ເອກະສານບັນຍາຍ-ຈິດຕະວິທະຍາທົ່ວໄປ

ເອກະສານບນັ ຍາຍ ຈິດຕະວທິ ະຍາທວົ່ ໄປ ອາຈານປະຈາວຊິ າ: ປຕ ສມແພງ ດວງປະເສດີ

ໃຈຄວາມສາຄນັ  ຈິດຕະວທິ ະຍາທວ່ົ ໄປ ສກຶ ສາເຖິງ ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາຂອງຈິດຕະວິທະຍາ, ອິດທິ ພນຂອງກາມະພັນ ແລະ ສິງ່ ແວດລ້ອມ, ພ້ືນຖານສາລິລະວິທະຍາກັບພຶດຕິກາ, ສະຕິ ປັນຍາ, ອາລມ, ແຮງຈູງໃຈ, ການຮັບຮູ້, ການຮຽນຮູ້, ການຄື້ນຄິດ, ຈິດສານຶກ, ບຸກຄະລິກກະພາບ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງບຸກຄນ, ການປັບຕວ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ, ຄຸນທາດແລະນໄິ ສ, ຄວາມຕອ້ ງການແລະທັກສະ.

ຈດຸ ປະສງ ພາຍຫງັ ຮຽນວຊິ ານ້ີື ນກັ ສກຶ ສາ ສາມາດ:  ອະທບິ າຍໄດ້ ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສາຄນັ ຂອງວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ, ຊືີ້ ແຈງໄດເ້ ຖງິ ສາເຫດທພິ່ີ າໃຫຄ້ ນໃຫຄ້ ນເຮາມຄີ ວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວາ່ ງ ບກຸ ຄນ.  ສາມາດນາໃຊຄ້ ວາມຮທູ້ າງດາ້ ນຈດິ ຕະວທິ ະຍາເຂາື້ ໃນການເຮດັ ວຽກ, ການດາເນີນຊວີ ດິ ປະຈາວັນ ແລະ ຢູຮ່ ່ວມກບັ ຄນອນ່ິ ໃນສງັ ຄມຢາູ່ ງມີ ຄວາມສກຸ .

ການດາເນນີ ການສດິ ສອນ ➢ ວຊິ າ ຈິດຕະວິທະຍາທົວ່ ໄປ ມີ 2 ໜ່ວຍກດິ 2(2-0-0) ➢ ວິຊານີື້ ຈະໃຊ້ເວລາສອນ 16 ອາທິດ ໂດຍນາໃຊ້ ວິທີການສອນແບບ ບນັ ຍາຍ, ຈດັ ກດິ ຈະກາກຸມ່ ສນທະນາ.

ການປະເມີນຄະແນນ ກິດຈະກາ ການທດສອບ ເຂືາ້ ຮ່ວມຮຽນ ກິດຈະກາກຸ່ມ ການມີສ່ວນຮວ່ ມຂອງ ທດສອບກາງພາກ ທດສອບຈບໜວ່ ຍກດິ 10% ບຸກຄນ 20% 40% 10% 20% ຂໍ້ມນູ ຕິດຕໍ່: [email protected] 020 96919098

ບດົ ທີ 1 ຄວາມຮພູ້ ນື້ ຖານກຽ່ ວກບັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 1. ປະຫວັດ, ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄນຸ ປະໂຫຍດຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ

1. ປະຫວດັ , ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ

ປະຫວດັ ຄວາມເປນັ ມາຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ຈດິ ຕະວິທະຍາໃນເມອື່ ກອ່ ນແມນ່ ວິຊາກຽ່ ວກບັ ວນິ ຍານ. ຕືງັ້ ແຕ່ສະໄໝເກຣກັ ບຮານ ກ່ອນສ້າູ ງ ຕັື້ງ ຄ.ສ ມີທ່ານ ປລາໂຕ (Plato 427-3​ 47 ກອ່ ນ ຄ.ສ) ແລະ ທາ່ ນ ອຣສິ ະໂຕເຕິລ໌ (Aristotle 384-322 ກອ່ ນ ຄ.ສ) ທັງສອງທ່ານໄດູ້ເວົ້ືາເຖິງ ທາມະຊາດ ແລະ ພຶດຕິກາຂອງມະນຸດໄວູ້ຫລາຍແຫ່ງ ແລະ ໄດູ້ຂຽນປ້ຶມເຫລັື້ມທາ ອິດຂືຶນ້ ກຽ່ ວກັບ “ວນິ ຍານ” ວນິ ຍານເປນັ ຕນ້ົື ເຫດ ຂອງການຮຽນຈິດຕະວິທະຍາ.

ຄນົ ເກຣກັ ບຮານເຊ່ອື ວາ່ ວິນຍານເປັນວັດຖຸລະອຽດຄກັນກບັ ຂືຝີ້ ຸ່ນ, ດນິ ເປັນພະລງັ ແຫງ່ ຈິດ, ເປັນລົມຮູ້ອນເຮດັ ໃຫູ້ຊວີ ິດເກດີ ຂືຶນ້ ໄດູ້, ຄນົ ສະໄໝບຮານເຊ່ືອວາ່ ປາກົດການທາມະຊາດ ແມ່ນແຕ່ ຝນົ ຕົກ, ແຜນ່ ດິນໄຫວ, ເກດີ ຟ້າຮູ້ອງ, ຟາ້ ຜ່າ ​ແລະ ອນ່ື ໆ. ຍ້ອູ ນມີສງິ່ື ເລິກລບັ ເຊື່ອງຊູ້ອນ ເຊິ່ງື ມີ ອານາດທ່ືີບັນດນົ ບນັ ດານໃຫເູ້ ກດີ ຂ້ຶືນແມ່ນກະທງ່ັ ມະນດຸ ກຍໍ ງັ ມີສິງື່ ເລິກລບັ ເຊ່ືອງຊອ່ ນຢໃຸ່ ນຮ່າງກາຍ ເປັນສືິງ່ ກະຕນູຸ້ ແລະ ຄວບຄຸມການກະທາຕ່າງໆຂອງມະນຸດສິ່ືງເລກິ ລັບນີ້ເື ອີນ້ື ວ່າ “ວິນຍານ”. ວິນຍານຈະສິງຢຸ່ໃນ ຮ່າງກາຍ ໃນຂະນະທີ່ືຄົນເຮົາມີຊີວິດຢຸ່ ເມື່ອຄົນເຮົາຕາຍໄປ (ໝົດ ຊີວິດ) ໝາຍເຖິງ ຮ່າງກາຍປາສະຈາກວິນຍານ, ວິນຍານຈະອອກຈາກຮ່າງກາຍໄປຊົັ່ວໄລຍະໃດໜຶື່ງ ແລູ້ວຈະກັບເຂົ້ືາສ່ຮ່າງກາຍເກົັ່າ ແລະ ເມື່ອນັ້ືນລະທີື່ຈະຄນຊີວິດມາອີກ. ຍູ້ອນແນວນັ້ືນຄົນເກຣັກ ບຮານຈງ່ືຶ ຮກັ ສາຊາກ ສົບຄົນຕາຍໄວູ້ ເພອ່ື ການກັບມາຂອງວິນຍານ “ວິນຍານບໍ່ມີມດ້ື ບັ ສນ”.

ໃນສະໄໝນັື້ນເຊ່ືອວ່າ ຈິດຕະວິທະຍາແມ່ນວິຊາທີື່ສຶກສາກ່ຽວກັບ “ວິນຍານ” ແລະ ຍັງເປັນ ເລື່ອງເລິກລັບຢຸ່ ແຕ່ເຖິງແນວໃດກໍຕາມຍັງມີການຂັດແຍູ້ງກັນເກີດຂຶ້ືນໃນກຸ່ມຂອງນັກປັດຊະຍາຈົນ ເຖິງສະໄໝເກີດມີພະເຍຊູ ຄຣິດເກີດຂຶ້ືນໃນສະຕະວັດທີ XI -XII ໄດູ້ເກີດມີ ລັດທິຕັກຍະທາ (Realism) ເຊ່ິືງເຊື່ອເລື່ອງສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງສິ່ືງຕ່າງໆ, ແຕ່ກໍຈະມີຄວາມຂັດແຍູ້ງກັນຈົນບໍ່ ສາມາດຈະອະທິບາຍໄດູ້ວ່າ: ວິນຍານແມ່ນຫຍັງ? ມີຢຸ່ໃສມີຕົວຕົນບໍ່? ຈັບບ່າຍໄດູ້ບໍ່? ເບິ່ືງເຫັນບໍ່? ພິສດໄດູ້ບ່ໍ? ຍງັ ເປນັ ເລື່ອງເລິກລັບ, ໜູ້າເບ່ືອໜາ່ ຍ ແລະ ໝດົ ສດັ ທາ. ຍູ້ອນແນວ ນັື້ນ ການສຶກສາກ່ຽວກັບວິນຍານຈຶື່ງຄ່ອຍໆຫ່າງເຫີນໄປ, ແຕ່ກາຍມາເປັນຄວາມ ສນົ ໃຈເລອ່ື ງຈິດແທນ ເພາະເມ່ືອເວື້າົ ເຖງິ ຈດິ ໃຈເຫັນວາ່ ຈະເຂົື້າໃຈງ່າຍກວ່າ; ບາງຄົນຄິດວ່າຈິດແມ່ນຢຸ່ ທີໃ່ື ຈ ແຕ່ຄວາມເປນັ ຈິງແລ້ວູ , ຈິດບ່ໍແມນ່ ໃຈ ຈ່ງຶື ມັກເວ້ືົາຄວບຄ່ກັນໄປວ່າ “ຈິດໃຈ” ເຫັນວ່າການສຶກ ສາ ເລ່ືອງຈດິ ເປນັ ການສກຶ ສາຄົນທມີ່ື ີຊີວິດຢຸ່.

ຈດິ ໝາຍເຖິງການທີ່ືຄົນເຮົາມີຄວາມຮູ້ສຶກຕົວວ່າເຮັດຫຍັງ, ຄິດ ຫຍັງ, ຄວາມຮູ້ສຶກຕົວນີ້ືເອີື້ນ ວ່າ “ຈິນຕະນາການ” (conscious) ຄມີສະຕິນັ້ືນເອງ, ເຊ່ືອວ່າ ຊີວິດປະກອບດູ້ວຍຮ່າງກາຍກັບ ຈິດໃຈ (Body and mind) ແລະ ສ່ວນສາຄັນທີ່ືສຸດຂອງຈິດ ນັ້ືນກໍຄທີື່ສາມາດສັ່ງການກະທາ, ການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆຂອງຮ່າງ ກາຍ, ເຊິື່ງໃນທີ່ືສຸດຈຶ່ືງ ປຸ່ຽນຄວາມສົນໃຈເລ່ືອງວິນຍານມາ ເປັນຄວາມສນົ ໃຈກຽ່ ວກບັ ຈດິ . ທ່ານ ຈອນ ລ໋ອກ (John Locke, 1632 - 1704)ນັກປັດຊະຍາຄົນອັງກິດໄດູ້ເລີື່ມສົນໃຈ ສຶກສາເລ່ືອງຈິດຢຸ່າງຈິງຈັງ. ທ່ານເວົ້ືາວ່າ “ຈິດ” ຄຄວາມຮູ້ ສຶກຕົວ, ເຮັດຫຍັງຢຸ່ໃສ, ຄິດຫຍັງ ແລະ ເປັນຈິດທີື່ບໍລິສຸດຄຜູ້າຂາວ ແຕ່ມີການຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ືນ ຈິດຈຶ່ືງຖກຍູ້ອມສີເຮັດໃຫູ້ຈິດ ຄົນມີສີ ແຕກຕ່າງກັນ ເພາະໄດູ້ມາຈາກການຮຽນຮູ້. ໝາຍຄວາມວ່າ ສິ່ືງແວດລູ້ອມມີອິດທິພົນຕໍ່ ຈິດຂອງຄົນ ເຮົາ, ຍູ້ອນແນວນັ້ືນທ່ານເຊ່ືອວ່າ ຈິດຂອງຄົນເຮົາສະສົມປະສົບການຈາກການຮຽນຮູ້ຕ່າງໆ ແລະ ສະ ສົມໄວູ້ໃນດວງຈິດ.

ຈນົ ມາເຖິງສັດຕະວັດທີ 19 ເປັນຍຸກແຫ່ງວິທະຍາສາດທາມະຊາດ, ມີຜູ້ສຶກສາທິດສະດີຕ່າງໆ ທາງຈິດຕະວທິ ະຍາເພີື່ມຂຶ້ືນຢຸ່າງຫລວງຫລາຍ, ຜູ້ເຮັດໃຫູ້ວິຊາຈິດຕະວິທະຍາແຍກອອກ ຈາກວິຊາປັດ ຊະຍາ ແລະ ເປນັ ທຍ່ີື ອມຮບັ ວາ່ ເປນັ ວິຊາວິ ທະຍາສາດຢ່າຸ ງສົມບນນັື້ນແມ່ນ ທ່ານ ແມັກ ວິນແຮັມ ວນ (Max Wilhelm Wundt 1832 -1920) ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄົນເຢຍລະມັນ ໄດູສ້ ູ້າງຫູ້ອງທົດລອງ ທາງຈິດຕະວິທະຍາຂຶື້ນໃນປີ 1879 ທີື່ມະຫາວິທະຍາໄລ (Leipzig) ປະ ເທດເຢຍລະມັນ. ທ່ານໄດູ້ ເຮດັ ການທດົ ລອງກຽ່ ວກັບຄວາມຮູ້ສຶກ, ປະສາດສາຜັດ ແລະ ທົດລອງ ກ່ຽວ ກັບການໃສ່ໃຈ, ອາລົມ ຈິດ, ຄວາມຈຈື່ າຈິນຕະນາການ, ການຄດິ ຫາເຫດຜນົ , ຄວາມເຂົື້າໃຈ ພາສາ ແລະ ຄະນດິ ສາດ. ຜົນການສຶກສາຂອງທ່ານແມ່ນ: ຮ່າງກາຍ ກັບຈິດນັື້ນບໍ່ສາມາດແຍກອອກຈາກກັນ, ຈິດ ຮັບ ຮູ້ໄດູ້ຈາກການສາຜັດ, ເຊິ່ືງເກີດຈາກຂະບວນການຂອງປະສາດສາຜັດ. ຕໍ່ມາ ຈິດຕະວິທະຍາ ໄດູ້ແພ່ ລາມໄປທົ່ັວໂລກ ແລະ ປັດຈບຸ ນັ ນີ້ື.

ຄວາມ​ໝາຍ ຈິດຕະວທິ ະຍາ ໃນເມອື່ ກອນ ຄາ​ສັບທ​ ີ່ື​ວ່າ “ຈິດ​ຕະ​ວິທ​ ະ​ຍາ” ພາສ​ າອ​ ັງ​ກິດໃ​ ຊູ້​ວ່າ: “Psychology” ແມ່ນກ​ າ​ເນີດມ​ າຈ​ າກ ເຄົ້ືາ​ ສັບຂ​ ອງພ​ າ​ສາ​ເກຣກັ ບ​ ​ຮານດ​ ູວ້ ຍສ​ ອງ​ຄາ​ປະສ​ ົມ​ເຂືົ້າກ​ ັນ​ຄ: “Psyche” ໝາຍ​ເຖງິ ​ ຈິດ​ ຫລ ​ວິນຍານ ແລະ “Logos” ໝາຍເ​ ຖິງ​ ການສ​ ກຶ ສ​ າ​ຄົື້ນຄ​ ວູ້າ ສອງ​ຄາ​ສັບນີື້ປ​ ະສ​ ົມເ​ ຂົື້າກ​ ັນເ​ ປັນ Psychologos ເຊິ່ືງຕ​ ໍ່ມ​ າ​ຄາສ​ ັບ​ນີ້ື​ມີກ​ ານປ​ ຸ່ຽນ​ແປງເ​ ປັນ “Psychology” ແລະ ໄດ​ກູ້ າຍມ​ າເ​ ປັນ​ພາ​ສາສ​ າກ​ ົນ​ທື່​ີໃຊູ້​ຢ​ຸ່ຫລາຍໆ​ປະ​ເທດ​ໃນ​ໂລກ.

ຄວາມໝ​ າຍ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ໃນປັດຈບຸ ນັ ຈດິ ຕະວິທະຍາ ແມ່ນວຊິ າຄົ້ນື ຄວູ້າກຽ່ ວກບັ ກດົ ເກນກາເນີດ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວທາງ ຈິດຂອງຄນົ ເຮາົ , ເປນັ ວິຊາໜ່ງືຶ ທີື່ທາຄວາມເຂາົື້ ໃຈເຖິງ ສາເຫດຕ່າງໆທີື່ສ່ົັງຜນົ ສະທ້ອູ ນເຖງິ ລກັ ສະນະສະເພາະ ຂອງແຕລ່ ະຄົນ ເຊ່ັນ: ການຄນ້ືົ ຄດິ , ຈິນຕະນາການ, ຄວາມຈຈື່ າ, ການຮຽນຮູ້ ແລະອື່ນໆ. ພູ້ອມກັນນັື້ນ, ຈິດຕະວິທະຍາຍັງເປັນວຊິ າທຄ່ີື ນື້ົ ຄວູ້າເຖງິ ພຶດຕິກາ (Behavior) ເຊື່ງິ ພດຶ ຕິກາເຫລ່ົັານ້ນືັ ຈະເປນັ ສງື່ິ ເບງື່ິ ເຫນັ ຫລ ເບງື່ິ ບເໍ່ ຫນັ ກຕໍ າມ ເຊ່ນັ ວ່າ: ການຫົວ ຫລ ຮອູ້ ງ ໄຫ,ູ້ ອາລົມຈດິ ...​

ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 1. ຊ່ວຍໃຫູ້ຜູ້ຮຽນເຂົ້ືາໃຈເຖິງທາມະຊາດຂອງມະນຸດຢຸ່າງຖ່ອງແທູ້ ໃນເລ່ືອງອາລົມ, ຄວາມ ຕູ້ອງການ, ການເກີດທັດສະນະຄະຕິ ແລະ ການປຸ່ຽນແປງທັດສະນະຄະຕິ, ການປັບຕົວໃຫູ້ ເຂົື້າກັບສະພາບແວດລູ້ອມອ່ືນໆ. ຄວາມເຂົ້ືາໃຈທາມະຊາດຂອງມະນຸດ ຊ່ວຍໃຫູ້ຄົນເຮົາ ສາມາດປບັ ຕົວ ໄດດູ້ ີ, ດາລງົ ຊວີ ິດເປັນສະມາຊິກຂອງສັງຄົມຢຸ່ຮ່ວມກບັ ຜູ້ອືນ່ ໄດູ້ເປັນຢາຸ່ ງດີ. 2. ຊວ່ ຍໃຫ້ຄູ ນົ ສາມາດວິເຄາະທາຄວາມເຂົື້າໃຈຕົນເອງໄດູ້ດີຂຶ້ືນ ໂດຍໃຊູ້ເຄ່ືອງ ມໃນ ການທົດ ສອບທາງຈິດຕະວິທະຍາຕ່າງໆ ເພ່ືອຮູ້ເຖິງຄວາມສາມາດ, ຄວາມຖະໜັດ ແລະ ບຸກຄະ ລິກະ ພາບຂອງຕົນເອງ. 3. ຊ່ວຍໃຫູ້ຜູ້ຮຽນເຈົ້ືາໃຈເຖິງເຫດຜົນ ຫລບັນຫາເບ້ືອງຫລັງ. ການສະແດງອອກຂອງພຶດຕິກາ ຂອງມະນດຸ ໃນສະພາບການຕາ່ ງໆ ແລະ ສາມາດດາເນນີ ການຢຸ່າງ ເໝາະສົມໃນການ ຕິດຕໍ່ ພວົ ພັນກັບຜ້ອູ ືນ່ ໆ.

4. ໃນຂົງເຂດວຽກງານການຮຽນ - ການສອນ ໂດຍສະເພາະວຽກແນະແນວການໃຫູ້ຄາເປິກສາ ຢຸ່ໂຮງຮຽນ ຫລຢຸ່ສະຖາບັນການສຶກສາຕ່າງໆ ເພ່ືອແນໃສ່ໃຫູ້ນັກຮຽນ - ນັກສຶກສາດາເນີນ ຊີວິດໃນໄວຮຽນໃຫູ້ມີປະສິດທິພາບ, ນັກບໍລິຫານການສຶກສາຈາເປັນທີ່ືຕູ້ອງໄດູ້ໃຊູ້ຄວາມຮູ້ ທາງ ຈິດຕະວິທະຍາ ເຊັ່ນວ່າ: ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບພັດທະນາການດູ້ານຕ່າງໆຂອງນັກຮຽນ, ຊ່ວຍໃຫູ້ຄຮູ້ວ່າ ຕົນເອງຄວນສອນຫຍັງ, ຄວນສອນເວລາໃດ ແລະ ຈະສອນດູ້ວຍວິທີໃດ ຈ່ືຶງຈະເໝາະສມົ ກບັ ລະດບັ ພັດທະນາການ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງນກັ ຮຽນ. 5. ໃນຂົງເຂດວຽກງານອຸດສາຫະກາ ກ່ໍມີຄວາມຈາເປັນຕອູ້ ງໄດໃູ້ ຊູ້ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ,ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນແບບວິທີການທົດສອບສະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມຖະໜັດງານຂອງຜູ້ສະໝັກງານ ເພ່ືອ ຈັດຕາແໜ່ງງານໃຫູ້ເໝາະສົມ. ພູ້ອມກັນນັື້ນກໍໃຊູ້ຈິດຕະວິທະຍາເຂົື້າໃນການປັບປຸງແກູ້ໄຂ ບັນຫາໃນການເຝິກອົບຮົມຜູ້ປະຕິບັດງານໃນລະດັບຕ່າງໆ, ສາຫລວດຄວາມພໍໃຈ ຫລບໍ່ພໍ ໃຈຂອງຜູຖ້ ກຈູາ້ ງ ແລະ ອນື່ ໆ..​. 6. ຂງົ ເຂດວຽກງານຂອງພັກລດັ - ເຈາ້ືົ ໜູ້າທີຜ່ື ບູ້ ລໍ ິຫານສາມາດໃຊຄູ້ ວາມຮູ້ທາງດາູ້ ນຈິດ ຕະວິ ທະຍາເຂື້າົ ໃນການຄດັ ເລອກລດັ ຖະກອນ ແລະ ໃນການຈັດຕາແໜ່ງງານໃຫລູ້ ັດຖະກອນຕາມ ໜູ້າທື່ີ, ພາລະບົດບາດ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງແຕ່ລະຄນົ ໄດຢູ້ ຸາ່ ງຊັດເຈນເໝາະສົມ, ໃຊ້ວູ ທິ ີ ການທາງດ້າູ ນຈິດຕະວທິ ະຍາຕາ່ ງໆເຂາື້ົ ໃນການບລໍ ິຫານອງົ ການຈດັ ຕືງັ້ ຂື້ນັ ຕ່າງໆຂອງລດັ ເພ່ອື ຄວາມເປນັ ເອກະພາບ ແລະ ແທດເໝາະກັບຕົວຈງິ ແຫງ່ ຍຸກສະໄໝ ແລະ ອນ່ື ໆ..​.

ຈດຸ ມງຸ່ ໝາຍຂອງການສກຶ ສາວຊິ າຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 1) ເພ່ືອສຶກສາດູ້ານຄວາມຮູ້, ຄວາມເຂົື້າໃຈຄ: ຊ່ວຍໃຫູ້ຮູ້ ແລະ ເຂົ້ືາໃຈຫລັກສາຄັນ ແລະ ທິດ ສະດຈີ ິດຕະວິທະຍາ ຫລັກປະຕບິ ັດໃນການປັບຕວົ ໃຫູ້ເຂົື້າກັບສະພາບແວດລູ້ອມໄດູ້ຢຸ່າງເໝາະ ສົມ ແລະ ຮຈູ້ ັກແຫລ່ງຄົ້ືນຄວາູ້ ເພີ່ມື ພນຄວາມຮ້ກູ ່ຽວກບັ ຈິດຕະວທິ ະຍາ. 2) ເພື່ອກ່ຽວກັບດູ້ານທັກສະດີຄວາມສາມາດຄ: ຊ່ວຍໃຫູ້ມີທັກສະ, ຄວາມສາມາດໃນ ການ ຕັດສິນໃຈເລອກທິດສະດີຈິດຕະວິທະຍາເພ່ືອມານາໃຊູ້ໄດູ້ຢຸ່າງເໝາະສົມ, ມີທັກສະໃນການ ພິສດ, ທົດລອງ, ເພ່ືອກວດສອບທິດສະດີ ຫລຫລັກການທາງຈິດຕະວິທະຍາກ່ອນຈະໄປນາ ໃຊູ້, ມີ ສະມັດຖະພາບໃນການເອົາເຄື່ອງມ ແລະ ວິທີການຕ່າງໆທີື່ໄດູ້ຈາກການຮຽນຮູ້ໃນ ວິຊາ ຈິດຕະວິ ທະຍາໄປໃຊູ້ໃຫູ້ເກີດປະໂຫຍດ, ມີທັກສະໃນການເລອກໃຊູ້ແຫລ່ງຄວາມຮູ້ ຢາຸ່ ງ ເໝາະສົມ. 3) ເພື່ອສຶກສາກ່ຽວກັບທັດສະນະຄະຕິ ຄ: ພັດທະນາດູ້ານທັດສະນະຄະຕິ ເພື່ອໃຫູ້ມີທັດ ສະນະ ຄະຕິແບບນັກວິທະຍາສາດມີໃຈຮັກ ແລະ ນິຍົມຊົມຊອບໃນວິຊາຊີບຂອງຕົນ, ມີຄວາມ ພູ້ອມທີ່ືຈະເຮັດວຽກງານຮ່ວມກັບຜູ້ອ່ືນ, ສົນໃຈເພື່ອນຮ່ວມງານ, ມີຄວາມສົນໃຈໃຝຸ່ສຶກສາ ຫາ ຄວາມຮໃູ້ ໝ່ໆຢຸ່ສະເໝີ.

2. ກຸ່ມແນວຄດິ ທາງດາູ້ ນຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ເລ່ມືີ ແຕປ່ ີ 1879 ເປັນຕ້ົນື ມາ, ຈິດຕະວິທະຍາໄດູ້ນາໃຊວູ້ ິທກີ ານທາງວິທະຍາສາດ ຢຸ່າງແທ້ຈູ ງິ . ເຖງິ ປະຈຸບັນ, ໄດມູ້ ີການຄນ້ົື ຄວາູ້ ວິໄຈຈິດຕະວິທະຍາເປນັ ໄປຢາຸ່ ງກວ້າູ ງຂວາງ, ມີຫລາຍກຸ່ມຈິດຕະວິທະຍາ ແລະ ນກັ ຈິດຕະວິທະຍາໃໝ່ເກີດຂຶືນ້ , ບັນດາແນວຄວາມຄິດ ຂອງນັກຈດິ ຕະວທິ ະຍາກມຸ່ ຕ່າງໆ ສາມາດແບ່ງອອກ 6 ກຸ່ມ ຄ:

1. ກຸ່ມໂຄງສາູ້ ງແຫງ່ ຈດິ (Structuralism) Max Wilhelm Wundt (1832 - 1920) ກຸ່ມໂຄງສູ້າງແຫ່ງຈິດ ແມ່ນກຸ່ມທີ່ືມີແນວຄວາມຄິດໂດຍ ວິນແຮັມ ວຸນ ແຫ່ງມະຫາວິທະຍາໄລເລັບຊິກ ທີ່ືເຢຍລະມັນເປັນຜູ້ນາ ແລະ ທ່ານ ເອດເວິດ ທິດເຊນເນີ (Edward Titchener 1867- 1​ 927) ແຫ່ງມະຫາວິທະຍາໄລຄໍແນວ (Cornell University) ເຊິ່ືງ ເປັນສິດເອກຂອງ ທ່ານ ວນ ໄດູ້ນາເຂົ້ືາໄປເຜີຍແຜ່ຢຸ່ອາເມຣິກາ. ນັກຈິດ ຕະວທິ ະຍາໃນກຸ່ມນເ້ີື ຊອ່ື ກັນວາ່ ຈດິ ຂອງ ມະນຸດສາມາດແຍກອອກເປັນອົງ ປະກອບຍ່ອຍໆໄດູ້ ໄປເຖິງບ່ອນແຍກອອກບໍ່ໄດູ້ອີກ ແລະ ເອີ້ືນຊິື້ນສ່ວນ ຍ່ອຍໆທີ່ືແຍກອອກມານັ້ືນວ່າແມ່ນ “ຈິດທາດ”. ດັ່ງນັື້ນ, ການຄົື້ນຄວູ້າ ຂອງນັກຈິດຕະວິທະຍາກຸ່ມນີື້ຈຶື່ງມຸ່ງໃສ່ຕອບຄາຖາມພື້ນຖານ 3 ປະການ ຄ:

1. ຈິດທາດມີຫຍັງແດ?່ 2. ຈດິ ທາດຮວມເຂົ້າື ກນັ ເປັນຈິດ ຫລປະສບົ ການຂອງຈິດຄແນວໃດ? 3. ສາເຫດຫຍງັ ທ່ືພີ າໃຫຈູ້ ດິ ທາດມາຮວມກັນເປັນຈິດ? ການຄນົື້ ຄວູ້າວໄິ ຈຂອງເຂາົ ເຈາົື້ ໄດພູ້ ບົ ວາ່ : ຈດິ ທາດມຢີ ຸ່ 3 ຊະນດິ ດວູ້ ຍກນັ ຄ: + ການຮັບສາຜດັ : ເຊືິ່ງໄດແູ້ ກ່ການເຫນັ , ການໄດຍູ້ ນິ ສຽງ, ການຮບັ ກື່ິນ, ລດົ ຊາດ ແລະ ການສາຜັດທາງຜິວໜັງ (ກາຍ). + ການຈິນຕະນາການ: ເຊິື່ງໄດແູ້ ກກ່ ານຈ່ື ແລະ ການຄິດ ເຊ່ືິງບແ່ໍ ມນ່ ປະສົບການໃນ ປັດຈຸ ບນັ . + ຄວາມຮູ້ສຶກ: ໄດແູ້ ກອ່ າລົມຕ່າງໆ, ຈດິ ທັງສາມຢຸ່າງນລືີ້ ວມກນັ ຢຸ່ໂດຍອາໄສການເຊືອ່ ມຕໍ່ ກັນ (Association) ຕົວຢຸ່າງ ໃນການນັງ່ ຟງັ ການບັນຍາຍໄດຍູ້ ິນສຽງ ແລະທັງເຫນັ ຕວົ ຜູ້ບັນຍາຍ (ການຮັບສາຜັດ) ໃນເວລາດຽວກັນນືັ້ນ ກຈໍ ະເກີດຄວາມຄິດ (ຈນິ ຕະນາການ) ຕາມຜູ້ສອນຜູ້ບັນ ຍາຍ, ບາງຄືັງ້ ກ່ເໍ ກດີ ອາລມົ (ຄວາມຮູ້ສຶກ) ຕາມທ່ືີຜູ້ສອນ ແລະ ຜູ້ບນັ ຍາຍ.

ວທິ ກີ ານຄົນ້ື ຄວູ້ າຈິດທາດນັື້ນ, ນັກຈິດຕະວິທະຍາກຸ່ມນີ້ື ຈະວິເຄາະເອົາຈາກການພິຈາ ລະນາພາຍໃນ (Introspection) ຂອງຜູ້ຖກທົດລອງ, ໂດຍໃຫູ້ຜູ້ຖກທົດລອງບັນຍາຍພາວະ ທາງຈິດຂອງຕົນອອກມາແລູ້ວ ນາເອົາຄາບັນຍາຍໄປວິເຄາະຫາຈິດທາດ ແລະ ການຮ່ວມກັນ ຂອງຈິດທາດອີກເທື່ອໜຶ່ືງ, ເຊິ່ືງວິທີການນີື້ຖກວິຈານວ່າເຮັດໃຫູ້ຜົນການທົດລອງຂາດຄວາມ ທຽ່ ງຕງົ ເພາະພບົ ວາ່ ເມື່ອມີການທດົ ລອງຊາ້ ອກີ ເທ່ອື ໜງ່ຶື ກຈໍ ະໄດຜູ້ ນົ ແຕກຕາ່ ງຈາກເດີມ ແລະ ເຮດັ ໃຫຖູ້ ານະຂອງກຸມ່ ແນວຄດິ ນຕີ້ື ກົ ຕາ່ ລງົ ຫລງັ ປີ 1920.

2. ກ່ມຸ ໜ້າູ ທແ່ືີ ຫງ່ ຈດິ (Functionalism) John Dewey (1859 - 1952) ກມຸ່ ໜ້າູ ທແີື່ ຫງ່ ຈດິ ແມ່ນກຸ່ມແນວແນວຄິດຂອງນັກຈິດຕະວິ ທະຍາ ຊາວອາເມຣິກາ ໂດຍມີທ່ານ ຈອນດິວອີ້ື (John Dewey 1859-1952) ແຫ່ງມະຫາວິທະຍາໄລຊີກາໂກ ແລະ ທ່ານ ວິນລ່ຽມ ເຈມ (William James 1842-1910) ແຫ່ງ ມະຫາວິທະຍາໄລຮາວາດ (Harvard University) ເປັນຜູ້ນາແນວຄວາມຄິດຂອງກຸ່ມນື້ີ ໄດູຮ້ ບັ ອິດທິພົນຈາກທິດ ສະດວີ ວິ ັດທະນາການທື່ເີ ວາ້ືົ ວ່າ: ມະນດຸ ຕອ້ືູ ງປບັ ຕວົ ໄປຕາມສະພາບແວດລູອ້ ມ ຈຶ່ືງເກີດຄວາມສົນໃຈວ່າ ຂະບວນການທາງຈິດກ່ຽວຂູ້ອງກັບພຶດຕິກາຕ່າງໆ ຂອງຮ່າງກາຍ. ດັ່ງນັື້ນ, ສິື່ງທີ່ືນັກຈິດຕະວິທະຍາກຸ່ມນີື້ມຸ່ງໝາຍຄົ້ືນຄວູ້ານັ້ືນ ແມ່ນ ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງພາ ວະທາງຈິດ ຫ ຂະບວນການທາງຈິດກັບ ພດຶ ຕກິ າ ຫເປັນການຄນ້ົື ຄວາູ້ ເຖງິ ໜາູ້ ທ່ືີ (Functions)ຂອງຈດິ ນ້ືັນເອງ. ເນື້ອ ໃນຂອງຈດິ ຕະວິ ທະຍາກມຸ່ ນ້ຈືີ ື່ງຶ ເນືັ້ນໜັກການຈ່ື, ການຄົ້ືນຄິດ, ການເຂົື້າໃຈ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກ ເຊງ່ິື ເປັນຂະບວນການທາງຈດິ ທີມີຕ່ພໍ ດຶ ຕິກາຂອງມະນດຸ .

ວທິ ີການຄນ້ືົ ຄວາູ້ ວໄິ ຈຂອງນກັ ຈິດຕະວທິ ະຍາກມຸ່ ນື້ີ ຍງັ ຄົງໃຊູ້ການພິນິດພິຈາລະນາພາຍໃນ ເພ່ືອກວດສອບພາວະທາງຈິດຢຸ່, ແຕ່ວ່າໄດູ້ໃຊູ້ການສັງເກດພຶດຕິກາຢຸ່າງມີລະບົບເຂົື້າມາວັດ ພຶດຕິ ກາອີກດູ້ວຍ. ນອກຈາກນີື້ຍັງໃຊູ້ກັບຜູ້ທີ່ືຖກທົດລອງຢຸ່າງກວູ້າງຂວາງ ເຊັ່ນ: ຜູ້ໃຫຍ່, ເດັກນູ້ອຍ, ຄນົ ຜດິ ປກົ ກະຕິ ແລະ ສັດ ເຊິງ່ື ເຮດັ ໃຫເູ້ ນື້ອໃນຈິດຕະວທິ ະຍາຂະຫຍາຍກວູ້າງອອກໄປອີກ ແຕ່ໃນທື່ີ ສດຸ ອດິ ທິພນົ ຂອງກຸ່ມກໍເສື່ອມລົງໃນປີ 1920 ເໝອນກນັ . ອິດທິພົນຕໍ່ການສຶກສາຄ: ຄວາມມຸ່ງໝາຍຂອງການສຶກສາຢຸ່າງໜຶ່ືງຄ : ເພ່ືອໃຫູ້ມະນຸດ ດາເນນີ ຊີວດິ ຢຸ່ໃນສັງຄົມດູ້ວຍຄວາມສຸກ, ການປັບຕົວໃຫູ້ເຂົື້າກັບສັງຄົມ, ສະພາບແວດລູ້ອມ ແລະ ທາມະຊາດສວ່ ນການຈັດການຮຽນ - ການສອນຕອູ້ ງໃຫຜູ້ ຮູ້ ຽນໄດູ້ປະສບົ ການຫລາຍທ່ີືສຸດ.

3. ກ່ມຸ ພດຶ ຕກິ ານຍິ ມົ (Behaviorism) ກມຸ່ ພຶດຕິການິຍມົ ແມ່ນກຸ່ມຈດິ ຕະວິທະຍາທີ່ືມີແນວຄວາມຄິດໄປ ຕາມທາ່ ນ ຈອນ ບີ ວັດສນັ ເຊ່ງິື ເປັນນັກຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄນົ ອາເມຣິກາແຫ່ງ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ຈອນຮອບກນິ , ຈບົ ການສຶກສາຈາກມະຫາວິທະຍາໄລ ຊີ ກາໂກ ແລະ ປະກາດລັດທິພຶດຕິການິຍົມໃນປີ 1913 ໄດູ້ຮຽກຮູ້ອງໃຫູ້ຈິດ ຕະວທິ ະຍາເລກີ ລົ້ືມການຄ້ົນື ຄວ້າູ ວໄິ ຈກຽ່ ວກັບຈິດມາຄົ້ືນຄວູ້າພຶດຕິກາ ເຊິ່ືງ ສາມາດວັດແລະກວດສອບໄດູ້ ເພື່ອເຮັດໃຫູ້ຈິດຕະວິທະຍາເປັນວິທະຍາ ສາດທແ່ີື ທູຈ້ ງິ ເໝອນວທິ ະຍາສາດຂະແໜງອື່ນໆ ໂດຍມີຄວາມເຊ່ືອວ່າພຶດຕິ ກາຂອງຄົນເຮົານັື້ນມີຄວາມສາພັນກັບສິ່ືງກະຕຸູ້ນ (Stimulus) ແລະ ຈະ ປັບປ່ຽຸ ນໄດກູ້ ໍຕ່ໍເມື່ອມີການປຸຽ່ ນແປງສ່ິືງກະຕນູຸ້ . John B. Watson (1878 - 1958))

ເນ້ືອໃນຂອງຈິດຕະວິທະຍາກຸ່ມນີ້ື ຈຶື່ງເປັນເລື່ອງຄວາມສາພັນລະ ຫວ່າງ ສິ່ືງກະຕຸູ້ນກັບ ພຶດຕກິ າທ່ີສື ະແດງອອກ ຫ ເຄຍີ ເອນ້ືີ ວ່າ ການຕອບສະໜອງ(Response) ແລະໄດູ້ເອີ້ືນຈິດຕະວິ ທະ ຍານີື້ວ່າ: S R Psychology.ຂອບເຂດຂອງພຶດຕິກາທີື່ສຶກສາຄົື້ນຄວູ້າມີ ພຶດຕິກາພາຍ ນອກທັງຊະ ນິດໂມລາ(Molar) ແລະ ໂມເລກຸນພຶດຕິກາພາຍໃນ, ນັກຈິດຕະວິທະຍາທີື່ໂດ່ງດັງ ໃນກຸ່ມນີື້ມີ: ທ່ານ ອີວານ ປາບລົບ (1864-1936), ທ່ານ ເວີດ ທອນໄດ(1874-1949), ທ່ານ ບີ ເອັຟ ສະກິນເນີ (B F Skinners), ທ່ານ ຄລາແອນ ຣັນ(1884-1952), ທ່ານ ແອັດວິນ ກັດທຣີ(1886-1959) ແລະ ທ່ານ ແອັດເວດີ ທອນແມນ(1886-1959)... ອິດທິພົນຕໍ່ການສຶກສາຄ: ເຮັດໃຫູ້ຄົື້ນພົບວິທີປກຝັງນິໄສ ແລະ ທັດສະນະຄະຕິໃຫູ້ແກ່ ເດັກໂດຍວິທີການວາງເງ່ືອນໄຂ, ວິທີປັບປຸງເດັກທີ່ືມີພຶດຕິກາທີ່ືບໍ່ເພິງປາຖະໜາ (ບໍ່ດີ) ໂດຍວິທີ ການໃຫູ້ລາງວັນ ຫລການລົງໂທດ ແລະ ໃຊູ້ການຈັດໂປຣແກຣມຮຽນ ເພື່ອເປັນແນວທາງໃນ ການ ຄວບຄມຸ ພຶດຕກິ າ ແລະ ການຈດັ ສະ ພາບການຮຽນຮູ້ທີ່ືເໝາະສມົ ໃຫ້ແູ ກຜ່ ້ຮູ ຽນ.

Max Wertheimer (1880 - 1943) 4. ກຸມ່ ປັນຍານຍິ ມົ (Cognitivism) ກຸ່ມປັນຍານິຍົມຍັງຖກເອີື້ນວ່າ: ກຸ່ມເກສຕັນ(Gestalt) ເຊິ່ືງເປັນແນວ ຄວາມຄິດຂອງກຸ່ມນັກຈິດຕະວິທະຍາແຫ່ງມະຫາວິທະຍາໄລ ແບັກ ແລັງ (University of Berlin)ໃນເຢຍລະມັນ ເຊິ່ືງແມ່ນ ທ່ານ ແມັກ ເວີໄທເມີ (1880-1943)ເປັນຜູ້ນາ. ທ່ານ ໄດ່ປະກາດແນວຄວາມຄິດຂອງກຸ່ມເກສຕັນໃນ ປີ ຄ.ສ 1912, ເປັນແນວຄວາມຄິດທີ່ືບໍ່ເຫັນພູ້ອມກັບການວິເຄາະຫາຈິດທາດ, ໂດຍມີຄວາມເຫັນວ່າ ການເຮັດວຽກຂອງຂະບວນການທາງຈິດບໍ່ໄດູ້ແຍກອອກ ເປັນສ່ວນໆ ແຕ່ຈະເຮັດວຽກຮ່ວມກັນທັງໝົດ, ການຮັບຮູ້ທີື່ເກີດຂ້ືນເປັນ ຜົນລວມຂອງປະສົບການທັງໝົດ, ເຊິື່ງບໍ່ແມ່ນການເອົາປະສົບການຍ່ອຍໆແຕ່ລະ ຢຸ່າງມາປະສົມກັນ. ນອກຈາກນີ້ື ກຸ່ມເກສຕັນຍັງບໍ່ເຫັນພູ້ອມກັບແນວຄວາມຄິດ ຂອງກຸ່ມພຶດຕິການິຍົມ ທີ່ືພະຍາຍາມວິເຄາະພຶດຕິກາທີື່ສະລັບຊັບຊູ້ອນອອກເປັນ ພຶດຕິກາຍ່ອຍໆ ແລະ ມີຄວາມເຫັນວ່າມະນຸດເຮົາບໍ່ໄດູ້ຕົກຢຸ່ໃນອິດທິພົນຂອງສິື່ງ ກະທົບ, ແຕ່ມະນຸດເຮົາມີການຄົື້ນຄິດ, ການຈ່ື, ການວາງແຜນ, ການຕັດສິນໃຈ ເຊິື່ງເປັນຂະບວນການທາງປັນຍາ(Cognitive Processes) ຫຂະບວນການ ທາງຈິດທໄ່ີື ດກູ້ ັ່ນຕອງກອ່ ນການຕອບສະໜອງຕສ່ໍ ືແ່ິ ວດລອູ້ ມອູ້ອມຂູ້າງ.

ດງ່ັ ນື້ນັ , ຂະບວນການທາງຈິດ ຫລ ຂະບວນການທາງປນັ ຍາຈືຶງ່ ເປນັ ຕວົ ການົດພຶດຕິກາ ຂອງມະນດຸ ຫາກບແໍ່ ມ່ນສື່ິງແວດລູ້ອມ. ດວູ້ ຍຄວາມເຊອ່ື ຖດັ່ງກາ່ ວ ເນ້ືອໃນທ່ີືຈດິ ຕະວິທະຍາກຸ່ມນ້ືີ ຈື່ງຶ ເປນັ ເລອ່ື ງກຽ່ ວກບັ ຂະບວນການທາງປນັ ຍາ ເຊັນ່ : ການສາຜດັ , ການຮັບຮູ້, ການສູ້າງມະໂນ ທັດ, ການແກບູ້ ນັ ຫາ, ການຈື່ ແລະ ການຄິດ. ສວ່ ນວິທກີ ານສຶກສາຄ້ືນົ ຄວູາ້ ກໍໃຊູ້ວິທກີ ານທາງ ວິ ທະຍາສາດຄກັນກບັ ກຸ່ມພດຶ ຕິການຍິ ົມ ແລະ ໃ​ ຊຂູ້ ໍ້ມນເທິງນັື້ນຄາດຄະເນ ຫລສະຫລຸບ (infer) ໄປສ່ຂະບວນການທາງປັນຍາເຮັດໃຫຄູ້ ວາມຮູ້ທ່ືີໄດຮູ້ ັບຢຸ່ໃນສະພາວະສນັ ນຖິ ານ (Construct).

5. ກຸ່ມຈດິ ວເິ ຄາະ (Psychoanalysis) ກ່ມຸ ຈິດວເິ ຄາະແມ່ນກຸ່ມທື່ີມີແນວຄວາມຄດິ ຖກພດັ ທະນາຂຶນື້ ໂດຍ Sigmund Freud (1856 - 1936) ນັກການແພດຄົນ ໂອຕຣິດ ທ່ານ ຊິກມັນ ຟຣອຍ ( Sigmund Freud 1856-1959 ) ຈາກປະສົບການບາບດັ ຮັກສາຄົນເຈບັ ທີື່ມີຄວາມບົກພ່ອງ ທາງຈິດ ເຮັດໃຫູ້ທາ່ ນ ຟຣອຍ ມີຄວາມຄດິ ວ່າມະນຸດເຮາົ ມີພາວະທາງຈດິ ເປັນ 3 ພາກສວ່ ນຄ: 1) ຈິດຮສູ້ ານກຶ (Conscious mind) ແມນ່ ສະພາວະທ່ືີມີຄວາມຮູ້ ສຶກຕົວວ່າຕນົ ເອງກາລັງເຮັດຫຍັງ, ຢໃຸ່ ສ ແລະອນ່ື ໆ..​. 2) ຈດິ ໃຮູ້ສານກຶ (Subconscious Mind) ຫຈິດກ່ອນສານກຶ (Preconscious Mind)ແມນ່ ສະພາວະທີື່ບໍ່ຮສູ້ ຶກຕວົ ເປັນບາງຄັງື້ ຄາວມີ ການປະພຶດຫຍງັ ລົງໄປໂດຍບໍຮ່ ູ້ສກຶ ຕົວໂດຍບໄໍ່ ດຕູ້ ັງື້ ໃຈ ລວມເຖິງປະສົບການ ທສ່ີື ະສົມເກບັ ກົດເອາົ ໄວໃູ້ ນຮບແບບຄວາມຊົງຈາກແໍ ມ່ນຢຸ່ໃນຈດິ ໃຕູ້ສານກຶ .

3) ຈດິ ໃຕູ້ສານກຶ (Unconscious mind ) ແມ່ນພາວະຈິດທືີເ່ ກບັ ກດົ ເອົາສງືິ່ ທືີ່ປາຖະ ໜາຢາກຈະປະພຶດແຕ່ບໄໍ່ ດ້ປູ ະພຶດຕາມຈຸດປະສງົ ແລະ ເປນັ ການເກັບກດົ ເອົາໄວໂູ້ ດຍບຮໍ່ ູ້ສຶກຕົວ, ພະ ລງັ ຄວາມປາຖະໜາເຫລ່າົັ ນຈີ້ື ະມີອດິ ທພິ ນົ ຕໍ່ພຶດຕິກາ ແລະ ລະບາຍອອກມາໃນຮບແບບຂອງການ ຝັນ ຫລການເວ້າືົ ໂດຍບ່ໍຕ້ງືັ ໃຈ, ຖູ້າຫາກບລ່ໍ ະບາຍອອກມາ ແລະ ສະສົມເອາົ ໄວຫູ້ ລາຍໆກໍຈະອອກ ມາຄວບຄຸມພຶດຕິກາຂອງບກຸ ຄນົ ແລະ ຜົນເຮັດໃຫູ້ບກຸ ຄນົ ມີພດຶ ຕິກາທຜີື່ ິດປກົ ກະຕິ ເພາະຄວາມ ປາຖະໜາທືເ່ີ ກັບກດົ ເອາົ ໄວນູ້ ັນື້ ລູ້ວນແລູວ້ ແຕເ່ ປນັ ເລື່ອງທືີ່ຢາກປະພດຶ , ແຕມ່ ັນເຮດັ ບໍ່ໄດເູ້ ພາະມັນຝືນ ຕໍ່ລະບຽບກົດໝາຍຂອງສັງຄົມ. ຄວາມປາຖະໜາທຖືີ່ ກເກບັ ກົດເອົາໄວນູ້ ນືັ້ ສ່ວນຫລວງຫລາຍເປັນ ເລອ່ື ງຂອງຄວາມຕູ້ອງການທາງເພດ, ຄວາມຮນຸ ແຮງຕ່ໍກັບສນັ ຊາຕະຍານ, ເຊືິງ່ ຄວາມຕ້ອູ ງ ການທງັ ສອງຢ່າຸ ງນືີ້ ທ່ານ ຟຣອຍ ເຊອື່ ວ່າມະນຸດທຸກຄນົ ມີຕດິ ຕົວມາພູອ້ ມນບັ ແຕ່ເວລາກາເນດີ ຫລເປັນສັນ ຊາຕະຍານ ໂດຍເອນ້ືີ ຄວາມຕອູ້ ງການທາງເພດວ່າ ສັນຊາຕະຍານແຫງ່ ຊີວິດ ແລະ ເອນ້ີື ຄວາມຕູອ້ ງ ການຮນຸ ແຮງຕໍ່ກບັ ສັນຊາຕະຍານວາ່ ສັນຊາດຕະຍານແຫງ່ ຄວາມຕາຍ ໃນແນວຄວາມຄດິ ຂອງທ່ານ ຟຣອຍຖວ່າສິງ່ື ທເ່ີື ກັບກົດເອົາໄວູ້ໃນຈິດໄຮູ້ສານຶກຂອງມະນດຸ ເປັນສືງິ່ ສາຄນັ .

ທາ່ ນ ຟຣອຍ ຍງັ ມຄີ ວາມເຊື່ອວາ່ : ບກຸ ຄະລກິ ະພາບຂອງຄົນເຮົາປະກອບດູ້ວຍ 3 ອົງ ປະກອບ ຄ: 1. ອດິ (Id) ເປນັ ລະບົບຂອງຈດິ ທີຕື່ ິດຕວົ ເຮົາມາແຕ່ກາເນດີ ເປັນຈດິ ທື່ີມີຄວາມຕູ້ອງ ການອນັ ພືນ້ ຖານຂອງມະນຸດເຊິ່ງື ກະຕຸູນ້ ໃຫຄູ້ ົນເຮາົ ສະແດງພຶດຕກິ າອອກມາຈາກກດົ ແຫງ່ ຄວາມພໃໍ ຈຂອງຕນົ ໂດຍບ່ໍຄານຶງເຖິງຄວາມພຶດຕກິ າໃດໆທງັ ສິື້ນ, ຂໃໍ ຫໄູ້ ດຕູ້ ືັ້ງໃຈຕນົ ເອງແລວູ້ ກ່ໍພ,ໍ ບໍ່ສນົ ໃຈໃນຄວາມຮ້ສູ ຶກ ສາຂອງຜ້ອູ ່ນື ໆເລີຍ. 2. ອໂີ ກູ້ (Ego) ຄພະລັງຈິດສວ່ ນທື່ຄີ ວບຄຸມການສະແດງພດຶ ຕິກາໃຫູເ້ ໝາະສົມ ໝາຍ ເຖງິ ສງິື່ ຕາ່ ງໆທີື່ບຸກຄົນໄດ້ຮູ ັບຈາກການຮຽນຮູ້, ເປັນພະລັງສ່ວນທີື່ຜາ່ ນຂະບວນການຮຽນຮູ້ມາ ແລວູ້ , ສະແດງ ພຶດຕກິ າອອກມາຕາມຄວາມປາຖະໜາຂອງສງັ ຄົມ ແລະ ຄວບຄຸມພະລງັ ຂອງ ອດິ ເພອ່ື ໃຫ້ອູ ິດຄານງຶ ເຖງິ ຄນຸ ະທາ, ຄວາມຖກ ຕ້ອູ ງ. 3. ຊບຸ ເປອີ ໂີ ກູ້ (Superego) ຜນົ ຈາກການລງົ ໂທດພາຍນອກເຮດັ ໃຫເູ້ ກີດຮຽນຮູ້ ແລະ ສະ ສົມເຂາ້ືົ ກັນເປັນອຸດົມຄະຕິ, ສາມາດຄວບຄມຸ ຕນົ ເອງໄດູ້, ສາມາດສະແດງພດຶ ຕກິ າອອກໃຫູ້ ສອດຄ່ອງ ກັບຫລກັ ແຫ່ງຄວາມຈງິ ໄດູ້ຍ່ືງິ ຂຶ້ືນ Superego ເປນັ ພະລງັ ຈິດທືໄີ່ ດຈູ້ າກການຮຽນຮູ້ ເປນັ ພະລງັ ສວ່ ນ ທີ່ເື ປັນແຮງຂັບຈາກພາຍນອກ ເຊ່ັນ: ຄ່ານຍິ ົມ, ຄວາມຮູ້ສຶກຮັບຜດິ ຊອບ ຊັ່ວົ - ດີ ວັດທະນະທາ, ຂະ ນົບທານຽມ, ກົດຂອງສງັ ຄົມ, ສິລະທາ ແລະ ອຸດມົ ຄະຕໃິ ນການດາເນນີ ຊວີ ິດ.

ອິດທິພົນ ແລະ ບດົ ບາດຕໍ່ການສຶກສາ: ສ່ວນຫລາຍຈະມບີ ດົ ບາດຕ່ໍການ ພດັ ທະນາບກຸ ຄະລກິ ະພາບ ການແນະແນວເລອ່ື ງຄນົ ປວຸ່ ຍທາງຈິດ ເຊງື່ິ ການຄືນົ້ ຫາ ສາເຫດໄດູຍ້ າກ, ແຕ່ນກັ ສຶກສາສາດກສໍ ົນໃຈທີຈ່ື ະນາເອາົ ທິດສະດນີ ້ືີ ມາແນະນາໃນ ການສູ້າງບຸກຄະລິກະພາບຂອງມະນຸດເພ່ອື ຄົືນ້ ຫາສາເຫດຂອງພຶດຕກິ າທຜ່ີື ດິ ປກົ ກະຕິ ແລວູ້ ຫາຫົນທາງແກໄູ້ ຂພດຶ ຕກິ ານືນ້ັ ໆ.

ວິທກີ ານສກຶ ສາພດຶ ຕກິ າຂອງ ຟຣອຍ ວິທີການຄົ້ືນຄວູ້າຂອງ ຟຣອຍ ນັ້ືນທາອິດໃຊູ້ວິທີການສະກົດຈິດ (Hyp-nosis) ແລະ ຕໍ່ມາກໍຫັນມາໃຊູ້ວິທີເຊື່ອມໂຍງເສລີ (Free association) ເຊິ່ືງເປັນ ວິທີທີ່ືເຮັດໃຫູ້ຜູ້ຖກທົດ ລອງສານກຶ ເຖິງສງ່ືິ ໃດສືິງ່ ໜງ່ຶື ແລູ້ວກໍນາເອົາຄາເວົື້າອອກມາເລ້ືອຍໆຢຸ່າງເສລີ ໂດຍບໍ່ໄດູ້ມີການຄັດ ຈູ້ອນ, ແລູ້ວກໍນາເອົາຄາເວົ້ືາເຫລົັ່ານັ້ືນມາວິເຄາະຫາສິື່ງທີ່ືເກັບກົດເອົາໄວູ້ໃນຈິດສານຶກ , ໂດຍສະ ເພາະແມນ່ ຄາເວາ້ົື ໃນຊ່ວງທີື່ມີການເວົື້າເກິໆກະໆ. ທ່ານ ຟຣອຍ ໃຫູ້ຄວາມສາຄັນຫລາຍເພາະມັນ ເປັນເຄື່ອງໝາຍທີື່ສະແດງວ່າບຸກຄົນນັ້ືນມີສິ່ືງໃດສິື່ງໜຶື່ງທີ່ືເກັບກົດເອົາໄວູ້. ນອກຈາກນັ້ືນ, ການ ເຊ່ືອມໂຍງ ເສລີແລູ້ວ ທ່ານ ຟຣອຍ ຍັງໄດູ້ໃຊູ້ວິທີວິເຄາະຄວາມຝັນອີກດູ້ວຍ ແນວຄວາມຄິດ ຂອງ ທາ່ ນ ຟຣອຍ ມີອດິ ທິພນົ ຫລາຍຕ່ໍກບັ ບັນຫາຂອງບຸກຄະລິກະພາບ, ການປັບຕົວ ແລະ ແຮງ ຈງໃຈຕ່ໍກບັ ບກຸ ຄນົ .

Abraham Maslow (1908 -1970) 6. ກຸມ່ ມະນດຸ ນຍິ ົມ (Humanism) ກຸ່ມມະນຸດນິຍົມນາໂດຍ ທ່ານ ອາບຣາຮາ ມາສະໂລ(Abraham Maslow) ກຸ່ມມະນຸດນິຍົມນີື້ ເປັນແນວຄວາມຄິດທີ່ືຖກພັດທະນາຂ້ືນໃນ ໄລຍະປີ 1950 ໂດຍຄວາມມຸູ້ງໝັື້ນຄັດຄູ້ານແນວຄິດກຸ່ມພຶດຕິການິຍົມ ແລະ ກຸ່ມຈິດວິເຄາະ. ທ່ານ ຄາຣ໌ ໂຣເຈີ(1902-1958)ໂດຍຮຽກຕົນເອງ ວ່າເປັນ “ພະລັງທີ 3(Third force) ໃນວົງການຈິດຕະວິທະຍາ. ຕາມ ທັດສະນະຂອງກຸ່ມນີ້ືເຫັນວ່າກຸ່ມພຶດຕິການິຍົມ ແລະ ກຸ່ມຈິດວິ ເຄາະລວມ ທັງກຸ່ມປັນຍານິຍົມ ໄດູ້ໃຫູ້ຄາຕອບຄວາມມີຄຸນຄ່າຂອງການເປັນມະນຸດ ຄວາມຈິງແລູ້ວມະນຸດເຮົາທຸກຄົນລູ້ວນແຕ່ມີຄວາມຫວັງດີ, ແຕ່ການທີ່ືມະ ນຸດເຮົາມີບັນຫາ ກໍ່ເນື່ອງມາຈາກການຂາດອິດສາຫະພາບ ແລະ ຖກຄວບ ຄມຸ ດວູ້ ຍສ່ກິື ະທບົ ຈາກພາຍນອກຢຕຸ່ ະຫອດເວລາ.

ດັ່ງນືັນ້ , ສ່ງິື ທື່ນີ ັກຈິດຕະວິທະຍາກຸ່ມນີື້ສົນໃຈຄການພັດທະນາເຫງົື້າພະລັງແຫ່ງຄວາມ ເປັນມະນຸດໃຫເູ້ ຖິງຈຸດສງສດຸ ທແີື່ ຕ່ລະຄົນຢາກໄປເຖິງ, ເຊິ່ືງແຕ່ລະຄົນມີລັກສະນະສະເພາະຂອງ ຕນົ ເອງ (Uniqueness') ທີື່ບຄ່ໍ ຜອູ້ ່ນື . ນກັ ຈິດຕະວທິ ະຍາກຸ່ມນີ້ືບໍ່ເຫັນພູ້ອມກັບວິທີການສຶກ ສາຄົ້ືນຄວູ້າເຖິງວິທະຍາສາດ ເພາະຈະເຮັດໃຫູ້ມະນຸດມີສະພາບເໝອນກັບວັດຖຸ ຫລເຄື່ອງຈັກ ກົນ. ຄວາມຈິງແລູ້ວ, ມະນຸດມີຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄິດ, ການເວົ້ືາເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄິດຂອງມະ ນຸດນັື້ນ ຄວນໃຊູ້ວິທີອັດຕະສ່ວນຕົວນັ້ືນກໍຄຢັ່ງຮູ້ເຂົ້ືາໄປເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄິດຂອງຕົນເອງ ແລະຂອງບຸກ ຄົນອ່ືນໂດຍການໃຊູ້ຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄິດຂອງຕົນ, ຜົນຂອງການຢັ່ງຮູ້ຈຶື່ງເປັນ ເລືອ່ ງອດັ ຕະໄນ (Subjectivity) ເຊ່ືິງບໍ່ຈາເປັນຕູ້ອງໃຫູ້ເໝອນຜູ້ອ່ືນ, ການເຂົື້າເຖິງຄວາມຮູ້ ສຶກນຶກຄິດຂອງຄົນອື່ນ ໂດຍໂດຍວິທີການອັດຕະສ່ວນຕົວນີ້ືກໍຄວິທີການເຂົ້ືາຫາຜູ້ອ່ືນໂດຍ “ ເອົາໃຈເຂົາມາໃສ່ໃຈເຮົານືັນ້ ເອງ”.

3. ສາຂາ ແລະ ວິທກີ ານຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ❖ ບນັ ດາສາຂາຂອງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ 1. ຈິດຕະວິທະຍາການທົດລອງ (Experimental Psychology) 2. ຈິດຕະວທິ ະຍາສງັ ຄົມ (Social Psychology) 3. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາບຸກຄະລິກະພາບ (Personality Psychology) 4. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາພັດທະນາການ (Developmental Psychology) 5. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການວັດກ່ຽວກບັ ຈິດ (Psychometric Psychology) 6. ຈິດຕະວທິ ະຍາຄລີນກິ (Clinical Psychology) 7. ຈິດຕະວທິ ະຍາໃຫກູ້ ານເປິກສາ ແລະ ແນະແນວ (Counseling and guidance Psychology) 8. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການສຶກສາ (Educational Psychology) 9. ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການຮຽນຮູ້ (Learning Psychology) 10. ຈິດຕະວທິ ະຍາອຸດສາຫະກາ (Industrial Psychology)

ສາຂາຈິດຕະວິທະຍາຕ່າງໆທີື່ໄດູ້ເວົື້າມາຂູ້າງເທິງ ອາດຈະແບ່ງອອກເປັນສອງປະເພດ ໃຫຍ່ຄ: ຈິດຕະວິທະຍາພ້ືນຖານ (Basic Psychology) ຮວມມີ ຈິດຕະວິທະຍາທົດລອງ, ພັດທະນາການ, ສັງຄົມ, ບຸກຄະລິກະພາບ, ຈິດຕະວິທະຍາວັດກ່ຽວກັບຈິດ ແລະ ຈິດຕະວິທະ ຍາປະຍຸກໃຊູ້ ຮວມມີ: ຈິດຕະວິທະຍາຄລີນິກ, ການແນະແນວ, ຈິດຕະວິທະຍາການຮຽນຮູ້, ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການສຶກສາ ແລະ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາອຸດສາຫະກາ.

❖ ວທິ ີການຄນ້ືົ ຄວາູ້ ທາງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ວທິ ກີ ານຄົື້ນຄວາູ້ ວໄິ ຈຫາຂໍ້ມນກ່ຽວກັບຈິດຕະວິທະຍານັ້ືນ ມີຢຸ່ຫລາຍວທິ ີການດວູ້ ຍກນັ , ແຕ່ ໃນທ່ືີນຈືີ້ ະເວົາື້ ເຖິງພຽງແຕ່ 6 ວທິ ີການຕ້ືົນຕໍທ່ີືນຍິ ົມໃຊູ້ຢຸ່າງແພຫ່ ລາຍດັ່ງນ້ີື: 1) ວທິ ກີ ານສງັ ເກດ (Observational method) ແມ່ນວທິ ີການຄົນ້ື ຄວ້າູ ຈະຕູອ້ ງໄດູ້ຮັບການຝກຝົນໃນເລື່ອງການສັງເກດການ, ການບັນທຶກ ພຶດຕິກາຕາມຄວາມເປັນຈິງທີ່ືໄດູ້ສັງເກດເຫັນ ແລະ ການຕີຄວາມໝາຍຂໍ້ມນຈະຕູ້ອງຊັດເຈນບໍ່ລາອຽງ ຫລໃຊູ້ຄວາມຄດິ ເຫັນສ່ວນຕົວເຂົືາ້ ມາກຽ່ ວຂູອ້ ງ. 2) ວທິ ກີ ານສາຫລວດ (Survey method) ການສາຫວດອາດຈະໃຊູ້ວທິ ກີ ານເຊັ່ນ: - ການສາພາດ (Interviews) - ໃຊູ້​ແບບ​ສອບຖ​ າມ (Questionnaires)

3) ວທິ ີການທດົ ສອບ (Test method) ການທົດສອບຈະເລອກໃຊແູ້ ບບທດົ ສອບ ເຊືງິ່ ມີຫລາຍຊະນິດໃຫເູ້ ໝາະສົມ ແລະ ຕ້ອູ ງ ມີຄວາມຮູ້ຄວາມຊານານໃນການໃຊ້ແູ ບບທດົ ສອບນັນ້ື ໆຢຸາ່ ງພຽງພໍ. 4) ວທິ ີການແບບຄລນີ ກິ (Clinical method) ແບບວິທີນໃ້ີື ຊູ້ສະເພາະກບັ ບກຸ ຄນົ ທີື່ມີຄວາມຜດິ ປົກກະຕິທາງຈິດ ເຊງືິ່ ມີພດຶ ຕິກາອະປົກ ກະຕິ, ເປັນວທິ ີການຄືນ້ົ ຄວູາ້ ເປນັ ລາຍກໍລະນີ (Case study), ຄ້ົນື ຄວ້າູ ວິໄຈຕື້ັງແຕອ່ ະດີດຈົນເຖງິ ປັດຈຸ ບັນຢຸ່າງລະອຽດໃນຫລາຍດາູ້ ນ. 5) ວທິ ີການທດົ ລອງ (Experimental method). ວທິ ີການທົດລອງອາດຈະເຮັດທດົ ລອງໃນຫູ້ອງທົດລອງ ຫລ ນອກຫອູ້ ງທົດລອງກໄໍ ດູ້. ຖູ້າທົດລອງໃນຫູ້ອງທົດລອງຖກເອ້ືນີ ວ່າ: Laboratory Experiment. ຖາູ້ ທົດລອງນອກຫອູ້ ງທົດ ລອງຮຽກວາ່ : Field Experiment. ແຕສ່ ວ່ ນຫລວງຫລາຍແລວູ້ ມກັ ຈະທດົ ລອງຢຸ່ໃນຫູອ້ ງປະຕິບັດ ການ, ເພາະສະດວກໃນການໃຊ້ເູ ຄອ່ື ງມ ແລະ ຄວບຄຸມເຄ່ອື ງມອຸປະກອນ ແລະຄວບຄມຸ ເງືອ່ ນໄຂຕາ່ ງໆ ໄດດູ້ ີກວ່າ.

6) ການວໄິ ຈໝາກຜນົ ຂອງການເຄອ່ື ນໄຫວ ວິທີການນີື້ແມ່ນນາເອົາໝາກຜົນຂອງການປະພຶດໃນການເຄື່ອນໄຫວເຮັດວຽກງານ ແລະການດາລົງຊີວິດມາສຶກສາຄົື້ນຄວູ້າ ເພື່ອຊອກຫາຂໍ້ມນແນວຄວາມຄິດ, ອາລົມຈິດ, ຄວາມປາ ຖະໜາ ແລະ ອ່ນື ໆຂອງບກຸ ຄນົ . ການທີ່ືໃຊູ້ວິທີການໃດໜຶ່ືງເຂົ້ືາໃນການຄົື້ນຄວູ້າວິໄຈນັ້ືນ ພວກເຮົາບໍ່ສາມາດຈະກາ ນົດໄດູ້ວ່າວິທີການໃດສາຄັນກວ່າພວກເຮົາຕູ້ອງສັງເກດ ແລະ ໃຊູ້ວິທີໃດທີື່ເຫັນວ່າເໝາະສົມ. ຖູ້າ ໃຊູ້ຫລາຍວທິ ຄີ ວບຄກ່ ນັ ໄປກຈໍ ະເຮັດໃຫູ້ຜນົ ຂອງການຄນົ້ື ຄວູ້າວໄິ ຈນ້ັືນສົມບນແບບຍງ່ິື ຂນື້ຶ .

ບດົ ທີ 2 ອິດທິພນົ ຂອງກຳມະພນັ ແລະ ສິ່ງແວດລອ້ ມ

1. ກຳມະພນັ ແລະ ກຳນຖຳ່ ຍທອດທຳງກຳມະພນັ ຄວຳມໝຳຍຂອງກຳມະພັນ ກຳມະພນັ ໝຳຍເຖິງລັກສະນະຕ່ຳງໆ ທີິ່ຖ່ຳຍທອດມຳຈຳກ ບັນພະບຸລຸດ ດວ້ ຍຂະບວນກຳນທຳງຊີວະວິທະຍຳ ເຮດັ ໃຫ້ພນັ ທີິເ່ ກດີ ມຳມີລັກສະນະຄຳ້ ຍຄກື ບັ ບນັ - ພະບຸລຸດ ແລະ ລັກສະນະຕຳ່ ງໆ ເຫລົ່ຳນນັ້ ມຄີ ນຸ ສົມບັດຕດິ ຕົວມຳຕ້ັງແຕ່ເກີດ ແລະ ບອ່ໍ ຳດປ່ຽນແປງໄດ້. ກຳນຖຳ່ ຍທອດທຳງກຳມະພນັ ກຳນຖ່ຳຍທອດທຳງກຳມະພັນ ໝຳຍເຖງິ ລກັ ສະນະທຳງຮຳ່ ງກຳຍ ແລະ ພດຶ ຕິກຳຂອງ ບຸກຄົນທີິ່ໄດ້ຮັບກຳນຖ່ຳຍທອດຈຳກບນັ ພະບຸລຸດໂດຍກຳນສືບສຳຍ ເລອື ດ.

ຄນຸ ລັກສະນະທຳງກຳມະພນັ ຂອງມະນດຸ ▪ ລັກສະນະດອ້ ຍ (Recessive traits) ມລີ ັກສະນະຈຳນວນຫລຳຍຂອງມະນຸດທ່ີິມີ ສຳເຫດ ມຳຈຳກຍນີ ດອ້ ຍ ເຊົັນ່ : ລກັ ສະນະສີ ຜວິ ເປັນສເີ ຜືອກ, ພະຍຳດບຳງຊະນິດ ເຊນັົ່ : ຕຳບອດສ,ີ ເລອື ດໄຫຼບໍ່ຢຸດ ເປນັ ຕນ້ັົ ເຊິ່ງລັກສະນະດອ້ ຍຈະສະແດງອອກ ກເມື່ອິ ຄ່ ຂອງຍນີ ຈະຕອ້ ງເປັນ Homozygous (aa) ກຳນຖ່ຳຍທອດທຳງກຳມະພນັ ຂອງ ລະບົບຍຳຕິພນ່ີິ ອ້ ງໃນພະຍຳດທຖີິ່ ່ຳຍທອດ ຍີນລກັ ສະນະດ້ອຍ, ສຳມຳດສະຫລບຸ ໄດ້ດງ່ັົ ນ:້ັີ 1. ໂດຍທ່ົວໄປພ່ແໍ ມ່ຈະບໄ່ໍ ດຮ້ ບັ ຜນົ ກະທົບ ຫລືບ່ໍໄດເ້ ປນັ ພະຍຳດ 2. ປະມຳນ 1/2 ຂອງພ່ິີນອ້ ງຂອງຜທ້ ີເິ່ ປັນພະຍຳດຈະໄດຮ້ ັບຜນົ ກະທົບ ຫລືເປັນພະຍຳດ 3. ຄວຳມໜ້ຳຈະເປັນທຮີ່ິ ຸ່ນລກທເ່ີິ ກດີ ມຳຈະໄດ້ຮັບຜນົ ກະທົບ ຫລືເປນັ ພະຍຳດ 4. ລັກສະນະດອ້ ຍຈະໄດ້ຮບັ ຜົນມຳຈຳກກຳນແຕງ່ ຳນໃນຍຳດພີິນ່ ້ອງດຽວກນັ 5. ພແໍ່ ມທ່ ີ່ໄິ ດຮ້ ັບຜນົ ກະທບົ ຫລື ເປນັ ພະຍຳດທັງສອງຄນົ ຈະມຜີ ນົ ຕໍ່ຮນຸ່ ລກໃນກຳນເປນັ ພະຍຳດ

ຄຸນລກັ ສະນະທຳງກຳມະພນັ ຂອງມະນຸດ (ຕ)ໍ່ ▪ ລກັ ສະນະເດນັົ່ (Dominant traits) ມລີ ກັ ສະນເດັນ່ົ ຫຳຼ ຍລກັ ສະນະທີ່ິຖ່ຳຍທອດ ທຳງ ກ ຳມະພັນໄດ້ແກ່: ລັກສະນະເຕ້ຍທີ່ິເອີັ້ນວ່ຳ ອະຊອນໂດພລຳເຊຍ (Achondroplasia) ພະຍຳດ ຫັນທິງຕັ້ນ (Huntington’s disease) ເຊິ່ງ ເປັນຄວຳມປົກກະຕິຂອງລະບົບປະສຳດ ຫລື ລັກສະນະ ທີິ່ເອີ້ັນວ່ຳ ລັກສະນະເສັ້ນ ຜົມ ຜົມກດ, ລັກສະນະດັ່ົງກ່ຳວເປັນກຳນຖ່ຳຍທອດຂອງຢີນລັກສະນະ ເດັ່ົນ ອໂຕ ໂຊມ ແລະ ບ່ໍແມ່ນວ່ຳເດັກທີ່ິເກີດທຸກຄົນຈຳກພ່ໍແມ່ທີ່ິມີໄດ້ຮັບກະທົບ ຫລື ເປັນ ພະຍຳດ ຈະສະແດງລັກສະນະນີ້ັຈຶິ່ງສຳມຳດສະຫລຸບໄດ້ວ່ຳ ບຸກຄົນທີິ່ມີຜົມກດໂດຍ ສ່ວນຫລຳຍຈະລັກສະ ນະທຳງແນວພັນທີ່ິມຳຈຳກຄ່ຂອງຢີນທີິ່ມີລັກສະນະເດັ່ົນມຳ ກ່ຽວຂ້ອງ ຫລືອີກກລະນີຄື ບຸກຄົນທີິ່ມີຄ່ ຂອງຢີນເປັນລັກສະນະເດັົ່ນທັງຄ່. ແນວໃດກຕຳມ, ລັກສະນະເດັ່ົນໄດ້ໃຫ້ຜົນຮັບທຳງດ້ຳນຄະລີນິກ ຢ່ຳງຮຸນແຮງ, ກຳນຄດັ ເລືອກຕຳມທຳມະຊຳດມີທຳ່ ອ່ຽງທິ່ຈີ ະລົດຄວຳມຖຂ່ີິ ອງຄຢີນນັ້ນ ຫລືເຄືິ່ອນ ຍຳ້ ຍຄຂ່ ອງຢນີ ້ັນຈຳກປະຊຳກອນ ໝຳຍເຖິງ ບຸກຄົນອຳດບ່ໍສຳມຳດມີຊີວິດ ຫລືສືບ

ຄຸນລັກສະນະທຳງກຳມະພນັ ຂອງມະນດຸ (ຕໍ່) ເຊິ່ງພະຍຳດທ່ີຖິ ່ຳຍທອດມຳຕຳມຢີນລກັ ສະນະເດ່ັົນ ສຳມຳດສະຫລບຸ ໄດ້ດງົ່ັ ນີັ້: 1. ລັກສະນະຈະປຳກົດໃນທຸກໆຮຸ່ນ ຢ່ຳງໜ້ອຍທິ່ີສຸດພໍ່ແມຄ່ ົນໃດໜິ່ຶງຈະໄດຮ້ ບັ ຜົນ ກະທບົ 2. ເມືິອ່ ພໍ່ແມຄ່ ົນໃດໜິ່ງຶ ໄດ້ຮັບຜນົ ກະທບົ ປະມຳນ 1/2 ຂອງຮິຸນ່ ຕ່ມໍ ຳຈະໄດຮ້ ັບຜົນ ກະທົບ ຫລື ເປນັ ພະຍຳດ 3. ຄວຳມໜ້ຳຈະເປັນທເ່ິີ ດັກເກີດມຳເພີ່ມິ ຂນຶ້ັ , ຈະໄດຮ້ ບັ ຜນົ ກະທົບ ຫລເື ປັນພະຍຳດນ້ັີ 4. ພແ່ໍ ມ່ທ່ີເິ ປັນພະຍຳດນັີທ້ ງັ ສອງຄນົ ຈະບ່ໍກໍໃ່ ຫເ້ ກີດຜນົ ກະທົບຕໍ່ຮຸ່ນລກ 5. ພ່ໍແມ່ທິີເ່ ປນັ ເປນັ ພະຍຳດທັງສອງຄົນ, ຈະສຳມຳດກ່ໍໃຫເ້ ກດີ ລຸ່ນລກທິ່ບີ ໄດ້ເປນັ ພະຍຳດ ໄດເ້ ຊນ່ົັ : ກລະນພີ ່ໍແມ່ເປັນແນວພັນ.

ລກັ ສະນະເດນົັ່ - ລກັ ສະນະດອ້ ຍ ມກີ ຳນສະແດງອອກດ່ົັງນ້ັີ: ລັກສະນະເດົັນ່ ລກັ ສະນະດ້ອຍ ຜົມກດ ຜົມຊືິ່ ຜມົ ດຳ ຕຳດຳ ຜົມສນີ ້ຳຕຳນ ຫລສື ີທອງ ຕຳສີຟຳ້ , ສີຂຽວອອກເທຳົ ສີຜວິ ປກົ ກະຕິ ອະໄວຍະວະອນື່ິ ໆບໍ່ປົກກະຕິ ສເີ ຜອື ກ ອະໄວຍະວະອືິນ່ ໆປົກກະຕິ

ໂຄຣໂມໂຊມຂອງມະນດຸ ແລະ ກຳນກຳນົດເພດ ຄວຳມໝຳຍຂອງໂຄຣໂມໂຊມ “ໂຄຣໂມໂຊມ” ແມນ່ ມຳຈຳກພຳສຳເກຣກັ ໝຳຍເຖງິ ຕວົ ທ່ິີຍອ້ ມສີຕິດ, ໂຄຣໂມໂຊມ ແມນ່ ສ່ງິ ທ່ິີມີຢ່ພຳຍໃນ ນວິ ເຄລຍ ແລະ ນິວເຄລຍນ້ັີເປັນເມດັ ກົມໆ ທ່ິີ ມີຢ່ພຳຍໃນເຊວ (ຈຸລັງ) ຂອງ ຮຳ່ ງກຳຍ. ໃນແຕ່ລະໂຄຣໂມໂຊມຈະມີຊິ້ນັ ສ່ວນນອ້ ຍໆ ເອ້ນັີ ວ່ຳ ຢນີ ເປນັ ໜວ່ ຍມວນ ສຳນເຄມທີ ່ິີ ຊັບຊ້ອນຂອງໂປຣຕີນ ເຊິງ່ ເອັນ້ີ ວຳ່ ດີເອນັ ເອ (DNA: Deoxy Ribonucleic acid) ແລະ (RNA: Ribonucleic acid) ເປນັ ສ່ິງທີຖ່ິ ່ຳຍທອດ ລັກສະນະຕ່ຳງໆໄປສ່ລກຫລຳນ.

ໂຄຣໂມໂຊມ (Chromosome) ສັດແຕ່ລະຊະນິດມຈີ ຳນວນໂຄຣໂມໂຊມບ່ໍເທົ່ຳກນັ ເຊນົ່ັ : ລີງຊິມແພນຊີ ມີ 48 ໂຄຣໂມ ໂຊມ, ໝຳມີ 78 ໂຄຣໂມໂຊມ, ແມວມີ 72 ໂຄຣໂມໂຊມ, ສວ່ ນຄົນມີ 46 ໂຄຣໂມໂຊມ ເຊິງ່ ໂຄຣໂມໂຊມນີັ້ໄດມ້ ຳຈຳກພ່ໍ ແລະ ແມ່ ຢ່ຳງລະເຄງິ່ , ສຳລັບໂຄຣໂມ ໂຊມມະນຸດສຳມຳດແບ່ງເປນັ 2 ຊະນດິ ຄື: 1. ອໂຕໂຊມ (Autosome) ໝຳຍເຖິງ ໂຄຣໂມໂຊມຮຳ່ ງກຳຍ ມີຈຳນວນ 22 ຄ່ ຫລື 44 ໂຄຣໂມໂຊມ. 2. ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (Sex Chromosome) ໝຳຍເຖງິ ໂຄຣໂມໂຊມທີ່ິ ເພດຊຳຍ ແລະ ເພດ ຍິງມຄີ ວຳມແຕກຕ່ຳງກນັ ມຈີ ຳນວນ 1 ຄ່, ເພດຊຳຍ ມີ ໂຄຣໂມ ໂຊມເພດເປັນ XY, ສ່ວນເພດຍງິ ມີໂຄຣໂມໂຊມເພດ ເປັນ XX, ດົັ່ງນັນ້ ຈະເຫັນໄດ້ວ່ຳ ໂຄຣໂມໂຊມຂອງມະນຸດເພດຊຳຍ ແລະ ເພດຍິງມດີ ງ່ັົ ນ້ີັ: ▪ ເພດຊຳຍ ມີ ໂຄຣໂມໂຊມປົກກະຕິ 44 + XY ▪ ເພດຍິງ ມີ ໂຄຣໂມໂຊມປກົ ກະຕິ 44 + XX

ຈຳກຄວຳມຮ້ເລ່ືິອງຄນຸ ສົມບັດຂອງ ໂຄຣໂມໂຊມເພດຊຳຍ ແລະ ເພດຍິງເຮດັ ໃຫ້ສຳ ມຳດບອກໄດ້ວຳ່ ເພດຊຳຍເປັນຜ້ກຳນົດເພດຂອງລກ, ທງັ ນັີ້ ເພຳະໂຄຣໂມໂຊມເພດຊຳຍຈະນຳ ຊະນິດຂອງໂຄຣໂມໂຊມທັງສອງຊະນດິ ຄື: ໂຄຣໂມໂຊມ X ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມ Y ສວ່ ນເພດ ຍິງ ມພີ ຽງແຕ່ໂຄຣໂມໂຊມ X ທງັ ສອງ. ຊະນດິ ຂອງ ຊະນດິ ຂອງ ໂຄຣໂມໂຊມ ລກທໄິີ່ ດ້ ເພດ ໂຄຣໂມໂຊມເພດຊຳຍ ເພດຍງິ 44+XX ຍງິ 22+X 22+X 22+Y 22+X 44+XY ຊຳຍ

ກຳນເກີດລກແຝດ ກຳນເກດີ ລກແຝດເປັນປຳກົດກຳນຂອງກຳນຖພື ຳທເ່ີິ ກີດຂຶັນ້ ໄດຍ້ ຳກ, ອຳດເວົັຳ້ ໄດວ້ ່ຳ ຝຳແຝດ ເປັນກຳນຖືພຳທີຜ່ິ ດິ ປົກກະຕິ, ນັກຈິດຕະວທິ ະຍຳມີຄວຳມສົນ ໃຈສຶກສຳ ລກັ ສະນະຕ່ຳງໆ ຂອງຝຳແຝດຫລຳຍ. ທງັ ນັີ້ ເພຳະຝຳແຝດມຄີ ວຳມໃກ້ຄຽງກນັ ທຳງ ກຳມະພນັ ຫລຳຍກວຳ່ ພ່ນິີ ້ອງ ໃນຄອບຄວົ ດຽວກັນຕຳມປົກກະຕິ, ສຳລັບປະເພດ ຝຳແຝດນັ້ນສຳມຳດຈຳແນກໄດ້ເປັນ 2 ປະເພດ, ໄດ້ແກ່: 1. ຝຳແຝດແທ້ ຫລືຝຳແຝດໄຂໜ່ ວ່ ຍດຽວກນັ (Identical twins) ຝຳແຝດຊະນດິ ນີ້ັໜຳ້ ຕຳ ຄືກນັ , ເກີດຈຳກໄຂ່ໜວ່ ຍດຽວກັນ ແລະ ມີກຳນແບ່ວເຊວແບບ ໄມໂຕຊິນ ແນກເປນັ ເຊວຄນົ ລະກມຸ່ ແຕ່ລະກມຸ່ ຈະມກີ ຳນແປງເຊວ ແລະ ພດັ ທະນຳຕໍ່ໄປ ແອນອ້ ຍແຕລ່ ະຄົນ, ຈຶິ່ງບເໍ່ ປນັ ກຳນ ແປກກວຳ່ , ເປນັ ຫຍັງຝຳແຝດປະເພດນີຈັ້ ງິ່ຶ ມທີ ງັ ຮບ ຮ່ຳງ, ໜຳ້ ຕຳ, ໝວດເລອື ດ ແລະ ເພດຄືກນັ , ແນວໃດກຕຳມ, ຝຳແຝດນັ້ີມີບຳງກລະນີທິີ່ ມສີ ່ວນຂອງຮຳ່ ງກຳຍບຳງສ່ວນຕິດກນັ , ເຊ່ງິ ເກດີ ຂ້ຶັນ ຈຳກໃນຂະນະແບງ່ ເຊວມີກຳນແບ່ງ ບ່ຂໍ ຳດຈຳກກັນຢຳ່ ງສົມບນ ເຊັົນ່ : ຝຳແຝດອິນ ແລະ ຈນັ ເຊິງ່ ເອ້ນັີ ອກີ ຊໜິື່ ງ່ຶິ ວ່ຳ “ແຝດ ສະຫຍຳມ” (Siamese twins).

ກຳນເກດີ ລກແຝດ (ຕ່ໍ) 2. ຝຳແຝດທຽມ ຫລຝື ຳແຝດໄຂຄ່ ນົ ລະໜ່ວຍ (Fraternal twins) ເຊງິ່ ເອີນ້ັ ວຳ່ ຝຳແຝດ ແບບພີນັ້ ້ອງ, ເນືິ່ອງຈຳກລັກສະນະຂອງຝຳແຝດແບບນີັ້ຈະມີອົງປະກອບທຳງ ກຳມະພນັ ແຕກຕຳ່ ງ ກັນເພຳະເກດີ ຈຳກໄຂ່ ແລະ ສະເປີມຄນົ ລະເຊວ, ເຊິງ່ ແມ່ອຳດຈະມີໄຂ່ ຕົກໃນເດທອນນັ້ນຫລຳຍ ກວ່ຳເຊວ ແລະ ໄຂ່ທີິ່ຕົກນີັ້ສຳມຳດເຂົ້ັຳປະສົມກັບສະເປີມໄດ້ ເຮັດໃຫ້ພັດທະນຳໄປເປັນເດັກອ່ອນ ທີ່ິມີລັກສະນະແຕກຕ່ຳງກັນຄືຝຳແຝດແບບນີັ້ອຳດ ເປັນເພດດຽວກັນ ຫລືຕ່ຳງກັນມີຮບຮ່ຳງໜ້ຳຕຳ ແຕກຕ່ຳງກັນ ຕະຫລອດຮອດອຳດມີໝ ວດເລືອດຄືກນັ ຫລືແຕກຕຳ່ ງກັນ. ໃນບຳງກລະນີກຳນເກີດຄັ້ງໜຶ່ິງ ອຳດມີລັກສະນະປະສົມໄດ້ລະຫວ່ຳງຝຳ ແຝດ ແທ້ ແລະ ຝຳແຝດທຽມ ໂດຍທີິ່ກຳນເກີດຝຳແຝດທຽມມີໂອກຳດຫລຳຍກວ່ຳກຳນເກີດ ຝຳແຝດແທ້.