منظومهً خورشید

‫به جر ِم ارادت‬‫زشرح شوق‪ ،‬بیان قاصر است و وص ِف جمالت‬‫تبــارک الله از آن ســرو قــد و مــا ِه تمامــت‬‫فــدا ِی پیرهــ ِن ســب ِز چــا ِک گل‪ ،‬د ِ‌ل بلبــل‬‫چو رخت از ت ِن گل بر درد به رقص و به حالت‬‫شــ ِب شــراب خرابــم بــه یــا ِد چشــ ِم خمــارت‬‫بســ ‌ی لآل ِی گلگــون که ریخت دیــده به راهت‬‫جفــا ِی دولــ ِت ب ‌یعــار امــا ِن خلق بریده ســت‬‫ســتم ز حد گذرانده ســت و ظلم را ‪ ‬ز جنایت‬‫نــدارد ایــن همــه بــازی غلامــزاده نــوازی‬‫ببخــش یــا بــه نــوازش بکــش بــه جــر ِم ارادت‬‫د ‌ل از تج ّمــ ِل دنیــا برید چون که به هر ســوی‬‫یکیست مقصد ومقصود و قصد و قاصد وغایت‬ ‫‪99‬‬

‫ســمو ِم بــا ِد مخالــف درخــ ِت شــوق بیفکنــد‬‫بــ ِر امیــد تبــه گشــت وعیــ ِش دل بــه ذلالــت‬‫عنــان دریــده رمــد توســ ِن زمانــه کــه عیــش‬‫بــه ترکتــاز کشــاند بــه قعــ ِر مغــا ِک اقامــت‬‫ِز دســ ِت جــو ِر تــو آنجــا خــرد گریخــت کــز آنســو‬‫عــرب بــه صخــره نــی انداخــت‪ ،‬زد به کــو ِه بلاهت‬‫بــه َگــر ِد بــ ‌ی ســر و ســاما ِن تندبــا ِد تلاطــم‬‫ببــار ابــ ِر لطافــت از آســما ِن کرامــت‬‫نــه آتــش دل مــن ســرد شــد نــه کــوره ی خورشــید‬‫ببین که تَف به چه حد است و سوز عشق چه غایت‬ ‫‪100‬‬

‫کلا ِم بلاغت‬‫خجســته بخــت‪ ،‬غــا ِم شــ ِه جمــال و وجاهــت‬‫شــکوه ـ شــوک ِت فخــر و جــال و عــ ّز و ســماحت‬‫مــن آدم ‌ی بــه چنین خوی‪ ،‬حورعیــن به چنین روی‬‫ندیــد‌هام کــه تــو بــردی خصــال و حســن بــه غایت‬‫چنــان ملیحی و شــیرین کــه عقل مانــده به حیرت‬‫کــه خــود چگونــه ملاحــت بــه کار بــرده حــاوت‬‫چود ‌لبهجانهمهتسبیحگو ِیتختوبختتگشت‬‫ببیــن بــه چشــ ِم عنایــت‪ ،‬غلامــزاده فدایــت‬‫چنــان لآلــی و یاقو ِت‪ ‬دیــده ریخــت بــه دامــن‬‫که آستین همه گلگون به خون شدست وجراحت‬‫بــه د ‌ل مبنــد خردمنــد‪ ،‬امی ِد‪ ‬عاطــ ِل باطــل‬‫بــه خاکروبــه ی دنیــا ِی جهــل و ظلــم و قســاوت‬ ‫‪101‬‬

‫مــرا ز بندگــ ِی جــا ِم بــاده منــع نکردســت‬‫مگــر لئیــ ِم بــه د ‌ل مبتــا ِی کبــر و ســعایت‬‫چــه ت ّرهــات کــه بافنــد و شــع ِر نــو بشــمارند‬‫مگــر کــه مســئله دارنــد بــا کلا ِم بلاغــت‬‫چوهســت ســایه ی ســیمین سرشــک و بامدا ِد امید‬‫بــه شــع ِر تحفــه ی نــو هــم فــروغ بــاد و طــراوت‬‫دریــغ شــعر کــه پامــا ِل جــو ِر هــر ننــه قمــری ســت‬‫بســوز چــون د ِل خورشــید از آن جفــا و جســارت‬ ‫‪102‬‬

‫جا ِم طرب‬‫عیشــم مــدام و جــا ِم طــرب بــر قــرار بــاد‬‫مطــرب بــه کار و دختــ ِر رز در کنــار بــاد‬‫ساق ‌ی هرآنکه شــر ِب مدامت ز دست هشت‬‫پیوســته در خمــا ِر شــ ِب انتظــار بــاد‬‫هر کو ز شا ِخ حس ِن تو چون من نصیب یافت‬‫باغــش پــر از صنوبــر و ســرو و هــزار بــاد‬‫د ‌ل را ‪ ‬ز بــا ِغ خــود مپــران پیــ ِش هــر خســ ‌ی‬‫بلبــل بِتــا کــه در کنــ ِف گلعــذار بــاد‬‫بــر رن ِد مســ ِت ســر بــه گریبــان و درد نوش‬‫ارجــی نهــی کــه اجــ ِر تــو بــا کــردگار بــاد‬‫بــر ِگ رزان مبــاد بــه تقویــ ِم حســ ِن دوســت‬‫هرفصــ ِل عمــرت ای گ ِل خنــدان بهــار بــاد‬ ‫‪103‬‬

‫د ‌ل گوشــه گیــ ِر ســنب ِل آن جعــ ِد زلــف بــود‬‫حالــی شــکا ِرغمزه ی ِســحر نــگار بــاد‌‬‫خالــ ‌ی مبــاد بــز ِم طــرب از ســرو ِد عشــق‬‫هاتــف در ایــن ملاحظــه کلکــش بــه کار بــاد‬‫جــا ِم شــراب و ســاز وغزلهــا ی شــاهوار‬‫مجلــس بــه بــز ِم شــاد ِی د ‌ل بیقــرار بــاد‬‫ب ‌ی حاصل اســت‪ ،‬غــوره نگردد شــرا ِب خمر‬‫تــا خوشــه ی عنب شــود او ســر بــه دار باد‬‫غبغــب ز بــا ِد کبــر چــو پر کرده شــی ِخ شــهر‬‫کــو تــا نشــان تیــ ِر قضــای دمــار بــاد‬‫صوفی تورا بهروضهیرضوان چهکار چون‬‫خلــ ِد بریــن بــری ز خــس و تیــغ و خــار بــاد‬‫خورشــید‪ ،‬آتــش دل شــب زنــده دا ِر تــو‬‫هیــزم بیــار معرکــه اش عشــق یــار بــاد‬ ‫‪104‬‬

‫سا ِق ساقی‬‫مست است چشم ساقی و مستیش پر خمار باد‬‫تــــا بــــزم ِ عاشقان بــه مــــی لعــــل پایدار بــاد‬‫دســتم بــه ســاق ســــاقی و پایــم بــه پاکیــوب‬‫مطــرب‪ ،‬مقامــه خــوان و ربابــش بــه کار بــاد‬‫یــارب بــه ســع ‌ی ِ‪  ‬خدمــ ِت رنــدا ِن دیر مســت‬‫ســاقی علی الدوام‪ ،‬ســرش گرم و هوشــیار باد‬‫فردای حشــر چون که ز من پرس و جو کنند‬‫ای وای ِ جــــام و ســــاز و مــــی خوشــگوار بــاد‬‫عاشــق مخوانش ار گله ازهجر دوست داشت‬‫اســــپن ِد دل‪  ‬برآتــــش غــــم بیقــــرار بــــاد‬‫لختــی هــــم آتشــی بــه دل ِ لخــت لخــت مــن‬‫میــــزن چنانکــه آتــش بــــی دود‪ ،‬وامــدار بــاد‬ ‫‪105‬‬

‫صوفی چنیــن کــه دســت بــه کار ریــا شــدی‬‫احیــا ی قلــ ِب تیــره بــه اکســی ِر نــار بــاد‬‫‪ ‬یــــارب بــه خیــــل زهــد فروشــــا ِن حقه باز‬‫درســــی دهــــی کــــه تــا بــــه ابــــد یا ِدگار بــاد‬‫آبــی بــر آتــ ِش د ‌ل ِ خورشــید زن بــه مهــر‬‫باشــد کــه رحمتــت بــه مــ ِن دلفــگار بــاد‬ ‫‪106‬‬

‫فتوا ِی دل‌‬‫به دس ِت تی ِغ غمت سینه‪ ،‬چاک خواهم کرد‬‫مگــر به با ِغ د ‌ل ایــن فتنه خاک خواهم کرد‬‫ز کــو ِه غ ّصــه‪ ،‬بــه پــژوا ِک شــر ِح فــراق‬‫فغــا ِن د ‌ل ز جگــر تــا مغــاک خواهــم کــرد‬‫مبنــد در بــه مــ ِن بــد خمــا ِر مــی ســاقی‬‫خــا ِف وعده مکــن‪ ،‬ور ن ‌ه باک خواهم کرد‬‫بــه آ ِب صافــ ِی مــی‪ ،‬ننــ ِگ زهــ ِد ریــا‬‫بــه شستشــو ز ت ِن خرقه پــاک خواهم کرد‬‫ســیاه مســت‪ ،‬به فتــوا ِی د ‌ل خرا ِب شــراب‬‫بــه قلــ ِب فتنه زنــم‪ ،‬غم هــاک خواهم کرد‬‫کــه بلکــه آینــه ی د ‌ل بــه صیقــ ِل وصــل‬‫به مه ِر بد ِر ر ِخ دوســت تابناک خواهم کرد‬ ‫‪107‬‬

‫چــو د ‌ل‪ ،‬ز دا ِغ تــو ‌ای تفــت خــو ِی آهــن دل‌‬‫د ‌ل ِشــقای ِق ایــن دشــت داغنــاک خواهــم کــرد‬‫ز غــم رهــا نشــوی د ‌ل‪ ،‬بمیــر و بــدم‬‫وگرنــه‪ ،‬برســ ِر ب ‌یغم چــه خــاک خواهم کرد‬‫بــه بــ ‌ی پناهــی از ایــن در‪ ،‬شــکای ِت حــال‌‬‫بــه پــا ِی تخــ ِت شــداد و ضحــاک خواهــم کرد‬‫بــر آتــ ِش تــ ِب خورشــید‪ ،‬قلــ ِب یــخ زده را‬‫به شرح قصه ی جانسوز سوزناک خواهم کرد‬ ‫‪108‬‬

‫گلرخ‬‫یــک چنــ ِگ دگــر زد ملــک المــوت و گلــ ‌ی ‪ ‬مــرد‬‫گلــرخ ز بــ ِد حادثــه رو دســ ِت بــدی خــورد‬‫در او ِج شــکوفای ِی خــود در چمــ ِن عمــر‬‫پرپــر شــد و طوفــا ِن بلایــش بــه هــوا بــرد‬‫تنهــا نــ ‌ه از ایــن واقعــه در بهــ ِت ملالــم‬‫تــا بــوده بدیــن شــیوه فلــک جــان و د ‌ل آزرد‬‫از بخــ ِت پریشــان‪ ،‬گ ِل رویــش بــه د ‌ل ِ خــاک‬‫پژمــرد و بــه مرگش چــه د ‌ل ِخون که نیفشــرد‬‫از مــا ِم زمیــن شــکوه بــه گــردون بــرم آخــر‬‫یکنسفله‪،‬بهخون‪ ‬تشن ‌هس ِرپیروجوانخورد‬‫مــ ‌ی آرد و م ‌‌یپــرورد و م ‌ی‌کشــدش بــاز‬‫واگــه ‪ ‬نشــود کــس کــه چــرا آمــد و چــون مرد‬ ‫‪109‬‬

‫خامش که تو خورشــی ‌د ی و در ســوز و گداز ‌ی‬‫غافــل ز کــ ‌ی‌ات مشــعله تابیــد و کــی افســرد‬ ‫‪110‬‬

‫نصی ِب سیب‬‫بــه بــا ِغ وصــل‪ ،‬نصیبــی ز ســی ِب تــو نرســد‬‫کــه دســتیاز ِی دونــان بــه ســی ِب تــو نرســد‬‫ن ‌ه سی ِب سرخ به دس ِت چلا ِق خواجه نکوست‬‫بــه حاجبــان بســپر نــا نجیــ ِب تــو نرســد‬‫چــو شــیر نعــره بــر آرد به بیشــه‪ ،‬گا ِه شــکار‬‫هزارغریــوش بــه یــک نهیــ ِب تــو نرســد‬‫در آیــد ار ز چــپ و راســت دیدگان چه شــود‬‫چــو یــک نــگاه بــه رو ِی نجیــ ِب تــو نرســد‬‫خرد به دشــ ِت جنــون گم کنم کــه ناقص عقل‬‫بــه کوهپایــه ی فکــ ِر لبیــ ِب تــو نرســد‬‫بــزار‪ ،‬زاهــد از ایــن غــم کــه بــا دعــا‪ ،‬بــه دغا‬‫بــه شــید‪ ،‬روضه ی رضــوان نصی ِب تو نرســد‬ ‫‪111‬‬

‫مرا به مشــع ِل خورشی ِد مه ِرغیر چه مهر‬‫هــزار پُشــته از او بــه ی ‌ک لهی ِب تو نرســد‬ ‫‪112‬‬

‫ُدر ِد صاف‬‫همــــا ِی بــــر ِج بلاغــت بــــه دام مــــا باشــــد‬‫چــــو ضــــرب ِ ســکه ی امکان بــــه نام ما باشــد‬‫‪ ‬مکــــن بــه دیــــده ی نخوت نظر به درد کشــان‬‫کــــه صافــــی ِ عنبــــی‪ُ ،‬درد ِ صــــاف مــــا باشــد‬‫‪ ‬به همدلی‪ ،‬چو م ‌ی و ساز‪ ،‬حریف همدم و ساز‬‫بــه روزگا ِر مــرد ِم ناســاز ‪ ،‬یکمیــا باشــــد‬‫هــــزار‪ ،‬چون مــــن بیدل‪ ،‬به چنبر ِ خم عشــق‬‫مگــــر بمیــــرد و از‪  ‬رنــ ِج‪  ‬غــم رهــــا باشــــد‬‫بــــه یــاد دار‪ ،‬که در یکش ِ رند ِ مســ ِت نظر باز‬‫بتــــر ز عــــذ ِر گنــــه‪ ،‬توبــــه ی ریــــا باشــــد‪ ‬‬‫‪ ‬ز رنــگ و بــــوی گل این نفحــه در صبا پرورد‬‫وگرنــــه‪ ،‬غبغــــب کبــرش پــــر از هــــوا باشــد‬ ‫‪113‬‬

‫‪ ‬بــه خنده گفت ســیاهِ کجــی به خلــو ِت انس‬‫چگونــه پــا نهــــد او‪ ،‬این چــه ماجرا باشــد‬‫تــو‪ ،‬بــه ز پــای بیفتــی به خــاک ره کــه غلام‬‫بــه هرکجــا کــه نشــیند‪ ،‬بــه داغ مــا باشــد‬‫فغــان کــه نالــه ی خورشــید و بلبــ ِل این باغ‬‫ز جــــور ِ یــــار ِ پریــــرو ِی بــــی حیــــا باشــد‬ ‫‪114‬‬

‫طلس ِمحفاظ‬‫شــکن ِج زلــ ِف تــو خــود چنبــ ِر بــا باشــد‬‫نــه ‌بلکــه مأمــ ِن دلهــا ِی مبتــا باشــد‬‫به دســ ِت کس مفتد زل ِف مشــکبی ِز تو شکر‬‫وگرنــ ‌ه در کــ ِف رنــدان چــه طر‌هها باشــد‬‫چه مژد‌ههای خوش از پی ِک غی ِب یارـ نشان‬‫بــه ناگهــان ز در آیــد چــو دا ‌و ِ مــا باشــد‬‫بیا ِن حســ ِن تو شد حســ ِب حا ِل شورانگیز‬‫چنیــن بضاعــ ِت مزجــا ِت بــ ‌ی نــوا باشــد‬‫هرآنچه باده کشم در شب و به روز خمار‬‫زچشــ ِم صوفــی آنــکاره در خفــا باشــد‬‫مبادم آنکه رخ ازاشــ ِک شــوق شــوید دســت‬‫که صی ِد جســته به ب ‌نبســ ِت کو ِی ما باشد‬ ‫‪115‬‬

‫بــه حک ِم تجربه م ‌ی گویمت حذر از عشــق‬‫چــو مــی کنــ ‌ی‪ ،‬نکن ‌ی‪ ،‬جــا ِن من خطا باشــد‬‫به دست باش و مکن توبه وق ِت گل ز صبوح‬‫کــه نــز ِد جــا ِم شــقایق هــم ایــن خطا باشــد‬‫چــه حق ‌ههــا ِی دغلبــا ِز فتنــه آیــد پیــش‬‫اگرطلســ ِم حفــاظ ات ز ســینه وا باشــد‬‫نمــی کند نظــری مختصــر به ما خورشــید‬‫اگــر چــه جلــوه ی آن مــاه‪ ،‬وامدار ما باشــد‬ ‫‪116‬‬

‫توتیا‬‫بــه خــا ِک پــا ِی تــو کــو توتیــا ِی مــا باشــد‬‫ســرا ِی عــرش بریــن خــا ِک پــا ِی مــا باشــد‬‫بــزن چغانــه کــه محصــو ِل کارگا ِه دو کــون‬‫چنانکه‪ ‬م ‌یشــنوم‪ ،‬طب ِل پــر صــدا ‪ ‬باشــد‬‫لبالــب از مــی صافــی‪ ،‬چــو جــا ِم عیــش کننــ ‌د‬‫کمیــن بهــا ِی صــا‪ ،‬جــا ِن بــ ‌ی بهــا باشــد‬‫نهــا ِل دلبــ ِر دلــدا ِر نــازک اندامــی‌‬‫درخــ ِت غــم ز کمــر بشــکند‪ ،‬روا باشــد‬‫چه طعن ‌هها که خریدم به جان که د ‌ل برگیر‬‫گزیــری از تــو نــدارم‪ ،‬ور گریزپــا باشــد‬‫نــ ‌ه عــز ِم آنکــه ز دی ِرمغــان بپوشــم چشــم‬‫نــ ‌ه آنکــه از س ِرمســتی تــوا ِن پــا باشــد‬ ‫‪117‬‬

‫بــه رغ ِم غــم مــن و د ‌ل هرنفس بدین شــادیم‬‫کــه یــک نظــر نگهــت رو بــه ســو ِی ما باشــد‬‫نویــ ِد ختــ ِم بــه خیری صبــا به مژده فرســت‬‫کــه واث ِق‪ ‬خبــرش‪ ،‬پیــ ِر دیــ ِر مــا باشــد‬‫چــه بودی ار به د ‌ل ِســن ِگ ما ِه من خورشــید‬‫کمــ ‌ی صلابــ ِت عهــد‪ ،‬اندکــ ‌ی وفــا باشــد‬ ‫‪118‬‬

‫کارگاهِ دو کون‬‫بــه جــا ِن خواجــه کــه نــازش نیــا ِز ما باشــد‬‫هــر آن جفــا کــه پســندد بــه مــا روا باشــد‬‫هــزار جــا ِن گرامــ ‌ی بــه پیشــگا ِه قدومــش‬‫بــه هــر دقیقــه در اَقــدا ِم او فــدا باشــد‬‫مــرا بــه چشــمه ی نــو ِش لبش حیات ‌ی هســت‬‫کــه دانــم آ ِب بقــا منبعــش کجــا باشــد‬‫بــه رو ِی یــا ِر پر ‌یچهــر شــن ِگ شــیرینکار‬‫کجــا بــه چشــ ِم نظربــا ِز مــا حیــا باشــد‬‫به چشــ ِم مســ ِت وی وعه ِد توبه کار هیهات‬‫نبــوده مســتی و سســتی زهــم جــدا باشــد‬‫بــرآن ســرم کــه بــه پرداخــ ِت بقیــ ِت عمــر‬‫مــ ِی مغانــه ســتانم بلکــه دیرپــا باشــد‬ ‫‪119‬‬

‫بــزن پیالــه کــه محصــو ِل کارگا ِه دو کــون‬‫چنانکــه ‌‌م ‌ینگــرم‪ ،‬بــا ِد در هــوا باشــد‬‫بــه عــز ِم توبــه بــر آنــم ز می بپوشــم چشــم‬‫نمــی گــذاردم ایــن تــا کــه آن بــه جــا باشــد‬‫د ‌ل ِ خمارکــ ِش مــن ُدمــی بــه خمــره زنــد‬‫بــه غمــ ِض عیــن توگــر قف ِل بســته وا باشــد‬‫حکایــ ِت شــ ِب هجــران و صب ِح وصــل‪ ،‬همان‬‫عــذا ِب در ِد ســقیم و د ِم شــفا باشــد‬‫هــزار بــاز ِی پنهــان‪ ،‬از آســتی ِن تطــاول‬‫ز غیــ ِب حادثــه در حقــ ‌هی بــا باشــد‬‫نمــی کنــد بــه رخ زرد مــا نظــر‪ ،‬خورشــید‬‫اگــر چــه نرگــ ِس مســتش به ســوی ما باشــد‬ ‫‪120‬‬

‫کمانـخانه‬‫کــی به درمان رســد آن د ‌ل که نه بیما ِر تو باشــد‬‫یا به ســامان رســد آن ســر که ن ‌ه در کا ِر تو باشد‬‫وه از ایــن مرتبــه ی همــ ِت والا کــه بــه نخجیــر‬‫ســپرم تیــ ِر کمــان ابــرو ِی ع ّیــا ِر تــو باشــد‬‫نــ ‌ه بدیــن دایــره ره یابــد و نــ ‌ی را ِه رهایــی‬‫دو ِر حیرانــی اش از گــردش پــرگا ِر تــو باشــد‬‫تــا فــرو بــاردم آن صفــزده مــژگان بــه د ِل‪ ‬ریــش‬‫بــه کمانخانــه بفرمــا‪ ،‬کــه ســلحدا ِر تــو باشــد‬‫جان پناهی تو‪ ‬ما‪ ‬را نه عجب‪ ،‬چون که د ‌ل و‪ ‬جان‬‫همــه پــا بنــ ِد خــ ِم طــر‌هی طــ ّرا ِر تــو باشــد‬‫درگلســتا ِن وفــا بانــ ِگ شــباهن ِگ د ِل‪ ‬ماســت‬‫کــه ثنــا گــو ِی گ ِل رو ِی پریــوا ِر تــو باشــد‬ ‫‪121‬‬

‫برفکــن پــرده ز‪ ‬رخســار وعیــان کــن بــه تجلّــی‬‫کــه دمــی دیــد‌هو ِر پرتــ ِو رخســا ِر تــو باشــد‬‫در ِک معنــا نکنــد او کــه درونمایــه نــدارد‬‫کــی خــزف در صــد ِف لؤلــؤ ِی شــهوا ِر تــو باشــد؟‬‫بــه عبث‪ ‬مــ ‌ی پزدش‪ ‬درســ ِر ب ‌یهــوش هــو ِس نــوش‬‫کــه شــکرپاره نچیدســت و‪ ‬پــ ِی نــا ِر تــو باشــد‬‫کلــ ِک پــر آ ِب مــن این‪ ‬لعــل و‪ ‬لآلــی کــه فشــاند‬‫جوهــرش گنــ ِج پــر از گوهــ ِر اســرا ِر تــو باشــد‬‫مــژده آور بــه مــن ای دل‪ ‬که شــه از خرگ ِه زرین‌‬‫بــه نوانخانــه در آمــد کــه بــه دیــدا ِر تــو باشــد‬‫دیدم ای رســت ِم دســتان‪ ،‬که پس ازکشــت ِن سهراب‪ ‬‬‫رو ِز تهمینــه ســیاه از شــ ِب غمبــا ِر تــو باشــد‬‫مایــه ی لعــل لــ ِب نــوش تــو خورشــید نــدارد‬‫مشــتری کــی بتوانــد کــه خریــدا ِر تــو باشــد‬ ‫‪122‬‬

‫آدم‬‫د ‌ل کمــا ِل ســگ چــو دیــد از آدمــ ‌ی بیــزار شــد‬‫بســکه از نامردمــا ِن بــد ســگال آزار شــد‬‫در وفــا بــ ‌ر آدمــ ‌ی اولیســت بــا هــم نــو ِع خویــش‬‫زیــن قیــاس الاّ بــه وی کــم لطفــ ‌ی ِ بســیار شــد‬‫بســکه پالــودم سرشــ ِک چشــ ِم خونبــار‪ ،‬آســتین‬‫نقشــ ‌ی از گلهــا ِی ســر ِخ دامــ ِن گلــزار شــد‬‫عشق و شور و سور و مستی در توا ِن عقل نیست‬‫دســ ِت د ‌ل از وی چــو شســتم کلّهــم ‪ ‬خ ّمــار شــد‬‫بیدلــی در جمــع ِ رنــدان نکتــه یــی را بــاز کــرد‬‫نقــ ِل قــول از او شــنیدم یکــن چنیــن اظهــار شــد‬‫آدم ار در عالــ ِم علــ ‌ی بــه هســت ‌ی هســت گشــت‬‫از چه رو انســان سخیف و پســت و ناهموار شد‬ ‫‪123‬‬

‫‪ ‬گــر ملــک بــود و بــه بــا ِغ خلــد مــأوا کــرده بــود‬‫تــا چــه شــد در عالــ ِم خاکی بشــر خونخوار شــد‬‫گــر چنین باشــد کــه او گویــد به صب ِح رســتخیز‬‫کار شــیخ و واعــظ و خورشــید و زاهــد زار شــد‬ ‫‪124‬‬

‫شعا ِع طلب‬‫ضــر ِب آهنــ ِگ د ِف ســینه بــه شــور افــزون شــد‬‫مطــر ِب دل ز در آمــد بــه نــوا بیــرون شــد‬‫حســــب الامــ ِر غم‪،‬اوبــا ِش قــــدر قــــدرت دهــر‬‫دســــتش آلــوده بــه خــون د ِل خــون گلگــون شــد‬‫مســت بایــد شــد و افتــاد و ســر از پــا ن ِشــناخت‬‫تــــا دمــــی بیخبــــر از مظلمــــه ی گــردون شــــد‬‫کــــه طلســــمات بــا دور کــــ ِن عالــــم غیــــب‬‫لقمــــه ی چــــر ِب قضــــا و قــــدر ملعــــون شــــد‬‫بلبــــل از پاســــخ ِ عاشــــق کــــش سوســــن بر شــاخ‬‫غیرتش کشــت و فغــان کرد و چنین ملحون شــد‬‫مــــرغ ِ عقلــــش ز در ِ حجــــره ی ســــر بال کشــید‬‫بــــه هــــوا خواهــــ ِی آن گل چــو م ِن مجنون شــــد‬ ‫‪125‬‬

‫گــوی دولــت بــه کــف آورد ز گردونــه ی فــال‬‫مایــــه ی د ِق د ِل بــــی صفتــــان دون شــــد‬‫بــر شــعا ِع طلبــش ذره صفت چون خورشــید‬‫دلــم از دایــره ی کــون و مــکان بیــرون شــد‬ ‫‪126‬‬

‫حاتم و قارون‬‫دل‪ ،‬علیرغــــم ِ افاضــــا ِت خــــرد مجنــون شــد‬‫تــــا به جــــادوی ِ ســــیهکا ِر بتی‪ ،‬افســون شــد‬‫فتنــــه ی دور فلــــک‪ ،‬عاقبــــت الامــر ربــــود‬‫جام ِ عشــرت ز م ِن مست و خمار افزون شد‬‫آه از آن نرگــــس ِ جمــــاش و رخ شــهر آشــوب‬‫هرکــه بی شــائبه دل باخت بدو مفتون شــد‬‫جلــوه یی کرد و بســنجید و بدید این دلتنگ‬‫نــــا امیــد از در لطفــش بــــه تظلــم چون شــد‬‫کــــم نبــود اشــــک ِ روان از اثــر ِ چشــم پــر آب‬‫چشمه ی دیده بخوشید و سرشکش خون شد‬‫حاتــــم از دولــت انعــام و ســخا خاتــم گشــت‬‫ور نــه بــی گنــج ِ روان هم صفــت قارون شــد‬ ‫‪127‬‬

‫زغــن از ســاز مخالــف‪ ،‬بــه حســد بــا فریــاد‬‫بــه تغابــن ره بلبــل زد و خــود مغبــون شــد‬‫پادزهــرِ غــمِ رشــکشچــوبــهتریــاقخیــال‬‫نشــدحاصــلبــهمــداوا‪،‬زالــممحــزونشــد‬‫تــاجِ خورشــی ِدفصاحتکهکلاهیستپرارج‬‫تــا برازنــده ی دل شــد د ِل دونــان خــون شــد‬ ‫‪128‬‬

‫دا ِغ وداع‬‫تــا زلــ ِف چلیپــا ی تــوام رهــز ِن دیــن شــد‬‫رؤیــای دل از بــام اَ َمــل نقــ ِش زمیــن شــد‬‫انگشــتر ِی وصــ ِل تــو و قلــ ِب شکســته‬‫یاقــو ِت جگرلختــه ی خــون‪ ،‬لعــ ِل نگیــن شــد‬‫آرایــه بپیرایــدت از رخ گــذ ِر عمــر‬‫ور خــود بــه مثــل‪ ،‬مایــه ی رشــ ِک بــ ِت چین شــد‬‫یــا رب ز چــه رو چهچــ ِه گلبانــ ِگ شــباهنگ‬‫ا ‌زدا ِغ ودا ِع گ ِل پژمــرده حزیــن شــد‬‫از یمــ ِن قــدو ِم کــر ِم طالــ ِع طامــ ‌ع‬‫بــد اختــ ِر منحــو ِس فلــک چلــه نشــین شــد‬‫مــ ‌ی تــازی از ایــن پــس د ‌ل ِخــوش‪ ،‬بر چمــ ِن وصل‬‫گــر اســ ِب مــرا ِد گــذر از بادیــه زیــن شــد‬ ‫‪129‬‬

‫از قلّــه ی قــا ِف نظــر‪ ،‬عنقــای ســعادت‬‫چرخــی زد و بــر دو ِش مــ ِن کلبــه نشــین شــد‬‫خورشــید اگــر آن مــا ِه شــب افــرو ِز تــو یــک روز‬‫روشــن کنــدت ص ّفــه‪ ،‬طلوعــت بــه از ایــن شــد‬ ‫‪130‬‬

‫لؤلؤی تابان‬‫یــا ِد رخســا ِر تــو برهــم ز ِن ایمــان آمــد‬‫د ‌ل از ایــن ره شــد و از کــرده پشــیمان آمــد‬‫جعــ ِد ســنبل شــک ِن زلــ ِف عبیرآمیــزت‬‫بهــر اِحیــا ِی د ‌ل ِ مــرده گل افشــان آمــد‬‫بخ ِت خندان لب و سرمست به تشری ِف حضور‬‫بــه ســبکبال ِی پروانــه بــه دامــان آمــد‬‫ب ‌یهــوا در طلــ ِب گوهــ ِر هفــت آ ِب وجــود‬‫د ‌ل بــه دریــا زد و بــا لؤلــؤی تابــان آمــد‬‫آن ســفر کرده که شــبها به خیالش طی گشــت‬‫پــس ازعمــری ز پــ ِس پــرده خرامــان آمــد‬‫رو نمــا از مــ ِن بــ ‌ی مایه د ‌ل و دین م ‌‌ی خواســت‬‫خواجــه این داد و‌ســتد وه که چــه ارزان آمد‬ ‫‪131‬‬

‫را ِه عشــاق زد آن مطــرب و در بــز ِم ســماع‬‫د ‌ل بــه ســازش همــه رقصیــد و غزلخــوان آمد‬‫طوطــ ِی قنــد شــکن‪ ،‬قاصــ ِد اســرا ِر مگــوی‬‫بــا افاضــا ِت عجــب‪ ،‬نغــز و خــوش الحــان آمــد‬‫باغــش آبــاد‪ ‬و ســرش ســبز و دلــش خــ ّرم بــاد‬‫ســر ِو نــازی کــه خرامــان بــه گلســتان آمــد‬‫کوزه در دست و به رقص از د ِر میخانه ی عشق‬‫بــا دو پیمانــه ســرا ِغ شــ ِه رنــدان آمــد‬‫گفت ازاین دســت اگرت د ‌ل به خیالی شادست‬‫جان به جانان رســد آن دم که به لب جان آمد‬‫ســر ِو بــا ِغ دو جهــان حاضر و غایب خورشــید‬‫از بــ ِر دیــده نهــان گشــت و نمایــان آمــد‬ ‫‪132‬‬

‫اورن ِگ رندی‬‫بــا مــا ‪ ‬چــه نــا ِز دلربــا آن شــو ِخ زیبــا م ‌ی‌کنــد‬‫شــو ِر قیامــت قامتــش در ســینه بــر پــا م ‌ی‌کنــد‬‫پیمــا ِن الفــت بــا رقیــب م ‌‌یبنــدد و مــا را نصیــب‬‫حاصل نشد جز وعد‌ه یی که امروز و فردا م ‌ی‌کند‬‫شــیرین زبا ِن طرفه گو‪ ،‬طعن و شماتت ازچه رو‬‫در کا ِر مشــتاقا ِن عاشــق بــ ‌ی محابــا م ‌ی‌کنــد‬‫در کشــت ِن آمــا ِل د ‌ل گیــرم نم ‌‌یگــردد خجــل‬‫قتلــی بــه گــردن دارد و کیبــاره حاشــا م ‌ی‌کنــد‬‫بــا غمــزه و مــو ِی میــان دامــی نهــادی در میــان‬‫تــا صیــ ِد د ‌ل بســتی بــدان‪ ،‬کشــتن تم ّنــا م ‌ی‌کنــد‬‫رو ِز فراقــش دو ِد آه از مجمــ ِر د ‌ل برکشــد‬‫وز دا ‌غ پرســو ِز جگــر هــر شــب خدایــا م ‌ی‌کنــد‬ ‫‪133‬‬

‫دیگر نکوشــد بیش ازین‪ ،‬با جور ِوی ســازد غمین‬‫درمــان نم ‌‌یخواهــد حزیــن‪ ،‬چندی مــدارا م ‌ی‌کند‬‫صوفــی ز خمــ ِر بیهشــی گــر ســاغری با ما کشــ ‌ی‬‫آنگــه بدانــ ‌ی دل چــرا را ِز خــود افشــا م ‌ی‌کنــد‬‫ســن ِگ ملامت خــورده را‪ ،‬در کا ِر خــود وامانده را‬‫بگــذارش و بگــذر بِتــا بــا در ِد خــود تــا م ‌ی‌کنــد‬‫شــیرازه ی اســرا ِر د ‌ل از هــم دریــد ای وا ِی مــن‬‫صاحــب خرد دیوانه شــد‪ ،‬مجنون تماشــا م ‌ی‌کند‬‫خورشــی ِد دل کیلاقبــا‪ُ ،‬دردی کــ ِش بــی مدعــا‬‫اورنــگ رنــدی بــر ســرش را شــه تقاضا مــی کند‬ ‫‪134‬‬

‫حی عل ‌ی الصبوح‬‫خــاد ِم سرخوشــان د ِر مکیــده بــاز م ‌ی‌کنــد‬‫حــی علــ ‌ی الصبــو ِح خــم حمــ ِد نیــاز م ‌ی‌کنــد‬‫رو ِی نیــا ِز د ‌ل بدوســت‪ ،‬قبلــه اش آســتا ِن اوســت‬‫ورنــه به ســبحه اش چــه کار‪ ،‬تر ِک نمــاز م ‌ی‌کند‬‫جز به س ‌ه حرف شر ِح این غ ّصه ی سو ِز د ‌ل مگوی‬‫گرچــه اطالــ ‌هی ســخن قصــه دراز م ‌ی‌کنــد‬‫جوهــر ِی لعــل شــناس‪ ،‬گوهــ ِر د ‌ل دید و شــناخت‬‫وانکــه ســبکتیکن نبــود‪ ،‬عیــ ِب ایــاز م ‌ی‌کنــد‬‫مفتــ ِی شــهر کــو؟ بگــو گــم شــده کاســه و ســبو‬‫یکــن همــه کــوزه در قفــا شــعبده بــاز م ‌ی‌کنــد‬‫مطــر ِب کاروانیــان را ِه عــراق م ‌‌یزنــد‬‫ســا ِز مخالــ ِف درا‪ ،‬عــز ِم حجــاز م ‌ی‌کنــد‬ ‫‪135‬‬

‫چونکهوصا ِلد ‌لنگشتحاصلوباغمستخوش‬‫شــر ِح غــ ِم فــرا ِق تــو بــا دف و ســاز م ‌ی‌کنــد‬‫مــاه نباشــد خبــرش اینکــه چــو خورشــید اگرش‬‫دل بــه دعــای ســحرش راز و نیــاز مــی کنــد‬ ‫‪136‬‬

‫علا ِج خمار‬‫ز تــا ِب زلــ ِف تــو‪ ،‬بیتــاب‪ ،‬دلفگاراننــد‬‫کــه تــا قــرا ِر شــ ِب وصــل بیقراراننــد‬‫بــه نوبرانــه بــه و نار‪ ،‬ســیب و شــفتالو‬‫بــه ســر ِو نــا ِز خــرا ِم تــو آبداراننــد‬‫ســپید‪ ،‬بخ ِت بلندت چو مو ِی من هرچند‬‫که رشــته رشته ی زلفت ســیاهکارانند‬‫مکنبهجوردریغایگلعط ِرخویشبهباغ‬‫ز بلبــا ِن غزلخــوان کــه دوســتدارانند‬‫د ‌ل ار عــا ِج صــداع خمــار میخواهــی‬‫بیــا بــه مکیــده یکــن جــا شــرابخوارانند‬‫به ســر دونــد غلامان بــه بــارگا ِه حضور‬‫خصوصــا آنکــه الوالامــر‪ ،‬شــهریارانند‬ ‫‪137‬‬

‫گنــا ِه بــاده بــه گــردن بگیــر تــا فــردا‬‫کــز آ ‌ن طــرف بــه شــفاعت صوابکاراننــد‬‫بــه کا ِرشــعله ات ار نی ‌ک بنگری خورشــید‬‫تنــو ِر آتــ ِش مهــ ِر تــو مهرباناننــد‬ ‫‪138‬‬

‫ِهزار َهزار‬‫بــه تخــ ِت مل ِک زعامــت زمامــدارا نند‬‫کــه از ســاله ی چنگیــز یادگاراننــد‬‫وفــا ی عهــد ندارنــد و این ســیهکاران‬‫بتــر ز زنگــ ِی خونخــواره تیــغ داراننــد‬‫ببســته انــد د ِر مکیــده بــه مخمــوران‬‫به رغ ِم آنکه خود ایشان شرابخوارنند‬‫هــزار کام بــر آیــد ز کا ِر بســته اگــر‬‫مقــدرا ِت قــدر دســ ِت کامکاراننــد‬‫دلا چه بر ســرت آورده است آن بدمهر‬‫که از علاج‪ ،‬طبیبا ِن شهر شرمسارانند‬‫ز دا ِغ لالــه رخــان بیقــرار بســیارند‬‫ِهــزار ِهــزار َهــزاری که غ ّصــه دارانند‬ ‫‪139‬‬

‫در ایــن چمــن تو به هر جا کــه پای بگذاری‬‫چــو دســته گل بــه د ‌ل ِ خــاک گلعذاراننــد‬‫چــه کــرده انــد مگــر بیگنــه جوانــان تــا‬‫بــه قیــ ِد سلســله پــا بنــد‪ ،‬ســر بــه دارانند‬‫چــو شــی ِر مســ ِت گرفتــا ِر تیــ ِر قضــا‬‫دریــده در دهــن گــرگ‪ ،‬شهشــکارانند‬‫دلا مــرا ِم گدایــا ِن عشــق‪ ،‬جــو‪ ،‬یکــن قــوم‬‫بــه ســر کلا ِه نمــد‪ ،‬شــا ِه تاجداراننــد‬‫به طعنه گفت که شم ِع فسرده یی خورشید‬‫کــه چــون تو ســوخته در بــزم مــا فراوانند‬ ‫‪140‬‬

‫‪ ‬بذ ِر آرزو‬‫آنــــان کــــه در هــا ِک دل اول نهــــان کننــــد‬‫ســودای خــود کهعلقــه ی عشــقشمظان کنند‬‫گــــر بــــا ِب طبعشــــان بــود اظهــا ِر عاشــقی‬‫مــژگان بــه چلّه بســته رهــا زبــروان کننــد‬‫امشــب بــه غنــج و غمــزه دلم را نشــان کننــد‬‫فــردا کــه شــد بــه تنــگ میــان با وی آن کننــد‬‫مالــک رقــا ِب مــا بــود آیــا یــک امشــبی‬‫بهــ ِر صفــــای مــــی زدگان مهربــــان کننــــد‬‫این ســان که ناز وعشــوه ز خود جلوه گر کنند‪ ‬‬‫ازآتــــش ِ طلــــب همــــه را قصــد جــــان کننــد‬‫از رنــگ و روی تــازه ی خــود لاله دل بــه داغ‬‫دلخــــون شــقایق از حســــد و ارغــوان کننــد‬ ‫‪141‬‬

‫افســــو ِن دلربایــــی و جــــادوی دلبــــری‬‫در کارِ مردمــان بــه شــب خونفشــان کننــد‬‫بــــا ایــــن و آن خلــو ِص مــــودت ادا کننــــد‬‫نوبــتبــهچاکرانکهرســدســرگــرانکنند‪ ‬‬‫بــــاری ز قســــمت ازلــی ایــــن حوالــه بــود‪ ‬‬‫کــهایشــاننشــانهازدلایــنبینشــانکنند‬‫فـن ِ بیــان و طــر ِز بلاغت بــه رنــ ِد مســت‬‫در منتهــای فضــل و فصاحــت ضمــان کننــد‬‫عنقــا ِی قــا ِف بخت و ســعادت همــا ِی وصل‬‫عشــــق ار مــدد کنــد بــه برم آشــیان کننــد‬‫خورشــید اگــر ثمــر دهــدت بــذ ِر آرزو‬‫از وی نهــا ِل ســدره ی بــا ِغ جنــان کننــد‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪142‬‬

‫منظومه ی خورشید‬‫آنــان که قد به قام ِت ســرو اش کمان کنند‬‫بــالله نــ ‌ه خم کمــر به بــ ِر ایــن و آن کنند‬‫چندان که ســر به جیــ ِب ارادت فرو برند‬‫بــر ســر کلا ِه رنــد ِی کــون و مــکان کننــد‬‫جــو ِد وجــود و جوهــ ِر ذی جــو ِد ذوالجلال‬‫در نامــی و جمــادی و حیــوان عیــان کنند‬‫ســی ِر ســلو ِک عرصه ی هفت آســمان ببین‬‫هــم چــون هما به بــا ِم جهان آشــیان کنند‪ ‬‬‫کیدم کرشــمه بــر فلک و یک نفــس به دهر‬‫عزلــت گزیــده حــوری بــاغ جنــان کننــد‬‫در دلبــری دلیرتــر از ایشــان ندیــده کــس‬‫جوشــن ز ناز وعشوه ز برگســتوان کنند‬ ‫‪143‬‬

‫هــان ای د ِل شکســته تــو جــولان چــرا کنی‬‫جایــی کــه غره پیــ ِل دمان قبض جــان کنند‬‫تــا در پیالــه و مــی صافــی چــه کــرده انــد‬‫یکن پی ِر سر به جیب غم‪ ،‬از نو‪ ،‬جوان کنند‬‫نــازم بــه کلــک صنــع بدایــع نــگار دوســت‬‫یکــن پــرده های طرفــه کران تا کــران کنند‬‫فهــ ِم ضعیــف و حــ ِل معمــا ِی بــی جــوا ب‬‫وی را بــه قــد ِر وســ ِع درایــت گمــان کننــد‬‫ماییــم و کهنــه دلــ ِق مل ّمــع ز خــو ِن رز‬‫کــ ‌ز وی گلابتــو ِن گ ِل پرنیــان کننــد‬‫منظومه ی چکامه ی خورشی ِد عش ِق ماست‬‫کــو را قیــا ِس شــم ِس بلنــد آســمان کننــد‬ ‫‪144‬‬

‫گوه ِر اصل‬‫دلی که سر به د ِم تی ِغ دوست باخت عاشق بود‬‫کــه از ازل بــه ‪ ‬ســرانجا ِم قصــه واثــق بــود‬‫طربســرا ِی هزارعندلیــب بــود طبعــم لیــک‬‫غزلســرا ِی ش ِب وصل گشت د ‌ل که شایق بود‬‫زهجــ ِر لیلــ ِی خود‪ ،‬داغــدار چــون د ِل مجنون‬‫ز َعــزر و ُعضل ِت‪ ‬عــذرا‪ ،‬فــوأ ِد وامــق بــود‬‫چه گویمت که چه سان دیدم آن شمایل دوش‬‫بــه رخ‪ ،‬نــ ‌ه قر ِص‪ ‬قمر‪ ،‬بلکه صبح صــادق بود‬‫کمــر بــه قتــ ِل د ِل غمگســا ِرخویش ببســت‬‫مگــر بــه مــا ز ســ ِر الفتــش علایــق بــود‬‫بکشــت و جــان بــه تــن آورد یــا ِد آن لــ ِب لعل‬‫شــفا ِی عاجــل و درد از طبیــ ِب حــاذق بــود‬ ‫‪145‬‬

‫بــه لا ِف شــو ِر جوانــ ‌ی بــه چــرخ‪ ،‬چیــره بــدم‬‫کنــون بــه تجربــه دانــم که ســفله فایــق‪  ‬بود‬‫ز یاد رفت همه خاطرات و زآنچه ماند به جای‬‫خیــا ِل دولــ ِت دیــدار و آن دقایــق بــود‬‫بــه رز ِق داده‪ ،‬به عیــ ِش مدام کوش یکن توفیق‬‫بســا کــه مایــه ی اعــرا ِض شــی ِخ فاســق بــود‬‫خطیــ ِب جمعه که در نهــ ِی می حدیث بگفت‬‫خــود از قرابــه کشــا ِن غیــو ِر ســابق بــود‬‫بــه بــو ِی ســو ِد لآلــی هــوا ِی دریــا کــرد‬‫دریــغ‪ ،‬زور ِق آنکــو شکســته قایــق بــود‬‫چــود ‌ل ز گنــ ِج معانــی ربــود گوهــ ِر اصــل‬‫ورا ِی شــور و شــر و فــارغ از خلایــق بــود‬‫زجو ِر لاله رخان‪ ،‬داغدار‪ ،‬چون د ِل خورشید‬‫بــه دشــ ِت زر ِد خــزان‪ ،‬لالــه و شــقایق بــود‬ ‫‪146‬‬

‫کس ِرقسمت‬‫مستآمدیازدرفراز‪،‬د ‌ل‪،‬خوش‪،‬کهکامحاصلبود‬‫الاّ ‪  ‬گرفتــ ‌ی رو بــه نــاز یعنــی کــه بــ ‌ی حاصــل بود‬‫گفتــ ‌ی کجا یــی؟ بیخبــر‪ ،‬شــنگ آمدم وق ِت ســحر‬‫گفتم چه شــوخ ‌ی ای پســر‪ ،‬لطفت به ما شامل بود‬‫د ‌ل تا به بندت بسته شد‪ ،‬عقل از عقیله رسته شد‬‫ویــن سلســله جنبــا ِن تــو‪ ،‬مجنــو ِن لایعقــل بــود‪ ‬‬‫کوشــد نکوشــی وارهــ ‌ی‪ ،‬زنجیــ ِر پایــش بگســلی‬‫باشــد کــه چنــدی در کمند‪ ،‬باشــد مگــر عاقل بود‬‫د ‌ل بــا تــو کجدار و مریز‪ ،‬تا می‌کند هم خود تو نیز‬‫بهتــر ز هرکــس واقفــی طبعــت بــه وی مایــل بود‪ ‬‬‫پســتان مگــو نــا ِر پــر آب‪ ،‬دنــدان مگو د ِّر خوشــاب‬‫نُقــ ِل لبــت نَقــ ِل گلاب و انگبیــن و هــل بــود‪ ‬‬ ‫‪147‬‬

‫جــام از ســبو پــر بــاده کــن‪ ،‬ظرفــ ‌ی طعــام آمــاده کــن‬‫هــر کســ ِر قســمت ســاده کــن‪ ،‬تــا بیــش و کــم زایــل بــود‬‫بنشــین دماغــی تــازه کــن‪ ،‬آواز د ‌ل آوازه کــن‬‫شــوقش بــه وصــل انــدازه کــن‪ ،‬دریــا ِی صاحبــدل بــود‬‫رطــ ِل گــران پیمانــه کــن‪ ،‬افســو ِن غــم افســانه کــن‬‫لــب بــر لــ ِب جانانــه کــن‪ ،‬تــا عیــ ِش خــوش کامــل بــود‬‫د ‌لمس ِتچش ِممس ِتاوست‪،‬هجرانود ‌لسنگوسبوست‬‫یــارب چــرا ِغ عم ِردوســت‪ ،‬خورشــی ِد ایــن محفــل بــود‬ ‫‪148‬‬