ເອກະສານບັນຍາຍ-ຈິດຕະວິທະຍາທົ່ວໄປ

ອິດທພິ ນົ ຂອງກຳມະພນັ ທມິີ່ ຕີ ບໍ່ ກຸ ຄນົ ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງຢນີ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມ ມຄີ ວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຫິ ລຳຍຢຳ່ ງທເ່ິີ ປນັ ຜນົ ມຳຈຳກຢນີ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມ ເຊງິ່ ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕນິ ກີ້ັ ໃໍ່ ຫເ້ ກດີ ຄວຳມພກິ ຳນຂອງຮຳ່ ງກຳຍ, ຮບຮຳ່ ງລກັ ສະນະ, ໜຳ້ ຕຳ, ສະຕປິ ນັ ຍຳ ຕະຫລອດ ຈນົ ເຮດັ ໃຫບ້ ສ່ໍ ຳມຳດດຳລງົ ຊວີ ດິ ຢໄ່ ດ.້ ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມຮຳ່ ງກຳຍ ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງ ໂຄຣໂມໂຊມຮຳ່ ງກຳຍພບົ ໄດໃ້ ນຫລຳຍກລະນີ ເຊິ່ງອຳດເປນັ ເພຳະມໂີ ຄຣໂມໂຊມຂຳດ ຫລເື ກນີ ໄປຈຳກປກົ ກະຕິ, ອຳດມສີ ຳເຫດມຳຈຳກກຳນຫກັ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ມກີ ຳນຕກ່ໍ ບັ ຫລືບມໍ່ ກີ ຳນຕກໍ່ ບັ , ໂດຍອຳດຈະບຕໍ່ ກໍ່ ບັ ຈດຸ ຕຳແໜງ່ ອນື່ິ ທງັ ໃນໂຄຣໂມໂຊມ ແທ່ງ ດຽວກນັ ຫລຕື ຳ່ ງແທງ່ ກນັ ກໄດ,້ ພະຍຳດທຳງກຳມະພນັ ທມີ່ິ ຄີ ວຳມກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມຮຳ່ ງກຳຍໄດແ້ ກ:່ 1) Dow’s syndrome 2) Patau’s syndrome 3) Cri du chat syndrome ຫລື Cat cry syndrome 4) Edward’s syndrome

ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ ໃນສວ່ ນຂອງ ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມເພດ, ເຊິ່ງຈະສະທອ້ ນ ໃຫເ້ ຫນັ ໃນຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງ ໂຄຣໂມໂຊມ X ຫລື Y ບຳງກລະນຈີ ະມີ X ຂຳດ ຫລເື ກນີ , ລກັ ສະນະຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕິ ດງັ ກຳ່ ວຈະສງ່ົ ຜນົ ຕລ່ໍ ກັ ສະນະທຳງດຳ້ ນຮຳ່ ງກຳຍ , ຈິດໃຈ ແລະ ສະຕປິ ນັ ຍຳຂອງບກຸ ຄນົ ເຊ່ງິ ໄດ້ ແກ່: 1) ເທເີ ນຊີ ນິ ໂຣມ (Turner’s syndrome) 2) Triple X syndrome 3) Klinefelter’s syndrome 4) XYY syndrome

ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕໃິ ນເມຕຳລຊິ ມຶ ແລະ ຢນີ ທ່ຄີິ ວບຄມຸ ໂຄງສຳ້ ງຂອງໂປຣຕນີ ຢນີ ແລະ ເອນັ ໄຊມຄີ ວຳມສຳພນັ ກນັ , ທງັ ນເ້ັີ ພຳະຢນີ ເປນັ ຕວົ ຄວບຄມຸ ກຳນສຳ້ ງເອນັ ໄຊ ແລະ ເອນໄຊກເປນັ ຕວົ ທເີິ່ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ລກັ ສະນະຕຳ່ ງໆ ເຊນັົ່ : ຄວຳມຜດິ ປກົ ກະຕໃິ ນກຳນ ຍອ່ ຍກດົ ອະມໂິ ນ Phenylalanine Hydroxylase ຂອງຄນົ , ສຳມຳດກໃ່ໍ ຫເ້ ກດີ ພະ ຍຳດ ບຳງຊະນດິ ເຊິ່ງຈະ ໄດກ້ ຳ່ ວຕໄໍ່ ປ. 1) Phenylketonuria ຫລື ເອ້ັີນວຳ່ PUK 2) ພະຍຳດສເີ ຜອື ກ (Albinism) 3) ແອນແຄບໂຕນຍເລຍ (Alkaptonuria) 4) ພະຍຳດຊກິ ເກເີ ຊວ ອະນເີ ມຍ (Sickle cell anemia) ຈະເຫນັ ໄດ້ວຳ່ ອຳກຳນຂອງພະຍຳດທ່ເີິ ກີດຈຳກຄວຳມບົກຜອ່ ງຂອງຢນີ ແລະ ໂຄຣໂມ ໂຊມຈະ ສົງ່ ຜົນຕ່ລໍ ກັ ສະນະຮຳ່ ງກຳຍພຳຍນອກ, ລກັ ສະນະສະຕິປນັ ຍຳຈນົ ເຖງິ ລັກສະນະພຳຍໃນ, ເຊງິ່

2. ສງິ່ ແວດລອ້ ມ ກັບ ພຶດຕກິ ຳ ອິດທພິ ນົ ຂອງສງ່ິ ແວດລອ້ ມທມີ່ິ ຕີ ບໍ່ ກຸ ຄນົ 1. ສິ່ງແວດລອ້ ມກອ່ ນເກດີ (Prenatal environment) ເປນັ ຕ້ນົັ ວ່ຳ ອຳຍຂຸ ອງແມ,່ ອຳຫຳນທແີິ່ ມ່ໄດຮ້ ັບ, ສະພຳບທຳງດ້ຳນອຳລມົ , ກຳນໃຊ້ຢຳຂອງ ແມ່, ຄວຳມເຈບັ ໄຂ້ໄດປ້ ່ວຍຂອງແມ່ ແລະ ສະພຳບພຳຍໃນທ້ອງຂອງແມທ່ ່ິີສຳມຳດຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ ພັດທະນຳກຳນຂອງລກໃນທ້ອງໄດ້. 2. ສ່ິງແວດລອ້ ມຂະນະກຳລງັ ເກດີ ສິ່ງແວດລ້ອມໃນຂະນະເກດີ ຈະເນັນ້ ໄປທີ່ິຂະບວນກຳນ ທິີ່ກ່ຽວຂ້ອງກບັ ກຳນເກດີ , ບໍ່ວ່ຳຈະ ເປັນວທິ ກີ ຳນເກດີ , ກຳນຂຳດອກົ ຊ,ີ ນ້ຳໜັກຕົວຕ່ຳ ແລະ ກຳນ ເກດີ ກ່ອນກຳນດົ . 3. ສິ່ງແວດລອ້ ມຫລງັ ເກດີ ສິ່ງແວດລອ້ ມຫລງັ ເກີດຈະມຊີ ວ່ ງໄລຍະຍຳວນຳນຫລຳຍກວ່ຳ ຊວ່ ງອນ່ືິ ໆ ຫລອື ຳດຈະເວົັ້ຳ ໄດ້ວຳ່ ສິງ່ ແວດລ້ອມຈະມອີ ດີ ທພິ ົນຕ່ໍບກຸ ຄົນຕະຫລອດຊ່ວງຊີວິດຂອງ ບກຸ ຄນົ ກວຳ່ ໄດ້, ສິງ່ ແວດ ລ້ອມດົ່ັງກ່ຳວມີຫລວງຫລຳຍ ແລະ ມີຄວຳມແຕກຕ່ຳງກນັ ອອກໄປໃນແຕ່ລະ ບຸກຄົນ ແມນ່ ແຕຝ່ ຳ ແຝດແທ້ເອງກມສີ ິ່ງແວດລອ້ ມຫລັງເກີດບຳງຢ່ຳງທ່ິແີ ຕກຕຳ່ ງກັນ

ກຳນຈດັ ສງິ່ ແວດລອ້ ມເພອິື່ ຊວ່ ຍສງົ່ ເສມີ ພດັ ທະກຳນ 1. ຄວນມີກຳນວຳງແຜນ, ກຽມຄວຳມພ້ອມໃນດ້ຳນຕ່ຳງໆ ຕັ້ງແຕ່ກ່ອນກຳນ ແຕງ່ ງຳນ 2. ມີກຳນກວດສຸຂະພຳບຂອງທັງພໍ່ ແລະ ແມ່ ໂດຍສະເພຳະຄວຳມເຈັບປ່ວຍ ດວ້ ຍພະຍຳດ ຕ່ຳງໆ 3. ກຳນປະຕິບັດຕົວໃນຊ່ວງຖືພຳ ແມ່ຄວນດແລຕົວເອງເປັນຢ່ຳງດີ ເມື່ິອເຈັບ ໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍ ບ່ໍຄວນຊື້ັຢຳມຳກິນເອງ, ບໍ່ຄວນດືິ່ມເຫລົ້ັຳ ຫລືສບຢຳ, ກິນອຳຫຳນທີ່ິເປັນ ປະໂຫຍດ ແລະ ຄບົ ທຸກໝວດ ແລະ ຕ້ອງຮັກສຳອຳລົມໃຫແ້ ຈ່ມໃສຢສ່ ະເໝີ. 4. ກຳນຈັດສິ່ງແວດລ້ອມຫລັງເກີດ ຫລັງຈຳກເດັກເກີດຈຳກທ້ອງແມ່ແລ້ວ, ແມ່ຄວນໃຫ້ ເດັກຢ່ໃນສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ິດີ, ໃຫ້ຄວຳມຮັກ, ຄວຳມອົບອຸ່ນ, ໃຫ້ກຳນ ອົບຮມົ ລຽ້ ງດ, ສັ່ົງສອນທິ່ດີ ີ ເພອືິ່ ໃຫ້ເດກັ ໄດ້ພັດທະນຳນິໄສ, ບຸກຄະລິກະພຳບ ຕະຫລອດ ຮອດອຳລົມທີ່ິຈະຊ່ວຍໃຫ້ເດັກເຕີບ ໃຫຍ່ຂຶ້ັນປັນບຸກຄົນທີ່ິມີລັກສະນະທີ່ິເພິງປະສົງຂອງ ສງັ ຄົມ.

ບົດທີ 3 ພຶ້ນຖານທາງສະລີລະວິທະຍາກັບພຶດຕິກາ

1. ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງຈິດຕະວິທະຍາ ກັບສະລີລະວິທະຍາ ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງຈິດຕະວິທະຍາ ກັບສະລີລະວິທະຍາ ແມ່ນເລີ່ມຈາກການວິ ເຄາະຂະບວນການເກີດພຶດຕິກາຂອງມະນຸດເຮົາວ່າເປັນແນວໃດ, ພວກເຮົາກໍຈະຮູ້ການພົວພັນ ດັ່ງກ່າວ ເມີ່ອພິຈາລະນາເບີ່ິງການເກີດພຶດຕິກາພົບວ່າມີ 3 ສີ່ິງທີ່ກ່ຽວຂູ້ອງກັນຢູ່ສະເໝີຄ: ສິ່ີງກະທົບ (Stimulus : S) ອິນຊີ (Organism : O) ການ​ຕອບ​ສະ​ໜອງ (Response : R) ເຊີ່ິງ​ສາ​ມາດ​ຂຽນ​ແຜນ​ວາດ​ສະ​ແດງ​ຂະ​ບວນ​ການ​ເກີດ​ພຶດ​ຕິ​ກາ​ໄດູ້​ດ່ັງ​ລຸ່ມ​ນີຶ້: ສິີ່ງກະທົບ ກະຕູຸ້ນ ຕົວສາຜດັ ຕົວຮບັ ຮູ້ ສ່ັົງຂ່າວ ຕົວປະຕບິ ດັ ຜົນ ການຕອບ ສະໜອງ ຂະສບ່ົັງວຂນ່າວການພາຍໃນອນິ ຊີ (O)

ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງຈິດຕະວິທະຍາ ກັບສະລີລະວິທະຍາ (ຕ່ໍ) ເມີ່ອ​ວິ​ເຄາະ​ເບິີ່ງ​ແລູ້ວ​ຕົວ​ຮັບ​ສາ​ຜັດ​ແມ່ນ ອະ​ໄວ​ຍະ​ວະ​ຮັບ​ສາ​ຜັດ (ອິນ​ຊີ​ທັງຫູ້າ) ນ້ຶັນ​ ເອງ​ເຊັ່ນ: ຕາ, ຫ, ດັງ, ລຶ້ີນ ແລະ​ ຜິວ​ໜັງ. ຕົວ​ຮັບ​ຮູ້​ສາ​ຜັດ ​ແມ່ນ​ສະ​ໜອງ​ ເຊ່ີິງ​ຢູ່​ໃນ​ລະ​ບົບ​ປະ​ ສາດ​ຂອງ​ຄົນ​ເຮົາ, ການ​ສັົ່ງ​ຂ່າວ​ທາງ​ໃນ​ອິນ​ຊີ​ອາ​ໄສ​ການ​ທາ​ງານ​ຂອງ ເຊ​ວປະ​ສາດ, ເຊ່ີິງ​ເປັນ​ອົງ​ ປະ​ກອບ​ຫລັກ​ຂອງ​ລະ​ບົບ​ປະ​ສາດ ແລະ​ ການ​ທາ​ງານ​ຂອງ​ຕົວ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ການ ແມ່ນ​ຕ່ອມ​ລະ​ບົບ​ ກູ້າມ​ເນ້ຶອ​ນຶ້ັນ​ເອງ. ດັ່ງ​ນ້ຶັນ, ການ​ພົວ​ພັນ​ລະ​ຫວ່າງ​ສະ​ລີ​ລະ​ກັບ​ການ​ເກີດ​ພຶດ​ຕິ​ກາ ຈ່ີຶງ​ມີ​ຢູ່ 4 ພາກ​ສ່ວນ​ຄ: 1. ອະ​ໄວ​ຍະ​ວະ​ສາ​ຜັດ 2. ລະບົບປະສາດ 3. ລະບົບກູ້າມເນຶ້ອ 4. ລະບົບຕ່ອມ

2. ລະບົບກູ້າມເນຶ້ອ ແລະ ລະບົບຕ່ອມ ກັບພຶດຕິກາ ລະບົບກູ້າມເນ້ຶອ ກັບພຶດຕິກາ ລະບົບກູ້າມເນ້ຶອ (Muscular System) ເປັນລະບົບຂອງເຊລ (ຈຸລັງ) ທີ່ ເຮັດໜູ້າທ່ີສະ-ແດງປະຕິກິລິຍາເມ່ີອຖກກະທົບຈາກລະບົບປະສາດ ຫລເປັນຕົວປະຕິບັດ ການສ່ວນໜີ່ຶງເທັ່ົານ້ຶັນ. ລະບົບກູ້າມເນ້ຶອຈະເຮັດວຽກໂດຍການຫົດຕົວ ແລະ ​ຢືດຕົວເມີ່ອ ຖກກະຕຸູ້ນຈາກລະບົບປະສາດ. ການຫົດຕົວ ແລະການຢືດຕົວຂອງລະບົບກູ້າມເນ້ຶອເຮັດ ໃຫູ້ເກີດພຶດຕິກາຕ່າງໆຂຶ້ນ. ລະບົບກູ້າມ ເນຶ້ອປະກອບດູ້ວຍ 3 ຊະນິດຄ:  ກູ້າມເນຶ້ອລາຍ (Striated or Skeletal muscles)  ກູ້າມເນຶ້ອຮຽບ (ກູ້ຽງ) (Smooth muscles)  ກູ້າມເນ້ຶອຫົວໃຈ (Cardiac muscles)

ລະບົບກູ້າມເນຶ້ອປະກອບດູ້ວຍ 3 ຊະນິດຄ: ກູ້າມເນ້ຶອລາຍ ກູ້າມເນ້ຶອຮຽບ (ກູ້ຽງ) ກາູ້ ມເນອ້ຶ ຫວົ ໃຈ (Smooth muscles) (Cardiac muscles) (Striated or Skeletal muscles) ເປັນກູ້າມເນ້ຶອທີ່ຢູ່ຕາມ ອະໄວຍະວະພາຍໃນຮ່າງກາຍຂອງຄົນ ເປນັ ກາູ້ ມເນຶອ້ ເໜອເຈຕະ ເປັນກູ້າມເນ້ຶອທີ່ມີເອັນຢຶດຢູ່ ເຮົາ ເຊັ່ນ: ລາໄສູ້, ກະເພາະອາຫານ ຫລ ນາ ເຊນ່ັ ກນັ ກບັ ກ້າູ ມເນຶອ້ ຮຽບ ຕາມໂຄງກະດກຮວມຕົວກັນເປັນມັດ ມີທັງ ຫລອດເລອດ. ກູ້າມເນ້ຶອຮຽບສາມາດ ແຕ່ວ່າມີລກັ - ສະນະທາງຊີວະວິ ໝົດປະມານ 7000 ມັດ ແຕ່ລະມັດຈະ ທາງານໄດູ້ເອງໂດຍບໍ່ຕູ້ອງລໍຖູ້າການສັ່ງ ທະຍາຄູາ້ ຍຄກູ້າມເນ້ອຶ ລາຍ, ແຕ່ ເຮັດໜູ້າທີ່ເປັນເອກະເທດ ແລະ ຢູ່ໃຕູ້ການ ການຂອງການຄິດໃນສະໝອງຈຶ່ີງເອຶີ້ນ ຕາ່ ງກນັ ບ່ອນທ່ີເຊວ ກ້າູ ມເນອຶ້ ຄວບຄຸມຂອງລະບົບປະສາດຈີ່ຶງເອ້ີຶນວ່າກູ້າມ ກູ້າມເນຶ້ອຊະນິດນຶ້ີວ່າ: ກູ້າມເນ້ຶອບໍ່ເຈຕະ ຫວົ ໃຈຈະໂຍງໃຍເປັນຜນດຽວ ເນ້ຶອຊະນິດນ້ີຶວ່າ: ກູ້າມເນຶ້ອເຈຕະນາ ນາ (Involuntary muscles). ແຕ່ ກັນ, ບໍ່ໄດ້ຮູ ວມເປັນມັດໆຄກບັ (Voluntary muscles) ໂດຍທັ່ົວໄປ ການເຄ່ີອນໄຫວຂອງກູ້າມເນ້ຶອຮຽບຈະ ກູ້າມເນອຶ້ ລາຍ. ແລູ້ວມີຢູ່ 2 ຊຸດຄໄບເຊັບ (Biceps) ແລະ ຊູ້າກວ່າ ກູ້າມເນຶ້ອລາຍ, ໃນເວລາທີ່ ໄທຣເຊັບ (triceps ). ແຕ່ລະຊຸດຈະຫົດ ກູ້າມເນ້ຶອລາຍຢືດຕົວຄັຶ້ງໜ່ຶີງບ່ໍເຖິງ ຕົວ ແລະ ຢືດຕົວສະຫລັບກັນ. (ກູ້າມເທິງ 1/10 ວິນາທີ, ແຕ່ກູ້າມເນຶ້ອຮຽບຈະໃຊູ້ ແລະ ກູ້າມລຸ່ມ ເບ່ິີງຮບທີ 15). ເວລາຫລາຍວິນາ ທີ.

2. ລະບົບຕ່ອມກັບພຶດຕິກາ (Glands System ) ຕ່ອມໃນຮ່າງກາຍຂອງຄົນເຮົາມີ 2 ຊະນິດດູ້ວຍກັນຄ: 1. ຕ່ອມມີທໍ່ (Exocrine glands): ເປັນຕ່ອມທີ່ລະ ລາຍສານຕ່າງໆທ່ີຕ່ອມຜະລິດຂຶ້ນອອກຈາກຕ່ອມໄປສ່ອະໄວຍະ ວະອີ່ນໆໂດຍມີທໍ່ນາໄປໃຊູ້ ເຊ່ັນ: ຕ່ອມນ້າລາຍ, ຕ່ອມເຫ່ີອ, ຕ່ອມນ້າຍ່ອຍ ແລະ ຕ່ອມນາ້ ຕາ ເປັນຕົ້ຶນ. 2. ຕ່ອມບ່ໍມີທໍ່ (Endocrine glands) ເປັນຕ່ອມທ່ີບໍ່ ມີ ທໍ່ ເຊ່ີອ ມ ຕໍ່ ກັ ບ ອະ ໄວ ຍ ະ ວ ະ ສ່ວ ນ ຕ່າ ງໆ ທີ່ ຕ່ອມ ຜ ະ ລິດ ອ ອກຈ ະ ເຊ່ີອມໄປໃນກະແສເລອດ ຜ່ານທາງເນ້ຶອເຍ່ີອທີ່ຫໍ່ຫຸູ້ມເຊວຂອງ ຕ່ອມ, ສານທີ່ຕ່ອມຊະນິດນີ້ຶຜະລິດອອກມາຈະເອີຶ້ນວ່າ: ຮໍໂມນ (Hormone) ຕ່ອມບໍ່ມີທໍ່ມີຫລາຍຊະນິດກະຈາຍຢູ່ຕາມສ່ວນ ຕ່ າງ ໆ ຂອ ງ ຮ່າງ ກ າຍ ແ ລ ະ ທີ່ ສ າ ຄັນ ໄ ດູ້ ແ ກ່ ຕ່ອ ມ ໄພ ເ ນີ ຍ (Pineal glands), ຕ່ອມໃຕູ້ສະໝອງ (Pituitary glands), ຕ່ອມໄທຣອຍ (Thyroid glands), ຕ່ອມພາຣາໄທຣອຍ (Para-thyroid) ຕ່ອມໝວກໜາກໄຂ່ຫລັງ (Adrenal glands), ຕ່ອມແພນເຄຣັຍ (Pancreas glands), ຕ່ອມ ເພດ (Gonads glands) ແລະ ຕ່ອມໄທມັດ (Thymus glands).

3. ລະບົບປະສາດກັບພຶດຕິກາ ລະບົບປະສາດນັ້ຶນປະກອບດູ້ວຍເຊວປະສາດ (Neuron) ເປັນອົງປະກອບຫລັກ, ການ ທາງານຂອງເຊວປະສາດຈະເຮັດເປັນລະບົບ, ເຊິີ່ງສາມາດຈາແນກໄດູ້ຕາມແຜນວາດດ່ັງ ລຸ່ມນີຶ້: ລະ​ບບົ ປ​ ະສ​ າດ​ສວ່ ນ​ກາງ ລະບ​ ບົ ປ​ ະ​ສາດສ​ ວ່ ນ​ນອກ CNS PNS ສະໝ​ ອງ ໄຂ​ສນັ ຫ​ ລງັ SNS ANS ລະບ​ ບົ ​ປະສ​ າດໂ​ຊມາຕິກ​ ລະ​ບບົ ປ​ ະສ​ າດອ​ ດັ ຕ​ ະໂ​ນມດັ ຄວບຄມຸ ການທາງານຂອງກາ້ ມ​ ເນອ້ ໃນສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງຮາ່ ງກາຍ ຄວບຄມຸ ອະໄວຍະວະພາຍໃນ SNS ຄວບຄມຸ ການເຄ່ ອນໄຫວໃນກາ້ ມເນອ້ ດແູ ລເລ່ ອງຄວາມຮສູ້ ກຶ ​ເຊ່ ັນ: ການ ຊມິ ​ພາ​ເທຕ​ ິກ ພາ​ຣາ​ຊມິ ​ພາເ​ທ​ຕິກ ເຫັນ, ການສາຜດັ ...

ລະບົບປະສາດກັບພຶດຕິກາ (ຕ່ໍ) ລະບົບປະສາດກັບພຶດຕິການຶ້ີຈະແບ່ງອອກເປັນ 3 ພາກສ່ວນຍ່ອຍເຊີ່ງິ ລາຍລະອຽດມີດັ່ງນຶ້ີ: -​ ເຊວປະສາດ (Neuron) -​ ລະບົບປະສາດສ່ວນກາງ (Control nervous system: CN S) -​ ລະບົບປະສາດສ່ວນນອກ (Peripheral nervous system: P N S) ເຊວປະສາດ ເຊວປະສາດເປັນໜ່ວຍພຶ້ນຖານຂອງລະບົບປະສາດ, ມີບົດບາດສາຄັນຕ່ໍການເກີດພຶດ ຕິກາ ເຊິ່ີງມີຢູ່ຈານວນຫລາຍ, ມັນຈະທາງານເຊີ່ອມຕໍ່ກັນໂດຍໃຊູ້ກະແສໄຟຟ້າ ຄ: ກະແສໄຟຟ້າທ່ີແລ່ນໃນ ຫລອດທອງແດງຂອງລະບົບໄຟຟ້າທີ່ແລ່ນຢູ່ຕາມເຮອນຊານເຮົາ, ແຕ່ເປັນກະແສໄຟຟ້າອ່ອນໆທ່ີແລ່ນ ດູ້ວຍຄວາມໄວປະມານ 0,6 -​120 ມ/ວິນາທີ ເທົ່ັານ້ຶັນ ແລະ ຖກເອ້ຶີນວ່າ: ກະແສປະສາດ

3.2 ລະບົບປະສາດສ່ວນ​ກາງ (CNS) ແມ່​ນລະບົບປະສາດ ທີ່ມີເຊວປະສາດຫລາຍທ່ີສຸດໃນ​ບັ​ນດາລະບົບປະສາດທັງ ໝົດປະກອບດູ້ວຍ:​ ໄຂສັນ​ຫລັງ (Spinal Coral) ແລະ ສະໝອງ (Brain). ໄຂສັນ​ ຫລັງເຮັດໜູ້າທ່ີຮັບສັົ່ງຂ່າວສານ​ລະຫວ່າງສ່ວນ​ຕ່າງໆຂອງຮ່າງກາຍກັບສະໝອງ, ສ່ວນ​ສະ ໝອງເຮັດໜູ້າທີ່ຕີຄວາມໝາຍຂ່າວສານ ແລະສ່ັງການ. ດັ່ງນ້ຶັນ, ການ​ຮັບຮູ້, ການ​ຈ່ີຈາ, ກາ​ນຄິດ, ກາ​ນຕັດສິ​ນໃຈ ແລະ ການ​ຮູ້ສຶກຕ່າງໆຈຶີ່ງເກີດຂຶ້ນ​ໃ​ນທົັ່ວສະໝອງ, ການ​ທາ ງານ​ຂອງລະບົບປະສາດສ່ວ​ນກາງມີລາຍລະອຽດດ່ັງຕໍ່ໄປນີ້ຶ: ໄຂສັນ​ຫລັງ ເປັນ​ທໍ່ລາຍາວໄປຕາມຊ່ອງກະດກສັນຫລັງຂອງຄົນເຮົາ ເຊິ່ີງປະກອບດູ້ວຍເຊວປະສາດ 3 ປະເພດຄ: ເຊວປະສາດທີ່ເຮັດໜູ້າທີ່ຮັບຂ່າວສານຈາກຕົວຮັບສາຜັດໄປຫາໄຂສັນ​ ຫລັງ ເອ້ຶີນວ່າ: ເຊວປະສາດນາເຂົຶ້າ (Afferent neurons). ເຊວປະສາດທ່ີເຮັດໜູ້າທີ່ຮັບຂ່າວ ສານ​ຈາກໄຂສັນຫລັງໄປຫາກູ້າມເນ ຶ້ອ ແລະ ຕ່ອມເອີ້ຶນ ​ວ່າ: ເຊວປະສາດສົັ່ງອອກ (Efferent-neurons). ສ່ວນ​ເຊວປະສາດທີ່ເຮັດໜູ້າທີ່ເຊ່ີອມຕໍ່ລະຫວ່າງ ເຊວປະສາດ ນາເຂົ້ຶາ ແລະ ເຊວປະສາດສົ່ັງອອກ ຈະເຮັດໜູ້າທີ່ສັົ່ງຂ່າວສານ​ເຂ້ົຶາ ແລະ ອອກຈາກສະ ໝ ອງເອີຶ້ນ​ວ່າ: ເຊວປະສາດຕົວເຊີ່ອມ (Connector neurons).

ໄຂສັນຫລັງມີໜູ້າທ່ີ 2 ຢູ່າງ​ຄ: 1. ສ່ັົງກະແສປະສາດໄປໄປໃຫູ້ສະໝອງຕີຄວາມໝາຍສ່ັງການ ແລະ ຮັບກະແສ ປະສາດທີ່ເປັນ​ຄາສັ່ງຈາກສະໝອງໄປສ່ຕົວປະຕິບັດການ​ຄກູ້າມເນຶ້ອ ແລະ ຕ່ອມ. 2. ເຊ່ີອມຕໍ່ຕົວຮັບສາຜັດ ແລະ ຕົວປະຕິບັດການ​ໂດຍກົງ, ເຮັດໃຫູ້ເຮົາຕອບ ສະໜອງຕ່ໍສິີ່ງກະທົບໄດູ້ຢູ່າງວ່ອງໄວ ເຊັ່ນ: ເມ່ີອແຂ​ນຖກເຂັມແທງຈະກະຕຸກແຂນ​ທັນ​ທີ, ເມ່ີອຫົວເຂ່ົັາ ຖກເຄາະຈະເຕະຕີ​ທັນ​ທີ, ພຶດຕິກາລັກສະນະນຶີ້ເອຶ້ີນ​ວ່າ: ກິລິຍາສະທູ້ອນ (Reflection). ກິລິຍາສະທູ້ອ​ ນມີຂະບວນ​ການ 3 ຂຶ້ັນ​ຕອນ​ຄ: ຂຶ້ັນຕອນທີ 1 ຕົວຮັບສາຜັດສ່ັົງຂ່າວໄປຫາເຊວປະສາດສ່ົັງອອກ. ຂັຶ້ນຕອນທີ 2 ຂ່າວສານ​ຜ່ານ​ເຊວປະສາດຕົວເຊີ່ອມໄປຫາເຊວປະສາດສົ່ັງອອກ. ຂ້ຶັນຕອນທີ 3 ເຊວປະສາດສັ່ົງອອກສັົ່ງຂ່າວໄປຫາຕົວປະຕິບັດການ​ໃຫູ້ສະແດງອາ ການຕອບສະໜອງ. ກາ​ນເກີດກິລິຍາສະທູ້ອນນີ້ຶເປັ​ນກິລິຍາສະທູ້ອນ​ທີ່ຜ່ານ​ໄຂສັນ​ຫລັງ. ກິລິຍາບາງຢູ່າງຄວບ ຄຸມໂດຍສະໜອງບໍ່ຜ່ານ​ໄຂສັນ​ຫລັງກໍມີ ເຊ່ັນ: ການ​ຂະຍິບຕາເມີ່ອມີລົມພັດຕາ ແລະ ມີບາງຢູ່າງທີ່ ຄວບຄຸມຮ່ວມກັນ​ທັງໄຂສັນ​ຫລັງ ແລະ ສະໝອງ ເຊັ່ນ: ອາການ​ສະດຸູ້ງຕ່ີນ​ເມີ່ອໄດູ້ຍິນ​ສຽງດັງ.

ສະໝອງ ເປັນ​ສ​ນກາງຂອງພຶດຕິກາ ແລະ ຄວບຄຸມການທາງາຂອງລະບົບປະສາດອ່ີນ- ໆຂອງຮ່າງກາຍໃຫູ້ເປັນ​ໄປຢູ່າງມີລະບົບລະ ບຽບສອດຄ່ອງກັນ, ເຊິີ່ງແບ່ງອອກເປັນ 3 ສ່ວ​ນດູ້ວຍກັນ​ຄ: ສ່ວນທີ 1. ສະໝອງສ່ວນ​ໜູ້າ (Forebrain) ສ່ວນທີ 2. ສະໝອງສ່ວ​ນກາງ (Mid brain) ສ່ວນທີ 3. ສະໝອງສ່ວນ​ຫລັງ (Hindbrain)

1. ສະໝອງສ່ວນໜູ້າ: ເປັ​ນສ່ວນ​ທີ່ຢູ່ເທິງຂວ້ຶັນສະໝອງຂ້ຶນ​ໄປ ແບ່ງອອກເປັນ 3 ສ່ວນ​ໃຫຍ່ໆຄ: 1) ທາລາມັດ (Thalamus) ຢູ່ເທິງຍອດຂອງສະໝອງສ່ວນ​ກາງ, ເປັນ​ສນ​ກາງ ຖ່າຍທອດ ກະແສປະສາດທ່ີມາຈາກໄຂສັນຫລັງ, ອະໄວຍະວະສາຜັດ, ສະໝອງສ່ວນ​ກາງ ແລະ ສະໝອງສ່ວນຫລັງເພີ່ອໄປຫາ ເຊຣິບຣັມ (Cerebrum) ເພີ່ອຕີຄວາມໝາຍ ແລະ ສັ່ງການ. 2) ໄຮໂປທາລາມັດ (Hypothalamus) ເປັນ​ສວ່ນູ້ອຍໆທີ່ຢູ່ໃຕູ້ທາລາມັດ, ເຮັດ ໜູ້າທີ່ຄວບຄຸມການ​ເກີດອາລົມ ແລະ ແຮງຈງໃຈ, ຄວາມຫິວໂຫຍ, ການ​ທາງານ​ຂອງຕ່ອມບໍ່ ມີທາລາມັດ (Endocrine glands) ແລະ ຄວບຄຸມອຸ​ນຫະພມຂອງຮ່າງກາຍອີກດູ້ວຍ. 3) ລະບົບລິມບິກ (Limbic system): ເປັນສນປະສາດທີ່ກະຈາຍຢູ່ອູ້ອມຮອບທາ ລາມັດ ມີການທາງານເປັນລະບົບທີ່ສະຫລັບຊັບຊູ້ອນຫລາຍ ແລະ ມີສ່ວນສາຄັນຢູ່ 4 ສ່ວນຄ:

ສ່ວນທີ 1: ອະມິກດາລາ (Amygdala): ເປັນສ່ວນທີ່ຢູ່ດູ້ານຂູ້າງຂອງໄຮໂປທາລາມັດມີບົດ ບາດໃນການກະຕຸູ້ນໃຫູ້ເກີດຄວາມແຂງກູ້າ, ສັດທີ່ດຸຮູ້າຍ ຖູ້າອະມິກດາລາຖກທາລາຍກໍຈະເຊີ່ອມ ຊຶມອ່ອນແອ. ສ່ວນທີ 2: ບໍລິເວນເຊບໂທເອີເຣຍ (Septalarea) ເປັນສ່ວນໜ່ີຶງທີ່ຢູ່ດູ້ານໜູ້າຂອງທາລາ ມັດ ແຕ່ສງກວ່າເລັກນູ້ອຍ, ມີບົດບາດໜ່ວງໜ່ຽວຄວາມແຂງກູ້າ, ສັດທ່ີຖກທາລາຍເຊບໂທເອເຣຍ ຈະມີຄວາມດຸຮູ້າຍ ແລະ ແຂງກະດູ້າງ. ສ່ວນທີ 3: ຮິບໂປແຄັມປັດ (Hippocampus) ເປັນສ່ວນທີ່ຢູ່ໃຕູ້ທາລາມັດ ແລະໄຮໂປ ທາລາມັດ, ມີບົດບາດ ໃນການຈ່ີຈາປະສົບການ, ຖູ້າຖກທາລາຍກໍຈະຈ່ີຫຍັງບ່ໍໄດູ້ດົນ.

ສ່ວນທີ 4: ເຊຣິເບລາ (Cerebellum) ເປັນສ່ວນເທິງສຸດຂອງສະໝອງ, ປົກຄຸມຢູ່ ຂວຶ້ັນສະໝອງເຕັມກະໂຫລກຫົວຂອງຄົນເຮົາ ຫລເຄີຍເອຶ້ີນກັນວ່າ: ມັນສະໝອງ, ມີ 2 ຊີກດູ້ວ ຍກັນຄ: ຊີກຊູ້າຍ ແລະຊີກຂວາ, ເຊຣິເບລັມທັງສອງຊີກນຶີ້ເຊ່ີອມຕໍ່ກັນດູ້ວຍສາຍໃຍປະສາດ ຢູ່າງຫລວງຫລາຍ, ໃຍປະສາດເຫລັົ່ານີ້ຶຢູ່ບໍລິເວນສ່ວນລຸ່ມຂອງ ເຊຣິເບລາ ເອຶີ້ນວ່າ ຄໍປັສແຄໂລ ຊັມ (Corpus callosum), ເຊຣິເບລາແຕ່ລະຊີກຈະຄວບຄຸມການທາງານຂອງຮ່າງກາຍພຽງ ຊີກດຽວ ແຕ່ສະລັບຂູ້າງກັນຄ ເຊຣິບລັມຊີກຊູ້າຍຈະຄວບຄຸມການທາງານຂອງຮ່າງກາຍຊີກ ຂວາ ແລະກົງກັນຂູ້າມ, ສ່ວນຜິວຂອງເຊຣິເບລາເປັນທີ່ຮວມຂອງເຊວປະສາດຈີ່ຶງມີສີ ເທົາ ແລະ ເອີຶ້ນສ່ວນຜິວທີ່ເປັນເໝອນເປືອກຂອງເຊຣິເບລາ ນີ້ຶວ່າ: ຄໍເທັກຂອງເຊຣິບລັມ (Cerebral cortex), ສ່ວນໃນຂອງເຊຣິເບລາ ເປັນໃຍປະສາດ ເຊີ່ງິ ມີໄຂມັນຫໍ່ຫຸູ້ມຢູ່ຈີ່ຶງມີສີຂາວ, ຄາດວ່າ ເຊຣິເບລາປະກອບດູ້ວຍ: ເຊວປະສາດປະມານ 9 ພັນລູ້ານຕົວ ຫລປະມານ 3/4 ຂອງເຊວປະ ສາດທັງໝົດໃນສະໝອງຂອງເຮົາ.

2. ສະໝອງສ່ວນ​ກາງ ​ເປັນ​ສ່ວນ​ທີ່ຕໍ່ຈາກສະໝອງສ່ວນ​ຫັງໄປຈົ​ນສຸດຂົ້ຶວສະໝອງ, ເປັນ​ທາງຜ່ານ​ຂອງ ເສ້ຶັ​ ນປະສາດໄປສ່ສະໝອງສ່ວ​ນໜູ້າ, ມີບົດບາດຄວບຄຸມການ​ກຶິ້ງຂອງໜ່ວຍແກ່ນຕາ ແລະຄວບຄຸມ ກິລິຍາສະທູ້ອນ​ກ່ຽວກັບການ​ເຫັນ, ການໄດູ້ຍິນ ແລະການ​ສາພັດ. 3. ສະໝອງສ່ວນ​ຫລັງ ເປັນ​ສ່ວນ​ທີ່ຢູ່ຕໍ່ຈາກປາຍເທິງຂອງໄຂສັນ​ຫລັງ, ເຊິີ່ງປະກອບດູ້ວຍ 3 ພາກສ່ວ​ນທີ່ສາ ຄັ​ນຄ: ກ) ເມດັນລາ (Medulla): ເປັ​ນບໍລິເວນ​ທາອິດທີ່ຢູ່ຕ່ໍຈາກໄຂສັນຫລັງ ແລະ ເປັ​ນສ​ນຮວມຂອງເສ້ັຶ​ນປະສາດຈາກໄຂສັນຫລັງໄຂ່ວກັນ​ສະຫລັບຊູ້າຍ-​ຂວາ. ນອກຈາກນຶີ້ ຍັງມີເຊວປະສາດທີ່ ເຮັດໜູ້າທີ່ຄວບຄຸມການ​ຫາຍໃຈ ແລະ ກິລິຍາສະທູ້ອນ​ກ່ຽວກັບກາ​ຮັກສາ ກາ​ນຊົງຕົວໃນ​ແນວເນີຶ້ງຂອງຄົ​ນເຮົາອີກດູ້ວຍ.

3.3. ລະບົບປະສາດສ່ວນນອກ ເປັນລະບົບປະສາດທີ່ເຊ່ີອມຕໍ່ລະຫວ່າງສະໝອງ ແລະ ໄຂຫລັງກັບສ່ວນຕ່າງໆການແບ່ງ ອອກເປັນ 2 ລະບົບຍ່ອຍຄ: ລະບົບປະສາດໂຊມາຕິກ (Somatic nervous System : SNS) ແລະ ລະບົບປະສາດ ອັດຕະໂນມັດ (Automatic nervous System : ANS) ລະບົບປະສາດສອງຊະນິດ ນ້ຶີມີບົດບາດກ່ຽວກັບ ພຶດຕິກາດ່ັງນ້ຶີ: - ລະບົບປະສາດ ໂຊມາຕິກ (SNS) ແມ່ນລະບົບສາດທີ່ເຊ່ີອມຕໍ່ລະຫວ່າງຕົວຮັບສາຜັດ ທາງຜິວໜ ັງ ແລະ ກູ້າມເນ້ຶອລາຍເຂ້ຶົາສ່ລະບົບປະສາດສ່ວນກາງ, ມີໜູ້າທ່ີຮັບຂ່າວສານຈາກ ຜິວໜັງ ແລະ ກູ້າມລາຍ, ເຊ່ີິງ ຖກກະຕຸູ້ນຈາກສີ່ິງກະທົບພາຍນອກແລູ້ວຖ່າຍທອດໄປສ່ໄປສ່ລະບົບ ປະສາດສ່ວນກາງ ແລູ້ວຮັບຂ່າວສານຈາກ ລະບົບປະສາດສ່ວນກາງໄປສ່ກູ້າມເນ້ຶອລາຍ ແລະ ບໍລິເວນຜິວໜັງທີ່ຮັບສາຜັດ, ດັ່ງນຶັ້ນ, ເຮົາສະຫລຸບໄດູ້ວ່າ ລະບົບປະສາດ ໂຊມາຕິກຄວບຄຸມການ ທາງານຂອງກູ້າມເນຶ້ອລາຍ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຕາມຜິວໜັງ. - ລະບົບສາດອັດຕະໂນມັດ (ANS) ແມ່ນລະບົບປະສາດທ່ີເຊ່ີອມຕໍ່ລະຫວ່າງລະ ບົບປະສາດກັບ ກູ້າມເນ້ຶອລຽບ, ກູ້າມເນຶ້ອຫົວໃຈ ແລະ ລະບົບຕ່ອມ, ດັ່ງນ້ຶັນລະບົບປະສາດອັດຕະໂນມັດ ນີຶ້ຈ່ຶີງເປັນລະບົບທີ່ ການທາງານຂອງມ່ານຕາ, ຕ່ອມ ແລະ ອະໄວຍະຕ່າງໆໃນຮ່າງ ກາຍຂອງຄົນເຮົາ ເປັນສ່ວນຫລາຍ (ເບີ່ິງຮບ ສະແດງການທາງານຂອງລະບົບປະສາດອັດຕະໂນ ມັດ) ລະບົບປະສາດ ອັດຕະໂນມັດຈະແຍກອອກຈາກສະໝອງ ຫລໄຂສັນຫລັງໂດຍເຊ່ີອມຕໍ່ກັບຈຸລັງປະສາດຕົວໜຶີ່ງ ແລູ້ວຈ່ີຶງຕໍ່ໄຍໄປສ່ອະໄວຍະວະຕ່າງໆເຫລັ່ົານັ້ຶນ. ສ່ວນ ປະສາດໂຊມາຕິກບ່ໍໄດູ້ຜ່ານປະສາດຕົວເຊີ່ອມ.

ລະບົບປະສາດອັດຕະໂນມັດແບ່ງອອກເປັນ 2 ສາຍຄ: ກ. ສາຍ ຊິມພາເທຕກິ ດີວີເຊິນ (Sympathetic division) ຂ. ສາຍ ພາຣາຊິມພາລາຕິກ ດີວີເຊິນ (Parasympathetic division) ການເຮັດວຽກຂອງປະສາດອັດຕະໂນມັດສອງສາຍນຶ້ີ ຈະເປັນໄປໃນລັກສະນະ ກົງກັນຂູ້າມຄ: ຖູ້າສາຍໜ່ີຶງກະຕູຸ້ນໃຫູ້ອະໄວຍະວະນຶ້ັນທາງານແມ່ນແມ່ນອີກສາຍໜີ່ຶງຈະ ຄອຍລະງັບ. ນອກຈາກນຶ້ີ, ຍັງພົບວ່າການເຮັດວຽກໃນສາຍຊິມພາເທຕິກຈະເຮັດວຽກ ພູ້ອມກັນຄ ເມີ່ອສາຍຊິມພາເທຕິກທາງານ ແມ່ນທຸກອະໄວຍະວະທີ່ມັນເຊ່ີອມຕໍ່ນຶ້ັນຈະ ທາງານພູ້ອມກັນໝົດໂດຍມີສາຍໂສູ້ແກງກະລຽນ (Chain of ganglion) ເປັນຕົວ ເຊີ່ອມ, ສ່ວນພາຍໃນສາຍພາລາຊິມເທຕິກຈະເຮັດໜູ້າທີ່ສົ່ັງອອກ ເຊີິ່ງບໍ່ມີສາຍໂສູ້ແກງກະ ລຽນ. ເມ່ີອພິຈາລະນາການທາງານຂອງອະໄວຍະວະທ່ີກ່ຽວຂູ້ອງຈະເຫັນໄດູ້ວ່າ ການທາ ງານຂອງສາຍຊິມພາເທຕິກ ເຮັດໃຫູ້ເຮົາເກີດຄວາມຕ່ີນຕົວ, ມີພາລະກາລັງເພ່ີມຂ້ຶນ, ເມີ່ອ ສະຖານະການເຄັ່ງຕຶງ ຫລ ເກີດພະວະສຸກເສີນຈະເຮັດໃຫູ້ເຮົາກຽມພູ້ອມຕໍ່ສູ້ກັບເຫດການ ນຶ້ັນໆ. ສ່ວນການທາງານຂອງສາຍຊິມພາເທຕິກ ຈະເຮັດເຮົາມີການສະຫງົບລົງ. ດັ່ງນ້ຶນັ , ສາຍພາຣາຊິມພາເທຕິກ ທາງານຫລາຍຄົນເຮົາພັກຜ່ອນ ຫລ ວ່າຄົນເຮົານອນຫລັບນຶ້ັນ

ບົດທີ 4 ສະຕປິ ນັ ຍາ (Intelligence)

1. ຄວາມໝາຍຂອງສະຕປິ ນັ ຍາ ສະຕິປັນຍາ ແມ່ນ ຄວາມສາມາດ ຂອງບຸກຄົນໃນການຄິດ, ການກະທາ ແລະ ການແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆ ທັງ ສິ່ງທີິເ່ ປນັ ຮູບປະທາ ແລະ ນາມະທາໄດ້ຢ່າງມີປະສິດ ທພິ າບ. 2. ປດັ ໄຈທມ່ິີ ີອດິ ທພິ ນົ ຕສໍ່ ະຕປິ ນັ ຍາ 1) ອດິ ທິພນົ ຂອງກາມະພນັ ຈາກການທົດລອງຂອງທ່ານ ເຈນເຊນ ໄດ້ສະຫລຸບວ່າ: ອິດທິພົນທີິ່ມີຕ່ໍສະຕິປັນຍາຂອງບຸກຄົນເປັນມາຈາກ ກາມະພນັ 80 ສວ່ ນຮ້ອຍ ແລະ ອີກ 20 ສ່ວນຮ້ອຍເປັນມາຈາກອິດທິພົນຂອງສິງ່ ແວດລ້ອມ. 2. ອິດທິພນົ ຂອງສງິ່ ແວດລອ້ ມ ສິ່ງແວດລ້ອມມີສ່ວນສົ່ງເສີມ ແລະ ພັດທະນາລະດັບສະຕິປັນຍາໃຫ້ສູງຂຶ້ນ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມທີິ່ບ່ໍດີມີຜົນ ໃຫ້ລະດັບສະຕິປັນຍາຕ່າລົງໄດ້.

3. ທິດສະດຂີ ອງສະຕປີ ນັ ຍາ ການສກສາກ່ຽວກັບສະຕິປັນຍາແບງ່ ອອກເປັນ 2 ແນວທາງຄື ແນວທາງທ່ໜິີ ິ່ງແມ່ນເນຶ້ັນ ການສກສາລັກສະນະ ພດັ ທະນາການຂອງສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ແນວທາງທີສອງແມ່ນເນ້ັຶນການສກ ສາອົງປະກອບຂອງສະຕິປັນຍາໃນສ່ວນທີ່ິ ເປນັ ໂຄງສາ້ ງຂອງສະຕປິ ັນຍາ 1) ທິດສະດໜີ ງິ່ ອງົ ປະກອບ ທິດສະດີໜິງ່ ອົງປະກອບນຶີ້ ມີຮາກຖານທເ່ີິ ຊ່ິືອວ່າ ສະຕິປັນຍາເປັນຜົນຮວມຂອງຄວາມສາມາດຕ່າງໆ ຂອງບຸກຄົນ ບ່ໍວ່າບຸກຄົນຈະກະທາກດິ ຈະກາໃດ ເຊນັົ່ : ການຄດິ , ການແກ້ໄຂບັນຫາ, ການຕັດສິນໃຈ ເປັນສະມັດຖະພາບທາງສະ ໝອງທ່ມີິ ລີ ັກສະ ນະເປນັ ເອກະພາບ ຫລື ມລີ ັກສະນະ ເປັນອງົ ປະກອບຮວມອັນດຽວກັນ. ແນວຄວາມຄດິ ຕາມທດິ ສະດີນ້ີຶເລີ່ິມຈາກນັກຈດິ ຕະວິທະຍາຄົນຝຣັ່ົງ ທ່ານ ອາລເຟຣດ ບີເນດ (Alfred Binet) ແລະ ທີໂອຟິ; ໄຊມອນ (Theophile Simon) ໄດ້ສ້າງແບບທົດສອບ ເພ່ິືອ ແຍກເດັກທ່ິີມຄີ ວາມຜິດປກົ ກະຕິທາງ ສະໝອງອອກຈາກເດັກປົກະຕິ ແລະ ຕມໍ່ າທ່ານ ລູອວິ ດິ ເອມັ ເທີແມນ ແຫງ່ ມະຫາວິທະຍາໄລ ສະແຕນຟອດ ຂອງ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ໄດ້ນາເອົາແບບ ທົດສອບນີຶ້ມາປບັ ປຸງຈົນເປັນທິ່ີນິຍົມ ແລະ ໃຊ້ຢ່າງແພ່ຫລາຍ ເຊິ່ງແບບທົດສອບ ນຶີວ້ ່າ (Stanford Binet Intelligence Test).

2) ທິດສະດສີ ອງອງົ ປະກອບ ທິດສະດສີ ອງອງົ ປະກອບນ້ີຶ ມຄີ ວາມເຊ່ິືອວ່າສະຕປິ ນັ ຍາຂອງມະນດຸ ເຮົາມີ 2 ອົງປະກອບ ຄ:ື 1) ທິດສະດີສອງອົງປະກອບຂອງ ທ່ານ ສະເປີຍແມນ (Charis Spearman) ເຊືິ່ອວ່າ : ສະມັດຖະພາບທາງສະໝອງຂອງມະນຸດແບ່ງອອກເປນັ 2 ອົງປະກອບຄ:ື - ອງົ ປະກອບທວ່ົ ໄປ (General Factor) ຫລືເອີນ້ຶ ວ່າ G Factor ໝາຍເຖງິ ຄວາມ ສາມາດພນ້ຶ ຖານທ່ສີິ ະໜັບສະໜຸນກິດຈະກາຕ່າງໆ ຂອງບກຸ ຄນົ ໃຫ້ມີປະສິດທພິ າບ ເຊ່ົັນ: ຄວາມ ສາມາດທາງຄວາມຄິດ, ການສງັ ເກດ, ການຈິ່ືຈາສາລັບຜທູ້ ີມ່ິ ີອົງປະກອບ G ຕາ່ ຈະມີປະສດິ ທິ ພາບໃນການເຮັດກິດຈະກາຕ່າງໆ ຕ່າໄປ ດ້ວຍ - ອງົ ປະກອບສະເພາະ (Specific Factor) ຫລເື ອນຶີ້ ວ່າ S Factor ໝາຍເຖງິ ຄວາມສາມາດສະເພາະ ຂອງແຕລ່ ະບຸກຄນົ ເຊ່ນົັ : ຄວາມສາມາດໃນການຄານວນ, ຄວາມສາມາດທາງ ດາ້ ນສິລະປະການດົນຕ.ີ ..

ອງົ ປະກອບ G Factor ແລະ ອົງປະກອບ S Factor ມຄີ ່າຄວາມສາ ພັນຕໍ່ກັນບສໍ່ ງູ ປານ ໃດໝາຍຄວາມວ່າ ບຸກຄົນທ່ມິີ ີ G Factor ຢໃູ່ ນລະດັບສງູ ບຈໍ່ າເປັນຕ້ອງເຮັດວຽກທຸກຢາ່ ງໄດ້ດີ ໂດຍສະເພາະວຽກທິີ່ຕ້ອງໃຊ້ S Factor ໃນລະດັບສງູ , ແຕ່ຄົນທມ່ິີ ີອງົ ປະກອບ G Factor ຢູ່ ໃນ ລະດັບສງູ ແລະມີ S Factor ຢໃູ່ ນລະດັບສູງດວ້ ຍຈະມຄີ ວາມສາມາດໃນການເຮັດວຽກນັ້ຶນ ໄດ້ດ.ີ 2) ທີດສະດີອງົ ປະກອບຂອງທາ່ ນ ແຄດເທວ (Raymond B. Cattel) ແຄດເທວ ໄດ້ ແບງ່ ອງົ ປະກອບສະຕປິ ັນຍາຂອງມະນຸດອອກເປັນ 2 ອົງປະກອບຄື: - ອົງປະກອບຂອງຟລູອິດ (Fruid Intelligence) ໝາຍເຖິງ ອົງປະກອບທີິ່ເປັນການ ຖ່າຍ ທອດທາງກາມະພັນ, ເປັນສະມັດຖະພາບທາງສະໝອງໃນດ້ານທີ່ິກ່ຽວກັບການຄິດຫາເຫດ ຜົນ, ການຄິດແບບນາມະທາ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ໂດຍທ່ິີບໃ່ໍ ຊ້ຜນົ ຂອງການ ຮຽນຮກູ້ ານໄດ້ຮບັ ປະສບົ ການມາກ່ອນ. - ອົງປະກອບຂອງຄຣິສຕັນໄລ (Crystallized Intelligence) ເປນັ ອົງປະກອບທເ່ິີ ປັນ ຜນົ ມາຈາກການຮຽນຮູ້, ການໄດ້ຮັບປະສົບການ ແລະ ສ່ິງແວດລອ້ ມ, ອົງປະກອບສະຕິປັນຍາ ຄຣດິ ຕັນໄລນີຶຈ້ ະສາມາດພັດທະນາເພີມ່ິ ຂ້ຶນຂອງອາຍຸ ແລະ ປະສບົ ການ.

3) ທິດສະດຫີ ລາຍອງົ ປະກອບ ທ່ານ ທອນໄດ (Thorndike) ໄດ້ແບ່ງອງົ ປະກອບຂອງສະຕປິ ນັ ຍາເປນັ 3 ກຸມ່ ຄື: - ອງົ ປະກອບທາງນາມະທາ ເປນັ ຄວາມສາມາດທາງດ້ານການຄິດສວ່ ນທິີເ່ ປັນນາມະທາ ເຊນັົ່ : ສັນຍະລັກຕາ່ ງໆ, ຄວາມສາມາດດ້ານຄວາມຄດິ , ຄວາມ ເຂ້າຶົ ໃຈດາ້ ນປດັ ຊະຍາ ແລະ ສາສະໜາ. - ອົງປະກອບທາງສັງຄົມ ເປນັ ຄວາມສາມາດຂອງບກຸ ຄນົ ທີິ່ເປນັ ຄວາມສາ ມາດໃນການ ຮຽນຮ,ູ້ ການ ປບັ ຕວົ ແລະ ການດາລົງຊວີ ິດຢໃູ່ ນສງັ ຄມົ ຢາ່ ງມີປະສດິ ທິພາບ. - ອົງປະກອບທາງເຄອ່ິື ງກນົ ຈກັ ເປັນຄວາມສາມາດຂອງບຸກຄົນທີ່ິເຂົ້ຶາໃຈໂຄງສ້າງຂອງ ເຄືິ່ອງກົນໄກ, ໂຄງສ້າງຂອງເຄອິ່ື ງກົນຈກັ ຕາ່ ງໆ. ຕ່ໍມາມີນັກຈິດຕະວິທະຍາຄົນອາເມຣິກາຊືິ່ ເທີສະໂຕນ (Thurstone) ໄດ້ນາວິທີ ທາງສະຖິຕິມາ ພັດທະນາທິດສະດີຫລາຍອົງປະກອບນີຶ້ ເອີຶ້ນວ່າ Factor Analysis ໂດຍສະຫລຸບວ່າ: ພືຶ້ນຖານຂອງ ຄວາມສາມາດທາງສະໝອງຂອງມະນດຸ ມີ 7 ດາ້ ນຄື:

1) ຄວາມສາມາດທາງພາສາ (Verbal Comprehension: V ​ Factor) ໝາຍເຖິງ ຄວາມ ສາມາດທາງດາ້ ນການຮຽນຮູ້, ຄວາມເຂຶ້ົາໃຈໃນການໃຊພ້ າສາ ແລະ ຄວາມສາພນັ ຂອງ ຄາເວ້ຶາົ ຫລື ຄາ ສບັ ຕ່າງໆ. 2) ຄວາມສາມາດທາງຄິດຄານວນ (Number: N ​ Factor) ໝາຍເຖງິ ຄວາມສາມາດ ໃນການ ຄດິ ຄານວນບັນຫາ ຫລໂື ຈດທາງຄະນິດສາດ. 3) ຄວາມສາມາດດາ້ ນເຫດຜົນ (Reasoning : R ​ Factor) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດ ໃນ ການຄິດແບບອະນມຸ ານ, ຄວາມເປນັ ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາ ມາດໃນການສະຫລຸບເຫດການ ຕາ່ ງໆ. 4) ຄວາມສາມາດທາງດ້ານມີຕິສາພັນ (Spatial Relation: S ​ Factor) ໝາຍເຖິງ ຄວາມ ສາມາດໃນການສາ້ ງຈິດຕະນາການເປັນການເຫນັ ຄວາມສາພນັ ຂອງສິງ່ ຂອງຕາ່ ງໆ. 5) ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນການຈິ່ືຈາ (Memory: M ​ Factor) ໝາຍເຖງິ ຄວາມສາ ມາດໃນ ການຈ່ຈິື າ ແລະ ລະນກໄດໃ້ ນສິງ່ ທິີບ່ ນັ ທກໄວໃ້ ນຄວາມຊົງຈາ.

6) ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນການຮບັ ຮູ້ (Perceptual: P Factor) ໝາຍເຖິງຄວາມ ສາມາດທາງດາ້ ນການຮັບຮູ້ໄດ້ຢ່າງວອ່ ງໄວ, ແມນ່ ຍາໃນລາຍລະອຽດຂອງສິ່ງທີໄ່ິ ດ້ສາຜັດ. 7) ຄວາມສາມາດໃຊ້ຄາສັບຢ່າງຄ່ອງແຄ່ວ (Word Fluency: W Factor) ໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດໃນການໃຊຖ້ ້ອຍຄາທິ່ນີ ິ່ມນວນ, ມວ່ ນຫູ ແລະໃຊ້ຄາສບັ ຕ່າງໆໄດຢ້ ່າງຖກື ຕອ້ ງ. 4) ທິດສະດໂີ ຄງສາ້ ງສະຕປິ ນັ ຍາ ທ່ານ ກິບຟອດ ໄດ້ແບ່ງໂຄງສ້າງທາງສະຕິປນັ ຍາອອກເປັນ 3 ມຕິ ິ ຄ:ື 1. ມຕິ ິທີ 1: ມິຕເິ ນື້ອຶ ໃນໃຈຄວາມ ແບງ່ ອອກເປັນ 4 ລັກສະນະຄື: 1) ພາບ (Figural) ຄື ສງິ່ ທິ່ເີ ປນັ ຮູບປະທາ ທີິສ່ າມາດສາຜດັ ໄດດ້ ້ວຍສາຍຕາ ເຊັົ່ນ: ການເຫນັ ວດັ ຖຸຕາ່ ງໆ ແລະ ສາຜດັ ດວ້ ຍຫູ ຄືການໄດຍ້ ນິ ສຽງຕາ່ ງໆ

ທິດສະດໂີ ຄງສາ້ ງສະຕປິ ນັ ຍາ (ຕໍ່) 2) ສນັ ຍະລັກຕ່າງໆ (Symbolic) ເປນັ ຂໍ້ມູນທິຢີ່ ູ່ໃນຮູບແບບຂອງເຄິ່ອື ງໝາຍຕ່າງໆ ທິີ່ໃຊ້ ສ່ິື ຄວາມໝາຍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເຂຶ້ົາໃຈພະຍນັ ຊະນະ, ຕວົ ເລກ, ໂນ້ດເພງ... 3) ພາສາ (Sematic) ເປນັ ຂໍມ້ ນູ ໃນຮບູ ແບບຖອ້ ຍຄາ, ຮູບພາບທີມ່ິ ີຄວາມໝາຍ 4) ພດຕກິ າ (Behavioral) ເປັນຂ້ໍມນູ ທີເິ່ ປນັ ກິລຍິ າທາ່ ທາງທິໃີ່ ຊ້ໃນປະຕສິ າພັນຂອງ ບຸກຄນົ , ຄວາມສນົ ໃຈ, ຄວາມເຂຶົ້າໃຈ, ຄວາມຄດິ , ຄວາມເຫນັ , ທດັ ສະນະຄະຕິ ແລະ ຄວາມ ຕ້ອງການຕ່າງໆ ຂອງ ບຸກຄົນທກີ່ິ ່ຽວກັບປະຕິສາພັນ. 2. ມຕິ ທິ ສີ ອງ: ມຕິ ວິ ທິ ກີ ານ ເປນັ ຂະບວນການທາງສະໝອງແບ່ງເປັນ 5 ລັກສະນະຄ:ື 1) ການຮູ້ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈ (Cognition) ການຮັບຮູ້ ແລະເຂ້ຶົາໃຈສງິ່ ອ້ອມຕວົ 2) ການຈື່ິຈາ (Memory) ຄວາມສາມາດຈືິ່ຈາສງ່ິ ຕາ່ ງໆ 3) ການຄິດແບບອະເນກໄນ (Divergent Thinking) ເປນັ ວິທີການຄິດທີິ່ຫລາກຫລາຍ ຮູບແບບ ທິ່ີເປັນພນື້ຶ ຖານຂອງການຄດິ ສ້າງສນັ

ທດິ ສະດໂີ ຄງສາ້ ງສະຕປິ ນັ ຍາ (ຕ່ໍ) 4) ການຄດິ ແບບເອກະໄນ (Convergent Thinking) ເປນັ ການຄິດທີມິ່ ີຄາຕອບ 5) ການປະເມນີ ຄາ່ (Evaluation) ໝາຍເຖິງການຕັດສນິ ໃຈໂດຍຢຶດຖືຄວາມຖກື ຕອ້ ງ ເໝາະ ສມົ ແລະ ຄວາມປາຖະໜາເປນັ ເກນ. 3. ມຕິ ທິ ສີ າມ: ມຕິ ຜິ ນົ ຂອງຄວາມຄດິ (Product) ໝາຍເຖິງສ່ງິ ທ່ໄິີ ດ້ຈາກການຄດິ ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນ 6 ລັກສະນະຄື: 1) ໜວ່ ຍ (Units) ຄສື ິງ່ ທຮິີ່ ວມຕວົ ເປນັ ໜງິ່ ດຽວທີິ່ມລີ ັກສະນະສະເພາະຕົວ ເຊນ່ົັ : ລົດ, ຄົນ, ສັດ ເປນັ ຕ້ຶົນ. 2) ພວກ ຫລກື ມຸ່ (Classes) ຄກື ຸ່ມຂອງໜ່ວຍຕ່າງໆ ທ່ິມີ ຄີ ຸນສົມບດັ ຮວ່ ມກນັ ຫລືຄ້າຍຄື ກັນ ເຊົັນ່ : ສັດປີກ, ສັດນາ້ , ສັດບກົ ເປນັ ຕຶນ້ົ .

ທດິ ສະດໂີ ຄງສາ້ ງສະຕປິ ນັ ຍາ (ຕ)່ໍ 3) ຄວາມສາພັນ (Relation) ໝາຍເຖງິ ການເຊອິ່ື ມຕ່ໍຂໍ້ມູນຈາກໜ່ວຍ ຫລືກຸ່ມ ຫລືພວກ ຫລື ລກັ ສະນະຫລັກເກນຕ່າງໆ ທີິ່ສະແດງຄວາມສາພັນໃນຮູບມະໂນທັດ ເຊົັ່ນ: ຄວາມເໝອື ນກັນ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ, ການປຽບທຽບ, ຫລາຍໜ້ອຍກວາ່ ກັນ. 4) ລະບົບ (System) ໝາຍເຖງິ ໂຄງສ້າງຂອງໜວ່ ຍ, ພວກຂ້ໍມູນທີິ່ມຄີ ວາມສາພັນອັນຊັບ ຊອ້ ນ, ອາດ ຢູ່ໃນຮູບແບບຂອງທດິ ສະດີ, ຫລັກການ ຫລືກດົ ເກນຕ່າງໆ 5) ການແປຮູບ (Transformation) ໝາຍເຖງິ ການປຽ່ ນແປງຂໍ້ມູນຈາກລັກສະນະເດີມໄປ ສູ່ຮູບແບບໃ ໝ.່ 6) ການປະຍຸກ (Implications) ໝາຍເຖິງການອະທິບາຍ, ການປຽບທຽບ, ການເຂົຶ້າໃຈ ເພ່ອືິ ປະຍຸກ ໃຊ້ໃນການຄາດຄະເນ ຫລກື ານກະຕວງ.

ຮບູ ໂຄງສາ້ ງທາງປນັ ຍາຂອງທາ່ ນ ກນິ ຟອດ

5) ທດິ ສະດປີ ນັ ຍານຍິ ົມ ທິດສະດີນ້ຶເີ ປນັ ແນວຄວາມຄິດຂອງນກັ ຈິດຕະວິທະຍາເຢຍລະມັນ 3 ຄົນ ເຊງ່ິ ນາ ໂດຍ ແມັກ ເວທີ າຍເມີ, ໂວແກງ ໂຄເລີ ແລະເຄີດ ຄອບກາ ຫລເື ອີ້ຶນວ່າ ກ່ມຸ ນັກ ຈິດຕະວິທະຍາເກັດສະ ຕນັ . ທິດສະດປີ ັນຍານຍິ ົມນຶີ້ມຫີ ລັກເກນວ່າ ໃນການຮຽນຮູ້ ຫລື ໃນການແກ້ໄຂບັນຫານັຶ້ນ, ອນິ ຊີຈະ ຮັບຮູ້ສງິ່ ກະຕ້ນຸ ຫລືໂຄງສາ້ ງຂອງປນັ ຍາ ໂດຍ ສ່ວນຮວມທັງໝດົ ທຸກແງ່ມຸມສາກອ່ ນ ເອ້ີຶນວ່າສ່ວນ ຮວມທ່ີິມີຄວາມ ໝາຍຈາກນັນຶ້ ຈິ່ງ ສກສາຫາຄວາມສາພັນຂອງສ່ວນຍ່ອຍໆ ຈົນກະທ້ັຶງເກດີ ຄວາມ ຄິດ ຫລເື ຫັນຊອ່ ງທາງ ໃນການແກໄ້ ຂບັນຫາ ເອ້ຶນີ ວ່າ ການຢງ່ັ ເຫນັ ໂດຍສະຫລຸບວາ່ “ສວ່ ນຮວມມີ ຄ່າກວາ່ ສ່ວນຍ່ອຍຮວມກັນ”. ການຮຽນຮ້ແູ ບບຢ່ງັ ເຫນັ ນກັ ຈິດຕະວທິ ະຍາກມຸ່ ນ້ີໄຶ ດ້ທາການທດົ ລອງກຽ່ ວກບັ ການ ຮຽນຮູ້ ແບບຢງັ່ ເຫນັ ທີ່ິມຊີ ິືສ່ ຽງຫລາຍແມ່ນການທົດລອງຂອງ ໂຄເລີ. ທາ່ ນໄດ້ທດົ ລອງ ພດຕິກາການແກ້ ໄຂບັນຫາຂອງລງີ ຊີມແພນຊີ ຊສື່ິ ຸລະຕານໂດຍຈັບເອາົ ລງີ ທ່ກິີ າລງັ ຫິວ ໃສໃ່ ນຄອກ.

ທດິ ສະດປີ ນັ ຍານຍິ ມົ (ຕ່ໍ)  ອົງປະກອບທິສ່ີ ົ່ງເສີມການຮຽນຮູ້ແບບຢັ່ງເຫັນ: 1) ສິ່ງກະຕນຸ້ ແລະແຮງຈງູ ໃຈ: ເປົ້າໝາຍຂອງການຮຽນຮເູ້ ປັນສ່ງິ ສາຄັນຕແໍ່ ຮງຈູງ ໃຈ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຄິດ 2) ປະສົບການ, ການສ້າງປະສົບການເປັນພື້ຶນຖານສາຄັນຂອງການຄິດແກ້ໄຂ ບນັ ຫາໃນສະຖານະການໃໝ່ໆ. 3) ຄວາມສາພັນຂອງສິ່ງແວດລ້ອມ, ສິ່ງກະຕຸ້ນຢູ່ໃນໄລຍະທີິ່ເໝາະສົມໃນການ ເຊອ່ືິ ມໂຍງ ຄວາມສາພນັ ກັບບນັ ຫາ.

4. ການທດົ ສອບສະຕປິ ນັ ຍາ ໃນປີ 1889 ທ່ານ ເຊີ ຟຣານຊິດ ກຕັນ (Sir Francis Galton) ນັກຊີວະສະຖິຕິຄົນອັງກິດ ເປັນຜູ້ລິເລິ່ມສກສາຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານຄວາມສາມາດຂອງບຸກຄົນ ແລະ ໄດ້ສະຫລຸບວ່າ ຄວາມສາມາດ ສະຕິປັນຍາເປັນຄຸນລັກສະນະທີ່ິໄດ້ຮັບການຖ່າຍທອດມາທາງກາມະພັນ, ໃນທັດສະນະຂອງທ່ານເຫັນວ່າ ບຸກຄົນທີິ່ມີຄວາມສາມາດຕ່າ ແມ່ນບຸກຄົນທີ່ິມີຄວາມສາມາດໃນການຮັບຮູ້ທາງ ປະສາດສາຜັດບ່ໍໄດ້ດີ , ຍ້ອນແນວນັ້ຶນທ່ານເຫັນວ່າ ແບບທົດສອບການວັດການຈາແນກການຮັບຮູ້ ທາງປະສາດສາຜັດຄື ແບບທົດ ສອບສະຕິປັນຍາທແ່ິີ ທຈ້ ິງ. ການທດົ ສອບສະຕປິ ັນຍາ ປະກອບມີ 2 ແບບບ ຄື: ແບບທດົ ສອບເປນັ ລາຍບກຸ ຄົນ ແລະ ແບບ ທດົ ສອບເປັນກມຸ່ 1)ແບບທດົ ສອບສະຕປິ ນັ ຍາລາຍບກຸ ຄນົ ການທົດສອບສະຕປິ ນັ ຍາບກຸ ຄນົ ນີ້ຶ, ຜ້ດູ າເນນີ ການທດົ ສອບຢ່າງຖືກຕ້ອງຈະເຮັດໃຫ້ຜົນ ການທົດ ສອບມຄີ ວາມທ່ຽງຕົງ (validity) ຄວາມເຊືິ່ອໝັຶ້ນ (Reliability) ເພື່ິອປ້ອງກັນຄວາມຜິດພາດໃນການນາ ຜົນການທົດສອບໄປໃຊ້ໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດ. ແບບທົດສອບສະຕິປັນຍາລາຍບຸກຄົນ ປະກອບມີ: ແບບທົດ ສອບສະຕິປັນຍາຂອງທ່ານ ອານເຟຣດ ບີເນ (Alfred Binet), ທ່ານ ເທີແມນ (LM. Terman) , ທ່ານ ເດວິດ ເວດສະເລີ (David Wechsler)

2) ແບບທດົ ສອບສະຕປິ ນັ ຍາເປນັ ກມຸ່ ແບບທດົ ສອບສະຕປິ ັນຍາເປນັ ກຸມ່ ສ້າງຂນ້ຶ ເພ່ິືອທົດສອບກມຸ່ ຂອງບກຸ ຄົນມີຈຸດດີຄື: ຜູ້ດາເນີນ ການທົດສອບບໍ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນທັກສະຫຍັງຫລາຍ, ແບບທດສອບທີິ່ມີຊືິ່ສຽງແມ່ນແບບທົດສອບ ຄວາມຖະໜດັ ດ້ານວິຊາການ (Scholastic Aptitude Test: SAT) ຄວາມຖະໜັດ (Aptitude) ເປນັ ຄວາມສາມາດຂອງບຸກຄົນທີິ່ມີລັກສະນະສະ ເພາະຕົວ, ບາງເທ່ິືອເອນຶີ້ ວາ່ “ພອນສະຫວັນ” ເມືິ່ອໃດນາມາປະສົມປະສານກບັ ປະສົບການຈະເກີດການຮຽນຮູ້ ທີມິ່ ີ ປະສິດທິພາບຍິງ່ ຂນ້ຶ , ເປັນຜນົ ໃຫກ້ ານຄດິ , ການຕັດສນິ ໃຈ ແລະ ການກະທາຂອງບຸກຄົນມີ ປະສດິ ທພິ າບອັນເປັນລັກສະນະສະເພາະຕົວ. ປັດຈຸບັນ ໄດ້ນາແບບທົດສອບວັດຄວາມຖະໜັດມາໃຊ້ໃນການຄັດເລືອກບຸກ ຄົນເຂົຶ້າສກສາໃນ ລະດັບມັດທະຍົມສ ກສາໃນສາຂາວິຊາຊີບ ແລະ ຍັງໃຊ້ໃນການຄັດເລືອກເຂົຶ້າຮຽນລະດັບ ມະຫາວທິ ະຍາໄລທິີເ່ ປນັ ສາຂາວິຊາສະເພາະ ເຊ່ນົັ : ແພດ, ວິສະວະກອນ ຄູ, ພະຍາບານ ແລະ ອືິ່ນໆ ແລະ ໃຊ້ໃນການຄັດເລືອກບຸກຄົນເຂົ້ຶາເຮັດວຽກໃນລະບົບລາດຊະການ ແລະ ອົງການວິຊາ ຊີບຕ່າງໆອີກ ດ້ວຍ.

ເກນໃນການວດັ ສະຕປິ ນັ ຍາ (Intelligence Quotient) ເກນໃນການວດັ ສະຕິປັນຍາ ໝາຍເຖິງການການົດຄ່າລະດັບສະຕິປັນຍາຂອງບກຸ ຄົນທ່ິີ ເອີຶ້ນວາ່ Intelligence Quotient (IQ) ເປັນຄ່າລະດບັ ຄວາມສະຫລາດຂອງບກຸ ຄົນດວ້ ຍການນາ ເອົາຄ່າທ່ີິໄດ້ຈາກແບບ ທົດສອບ ເອຶີ້ນວ່າ ອາຍຸສະໝອງ (Mental Age : MA) ມາປຽບທຽບ ກັບອາຍຈຸ ິງ (Chronological Age : CA) ຄາ່ ທິໄ່ີ ດເ້ ອີນ້ຶ ວ່າເປັນເກນສະຕປິ ັນຍາໂດຍໃຊ້ສດູ ການ ຄານວນດງ່ົັ ນ:ີຶ້ IQ = ������������������������������������ ������������������ x 100 ������ℎ������������������������������������������������������������������ ������������������ ຕົວຢ່າງ ນັກສກສາຄົນໜງິ່ ອາຍຸ 20 ປີ ເຮດັ ແບບທົດສອບສະຕິປັນຍາໄດ້ເທົ່າກັບອາຍຸ ສະໝອງ 22 ປີ ສະນຶັ້ນ ຄາ່ IQ ຂອງນກັ ສກສາຄົນນ້ຶຄີ ື: 22 IQ = 20 x 100 = 110 ສະນນ້ຶັ IQ ຂອງນັກສກສາມຄີ ່າເທ່ົາກັບ 105

5. ລະດບັ ແລະ ຄນຸ ປະໂຫຍດຂອງສະຕປິ ນັ ຍາ ລະດບັ IQ ຄວາມໝາຍ ລະດບັ ສະຕບິ ັນຍາ ຊະນິດຂອງວຽກອາຊບີ 140 ຂ້ຶນໄປ ອັດສະລຍິ ະ ເປນັ ຜູນ້ າວຊິ າຊບີ ຕາ່ ງໆ ເປັນນກັ ວທິ ະຍາສາດຊນຶ້ັ ສງູ 120 ​ 139 ສະຫລາດຫລາຍ ຄວາມສາມາດ 110-119 ສະຫລາດ ປານກາງ ສາມາດສາເລັດປະລິນຍາເອກ 90-109 ສາມາດສາເລດັ ປະລນິ ຍາຈາກມະຫາວທິ ະຍາໄລ ເຮັດວຽກຊ້ຶນັ ສູງ, ນກັ ບນັ ຊີ, ແພດ,ຄູທະນາຍຄວາມ, ນກັ ຂ່າວ ສາມາດສາເລັດວທິ ະຍາໄລ, ມີ ໂອກາດຈົບ ຄົນຂາຍເຄອ່ິື ງຕາມຮາ້ ນໃຫ່ຍໆ,ນັກສິລະປິນ ມະຫາວິທະຍາໄລ ສາມາດຈົບມັດທະຍົມສກສາ ຊ່າງເຄິ່ືອງຍນົ ,ເຮັດວຽກອາຊີບທີິ່ໃຊ້ຄວາມຊານານທາ ມະດາໄດ້, ຕາຫລວດຊາ່ ງໄມ້ 80-94 ຕາ່ ກວ່າປກົ ກະຕິ ເຮັດວຽກທໃິີ່ ຊ້ສີມືບໍສ່ ງູ ປານໃດ, ຄາ້ ຂາຍເລັກໆ ກາມະກອນ, ຊ່າງຕດັ ຜົມ ນ້ອຍໆ 70-79 69 ລົງມາ ຂ້ອນຂາ້ ງ ປນັ ຍາອອ່ ນ ໂອກາດທຈ່ີິ ະຈົບ ຫລືບຈ່ໍ ົບຊນັຶ້ ປະຖມົ ກາມະກອນ, ລກູ ຈ້າງ 50 - 68 ເຮດັ ວຽກທບ່ິີ ໍໄ່ ດໃ້ ຊ້ຄວາມຄິດ ຫລືສມີ ື ປັນຍາອ່ອນ ຕອ້ ງສອນເປນັ ພິເສດຈິງ່ ອາ່ ນອອກ ຂຽນໄດ້ ໂງ່ ຕອ້ ງສອນຫລາຍໆຈງ່ິ ສາມາດເຮັດໄຮເ່ ຮດັ ສວນໄດ້ 25 - 49 ໂງ່ງ່າວ ມຄີ ວາມສາມາດເທົາ່ ກັບເດກັ 6-7 ປີ 24 ລົງມາ ໂງທ່ ສ່ິີ ຸດ ບໍສ່ າມາດຊວ່ ຍເຫອື ຕນົ ເອງໄດເ້ ລຍີ

ປະໂຫຍດຂອງສະຕປິ ນັ ຍາ 1. ດາ້ ນການສກສາ: ການຈັດການສກສາຕ້ອງຄານງເຖງິ ອົງປະກອບດ້ານຄວາມເໝາະສົມ ຂອງລະດບັ ສະຕປິ ນັ ຍາ ຈ່ິງຈະເກີດປະສດິ ທພິ າບຢ່າງເຕມັ ທິ່ີ 2. ດ້ານການປັບຕວົ : ເດກັ ທ່ີິມີລະດັບສະຕປິ ັນຍາຕາ່ ປັບຕວົ ເຂົ້ຶາກັບສະພາບແວດລ້ອມບ່ໍໄດ້ ດີ ເຊ່ິງ ຈະສ່ົງຜົນຕໍ່ສາພນັ ທະພາບ, ຜົນສາເລັດໃນການຮຽນ, ການເຮັດວຽກ, ການດາລງົ ຊີວດິ . 3. ດາ້ ນການປະກອບອາຊີບ: ບຸກຄົນທ່ີິມລີ ະດັບສະຕປິ ັນຍາສູງ, ຈະມໂີ ອກາດເລອື ກສກສາ ທີິ່ ນາໄປສູ່ການປະກອບອາຊີບທີ່ິມີສະຖານະພາບ ແລະ ລາຍໄດສ້ ງູ ຕາມທ່ຕິີ ອ້ ງການ. 4. ດາ້ ນການເລອື ກຄ່ຄູ ອງ: ຕາມທິດສະດສີ ະຕປິ ນັ ຍາເຊ່ິືອວ່າວ່າ ກາມະພນັ ມອີ ິດທພິ ົນຕ່ໍ ສະຕິ ປນັ ຍາຂອງບຸກຄນົ ແລະ ສະຕິປນັ ຍາເປນັ ປັດໄຈສາຄນັ ທ່ິສີ ງ່ົ ຜົນຕໍຄ່ ວາມສາເລັດຂອງບກຸ ຄົນ ໃນທຸກໆ ດ້ານ , ສະນນຶັ້ ໃນບກຸ ຄນົ ທ່ີິມີສະຕິປັນຍາສູງຈ່ງິ ເຫັນຄວາມສາຄນັ ຂອງການເລືອກຄ່ຄູ ອງ ທີ່ມິ ີສະຕິ ປັນຍາສງູ ດ້ວຍເພື່ິອຕ້ອງການໄດລ້ ູກທ່ິີມີສະຕປິ ນັ ຍາສງູ ໄວ້ສືບຕະກນຸ ຕ່ໍໄປ. 5. ດາ້ ນການດາລງົ ຊີວດິ : ບຸກຄົນທີິມ່ ສີ ະຕິປນັ ຍາສູງ ຈະປະສົບຜົນສາເລດັ ໃນການງານທິີ່ ສົ່ງຜົນຕ່ໍ ລາຍໄດ້ ແລະຄວາມເປນັ ຢທູ່ ພ່ີິ ຽບພອ້ ມ, ເດກັ ໆທເ່ີິ ຕີບໃຫຍ່ໃນຄອບຄົວທ່ິພີ ຽບພອ້ ມ, ອົບອຸ່ນ, ການ ເຕີບໂຕໃນສງິ່ ແວດລ້ອມທ່ິີດີຈະສົງ່ ເສີມໃຫ້ມີລະດັບສະຕປິ ັນຍາທີສ່ິ ູງຂ້ນຶ , ນອກ ເໜອື ຈາກທີໄິ່ ດຮ້ ັບ ມາຈາກກາມະພນັ .

6. ສິງ່ ທິີສ່ າຄນັ ກຽ່ ວກບັ ກາມະພນັ ແລະ ສິ່ງແວດລອ້ ມທສິີ່ ງົ ຜນົ ຕສໍ່ ະຕປິ ນັ ຍາບກຸ ຄນົ 1) ລະດັບສະຕິປັນຍາຂອງບຸກຄົນຖືກການົດດ້ວຍກາມະພັນ ແລະ ສາມາດປ່ຽນແປງໄປຕາມ ສິງ່ ແວດລອ້ ມ, ຈາກການສກສາຂອງນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ສະຫລບຸ ວ່າ ລະດັບສະຕິປັນຍາຂອງ ບຸກຄົນໄດ້ຮັບ ການຖ່າຍທອດມາຈາກບັນພະບຸລຸດ ແລະ ຈາກການສກສາເດັກຝາແຝດແທ້ທີິ່ມີກາມະພັນຄືກັນທຸກຢ່າງ , ແຕ່ເມືິ່ອ ເອົາເດັກເຫລົ່ານັຶ້ນໄປລ້ຽງດູໃນສິ່ງແວດລ້ອມທີິ່ຕ່າງກັນ, ພົບວ່າລະ ດັບສະຕິປັນຍາຂອງເດັກມີ ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ, ຈ່ິງສະຫຸບໄດ້ວ່າ ລະດັບສະຕິປັນຍາຂອງບຸກຄົນ ນັຶ້ນ, ນອກຈາກຈະຂຶ້ນຢູ່ກັບ ກາມະພັນ ແລະຍັງຂຶ້ນຢູ່ກັບສິ່ງແວດລ້ອມທີິ່ດີ ແລະເໝາະສົມສາມາດ ສົ່ງຜົນໃຫ້ລະດັບສິຕິປັນຍາສູງຂຶ້ນ ໄດ້. 2) ລະດັບສະຕປິ ນັ ຍາຂອງຸກຄນົ ນັນ້ຶ ບໍ່ຄງົ ທີິ່, ສາມາດປຽ່ ນແປງໄດ້ ເພາະສະ ນນັຶ້ ຈ່ິງສະຫລຸບ ໄດ້ ວ່າ ລະດບັ ສະຕປິ ນັ ຍາຂອງບຸກຄນົ ທ່ີທິ ດົ ສອບແຕ່ລະຄ້ຶງັ ອາດໄດລ້ ະດັບທິີແ່ ຕກຕ່າງກນັ ມີການ ປຽ່ ນແປງ ເພ່ິີມຂນ້ຶ ຫລືຫລດຸ ລງົ ຂນ້ຶ ຢູ່ກັບການເຝກິ ຝນົ , ການຮຽນຮູ້, ແລະປດັ ໄຈອິືນ່ ໆ ເຊັ່ົນ: ຄວາມ ພອ້ ມຂອງ ຈິດໃຈ. 3) ຂະບວນການທົດສອບສະຕປິ ນັ ຍາທຽ່ ງຕົງ, ເຊິື່ອຖໄື ດ້ພຽງໃດ, ການທົດສອບສະຕປິ ັນຍາ ຕອ້ ງ ເຮັດໂດຍຜຊູ້ ່ຽວຊານຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະ ມີຂະບວນການທດົ ສອບທ່ເີິ ປັນມາດຕະຖານ, ຜນົ ຂອງ ການທົດ ສອບຈິ່ງຈະມຄີ ວາມເຊ່ິືອຖືໄດ້.

ບດົ ທີ 5 ອາລມົ ຈດິ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈ (EMOTION AND MOTIVE) ນາສະເໜໂີ ດຍ: ອາຈານ ສມົ ແພງ ດວງປະເສດີ

ຄວາມໝາຍຂອງອາລມົ ອາລລົມ (Emotion) ໝາຍເຖິງ ສະພາວະຄວາມຫວ່ັນໄຫວຂອງຈິດໃຈ ແລະ ຮ່າງກາຍ ເມອ່ື ບຸກຄົນໄດຮບການກະຕຸ້ນຈາກສິ່ືງກະທົບ ສະພາວະຄວາມຫວັ່ນໄຫວນີ້ເປັນຄວາມຮູຸ້ສຶກສະເພາະ ພາຍໃນຕົວຂອງບຸກຄົນ ແລະ ກຽມພອຸ້ ມທື່ຈີ ະສະແດງປະຕິກິລຍິ າຕອບໂຕຸ້.

ຊະນດິ ຂອງອາລມົ ແພງເຊນ (Jaak Panksepp) ໄດຸ້ ໂຣເບດີ ພລູຊິກ (Robert Phlutchik) ສະເໜີ ແນວຄິດການຈາແນກອາລົມ ໄດທຸ້ າການວໄິ ຈເລອ່ື ງອາລົມ ແລະ ໄດຸ້ ແຕກຕ່າງ ຈາກພລູຊິກ, ໂດຍທ່ານສະເ ຍອມ ຮບວ່າອາລົມພ້ນີ ຖານຢູ່ 8 ຊະນິດ ໜີພີ້ນຖານນ້ີນມີຢູ່ທງໝົດ 4 ຊະນິດ ຄ: ໄດແຸ້ ກ່: ອາລົມຢາ້ ນກວົ ອາລມົ ຮຸ້າຍ ຄາດຫວງ ອາລມົ ຕກົ ໃຈ ອາລມົ ໂສກເສົີ້າ ອາລົມຄາດຫວງ ເດອດຮຸ້ອນ ອາລມົ ລງກຽດ ອາລມົ ມ່ວນຊື່ນ ຕົກໃຈ ອາລົມຍອມຮບ ຢາ້ ນກວົ .

ປະເພດຂອງອາລມົ ອາລມົ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຈາແນກອອກເປນັ 2 ປະເພດໃຫຍຄ່ : • ອາລົມທີື່ເພິື່ງປາຖະໜາ ເຊ ່ັນ: ອາລົມ • ອາລມົ ທບື່ີ ເ່ໍ ພງິ ປາຖະໜາ ເຊນ່ັ : ອາລມົ ທຖໍ້ ອຍ, ເບກີ ບານມ່ວນຊື່ນ, ອາລົມສະຫງົບ, ອາລົມ ອາລົມວຸ່ນວາຍ, ອາລົມວິຕົກກງວນົ , ອາລົມ ເພດີ ເພນີ , ອາລົມຮກ, ອາລມົ ປອດໂປູ່ງ. ເບອ່ື ໜາ່ ຍ.

ໜຸ້າທຂື່ີ ອງອາລມົ ອາລົມມີໜ້າຸ ທື່ີສາຄນດັ່ງນີ້: 1. ເປນັ ຕວົ ກະຕນຸ້ ໃຫເຸ້ ກດີ ພດຶ ຕກິ າ ຄກບການໃຫສຸ້ ນຍານວ່າຈະມີບາງສືິງ່ ທື່ີສາຄນເກດີ ຂຶີ້ນ ແລະ ອາລມົ ຈະສ່ັົງຜົນໃຫຸເ້ ກດີ ການກະທາທ່ືີຮນຸ ແຮງຂ້ີຶນ ເຊນ່ັ : ອາລມົ ຮ້າຸ ຍ. 2. ເປັນຕວົ ຮວບຮວມ: ອາລມົ ຈະເຮດໃຫກຸ້ ານຮບຮຸຂູ້ ອງເຮາົ ມີສີສນກບຕວົ ເຮາົ ເອງ ແລະ ຜອຸູ້ ່ືນ, ຮວມທງຍງເຮດໃຫ້ຮຸ ວບຮວມການຄິດເປັນລະບບົ ທີ່ືຮຸູ້ສຶກໄດຸ້ ເຊັນ່ : ຫາກເຮາົ ອາລມົ ດີ ບວ່ໍ າ່ ຈະສະຖານະການໂຫດຮຸ້າຍແນວໃດ ກຈະເຮດໃຫຸ້ເຮາົ ເບງ່ິື ໂລກໃນແງດ່ ີຫລາຍກວ່າອາລມົ ທີ່ືໝ່ົນັ ໝອງ. ດັງ່ ນນ້ີ , ຄວາມຮ້ສູຸ ຶກທ່ເີື ຮາົ ຮຕຸູ້ ົວຈະ ເປັນຕົວທມ່ີື ອີ ິດທພິ ນົ ຕ່ກໍ ານຮບຮູຸ້ຂອງເຮາົ ໄປດວຸ້ ຍ.

3. ເປນັ ຕວົ ນາ ແລະ ເປນັ ຕວົ ສະໜບສະໜນູ ໃຫພຸ້ ດຶ ຕກິ າຕເໍ່ ນອື່ ງໄປ: ເຮົາພບົ ວ່າສດຮຸ້າຍ ຈະຕ່ໍສຸູ້, ຄນົ ທືີ່ມຄີ ວາມຢ້ານກວົ ຈະຖອຍໜີ. ດ່ງັ ນີນ້ , ຈຶືງ່ ເວົີ້າໄດວຸ້ ່າ ອາລົມເປນັ ຕວົ ນາໃຫຸເ້ ກດີ ພຶດຕິ ກາ ແລະ ຍງສະໜບສະໜນູ ໃຫເຸ້ ກດີ ພດຶ ຕກິ າທື່ຕີ ່ໍເນ່ອື ງໄປ ເຊັ່ນ: ຫາກເຮົາຢ້ານກວົ ເຮົາກຈະ ສາມາດແລ່ນໄດຸດ້ ົນ ແລະ ໄວຂຶີ້ນ. 4. ການສສື່ ານ: ການສ່ືສານຂອງອາລົມ ຫລສນຍານຂອງອາລົມນີ້ນ ຈະສະແດງອອກ ໂດຍທາງ ສໜີ າຸ້ ໄດໃຸ້ ນລະດບໜງື່ຶ ເຊນ່ັ : ນກສກຶ ສາອາດເວ້ີົາກບອາຈານວ່າສົນໃຈໃນວິຊາທອ່ືີ າຈານ ສອນ, ແຕໃ່ ນເວລາຮຽນແທຸ້ຈິງ ພດຫລບຕານ່ງັ ຫາວນອນ ແລະ ເບິງ່ື ອອກໄປທີື່ປູ່ອງຢຽ້ ມ, ເຊງ່ືິ ສໃ່ື ຫເຸ້ ຫນວ່າບ່ໍສົນໃຈການສອນຂອງອາຈານເລີຍ.

5. ການເກດີ ອາລມົ ນກວິທະຍາສາດ, ສະລີລະສາດ ແລະ ນກວວິ ດທະນາການຕ່າງໆ ພາກນສຶກສາກ່ຽວກບການເກີດອາລົມ ພບົ ວາ່ : ອາລົມເປນັ ພະລງຊະນດິ ໜຶ່ງື ແລະ ອາ ລົມເກີດຂຶີ້ນເພາະສິື່ງກະຕຸ້ນທີ່ືຖກສົັ່ງ ເຂົີ້າມາສະໝອງໂດຍສະເພາະ ສວ່ ນທເ່ືີ ອ້ນີ ວາ່ ທາລາມດ (Thalamus) ເຊິ່ືງເປັນສະໝອງສ່ວນ ທາອິດຂອງການຮບຮູຸ້ ແລະ ເປັນສູນກາງໃນ ການຮບຮຂູຸ້ ້ໍມູນຂ່າວສານ ຈາກນນ້ີ ຂມ້ໍ ນູ ກຈ່ໍ ະເຂົ້ີາສູ່ ລະບົບລິມບິກ (Limbic System) ສະໝອງສ່ວນອະມິກ ດາລາ (Amygdala) ແລະ ສະໝອງ ສ່ວນໜຸ້າ, ໂດຍທືີ່ລະບົບລິມບກິ ແລະ ສະໝອງສ່ວນອາມິກດາລານີ້ນເປັນ ສະໝອງສ່ວນທີ່ືກຽ່ ວ ຂ້ອຸ ງກບອາລົມພ້ີນຖານ ເຊັ່ນ: ຫຸ້າວຫນ, ໃຈຮຸ້າຍ ເປັນຕົີ້ນ. ນກວິທະຍາສາດພົບວ່າ ຫາກ ເຫດ ການນີ້ນໆ ມສີ ່ວນເຮດໃຫ້ອຸ ະມກິ ດາລາເກີດການຕນ່ື ຕົວຫລາຍຂຶ້ີນເທົ່ັາໃດ ເຮົາຈະສາມາດຈົດຈາເຫດການ ໄດຸດ້ ທີ ື່ສີ ຸດ ເອີນ້ ວາ່ ຄວາມຊົງຈາທ່ເີື ນືອ່ ງມາຈາກອາລົມ. ນອກຈາກນີ້ໃນທາງກາຍະວິພາກພົບວ່າ: ບລິເວນສະໝອງສວ່ ນໜຸາ້ ນນ້ີ ມີໜຸ້າທຮ່ີື ບຜດິ ຊອບກ່ຽວກບອາລົມຕ່າງໆ ອີກດວຸ້ ຍ.

6. ທິດສະດກີ ຽ່ ວກບອາລມົ ທດິ ສະະດກີ ່ຽວກບອາລມົ ມີ 3 ທິດສະດ:ີ 1) ທິດສະດອີ າລມົ ຂອງ ເຈມ - ແລງ (James Lange Theory) ທດິ ສະດີນີ້ເນ້ີນວ່າ ອາລົມຂອງເຮົາເກດີ ຂຶີ້ນເນອ່ື ງມາຈາກມສີ ິືງ່ ກະຕຸ້ນເຂາ້ີົ ມາກະຕນຸ້ ໃສ່ ອນິ ຊີ ຫລງ ຈາກນນ້ີ ຮ່າງກາຍຈະເກີດການປຽູ່ ນແປງເຮດໃຫຸເ້ ກີດພະລງປະສາດ (Nerve Impulse) ແລະ ລາຍງານການ ປຽູ່ ນແປງນໄີ້ ປຫາສະໝອງ ສົງັ່ ຜົນເຮດໃຫຸເ້ ກດີ ອາລົມ. ວນິ ລ່ຽມ ເຈມ ໄດຸ້ສະເໜີ ປດັ ໄຈສາຄນໃນການທີືເ່ ຮດໃຫຸ້ບຸກຄົນມີຄວາມຮຸູ້ສຶກວ່າມີອາລົມ ເກດີ ຂນ້ຶີ ກຄ ການຮຸູສ້ ກຶ ໃນການປູ່ຽນແປງຕາ່ ງໆ ທາງສະລລີ ະທ່ືີເກີດຂນຶີ້ ໃນຂະນະທືີ່ມກີ ານຕອບສະໜອງຕ່ໍສະຖານະ ການໜຸ້າຢ້ານກົວ ຫລ ຕົກໃຈ. ນອກຈາກນີ້ ຄານ ແລງ ຍງມີຄວາມເຫນສອດຄອ່ ງກບ ວິນລຽ່ ມ ເຈມ ໄດຸ້ ຮ່ວມກນຕ້ີງທິດສະດນີ ້ີຂນີຶ້ ທິດສະດີນີ້ສະເໜຄີ ວາມຄດິ ວ່າ ອາລົມເກີດຂຶີ້ນພາຍຫລງຈາກມີປະຕິກິລຍິ າ ຫລ ການປູ່ຽນແປງຂອງຮ່າງກາຍ.