منظومهً خورشید

‫‪ 15‬‬‫ســــاقی بــه‪  ‬شــبی چنیــــن ز مــا روی مپــوش‬‫در کشــــت ِن عاشــــقا ِن مدهــوش‪ ‬مکــــوش‬‫شــــب را چــــو بــه بــــو ِی طــــ ّره ات پیمودیــم‬‫شــــک ِر شــــ ِب دیــــدار بنوشــــان و بنــــوش‬ ‫‪ 16‬‬‫یــــارب ز چــه رو بشــر بشــــر کــردی خلــق‬‫خودخــواه و شــریر و بدگهر کــــردی خلــــق‬‫دانــــم کــــه بــــه ذا ِت خــــود بــــری از عیبــــی‬‫گــــر ذا ِت خــــرا ِب فتنــــه گــــر کــــردی خلــق‬ ‫‪17‬‬‫ســــاقی تــــو قلنــــدر و مــــن از رندانــــم‬‫تــــو گــــر ِز تهمتنــــی و مــــن ســــندانم‬‫بگشــا د ِر مکیــده کــه گــر خمــر ایــن اســت‬‫از فــــر ِط خمــــار حریــــ ِف صــــد چندانــــم‬ ‫‪249‬‬

‫‪ 18 ‬‬‫ســــاقی بــــه خرابــــات‪  ،‬خرابــــم مکیــــن‬‫سرمســــت ز بــــاده و ربابــــم مکیــــن‬‫گــــر مســــت شــــدم بــــه دیــــده م ّنــــت دارم‬‫فــــردا ِی مکافــــات‪ ،‬عذابــــم مکیــــن‬ ‫‪ 19‬‬‫بــه جــا ِم کهنــه شــرابی فروختــی غــ ِم دیــن‬‫ســحر شــد و‪  ‬نه هم او ماند با تو و‪  ‬نه هم این‬‫کنــون کــه مانده یــی از ایــن در و از آن مانده‬‫بــه توبه توبه‪ ،‬تــو‪  ‬به توبه توبه کــن از این‬ ‫‪20‬‬‫طــ ّره ســت و ســیه تــر از شــب اســت او‬‫کاویــ ‌زه ی مــا ِه نخشــب اســت او‬‫از عــارض و زلفــت حــا ِل خورشــید‬‫اوضــا ِع قمــر در عقــرب اســت او‬ ‫‪250‬‬

‫‪ 21 ‬‬‫تیغــی کــه بــه دســ ِت زنگــ ِی مستســت او‬‫کــس را نشــنید‌هام ز وی رستســت او‪ ‬‬‫بــا نــاو ِک چشــ ِم مســتت ای آهــن د ‌ل‬‫گــر د ‌ل ز تــو جــان بــرد زبــر دستســت او‬ ‫‪22‬‬‫زین شع ِر کهنه ی نو‪ ،‬نو کهنه ‪ ،‬کهنه شد نو‬‫ســر ِو غزل به پا خاست در با ِغ حکمت از نو‬‫ایــن کهنــه بر بــه بازار‪ ،‬تــا‪  ‬نو شــود‪  ‬دل آزار‬‫اینــــت کلا ِم ســــعدی در شــــع ِر حافــــظ از نــو‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪23‬‬‫ای غــــم تــــو چــــه مذهــــب و کتابــــی داری‬‫یکــــن گونــــه بــــه جــــو ِر مــــا شــــتابی داری‬‫فــــردا کــه بــه حشــر حســا ِب کارت گیرنــد‬‫بــــر فــــر ِق ســــرت شــــه ِد مذابــــی داری‬ ‫‪251‬‬

‫‪ 24‬‬‫گــــر ِگ ملعــــون دریــــد گوســــپندان را‬‫تــــا پســــر پیشــــه کــــرد پوســــتین دوزی‬‫چــون بــه تــن جامــه کــرد پوســتین را گرگ‬‫بچــــرد در رمــــه بــــه بهــــروزی‬ ‫‪  ‬‬ ‫‪25‬‬‫دلا ســــو ِز حالــــت ‪   ‬ندانــــد ‪     ‬کســــی‬‫چه‪ ‬هـا‪  ‬مکیشــــی‪  ‬از کــــس و ناکســــی‬‫ندانــــد چــو مــن کــس کــــه از دســ ِت عشــق‬‫چســــان خســــته یــــی پــــا ِی گل از خســــی‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪252‬‬

‫‪ 26‬‬‫چــو‪ ‬در خــردی از ســر برفتــم پــدر‬‫بجــز مهــ ِر مــادر ندیــدم دگــر‬‫مــن آنگــه کــه بــر ســر پــدر داشــتم‬‫غــ ِم بــ ‌ی کســ ‌ی را نینگاشــتم‬‫چــو مــادر رحیــ ِل ســفر بســت و رفــت‬‫برفــت آنچه بــود و گذشــت آنچه رفت‬‫چــو خواهــر کــم از نیــ ِش عقــرب نبــود‬‫ز خاطــر زدودم‪ ،‬گذشــت آنچــه بــود‬‫ولکیــن بــه اولا ِد والا مقــام‬‫خوشــم‪ ،‬سای ‌هشــان بــاد بــر ســر مــدام‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪253‬‬



‫معنی بعضی از واژه ها‬ ‫و تعابیر‬ ‫آ‬ ‫آختن = بیرون کشیدن‬‫دل را ز چنبـ ِر خـم زلـف تـو آختـن‬‫خوشـتر از آن کـه ز آتـ ِش هجـران گداختـن‬ ‫الف‬ ‫ارادت = مریدی‪ ،‬عزم‪ ،‬قصد‬‫نـدارد ایـن همـه بـازی غلامـزاده نـوازی‬‫ببخـش یـا بـه نـوازش بکـش بـه جـرم ارادت‬ ‫ب‬ ‫باری = به هر حال‪ ،‬دست کم‬‫بـاری ز قسـمت ازلـی ایـن حوالـه بـود‬‫کایشـان نشـانه بـر دل ایـن بـی نشـان کننـد‬ ‫‪255‬‬

‫باغ ارم = باغ اساطیری‪ ،‬باغ شدادبن عاد‪ ،‬بهشتی که شداد ساخت‪.‬‬ ‫بـاغ ارم بـه رزق زرق پیشـکش شـداد و عـاد‬ ‫خلـد بریـن بـه فسـق دیـن نیسـت کمیـن سـرای مـا‬ ‫بِتا = بگذار‬ ‫سـنگ ملامـت خـورده را در کا ِر خـود وامانـده را‬ ‫بگـذارش و بگـذر بِتـا بـا درد خـود تـا مـی کنـد‬ ‫بزل = باز کردن در آوند شراب‬ ‫همـه ذکرتوسـت برلـب گـه بـزل شیشـه ی مـی‬ ‫بـه دعـای لیلـه القـدر بـه شـام روزه داران‬ ‫به عینه(ایهام)= ‪ -۱‬انگار ‪ -۲‬چشم‬ ‫اگـر چـه چشـم نظـر بـاز محـو قامـت اوسـت‬ ‫بـه عینـه در طلـب روی دوسـت دیـده ورم‬ ‫بخشیدن‪ -‬بخشودن‬ ‫این دو فعل در اصل با دو ریشه و در معنی متفاوت است‪ .‬بخشیدن که ریشه‬ ‫یی اوستایی دارد به معنای عطا کردن و در پهلوی به معنای قسمت کردن می‬‫باشد و صورت مضارع آن در فارسی دری بخش است (ببخش‪ ،‬می بخشد) و اسم‬ ‫مصدر آن بخشش می باشد‪.‬‬ ‫از مـا گذشـت امـا بـدان آزردن نازکـدلان‬ ‫خیـری گرت بخشـد همـان خـود را تو رسـوا می کنی‬ ‫بخشودن به معنی عفو کردن و چشم پوشی نمودن است که صورت مضارع آن‬ ‫‪256‬‬

‫بخشای است ( ببخشا‪ ،‬بخشایند) و اسم مصدر آن بخشایش است‪.‬‬ ‫مـا را بـه قصـور خـود ببخشـا ای شـیخ‬ ‫مقصـوره قصـور نسـیه قمصـور خـوش اسـت‬‫با گذشت زمان این تمایز از میان رفته و آنها را به جای یکدیگر به کار برده اند‪.‬‬ ‫نـدارد ایـن همـه بـازی غلامـزاده نـوازی‬ ‫ببخـش یـا بـه نـوازش بکـش بـه جـرم ارادت‬ ‫بوی (ایهام) = ‪-۱‬عطر‪-۲‬هوس‬ ‫بـه بـوی گل دل بلبـل ز دسـت رفـت و دریـغ‬ ‫کنـون بـه گاه خـزان وامـدار خاطـره هاسـت‬ ‫به دست باش = آماده و مهیا باش‬ ‫بـه دسـت بـاش و مکـن توبـه وقـت گل زصبـوح‬ ‫کـه نـزد جـام شـقایق هـم ایـن خطـا باشـد‬ ‫پ‬ ‫پایاب = آب کم عمق‬ ‫مـژه در چلّـه کشـیدی و زدی تیـر بـه دل‬ ‫کشـتی مـا بنشـاندی تـو ز پایـاب بـه گل‬ ‫پرده (ایهام) = ‪-۱‬آهنگ ‪-۲‬پوشش پنجره‬ ‫خنیاگـر تکنـواز مزقـان فلـک‬ ‫پنهـان ز چـه در پـرده نـوازد بـه سـرود‬ ‫‪257‬‬

‫پرگار(ایهام) = ‪-۱‬وسیله ی طراحی‪-۲‬آرزو‪ ،‬تدبیر‬ ‫نـه بدیـن دایـره ره یابـد و نـی راه رهایـی‬ ‫دور حیرانـی اش از گـردش پـرگار تـو باشـد‬‫پیشانی = گستاخی و سماجت و سخت رویی‪ .‬به پیشانی زدن یعنی با‬ ‫سماجت و گستاخی زدن‬ ‫بـه داغ غـم نزنـد دل جبیـن‪ ،‬بـه پیشـانی‬ ‫زنـد دو دسـت ندامـت گـرش مجالـی هسـت‬ ‫ت‬ ‫تجمل = آنچه زاید بر ضرورت است‪ .‬وفور نعمت‬ ‫دل از تجمـل دنیـا بریـد چـون کـه بـه هـر سـوی‬ ‫یکیسـت مقصـد و مقصـود و قصـد و قاصـد وغایـت‬ ‫تراز = حاشیه و کنار ‌هی لبه های لباس‬ ‫قبـای ژنـده ی رنـدی فکنـد پیـر عشـق بـه دوشـم‬ ‫کـه گوشـه یـی ز تـرارش بـه صـد ردا نفروشـم‬‫ترکتاز = ترکتازی‪ ،‬مطلق تاختن‪ ،‬بی خبر و ناگاه به قصد غارت و تاراج‬ ‫تاخت آوردن‬ ‫آوخ کـه ترکتـاز زمـان بـر شـباب عمـر‬ ‫یـاد آور هجـوم مغـول شـد بـه تاختـن‬ ‫‪258‬‬

‫تطاول = دراز دستی‪ ،‬تعدی‬ ‫هـزار بـازی پنهـان از آسـتین تطـاول‬ ‫ز غیـب حادثـه در حقـ ‌هی بال باشـد‬ ‫تماشا (ایهام) = ‪-۱‬گردش و تفرج (از مشی به معنی رفتار و راه رفتن)‬ ‫‪-۲‬دیدار‬ ‫دود و دمـی دارد دلـم آری کـه در نـار اسـت حطـب‬ ‫مـا را در آتـش داری و خنـدان تماشـا م ‌یکنـی‬ ‫ث‬ ‫ثلاثه ی غساله = سه جام شراب که دافع صداع خمار است‬ ‫خوشـا ثلاثـ ‌هی غسـاله در صبـاح صبوحـی‬ ‫زهـی بـه درد صراحـی و صـاف میخـوش نوشـم‬ ‫ج‬ ‫جادو = صفت چشم است‬ ‫دل علیرغـم افاضـات خـرد مجنـون شـد‬ ‫تـا بـه جـادوی سـیهکار بتـی افسـون شـد‬‫جامه قبا = جامه را از جلو دریدن تا قبا شود‪ .‬قبا لباسی است که از جلو‬ ‫باز است و جامه در جلو چاک ندارد‬ ‫وه چـه نکـو بـر دریـد جامـ ‌هی زهـد پلیـد‬ ‫صوفـی شـهر الفـرار جامـه قبـا کوبـه کوسـت‬ ‫‪259‬‬

‫ج ّماش = فریبنده و شوخ و شنگ‬ ‫آه از آن نرگـس جمـاش و رخ شـهر آشـوب‬ ‫هـر کـه بـی شـائبه دل باخـت بـدو مفتـون شـد‬ ‫جناب = درگاه و آستانه‬ ‫خورشـید سـایه پـرور عشـق از جنـاب دوسـت‬ ‫دارد زگنـج گوهـر معنـی سـپرده یـی‬ ‫چ‬ ‫چشم (ایهام) = ‪-۱‬دیده ‪-۲‬پررویی و بی حیایی‬ ‫هـر آنچـه بـاده کشـم درشـب و بـه روز خمـار‬ ‫ز چشـم صوفـی آنـکاره در خفـا باشـد‬‫چمن = جایی از باغ و بوستان که برای تفریح و آسایش آماده شده و در‬ ‫اطراف آن گلهای زیاد وجود دارد‬ ‫در ایـن چمـن تـو بـه هـر جـا کـه پـای بگـذاری‬ ‫چـو دسـته گل بـه دل خـاک گلعذاراننـد‬ ‫چین(ایهام) = ‪-۱‬کشور چین ‪-۲‬تاب و شکن‬ ‫چندان که گشـت چین به چنین چین به چین و چین‬ ‫پیـدا نکـرد و منفعـل از کاوش اسـت او‬ ‫‪260‬‬

‫ح‬ ‫حالت = شور و شادمانی و وجد‬ ‫فـدای پیرهـن سـبز چـاک گل دل بلبـل‬ ‫چـو رخـت از تـن گل بـر درد بـه رقـص و بـه حالـت‬‫حجاز(ایهام) = ‪-۱‬ناحیه یی در عربستان‪-۲‬یکی از آهنگهای موسیقی‬ ‫مطـرب کاروانیـان راه عـراق مـی زنـد‬ ‫سـاز مخالـف درا عـزم حجـاز مـی کنـد‬ ‫حرز = پناه و پناهگاه‪ ،‬طلسم محافظت‬ ‫بـه حـرزت بسـت ‌هام اوراد تعویـذ‬ ‫دخیـل از مصحـف و پ‌ازنـد و زنـدت‬‫حضور(ایهام) = ‪-۱‬صمیمیت و صداقت دراعمال ‪-۲‬جمع بودن یا جمع‬ ‫کردن حواس و توجه کامل به امری که در پیش است‬ ‫آینـه گـردان نـور شـمع صفـای حضـور‬ ‫بـدر مـه سـور و شـور پـادو خورشـید اوسـت‬ ‫حفاظ (ایهام) = ‪-۱‬وفا‪ ،‬حق شناسی ‪-۲‬نگاه داشتن‪ ،‬نگاهداری‬ ‫چـه حقـه هـای دغلبـاز فتنـه آیـد پیـش‬ ‫اگـر طلسـم حفـاظ ات ز سـینه وا باشـد‬ ‫‪261‬‬

‫خ‬‫خاک در دهن = اظهار پشیمانی و توبه از گفتار و کردار ناشایست‬ ‫خود خطا گفتی که آن مرغول چون مشک ختاست‬ ‫خـاک بـر سـرنفحه نشناسـی دهن پرکـن زخاک‬‫خطا (ایهام) = ‪-۱‬گناه از روی سهو‪-۲‬غلط از روی اشتباه‪ ،‬عوضی‬ ‫زحصـار تـن بـرون آی‪ ،‬بـه شـهر جـان سـفر کن‬ ‫بشـکن بـت من ّیـت کـه خطاسـت خـود پرسـتی‬ ‫خود = حتی‬ ‫چنان ملیحی و شـیرین که عقـل مانده به حیرت‬ ‫کـه خـود چگونـه ملاحـت بـه کار بـرده حالوت‬ ‫خیر(ایهام) = ‪-۱‬نیکویی‪ ،‬خوبی‪ ،‬مقابل شر‪-۲‬نفی و رد‬ ‫دلا بـه خیـر عمـل کـوش و چشـم از عیـب بپـوش‬ ‫کـه ایـن شـرف بـه پـری ز آدمـی بیامـوزی‬ ‫د‬ ‫دارال ّسلام = بهشت‬ ‫سـاقی بـه حـول قـوه ی مـی بـزم بـی ریاسـت‬ ‫دارالسالم عشـق قدمـگاه او بـود‬ ‫داو = نوبت‪ ،‬نوبت بازی‬ ‫چـه مـژده هـای خـوش از پیـک غیـب یـارـ نشـان‬ ‫بـه ناگهـان ز درآیـد چـو داو مـا باشـد‬ ‫‪262‬‬

‫درا (ایهام) = ‪-۱‬زنگ درا ‪-۲‬صیغه ی امر از فعل در آمدن‬ ‫بانـگ درا درآمـد و خورشـید غافلـی‬ ‫گـوش ات مگـر نمـی شـنود؟ چـاوش اسـت او‬‫دری بگشودت = در مصرع اول بیت زیر حرف ی شانه ی وحدت است نه‬ ‫تنکیر‪ .‬یعنی که یک در به رویت گشوده شد‪.‬‬ ‫خورشـید اگـر دری بگشـودت بـه ّسـر غیـب‬ ‫شـاید کـه در بـه روی ضعیفـان نبسـته یـی‬ ‫دست = از این دست یعنی از این قبیل‪ ،‬اینطور‬ ‫آزار تـو را گـر شـنود بلبـل از ایـن دسـت‬ ‫دانـد کـه جگـر خـون تـر از او در قفسـی هسـت‬ ‫دغا = نا راست‪ ،‬دغل‪ ،‬نادرست‬ ‫گـر دل فریـب ریـب و ریـای تـو خـورده اسـت‬ ‫بـا فاسـقان ز جـام دغـا بـاده خـورده یـی‬ ‫دغلباز = (نعمت فاعلی مرکب) حیله باز و مکار‬ ‫تردسـت لوطیـان دغلبـاز پشـت بـاغ‬ ‫مـی گویـد اینکـه قـاپ قمـارش تـو بـرده یـی‬ ‫دلدار (ایهام) = ‪-۱‬محبوب ‪ -۲‬دلاور و شجاع‬ ‫نهـال دلبـر دلـدار نـازک اندامـی‬ ‫درخـت غـم ز کمـر بشـکند‪ ،‬روا باشـد‬ ‫‪263‬‬

‫دم (ایهام) = ‪-۱‬نفس‪ ،‬دمیدن ‪-۲‬لحظه یی از زمان‬‫دل نگسـلد زیـاد تـو یـک دم کـه ذکـر اوسـت‬‫هـم بعـد از آن نفـس کـه دم واپسـین ماسـت‬ ‫دو تا = خمیده‬‫خمیـد پشـتم از آن طـاق ابـروان دوتـا‬‫بـه گـرد مـاه رخ یـار مـن هلالـی هسـت‬ ‫دیجور = تاریک و سیاه‪ ،‬غم دیجور یعنی غم تاریک و سیاه‬‫کان سـخن چـون زر سـرخت خورشـید‬‫در کـوه دل پـر غـم دیجـور خـوش اسـت‬ ‫ر‬ ‫رسن = کمند و طناب‬‫صوفـی بـه فکـر دار مکافـات حشـر بـاش‬‫برگردنـت فتـد رسـنی را کـه ریسـتی‬ ‫روان (ایهام) = ‪-۱‬جاری ‪-۲‬روح و جان‬‫حاتـم از دولـت انعـام و سـخا خاتـم شـد‬‫ور نـه بـی گنـج روان هـم صفـت قـارون شـد‬ ‫س‬ ‫سابقه = عنایت ازلی‬‫محمـود شـد چـو دولـت حسـنت بـه بـاغ و راغ‬‫ای گل بـه حکـم سـابقه بلبـل ایـاز کـن‬ ‫‪264‬‬

‫سدره = درخت کنار‪ ،‬سدره المنتهی‬‫خورشـید اگـر ثمـر دهـدت بـذر آرزو‬‫از وی نهـال سـدره ی بـاغ جنـان کننـد‬ ‫سرکش (ایهام) = ‪-۱‬سرافراشته ‪-۲‬طاغی و نافرمان‬‫زشـمع سـرکش دل تـو خورشـید‬‫چـو مشـعلی پرآتشـم سـراپا‬ ‫سماحت = جوانمردی‪ ،‬کرامت‬‫خجسـته بخـت غالم شـه جمـال و وجاهـت‬‫شـکو‌هـ شـوکت فخـر و جالل و عـز و سـماحت‬ ‫سودا (ایهام) = ‪-۱‬اندیشه‪ ،‬خیال ‪-۲‬شیفتگی‬ ‫بگـذر بـه سالمت کـه مـن رنـد سـیه مسـت‬ ‫فـارغ ز غـم دوزخ و سـودای جنانـم‬ ‫سوختن = سوزاندن‪ ،‬شعله ورکردن‬ ‫زتـب فرا ‌قات ای مه نه عجب که سـوخت خورشـید‬ ‫کـه در آتشـم فکنـدی و د ِر تنـور بسـتی‬ ‫سیاه(ایهام) = ‪-۱‬غلام زنگی‪-۲‬رنگ سیاه‬ ‫گفتـم بخـر بـه پـول سـیاه ایـن غالم راسـت‬ ‫گفـت ایـن سـیاه کـج ز کمینـان کمیـن ماسـت‬ ‫‪265‬‬

‫سیاهنامه = نامه‪ ،‬دفتر اعمال است که در آن بد و نیک کردار انسان نوشته‬ ‫می شود و در روز قیامت مبنای پاداش و مکافات قرار می گیرد‪ .‬سیاهنامه‬ ‫کنایه از آن است که در آن گناهان فراوان نوشته شده است‪.‬‬ ‫بـه قیامـت ار بدارنـد حسـابی و کتابـی‬ ‫چـه سـیاهنامه یـی را بزنـی بـه سـر دو دسـتی‬ ‫ش‬ ‫شادی ‪ -‬به شادی پیاله زدن = به شادی کسی پیاله زدن نشانه آرزوی‬ ‫خوشی و شادمانی اوست‬ ‫بـه شـادی دل مـا هـم بـزن پیالـه کـه چـرخ‬ ‫هـزار سـال جلالـی دگـر چـون او حریـف نزایـد‬ ‫شاهباز = مرغ شکار کننده‪.‬‬‫باز سفید و بزرگ که پادشاهان با آن شکار کنند‪ .‬روش شکار با باز بدین‬ ‫صورت بوده که چیزی چون کلاه بر سر باز می گذارند تا چشمش را‬‫بپوشاند و چون به شکارگاه رسند کلاه از سرش بردارند‪ .‬در شعر فارسی‬ ‫باز به کلاهداری که کنایه از منصب دولتی ست وصف شده است‪.‬‬ ‫بـه صـدر کنگـره ی بـام عـرش شـاه نشـین‬ ‫تـو شـاهباز کلهـدار شـاه دسـت آمـوزی‬ ‫شخص (ایهام) = ‪-۱‬تن‪ ،‬جسم‪-۲‬خود‪ ،‬وجود‬ ‫مبـادم آنکـه مقامـم بهشـت باشـد و دوزخ‬ ‫کـه بـا حریـف چـو دل شـخص توسـت منتظـرم‬ ‫‪266‬‬

‫شنگ = زیبا و ظریف و خوش ادا‬‫بـه امـن عیـش و بـت شـنگ و لعـل جانسـوزی‬‫می ّسـرت نشـود خوشـتر از چنیـن روزی‬ ‫َشید = دو رویی‪ ،‬ریا‪ ،‬نیرنگ‬‫بـزار زاهـد از ایـن غـم کـه بـا دغـا‪ ،‬بـه دعـا‬‫بـه شـید‪ ،‬روضـه ی رضـوان نصیـب تـو نرسـد‬‫شیرین (ایهام) = ‪-۱‬مزه ی مقابل شور و تلخ ‪-۲‬شیرین ارمنی‬‫گاهـی چو فرهاد از خوشـی از شـور شـیرین مدهشـی‬‫چـون یـادت آیـد از فـراق‪ ،‬از دم کش آهـی همچو من‬ ‫شیوه (ایهام) = ‪ -۱‬روش‪ -۲‬خوبی و زیبایی‪ ،‬دلفریبی‬‫خونـم بـه گـرد ِن بـت جانپروریسـت کـو‬‫در طـرز شـیوه سـاح ِر عاشـق کـش اسـت او‬ ‫ص‬ ‫صبوح = شرابی که در بامداد نوشند‬‫بـه دسـت بـاش و مکـن توبـه وقـت گل زصبـوح‬‫کـه نـزد جـام شـقایق هـم ایـن خطـا باشـد‬ ‫صلا (اسم مصدر) = آواز دادن‪ ،‬صدا زدن‬‫سـاقی صالی نـوش و نوش خـون در رگـم آرد به جوش‬‫در جـام قلاشـان بـه نـوش خمـری مه ّنـا مـی کنـی‬ ‫‪267‬‬

‫صنعت = نیرنگ‪ ،‬حیله‪ ،‬دورویی‬ ‫بگفـت ام کـم کـن ایـن صنعـت حیـا کـن‬ ‫بـرو بـا مفلسـان و کاسـه لیسـان‬ ‫ط‬ ‫طرف بستن = بهره مند شدن‪ ،‬فایده بر داشتن‬ ‫گل از قیـاس مـع الفـارق ار چـه طرفـی بسـت‬ ‫بـه هـر گلـی نگـرم نقـش توسـت در بصـرم‬ ‫ع‬‫عبوس زهد (مضاف الیه) = علت صفت یعنی عبوس بودن را به سبب‬ ‫زه ِد گران بیان می کند‬ ‫سـاقی عبـوس زهـد گـران زشـت خـو بـود‬ ‫وز بـاد کبـر در سـرش ایـن هـای و هـو بـود‬ ‫عراق(ایهام) = ‪-۱‬کشور عراق ‪ -۲‬یکی از آهنگهای موسیقی‬ ‫مطـرب کاروانیـان راه عـراق مـی زنـد‬ ‫سـاز مخالـف درا عـزم حجـاز مـی کنـد‬ ‫َعزر = نکوهیدن‪ ،‬ملامت کردن‬ ‫ٌعضلت = بلا‪ ،‬سختی‬ ‫زهجـر لیلـی خـود داغـدار چـون دل مجنـون‬ ‫َعـزر و عضلـت عـذرا فـواد وامـق بـود‬ ‫‪268‬‬

‫عقیله =پابند و رسن‬ ‫دل تـا بـه بنـدت بسـته شـد عقل از عقیله رسـته شـد‬ ‫ویـن سلسـله جنبـان تـو مجنـو ِن لایعقـل بـود‬ ‫عمل(ایهام) = ‪-۱‬شغل و منصب‪-۲‬اجرای تکالیف دینی که موجب‬ ‫رستگاری اخروی ست‬ ‫تـو بـی عملـی چـون مـن و بـی مایـه فطیـر اسـت‬ ‫بـا بوالهوسـی چـون تـو پـری را هوسـی نیسـت‬ ‫عنان دریده = گسسته مهار‪ ،‬لجام گسیخته‬ ‫عنـان دریـده رمـد توسـن زمانـه کـه عیـش‬ ‫بـه ترکتـاز کشـاند بـه قعـر مغـاک اقامـت‬‫عهد وفا(ایهام) = ‪-۱‬زمان و روزگار دوستی و صمیمیت ‪-۲‬پیمان دوستی‬ ‫عهـد وفـا چـو طـی کنـی عهـد وفـا مبنـد‬ ‫کـز بـی وفایـی از حـد امـکان گذشـته یـی‬ ‫غ‬ ‫غالیه = ماده ی خوشبویی آمیخته از مشک و عنبر‬ ‫زعنبـر جانفـزای او مشـک فشـان هـوای مـا‬ ‫زعطـر عبیـر سـای او غالیـه سـا صبـای مـا‬ ‫غیرت = حمیت محب است بر طلب قطع تعلق محبوب از غیر یا تعلق‬ ‫غیر از محبوب‬ ‫‪269‬‬

‫بلبـل از پاسـخ عاشـق کـش سوسـن بـر شـاخ‬‫غیرتـش کشـت و فغـان کـرد و چنیـن ملحـون شـد‬ ‫ق‬ ‫قرار(ایهام) = ‪-۱‬عهد و پیمان ‪-۲‬آرامش‪ ،‬آسودگی‬‫زتـاب زلـف تـو بیتـاب‪ ،‬دلفگاراننـد‬‫کـه تـا قـرار شـب وصـل بیقراراننـد‬ ‫قصور(ایهام) = ‪-۱‬کوتاهی ‪-۲‬قصرهای بهشت‬‫مـا را بـه قصـور خـود ببخشـا ای شـیخ‬‫مقصـوره قصـور نسـیه قمصـور خـوش اسـت‬‫قصه(ایهام) = ‪-۱‬حکایت و داستان ‪-۲‬عرض حال و دادخواست‬ ‫نعـوذ بـالله اگـر بشـنوی تـو قصـه ی صبـر‬ ‫چنـان بمویـی از ایـن درد خونفشـان کـه مگـو‬ ‫قلب(ایهام) = ‪-۱‬دل ‪-۲‬حیله ساز‪ ،‬ماهر در تقلب‬ ‫صوفـی چنیـن کـه دسـت بـه کار ریـا شـدی‬ ‫احیـای قلـب تیـره بـه اکسـیر نـار بـاد‬ ‫ک‬‫کارگاه = قابی یا چارچوبی که برآن جامه یی کشند و برآن نقوش از نخ‬ ‫زرین و سیمین دوزند‬ ‫در کارگاه دیـده ی مشـتاق عاشـقان‬ ‫هـر نقـش نیـک مجملـی از حسـن هـو بـود‬ ‫‪270‬‬

‫کاسه گرفتن (ایهام) = ‪-۱‬شراب در کاسه ریختن ‪-۲‬ادای احترام و‬ ‫تهنیت ‪-۳‬کاسه ی گدایی گرفتن‬ ‫کاسـه بگیـر و در منـزل خوبـان بایسـت‬ ‫بـر در اربـاب نـاز لاف گدایـی بـزن‬ ‫که = حرف حصر‬ ‫از بخـت پریشـان‪ ،‬گل رویـش بـه دل خـاک‬ ‫پژمـرد و بـه مرگـش چـه دل خـون کـه نیفشـرد‬ ‫گ‬ ‫گرفتن = فرض کردن‬ ‫گرفتـم آتـش ایـن بـاده زد بـه خرمـن زهـد‬ ‫مـرا بـه دامـن آلـوده کـی بـود غـم بیـم‬ ‫گش = دلکش و طناز‬ ‫گـر آدمـی چـو روی پـری دیـده کـس‪ ،‬ولـی‬ ‫آن روی گـش بـه جنـت اعلـی ندیـده اسـت‬ ‫گفت = تکرارکلمه ی گفت در نقل قول از کسی‪.‬‬‫این شیوه ی ادبی آنجا که حکایتی گفته می شود به کار می رود رجوع شود به‬ ‫غزل سیاه کج‬ ‫گوش داشتن = متوجه کردن‪ ،‬گوش دادن‬ ‫بـه حـرف پیـر مغـان هـر کـه گـوش دارد او‬ ‫قبـای منصـب رنـدی بـه دوش دارد او‬ ‫‪271‬‬

‫ل‬ ‫لخلخه سا= عطر سا‬‫تـا نامـه گشـودم دل و جـان لخلخـه سـا گشـت‬‫زان نفخـه کـه چـون رایحـ ‌هی نافـ ‌هی آهوسـت‬‫لخشان = لخشنده‪ ،‬لغزان‬‫مثـا ِل گربـه و دیـزی و دنبـه اسـت‬‫دل طمـاع و کام از ُ‌د ّ ِر لخشـان‬ ‫م‬ ‫مدام (ایهام) = ‪-۱‬پیوسته و دایم ‪-۲‬شراب‬‫شـوری بـه جانـی افکنـی‪ ،‬ای مـی فـروش ارمنـی‬‫بـا یـک دو جـام یکمنـی عیـش مـدام حاصـل بـود‬ ‫مرغول = پیچیده و تافته‬‫گیسـوی پـر زچیـن و خـم زلـف تابـدار‬‫بـر تارکـش زعنبـر مرغـول کاکلیسـت‬ ‫مست = مستی دهنده‪ ،‬مست کننده‬‫چو رحیق‪ ،‬می خوشی مست و رفیق دل خوشی هست‬‫تـو بگـو چـه بیـش دارد زبهشـت جـان جنانـی‬ ‫مشعله = فانوس و هر نوع وسیل ‌هی ایجاد روشنایی‬‫خامـش کـه تـو خورشـیدی و در سـوز و گـدازی‬‫غافـل ز کـی ات مشـعله تابیـد و کـی افسـرد‬ ‫‪272‬‬

‫منشور = فرمان و حکم‬ ‫سـرچون بتابـم از خـط حکـم ات کـه در ازل‬ ‫منشـور بندگـی تـو بـه نامـم نوشـته یـی‬ ‫موج خیز = قسمت دور از کرانه ی دریا که موج از آن بر می خیزد‬ ‫دلـی چـو بحـر بیـاور کـه مـوج خیـز بلاسـت‬ ‫کـه موجهـای بلنـد زمانـه در پیـش اسـت‬ ‫من یزید = حراج‬ ‫حـراج دل شـد و هـل مـن یزیـد عشـق بپاسـت‬ ‫دل غیـور همـاورد جـور یـار کجاسـت‬ ‫مهر(ایهام) = ‪-۱‬خورشید ‪-۲‬محبت‪ ،‬عشق‬ ‫بـه کار شـعله ات ار نیـک بنگـری خورشـید‬ ‫تنـور آتـش مهـر تـو مهرباننـد‬ ‫مه ّنا = گوارا‪ ،‬خوش‪ ،‬خوشایند‬ ‫سـاقی صلای نوش و نوش‪ ،‬خون در رگم آرد به جوش‬ ‫در جـام قلاشـان بـه نـوش خمـری مهنـا مـی کنـی‬‫می خام = می خام‪ ،‬شراب طبیعی مستی آور را گویند‪ .‬می پخته آن‬ ‫است که جوشانده باشند و سکرآور نیست‬ ‫بـازار قلنـدر سـر میـدان خرابـات‬ ‫عیـار مـن آن شـاهد مسـت از مـی خـام اسـت‬ ‫‪273‬‬

‫ن‬‫ناز نشست = جایزه یا مشتلق یا انعامی که به کسی به پاداش هنرنمایی‬ ‫یا آوردن خبر خوش یا کردن کاری بجا می دهند‬ ‫سـرکرد‌هی رنـدان مسـت صوفـی گریـز مـی پرسـت‬ ‫در جـان نشـیند‪ ،‬نـاز نشسـت تـا سـاقی محفـل بـود‬ ‫ناکام = بی اختیار‪ ،‬بی قصد و اراده‬ ‫لبریـز شـد پیالـه ی صبـرم ز ُدرد َدرد‬ ‫بختـت بـه کام بـاد هـر چـه کـه نـاکام مـی کنـی‬ ‫نان = جیره‪ ،‬حقوق ماهانه‪ ،‬مقرری‬ ‫ریخـت بـه خنـدق بال نـان بخـور نمیـر مـا‬ ‫خرقـه ی زرقـش ازرق اسـت زیـد دو سـر طالی مـا‬ ‫نفحه = بوی خوش و دمیدن آن‬ ‫ز رنـگ و بـوی گل ایـن نفحـه در صبـا پـرورد‬ ‫و گرنـه غبغـب کبـرش پـر از هـوا باشـد‬ ‫نسیم = بوی خوش‪ ،‬هوای خوشایند‬ ‫ویـن عطـر از نسـیم شـمیم چنـان گلیسـت‬ ‫کـز او بـه رشـک نسـترن و یـاس و سنبلیسـت‬ ‫نوا (ایهام) = ‪-۱‬رفاه معاش ‪-۲‬آهنگ و دستگاه موسیقی‬ ‫ضـرب آهنـگ دف سـینه بـه شـور افـزون شـد‬ ‫مطـرب دل ز درآمـد بـه نـوا بیـرون شـد‬ ‫‪274‬‬

‫و‬ ‫واقعه = کنایه از مرگ‪ ،‬روز واقعه یعنی روز وفات‬ ‫دلا چـو عاقبـت حـال خـود بـه حشـر ندانیـم‬ ‫بـه روز واقعـه آن بـه کـه مسـت بـاده رویـم‬ ‫ور خود = حتی اگر‬ ‫ور خـود از بی عملان اسـت چو من کاتب غیب‬ ‫بزنـد نـوک قلـم در قـدح مینایـی‬ ‫وفای عهد = انجام دادن عهد دوستی‬ ‫وفـای عهـد نداننـد و ایـن سـیهکاران‬ ‫بتـر ز زنگـی خوانخـواره تیـغ داراننـد‬ ‫ولا = محبت و دوستی‬ ‫بـه ولای ات نـه پذیراسـت کـم از بـوس و کنار‬ ‫دل کـه در هجرتـو عمـرش همـه فانـی کـردم‬ ‫ه‬‫هاروت و ماروت = دو فرشته اند که در چاه بابل سرنگون آویخته‬ ‫اند و استاد جادوگران و ساحران شمرده می شوند‬ ‫مـذل حشـمت هـاروت و مـاروت‬ ‫بـه پـا بوسـش دوان لاهـوت و ناسـوت‬ ‫‪275‬‬

‫هزار(ایهام) = ‪-۱‬عدد‪-۲‬بلبل‬ ‫هـزار هـزار چـو مـن را چـو سوسـن ایـن بـاغ‬ ‫زبـان بسـته بـه کنجـی خمـوش دارد او‬ ‫همت = دعای خیر و توفیق است‬ ‫بختـت بلنـد بـاد و عنایـات لایـزال‬ ‫معطـوف همتـت کـه در ایـن شـیوه بیسـتی‬ ‫هوا (ایهام) = ‪-۱‬هوای وزنده‪ ،‬هوای تنفس ‪-۲‬هوس و آرزو‬ ‫زعنبـر جانفـزای او مشـک فشـان هـوای مـا‬ ‫زعطـر عبیرسـای او غالیـه سـا صبـای مـا‬ ‫هواخواهی = مفتون شدگی‪ ،‬دلباختگی‬ ‫مـرغ عقلـش ز در حجـره ی سـر بـال کشـید‬ ‫بـه هـوا خواهـی آن گل چـو مـن مجنون شـد‬ ‫ی‬‫یغمایی = یغما اسم معنی ست یعنی غارت کردن و معادل اسم‬ ‫مصدر است‪ .‬یغمایی صفت است به معنی غارتگر‬ ‫آسـتینی پـر یاقـوت سرشـک غـم صبـر‬ ‫بـر فشـانم بـه ره آن صنـم یغمایـی‬ ‫‪276‬‬

‫فهرستالفبایی قافیه‬‫آنکه چنین گش آفرید دلب ِر ماه سا ِی ما ‪۴۲...........................‬‬‫ب ِت ختا خطا مکن خدا را‪۴۴............................................‬‬‫به جور گرچه برانی مرا به حسرت از این باب‪۴۶..............‬‬‫به دستم می رسد زلف بلندت ‪۴۸.....................................‬‬‫معاذ الله از آن زل ِف کمندت ‪۵۰........................................‬‬‫به شو ِق آنکه دلم را امی ِد دیدار است‪۵۲............................‬‬‫از آن شرا ِب جگرسو ِز جان گداز کجاست؟‪۵۴....................‬‬‫حرا ِج دل شد و هل من یزی ِد عشق بپاست ‪۵۶.....................‬‬‫صوفی‪،‬گل و مل با صن ِم حور خوش است ‪۵۸.......................‬‬‫مشتا ِق تو این حلقه به در حلقه به گوش است ‪۵۹..............‬‬‫بتی که شیفته ی خویش و مست و بی یکش است ‪۶۱...........‬‬‫امشب ِز د ِم گر ِم قدح باده به کام است ‪۶۳...........................‬‬‫تا بخت خوش موافق و طالع معین ماست‪۶۵........................‬‬‫لولی وشی که بد ِر رخش کس ندیده است‪۶۸......................‬‬ ‫‪277‬‬

‫دل از فرو ِغ م ِه بد ِر دوست تابندست ‪۷۰...........................‬‬‫آمد بهار و باز گ ِل با ِغ جان شکفت ‪۷۲...............................‬‬‫طلع ِت رخسا ِر دوست مژده ی فا ِل نکوست ‪۷۴....................‬‬‫آمد ز درم قاصد و گفت ام‪ :‬خبر از دوست‪۷۶.....................‬‬‫دل را س ِر سودا ِی ب ِت بوالهوسی هست ‪۷۹..........................‬‬‫تا در طل ِب وص ِل تو دل را هوسی هست‪۸۱.........................‬‬‫خوشم به در ِد غ ِم هجر اگر وصالی هست‪۸۳......................‬‬‫به دل شرا ِر ت ِب عش ِق عافیت سوزیست ‪۸۵.......................‬‬‫دل را که عشق با رگ و پی در تعاملیست‪۸۷......................‬‬‫ای دل خبر از حا ِل تو چون غ ّصه کسی نیست ‪۸۹...............‬‬ ‫خوش آن دلی که گرفتا ِر یا ِر یغماییست ‪۹۱.........................‬‬‫آن یا ِر نظر کرده که بر ما نظری داشت ‪۹۳..........................‬‬‫ترسا صنمی مست به ایوا ِن کنشت ‪۹۵..............................‬‬‫زهی سع ِد میمون سراغم گرفت‪۹۷...................................‬‬‫زشرح شوق‪ ،‬بیان قاصر است و وص ِف جمالت‪۹۹................‬‬‫خجسته بخت‪ ،‬غلا ِم ش ِه جمال و وجاهت‪۱۰۱.....................‬‬‫عیشم مدام و جا ِم طرب بر قرار باد‪۱۰۳...............................‬‬‫مست است چشم ساقی و مستیش پر خمار باد‪۱۰۵...............‬‬‫به دس ِت تی ِغ غمت سینه‪ ،‬چاک خواهم کرد ‪۱۰۷....................‬‬ ‫‪278‬‬

‫یک چن ِگ دگر زد ملک الموت و گلی مرد‪۱۰۹.........................‬‬ ‫به با ِغ وصل‪ ،‬نصیبی ز سی ِب تو نرسد‪۱۱۱...........................‬‬‫همای برج بلاغت به دام ما باشد‪۱۱۳...................................‬‬ ‫شکن ِج زل ِف تو خود چنب ِر بلا باشد‪۱۱۵................................‬‬‫به خا ِک پا ِی تو کو توتیا ِی ما باشد‪۱۱۷..................................‬‬‫به جا ِن خواجه که نازش نیا ِز ما باشد ‪۱۱۹..........................‬‬ ‫کی به درمان رسد آن دل که نه بیما ِر تو باشد‪۱۲۱...............‬‬‫دل کما ِل سگ چو دید از آدمی بیزار شد‪۱۲۳........................‬‬‫ضر ِب آهن ِگ د ِف سینه به شور افزون شد ‪۱۲۵.....................‬‬‫دل‪ ،‬علیرغم افاضا ِت خرد مجنون شد‪۱۲۷............................‬‬‫تا زل ِف چلیپا ی توام رهز ِن دین شد‪۱۲۹...............................‬‬‫یا ِد رخسا ِر تو برهم ز ِن ایمان آمد‪۱۳۱.................................‬‬‫با ما چه نا ِز دلربا آن شو ِخ زیبا می کند‪۱۳۳..........................‬‬‫خاد ِم سرخوشان د ِر مکیده باز می کند‪۱۳۵..........................‬‬‫ز تا ِب زل ِف تو‪ ،‬بیتاب‪ ،‬دلفگارانند‪۱۳۷..................................‬‬‫به تخ ِت مل ِک زعامت زمامدارا نند ‪۱۳۹...............................‬‬ ‫آنان که در هلا ِک دل اول نهان کنند ‪۱۴۱..............................‬‬‫آنان که قد به قام ِت سرو اش کمان کنند ‪۱۴۳.......................‬‬‫دلی که سر به د ِم تی ِغ دوست باخت عاشق بود‪۱۴۵................‬‬ ‫‪279‬‬

‫مست آمدی از در فراز‪ ،‬دل‪ ،‬خوش‪ ،‬که کام حاصل بود ‪۱۴۷......‬‬‫یارب چه وصل است این که او دل بر غمش مایل بود‪۱۴۹.......‬‬ ‫کس به آشفتگی زل ِف تو چون دل نبود‪۱۵۱...........................‬‬‫ساقی عبو ِس زه ِد گران‪ ،‬زشت خو بود ‪۱۵۳..........................‬‬‫امشب ز فی ِض باده قدح کامجو بود ‪۱۵۵................................‬‬‫خما ِرشا ِم فراق آنگهم ز سر به در آید ‪۱۵۸...........................‬‬‫هلهله کن دل که یار قرعه به نامم کشید‪۱۶۰......................‬‬‫خیز و به رقص آ‪ ،‬به ناز ای ب ِت عزلت گریز ‪۱۶۳..................‬‬‫بخت‪ ،‬رام و می به کام و زی ِر آلاچی ِق تاک ‪۱۶۵.......................‬‬‫مژه در چلّه کشیدی و زدی تیر به دل‪۱۶۷...........................‬‬‫دیشب اندک گله یی از ب ِت جانی کردم ‪۱۶۸..........................‬‬‫حاشا که به ابرا ِم تو دست از تو بدارم ‪۱۷۰..........................‬‬‫چنان به جا ِن تو از جا ِن خویش بی خبرم‪۱۷۲.......................‬‬‫جما ِل دلک ِش لولی وشی ست جلوه گرم‪۱۷۴..........................‬‬‫به دل از جو ِر تو گفتم که به بندش بکشم ‪۱۷۶.....................‬‬‫قبا ِی ژنده ی رندی فکند پی ِرعشق به دوشم‪۱۷۷....................‬‬‫چندانکه ز عشق تو به شور آمده جانم‪۱۷۹.........................‬‬‫خندان که ز من بگذرد آن سر ِو روانم‪۱۸۱..........................‬‬‫مادر ز غ ِم سو ِگ تو ما در تب و تابیم‪۱۸۳.............................‬‬ ‫‪280‬‬

‫صبا چو بگذری از رهگذا ِر یا ِر قدیم ‪۱۸۴.............................‬‬‫س ِر م ّن ِت تو دارم چو گیاه در بیابان‪۱۸۶...............................‬‬‫درو ِد من ز جان بر جا ِن جانان ‪۱۸۸....................................‬‬‫دل را ز چنب ِر خ ِم زل ِف تو آختن‪۱۹۰...................................‬‬‫ای دل از اندو ِه عشق سر به بیابان بزن‪۱۹۲.........................‬‬‫ساقي به ح ِق باط ِن صافي ثواب كن ‪۱۹۴...............................‬‬‫دوشم نگا ِر عقل و دل و دين خراب كن‪۱۹۶.........................‬‬‫مست از درم در آ ی و ز رخ پرده باز کن‪۱۹۸........................‬‬‫ای دل ز سودا ِی بتی‪ ،‬غم را پناهی همچو من ‪۲۰۰...................‬‬‫ای دل‪ ،‬شه ار م ّنت نهد بر خا ِک راهی همچو من ‪۲۰۲.............‬‬‫دل در شکن ِج زل ِف کجی سرخوش است او‪۲۰۴......................‬‬‫به حر ِف پی ِر مغان هرکه گوش دارد او ‪۲۰۶..........................‬‬‫چنان به جا ِن تو از جان گذشت جان که مگو‪۲۰۸................‬‬‫بخت ار مدد کند که ستانم شبی لبی‪۲۱۰............................‬‬‫ش ِب وصل و شو ِر مستي چه خوش است مي پرستي‪۲۱۲.......‬‬‫دل خوش به پاي خوبان سر و دست مي شكستي ‪۲۱۴............‬‬‫عجبا به كارت اي شيخ كه در جها ِن هستي‪۲۱۶....................‬‬‫ای دل به وق ِت مانده ی آغا ِز نیستی ‪۲۱۸..............................‬‬‫به ام ِن عیش و ب ِت شنگ و لع ِل جانسوزی‪۲۲۰......................‬‬ ‫‪281‬‬

‫به خدا که دست شستم ز وصا ِل یا ِر جانی‪۲۲۲....................‬‬‫ای گل به طر ِف گل چه خوش آهن ِگ صحرا می کنی‪۲۲۴.........‬‬‫ساقي ز ُدر ِد باده چو در جام می کنی‪۲۲۶.............................‬‬‫در کا ِر نا صوا ِب خود ابرام می کنی ‪۲۲۸...............................‬‬‫دل ز هجرا ِن وصا ِل صنمی ترسایی‪۲۳۰...............................‬‬‫گر قبولم کنی امشب ب ِر خود تنهایی ‪۲۳۲.............................‬‬‫هرکجا مي نگرم یا گذرم هر جایی‪۲۳۴................................‬‬‫اي بي نشان كه در دل و جان خوش نشسته يي‪۲۳۶..............‬‬‫آن خنده بر دها ِن ملی ِح چو پسته یی ‪۲۳۸.............................‬‬‫دوش ای پسر به بز ِم حریفان چه خورده یی‪۲۴۰...................‬‬ ‫‪282‬‬

‫فهرست الفبایی مطلع‬ ‫آمد بهار و باز گ ِل با ِغ جان شکفت ‪۷۲...............................‬‬ ‫آمد ز درم قاصد و گفت ام‪ :‬خبر از دوست‪۷۶.....................‬‬ ‫آنان که در هلا ِک دل اول نهان کنند ‪۱۴۱..............................‬‬‫آنان که قد به قام ِت سرو اش کمان کنند ‪۱۴۳.......................‬‬‫آن خنده بر دها ِن ملی ِح چو پسته یی‪۲۳۸..............................‬‬ ‫آنکه چنین گش آفرید دلب ِر ماه سا ِی ما ‪۴۲...........................‬‬ ‫آن یا ِر نظر کرده که بر ما نظری داشت ‪۹۳..........................‬‬ ‫از آن شرا ِب جگرسو ِز جان گداز کجاست؟ ‪۵۴...................‬‬ ‫امشب ِز د ِم گر ِم قدح باده به کام است ‪۶۳...........................‬‬‫امشب ز فی ِض باده قدح کامجو بود ‪۱۵۵................................‬‬‫اي بي نشان كه در دل و جان خوش نشسته يي ‪۲۳۶.............‬‬‫ای دل از اندو ِه عشق سر به بیابان بزن ‪۱۹۲.........................‬‬‫ای دل به وق ِت مانده ی آغا ِز نیستی ‪۲۱۸..............................‬‬‫ای دل ز سودا ِی بتی‪ ،‬غم را پناهی همچو من ‪۲۰۰...................‬‬ ‫‪283‬‬

‫ای دل خبر از حا ِل تو چون غ ّصه کسی نیست ‪۸۹...............‬‬‫ای دل‪ ،‬شه ار م ّنت نهد بر خا ِک راهی همچو من‪۲۰۲..............‬‬‫ای گل به طر ِف گل چه خوش آهن ِگ صحرا می کنی‪۲۲۴.........‬‬‫با ما چه نا ِز دلربا آن شو ِخ زیبا می کند‪۱۳۳..........................‬‬ ‫ب ِت ختا خطا مکن خدا را‪۴۴............................................‬‬ ‫بتی که شیفته ی خویش و مست و بی یکش است ‪۶۱...........‬‬‫بخت ار مدد کند که ستانم شبی لبی‪۲۱۰............................‬‬‫بخت‪ ،‬رام و می به کام و زی ِر آلاچی ِق تاک ‪۱۶۵.......................‬‬‫به ام ِن عیش و ب ِت شنگ و لع ِل جانسوزی‪۲۲۰......................‬‬ ‫به با ِغ وصل‪ ،‬نصیبی ز سی ِب تو نرسد‪۱۱۱...........................‬‬‫به تخ ِت مل ِک زعامت زمامدارا نند ‪۱۳۹...............................‬‬‫به جا ِن خواجه که نازش نیا ِز ما باشد ‪۱۱۹..........................‬‬ ‫به جور گرچه برانی مرا به حسرت از این باب‪۴۶..............‬‬‫به حر ِف پی ِر مغان هرکه گوش دارد او ‪۲۰۶.........................‬‬‫به خا ِک پا ِی تو کو توتیا ِی ما باشد ‪۱۱۷.................................‬‬‫به خدا که دست شستم ز وصا ِل یا ِر جانی ‪۲۲۲....................‬‬‫به دس ِت تی ِغ غمت سینه‪ ،‬چاک خواهم کرد ‪۱۰۷....................‬‬‫به دستم می رسد زلف بلندت ‪۴۸.....................................‬‬ ‫‪284‬‬

‫به دل از جو ِر تو گفتم که به بندش بکشم ‪۱۷۶.....................‬‬‫به دل شرا ِر ت ِب عش ِق عافیت سوزیست ‪۸۵.......................‬‬ ‫به شو ِق آنکه دلم را امی ِد دیدار است‪۵۲............................‬‬ ‫تا بخت خوش موافق و طالع معین ماست‪۶۵........................‬‬ ‫تا در طل ِب وص ِل تو دل را هوسی هست‪۸۱.........................‬‬‫تا زل ِف چلیپا ی توام رهز ِن دین شد‪۱۲۹...............................‬‬ ‫ترسا صنمی مست به ایوا ِن کنشت ‪۹۵..............................‬‬‫جما ِل دلک ِش لولی وشی ست جلوه گرم‪۱۷۴..........................‬‬‫چنان به جا ِن تو از جا ِن خویش بی خبرم‪۱۷۲.......................‬‬‫چنان به جا ِن تو از جان گذشت جان که مگو ‪۲۰۸................‬‬‫چندانکه ز عشق تو به شور آمده جانم‪۱۷۹.........................‬‬‫حاشا که به ابرا ِم تو دست از تو بدارم ‪۱۷۰..........................‬‬ ‫حرا ِج دل شد و هل من یزی ِد عشق بپاست ‪۵۶....................‬‬‫خاد ِم سرخوشان د ِر مکیده باز می کند‪۱۳۵..........................‬‬ ‫خجسته بخت‪ ،‬غلا ِم ش ِه جمال و وجاهت‪۱۰۱.....................‬‬‫خما ِرشا ِم فراق آنگهم ز سر به در آید ‪۱۵۸...........................‬‬‫خندان که ز من بگذرد آن سر ِو روانم‪۱۸۱..........................‬‬ ‫خوش آن دلی که گرفتا ِر یا ِر یغماییست ‪۹۱.........................‬‬ ‫‪285‬‬

‫خوشم به در ِد غ ِم هجر اگر وصالی هست‪۸۳......................‬‬‫خیز و به رقص آ‪ ،‬به ناز ای ب ِت عزلت گریز‪۱۶۳...................‬‬‫در کا ِر نا صوا ِب خود ابرام می کنی‪۲۲۸................................‬‬‫درو ِد من ز جان بر جا ِن جانان‪188.....................................‬‬ ‫دل از فرو ِغ م ِه بد ِر دوست تابندست ‪70...........................‬‬‫د ِل خوش به پاي خوبان سر و دست مي شكستي‪214.............‬‬‫دل در شکن ِج زل ِف کجی سرخوش است او ‪204.....................‬‬‫دل را ز چنب ِر خ ِم زل ِف تو آختن ‪190...................................‬‬ ‫دل را س ِر سودا ِی ب ِت بوالهوسی هست ‪79..........................‬‬‫دل را که عشق با رگ و پی در تعاملیست‪87......................‬‬‫دل ز هجرا ِن وصا ِل صنمی ترسایی‪230...............................‬‬‫دل‪ ،‬علیرغم افاضا ِت خرد مجنون شد ‪127...........................‬‬‫دل کما ِل سگ چو دید از آدمی بیزار شد‪123........................‬‬‫دلی که سر به د ِم تی ِغ دوست باخت عاشق بود‪۱۴۵................‬‬‫دوش ای پسر به بز ِم حریفان چه خورده یی ‪240..................‬‬‫دوشم نگا ِر عقل و دل و دين خراب كن ‪196.........................‬‬‫دیشب اندک گله یی از ب ِت جانی کردم ‪168..........................‬‬‫ز تا ِب زل ِف تو‪ ،‬بیتاب‪ ،‬دلفگارانند‪137..................................‬‬ ‫‪286‬‬

‫زشرح شوق‪ ،‬بیان قاصر است و وص ِف جمالت‪99................‬‬ ‫زهی سع ِد میمون سراغم گرفت‪97...................................‬‬‫ساقي به ح ِق باط ِن صافي ثواب كن ‪194...............................‬‬‫ساقي ز ُدر ِد باده چو در جام می کنی ‪226.............................‬‬‫ساقی عبو ِس زه ِد گران‪ ،‬زشت خو بود ‪153..........................‬‬‫س ِر م ّن ِت تو دارم چو گیاه در بیابان ‪186...............................‬‬‫ش ِب وصل و شو ِر مستي چه خوش است مي پرستي ‪212......‬‬ ‫شکن ِج زل ِف تو خود چنب ِر بلا باشد ‪115................................‬‬‫صبا چو بگذری از رهگذا ِر یا ِر قدیم‪184..............................‬‬ ‫صوفی‪،‬گل و مل با صن ِم حور خوش است ‪58.......................‬‬‫ضر ِب آهن ِگ د ِف سینه به شور افزون شد ‪125.....................‬‬ ‫طلع ِت رخسا ِر دوست مژده ی فا ِل نکوست ‪74....................‬‬‫عجبا به كارت اي شيخ كه در جها ِن هستي ‪216....................‬‬‫عیشم مدام و جا ِم طرب بر قرار باد‪103...............................‬‬‫قبا ِی ژنده ی رندی فکند پی ِرعشق به دوشم ‪177....................‬‬ ‫کس به آشفتگی زل ِف تو چون دل نبود ‪۱۵۱...........................‬‬ ‫کی به درمان رسد آن دل که نه بیما ِر تو باشد‪۱۲۱...............‬‬‫گر قبولم کنی امشب ب ِر خود تنهایی‪۲۳۲..............................‬‬ ‫‪287‬‬

‫لولی وشی که بد ِر رخش کس ندیده است‪۶۸......................‬‬‫مادر ز غ ِم سو ِگ تو ما در تب و تابیم‪۱۸۳.............................‬‬‫مژه در چلّه کشیدی و زدی تیر به دل‪۱۶۷...........................‬‬‫مست آمدی از در فراز‪ ،‬دل‪ ،‬خوش‪ ،‬که کام حاصل بود ‪۱۴۷......‬‬‫مست از درم در آ ی و ز رخ پرده باز کن‪۱۹۸........................‬‬‫مست است چشم ساقی و مستیش پر خمار باد‪۱۰۵...............‬‬ ‫مشتا ِق تو این حلقه به در حلقه به گوش است ‪۵۹..............‬‬ ‫معاذ الله از آن زل ِف کمندت ‪۵۰........................................‬‬‫هرکجا مي نگرم یا گذرم هر جایی‪۲۳۴................................‬‬‫هلهله کن دل که یار قرعه به نامم کشید‪۱۶۰......................‬‬‫همای برج بلاغت به دام ما باشد‪113...................................‬‬‫یا ِد رخسا ِر تو برهم ز ِن ایمان آمد‪۱۳۱.................................‬‬‫یارب چه وصل است این که او دل بر غمش مایل بود‪۱۴۹.......‬‬‫یک چن ِگ دگر زد ملک الموت و گلی مرد‪۱۰۹.........................‬‬ ‫‪288‬‬