວງັ ຄການຂາດການຊອອມ ເນ່ິ ອງຈາກການເຊາະລາ້ ງລະລາຍການຊອອມໃນດນິີ ເປັນອາຊດິີ ກາກໂບນກີິ ແລະສະພາບດນີິ ທ່ິ ເປັນດ່ິ າງຊ່ິ ງຶ ພບົ ວ່ິ າການຊອອມຈະຖກແທນທິ່ ໂດຍນາຕອອມ, ມງັ ການ ແລະກາລອອມສ່ິ ວນມງັ ການໃນດນີິ ນນັ້ ເຖງີິ ແມິ່ ນ ວິ່ າຈະມເຖງີິ 2.1 % ເທງິີ ເປອກໂລກແຕິ່ ກຈະມໂອກາດທ່ິ ຈະຂາດແຄນໃນດນິີ ຖາ້ ມການແຂິ່ ງຂນັ ກບັ ທາດ ກາລອມມ ແລະນາຕຼອອມ. ສາລບັ ຊຸນຟັດນນັ ມຜນົ ຕ່ິ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງພດເນິ່ ອງຈາກເປັນທາດທິ່ ສາ ຄນັ ທ່ິ ປະສມົ ກນັ ເປັນອາຊດິີ ອະມໂນຄ thiamine ແລະ biotin ເມິ່ ອຊຸນຟັດທິ່ ຢິ່ ູໃນຮູບຊຸນຟັດພບົ ວິ່ າຈະ ຖກເຊາະລະລາຍຈາກດນິີ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຂາດແຄນໄດ.້ ນໂຕຣແຊນໃນດນີິ 90 % ຂອງນໂຕຣແຊນໃນດນີິ ໄດຈ້ າກການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍອງົ ຄະທາດຊິ່ ງຶ ໄດແ້ ກ່ິ ຊາກພດ ແລະສດັ ຖກໄຮໂດຣໄລຊເ໌ ປັນ NH4+ ແລະບາງສິ່ ວນຈະລວມຕວົ ກບັ ດນີິ . ແຕິ່ ພບົ ວິ່ າ NH4+ຈະ ຖກອອກຊໄດສຕ໌ ິ່ ກາຍເປັນ NO3-ຈາກຂະບວນການ Nitrifacation ດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ NH  (aq)  2O2  H 2O  NO3 (aq)  2H3O (aq) 4 ນໂຕຣແຊນທ່ິ ເກດຂນຶ້ ນອກຈາກຈະໄດຈ້ າກປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າຂາ້ ງຕນົ້ ແລວ້ ຍງັ ໄດຈ້ າກປຸ໋ຍ ແລະຈາກ ບນັ ຍາກາດດິ່ ງັ ສະຫຸຼບໃນຮູບທ 8 ຊິ່ ງຶ ຈະຢ່ິ ູທງັ ຮູບລວມຂອງ NH4+ອກ. ຮູບທ8: ວງົ ຈອນຂອງນໂຕຣແຊນໃນດນິີ 86

ຂະບວນການເພ່ິ ມນໂຕຣແຊນໃນດນິີ ຖາ້ ເວາົ້ ລະອຽດອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ິ າ 30 – 40 % ແມິ່ ນມາຈາກ ກດີິ ຈະກາຂອງມະນຸດຄການໃສິ່ ປຸ໋ຍ, ການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟສ່ິ ວນທິ່ ເຫຼອມາຈາກທາມະຊາດຄການດງຶ ນໂຕຣ ແຊນຈາກອາກາດໃຫຢ້ ິ່ ູໃນຮູບທາດປະສມົ ນໂຕຣແຊນທ່ິ ພດໃຊໄ້ ດໂ້ ດຍຈລຸ ນີິ ຊທິ່ ຮາກພດຕະກຸນໝາກຖິ່ ວົ ໄດແ້ ກ່ິ legumes ແລະ alders ສະປຊສຂ໌ ອງຈລຸ ນິີ ຊປະເພດນໄ້ ດແ້ ກ່ິ Rhizobium ແຕ່ິ ຈາກແຫິ່ ຼງນໂຕຣ ແຊນທງັ ໝດົ ທິ່ ມມນດນິີ ພບົ ວ່ິ າບາງຄງັ້ ກຍງັ ເຮດັ ໃຫດ້ ນີິ ເກດການຂາດແຄນນໂຕຣແຊນໄດເ້ ນ່ິ ອງຈາກການ ລະລາຍຂອງນຕຣດັ ຊິ່ ງຶ ລະລາຍນາ້ ໄດອ້ ອກຈາກດນີິ ແລວ້ ໄປປົນກບັ ແຫ່ິ ງຼ ຜວດນິີ ແລະນາ້ ໃຕດ້ ນິີ . ຊ່ິ ງຶ ບັ ນຫານ້ ມກັ ເກດໃນທ່ິ ແຫງ້ ແລງ້ ມການໃຊປ້ ຸ໋ຍທ່ິ ມນໂຕຣແຊນເພິ່ ອຜນົ ຜະລດິີ ຂອງພດໄດ້ ເນ່ິ ອງຈາກນໂຕຣແຊນເປັນ ອງົ ປະກອບຂອງໂປຣຕນ ໂດຍມກັ ໃຊປ້ ຸ໋ຍໃນຮູບແອມໂມນຽມ ແລະຈະຖກປ່ິ ຽນເປັນນຕຣດັ ທິ່ ພດ ຕອ້ ງການຊິ່ ງຶ ຖາ້ ໃສິ່ ຫາຼ ຍເກນໄປກຈະເກດຜນົ ເສຍກບັ ຄນົ ແລະສດັ . ບນັ ຫາໃນສດັ ທິ່ ພບົ ຄພວກງວົ ແລະ ຄວາຍເພາະວິ່ າກະເພາະສດັ ພວກນເ້ ປັນສະ ພາວະທ່ິ ມແບກັ ທເຣຍທິ່ ຈະປ່ິ ຽນນຕຣດັ ເປັນນຕຣດທ່ິ ເປັນພດິີ ໄດ້ ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ NO3  2H  2e  NO3  H2O ຂສ້ ດັ ກຈດັ ເປັນແຫ່ິ ຼງທ່ິ ໃຫນ້ ຕຣດັ ໃນດນີິ ແລະນາ້ ເນິ່ ອງຈາກຂອງເສຍຂອງສດັ ເຫິ່ າຼົ ນໂ້ ດຍສະເພາະ ປັດສະວະຊ່ິ ງຶ ປະກອບດວ້ ຍໂປຣຕນ ແລະຍູເຣຍ (NH2COONH2) ຈະເກດການຍິ່ ອຍສະຫຼາຍໂດຍຂະບວນ ການໄຮໂດຣໄລຊສກາຍເປັນແອມໂມນຽມ ແລະຈະຖກອອກຊໄດສຕ໌ ິ່ ໂດຍຈລຸ ນິີ ຊການເປັນນຕຣດັ ໃນທ່ິ ສຸດ ໄດດ້ ິ່ ງັ ສມົ ຜນົ ດ່ິ ງັ ນ:້ R  NH2  H2O  R  OH  NH3 (ຫຼ NH4 ) NH 3  H2O  H   NO3  H2O ນໂຕຣແຊນຈະບິ່ ຖກຈບັ ກບັ ດນີິ ເໝອນກລະນ NH4 ດິ່ ງັ ນນັ້ ຈິ່ ງຶ ບ່ິ ກິ່ ໃຫເ້ ກດບນັ ຫາໃນດນີິ ແຕ່ິ ບນັ ຫານຕຣດັ ຈະເກດໃນນາ້ ດິ່ ມຊິ່ ງຶ ພບົ ວິ່ າເຮດັ ໃຫເ້ ກດໂລກ methemogolbinemia ໃນເດກັ ທ່ິ ເກດໃໝິ່ ແລະຜູໃ້ ຫ່ິ ຍທ່ິ ຂາດເອນໄຊມ.໌ ສາເຫດທິ່ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດໂລກນໃ້ ນເດກັ ແມິ່ ນເກດຈາກແບກັ ທເຣຍໃນຊວດຊງົ ນມົ ເດກັ ປ່ິ ຽນນຕຣດັ ເປັນນຕຣດດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . NO3  2H  2e  NO2  H2O ນຕຣດທິ່ ເກດນຈ້ ະໄປລວມກບັ ຮໂມໂກລບນີິ ໃນເລອດເຮດັ ໃຫກ້ ານສ່ິ ງົ ຜິ່ ານອກົ ຊແຊນໃນເຊລລເ໌ ກດບິ່ ດສ່ິ ງົ ຜນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ຈະມບນັ ຫາທາງລະບບົ ທາງເດນຫາຍໃຈ ແລະຕວົ ເປັນສເຫຼອງຂຽວຄາ້ (ປົນນາ້ ເງນິີ ) ຟົດສະຟໃນດນີິ (phosphorus in soil) ຟົດສະຟໃນດນີິ ເປັນແຫິ່ ງຼ ທ່ິ ໄດຈ້ າກຂະບວນການພຸພງັ ຂອງແຮ່ິ ທາດໃນດນິີ . ພດຈ່ິ ງຶ ສາມາດນາໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດຈ້ ະຕອ້ ງຢິ່ ູໃນຮູບທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ເກດປະໂຫຍ ດຕ່ິ ພດຫຼາຍທ່ິ ສຸດຄກິ່ ຸມອໂທຟົດສະຟັດທິ່ ພບົ ຫຼາຍທິ່ ສຸດຄ H2PO4, HPO42 ສະປຊສຂ໌ ອງຟົດສະຟມ ຄວາມສາພນັ ກບັ ຄິ່ າ pH ໃນດນິີ . pH ທ່ິ ອໂທຟົດສະຟັດຈະຖກນາໄປໃຊໄ້ ດຫ້ ຼາຍທ່ິ ສຸດນນັ້ ຈະຢ່ິ ູໃນ pH ເປັນກາງຄ່ິ ອນໄປເປັນອາຊດີິ ເລກັ ນອ້ ຍຊິ່ ງຶ ສະປຊສ໌ H2PO4 ຫຼາຍທ່ິ ສຸດທ່ິ pH ຂອງດນີິ ເປັນອາຊດີິ ອໂທຟົດ ສະຟັດຈະຕກົ ຜກຶ ດວ້ ຍ Fe (III) ແລະ Al (III) ສ່ິ ວນ pH ຂອງດນີິ ທິ່ ເປັນດິ່ າງຈະໃຫທ້ າດປະສມົ ທິ່ ບ່ິ ລະລາຍຄ hydroxyapatite ດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ 87

3HPO42  5CaCO3(s)  2H2O  Ca2 (PO4 )3(OH )(s)  5HCO3  OH  ດິ່ ງັ ທ່ິ ໄດເ້ ວາົ້ ມາແລວ້ ໃນເລິ່ ອງມນົ ລະພດິີ ທາງນາ້ ກ່ິ ຽວກບັ ຟົດສະຟເຖງິີ ການເກດ Eutrophication (ການລວມຕວົ ຂອງກ່ິ ຸມໄຄທິ່ ເຮດັ ອກົ ຊແຊນໃນນາ້ ຫຸຼດລງົ ) ດິ່ ງັ ນນັ້ ການໃຊປ້ ະລມີິ ານປຸ໋ຍທ່ິ ມຟົດສະຟທິ່ ເໝາະ ສມົ ກເປັນສ່ິ ງິີ ທ່ິ ສາຄນັ ທ່ິ ຈະຊິ່ ວຍໃຫບ້ ນັ ຫາ Eutrophication ຫຸຼດລງົ ຊ່ິ ງຶ ແຫ່ິ ຼງສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍນນັ້ ເກດຈາກ ສະບູຝ່ິ ຸ ນທ່ິ ມທາດໂປລຟົດສະຟັດໄຮໂດຣໄລຊແ໌ ລວ້ ໃຫອ້ ໂຊຟົດສະຟັດດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ ຮູບທ 9 : ສະປຊສຂ໌ ອງຟົດສະຟໃນດນິີ ແລະດນີິ ຕກົ ຜກຶ ທ່ິ ສາພນັ ກບັ ຄ່ິ າ pH ກາລອອມໃນດນິີ (Potassium in soil) ພດທິ່ ຕອ້ ງການກາລອອມເພ່ິ ອໃຊກ້ ະຕຸນ້ ເອນໄຊມ໌ ແລະ ຍງັ ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ຮກັ ສາສມົ ດຸນຂອງນາ້ ໃນຕນົ້ ໄມ ້ ແລະຍງັ ເປັນທາດທ່ິ ສາຄນັ ທ່ິ ໃຊໃ້ ນການປິ່ ຽນຮູບຄາໂບຮດຣດັ ພບົ ວ່ິ າຖາ້ ມການ່ິ ມປຸ໋ຍທ່ິ ມນໂຕຣແຊນຫຼາຍຈະເຮດັ ໃຫໄ້ ດຜ້ ນົ ຜະລດິີ ຫຼາຍ ແຕິ່ ຖາ້ ໃຫກ້ າລອອມໃນດນີິ ກິ່ ຈະ ຫຸຼດລງົ ອກ. ກາລອອມຈດັ ເປັນທາດສາຄນັ ທ່ິ ຕອ້ ງມປະລມິີ ານເໝາະສມົ ຖາ້ ມການຕິ່ ມປຸ໋ຍໃນດນີິ . ແຫ່ິ ຼງໃຫ່ິ ຍ ຂອງກາລອອມຄການແທນທິ່ ກາລອອມເທງີິ ຜວຂອງດນີິ ໜຽວສິ່ ວນແຮິ່ ທາດຊລກດັ ອ່ິ ນໆເຊິ່ ນັ : leuecite (K2O.Al2O3.4SiO2)ຊ່ິ ງຶ ມກາລອອມແຕິ່ ເນ່ິ ອງຈາກວິ່ າມພນັ ທະທິ່ ແຂງແຮງຫຼາຍຈນົ ພດດງຶ ມາໃຊບ້ ່ິ ໄດ.້ 1.3.6). ທາດອາຫານທ່ິ ພດຕອ້ ງການປະລມີິ ານນອ້ ຍໃນດນີິ (Micronutrient in soil) ທາດອາຫານພວກນພ້ ດຈະຕອ້ ງການພຽງປະລມິີ ານນອ້ ຍ. ຖາ້ ມຫຼາຍເກນໄປໃນດນິີ ກຈະເຮດັ ໃຫດ້ ນີິ ເປັນພດີິ ໄດແ້ ກິ່ : B, Cl, Cu, Fe , Mn, Mo, Na, V ແລະ Zn ໂດຍທາເຫ່ິ ຼາົ ນຈ້ ະເປັນທາດທິ່ ສາຄນັ ຂອງ ເອນໄຊມ.໌ ນອກຈາກນບ້ າງຊະນດີິ ຍງັ ອາດມຜນົ ກ່ິ ຽວຂອ້ ງກບັ ການເກດປະຕກີິ ລີິ ຍິີ າການສງັ ເຄາະໄດແ້ ກິ່ : Mn, Fe, Cl, Zn ແລະ V 1.3.7). ການກດັ ເຊາະຂອງດນີິ (soil erosion) ເປັນຂະບວນການໃນທາມະຊາດທິ່ ເກດໂດຍນາ້ ແລະລມົ ທ່ິ ມ ການພດັ ພາໜາ້ ດນິີ ຊ່ິ ງຶ ປະກອບດວ້ ຍທາດອາຫານແລະທາດເຄມທິ່ ພດຕອ້ ງການໃນດນີິ , ທາດອາຫນແລະ ທາດເຄມເຫິ່ ຼາົ ນຕ້ ອນເດມເຄຍຖກຈບັ ໃນດນີິ ເມິ່ ອຖກພດັ ພາລງົ ສິ່ ູນາ້ ຈະຢິ່ ູໃນຮູບທາດລະລາຍຕວົ ຢ່ິ າງການ ສກຶ ສາໃນຕາຕາລາງທ 5 88

ຕາຕາລາງທ5:ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງທາດອາຫານໃນນາ້ ທ່ິ ເກດຈາກອດີິ ທພີິ ນົ ການໄຫບຼ ່ິ າຂອງນາ້ ໃນປ່ິ າ ຢິ່ ູທິ່ ປະເທດໄນຈເຣຍ ລາດ ໂລຫະທິ່ ລະລາຍໄດ/້ gL1 ໂລຫະທ່ິ ພນັ ອະນຸພາກ/ gL1 Ca P Ca P 1 2.7 0.1 475 3.9 5 2.6 0.1 725 5.5 10 1.6 0.4 790 8.2 15 1.4 0.6 1135 14.7 ວທິີ ການແກໄ້ ຂບນັ ຫານອ້ າດເຮດັ ໄດໂ້ ດຍການປູກພດຄຸມດນິີ ເພິ່ ອຈະຫຸຼດບນັ ຫາການເຊາະຂອງດນິີ II. ແຫິ່ ງຼ ຂອງທາດປົນເປອ້ ນລງົ ສ່ິ ູດນ ແຫິ່ ງຼ ທາດປົນເປອນລງົ ສ່ິ ູດນິີ ແມິ່ ນເກດຈາກດິີ ຈະກາຕິ່ າງໆຂອງສິ່ ງິີ ເຫິ່ ຼາົ ນຄ້ : 1. ອຸດສາຫະກາ 2. ກະສກີິ າ 3. ກດິີ ຈະກາຈາກບາ້ ນເຮອນ, ທ່ິ ຢິ່ ູອາໄສ ແລະຊຸມຊນົ ໃນເຂດຕວົ ເມອງ ທາດປົນເປອນຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກາທ່ິ ມກັ ພບົ ມຫາຼ ຍກລະນເຊ່ິ ນັ : ການຂຸດຂ່ິຸມຂະໜາດໃຫ່ິ ຍ ໃນດນີິ ເພິ່ ອຝັງຂເ້ ຫຍອ້ ທ່ິ ເກດຈາກຂະບວນການຜະລດິີ ຂອງໂຮງງານຕິ່ າງໆເຊ່ິ ນັ : ໂຮງງານຟອກໜງັ ສດັ , ໂຮງງານຜະລດິີ ແກສັ ຈາກຖ່ິ ານຫນ, ສ່ິ ງີິ ເສດເຫຼອຈາກໂຮງງານປຸງແຕ່ິ ງແຮ່ິ ແລະອິ່ ນໆ. ທາດເຄມທິ່ ປາບສດັ ຕູພດໃນດນິີ ການເກບັ ແລະ ເຄ່ິ ອນຍາ້ ຍທາດເຫິ່ າຼົ ນລ້ ວມທງັ ທາດເຄມທິ່ ໃຊທ້ າ ຄວາມສະອາດພວກງວົ ເປັນແຫິ່ ງຼ ທິ່ ສາຄນັ ທ່ິ ເກດຈາກການກະສກີິ າ. ກດີິ ຈະກາຈາກບາ້ ນເຮອນ ແລະຕວົ ເມອງສ່ິ ວນໃຫ່ິ ຍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດຂອງເສຍທິ່ ເປັນຂອງແຂງ ຕະຫອຼ ດເຖງິີ ການໃຊຢ້ າກາຈດັ ສດັ ຕູພດໃນບາ້ ນໃນສວນ. ເມິ່ ອທາດມນົ ລະພດິີ ຖກປິ່ ອຍລງົ ສ່ິ ູແມ່ິ ນາ້ ຫຼອາກາດສິ່ ວນໃຫ່ິ ຍຈະເກດການເຈອຈາງຢິ່ າງວ່ິ ອງໄວ ໂດຍການປະສມົ ຫຼ ເຈອຈາງໃນນາ້ ແຕ່ິ ກລະນຂອງດນິີ ຈະເກດແຕກຕ່ິ າງກນັ ຄດນີິ ຈະເຮດັ ຕວົ ແບບເປັນຕວົ ເກບັ ທາດມນົ ລະພດີິ ໂດຍອາໄສຂະບວນການຕ່ິ າງໆ ໂດຍສະເພາະຈບັ ທາດມນົ ລະພດິີ ເຊິ່ ນັ : ທາດອະນງົ ຄະທາ ດກບັ ຜວຂອງດນິີ ຊນັ້ ເທງິີ ທິ່ ເປັນພວກຄອລລອຍຊ່ິ ງຶ ໄດແ້ ກ່ິ ດນີິ ໜຽວຫຼທາດຮວິີ ມສັ ຫຼຖາ້ ບິ່ ຖກຈບັ ອາດຖກ ພດັ ພາໂດຍນາ້ ຝົນຫຼນາ້ ຈາກການລະລາຍຂອງຫມິີ ະພາຜ່ິ ານຈາກຊນັ້ ເທງີິ ຂອງດນິີ ສ່ິ ງົ ຕິ່ ໄປຍງັ ຊນັ້ ຂອງດນີິ ຕິ່ ໄປ ທາດອງົ ຄະທາດບາງຊະນດິີ ທ່ິ ຢ່ິ ູເທງີິ ຜວຂອງດນິີ ກອາດຈະເກດການສະຫາຼ ຍຕວົ ຕ່ິ ໂດຍຂະບວນການ photolytic - decomposition ໂດຍແສງ UV ໃນເວລາກາງວນັ ດິ່ ງັ ນນັ້ ຂະບວນການຈບັ ທາດມນົ ລະ ພດິີ ຈ່ິ ງຶ ຈດັ ເປັນຂະບວນການທ່ິ ເຮດັ ໃຫບ້ ່ິ ເກດການຊະລະລາຍທາດມນົ ລະພດີິ ບິ່ ເຂາົ້ ສິ່ ູຊນັ້ ຂອງດນີິ ດນີິ ບາງ ສິ່ ວນຖກພດັ ພາລງົ ແຫິ່ ງຼ ນາ້ ທາມະຊາດຫຼ ເກດພອ້ ມກບັ ແຫິ່ ງຼ ນາ້ ດ່ິ ງັ ນນັ້ ຈ່ິ ງຶ ພບົ ວ່ິ າເມິ່ ອດນີິ ເຫິ່ ຼາົ ນລ້ ງົ ສິ່ ູແຫ່ິ ຼງນາ້ ກ ເປັນແຫ່ິ ງຼ ເກບັ ທາດມນົ ລະພດີິ ເຊ່ິ ນັ ກນັ ເອນ້ ດນິີ ປະເພດນວ້ ່ິ າ: ດນີິ ຜກຶ (sediment). 89

ດນິີ ຜກຶ (sediment) ເປັນຊນັ້ ຂອງທາດທ່ິ ເປັນແຮິ່ ທາດ ແລະອະນຸພາກອງົ ຄະທາດແຕ່ິ ຄ່ິ ອນຂາ້ ງຈະ ລະອຽດ, ດນິີ ຜກຶ ຈະພບົ ທ່ິ ພນ້ ແມິ່ ນາ້ ທິ່ ວົ ໄປເຊ່ິ ນັ : ແມ່ິ ນາ້ , ທະເລສາບ, ອດັ ຕາສິ່ ວນຂອງທາດປະສມົ ຂອງແຮ່ິ ທາດ ແລະອະນຸພາກອງົ ຄະທາດຂນຶ້ ກບັ ສະຖານທິ່ ພບົ ວິ່ າເປັນແຫິ່ ຼງທິ່ ສາຄນັ ທ່ິ ສະສມົ ທາດເຄມຢິ່ າງຫຼວງຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະໂລຫະໜກັ ແລະທາດອງົ ຄະທາດປະເພດ PAHs ແລະຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດເຊ່ິ ນັ ກນັ . III. ປະເພດທາດມນົ ລະພດີິ ໃນດນີິ 3.1. ຢາກາຈດັ ສດັ ຕພູ ດ ດິ່ ງັ ທິ່ ຢິ່ ູໃນຮູບ 10 ສະແດງຕວົ ຢິ່ າງປະເພດຂອງຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດທິ່ ພບົ ໃນດນິີ ຊິ່ ງຶ ພບົ ການປົນ ເປອ້ ນເກດຈາກການໃສິ່ ໄປໃນດນີິ ທິ່ ປູກພດ ໂດຍອງົ ປະກອບທ່ິ ສາຄນັ ໃນດນິີ ທ່ິ ເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ຈບັ ຍດຶ ທາດເຫິ່ າຼົ ນ້ ຄດນິີ ໜຽວ ໄຮດຣ໌ ລັ ອອກໄຊດຂ໌ ອງເຫກຼັ ແລະອາລມູ ນອອມ ແລະ ທາດຮວມດັ ດ່ິ ງັ ທ່ິ ໄດເ້ ວາົ້ ມາແລວ້ ການ ຍກຶ ຈບັ ນອ້ າດເກດຈາກຂະບວນການດດູ ຊບັ ທ່ິ ເປັນແຮງແວນເດວາລ໌ (vander waals forces) ທິ່ ເກດຈາກ ຄວາມແຕກຕິ່ າງຂອງຂວົ້ ດນິີ ແລະຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດຫອຼ າດເກດຈາກການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈໂຸ ດຍສະ ເພາະໃນດນິີ ໜຽວເຮດັ ໃຫສ້ າມາດຈບັ ຍດຶ ຢ່ິ າຂາ້ ແມງໄມເ້ ພດທ່ິ ເປັນອອງົ ໄອອອນນກິີ ເຊ່ິ ນັ : ໄຄຄອລ ໄດສ້ າລບັ ທາດຮວມດັ ນອກຈາກຈະໃຊແ້ ຮງຍດຶ ກບັ ຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດແບບແວນເດວາລແ໌ ລວ້ ຍງັ ເກດປະຕກີິ ລີິ ຍີິ າອິ່ ນໆ ທິ່ ເຮດັ ໃຫແ້ ຮງຍດຶ ໄດຫ້ າຼ ຍກວ່ິ າອກກບັ ໂມເລກຸນຂອງທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ມຂະໜາດນອ້ ຍເຊິ່ ນັ : ກ. ປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າລະຫວິ່ າງສະປຊສທ່ິ ມຂວົ້ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກກບັ ຂວົ້ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຂອງທາດຮວມດັ ຕວົ ຢ່ິ າງເຊິ່ ນັ : ຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດປະເພດatrazine ຊິ່ ງຶ ພບົ ວິ່ າມຄິ່ າpHນອ້ ຍກວ່ິ າ 8 ຈະເກດໄຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກ ທິ່ ວງົ ແຫວນຂອງນໂຕຣແຊນທິ່ ຕາແໜ່ິ ງທິ່ ຈະທາປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າກບັ ກ່ິ ຸມກາກບອນໃນທາດຮວມດັ ໂດຍເອນ້ ແຮງ ທ່ິ ຈບັ ວ່ິ າ: electroatatic forcesດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . 90

ຮູບທ 10: ສະແດງຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດທ່ິ ພບົ ໃນດນີິ ຂ. ພນັ ທະຮໂດຣແຊນ (Hydrogen bonding) ເປັນພນັ ທະຫວ່ິ າງອາໂຕມກບັ ອກົ ຊແຊນ ແລະ ນໂຕຣແຊນທ່ິ ມຢິ່ ູໃນຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດລະທາດຮວມດັ ຕວົ ຢ່ິ າງທ່ິ ເກດໄດແ້ ກ່ິ : ຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ ່ິ ຸມຄາບາຣລ ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ . ຄ. ການແລກປິ່ ຽນລແກນ ຫກຼ ານເຊ່ິ ອມຂອງເກອ (Ligand exchange or salt linkage) ຕວົ ຢ່ິ າງເຊ່ິ ນັ : ຢາຂາ້ ວດັ ສະພດ2,4 –dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D) ໃນສະພາວະ pH 6 ເຖງີິ 8 ຈະໃຫກ້ ່ິ ຸມຄາຣບ໌ ອກຊລິີ ຊ່ິ ງຶ ຖາ້ ມໂລຫະທານຊຊນັ ຫຼອອງົ ບວກທິ່ ວົ ໄປເຊິ່ ນັ : Ca2+ຢິ່ ູໃນດນີິ ກຈະເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ເປັນສະພານເຊ່ິ ອມຕິ່ ລະຫວ່ິ າງຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດ ແລະທາດຮວີິ ມດັ ໃນດນີິ ດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . 91

ງ. ປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າແບບໄຮໂດຣໂຟບກິີ (Hydrophobic interations) ເປັນປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທິ່ ເກດຈາກ ກບັ ໂມເລກຸນທິ່ ເປັນປະເພດບິ່ ມຂວົ້ ເຊິ່ ນັ : dichloropheyl-trichlorocthane (DDT) ເຂາົ້ ຈບັ ກບັ ສິ່ ວນຂອງ ຮໂດຣກາກບອນໃນໂມເລກຸນຂອງທາດຮວມດັ ໂດຍປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າຈະເກດເປັນການປ່ິ ອຍພະລງັ ງານອອກເພິ່ ອ ຈະເຄອນຈາກຕວົ ລະລາຍທິ່ ເປັນນາ້ ເຂາົ້ ໄປຢ່ິ ູໃນທາດຮວມດັ ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າທ່ິ ເກດດ່ິ ງັ ສມົ ຜນົ . 3.2. ໂລຫະໜກັ ປະເພດທິ່ ສາຄນັ ທິ່ ກວດພບົ ໃນດນິີ ໄດແ້ ກ່ິ ອາເຊນກີິ , ທອງແດງ, ໂກຣມ ແລະຊນ ໂດຍມແຫ່ິ ຼງທ່ິ ມາ ຕ່ິ າງກນັ ທອງແດງ ແລະ ໂກຣມມາຈາກທາດເຄມທ່ິ ໃສິ່ ເພ່ິ ອຮກັ ສາເນອໄມ,້ ອຸດສາຫະກາຊຸບໂລຫະອາເຊນກີິ ຊ່ິ ງຶ ຈດັ ເປັນທາດປະສມົ ອໂກໂນເມທລັ ລກີິ ຖກປະສມົ ໃນຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດທາດໃຊຮ້ ກັ ສາເນອ້ ໄມ ້ ໃນກ ລະ ນຂອງດນິີ ຜກຶ ມກັ ຈະກວດພບົ ພວກຊນ ແລະບາຫຼອດດ່ິ ງັ ຢ່ິ ູໃນຮູບທ 2 ພາບລວມຂອງໂລຫະໜກັ ນນັ້ ພບົ ວິ່ າ ມກັ ມປະລມີິ ານສູງຈາກກາກຂອງນາ້ ທ່ິ ຖມ້ ຫຼາຍກວິ່ າໃນດນິີ ເນິ່ ອງຈາກເປັນກາກທິ່ ໄດຈ້ າກນາ້ ເສຍຈາກໂຮງ ງານອຸດສາຫະກາ ແລະບາງຄງັ້ ກມມາຈາກບາ້ ນເຮອນອກດວ້ ຍ ໂດຍສະເພາະຊນຈາກກາກນາ້ ເສຍຂອງຊຸມ ຊນົ ບາງຄງັ້ ພບົ ວ່ິ າມຄ່ິ າ 200 -2000 ppm 7 92

ຮູບທ11: ຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງບາຫອຼ ດ ແລະຊນໃນດນິີ ພກຶ ສ່ິ ງີິ ທິ່ ນິ່ າເປັນຫວງຄພດຜກັ ທິ່ ເຮາົ ກນີິ ເປັນອາຫານພບົ ວິ່ າຈະສາມາດດູດຊມຶ ໂລຫະນກັ ໄດປ້ ະລມິີ ານ ໜ່ິ ງຶ ອກເຊ່ິ ນັ : ຈາກການທດົ ລອງກບັ ຜກັ ກະລາປຊ່ິ ງຶ ດູດໂລຫະໜກັ ຈາກດນິີ ເຂາົ້ ໄປລາຕນົ້ ໄດ.້  ໂລຫະໜກັ ຈະຖກຈບັ ໃນດນີິ ແລະດນິີ ຜກຶ ໄດ້ 3 ວທິີ ຄ: 1. ການດູດຈບັ (adsorption) ຊ່ິ ງຶ ເກດເທງີິ ຜວຂອງອະນຸພາກທິ່ ເປັນແຮ່ິ ທາດເຊິ່ ນັ : ດນີິ ໜຽວ 2. ການເກດທາດເຊງ້ ຊອ້ ນ (complexation) ຊິ່ ງຶ ເກດເທງິີ ຜວຂອງທາດຮວມດັ 3. ການຕກົ ຜກຶ (precipitation) 1). ການດດູ ຈບັ (adsorption) ໂດຍອາໄສຂະບວນການແລກປິ່ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ່ິ ຜວຂອງດນິີ ກບັ ໂລຫະໃນທາດລະລາຍດນິີ ໂດຍຈະວດັ ຈາກຄິ່ າCEC ແລວ້ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ທ່ິ ເກດເທງີິ ຜວຄອລລອຍດ໌ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການແລກປ່ິ ຽນໄຟຟາ້ ບນັ ຈເຸ ກດຈາກໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ອອມ້ ດນີິ ໜຽວຫຼ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຂອງ hydrous Fe ແລະAl oxidesທ່ິ pH ຫາຼ ຍກວິ່ າ 8 ຫຼ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸ ບົ ຂອງທາດຮວີິ ມດັ ທິ່ ສະພາວະເປັນ ດ່ິ າງສາລບັ ທາດຮວມດັ ຂະໜາດໃຫ່ິ ຍໄຟຟາ້ ບນັ ຈທຸ ່ິ ເກດມາຈາກການແຕກຕວົ ຂອງໝວດຄາຣບ໌ ອກຊລຫຼໝ ວດຟໂນລກິີ ຄວາມສາມາດໃນການແຂິ່ ງຂນັ ຂອງອອງົ ບວກຂນຶ້ ກບັ ຄິ່ າວາເລນຊຂະໜາດ ຣດັ ສະໝໄຮເດຣຕ ແລະຊະນດີິ ຫຼຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງອອງົ ອ່ິ ນທິ່ ມໃນດນີິ ປົກກະຕແີິ ລວ້ ອອງົ ທິ່ ມຄິ່ າວາເລນຊສູງຈະມຄວາມ ສາມາດໃນການດດູ ຈບັ ໄດຫ້ າຼ ຍ (ຍກົ ເວນັ້ H+ທິ່ ມຄວາມສາມາດດູດຈບັ ໄດເ້ ທ່ິ າົ ກບັ ພວກອອງົ ທິ່ ມວາເລນຊ = 3) ແລະອອງົ ທ່ິ ມລດັ ສະໝຂອງໄຮເດຕໃຫິ່ ຍຈະມອານາດໃນການດດູ ຈບັ ນອ້ ຍກວ່ິ າອອງົ ທ່ິ ມຂະໜາດ ນອ້ ຍສາລບັ ຄວາມສາມາດໃນການເຂາົ້ ແທນທິ່ ຂອງອອງົ ບວກທິ່ ວົ ໆໄປມດິ່ ງັ ນ:້ Li  Na  K   NH4  Rb  Cs  Mg2  Ca2  Sr2  Ba2  La2  H   ( Al3 )  Th4 ຖາ້ ພຈິີ າລະນາຕາມຊະນດີິ ຂອງດນີິ ກຈະໄດອ້ ນັ ດບັ ຄວາມສາມາດໃນການເຂາົ້ ແທນທິ່ ຂອງໂລຫະ ໜກັ ໃນດນີິ ບາງຊະນດິີ ດ່ິ ງັ ນ້ Montmorill onite : Ca  Pb  Cu  Mg  Cd  Zn Ferrihydri te : Pb  Cu  Zn  Ni  Cd  Co  Sr  Mg Peat: Pb  Cu  Cd  Zn  Ca 93

2). ການເກດທາດເຊງ້ ຊອ້ ນ (complexation) ພວກໂລຫະໜກັ ສາມາດເກດທາດເຊງ້ ຊອ້ ນກບັ ໂມເລກຸນຂອງຮວມດັ ເນ່ິ ອງຈາກມກິ່ ຸມທາດຮວມດັ ເກດປະຕກີິ ລິີ ຍິີ າການໃຫທ້ າດເຊງ້ ຊອ້ ນໄດດ້ ິ່ ງັ ນ:້ ໂດຍສະເພາະໂຄງສາ້ ງ c(phthalate) ແລະ e(salicylate) ຊິ່ ງຶ ມໝ່ິ ຄູ າຣບ໌ ອກຊລ ແລະໝິ່ ູໄຮດອກຊ ລຊິ່ ງຶ ອອງົ ໂລຫະໜກັ M2+ ຈະເຂາົ້ ແທນທິ່ ສອງອອງົ ຂອງ H+ ເກດເປັນລະບບົ stable six-membered ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ .  ອງົ ປະກອບທ່ິ ມຜນົ ຕິ່ ການເກດທາດເຊງ້ ຊອ້ ນມຄ: ກ. ທາມະຊາດຂອງອອງົ ຂອງໂລຫະ ເນ່ິ ອງຈາກການເກດທາດເຊງີິ ຊອ້ ນຂາ້ ງຕນົ້ ນຈ້ ະເກດໂດຍກ່ິ ຽວຂອ້ ງ ກບັ ການເກດພນັ ທະໂຄວາເລນທຊ໌ ່ິ ງຶ ພບົ ວ່ິ າຈະເກດໄດດ້ ກບັ ອອງົ ຂອງໂລຫະທຣານຊຊນັ ທິ່ ເປັນໂຄວາເລນທ໌ ຊ່ິ ງຶ ໄດແ້ ກ່ິ : Ca2+ ຫຼ Pb2+ ຂ. ຄ່ິ າ pH ຂອງທາດລະລາຍທ່ິ ຢ່ິ ູອອ້ ມໆຄ່ິ າ pH ຕາຈະມອອງົ ຂອງຮໂດຣແຊນມາທາປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າກບັ ໂລຫະໜກັ ເຮດັ ໃຫໂ້ ອກາກການເກດທາດເຊງິີ ຊອ້ ນເກດໄດນ້ ອ້ ຍລງົ . ຄ. ກິ່ ຸມຂອງທາດທ່ິ ມຢ່ິ ູປົກກະຕກີິ ານເກດທາດເຊງີິ ຊອ້ ນທິ່ ດນນັ້ ອດັ ຕາສິ່ ວນຄວາມຈຂຸ ອງໂລຫະໜກັ ຕິ່ ໝ ວດຂອງທາດເຄມທ່ິ ມໃນດນິີ ເທ່ິ າົ ກບັ 1:1 3). ປະຕກິີ ລິີ ຍີິ າການຕກົ ຜກຶ (precipitation Reaction)ຕວົ ຢ່ິ າງເຊ່ິ ນັ : ການຕກົ ຜກຶ ຂອງອອງົ Hg ແລະ Cd ໃນຮູບ HgS ແລະ CdS ແລະພບົ ວິ່ າຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຂອງໂລຫະບາຫຼອດທິ່ ມຢິ່ ູໃນນາ້ (ໃນດນີິ ) ອາດຈະມປະລມີິ ານສູງຫາຼ ຍ ເນິ່ ອງຈາກບາຫຼອດອາດຢິ່ ູໃນຮູບທາດປະສມົ ທິ່ ລະລາຍໄດປ້ ານກາງຂອງ Hg(OH)2 ແທນທິ່ ຈະເປັນຊຸນຟັດສາລບັ Cd2+ພບົ ວ່ິ າໃນສະພາວະເປັນອາຊດີິ ຂອງດນີິ ຈະມກັ ລວມຕວົ ກບັ ດນີິ ໜຽວ ແລະທາດອະນຸພາກອ່ິ ນໆທິ່ ມ pH ຕິ່ າກວ່ິ າ 7 Cd ຈະຕກົ ຜກຶ ເປັນຮູບຊຸນຟົວ, ກາກໂບນດັ ແລະ ຊຸນຟົດ ໂລຫະໜກັ ທິ່ ວົ ໆໄປຈະມຢ່ິ ູໃນຮູບອອງົ ອດີິ ສະຫະຼ ຈະລວມຫຼຈບັ ກບັ ທາດໃນສະຖານະທ່ິ ຢ່ິ ູເຊິ່ ນັ : ຊນ ຈະຢິ່ ູລວມກບັ ທາດອະນຸພາກອ່ິ ນທງັ ໝດົ ສ່ິ ວນທາດປະສມົ ຂອງສອງໃນສາມຈະລວມຕວົ ກບັ ອະນຸພາກອິ່ ນ ແຕິ່ ສາລບັ Cd ນນັ້ ເປັນຊະນດີິ ທິ່ ລວມຕວົ ກບັ ອະນຸພາກນອ້ ຍຫຼາຍ. 94

3.3.ຂອງເສຍທິ່ ເປັນພດິີ (Hazardous wastes) ເປັນຂອງເສຍຫຼຂເ້ ຫຍອ້ ທ່ິ ສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດອນັ ຕະລາຍຕິ່ ສິ່ ງິີ ແວດລອ້ ມໂດຍສະເພາະແມ່ິ ນສ່ິ ງີິ ທ່ິ ມຊວດິີ . ຊິ່ ງຶ ພບົ ວ່ິ າຂເ້ ຫຍອ້ ປະເພດນມ້ ການປົນເປອ້ ນໃນດນິີ ອນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດຫາມນົ ລະພດີິ ທາງດນິີ ຕ່ິ ປະເທດ ເຊິ່ ນັ : ສະຫະລດັ ອາເມລກີິ າໄດມ້ ການຄາດໝາຍວ່ິ າຂຸມຝັງຂອງເສຍທິ່ ເປັນພດິີ ໃນປັດຈບຸ ນັ ມຫຼາຍກວິ່ າ 50,000 ແຫ່ິ ງ ແລະປະມານ 300,000 ຖງັ ໄດເ້ ກດການຮິ່ ວົ ໄຫຂຼ ອງທາດພດິີ ແລວ້ ໄປປົນເປອ້ ນໃນສ່ິ ງີິ ແວດ ລອ້ ມຊະນດິີ ຂອງເສຍທິ່ ເປັນພດີິ ອາດແບ່ິ ງໄດເ້ ປັນ 4 ຊະນດິີ ຄ: ຊະນດີິ ຕດິີ ໄຟໄດ,້ ຊະນດີິ ກດັ ໜງັ , ຊະນດິີ ທ່ິ ເກດປະຕກິີ ລີິ ຍິີ າໄດວ້ ່ິ ອງໄວ ແລະກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ ໂດຍບາງປະເພດພບົ ວິ່ າມຄຸນລກັ ສະນະຫາຼ ຍກວ່ິ າ 1 ແບບລວມເຂາົ້ ກນັ ຢິ່ ູ. ກ. ທາດຊະນດີິ ຕດິີ ໄຟໄດ້ ທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ຕດິີ ໄຟໄດຈ້ ະໃຊຄ້ ່ິ າຈດູ ຕດີິ ໄຟເຊິ່ ງີິ ເປັນອຸນຫະພູມທິ່ ຕິ່ າ ທ່ິ ສຸດທ່ິ ອາຍທ່ິ ໄດຈ້ າກຂອງແຫວຼ ຈະຈດູ ແລວ້ ຕດິີ ໄຟໄດ.້ ບາງຄງັ້ ຈດັ ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ມຄ່ິ າຈດູ ຕດິີ ໄຟຕ່ິ າ ກວ່ິ າ60.50 0Cເປັນຂອງແຫຼວທ່ິ ຕດີິ ໄຟໄດງ້ ່ິາຍ ແລະພວກທ່ິ ຈດູ ຕດິີ ໄຟລະຫວິ່ າງ60.50 0Cເຖງິີ 93.3 0Cຈະ ເອນ້ ວິ່ າເປັນພວກເຜາົ ໄໝໄ້ ດ.້ ຕາຕາລາງ6: ສະແດງຈດຸ ຕດີິ ໄຟ ແລະຂດຈາກດັ ການຕດີິ ໄຟ ທາດ ຈດຸ ຕດີິ ໄຟ (0C) LFL in % UFL in % Methanol +12 6.0 37 Acetone -20 2.6 13 Diethylether -43 1.9 36 Butane -60 1.8 8.4 Toluene +4 1.3 7.1 Methyl chloride +333 10.7 11.4 Ammonia 16 25 ໂດຍຂດຈາກດັ ການຕດິີ ໄຟທິ່ ຕ່ິ າກວິ່ າ (lower flammability limit (LFL) ຄຄ່ິ າທ່ິ ຕ່ິ າສຸດຂອງ ອດັ ຕາສິ່ ວນອາຍຕ່ິ ອາກາດທ່ິ ຈດຸ ຕດິີ ໄຟ ແລະຄິ່ າຂດຈາກດັ ດາ້ ນເທງີິ ຕດິີ ໄຟໄດ້(upper flammability limit) ເປັນອດັ ຕາສິ່ ວນສູງສຸດທ່ິ ຈະຈດູ ຕດີິ ໄຟໄດທ້ າດອງົ ຄະທາດທິ່ ຕດິີ ໄຟທ່ິ ວົ ໄປທ່ິ ກ່ິ າວມາໃນຕາຕາລາງທ 2 ນນັ້ ເປັນກ່ິ ຸມພວກນາ້ ມນັ ແລະຕວົ ຣດວີິ ຊິ່ ງຶ ຈດູ ຕດີິ ໄຟໃນສະພາວະທ່ິ ມອກົ ຊແຊນໃນບນັ ຍາກາດ ແຕ່ິ ພບົ ວ່ິ າມ ທາດພດິີ ບາງຊະນດີິ ທິ່ ເປັນຕວົ ອອກຊໄດສກ໌ ສາມາດເຮດັ ໜາ້ ທິ່ ເໝອນອກົ ຊແຊນໃນບນັ ຍາກາດ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຕດິີ ໄຟຟໄດຄ້ ກນັ ເຊ່ິ ນັ : - O3 ໂອໂຊນ , H2O (ໄຮໂດຣເຈນເປອອກໄຊດ)໌ ແລະ N2O (ໄນຕຣດັ ອອກໄຊດ)໌ - ພວກຮາໂລແຊນໄດແ້ ກິ່ : Cl2, F2 ແລະ Br2 - ທາດປະສມົ ນຕຣດັ ໄດແ້ ກ່ິ : HNO3 (ອາຊດີິ ນຕຣກີິ ), NH4NO3 (ແອມໂມນຽມນຕຣດັ ) - ກິ່ ຸມທາດກຼຣາດໄດແ້ ກິ່ : HClO4 (ອາຊດີິ ແປັກກຼຣກີິ ) , NH4ClO4 (ແອມໂມນຽມແປັກກຼຣາດ) - Na2Cr2O7 (ນາຕຼອອມດໂກຣມມດັ ) ແລະ KMnO4 (ກາລແປັກມງັ ການດັ ) ຢ່ິ ູໃນຮູບຂອງແຂງ. ຂ. ທາດຊະນດິີ ທິ່ ມຄວາມວິ່ ອງໄວ ໄດແ້ ກິ່ ກ່ິ ຸມທິ່ ເປັນທາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດລະເບດລວມເຖງີິ TNT (ຕຼນ ໂຕຣແຊນໂຕຣລູແອນ) ແລະ ໄນໂຕຮໄກລເຊຣນີິ ໂດຍຈະເປັນທາດທ່ິ ມໂມເລກຸນໂດຍສະເພາະຈະມພນັ ທະ 95

ແບບ ໂຄວາເລນທທ໌ ິ່ ຄິ່ ອນຂາ້ ງອິ່ ອນທາດມໂອກາດຫຸດຼ ອອກຢິ່ າງແຮງໂດຍຂະບວນການຄາຍຄວາມຮອ້ ນ ຊະນດີິ ພນັ ທະທ່ິ ເວາົ້ ມາໄດແ້ ກ່ິ : - ພນັ ທະທ່ິ ອິ່ ອນຂອງ O-O (ຄວາມແຂງແຮງເທິ່ າົ ກບັ ເຄິ່ ງິີ ໜ່ິ ງຶ ຂອງ O = O) ໃນ ROOR (ເປອອກ ໄຊ ດ)໌ ແລະ ROOH (ໄຮໂດຣເປອອກໄຊດ)໌ - ພນັ ທະທ່ິ ອິ່ ອນຂອງ N=N (ຄວາມແຂງຂອງພນັ ທະອ່ິ ອນກວ່ິ າ N = N) ໄດແ້ ກິ່ C-N=N-C (ທາດ ປະສມົ ອາໂຊ), N-N=N (ໄຕຣເອຊນ) ແລະ N = O = O (ໄນຕຮດັ ອອກໄຊດ)໌ - ພນັ ທະອິ່ ອນຂອງ C = O ໃນອາລແນ (C = C = C) ແລະທາດໂປລເມ - ພນັ ທະທ່ິ ອິ່ ອນຂອງ N-O ໃນທາດປະສມົ ນຕຣດ, ພນັ ທະຮາໂລແຊນຊອກົ ຊແຊນ ໃນທາດປະສມົ ເຊິ່ ນັ : ອນິີ ເຕຮາໂດຣແຊນ, ນໂຕຣແຊນຕຼ ເຮໄລດ໌ແລະອກົ ຊດີິ ຮາໂລແຊນ. ທາດອ່ິ ນໆທິ່ ວິ່ ອງໄວໄດແ້ ກິ່ : ໂລຫະອລັ ຄາໄລນທ໌ ິ່ ທາປະຕກີິ ລິີ ຍີິ າຢ່ິ າງຮຸນແຮງກບັ ນາ້ ຫຼທາດລະລາຍ ອາຊດິີ ຫຼບາເຊທ່ິ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດກາສອາຊດິີ ໄຊຍານກິີ ຫຼຮໂດຣຊຸນຟົວ. ຄ. ທາດທິ່ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຫຸຍຼ ຫຽ້ ນ ໄດແ້ ກິ່ ພວກອາຊດີິ ຫບຼ າເຊຊະນດີິ ຮຸນແຮງທາດທິ່ ສາມາດດງຶ ນາ້ ໄດ້ແລະຕວົ ອອກຊໄດຊເ໌ ຊອາຊດີິ ໄດແ້ ກ່ິ HCl, HF ແລະ HNO3 ໂດຍສະເພາະນຕຣກິີ ທິ່ ເປັນໄດທ້ ງັ ອາຊດິີ ແລະຕວົ ອອກຊໄດສເ໌ ຊນາ. ກິ່ ຸມບາເຊໄດແ້ ກ່ິ NaOH ແລະ KOH ດິ່ ງັ ນນັ້ ການໃຊອ້ າຊດີິ ແລະບາເຊພວກນ້ ຈະຕອ້ ງໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ໃນປະຕກິີ ລີິ ຍີິ າສະເທນເນິ່ ອງຈາກໃຫປ້ ະຕກີິ ລີິ ຍີິ າແຍຍຄາຍຄວາມຮອ້ ນປົກ ກະຕແິີ ລວ້ ຈະນຍີິ ມົ ໃຊທ້ າດທ່ິ ຈະໃຊສ້ ະເທນກລະນເປັນອາຊດິີ ອ່ິ ອນເຊ່ິ ນັ : ອາຊດີິ ອາເຊຕກິີ (CH3COOH) ຫກຼ ລະນເປັນບາເຊຈະໃຊກ້ ານຊຮດດດົ ຊດິີ Ca(OH)2 ແທນ. ງ. ທາດທິ່ ເປັນກາມນັ ຕະພາບລງັ ສບນັ ຫາທິ່ ພບົ ຫາຼ ຍໃນປະເທດທ່ິ ໃຊກ້ າມນັ ຕະພາບລງັ ສເປັນເຊອ້ ໄຟໃນຂະບວນການຂອງອະຕອມມກີິ ບອມຫ໌ ຼ ໄຮໂດຣເຈນບອມ.໌ ໂດຍສະເພາະໃນອາເມລກິີ າຊິ່ ງຶ ມການໃຊ້ ພຫູຼໂຕນຽມມາເຖງິີ 50 ປແລວ້ ບນັ ຫາແມິ່ ນຢິ່ ູທິ່ ເມອງວຊງິີ ຕນັ ປັດຈບຸ ນັ ມກາກນວີິ ເຄຍຼ ຢິ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍທິ່ ເປັນ ຮູບຂອງແຂງປະມານ 190,000 ຕາຕາລາງແມດັ ແລະທິ່ ຢ່ິ ູໃນຮູບທາດລະລາຍຖກເກບັ ໄວໃ້ ນດນິີ ເຖງີິ 760 ລາ້ ນລດີິ . 3.4. ທາດກິ່ ຸມພຊບ (Polychlorinated biphenyles) ເປັນກ່ິ ຸມທາດທ່ິ ປົນເປອ້ ນມາໃນດນີິ ເນ່ິ ອງຈາກອຸດສາຫະກາຕິ່ າງທຍງັ ມການໃຊຢ້ ່ິ ູໃນການເຮດັ ຫຼອດ ໄຟຟາ້ ຟລູອເຣສເຊນທ໌ ໂດຍພບົ ໃນໜ່ິ ງຶ ຫຼອດຈະມການໃຊທ້ າດພຊບປະມານ 20 ກຼາມຫຼປະມານ 1 ບ່ິ ວງຊ່ິ ງຶ ຖາ້ ຄດິີ ເຖງີິ ການໃຊທ້ ງັ ໝດົ ໃນປະເທດທ່ິ ພດັ ທະນາແລວ້ ປະລມີິ ານຈະມຢິ່ າງຫຼວງຫຼາຍ. 3.5. ໄດອອກຊນີິ ທ່ິ ພບົ ຫາຼ ຍໃນດນິີ ຄPCDD (Polychlorinated dibenzodixins) ແລະPCDF (Polychloro dibenzofurans) ມາຈາກກດິີ ຈະກາການເຜາົ ໄໝ້ ໂດຍທ່ິ ວົ ໆໄປປະລມີິ ານໃນດນີິ ຍງັ ມບິ່ ສູງຫາຼ ຍ ສາຢິ່ ູ ຊນົ ນະບດົ ມປະມານ 90 ppt ແຕິ່ ໃນສະຖານທ່ິ ບາງແຫິ່ ງເຊິ່ ນັ : ຕາມຕວົ ເມອງໃຫິ່ ຍຈະມເທິ່ າົ ຊ່ິ ງຶ ພບົ ໃນເຂດ ເມອງໃຫ່ິ ຍແລວ້ ນອກຈາກຈະໃຫທ້ າດກ່ິ ຸມນແ້ ລວ້ ຍງັ ພບົ ທາດອິ່ ນທທ່ິ ຕາມມາອກເຊິ່ ນັ : ເຂດເມອງທ່ິ ມການ 96

ຜະລດິີ ກາສຈາກຖິ່ ານຫນ, ຖິ່ ານຫນຊິ່ ງຶ ມກັ ນາໄປຝັງນນັ້ ຍງັ ປະກອບດວ້ ຍເຟໂນນ, ທາດ PAHs ແລະຄອມ ແພລດຂະໜາດໃຫິ່ ຍຂອງທາດອາໂຣມາຕກິີ ຮໂດຣກາກບອນອກ. 3.6. ພຼາສຕກີິ ພຼາສຕກີິ ມ 2 ປະເພດຄ ເທໂມພຼາສຕກິີ (Thermoplastics) ແລະ ເທໂມເຊທພຼາສຕກີິ (Thermosetplastics) ໂດຍຊະນດິີ ທາອດີິ ຈະເປັນທາດໂປລເິີ ມທິ່ ຫອຼ ມແຫວຼ ແລະອ່ິ ອນຕວົ ເມ່ິ ອຖກຄວາມ ຮອ້ ນ ແລະຈະແຂງຕວົ ເມິ່ ອເຢັນລງົ .ສ່ິ ວນຊະນດິີ ທສອງຈະເປັນທາດໂປຣລເທໂມພຼາສຕກີິ ປະເພດທ່ິ ໃຊກ້ ນັ ຢ່ິ າງຫຼວງຫາຼ ຍຄ: polyethylene, polypropylene, polyvin chloride ແລະ polystyreneຊ່ິ ງຶ ມສູດທ່ິ ວົ ໄປ ການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງພຼາສຕກິີ ໃນສິ່ ງີິ ແວດລອ້ ມມດິ່ ງັ ນ:້ 1). Biodegradation ຈະເກດພນັ ທະຂອງທາດໂປຣລເມຈະຖກແຕກອອກໂດຍຈລຸ ນິີ ຊຫຼສ່ິ ງີິ ທິ່ ມ ຊວດິີ ທິ່ ສູງກວ່ິ າຈລຸ ນີິ ຊໂດຍໃຊເ້ ອນໄຊມເ໌ ປັນຕວົ ເລິ່ ງັ ທາດໂປຣລເມສງັ ເຄາະຈະສະຫາຼ ຍຕວົ ທາງຊວະວທິີ ະຍາ ໄດນ້ ນັ້ ຈະຕອ້ ງມກິ່ ຸມທ່ິ ສາມາດຖກໄຮໂດຣໄລຊໄ໌ ດຄ້ : ແອສແຕ, ອາມດິີ ແລະຍູຣເທນ ຕວົ ຢິ່ າງເຊ່ິ ນັ : ອະລຟາຕກີິ ໂປຣລແອສແຕພບົ ວິ່ າສາມາດຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍໄດງ້ ິ່າຍທ່ິ ສຸດໂດຍມຕວົ ຢ່ິ າງຂອງທາດ ໂປຣລເມນ້ 2 ຊະນດີິ ຄ: polyglycolic acid ແລະ polycaprolactone ຊິ່ ງຶ ກຽມໄດດ້ ່ິ ງັ ນ:້ 97

ສາລບັ polycaprolactone ຈະຖກຍິ່ ອຍສະຫຼາຍເມ່ິ ອຢິ່ ູໃນດນີິ ພາຍໃນ 12 ເດອນກາຍເປັນຄາບ ອນໄດຊອ໌ ອກໄຊດ໌ ແລະນາ້ ແຕິ່ polyester ຂອງ PET ຈະຖກຍິ່ ອຍສະຫຼາຍເນ່ິ ອງຈາກວງົ ແຫວນອະໂຣມາ ຕກີິ ທ່ິ ແຂງເຮດັ ໃຫກ້ ານຍິ່ ອຍສະຫາຼ ຍເກດໄດຍ້ າກ. ສາລບັ polyamide ກພບົ ວິ່ າຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍໄດຍ້ າກກວິ່ າ polyester ເນິ່ ອງຈາກພນັ ທະລະຫວ່ິ າງກາກບອນ ແລະນໂຕຣແຊນທ່ິ ແຂງດິ່ ງັ ນ້ 2. Photodegradation ຈະເກດການຍ່ິ ອຍສະຫາຼ ຍໂດຍອາໄສແສງອາທດິີ ຊິ່ ງຶ ຈະເກດກບັ ທາດ ໂປຣລເມທ່ິ ກິ່ ຸມທິ່ ດູດກນແສງໄດ້ (Chromophore) ໂດຍຊິ່ ວງທ່ິ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດການຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍດວ້ ຍ ແສງອາທດິີ ຈະມຕງັ້ ແຕິ່ 290 ເຖງິີ 450 nm ໂຄງສາ້ ງຂອງໂປຣລເມທ່ິ ດດູ ກນແສງໄດຄ້ ກິ່ ຸມກາໂບນລ ( C = O) ຊິ່ ງຶ ດູດກນໄດໃ້ ນຊ່ິ ວງ 330 nm ຊິ່ ງຶ ມ 2 ແບບດ່ິ ງັ ນ:້ ອະໂຣມາຕກິີ ໂປຣລແອສແຕເຊິ່ ນັ : PET ກສາມາດຖກທາດລະລາຍຕວົ ໂດຍແສງອາທດີິ ໄດເ້ ນິ່ ອງຈາກມກິ່ ຸມ ກາກໂບນລຊ່ິ ງຶ ຈະດດູ ກນແສງໄດໃ້ ນຊິ່ ວງຫາຼ ຍກວິ່ າ 300 nm ດ່ິ ງັ ນ້ ແຕິ່ ມຂຍ້ ກົ ເວນັ້ ວິ່ າໃນ PET ຈະຕອ້ ງບ່ິ ມ UV Stabilizers ຢິ່ ູນາ, ກ່ິ ຸມເທໂມພຼາສຕກີິ ເຊ່ິ ນັ : polyethylene, polypropylene, polyvin chlorideແລະ polystyrene ຈະບ່ິ ຍ່ິ ອຍສະຫຼາຍໂດຍແສງ ເລຍ ເນ່ິ ອງຈາກບ່ິ ມກິ່ ຸມທ່ິ ຈະດູດກນແສງໄດ.້ IV. ການວເິີ ຄາະຕວົ ຢ່ິ າງດນເພ່ິ ອສກຶ ສາມນົ ລະພດີິ ທາງດນ ຂນັ້ ຕອນການວເິີ ຄາະຕວົ ຢ່ິ າງໃນດນິີ ຈະເໝອນກບັ ໃນນາ້ ແລະອາກາດຄປະກອບດວ້ ຍການເກບັ ຕວົ ຢ່ິ າງ, ການກຽມຕວົ ຢິ່ າງ, ການສະກດັ ຕວົ ຢິ່ າງທາດ, ການທາຄວາມສະອາດ ແລະການກວດວດັ . 98

ສາລບັ ຕວົ ຢິ່ າງທິ່ ວົ ໆໄປຈະມເຄິ່ ອງມທິ່ ເອນ້ ວ່ິ າ auger ເປັນລກັ ສະນະເໝອນສະກຣູເຈາະລງົ ໄປໃນ ດນີິ ເພ່ິ ອເກບັ ຕວົ ຢິ່ າງ. ປົກກະຕກີິ ານເກບັ ຕວົ ຢ່ິ າງດນີິ ຊນັ້ ເທງິີ ເຈາະເລກີິ ປະມານ 0.25 ຫຼ 5 cm ຈາກດນີິ ກ ລະນການເບ່ິ ງີິ ທາດມນົ ລະພດີິ ທິ່ ເກດຈາກອາກາດທາດມນົ ລະພດິີ ອິ່ ນໆອາດເກບັ ຄວາມເລກິີ 2 ລະດບັ ຄ: 1. ດນິີ ຊນັ້ ເທງິີ ເລກິີ ປະມານ 0-15 cm (ບາງຄງັ້ 0-10 cm) 2. ດນີິ ຊນັ້ ໃນທ່ິ ລງົ ເລກິີ ລງົ ໄປ 15-30 cm ແລະ 30-45 cm ຕາແໜງທິ່ ເກບັ ໂດຍ auger ອາດເກບັ ທງັ ໝດົ 25 ຈດຸ ເປັນຮູບ X ຫຼ W ເພ່ິ ອໃຫໄ້ ດຕ້ ວົ ຢິ່ າງທິ່ ເປັນຕວົ ແທນຈງີິ ໆ ແລວ້ ນາເອາົ ທງັ 25 ຈດຸ ມາລວມກນັ ເປັນ 1 ຕວົ ຢິ່ າງ ໂດຍວທິີ ທິ່ ນຍີິ ມົ ເອນ້ ວ່ິ າ: con and quarter ໂດຍໃສິ່ ຕວົ ຢ່ິ າງດນີິ ໃນພາຊະນະຫ່ິ ທ່ິ ເປັນຮູບໂຄມຈາກນນັ້ ແບິ່ ງເປັນ 4ສິ່ ວນເທິ່ າົ ໆກນັ ດນີິ 2 ສ່ິ ວນທິ່ ຢິ່ ູ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ໃຫນ້ າມາລວມກນັ ແລະ ເຮດັ ຊາ້ ຄເກິ່ າົ ຈນົ ໄດຕ້ ວົ ຢ່ິ າງທິ່ ຕອ້ ງການ. ປົກກະຕຈີິ ະໃຊປ້ ະມານ 1 ກໂິີ ລກາຼ ມ, ພາຊະນະທິ່ ໃຊເ້ ກບັ ຕວົ ຢ່ິ າງດນິີ ທິ່ ວເີິ ຄາະ ໂລຫະ ຄວນຈະໃຊສ້ ະເຕນເລສ ແລະລາ້ ງດວ້ ຍອາເຊ ຕອນ ແລະນາ້ ດໄອອໄນຊ໌ 2 ຄງັ້ . ກ. ການກຽມຕວົ ຢ່ິ າງດນີິ :ບດົ ດນີິ ໃຫລ້ ະອຽດເພິ່ ອໃຫເ້ ປັນເນອ້ ດຽວກນັ ແລະ ເພິ່ ມພນ້ ທິ່ ຜວ ໂດຍຖາ້ ຕວົ ຢ່ິ າງຂອງດນີິ ປຽກກຈະເຮດັ ໃຫແ້ ຫງ້ ສາກິ່ ອນໂດຍເອາົ ໄປອບົ ທິ່ ເຕາົ ອບົ ສູນຍາກາດຈາກນນັ້ ຮ່ິ ອນເອາົ ດນິີ ດວ້ ຍຕານ່ິ າງຕອງທ່ິ ເຮດັ ດວ້ ຍໄນລອນຄວາມຖິ່ 2 ມລແມດັ ສາລບັ ຕວົ ຢ່ິ າງທິ່ ໃຊວ້ ເີິ ຄາະພວກໂລຫະຕອ້ ງເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ໜກັ ຄງົ ທ່ິ ແລະ ແຫງ້ ທ່ິ 30 - 60 0C. ຂ. ການສະກດັ ຕວົ ຢິ່ າງທາດ ແມ່ິ ນຂນຶ້ ຢິ່ ູກບັ ຊະນດິີ ທາດທິ່ ນາມາວເີິ ຄາະ 1). ທາດອງົ ຄະທາດຈະໃຊຫ້ ກຼັ ການ like dissolved like ເຊິ່ ນັ : ທາດທິ່ ຈະວເິີ ຄາະຕອ້ ງເປັນທາດທ່ິ ມກັ ນາ້ ເຊ່ິ ນັ : ອາຊດິີ ອງົ ຄະທາດຈະໃຊຕ້ ວົ ລະລາຍທິ່ ມຂວົ້ ເຊ່ິ ນັ : ເອຕລອາເຊຕາດ ແລະດເມຕລເອແຕຫຼພວກ ມກັ ນາ້ ເຊິ່ ນັ ໄຕຣກຣເຊໄຣດຈ໌ ະໃຊຕ້ ວົ ທາລະລາຍທິ່ ບ່ິ ມຂວົ້ ເຊ່ິ ນັ ເຮກັ ຊານ ແລະ n-ເຮບັ ຕານເປັນຕວົ ທາ ລະລາຍ. ກລະນທາດ PCBs ແລະຢາກາຈດັ ສດັ ຕູພດຈະສະກດັ ໂດຍໃຊໂ້ ອໂຊນ-ອອກເທນກິ່ ຸມທ່ິ ລະເຫຍ ໄດປ້ ານກາງເຊ່ິ ນັ : PAHs ຈະສະກດັ ໂດຍໃຊດ້ ກຼລວົ ເມຕານ, ກິ່ ຸມທິ່ ລະເຫຍໄດຈ້ ະໃຊຕ້ ວົ ທາລະລາຍພວກ ເຮກັ ຊານ. 2). ພວກໂລຫະຈະສະກດັ ດວ້ ຍ chelating agent ຫຼອາຊດີິ ເຊິ່ ນັ : HNO3ກລະນການສະກດັ ພວກ ໂລຫະສະເພາະຖາ້ ຕອ້ ງການສະກດັ ໂລຫະທງັ ໝດົ ຈະຕອ້ ງໃຊອ້ າຊດິີ ແກ່ິ ທິ່ ຮອ້ ນ. ຄ. ການທາຄວາມສະອາດຕວົ ຢ່ິ າງ : ເພ່ິ ອກາຈດັ ສິ່ ງີິ ລບົ ກວນການວເິີ ຄາະທາດທິ່ ສນົ ໃຈອອກໂດຍ ນຍີິ ມົ ໃຊເ້ ທກັ ນກີິ ຂອງການແຍກທາດຕວົ ຢິ່ າງລະຫວິ່ າງສະຖານະຂອງແຂງ ແລະຂອງແຫວຼ ທ່ິ ເອນ້ ທ່ິ ວົ ໆວິ່ າ soild phase extraction (SPE) ຊ່ິ ງຶ ເໝອນກບັ ການເຮດັ ວຽກໃນຄລມັ ນໂ໌ ຄຣມາໂຕກຣາຟ ໂດຍໃນຄລມັ ນ໌ ຈະບນັ ຈຂຸ ອງແຂງທ່ິ ມຮູພຣຸນ ແລະສາມາດຈບັ ທາດອງົ ຄະທາດໂດຍອາດແມິ່ ນອາລູມນາດ, ຊລີິ ກິີ ດັ ຫຼທາດ ໂປຣລເມຂອງສະໄຕຣລນີິ , ດວນລິີ , ແບງັ ແຊນທິ່ ມຂະໜາດໃຫ່ິ ຍ (XAD resins) ຊ່ິ ງຶ ຈະໃຊໃ້ ນການຈບັ ທາດ ທ່ິ ເຮາົ ສນົ ໃຈວເິີ ຄາະ. ງ. ການກວດວດັ :ການກວດວດັ ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ວົ ໄປຈະໃຊເ້ ທກັ ນກີິ ກາສໂຄຣມາໂຕກຣາຟ(Gas Chromatography, GC) ໂດຍຈະໃຊຕ້ ວົ ກວດຈບັ ທິ່ ຕ່ິ າງການຂxນຢ່ິ ູກບັ ຊະນດິີ ຂອງທາດເຊ່ິ ນັ : ກລະນ 99

ທາດປະສມົ ພວກຮາໂລແຊນຊິ່ ງຶ ໄດແ້ ກ່ິ ກ່ິ ຸມ DDT ຫທຼ າດປະສມົ PCBs ຈະໃຊກ້ ບັ ຊະນດີິ ທິ່ ເອນ້ ວ່ິ າ: Electron Capture Detecto (BCD) ໂດຍເມ່ິ ອທາດປະສມົ ຖກແຍກອອກຈາກຄລມັ ນຈ໌ າກລະບບົ ໂຄຣ ມາໂຕກຣາຟແລວ້ ຈະເຂາົ້ ສິ່ ູຕວົ ກວດຈບັ ECD ຊິ່ ງຶ ມຫກຼັ ການໃນການກວດຈບັ ດ່ິ ງັ ຮູບທ12 ຮູບ12 ສະແດງການເຮດັ ວຽກຂອງCED ສິ່ ວນໃຫິ່ ຍ ECD ຈະມກາມນັ ຕະພາບລງັ ສ Ni-63 ເປັນຕວົ ປ່ິ ອຍອະນຸພາກເບຕາໃນອດັ ຕາສ່ິ ວນທ່ິ ສະໝ່ິ າສະເໝຫກຼັ ການເຮດັ ວຽກໂດຍການກວດວດັ ອເລກັ ຕຮອນທິ່ ເກດການຂດັ ຂວາງເນິ່ ອງຈາກທາດທ່ິ ວີິ ເຄາະຈະປະກອບດວ້ ຍອາໂຕມທ່ິ ມກັ ເອເລກັ ຕຣອນເຊ່ິ ນັ : ຮາໂລແຊນ, ສນັ ຍານ ECD ທິ່ ໃຫອ້ ອມາຫຼາຍ ນອ້ ຍສາໃດກຈະຂນຶ້ ກບັ ການຂດັ ຂວາງທິ່ ເກດຈາກທາດວເິີ ຄາະ ໂດຍຖາ້ ມທາດຂດັ ຂວາງທິ່ ມກັ ຈບັ ເອເລກັ ຕຣອນເຊ່ິ ນັ : (ຮາໂລແຊນ) ຫາຼ ຍກຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດສນັ ຍານອອກມານອ້ ຍເປັນຕນົ້ . ຊະນດີິ ກາສທ່ິ ໃຊເ້ ປັນຕວົ ນາທາດໃນ GC ທ່ິ ຈະກບັ ECD ໃຊທ້ າດປະສມົ ຂອງ He ແລະ 5% ຂອງທາດທ່ິ ລະເຫຍງ່ິາຍທິ່ ມຄວາມ ເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຄງົ ທິ່ ເຊ່ິ ນັ : ເມຕານ. V. ການແຜ່ິ ກະຈາຍຂອງທາດມນົ ລະພດີິ ທາງດນິີ ທາດມນົ ລະພດີິ ໃນດນີິ ສາມາດທິ່ ຈະກະຈາຍໄປຢ່ິ ູໃນເຟສຂອງສິ່ ງີິ ທິ່ ມຊວດິີ , ບນັ ຍາກາດ, ໃນດນີິ ແລະນາ້ ໄດດ້ ່ິ ງັ ສະແດງໃນຮູບ5 ຮູບທ 13 : ຮູບແບບຂອງການແຜິ່ ກະຈາຍຂອງທາດປົນເປອ້ ນດນິີ ໃນລະບບົ ນເິີ ວດຂອງດນີິ 100