Diwan Aqil khan razi

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٥٠‬‬ ‫ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ ﺷﻌﺮ ﻭ ﺍﺩﺏ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻭ ﺍﺭﺯﺷﻲ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺍﺷﺖ ﺍﺯ‬ ‫ﻏﺰﻝ ﺑﺎﻻ ﺭﻭﺷﻦ ﺍﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﻴﺮﺕ ﻭ ﮐﺮﺩﺍﺭ‬ ‫ﺍﺯ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﻴﺮﺕ ﻭ ﮐﺮﺩﺍﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﺷﺨﺺ ﺑﺰﺭﮔﻲ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﺩﺭﺳﺘﮑﺎﺭﻱ‪،‬‬ ‫ﺭﺍﺳﺖﮔﻮﻳﻲ‪ ،‬ﺍﻣﺎﻧﺖﺩﺍﺭﻱ‪ ،‬ﺍﺧﻼﺹ ﻭ ﻭﻓﺎﺩﺍﺭﻱ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺯ ﺯﻧﺪﮔﻲﺍﺵ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﺍﺯ‬ ‫ﻓﺮﺍﺋﺾ ﻣﻨﺼﺒﻲﺍﺵ ﺯﻧﻬﺎﺭ ﻋﻬﺪﺷﮑﻨﻲ ﻧﮑﺮﺩ‪ .‬ﻣﻌﺎﺻﺮﻳﻨﺶ ﺍﻭ ﺭﺍ »ﺩﺍﺩﮔﺮ‪،‬‬ ‫ﺭﻋﺎﻳﺎﭘﺮﻭﺭ‪ ،‬ﻣﺪ‪‬ﺑﺮ‪ ،‬ﻣﻨﺘﻈﻢ ﮐﺎﺭ‪ ،‬ﺩﺭﺳﺘﮑﺎﺭ‪ ،‬ﺧﻮﺩﺩﺍﺭ‪ ،‬ﻣﺤﺴﻦ ﻭ ﻧﺎﺩﺍﺭﭘﺮﻭﺭ« ﮔﻔﺘﻪﺍﻧﺪ‪.١‬‬ ‫ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩﻱ ﮐﻪ ﻭﻱ ﺟﺎﻩ ﻭ ﺣﺸﻤﺖ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺍ ﺑﻮﺩ‪ ،‬ﻭﻟﻲ ﻓﻘﺮ ﻭ ﻏﻨﺎ ﺭﺍ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺩﻭﺳﺖ‬ ‫ﺩﺍﺷﺖ ﻭ ﺑﻪﮔﺮﻓﺘﺎﺭ ﻫﻤﺔ ﺍﻣﻮﺭ ﺩﻧﻴﻮﻱ ﺑﻪﺫﮐﺮ ﺍﻟﻬﻲ ﺧﻮﺩﺵ ﺭﺍ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺍﺷﻐﺎﻝ‬ ‫ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﻮﺩ‪.٢‬‬ ‫ﺁﺛﺎﺭ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩﻱ ﮐﻪ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺑﻪﺩﺭﺑﺎﺭ ﺷﺎﻫﻲ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺧﻮﺩﺵ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﻪﺍﻣﻮﺭ ﺩﻧﻴﻮﻱ ﻭ ﺩﻳﻨﻲ ﮔﺮﻓﺘﺎﺭ ﮐﺮﺩﻩ‪ ،‬ﺧﻴﻠﻲ ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪﺷﻌﺮ ﻭ ﺍﺩﺏ ﻫﻢ ﺩﺍﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻭﻱ ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﺍﺩﻳﺐ ﻭ ﻣﻮﺭ‪‬ﺥ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﻮﺩ‪ ،‬ﻟﺬﺍ ﺁﺛﺎﺭ‬ ‫ﮔﺮﺍﻧﺒﻬﺎﻳﺶ ﺩﺭ ﻧﻈﻢ ﻭ ﻧﺜﺮ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ‪:‬‬ ‫ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﻈﻮﻡ‬ ‫‪ .۱‬ﻣﺜﻨﻮﻱ ﻣﻬﺮ ﻭ ﻣﺎﻩ ﻳﺎ ﻣﻨﻮﻫﺮ ﻭ ﻣﺪﻫﻤﺎﻟﺖ‬ ‫‪ .۲‬ﻣﺜﻨﻮﻱ ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ ﻳﺎ ﭘﺪﻣﺎﻭﺕ‬ ‫‪ .۳‬ﻣﺮﻗﹼﻊ‬ ‫‪ .1‬ﺭﻳﺎﺽﺍﻻﻓﮑﺎﺭ‪۲۶ ،‬؛ ﻣﺂﺛﺮﺍﻻﻣﺮﺍ‪۸۲۱/۲ ،‬؛ ﺗﺬﮐﺮﺓﺍﻻﻣﺮﺍ‪ ،‬ﺹ ‪.۱۲۵‬‬ ‫‪ .2‬ﺷﻴﺮﺧﺎﻥ ﻟﻮﺩﻱ‪ :‬ﻣﺮﺁﺓﺍﻟﺨﻴﺎﻝ‪ ،‬ﺹ ‪ ،٣٦٢‬ﻋﻤﺪﺓﺍﻻﺧﺒﺎﺭ ﭘﺮﻳﺲ‪١٩٤٨ ،‬؛ ﻣﺨﺰﻥﺍﻟﻐﺮﺍﺋﺐ‪١٤٨ ،١ ،‬؛‬ ‫ﻣﺠﻤﻊﺍﻟﻨﻔﺎﺋﺲ‪.٥٠ ،‬‬

‫ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﺁﺛﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫‪٥١‬‬ ‫‪ .۴‬ﺩﻳﻮﺍﻥ‬ ‫ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﺜﻮﺭ‬ ‫‪ .۵‬ﻭﻗﺎﻳﻊ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ ﻳﺎ ﻭﺍﻗﻌﺎﺕ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ‬ ‫‪ .۶‬ﺛﻤﺮﺍﺕ ﺍﻟﺤﻴﺎﺕ‬ ‫‪ .۷‬ﮐﺸﮑﻮﻝ‬ ‫‪ .۸‬ﺭﺳﺎﻟﻪ ﺍﻣﻮﺍﺝ ﺧﻮﺑﻲ )ﺩﺭ ﺗﺼ ‪‬ﻮﻑ(‬ ‫‪ .۹‬ﻧﻐﻤﺎﺕ ﺍﻟﻌﺸﻖ ﻳﺎ ﻧﻐﻤﺎﺕ ﺍﻟﺮ‪‬ﺍﺯﻱ )ﺗﺼﻮ‪‬ﻑ(‬ ‫ﺍﺯ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﻈﻮﻡ ﺑﻪﺟﺰ ﺩﻳﻮﺍﻥ‪ ،‬ﺑﻘ‪‬ﻴﻪ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺯ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﺜﻮﺭ ﺑﻪﺟﺰ ﻭﻗﺎﻳﻊ‬ ‫ﻋﺎﻟﻤﻴﮕﺮﻱ ﺑﻘﻴﻪ ﺩﺭ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺗﺼ ‪‬ﻮﻑ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪﻋﻼﻭﻩ ﺍﻳﻦ ﺁﺛﺎﺭ ﺭﺳﺎﻟﻪﺍﻱ ﺑﻪﻧﺎﻡ‬ ‫»ﮔﻞ ﻭ ﺑﻠﺒﻞ« ﻫﻢ ﺍﺯ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﺜﻮﺭ ﺭﺍﺯﻱﺳﺖ ﻭﻟﻲ ﺍﻳﻦ ﺭﺳﺎﻟﻪ ﻭ ﺭﺳﺎﻟﻪ »ﺍﻣﻮﺍﺝ‬ ‫ﺧﻮﺑﻲ« ﺩﺳﺘﻴﺎﺏ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﺑﻘﻴ‪‬ﺔ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﺜﻮﺭ ﻭ ﻣﻨﻈﻮﻡ ﻓﻮﻕﺍﻟﺬﮐﺮ ﻋﺪ‪‬ﻩﺍﻱ ﺍﺯ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎﻱ‬ ‫ﺧﻄﹼﻲ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎﻱ ﻫﻨﺪ ﻭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﺍﻧﮕﻠﺴﺘﺎﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ‪ .‬ﻭﻟﻲ ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺮ ﻫﻢ‬ ‫ﻻﻳﻖ ﺗﺬ ﹼﮐﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺍﺛﺮ ﺗﺎﺭﻳﺦ »ﻭﻗﺎﻳﻊ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ ﻳﺎ ﻭﺍﻗﻌﺎﺕ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ«‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺍﻭ‪‬ﻝ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﺔ ﺍﺣﻮﺍﻝِ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺍﻣﭙﺮﺍﻃﻮﺭ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﺍﺟﻊ‬ ‫ﺑﻪﺗﺎﺭﻳﺦ ﻫﻨﺪ ﺧﻴﻠﻲ ﺷﻬﺮﺕ ﻭ ﺍﺳﺘﻨﺎﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺑﻪﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﺭﺍ‬ ‫ﺍﺯ ﺣﻴﺚ ﻣﻮﺭ‪‬ﺥ ﺩﺭ ﺷﺒﻪﻗﺎﺭ‪‬ﺓ ﻫﻨﺪ ﻣﻌﺮ‪‬ﻓﻲ ﮔﺮﺩﺍﻧﻴﺪﻩ ﺍﺳﺖ‪ ،‬ﺩﻭ ﻧﺴﺨﺔ ﭼﺎﭘﻲ ﺩﺍﺭﺩ‪١‬‬ ‫ﮐﻪ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎﻱ ﻫﻨﺪ ﺩﺳﺘﻴﺎﺏ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﺍﻫﻤ‪‬ﻴﺖ ﻭ ﺍﺭﺯﺵ »ﻭﺍﻗﻌﺎﺕ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ«‬ ‫ﺭﺍ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﮐﺘﺮ ﺁﻓﺘﺎﺏ ﺍﺻﻐﺮ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻧﻲ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫”»ﻭﺍﻗﻌﺎﺕ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ« ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﺻﺎﺩﻗﺎﻧﻪﺗﺮﻳﻦ ﺍﺳﻨﺎﺩ ﺗﺎﺭﻳﺨﻲ ﻣﺤﺴﻮﺏ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻭ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎﹰ ﺑﺮﺍﻱ ﺭﻭﺷﻦ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺳﺎﻝ ﻋﻬﺪ‬ ‫ﺷﺎﻫﺠﻬﺎﻥ )‪ ۶۸-۱۰۶۷‬ﻫ( ﻭ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻝ ﻋﻬﺪ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮ )‪-۱۰۶۸‬‬ ‫‪ ۱۰۷۳‬ﻫ( ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﮏﺗﺮﻳﻦ ﺳﺎﻝﻫﺎﻱ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺩﺭﺧﺸﺎﻥ ﺗﻴﻤﻮﺭﻳﺎﻥ ﻫﻨﺪ ﻭ‬ ‫‪ .1‬ﻭﺍﻗﻌﺎﺕِ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮﻱ‪ :‬ﻣﺮﹼﺗﺐ‪ :‬ﻋﺒﺪﺍﷲ ﭼﻐﺘﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻻﻫﻮﺭ ‪ ١٩٣٦‬ﻡ؛ ﻇﻔﺮ ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﺩﻫﻠﻲ ‪ ١٩٤٦‬ﻡ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٥٢‬‬ ‫ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ ﺑﺸﻤﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﺩ‪ ،‬ﺍﺭﺯﺵ ﻓﻮﻕﺍﻟﻌﺎﺩﻩ ﺩﺍﺭﺩ“‪.١‬‬ ‫ﺳﺨﻨﻮﺭﻱ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺍﺯ ﺑﺤﺚ ﺑﺮﺩﻥ ﺳﺨﻨﮕﻮﻳﻲ ﺭﺍﺯﻱ ﺍﻳﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﻠﺤﻮﻅ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺩﺍﺷﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺄﺧﺬ ﺳﺨﻦﺳﺮﺍﻳﻲ ﺭﺍﺯﻱ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﻈﻮﻡ ﺍﻭﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﻣﻬﺮ ﻭ ﻣﺎﻩ‪،‬‬ ‫ﻣﺜﻨﻮﻱ ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺮﹼﻗﻊ ﻭ ﺩﻳﻮﺍﻥ‪ .‬ﺍﮔﺮ ﺑﺎ ﺩﹼﻗﺖ ﺍﻳﻦ ﭼﻬﺎﺭ ﺗﺼﻨﻴﻒ ﺭﺍﺯﻱ ﺭﺍ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﮑﻨﻴﻢ ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﻢ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻮﺭ ﻭ ﻣﺮﮐﺰ ﺁﻥ ﻣﺤﺒﻮﺏ ﻻﺯﻭﺍﻝ‬ ‫ﻭ ﺣﺴﻦ ﺍﺯﻝ ﻳﻌﻨﻲ ﺧﺪﺍﻱ ﻣﹼﺘﻌﺎﻝ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺭ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﻓﻘﻂ ﺑﻪﺁﻥ ﻣﺤﺒﻮﺏ‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻭﺍﺑﺴﺘﻪ ﻭ ﻋﻼﻗﻪ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺩﺭ ﺗﺒﻠﻴﻎ ﻭ ﺗﺸﻬﻴﺮ ﺁﻥ ﮐﻮﺷﺶ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪﺍﻳﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻫﻢ ﺗﻮ ‪‬ﺟﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺭﺍﺯﻱ ﺷﺎﻋﺮ ﺻﻮﻓﻲ‪ ،‬ﻧﮑﺘﻪﺩﺍﻥِ ﺭﻣﻮﺯِ ﺗﺼﻮ‪‬ﻑ ﻭ‬ ‫ﻣﺮﺩِ ﺻﺎﺣ ِﺐ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﻭ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻫﺮ ﺍﺛﺮ ﻣﻨﻈﻮﻣﺶ ﺭﻣﻮﺯ ﻭ ﺭﺍﺯﻫﺎﻱ‬ ‫ﺗﺼﻮ‪‬ﻑ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻗﺼﺺ ﻭ ﺣﮑﺎﻳﺎﺕ ﺷﺮﺡ ﺷﺪﻩ ﻭ ﻧﻴﺰ ﻋﺸﻖ ﻣﺠﺎﺯﻱ ﺭﺍ ﺩﺭ ﭘﻴﺮﺍﻳﺔ‬ ‫ﺣﮑﺎﻳﺎﺕ ﻭ ﺍﻓﺴﺎﻧﻪﻫﺎ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺩﺍﺩﻩ‪ ،‬ﺭﺍﺯﻱ ﻫﻤﺎﻥ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺭﺍ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻲﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻄﻠﻮﺏ ﻭ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﺍﺻﻠﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼﹰ ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﻣﻬﺮ ﻭ ﻣﺎﻩ« ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺭﺍ ﺷﺮﺡ ﻣﻲﺩﻫﺪ‪:‬‬ ‫ﺳـــﺮﺍﻳﻢ ﻋﺎﺷـــﻘﺎﻧﻪ ﻧﻐﻤـــﺔ ﺯﺍﺭ ﺑﺮﺁﺭﻡ ﻏﻢ ﺯ ﺩﻝ ﭼﻮﻥ ﻧﻐﻤﻪ ﺩﺭ ﺗﺎﺭ‬ ‫ﺑﮕــﻮﻳﻢ ﻗــ ﹼﺼﺔ ﻋــﺸﻖ ﻣﺠــﺎﺯﻱ ﺑﺨﻮﺍﻧﻢ ﺷـﺮﺡ ﺩﺭﺩِ ﻋـﺸﻖ ﺑـﺎﺯﻱ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(١‬‬ ‫ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻗﻄﻌﺔ ﺷﻌﺮ ﺭﻭﺷﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﭼﻪ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﺣﮑﺎﻳﺖ ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﻣﻬﺮ‬ ‫ﻭ ﻣﺎﻩ« ﺍﺳﺖ ﺁﻥ ﻫﻤﻪ ﻓﺮﺽ ﺍﺳﺖ ﻓﻘﻂ ﺑﻪﻣﻘﺼﺪ ﻋﺸﻖ ﻭ ﻋﺎﺷﻘﻲ ﺑﻪﭘﻴﺮﺍﻳﺔ ﻟﻄﻴﻒ‬ ‫ﺩﺍﺳﺘﺎﻥﺳﺮﺍﻳﻲ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎﻻ ﺑﻪﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﺷﻌﺮﻫﺎﻱ ﺗﺤﻤﻴﺪﻳﺔ ﺍﻭ ﺗﻮﺟ‪‬ﻪ ﺑﺸﻮﺩ‬ ‫ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑﻪﮐﹼﻠﻲ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﻭ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﺭﺍﺯﻱ ﺁﺷﮑﺎﺭ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺧﺪﺍﻭﻧـﺪﺍ ﻏـﻢ ﺧـﻮﺩ ﺩﻩ ﺩﻟـﻢ ﺭﺍ ﺯ ﻋﺸﻖ ﺁﺳﺎﻥ ﻧﻤﺎ ﻫـﺮ ﻣـﺸﮑﻠﻢ ﺭﺍ‬ ‫‪ .1‬ﺩﮐﺘﺮ ﺁﻓﺘﺎﺏ ﺍﺻﻐﺮ‪ :‬ﺗﺎﺭﻳﺦﻧﻮﻳﺴﻲ ﻓﺎﺭﺳﻲ ﺩﺭ ﻫﻨﺪ ﻭ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ‪ ،‬ﺹ ‪ ،٤٣٧‬ﻻﻫﻮﺭ ‪ ١٩٥٨‬ﻡ‪.‬‬

‫ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﺁﺛﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫‪٥٣‬‬ ‫ﭼﻮ ﺁﻣـﻮﺯﻱ ﻃﺮﻳـﻖ ﻋـﺸﻖﺑـﺎﺯﻱ ﺑــﺪﻩ ‪‬ﺩ ‪‬ﺭ ﺣﻘﻴﻘــﻲ ﺩﺭ ﻣﺠــﺎﺯﻱ‬ ‫ﺩﻟﻢ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﺍﺯ ﺣﺮﺹ ﻭ ﻫﻮﻱ ﺳﺎﺯ ﭼﻮ ﺷﺪ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺧﻮﺩ ﺁﺷـﻨﺎ ﺳـﺎﺯ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(١‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﺑﻪﻭﺳﻴﻠﺔ ﻋﺸﻖ ﻣﺠﺎﺯﻱ ﻣﻘﺼﺪ ﺭﺍﺯﻱ ﻃﻠﺐ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺍﺳﺖ‪ ،‬ﻭﻟﻲ‬ ‫ﺑﺪﻭﻥ ﺣﺮﺹ ﻭ ﻫﻮﺱ ﺩﻧﻴﻮﻱ ﺩﻝ ﺭﺍ ﭘﺎﮎ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﺍﺯ ﻧﻌﻤ ِﺖ ﺗﻮ ﹼﮐﻞ ﺳﺮﻓﺮﺍﺯ ﺷﺪﻩ‬ ‫ﺭﻓﺘﻦ ﺑﻪﺭﺍﻩِ ﻋﺸﻖِ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺩﺷﻮﺍﺭ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻟﺬﺍ ﺩﺭ ﺷﻌﺮﻫﺎﻱ ﻓﻮﻕﺍﻟ ﹼﺬﮐﺮ ﺍﻓﮑﺎﺭ ﻭ‬ ‫ﺍﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎﻱ ﻣﺘﺼ ‪‬ﻮﻓﺎﻧﺔ ﺭﺍﺯﻱ ﺭﻭﺷﻦ ﻭ ﻋﻴﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﻳﮏ ﺷﺎﻋﺮ ﺻﻮﻓﻲ‬ ‫ﻻﺯﻡ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﻣﻬﺮ ﻭ ﻣﺎﻩ ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻋﺸﻖ ﻣﻨﻮﻫﺮ ﻭ ﻣﺪﻫﻤﺎﻟﺘﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﻴﺎﻥ ﮐﺮﺩﻩ‪ ،‬ﺍﻫﻞ ﺩﻧﻴﺎ ﺭﺍ ﭘﻴﻐﺎ ِﻡ ﻋﺸﻖ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﻭ ﻣﻘﺼﻮﺩ‬ ‫ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲﺳﺖ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﮔﺮﭼﻪ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥِ ﻋﺸﻘﻲ ﻓﺮﺿﻲ ﺍﺳﺖ‪ ،‬ﻭﻟﻲ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﺍﺯ ﺁﻥ‬ ‫ﺩﺭ ﺩﻝﻫﺎﻱ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺁﺗﺶ ﻋﺸﻖ ﺍﻓﺮﻭﺧﺘﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪﻭﺳﻴﻠﺔ ﺁﻥ ﻋﺎﺷﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ‬ ‫ﺧﻮﺩﺵ ﺭﺍ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ« ﻫﻤﺎﻥ ﻧﻐﻤﻪﺳﻨﺠﻲ ﻋﺸﻖ ﺑﻪﺷﮑﻞ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺁﻣﺪﻩ‬ ‫ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺳﺨﻨﻮﺭﻱ ﺭﺍﺯﻱ ﺭﻭﺷﻦ ﻣﻲﮔﺮﺩﺩ‪ .‬ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺭ ﺷﻌﺮﻫﺎﻱ ﺳﻄﺮ ﺯﻳﺮ‬ ‫ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪﻋﺸﻖ ﺷﺮﺡ ﻣﻲﺩﻫﺪ‪:‬‬ ‫ﭼﻪ ﮐﻨﻢ ﭼﻮﻥ ﺯ ﻏﻢ ﺳﺮﺷـﺘﻢ ﺷـﺪ ﻗــ ﹼﺼﺔ ﻋــﺸﻖ ﺳﺮﻧﻮﺷــﺘﻢ ﺷــﺪ‬ ‫ﻧـﺎﺯﺩﻩ ﺳـﻨﮓ ﺑـﺮ ﺳـﺒﻮﻳﻢ ﻋـﺸﻖ ﻣﻲﺗﺮﺍﻭﺩ ﺯ ﻣـﻮ ﺑـﻪﻣـﻮﻳﻢ ﻋـﺸﻖ‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ ﺍﺯ ﻏـﻢ ﺩﻟـﻢ ﻓـﺴﺎﻧﺔ ﻋـﺸﻖ ﺑﺴﺘﻪ ﭼﻮﻥ ﺑـﻲﻗﻠـﻢ ﺗﺮﺍﻧـﺔ ﻋـﺸﻖ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻮﺍ ﺭﺍ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﻣﻀﻤﻮﻥ ﺍﺳﺖ ﺧﺎﻣﻪ ﻣﻀﺮﺍﺏ ﻭ ﺻﻔﺤﻪ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺍﺳﺖ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(١‬‬ ‫ﺭﺍﺯ ﺷﺎﻋﺮ ﻓﻄﺮﺕ ﻭ ﺍﻧﺴﺎﻧﺪﻭﺳﺘﻲ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭﺩ ﻭ ﻏﻢ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺩﺍﺭﺩ‪ .‬ﻭﻱ‬ ‫ﺧﻮﺩﺵ ﺭﺍ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻣﻲﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﺮﺷﺘﺶ ﻏﻢ ﻧﻬﺎﻥ ﺍﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻭﻱ ﺍﻳﻦ‬ ‫ﻗﺼﹼﺔ ﻏﻢ ﺭﺍ ﻣﻲﺳﺮﺍﻳﺪ‪ .‬ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪﺣﻘﻴﻘﺖ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲﺍﺵ ﺷﺮﺡ ﻣﻲﺩﻫﺪ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻫﺮ ﺭﮒِ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٥٤‬‬ ‫ﻣﻦ ﻋﺸﻖ ﻣﻲﺗﺮﺍﻭﺩ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥِ ﻣﻦ ﻳﮏ ﻧﻮﺍ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻀﺮﺍﺑﺶ ﻗﻠﻢ ﻭ ﺻﻔﺤﻪﺍﺵ‬ ‫ﺩﺳﺘﻮﺭ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻪﺳﺮﺍﻳﻴﺪﻥ ﺁﻥ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥِ ﻏﻢ ﻣﺠﺒﻮﺭﻡ‪.‬‬ ‫ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ« ﺣﮑﺎﻳﺖ ﭘﺪﻣﺎﻭﺕ ﻳﺎ ﻗ ﹼﺼﺔ ﻋﺸﻖ ﺭﺗﻦ ﺭﺍ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﻲﺩﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﻴﺎﺩ ﺍﻳﻦ ﺣﮑﺎﻳﺖ ﻧﻴﺰ ﺳﺨﻦ ﻋﺸﻖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺰﺍﺝ ﻭ‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺍﻭ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻭ ﻋﻼﻗﺔ ﻧﺎﮔﺴﺴﺘﻨﻲ ﺩﺍﺭﺩ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻧﺴﺨﺔ ﺟﺎﻣﻊ ﭘﺮ ﺳﻮﺯ ﻭ‬ ‫ﮔﺪﺍﺯ‪ ،‬ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺣﺴﻦ ﻭ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ ﻧﺎﻡ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﻦ ﮐﻪ ﺩﻡ ﻣﻲﺯﻧﻢ ﺯ ﻋـﺸﻖ ﺭﺗـﻦ ﺳﺨﻦ ﻋﺸﻖﺩﺍﻥ ﻧﻪ ﻋـﺸﻖ ﺳـﺨﻦ‬ ‫ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻧﺴﺨﻪﺍﻱ ﺯ ﺳﻮﺯ ﻭ ﮔـﺪﺍﺯ ﺟﺎﻣﻊ ﺣﺴﻦ ﻭ ﻋﺸﻖ ﻧـﺎﺯ ﻭ ﻧﻴـﺎﺯ‬ ‫ﻧﻘــﺶ ﺑــﺴﺘﻢ ﺑــﻪﻟــﻮﺡ ﺍﻓــﺴﺎﻧﻪ ﻧـﺎﻡ ﺍﻳـﻦ ﻧﺎﻣـﻪ ﺷـﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧـﻪ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٧‬‬ ‫ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ« ﮐﻪ ﻣﺒﻨﻲ ﺑﺮ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥِ ﻋﺸﻖ ﻓﺮﺿﻲ ﺍﺳﺖ‪ ،‬ﺍﺯ ﺁﻥ‬ ‫ﻣﻘﺼﻮﺩ ﻭ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﺭﺍﺯﻱ ﺗﻨﻬﺎ ﺭﻭﺷﻦ ﺷﺪﻥ ﺍﻫﻤ‪‬ﻴﺖ ﻭ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﻭ‬ ‫ﺍﻇﻬﺎﺭ ﺍﻳﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻫﻢ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻟﻮﺡ ﺩﻧﻴﺎ ﻣﻴﺎﻥِ ﻫﻤﻪ ﻓ ‪‬ﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﻋﺸﻖ ﺭﺍ‬ ‫ﺛﺒﺎﺕ ﻭ ﺍﺳﺘﺤﮑﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻘ‪‬ﻴﺔ ﺍﺷﻴﺎﺀ ﺩﻧﻴﻮﻱ ﻓﺎﻧﻲ ﻭ ﺯﻭﺍﻝﭘﺬﻳﺮ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻭﻱ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺭﺍﺯﻳـﺎ ﺩﺭ ﺟﻬـﺎﻥ ﺑـﻪﺭﻭﻱ ﺯﻣـﻴﻦ ﻧﻪ ﺭﺗـﻦ ﻣﺎﻧـﺪ ﻧـﻲ ﻋـﻼﺀﺍﻟـﺪ‪‬ﻳﻦ‬ ‫ﻧﻪ ﺭﺗـﻦ ﻣﺎﻧـﺪ ﻧـﻲ ﺟﻤـﺎﻝِ ﭘـﺪﻡ ﺑـﺮﺩ ﺑـﺎ ﺧـﻮﺩ ﺭﺗـﻦ ﺧﻴـﺎﻝ ﭘـﺪﻡ‬ ‫ﻟﻴــﮏ ﺍﺯ ﻋــﺸﻖ ﺩﺍﺳــﺘﺎﻥ ﻣﺎﹶﻧــﺪ ﺯﺍﻥ ﻭﻓﺎﭘﻴــﺸﮕﺎﻥ ﻧــﺸﺎﻥ ﻣﺎﻧــﺪ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٢٦‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﺩﺭ ﺩﻧﻴﺎ ﻋﺎﺷﻘﺎﻥ ﺑﺮﺟﺎ ﻧﻤﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻭﻟﻲ ﻳﺎﺩﮔﺎﺭ ﻋﺸﻖ ﮐﻪ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﺑﻪﺍﺭﺙ‬ ‫ﮔﺬﺍﺷﺘﻪﺍﻧﺪ ﺁﻥ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺎﻗﻲ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ‪‬ﻳﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺩﺭﺱ ﻋﺸﻖ ﻭ ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ‬ ‫ﺧﻮﺍﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ ﻭ ﺑﻪﺭﺍﻩ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺭﻓﺖ‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﻭ ﻣﻘﺼﻮﺩ‬ ‫ﺳﺨﻨﻮﺭﻱ ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﻐﻤﻪﺳﺮﺍﻱ ﺁﻥ ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﻣﻬﺮ ﻭ ﻣﺎﻩ ﻭ ﺩﺭ ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ« ﺑﻪﻧﻈﺮ ﻣﻲﺁﻳﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻪ ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪﺳﺨﻨﻮﺭﻱ ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺭ »ﻣﺜﻨﻮﻱ‬

‫ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﺁﺛﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫‪٥٥‬‬ ‫ﻣﻬﺮ ﻭ ﻣﺎﻩ« ﻳﺎ ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﺷﻤﻊ ﻭ ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ« ﺳﺨﻦ ﺑﺮﺩﻩﺍﻳﻢ ﺩﺭ ﻣﺜﻨﻮﻱ »ﻣﺮﻗﹼﻊ« ﻫﻢ ﻫﻤﺎﻥ‬ ‫ﺗﮑﺮﺍﺭ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﻋﺸﻖ ﺟﻠﻮﻩﮔﺮ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﺭﺍﺯﻱ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﮏ ﻋﺎﺷﻖ ﺻﺎﺩﻕ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺩﺭ‬ ‫ﺩﻧﻴﺎﻱ ﻋﺸﻖ ﻭ ﻣﺴﺘﻲ ﮔﻢ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻭﻱ ﺑﻪﺧﺎﻃﺮ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻣﻨﺰﻝ ﻋﺸﻖ ﺑﻲﻗﺮﺍﺭ ﻭ‬ ‫ﻣﻀﻄﺮﺏ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﮐﻴﻔ‪‬ﻴﺎﺕ ﺩﻟﺶ ﺭﺍ ﺍﻇﻬﺎﺭ ﻣﻲﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪﺍﺷﻌﺎﺭ ﺫﻳﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ‬ ‫ﺑﻔﺮﻣﺎﻳﻴﺪ‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺳﺎﻗﻴﺎ ﻣﻲ ﺩﺭ ﺧﻢ ﻭ ﻏﻢ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺍﺳﺖ ﻋﺎﺷﻘﻲ ﻭ ﻫﻮﺷﻴﺎﺭﻱ ﻣﺸﮑﻞ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﮐﺮﻡ ﭼﻮﻥ ﺧﻢ ﺩﻟﻢ ﺩﺭ ﺟﻮﺵ ﮐﻦ ﺯﺍﻥ ﺳﭙﺲ ﺩﺭﺩِ ﺩﻝِ ﻣﻦ ﮔﻮﺵ ﮐﻦ‬ ‫ﺗﺎ ﺑﺠﻮﺷﻢ ﺍﺯ ﻏﻤـﺶ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻣـﻲ ﺗــﺎ ﺑﻨــﺎﻟﻢ ﺍﺯ ﻓــﺮﺍﻗﺶ ﻣﺜــﻞ ﻧــﻲ‬ ‫ﻫﻤﺪﻟﻢ ﺍﺯ ﺩﻟﺒـﺮ ﺧـﻮﺩﺭﺍﻱ ﻣـﺴﺖ ﺑﻲﺧﻮﺩﻡ ﺍﺯ ﻋﺸﻮﺓ ﺁﻥ ﺧﻮﺩﭘﺮﺳﺖ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(١‬‬ ‫ﺩﺭ ﺳﺨﻦﮔﻮﻳﻲ ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﻋﺸﻖ ﻣﺮﮐﺰ‪‬ﻳﺖ ﻭ ﺍﻫﻤﻴ‪‬ﺖ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ‬ ‫ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﺍﻭﺳﺖ‪ .‬ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻭ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻋﺸﻖ ﻭ ﺗﺒﻠﻴﻎ ﻭ ﺗﺸﻬﻴﺮ ﺁﻥ ﻋﻴﻦ ﻣﻘﺼﺪ ﺯﻧﺪﮔﻲ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱﺳﺖ‪ .‬ﮐﺴﻲ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺑﻠﺪ ﻧﻴﺴﺖ ﻫﻴﭻ ﻗﺪﺭﺵ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﻋﺸﻖ ﻧﺸﺎﻥ ﺍﺯ‬ ‫ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﺍﺻﻠﻲ ﻣﻲﺩﻫﺪ ﻭ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻼﻣ ِﺖ ﺣﻴﺎﺕ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺭﺍﺯﻱ ﺷﺮﺡ ﻣﻲﺩﻫﺪ‪:‬‬ ‫ﭼﻴﺴﺖ ﻋﺸﻖ ﺍﻱ ﻋﺎﺷﻖ ﺩﻳﻮﺍﻧﻪ ﺧﻮ ﮔﺮﻧﻪ ﺍﻱ ﺩﻳﻮﺍﻧﻪ ﺍﺯ ﻋـﺸﻘﺶ ﺑﮕـﻮ‬ ‫ﻏﻴﺮ ﻋﺎﺷﻖ ﮐﺲ ﻧﺪﺍﻧﺪ ﻗﺪﺭ ﻋـﺸﻖ ﮐﹶﻲ ﻧﺸﻴﻨﺪ ﻫﺮ ﮐﺴﻲ ﺑﺮ ﺻﺪﺭ ﻋﺸﻖ‬ ‫ﻋﻴﻦ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﮔﺸﺘﻪ ﺍﺯ ﻋﻴﻦ ﺍﻟﻴﻘـﻴﻦ ﺑﺮ ﺷﻬﻮﺩ ﺣﻖ ﺍﺷﺎﺭﺕ ﮐـﺮﺩ ﺷـﻴﻦ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﻏ ‪‬ﻮﺍﺻﻲﺳﺖ ﺩﺭ ﺑﺤﺮ ﺟﻤﺎﻝ ﻃﺎﻟــﺐِ ﺩ‪ِّ ‬ﺭ ﺟﻤﻴــ ِﻞ ﺑــﻲﻣﺜــﺎﻝ‬ ‫ﺩﺭ ﺑﻴﺎﻥ ﻋﺸﻖ ﮐﺮﺩﻡ ﻋﻤـﺮ ﺻـﺮﻑ ﻋﺸﻖ ﻣﺴﺘﻐﻨﻲ ﻧﻤﻮﺩ ﺍﺯ ﺻﻮﺕ ﻭ ﺣـﺮﻑ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٦‬‬ ‫ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪﻋﺸﻖ ﺭﺍﺯﻱ ﻧﻘﻄﺔ ﺩﻳﺪﮔﺎﻫﺶ ﺷﺮﺡ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺩﺭ ﺍﺻﻞ‬ ‫ﻣﻘﺼﺪ ﻭ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﺧﺪﺍﻱ ﻣﺘﹼﻌﺎﻝ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻭ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺁﻥ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲﺍﻡ ﺭﺍ‬ ‫ﺻﺮﻑ ﻧﻤﻮﺩﻩﺍﻡ ﻭ ﺍﺯ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻋﺸﻖ ﻗﺎﺻﺮﻡ‪.‬‬ ‫ﺩﺭ »ﻣﺮﻗﹼﻊ« ﺭﺍﺯﻱ ﺍﺣﻮﺍﻝِ ﻋﺸﻖ ﻳﮏ ﺩﺭﻭﻳﺶ ﺑﻪﻧﺎﻡ ﻟﹸﺪﺍ )‪ (Luda‬ﻣﻨﻈﻮﻡ ﺷﺪﻩ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٥٦‬‬ ‫ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺣﺴﻦ ﻭ ﺟﻤﺎﻝ ﺩﻭﺷﻴﺰﻩﺍﻱ ﺟﺎﻧﺶ ﺭﺍ ﻧﺜﺎﺭ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﭼﻮﻥ ﺩﻭﺷﻴﺰﻩ‬ ‫ﺭﺍ ﺧﺒﺮ ﻣﺮﮒ ﺁﻥ ﺩﺭﻭﻳﺶ ﺭﺳﻴﺪ ﻭﻱ ﻫﻢ ﺍﻇﻬﺎﺭ ﻋﺸﻖ ﻭ ﻭﻓﺎﺩﺍﺭﻱ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺩﺭ ﻟﺤﺪِ‬ ‫ﺩﺭﻭﻳﺶ ﭘﻴﻮﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﻠﺐ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻭﺳﻴﻠﺔ ﻭﺻﺎﻝ ﻣﺤﺒﻮﺏ‬ ‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮﻣﺔ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺩﻭ ﺷﻌﺮ ﺫﻳﻼﹰ ﻧﻘﻞ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪:‬‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻮﺍ ﺩﺭ ﮔﻮﺵ ﻋﺎﺷﻖ ﭼﻮﻥ ﺭﺳﻴﺪ ﺩﺭ ﻟﺤﺪ ﺍﺯ ﺣﮑﻢ ﺣﻖ ﺷﻖ ﺷﺪ ﭘﺪﻳﺪ‬ ‫ﺁﻥ ﺳﻤﻦ ﺑﺮ ﺭﻓﺖ ﺧﻨﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﻟﺤﺪ ﺷﺪ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﺧـﺎﮎ ﺍﺯ ﺣﮑـﻢ ﺍﺣـﺪ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(١٠ ,٩‬‬ ‫ﺑﺮ ﺍﺳﺎ ِﺱ ﻫﻤﻴﻦ ﺣﮑﺎﻳﺖ ﻋﺸﻖ‪ ،‬ﺭﺍﺯﻱ »ﻣﺮﹼﻗﻊ« ﺭﺍ ﻣﻨﻈﻮﻡ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ‬ ‫ﺷﺮﻭﻉ ﺗﺎ ﺁﺧﺮ ﻫﻤﻴﻦ ﻧﻐﻤﺔ ﻋﺸﻖ ﺑﻪﮔﻮﺵ ﻣﻲﺭﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎﻻ ﺑﻪﺩﻳﻮﺍﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﺗﻮﺟ‪‬ﻪ ﻣﻲﮐﻨﻴﻢ ﮐﻪ ﺩﺭﻳﺎﻱ ﻧﺴﺨﺔ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﭘﻴﺸﺘﺮ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺭﺍﺯﻱ ﻳﮏ ﺷﺎﻋﺮ ﺻﻮﻓﻲ ﻭ ﺻﺎﺣﺐ ﺷﺮﻳﻌﺖ ﻭ ﻃﺮﻳﻘﺖ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﻫﺮﭼﻪ‬ ‫ﻫﺴﺖ ﻋﮑﺲ ﺁﻥ ﺩﺭ ﻫﻤﻪ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﻈﻮﻣﺶ ﺭﻭﺷﻦ ﻭ ﻫﻮﻳﺪﺍﺳﺖ‪ .‬ﻭﻳﮋﮔﻲﻫﺎ ﻭ‬ ‫ﺍﻭﺻﺎﻓﻲ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺷﺎﻋﺮ ﺩﺍﺭﺩ ﻳﺎ ﻫﺮﭼﻪ ﺍﺯ ﺍﻓﮑﺎﺭ ﻭ ﺍﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎ ﻣﺘﹼﺼﻒ ﻣﻲﺷﻮﺩ‬ ‫ﻋﮑﺲ ﺁﻥ ﺩﺭ ﮐﻼﻡ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻪﻧﻈﺮ ﻣﻲﺁﻳﺪ ﻭ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻼﻣﺖ ﻳﮏ ﺷﺎﻋﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻭﻱ‬ ‫ﺍﺯ ﺍﻓﮑﺎﺭ ﻭ ﺗﺼﻮ‪‬ﺭﺍﺗﺶ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﺭﺍﺯﻱ ﮐﻪ ﻣﺒﻠﹼﻎ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺩﻳﻮﺍﻧﺶ‬ ‫ﻫﻤﺎﺭﻩ ﺷﻮﺭﻳﺪﻩﺳﺮﻱ ﻭ ﺩﻳﻮﺍﻧﮕﻲ ﺩﻳﺪﻩ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﺑﻪﻋ ‪‬ﺪﻩﺍﻱ ﺍﺯ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﺍﻭ ﺗﻮﺟ‪‬ﻪ‬ ‫ﮐﻨﻴﻢ‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻳﮏ ﻧﮑـﺘﻪ ﺑـﻮﺩ ﺣﺎﺻـﻞ ﺗﺒﻠﻴﻎ ﺭﺳـﺎﻟﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﻋﺸﻖ ﻓﻨﺎ ﺷﻮ ﮐﻪ ﺑﻼﻏﻲ ﺑﻪﺍﺯﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(١١‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻋﺸﻖ ﻓﻨﺎ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﮔﻢ ﮐﺮﺩﻥ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﺫﺍﺕ ﻣﺤﺒﻮﺏ‬ ‫ﺑﻪﺩﺳﺖ ﻣﻲﺁﻳﺪ‪ .‬ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻏﺰﻝ ﺭﺍﺯﻱ ﭘﻨﺪ ﻭ ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻫﻢ ﺑﻪﻓﺮﺍﻭﺍﻧﻲ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ‬ ‫ﮐﻪ ﻻﺯﻣﺔ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﺴﻦ ﺳﻴﺮﺕ ﻭ ﺑﻴﺰﺍﺭﻱ ﺩﻧﻴﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺣﻘﻴﻘﻲ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﺎﺷﻖ ﺭﺍ ﺑﻪﻣﻨﺰﻝ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﻣﻲﺭﺳﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺍﺷﻌﺎﺭ ﺯﻳﺮ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮ ﺩﺭ ﺧﻮﺭ‬

‫ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﺁﺛﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫‪٥٧‬‬ ‫ﺍﻋﺘﻨﺎ ﺍﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﮔــﻨﺞ ﺑﻴــﺖﺍﻟﺤــﺰﻥ ﻏﻨﻴﻤــﺖ ﺩﺍﻥ ﺭﻭﻱ ﺩﺭ ﺑﺎﺭﮔـــﺎﻩ ﺷـــﺎﻩ ﻣﮑـــﻦ‬ ‫ﭼــﻮﻥ ﺑــﻮﺩ ﻓﻘــﺮ ﻓﺨــﺮ ﭘﻴﻐﻤﺒــﺮ ﺯﻳﻨﻬـــﺎﺭ ﺁﺭﺯﻭﻱ ﺟـــﺎﻩ ﻣﮑـــﻦ‬ ‫ﺯﺍﻫـــﺪﺍ ﺑﻬـــﺮِ ﺟـــﺎﻩ ﺩﺭ ﺩﻧﻴـــﺎ ﻭﺭﻉ ﻭ ﺯﻫــﺪ ﻭ ﺩﺳــﺘﮕﺎﻩ ﻣﮑــﻦ‬ ‫ﺭﺍﺯﻳﺎ ﮔﺮ ﺑـﻪﺻـﻮﺭﺗﻲ ﭼـﻮ ﺳـﻴﺎﻩ ﺳﻴﺮﺕ ﺧﻮﻳﺶ ﭼﻮﻥ ﺳـﻴﺎﻩ ﻣﮑـﻦ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٣٤‬‬ ‫ﺩﺭ ﮐﻼﻡ ﺭﺍﺯﻱ ﻫﻢ ﻣﻲ ﻭ ﺷﺮﺍﺏ ﺑﻪﺫﮐﺮ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭﻟﻲ ﺍﻭ ﺑﺮﺧﻼﻑ ﺭﺳﻢ ﻭ‬ ‫ﺳﹼﻨﺖ ﺁﻥ ﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﮐﻪ ﺷﺮﺍﺏ ﺧﺒﻴﺜﻪ ﺭﺍ ﺩﻭﺳﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮﺍﺳﺘﺎﺭ ﺷﺮﺍﺏ ﻃ‪‬ﻴﺒﻪ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺍﺯ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﺁﻥ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩﺭ ﻣﺴﺘﻲ ﻭ ﻃﺮﺏ ﻣﻲﺁﻳﺪ ﻭ ﺑﻪﻣﺤﺒﻮﺏ ﺣﻘﻴﻘﻲﺍﺵ‬ ‫ﻣﹼﺘﺼﻞ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻭ ﺑﻪﺧﺎﻃﺮ ﻫﻤﻴﻦ ﺷﺮﺍﺏ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻭﻱ ﺍﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺍﻇﻬﺎﺭ‬ ‫ﺟﺬﺑﺎﺗﺶ ﮔﻞ ﻣﻲﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺟـﺰﺍﮎ ﺍﷲ ﺍﻱ ﺳـﺎﻗﻲ ﺑـﺪﻩ ﻣـﻲ ﮐﻪ ﺭﺍﻩ ﻋﺸﻖ ﺩﺭ ﻣﺴﺘﻲ ﺷﻮﺩ ﹶﻃـﻲ‬ ‫ﻧﻈـﺮ ﮐـﺮﺩﻡ ﺑـﻪﻣﻮﺟـﻮﺩﺍﺕ ﺍﺷـﻴﺎ ﻧﺪﻳﺪﻡ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﺯ ﻣﻲ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﺷﹶـﻲ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٤٣‬‬ ‫ﺩﺭ ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﻣﺸﺘﻤﻞﺑﺮ ﻫﻔﺖﺑﻨﺪ ﻳﮏ »ﺗﺮﺟﻴﻊﺑﻨﺪ« ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻫﺮ‬ ‫ﺑﻨﺪ ﺍﺧﻴﺮ ﺍﻳﻦ ﺷﻌﺮ ﺑﻪﺗﮑﺮﺍﺭ ﻣﻲﺁﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﮐﺎﻳﻦ ﺻـﺪﺍ ﺁﻳـﺪ ﺍﺯ ﺩﺭ ﻭ ﺩﻳـﻮﺍﺭ ﻟــﻴﺲ ﻓــﻲ ﺍﻟــ ‪‬ﺪﺍﺭ ﻏﻴــﺮﻩ ﺩﻳ‪‬ــﺎﺭ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٤٣‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﺍﺯ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺩﺭ ﻭ ﺩﻳﻮﺍﺭ ﺩﻧﻴﺎ ﺍﻳﻦ ﺻﺪﺍ ﺑﻪﮔﻮﺵ ﻣﻲﺭﺳﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺩﻧﻴﺎ ﻓﻘﻂ‬ ‫ﻳﮏ ﺫﺍﺕ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻭ ﻻﺯﻭﺍﻝ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺳﺰﺍﻭﺍﺭ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪﺟﺰ ﺁﻥ ﺫﺍﺕ‬ ‫ﻭﺍﺣﺪ ﻫﻴﭻ ﮐﺴﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﮐﻪ ﻻﻳﻖ ﺑﻨﺪﮔﻲ ﻭ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺩﺭ »ﺳﺎﻗﻲﻧﺎﻣﻪ« ﺩﺭ‬ ‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞﺑﺮ ‪ ۱۳۱‬ﺑﻴﺖ ﺍﺳﺖ ﺑﺮ ﺧﻼﻑ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ‪ ،‬ﮐﺴﻲ ﮐﻪ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﺎﺭ ﺩﻧﻴﺎ ﻭ ﻋﺸﻖ ﻣﺠﺎﺯﻱ ﺍﺳﺖ ﺭﺍ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﻭﻱ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻧﺘﻴﺠﺔ‬ ‫ﻫﻼﮐﺖ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٥٨‬‬ ‫ﺑﻪﺩﻧﻴﺎﻱ ﺩﻭﻥ ﭘـﺸﺖ ﭘـﺎﻳﻲ ﺯﻧـﻴﻢ ﺑﻪﻳﻐﻤﺎﻱ ﺍﻳﻦ ﺧﻮﺍﻥ ﺻﻼﻳﻲ ﺯﻧﻴﻢ‬ ‫ﻣﺘـﺎﻉ ﺩﻧـﻲ ﺭﺍ ﺑـﻪﺩﻭﻧـﺎﻥ ﺩﻫـﻴﻢ ﺩﻝ ﻭ ﺩﻳﻦ ﻭ ﺟﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪﺟﺎﻧﺎﻥ ﺩﻫﻴﻢ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٥٠‬‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺭ ﻏﺰﻟﻲ ﻣﺮﺷﺪﺵ ﺣﻀﺮﺕ ﺷﻴﺦ ﺑﺮﻫﺎﻥﺍﻟ ‪‬ﺪﻳﻦ ﺭﺍﺯ ﺍﻟﻬﻲ ﻗﺪﺱ ﺳ ‪‬ﺮﻩ ﺭﺍ‬ ‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻭ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺮﺯ ﺁﻥ ﻫﻢ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﮐﺲ ﻧﺪﺍﻧﺪ ﻏﻴﺮ ﺣـﻖ ﻣـﺎ ﮐﻴـﺴﺘﻴﻢ ﺯﺍﻧﮑﻪ ﺩﺭ ﻣﻴﺨﺎﻧﻪ ﺻﻮﻓﻲ ﺯﻳـﺴﺘﻴﻢ‬ ‫ﺷﻬﺮ ﻭ ﺷﻬﺮ ﻭ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻭ ﮐﻮﺑﻪﮐـﻮ ﻃﺎﻟـــ ِﺐ ﺑﺮﻫـــﺎﻥ ﺷﻄﹼﺎﺭﻳـــﺴﺘﻴﻢ‬ ‫ﻏﺎﻓﻼﻥ ﺑﺮ ﺣﺎ ِﻝ ﻣـﺎ ﺩﺭ ﺧﻨـﺪﻩﺍﻧـﺪ ﺑﺲ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺮ ﺣﺎﻝ ﺧﻮﺩ ﺑﮕﺮﻳﺴﺘﻴﻢ‬ ‫ﮔـﺎﻩ ﻣـﺴﺘﺎﻧﻴﻢ ﻭ ﮔـﺎﻫﻲ ﻫﻮﺷـﻴﺎﺭ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺍﺣﻮﺍﻝ ﭼـﻮﻥ ﺭﺍ ﺯﻳـﺴﺘﻴﻢ‬ ‫)ﻭﺭﻕ ‪(٣٣‬‬ ‫ﺍﻟﻐﺮﺽ‪ ،‬ﺭﺍﺯﻱ ﮐﻪ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺸﺮ ﺩﻭﺳﺖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺩﻟﺶ ﻋﺸﻖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻣﻮﺝ‬ ‫ﻣﻲﺯﻧﺪ‪ .‬ﺩﺭ ﺗﻤﺎﻡ ﺁﺛﺎﺭ ﻣﻨﻈﻮﻣﺶ ﻭﻱ ﺑﺎ ﭘﻴﺮﺍﻳﻪﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻭ ﺩﻟﮑﺶ‪ ،‬ﻋﺸﻖ‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺭﺍ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﻭ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺍﺯ ﻟﺤﺎﻅ‬ ‫ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﺜﻨﻮﻱﻫﺎﻳﺶ ﺳﻼﺳﺖ‪ ،‬ﺭﻭﺍﻧﻲ ﻭ ﺷﮑﻔﺘﮕﻲ ﺧﺎﺹ ﺩﺍﺭﺩ‪ .‬ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ‬ ‫ﺍﺳﺘﻌﺎﺭﺍﺕ ﻭ ﺗﺸﺒﻴﻬﺎﺕ ﻫﻢ ﺑﻪﮐﺎﺭ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻟﻄﺎﻓﺖ ﺯﺑﺎﻥ‪ ،‬ﭘﺎﮐﻴﺰﮔﻲ‬ ‫ﺧﻴﺎﻝ‪ ،‬ﻓﺼﺎﺣﺖ ﻭ ﺑﻼﻏﺖ ﻫﻢ ﺁﺷﮑﺎﺭ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﻭﺍﮊﻩﻫﺎﻱ ﻋﺮﺑﻲ‪ ،‬ﻓﺎﺭﺳﻲ ﻭ ﻫﻨﺪﻱ‬ ‫ﻫﻢ ﺑﺎ ﻣﺤﺎﻭﺭﺍﺕ ﺁﻥ ﻋﻬﺪ ﻭ ﻃﺮﺯ ﻭ ﺍﺳﻠﻮﺏ ﺟﺪﺍﮔﺎﻧﻪ ﮔﺎﻩ ﺩﺭ ﭘﺎﺭﻩﺍﻱ ﺍﺯ ﺷﻌﺮﻫﺎﻱ‬ ‫ﺍﻭ ﺩﻳﺪﻩ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪.‬‬ ‫ﺍﻳﻨﮏ ﻧﻈﺮﻱ ﺑﻪﺍﻓﮑﺎﺭ ﻭ ﺁﺭﺍﺀ ﻣﻌﺎﺻﺮﺍﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻲﺍﻧﺪﺍﺯﻳﻢ ﻭ ﺍﺯ ﻧﮕﺎﻩ ﺁﻧﺎﻥ ﮐﻼﻡ‬ ‫ﻭ ﺩﻳﻮﺍﻧﺶ ﺭﺍ ﺑﻪﻗﻀﺎﻭﺕ ﻣﻲﻧﺸﻴﻨﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﻣﺆﹼﻟﻒ »ﺳﻔﻴﻨﺔ ﺑﻲﺧﺒﺮ« ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫”ﺩﻳﻮﺍﻧﺶ ﺭﺍ ﺳﻴﺮ ﮐﺮﺩﻡ ﻭ ﺍﺑﻴﺎﺗﺶ ﻫﻤﻪ ﺑﺮ ﻃﻮﺭ ﻣﺘﻘ ‪‬ﺪﻣﻴﻦ ﻳﺎﻓﺘﻢ“‪.١‬‬ ‫‪ .1‬ﻋﻈﻤﺖ ﺍﷲ ﺑﻲﺧﺒﺮ‪ :‬ﺳﻔﻴﻨﺔ ﺑﻲﺧﺒﺮ‪ ،‬ﻣﺨﻄﻮﻃﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻲﮔﺮﻩ‪ ،‬ﺹ ‪.١١٨‬‬

‫ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﺁﺛﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫‪٥٩‬‬ ‫ﻣﺆﹼﻟﻒ »ﺳﻔﻴﻨﺔ ﺧﻮﺷﮕﻮ« ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫”ﺩﻳﻮﺍﻥ ﻳﺎﺩﮔﺎﺭ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﺷﻌﺮﺵ ﺩﺭ ﮐﻤﺎﻝ ﺻﺎﻓﻲ ﻭ ﻋﺬﻭﺑﺖ ﻭﺍﻗﻊ ﺍﺳﺖ“‪.١‬‬ ‫ﻣﺆﻟﹼﻒ »ﺭﻳﺎﺽﺍﻻﻓﮑﺎﺭ« ﺭﻗﻢﻃﺮﺍﺯ ﺍﺳﺖ‪:‬‬ ‫”ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺪﺭﺕ ﻭ ﺍﺳﺘﻌﺪﺍﺩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺗﻼﺵ ﻧﻈﻢ ﺭﺗﺒﺔ ﻋﺎﻟﻲ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ‬ ‫ﺳﺨﻦ ﺑﺴﺎﻥ ﻗﺪﻣﺎ ﻭ ﺳﻠﻒ ﻣﻲﮔﻔﺖ“‪.٢‬‬ ‫ﺳﺮﺍﺝﺍﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﻋﻠﻲ ﺧﺎﻥ ﺁﺭﺯﻭ ﺍﻳﻦ ﻃﻮﺭ ﺍﻇﻬﺎﺭ ﻧﻈﺮ ﻣﻲﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫”ﭼﺎﺷﻨﻲ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺍﺷﻌﺎﺭﺵ ﻧﺼﻴﺐ ﺫﺍﺋﻘﺔ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ ،‬ﺍﺯ ﺳﺨﻦ ﮐﻢ‬ ‫ﮐﺴﻲ ﺩﺳﺖ ﺑﻪﻫﻢ ﻣﻲﺩﻫﺪ“‪.٣‬‬ ‫ﻣﺆﹼﻟﻒ ﻣﺂﺛﺮﺍﻻﻣﺮﺍ ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪﺩﻳﻮﺍﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫”ﺩﻳﻮﺍﻥ ﻭ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﺍﻭ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﺩﺭ ﺣﻞﹼ ﺗﺪﻗﻴﻘﺎﺕ ﻣﺜﻨﻮﻱ ﻣﻮﻻﻧﺎﻱ‬ ‫ﺭﻭﻡ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﻣﻲﺩﺍﻧﺴﺖ“‪.٤‬‬ ‫ﻣﺆﻟﹼﻒ ﺳﻔﻨﻴﺔﺍﻟﺸﻌﺮﺍ ﮐﻼﻡ ﺭﺍﺯﻱ ﺭﺍ ﺑﻪﻃﺮﺯ ﻭ ﺳﺒﮏ ﺧﻮﺏﺗﺮﻳﻦ ﺗﺸﺒﻴﻪ ﺩﺍﺩﻩ‬ ‫ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪﺟﻮﻫﺮ ﻣﻌﺎﺭﻑ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫”ﺧﺎﻥ ﻣﺬﮐﻮﺭ ﺩﺭ ﺳﺨﻦﮔﻮﻳﻲ ﺑﺮﺁﻣﺪ ﻭ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﻤﻠﻮ ﺍﺳﺖ ﺑﻪﺟﻮﻫﺮ‬ ‫ﻣﻌﻴﺎﺭ ﺧﻮﺑﻲ ﻃﺮﺯ ﻭ ﻃﻮﺭ ﺍﻭ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻭ ﻣﺘﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪﭘﻴﺮ ﺭﻭﻡ ﺍﺳﺖ… ﺍﻟﺦ“‪.٥‬‬ ‫ﺑﻪﻋﻼﻭﻩ ﻣﻌﺎﺻﺮﻳﻦ ﻓﻮﻕﺍﻟﺬﮐﺮ ﺗﺬﮐﺮﻩﻧﮕﺎﺭﺍﻥ »ﻣﺮﺁﺓﺍﻟﺨﻴﺎﻝ« ﻭ »ﺷﻤﻊ ﺍﻧﺠﻤﻦ«‬ ‫ﻫﻢ ﺭﺍﺯﻱ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻋﻘﻴﺪﺕ ﻭ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﺑﺎ ﺧﺮﺍﺝ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻧﻮﺍﺯﺵ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺧﻮﺭ‬ ‫ﺍﻋﺘﻨﺎ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺆﹼﻟﻒ »ﻣﺮﺁﺓﺍﻟﺨﻴﺎﻝ« ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺑﻨﺪﺭﺍﺑﻦﺩﺍﺱ ﺧﻮﺷﮕﻮ‪ :‬ﺳﻔﻴﻨﺔ ﺧﻮﺷﮕﻮ‪ ،‬ﻣﺮﹼﺗﺒﻪ ﺷﺎﻩ ﻋﻄﺎﺀﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﮐﺎﮐﻮﻱ‪ ،‬ﭘﺘﻨﺎ ‪ ١٩٥٩‬ﻣﻴﻼﺩﯼ‪،‬‬ ‫ﺹ ‪.١٤-١٣‬‬ ‫‪ .2‬ﻭﺯﻳﺮ ﻋﻠﻲ ﻋﺒﺮﺗﻲ‪ :‬ﺭﻳﺎﺽ ﺍﻻﻓﮑﺎﺭ‪ ،‬ﻣﺨﻄﻮﻃﻪ ﺷﻤﺎﺭﻩ ‪ ،٩٣‬ﺑﻮﻫﺎﺭ ﮐﻠﮑﺸﻦ‪ ،‬ﻭﺭﻕ ‪.٢٦‬‬ ‫‪ .3‬ﺳﺮﺍﺝﺍﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﻋﻠﻲ ﺧﺎﻥ ﺁﺭﺯﻭ‪ :‬ﻣﺠﻤﻊﺍﻟﻨﻔﺎﻳﺲ‪ ،‬ﺹ ‪.٥٠‬‬ ‫‪ .4‬ﻣﺂﺛﺮﺍﻻﻣﺮﺍ‪.۸۲۱/۲ ،‬‬ ‫‪ .5‬ﺳﻔﻴﻨﺔﺍﻟﺸﻌﺮﺍ‪.٢٨٩ ،‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٦٠‬‬ ‫”ﺭﻧﮕﻴﻨﻲ ﮐﻼﻣﺶ ﺭﺍ ﺧﺎﻣﻪ ﺍﺯ ﻧﺮﮔﺲ ﻭ ﺳﻴﺎﻫﻲ ﺍﺯ ﺩﻭﺍﺳﺖ ﻻﻟﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺷﻨﮕﺮﻑ ﺍﺯ ﺭﻧﮓ ﮔﻞ ﻭ ﺣﺮﻳﺮ ﺁﻭﺍﺯ ﺑﻠﺒﻞ ﺷﺎﻳﺪ ﺍﺯ ﺭﺷﮏ ﻧﺴﺨﺔ ﻣﺎﻫﺶ‬ ‫ﻣﺎﻩ ﻭ ﺁﻓﺘﺎﺏ ﺭﻭ ﻓﺮﻭ ﺑﺮﺩ ﻭ ﺍﺯ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﺭﻧﮕﻴﻦ ﻭ ﻧﺰﺍﮐﺖ ﺳﺨﻨﺶ ﮔﻞ ﻭ‬ ‫ﺑﻠﺒﻞ ﺩﺭ ﺭﻧﮓ ﻫﺸﺖ“‪.١‬‬ ‫ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻮﺭ ﺗﺬﮐﺮﺓ »ﺷﻤﻊ ﺍﻧﺠﻤﻦ« ﺩﺭ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻭ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﺍﻳﻦ‬ ‫ﻃﻮﺭ ﺭﻃﺐﺍﻟﻠﺴﺎﻥ ﺑﻪﻧﻈﺮ ﻣﻲﺁﻳﺪ‪ .‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫”ﺩﻳﻮﺍﻧﺶ ﻋﺎﻟﻤﻲ ﺍﺳﺖ ﭘﺮ ﺍﺯ ﻳﻮﺳﻒ ﻃﻠﻌﺘﺎﻥ ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺩﻟﻨﺸﻴﻦ ﻭ ﺳﻮﺍﺩ‬ ‫ﺍﻋﻈﻤﻲ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺳﻴﻪ ﻓﺎﻣﺎﻥ ﺣﺮﻭﻑ ﻣﺸﮑﻴﻦ ﻧﻤﮑﻴﻦ ﺩﺭ ﺭﺷﺘﺔ ﺑﺎﺯﺍﺭ‬ ‫ﺳﻄﻮﺭﺵ ﻣﺘﺎﻉ ﺩﺭﺩ ﺍﻧﺒﺎﺭ ﻭ ﺑﺮ ﺗﺨﺘﺔ ﺩﮐﺎﻥ ﺻﺤﻔﻪﺍﺵ ﮔﻞﻫﺎﻱ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ‬ ‫ﺭﻧﮕﻴﻦ ﮔﻠﺰﺍﺭ‪ .‬ﻫﺮ ﺷﻌﺮﺵ ﺯﻟﻒ ﻣﻌﺸﻮﻗﻲ ﺳﺮﺍﭘﺎ ﻧﺎﺯﻱﺳﺖ ﻭ ﻫﺮ ﻧﻘﻄﺔ‬ ‫ﺣﺮﻓﺶ ﺩﺍﻍ ﺩﻝ ﻋﺎﺷﻘﻲ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﺍﻧﺪﺍﺯ ﻭ ﺻﺎﻑ ﺭﻧﮕﻴﻨﻲ“‪.٢‬‬ ‫ﺍﺯﻳﻦ ﺍﻇﻬﺎﺭ ﻧﻈﺮﺍﺕ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﻓﺎﺭﺳﻲ ﺭﻭﺷﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺍﻱ ﺩﺭ ﻋﻬﺪ ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺍﻓﮑﺎﺭ ﻭ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﻭﺍﻻ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ‬ ‫ﺑﻪﺗﺒﻠﻴﻎ ﺁﻥ ﻋﻤﺮﺵ ﺭﺍ ﺻﺮﻑ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺑﻮﺩ‪.‬‬ ‫‪ .1‬ﻣﺮﺁﺓﺍﻟﺨﻴﺎﻝ‪.٦٤-٣٦٠ ،‬‬ ‫‪ .2‬ﺗﺬﮐﺮﺓ ﺷﻤﻊ ﺍﻧﺠﻤﻦ‪.١٧٢ ،‬‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٦١‬‬ ‫‪b‬‬ ‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫)‪(۱‬‬ ‫ﺍﻱ ﺯ ﻋﮑــﺲ ﺭﻭﻱ ﺗــﻮ ﻟﻄــﻒ ﻭ ﺻــﻔﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺟﻠـــﻮﺓ ﺭﺧـــﺴﺎﺭ ﺗـــﻮ ﺩﺍﺩﻩ ﺟـــﻼ ﺁﻳﻴﻨـــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺧــﻮﺩ ﺗﻤﺎﺷــﺎﻱ ﺟﻤــﺎﻝ‪ ١‬ﺧــﻮﺩ ﮐﻨــﻲ ﺩﺭ ﺁﻳﻨــﻪ‬ ‫ﺁﻓﺮﻳـــﺪﻩ ﺑﻬـــﺮ ﺗـــﻮ ﺗـــﺎ ﻧﺎﺧـــﺪﺍ ﺁﻳﻴﻨـــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺭﺷــﺤﺔ‪ ٢‬ﺍﻧــﻮﺍﺭ ﺭﻭﺯﺍﻓــﺰﻭﻥ ﺗــﻮ ﭼــﻮﻥ ﺁﻓﺘــﺎﺏ‪٣‬‬ ‫ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺯ‪ ٤‬ﻳـﮏ ﺟﻠـﻮﻩ ﻣﺤـﻮ ﺍﻧـﺪﺭ ﺿـﻴﺎ ﺁﻳﻴﻨـﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﺭ ﺗﻤﹼﻨﺎﻱ ﺟﻤﺎﻟﺖ‪ ٥‬ﺭﻭﺯ ﻭ ﺷﺐ ﭼﻮﻥ ﻣﻬـﺮ ﻭ ﻣـﺎﻩ‬ ‫ﭼــﺸﻢ ﻣــﺎ ﺳﺮﮔــﺸﺘﻪ ﺩﺍﺭﺩ ﺟــﺎﺑــﻪﺟــﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﻳﮏ ﻃﺮﻑ ﺩﺍﺭﺩ ﺻﻔﺎ‪ ،‬ﻳﮑﺴﻮ ﮐﺪﻭﺭﺕ‪ ،‬ﺯﺍﻧﮑﻪ ﻫﺴﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﺍﺯﻝ ﺭﻭﻳــﻲ ﺑــﻪﺗــﻮ‪ ٦‬ﺭﻭﻳــﻲ ﺑــﻪﻣــﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺣﻤﺎﻝ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺟﻤﺎﻝ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺍﺷﻌﻪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻘﻄﻪ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺍﺭ‪.‬‬ ‫‪ .5‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺣﻤﺎﻟﺖ‪.‬‬ ‫‪ .6‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻘﻄﻪ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٦٢‬‬ ‫ﺭﻭﻱ ﭼﻮﻥ ﻗﺒﻠﻪ ﻧﻤﺎ ﺳﻮﻱ ﺗﻮ ﮐـﺮﺩ ﺍﺯ ﻫـﺮ ﻃـﺮﻑ‬ ‫ﺗــﺎ ﺑــﻪﺣ‪‬ــﺴﻦ ﺧــﻮﻳﺶ ﮐــﺮﺩﻱ ﻣﺒــﺘﻼ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﻃﻮﻃﻲ ﺁﺳﺎ ﻋﮑـﺲ ﺧـﻮﺩ ﺑﻴﻨـﻴﻢ‪ ١‬ﻭ ﭘﻨـﺪﺍﺭﻳﻢ ﻏﻴـﺮ‬ ‫ﻫــﺴﺖ ﮔﻮﻳــﺎ‪ ٢‬ﺍﻭﺳــﺘﺎﺩﻱ ﺩﺭ ﻗﻔــﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﻋــﻴﻦ ﺧــﻮﺩ ﺭﺍ ﻋﮑــﺲ ﺁﻥ ﺑﻴﮕﺎﻧــﻪ ﺭﻭ ﺩﺭﻳــﺎﻓﺘﻢ‬ ‫ﺗــﺎ ﺑــﻪﭼــﺸﻢ ﺧــﻮﻳﺶ ﮐــﺮﺩﻳﻢ ﺁﺷــﻨﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﻳــﺪﻥ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ ﺩﻝ ﻣــﻲﮐــﺸﺪ ﺑــﻲﺍﺧﺘﻴــﺎﺭ‬ ‫ﮐـــﺮﺩﻩ ﻋﮑـــﺲ ﺩﻟﺮﺑﺎﻳـــﺎﻥ ﺩﻟﺮﺑـــﺎ ﺁﻳﻴﻨـــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﺳﺖ ﺩﺭ ﺩﺳﺖ ﻣﻦ ﻭ ﺩﺭ ﭼﺸﻢ ﻣﺮﺩﻡ ﺟﻠـﻮﻩ ﺳـﺎﺯ‬ ‫ﺍﻳــﻦ ﺳــﻠﻮﮎ ﺁﻣﻮﺧﺘــﻪ ﺁﻥ ﺑــﻲﻭﻓــﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﺭ ﻟﺒـﺎﺱ ﺧـﺎﮎ ﺟـﺎﻥ ﭘـﺎﮎ ﺭﺍ ﺑـﺲ ﺭﺍﺯﻫﺎﺳـﺖ‬ ‫ﻫــﺴﺖ ﺧــﺎﮎ ﺗﻴــﺮﻩ ﺭﺍﺯﻱ! ﺗﻮﺗﻴــﺎ ﺁﻳﻴﻨــﻪ ﺭﺍ‬ ‫)‪(۲‬‬ ‫ﺍﻱ ﺍﺯ ﺗــﻦ ﺗــﻮ ﺭﻭﺡ ﺑــﻮﺩ ﺩﺭ ﺗــ ِﻦ ﻗﺒــﺎ‬ ‫ﺩﻳــﺪ ﺁﺑــﺮﻭﻱ ﺍﺯ ﻋـــﺮﻕ ﺭﻭﻱ ﺗــﻮ ﺣﻴـــﺎ‬ ‫ﺩﻝ ﺭﺍ ﺑــﻪﺭﻧــﮓ‪ ٣‬ﺗــﺎﺯﻩ ﺯ ﺩﺳــﺘﻢ ﺭﺑــﻮﺩﻩﺍﻱ‬ ‫ﺗـﺎ ﺑـﺴﺘﻪﺍﻱ ﺑـﻪﺩﺳـﺖ ﺧـﻮﺩ ﺍﻱ ﺩﻟﺮﺑـﺎ ﺣﻨـﺎ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﺑﻴﻨﻢ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﻮﻳﺎ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺑﻪﺭﻧﮏ‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٦٣‬‬ ‫ﺻﺪ ﺭﻧﮓ‪ ١‬ﻭ ﺑﻮﻱ ﺍﻱ ﮔﻞ‪ ٢‬ﺧﻮﺩﺭﻭ ﺗﺮﺍﺳﺖ‪ ٣‬ﻟﻴـﮏ‪٤‬‬ ‫ﻧــﺸﮕﻔﺖ ﺩﺭ ﺑﻬــﺎﺭ ﺗــﻮ ﮔــﻞ ﻏﻨﭽــﺔ ﻭﻓــﺎ‬ ‫ﺑﺮ ﻫﺮﮐﻪ ﺟﻠﻮﻩ ﻣـﻲﮐﻨـﻲ ﺍﺯ ﺧـﻮﻳﺶ ﻣـﻲﺭﻭﺩ‬ ‫ﺍﻳـﻦ ﺍﺳـﺖ ﺭﻭﻧﻤـﻮﺩﻥ ﻭ ﺍﻳـﻦ ﺍﺳـﺖ ﺭﻭﻧﻤـﺎ‬ ‫ﻣﻨﺼﻮﺭ‪ ٥‬ﭼﻮﻥ ﮔﺬﺷﺖ ﻣﺤﻘﹼﻖ‪ ٦‬ﺷﺪ ﺍﻳﻦ ﺑﻪﺧﻠـﻖ‬ ‫ﺗـﺎ ﮐﻴــﺴﺖ ﻣـﺪ‪‬ﻋﻲ ﺍﻧــﺎﻟﺤﻖ‪ ٧‬ﺑـﻪﺟــﺰ ﺧــﺪﺍ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺭﻧﮏ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﻞ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺑﺮ ﺍﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻘﻄﻪ ﺩﺍﺭﺩ‬ ‫‪ .5‬ﻧﺎﻡ ﺍﺻﻠﻲﺍﺵ ﺷﻴﺦ ﺣﺴﻴﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻐﻞ ﭘﻨﺒﻪﺯﻧﻲ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ‪،‬ﺑﻪﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ‬ ‫ﻭﻱ ﺑﻪﻧﺎﻡ »ﺣﹼﻠﺎﺝ« ﻣﻌﺮﻭﻑ ﮔﺮﺩﻳﺪ‪ .‬ﺍﻗﻮﺍﻝ ﺍﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺩﺭﺑﺎﺭﺓ ﻭﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﻭﻫﻲ ﻭﻱ ﺭﺍ‬ ‫ﺍﺯ ﺍﻭﻟﻴﺎ ﭘﻨﺪﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﭘﺎﺭﻩﺍﻱ ﺧﺎﺭﻕ ﻋﺎﺩﺍﺕ ﻭ ﮐﺮﺍﻣﺎﺕ ﺑﻪﻭﻱ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﻫﻨﺪ ﻭ ﺟﻤﻌﻲ ﮐﺎﻫﻦ ﻭ‬ ‫ﮐ ﹼﺬﺍﺏ ﻭ ﺷﻌﺒﺪﻩﺑﺎﺯﺵ ﺷﻤﺎﺭﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﻲ ﺑﻪﺧﺪﺍﻳﻲ ﺍﻭ ﻗﺎﻳﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻪﮐﻠﻤﺎﺗﺶ ﺍﺳﺘﻨﺎﺩ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪” :‬ﺍﻧﺎ ﺍﻟﺤﻖ ﻭ ﻟﻴﺲ ﻓﻲ ﺟ‪‬ﺒﺘﻲ ﺍﻻ ﺍﷲ“‪ .‬ﻭ ﺑﻌﻀﻲ ﺑﻪﺍﺳﺘﻨﺎﺩ ﻫﻤﻴﻦ ﮐﻠﻤﺎﺕ ﮐﺎﻓﺮﺵ‬ ‫ﺩﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﺍﺯﻳﻦ ﺭﻭ ﺳﺎﻝﻫﺎ ﺑﻪﺯﻧﺪﺍﻧﺶ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﮑﻪ ﺳﺮﺍﻧﺠﺎﻡ ﺑﻪﺍﻣﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺑﻦ ﻋﺒ‪‬ﺎﺱ ﻭﺯﻳﺮ‬ ‫ﻣﻘﺘﺪﺭ ﻋﺒ‪‬ﺎﺳﻲ ﺑﻪﺣﮑﻢ ﻋﻠﻤﺎﻱ ﻭﻗﺖ ﻫﺰﺍﺭ ﺗﺎﺯﻳﺎﻧﻪﺍﺵ ﺯﺩﻧﺪ ﻭ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺗﺎﺯﻳﺎﻧﻪﺍﺵ ﮐﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺳﺮﺵ‬ ‫ﺭﺍ ﺩﺭ ﺟﺴﺮ ﺑﻐﺪﺍﺩ ﺁﻭﻳﺨﺘﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ‪ ۳۰۷‬ﻫﺠﺮﻱ ﻗﻤﺮﻱ‪ .‬ﺗﺄﻟﻴﻔﺎﺕ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺑﻪﺣﻠﹼﺎﺝ ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ ﻳﻌﻨﻲ ﺍﺯ ﭼﻬﻞ ﮐﺘﺎﺏ ﻣﺘﺠﺎﻭﺯ ﺍﺳﺖ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺩﻫﺨﺪﺍ ﺣﺮﻑ »ﺡ« ﺹ ‪ ۷۶۹‬ﻭ ﭘﺮﻭﻓﺴﻮﺭ‬ ‫ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮ‪‬ﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۲۰۷‬‬ ‫‪ .6‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻘﻄﻪ‪.‬‬ ‫‪» .7‬ﺍﻧﺎﺍﻟﺤﻖ« ﺑﻪﻣﻌﻨﻲ ﻣﻦ ﺧﺪﺍ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﻫﻤﻴﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺣﻠﹼﺎﺝ ﺩﺭ ﻋﺎﻟﻢِ ﻭﺟﺪ‬ ‫ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻝ ﺁﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻦ ﺍﻳﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﺷﺮﻋﺎﹰ ﺩﺭﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻟﺬﺍ ﺩﺭ ﭘﺎﺩﺍﺵ ﺍﻳﻦ ﺟﺮﻡ ﻣﻨﺼﻮﺭ‬ ‫ﺑﻪﻗﺘﻞ ﺭﺳﻴﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺣﻮﺍﻟﻪ ﺳﺎﺑﻖ ﻭ ﻧﻴﺰ ﺑﻪﭘﺮﻭﻓﺴﻮﺭ ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮ‪‬ﺣﻤﻦ‪:‬‬ ‫‪ ،‬ﺹ ‪ ،۵۳‬ﮐﻠﮑﹼﺘﻪ ‪ ۱۹۸۶‬ﻡ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٦٤‬‬ ‫ﺩﺍﻡ ﺑــﻼ ﻧﻬــﺎﺩﻩ ﺑــﻪﺻــﻴﺪ ﺩﻝ ﺍﺯ ﺩﻭ ﺳــﻮﻱ‬ ‫ﮔﻴـــﺴﻮﻳﺖ ﺍﺯ ﻣﻘﺎﺑﻠـــﻪ ﻭ ﮐﺎﮐـــﻞ ﺍﺯ ﻗﻔـــﺎ‬ ‫ﻣﺎﻳﻴﻢ ﻭ ﻋـﻴﺶ ﻭ ﺳـﺎﻳﺔ ﺁﻥ ﺳـﺮﻭ ﺧـﻮﺵﻧﻤـﺎ‬ ‫ﮔـﻮ ﺳـﺎﻳﻪ ﺍﻓﮑﻨـﺪ ﺑـﻪﺳـﺮ ﺧـﺴﺮﻭﺍﻥ‪ ١‬ﻫﻤـﺎ‪٢‬‬ ‫)‪(۳‬‬ ‫ﺑـﻪﻗـﻮﻝ ﻧﺎﺧـﺪﺍ ﺍﻧـﺪﺍﺧﺘﻢ ﺍﺳـﺒﺎﺏ ﺩﺭ ﺩﺭﻳـﺎ‬ ‫ﻭ ﻟﻴﮑﻦ ﮐﺸﺘﻲﺍﻡ ﺑﻨﺪ ﺍﺳﺖ ﭼﻮﻥ ﮔﺮﺩﺍﺏ ﺩﺭ ﺩﺭﻳﺎ‬ ‫ﻧﻬﻢ ﭘـﺎ ﺍﻧـﺪﺭﻳﻦ ﺩﺭﻳـﺎ ﻭ ﺩﺳـﺖ ﺁﺷـﻨﺎ ﮔﻴـﺮﻡ‬ ‫ﭼﻮ ﺑﺎﺷﺪ ﺁﺷـﻨﺎ ﺭﺍ ﻋﻠـﻢ ﺍﺯ‪ ٣‬ﭘﺎﻳـﺎﺏ ﺩﺭ ﺩﺭﻳـﺎ‬ ‫ﺑﻨﺎﺯﻡ ﭼﺸﻤﺔ ﺩﻝ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻫﺮ ﭼﺸﻢ ﺧﻮﻧـﺎﺑﺶ‬ ‫ﺩﻣﺎﺩﻡ ﺩﺭ ﮐﻨﺎﺭﻡ ﻣﻲﺭﺳﺪ ﭼـﻮﻥ ﺁﺏ ﺩﺭ ﺩﺭﻳـﺎ‬ ‫ﭼﻮ ﺩﺭ ﺑﺤ ِﺮ ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﮔـﻮﻫﺮ ﻧﺎﻳـﺎﺏ ﻣـﻲﻳﺎﺑﻨـﺪ‬ ‫ﻓﺘــﺎﺩﻡ ﺑــﺮ ﺍﻣﻴــﺪ ﺁﻥ ‪‬ﺩﺭ ﻧﺎﻳــﺎﺏ ﺩﺭ ﺩﺭﻳــﺎ‬ ‫‪ .1‬ﺧﺴﺮﻭﺍﻥ‪) :‬ﻭﺍﺣﺪ ﺧﺴﺮﻭ( ﺷﺎﻫﺎ ِﻥ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﺓ ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ ﮐﻪ ﻟﻘﺐ ﺍﻳﺸﺎﻥ »ﺧﺴﺮﻭ« )‪ (Khosro‬ﺑﻮﺩ ﻭ‬ ‫ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻧﺎﻡ ﻫﺮ ﺷﺎﻩ ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ ﺍﻳﻦ ﻟﻘﺐ ﺑﻪﮐﺎﺭ ﻣﻲﺭﻓﺖ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﭘﺮﻭﻓﺴﻮﺭ ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮ‪‬ﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۹۷‬‬ ‫‪ .2‬ﻫ‪‬ﻤﺎ )‪ (Phoenix‬ﭘﺮﻧﺪﻩﺍﻱ ﺍﺳﺖ ﻓﺮﺿﻲ ﮐﻪ ﻧﺸﺎﻥِ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻲ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﺩﺭ ﻓﺎﺭﺳﻲ ﺁﻥ‬ ‫ﺭﺍ »ﻃﺎﺋﺮﻱ ﻣﻌﺮﻭﻑﺍﻻﺳﻢ ﻣﺠﻬﻮﻝﺍﻟﺠﺴﻢ« ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ .‬ﺭﺍﺟﻊ ﺑﻪﺁﻥ ﺍﻳﻦ ﮔﻤﺎﻥ ﻋﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﮔﺮ‬ ‫ﻭﻱ ﺳﺎﻳﻪﺍﺵ ﺭﺍ ﺑﺮ ﮐﺴﻲ ﺍﻓﮑﻨﺪ ﺁﻥ ﺷﺨﺺ ﺑﻪﺑﺎﺩﺷﺎﻫﻲ ﻭ ﺗﺎﺟﻮﺭﻱ ﻣﻲﺭﺳﺪ ﻳﺎ ﺭﻫﻨﻤﺎﻱ‬ ‫ﺑﺰﺭﮔﻲ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﺧﻮﺭﺍﮐﺶ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻣﺮﮒ ﺍﺯ ﺧﺎﮐﺶ ﻫﻤﺎﻱ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﺑﻪﻭﺟﻮﺩ‬ ‫ﻣﻲﺁﻳﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۲۲۶‬‬ ‫‪ .3‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﺍﺭ‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٦٥‬‬ ‫ﺧﻴﺎﻝ ﺭﻭﻱ ﺟﺎﻧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ! ﺍﻧـﺪﺭ ﺩﻳـﺪﺓ ﮔﺮﻳـﺎﻥ‬ ‫ﺑﺪﺍﻥ ﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﮔـﻮﻫﺮ ﺷـﺒﺘﺎﺏ ﺩﺭ ﺩﺭﻳـﺎ‬ ‫)‪(۴‬‬ ‫ﺧــﺸﮏ ﮐــﻨﻢ ﺯ ﺳــﻮﺯ ﺩﻝ ﺩﻳــﺪﺓ ﺍﺷــﮑﺒﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﭼﻨــــﺪ ﺩﺭ ﺁﺏ ﺍﻓﮑــــﻨﻢ ﺁﻳﻨــــﺔ ﻧﮕــــﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﻣﻨﺘﻈـﺮﺍﻥِ ﻳـﺎﺭ ﺭﺍ ﺟﻠـﻮﺓ ﻫـﺮ ﹸﺻـ ‪‬ﻮﺭ‪ ١‬ﻧﮑﻮﺳــﺖ‬ ‫ﺳـــﺮﻣﻪ ﺑـــﻮﺩ ﻏﺒـــﺎﺭ ﺭﻩ ﺩﻳـــﺪﺓ ﺍﻧﺘﻈـــﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﻗﺒﻠــﺔ ﻣــﺴﺖ ﻣــﻲﮐﻨــﺪ ﺧﺎﻧــﺔ ﻣــﻲ ﻓــﺮﻭﺵ ﺭﺍ‬ ‫ﺁﻧﮑــﻪ ﺑــﻪﮐﻌﺒــﻪ ﻣــﻲﺑــﺮﺩ ﺳــﺎﻟﮏ ﻫﻮﺷــﻴﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﭘـﺎﻱ ﻃﻠـﺐ ﺑـﻪﺭﺍﻩ ﺩﺍﺭ‪ ،‬ﺷـﺮﻁ ﺍﺩﺏ ﻧﮕـﺎﻩ ﺩﺍﺭ‪٢‬‬ ‫ﭼﻮﻧﮑـﻪ ﺗـﻮ ﮐـﺮﺩﻱ ﺍﺧﺘﻴـﺎﺭ ﺗﻬﻤـﺖ ﺍﺧﺘﻴـﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﻏﻢ ﺟﻬﺎﻥ ﺧﻮﺭﻱ ﺩﻝ ﭼﻪ ﻧﻬﻲ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﭼﻤـﻦ‬ ‫ﺑﺎﺩﺧﺰﺍﻥ ﭼﻮ ﺩﺭ ﭘﻲ ﺍﺳـﺖ ﺟﻠـﻮﺓ ﺍﻳـﻦ ﺑﻬـﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﺗﺎ ﮐﻪ ﻧﺴﻴﻢ ﺻﺒﺢ ﮔﻔﺖ ﺩﺭ ﺩﻝ ﻏﻨﭽﻪ ﺑﻮﻱ ﺗﻮﺳﺖ‬ ‫ﻧﻴــﺴﺖ ﻗــﺮﺍﺭ ﻳــﮏ ﻧﻔــﺲ ﺑﻠﺒــ ِﻞ ﺑــﻲﻗــﺮﺍﺭ ﺭﺍ‬ ‫ﺑــﺴﺖ ﮔــﺮﻩ ﺯ ﺧــﻮﻥ ﺩﻝ ﻧﺎﻓــﺔ ﺁﻫــﻮﻱ ﺧــﺘﻦ‬ ‫ﺗـــﺎ ﺑﮕـــﺸﺎﺩ ﺁﻥ ﻏـــﺰﺍﻝ ﻃﹸـــﺮ‪‬ﺓ ﻣـــﺸﮑﺒﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺻﻮﺭﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﻧﮑﺎﻫﺪﺍﺭ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٦٦‬‬ ‫ﺳــﺎﻗﻲ ﻣــﺴﺖ ﺭﺍﺯﻳــﺎ ﺳــﺎﻏﺮ ﺑﻴﻬــﺸﻲ ﺩﻫــﺪ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻣ‪‬ﻲ ﺍﮔﺮ ﻧﻤﻲﭼﺸﻲ ﺑﺲ ﮐﻪ ﮐـﺸﻲ ﺧﻤـﺎﺭ ﺭﺍ‬ ‫)‪(۵‬‬ ‫ﺩﺭ ﻫﺮ ﺩﻭ ﺟﻬﺎﻥ ﻭﺻﻞ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﺪ ﻫـﻮﺱ ﻣـﺎ‬ ‫ﻣﺎﻧــﺪ ﻫــﻮﺱ ﻣــﺎ ﻭ ﻧﻤﺎﻧــﺪ ﻧﻔــﺲ ﻣــﺎ‬ ‫ﻣــﺎ ﻗﺎﻓﻠــﻪ ﺳــﺎﻻﺭ ﻣــﺼﻴﺒﺖ ﺯﺩﮔــﺎﻧﻴﻢ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﻧﻮﺣﺔ ﺩﺭﺩ ﺍﺳﺖ ﺻـﺪﺍﻱ ﺟـﺮﺱ ﻣـﺎ‬ ‫ﻣـــﺎ ﺻﺪﺭﻧـــﺸﻴﻨﺎﻥ ﺳـــﺮﺧﻮﺍﻥ ﺧﻠﻴﻠـــﻴﻢ‬ ‫ﺑــﺮ ﺧــﻮﺍﻥ ﻟﺌﻴﻤــﺎﻥ ﻧﻨــﺸﻴﻨﺪ ﻣﮕــﺲ ﻣــﺎ‬ ‫ﺯﻧﻬﺎﺭ ﻣﮑﻦ ﻋﺮﺑﺪﻩ‪ ،‬ﺍﻱ ﻣﺴﺖ ﭼـﻮ ﻣﻨـﺼﻮﺭ‬ ‫ﻫﺸﺪﺍﺭ ﮐﻪ ﺷﺮﻉ ﺍﺳﺖ ﺩﺭﻳﻦ ﺭﻩ ﻋـﺴ ِﺲ ﻣـﺎ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﻭﺍﺩﻱ‪ ١‬ﺍﻳﻤﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ‪‬ﻣﻘﺘﺒﺲ ﺍﺯ ﻣﺎﺳﺖ‬ ‫ﮐـﻮ ﺩﻳـﺪﺓ ﻣﻮﺳـﻲ ﮐـﻪ ﺑﺠﻮﻳـﺪ ﻗـﺒﺲ ﻣـﺎ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺳـﺨﻦ ﺧـﻮﺩ ﺑـﻪﺩﻋـﺎ ﺧـﺘﻢ ﻧﻤـﺎﻳﻴﻢ‬ ‫ﻳـﺎﺭﺏ ﮐــﺮﻡ ﺗﻮﺳــﺖ ﺯ ﺗــﻮ ﻣﻠــﺘﻤﺲ ﻣــﺎ‬ ‫‪ .1‬ﻭﺍﺩﻱ ﺍﻳﻤﻦ‪ :‬ﺩﺭ ﺟﺎﻧﺐ ﺭﺍﺳﺖ ﮐﻮﻩ ﻃﻮﺭ ﺑﻪﻧﺰﺩ ﺑﻮﺗﻪﻫﺎ ﮐﻪ ﻭﺍﺩﻱ ﻣﻘﺪ‪‬ﺱ ﺍﺳﺖ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻭﺍﺩﻱ‬ ‫ﺍﻳﻤﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﻭﺍﮊﻩ »ﺍﻳﻤﻦ« ﺩﻭ ﻣﻌﻨﻲ ﺩﺍﺭﺩ ﻳﮑﻲ ﺟﺎﻧﺐ ﺭﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺑﺮﮐﺖ‪.‬‬ ‫ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ‪) …Ç`yJ÷ƒ{F #$ ÏŠ#uqø9$# ÙÜÏ »©x `ÏB ”š ÏŠqRç $yg8?s r& $! J£ =n sù :‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺳﻮﺭﻩ‬ ‫ﺍﻟﻘﺼﺺ‪ ،‬ﺁﻳﺖ ‪.(۳۰‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٦٧‬‬ ‫)‪(۶‬‬ ‫ﺳﺮﻣﺴﺖ ﺟﺎﻡ ﻧﻴﺴﺖ ﺩﻝ ﺟﺮﻋـﻪ ﻧـﻮﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﻣـﺴﺘ ‪‬ﻲ ﻣﺎﺳـﺖ ﺍﺯ ﻧﮕـﻪ ﻣـﻲ ﻓـﺮﻭﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﺗﺎ ﺭﻭﺯ ﺣﺸﺮ ﺟﻠﻮﺓ ﺣ‪‬ﺴﻦ ﺍﺳﺖ ﻭ ﭼﺸﻢ ﻣـﺎ‬ ‫ﺗﺎ ﻧﻔﺦ‪ ١‬ﺻﻮﺭ ﻧﻐﻤﺔ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﮔﻮﺵ‪ ٢‬ﻣﺎ‬ ‫ﺍﺯ ﺳــﺎﻏﺮ ‪‬ﭘــﺮ ﺍﺳــﺖ ﺳﺒﮑــﺴﺎﺭ ﺭﻭﺡ ﻣــﺎ‬ ‫ﺍﺯ ﮐﺎﺳـﺔ ﺳـﺮ ﺍﺳـﺖ ﮔﺮﺍﻧﺒـﺎﺭ‪ ٣‬ﺩﻭﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﺍﺯ ﻋﺸﻖ ﻣﺎﺳﺖ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺧﻤﺨﺎﻧﻪ ﺟﻮﺵِ ﻣﻲ‬ ‫ﺍﺯ ﻧﺸﺌﺔ ﻣﻲ ﺍﺳـﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺭﻭﻱ ﺟـﻮﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﺯﺍﻫﺪ ﺑﻴـﺎ ﺑـﻪﺣﻠﻘـﺔ ﻣـﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﮔـﻮﺵ‪ ٤‬ﺩﺍﺭ‬ ‫ﺗـﺴﺒﻴﺢ ﺩﻝ ﺧـﺮﺍﺵ ﺑـﻮﺩ ﻳـﺎ ﺧـﺮﻭﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﻣـﻮ ﺷـﺪ ﺳـﻔﻴﺪ ﺍﺯ ﻏـﻢ ﭼـﺸﻢ ﺳـﻴﺎﻩ‪ ،‬ﺁﻩ‬ ‫ﺷـﺪ ﭘﻨﺒـﺔ ﺑـﻪﮔـﻮﺵ ﻣﻼﻣـﺖ ﻧﻴـﻮﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﻟﺐ ﺑـﺴﺘﻪﺍﻳـﻢ ﺍﺯ ﺍﺩﺏ ﻭ ﮔـﺸﺘﻪ‪ ٥‬ﺗﺮﺟﻤـﺎﻥ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﮐﻠﮏ ﺻﺪ ﺯﺑﺎﻥ ﺯ ﺯﺑـﺎﻥ ﺧﻤـﻮﺵ ﻣـﺎ‬ ‫ﺍﺯ ﺭﺣﻤﺖ ﺧـﺪﺍ ﻣـﺸﻮ ﺍﻱ ﻣـﺴﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺍﻣﻴـﺪ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻣﮋﺩﻩ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺯ ﺭﺣﻤﺖ ﺳﺮﻭﺵ ﻣـﺎ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﻧﻔﺢ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﻮﺵ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﺮﺍﻧﺒﺎﺭ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﻮﺵ‪.‬‬ ‫‪ .5‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﺸﺘﻪ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٦٨‬‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ! ﻣﮑﻦ ﻣﻼﻣﺖ ﻣﺴﺘﺎﻥ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻟـﺴﺖ‪١‬‬ ‫ﺩﺍﺩﻧــﺪ ﺟﺮﻋــﻪﺍﻱ ﻭ ﺭﺑﻮﺩﻧــﺪ ﻫــﻮﺵ ﻣــﺎ‬ ‫)‪(۷‬‬ ‫ﺷـﮑﺮ ﺧـﺪﺍ ﮐـﻪ ﻣﻴﮑـﺪﻩ ﺁﻣـﺪ ﻣﻘـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﻣﺴﺘﺎﻧﻪ ﺭﻳﺨﺖ ﺳﺎﻗﻲ ﻣﺎ ﻣـﻲ ﺑـﻪﺟـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﻟﺒﺮﻳﺰ ﮔﺸﺘﻪ‪٢‬ﺍﻳﻢ ﻭ ﺩﻭ ﻟـﺐ ﺗـﺸﻨﻪ ﺍﺯ ﺍﺩﺏ‬ ‫ﺗــﺎ ﺳــﺎﻏﺮ ﺩﮔــﺮ ﺑﺮﺳــﺎﻧﺪ ﺑــﻪﮐــﺎﻡ ﻣــﺎ‬ ‫ﺍﻱ ﻫﻮﺷﻴﺎﺭ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﻪﺗـﻮ ﭼـﻮﻥ ﺍﻗﺘـﺪﺍ ﮐﻨـﻴﻢ‬ ‫ﻣــﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﭘﻴــﺮ ﻣﻴﮑــﺪﻩ ﺷــﺎﻳﺪ ﺍﻣــﺎﻡ ﻣــﺎ‬ ‫ﺯﺍﻫﺪ ﭼﻮ ﻣﻦ ﺣـﺮﺍﻡ ﺷﻨﺎﺳـﻢ ﺣـﻼﻝ ﺗـﻮ‬ ‫ﺗﻮ ﺧـﻮﺩ ﭼـﺮﺍ ﺣـﻼﻝ ﻧـﺪﺍﻧﻲ ﺣـﺮﺍ ِﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺻﻴ‪‬ﺎﺩ ﻣﺎﺳﺖ ﻃـﻮﻝِ ﺍﻣـﻞ ﺩﺍﻧـﻪ ﮐـﺎﻡ ﺩﻝ‬ ‫ﻣـﺎ ﺻـﻴﺪ ﻭ ﮐـﺎﻣﺮﺍﻧﻲ ﺩﻧﻴﺎﺳـﺖ ﺩﺍﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺑﺎﺩ ﺻﺒﺎ ﺑﻪﻟﻄﻒ ﺑﺪﻩ ﻋﺮﺿﻪ ﺻﺒﺢ ﻭ ﺷـﺎﻡ‬ ‫ﺑﺮﻫﺎﻥ‪ ٣‬ﺩﻳﻦ ﻭ ﻣﹼﻠـﺖ ﺣـﻖ ﺭﺍ ﺳـﻼﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ! ﺍﮔﺮ ﻧﻪ ﺣـﻀﺮﺕ ﺍﻭ ﭘﺎﺳـﺒﺎﻥ ﺑـﻮﺩ‬ ‫ﻣـﺎ ﺭﺍ ﮐـﺸﺪ ﺑـﻪﺩﺍﺭ ﻣﻼﻣـﺖ ﮐـﻼﻡِ ﻣـﺎ‬ ‫‪ .1‬ﺁﻳﺖ ﻗﺮﺁﻧﻲ‪) …öN3ä În/t•/Î Mà ó¡9s r& :‬ﺍﻋﺮﺍﻑ‪(۱۷۲ :‬‬ ‫‪ .2‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﻟﺒﺮﻳﺮ ﮐﺸﺘﻪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻣﺮﺍﺩ ﺑﺮﻫﺎﻥﺍﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺿﻴﺤﺶ ﺩﺭ ﺣﺎﺷﻴﻪ ﺷﻤﺎﺭﻩ ‪ ۸‬ﺿﻤﻦ ﻏﺰﻝ ﺷﻤﺎﺭﻩ ‪ ۹‬ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٦٩‬‬ ‫)‪(۸‬‬ ‫ﺑـــﺎ ﺩﻵﺭﺍﻡ ﺍﺳـــﺖ ﺁﺭﺍﻡ ﺩﻝ ﺧﻮﺩﮐـــﺎﻡ ﻣـــﺎ‬ ‫ﻧﻴــﺴﺖ ﺑــﻲﺁﺭﺍﻡ ﺩﻝ ﺟــﺰ ﺑــﻲﺩﻟــﻲ ﺁﺭﺍﻡ ﻣــﺎ‬ ‫ﻧـﺎﻡ ﺍﻭ ﻭﺭﺩ ﺯﺑــﺎﻥ ﻣﺎﺳـﺖ ﺗــﺎ ﮔﻮﻳـﺎ ﺷــﺪﻳﻢ‬ ‫ﮔﺮﭼـﻪ ﻫﺮﮔـﺰ ﺑـﺮ ﺯﺑـﺎﻧﻲ ﺍﻭ ﻧﺮﻓﺘـﻪ ﻧـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺩﻳﻦ ﻭ ﺩﻝ ﺑﺮﺩﻧﺪ ﺍﺯ ﻳﮏ ﺟﻠﻮﻩ ﺩﺭ ﺁﻏـﺎﺯ ﻋـﺸﻖ‬ ‫ﺣﻴﺮﺗﻲ ﺩﺍﺭﻡ ﮐﻪ ﻳﺎﺭﺏ ﭼﻮﻥ ﺷـﻮﺩ ﺍﻧﺠـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺻﺒﺢ ﺭﻭﺯ ﻋﻴﺶ ﻣﺎ ﭼﻮﻥ ﺷﺎﻡ ﻏﻢ ﺩﺭ ﻏﻢ ﮔﺬﺷﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﭼﻪ ﺑﻴﻨﺪ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﺭﻭﺯ ﺳـﻴﻪ ﺍﺯ ﺷـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﺭﺍ ﺑﻴﻨﻲ ﺑﻪﻋﺎﻟﻢ ﺩﺭ ﻏﻢ ﻳﮏ ﺟﻠـﻮﻩ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮐﺲ ﻧﻴﺎﺑـﺪ ﮐـﺎﻡ ﺧـﻮﺩ ﺍﺯ ﺩﻟﺒـﺮ ﺧﻮﺩﮐـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺍﻱ ﻓﻠﮏ ﺭﺣﻤﻲ ﮐﻪ ﺷﺪ ﺧﻮﻧﺎﺏ ﭼﺸﻤﻢ ﻗﻄﺮﻩ ﺯﻥ‬ ‫ﺗﺎ ﺑﻪﮐـﻲ ﺍﺯ ﺧـﻮﻥ ﺩﻝ ﻟﺒﺮﻳـﺰ ﺑﺎﺷـﺪ ﺟـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫ﺭﺍﺯﻳﺎ ﺷﺐﻫﺎﻱ ﻫﺠﺮﺍﻥ ﺭﻭﺯ ﻭﺻـﻠﻢ ﺩﻳـﺮ ﮐـﺮﺩ‬ ‫ﺩﺍﻣﻦ ﺭﻭﺯ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺧﻮﺵ ﮔﺮﻓﺖ ﺍﻳـﻦ ﺷـﺎﻡ ﻣـﺎ‬ ‫)‪(۹‬‬ ‫ﭼﺮﺍ ﺩﻝ ﻣﻲﺩﻫﻲ ﺍﺯ ﺳﺎﺩﻩ ﺩﻝ ﻧﻔـﺲ ﺧﻴـﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺁﻳﻴﻨﻪ ﺑﻴﻦ ﺩﺭ ﺟﻠﻮﻩ ﺣـﺴﻦ ﻻﻳﺰﺍﻟـﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﻝ ﺑﻲﻧـﺸﺌﻪﺍﻱ ﺩﺍﺭﻡ ﺑـﻪﺁﻥ ﺑﺪﻣـﺴﺖ ﺑـﺴﭙﺎﺭﻡ‬ ‫ﮐﻪ ﺍﻭ ﭘ‪‬ﺮ ﻣﻲﮐﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﺸﮑﻨﺪ ﺍﻳﻦ ﺟﺎﻡ ﺧـﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٧٠‬‬ ‫ﮐﻤﺎﻝ ﺳﺎﻟﮑﺎﻥ ﺗﺮﮎ ﮐﻤﺎﻻﺕ ﺍﺳﺖ ﺍﻱ ﮐﺎﻣـﻞ‬ ‫ﺩﺭﻳﻦ ﺭﻩ ﺗﺮﮎ ﮐﻦ ﺑﻬﺮِ ﺧﺪﺍ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﻤﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﻣﻦ ﻭ ﺭﺳﻢ ﺳـﺒﮑﺒﺎﺭﻱ ﻭ ﺭﺍﻩ ﺷـﻴﺦ‪ ١‬ﺷـ ﹼﻄﺎﺭﻱ‬ ‫ﭼـﻪ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﺎ ﮔﺮﺍﻧﺒـﺎﺭﺍﻥ ﻓﻘﻴـﺮ ﻻﺍﺑـﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﻪﻭﻳﺮﺍﻧﺨﺎﻧﺔ ﺗـﻦ ﺟـﺎﻥ ﺯ ﻧـﺎﺩﺍﻧﻲ ﻧﻬـﺪ ﺩﻝ ﺭﺍ‬ ‫ﻋﻤـﺎﺭﺕ ﮐـﻲ ﮐﻨـﺪ ﺩﺍﻧـﺎ ﺳـﺮﺍﻱ ﺍﻧﺘﻘـﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﺭﻳﻐﺎ ﻋﻤﺮ ﺁﺧﺮ ﺷـﺪ ﻣـﺰﺍﺝ ﺍﺯ ﺍﻋﺘـﺪﺍﻝ ﺍﻓﺘـﺎﺩ‬ ‫ﻭﻟﻲ ﻧﮕﺬﺍﺷﺖ ﻧﻔﺲ ﻣـﺎ ﻣـﺰﺍﺝ ﹸﺧﺮﺩﺳـﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﻫﻤﺎ ﮔﺮ ﺳﺎﻳﻪ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﺎ ﻧﻴﻨﺪﺍﺯﺩ ﭼـﻪ ﻏـﻢ ﺭﺍﺯﻱ!‬ ‫ﺧـﺪﺍ ﭘﺎﻳﻨـﺪﻩ ﺩﺍﺭﺩ ﺳـﺎﻳﺔ ﺁﻥ ﺳـﺮﻭ ﻋـﺎﻟﻲ ﺭﺍ‬ ‫) ‪( ۱۰‬‬ ‫ﻧﺒﺎﺯﺩ ﺩﻭﺳﺖ ﺑﺎ ﻫﺮ ﺑﻮﺍﻟﻬﻮﺱ ﻧـﺮﺩ ﻣﺤ‪‬ﺒـﺖ ﺭﺍ‬ ‫ﻧﻤﻲﺳﺎﺯﺩ ﺣﺮﻳﻒ ﺧﻮﺩ ﻣﮕﺮ‪ ٢‬ﻣـﺮﺩ ﻣﺤ‪‬ﺒـﺖ ﺭﺍ‬ ‫ﺯ ﺍﮐﺴﻴﺮ ﻣﺤ‪‬ﺒﺖ ﻗﻠﺐ ﺧﻮﻥ ﺧﺎﻟﺺ ﺷﻮﺩ ﺩﺍﻧﻲ‬ ‫ﺑـﻪﺍﺯ ﮐﺒﺮﻳـﺖ ﺍﺣﻤـﺮ ﭼﻬـﺮﺓ ﺯﺭﺩ ﻣﺤ‪‬ﺒـﺖ ﺭﺍ‬ ‫‪ .1‬ﻣﺮﺍﺩ ﺷﻴﺦ ﺑﺮﻫﺎﻥﺍﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﺍﻟ ﹼﺼﺪﻳﻘﻲ ﺍﻟﺸﻄﹼﺎﺭﻱ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ ﺩﻳﻦ ﻭ ﺍﻭﻟﻴﺎﻱ ﮐﺮﺍﻡ‬ ‫ﺑﺮﻫﺎﻥﭘﻮﺭ ﺑﻮﺩﻧﺪ‪ .‬ﻋﺎﻟﻤﮕﻴﺮ ﺑﺎﺩﺷﺎﻩ ﺍﮐﺜﺮ ﺩﺭ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﺮﻫﺎﻥﺍﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﺷﺮﻑ ﺣﻀﻮﺭﻳﺎﺑﻲ ﻣﻲﺩﺍﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﻮ‪‬ﺍﺏ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ﻣﺮﻳﺪ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻤﺪﻭﺡ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﺻﻮﻑ ﺷﻄﹼﺎﺭﻱ ﺑﻪﺗﺎﺭﻳﺦ‬ ‫ﭘﺎﻧﺰﺩﻫﻢ ﺷﻌﺒﺎﻥ ﺑﻪﺳﺎﻝ ‪ ۱۰۸۳‬ﻫﺠﺮﻱ ﺑﻪﻋﻤﺮ ﺯﺍﻳﺪ ﺍﺯ ﻫﺸﺘﺎﺩ ﺳﺎﻝ ﻓﻮﺕ ﮐﺮﺩ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮﻱ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﺧﻠﻴﻞ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪ :‬ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺑﺮﻫﺎﻥﭘﻮﺭ‪ ،‬ﺩﻫﻠﻲ ‪ ۱۸۹۹‬ﻣﻴﻼﺩﻱ‪ ،‬ﺹ ‪.۱۴۰‬‬ ‫‪ .2‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﻣﮑﺮ‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٧١‬‬ ‫ﺩﻟﻢ ﺍﺯ ﺍﻧﻘﻼﺏ ﮔﺮﻡ ﻭ ﺳﺮﺩ ﺩﻫﺮ ﻣـﻲﺧﻮﺍﻫـﺪ‬ ‫ﺳﺮﺷﮏ ﮔﺮﻡ ﮔﻠﮕـﻮﻥ ﻭ ﺩﻡ ﺳـﺮﺩ ﻣﺤﺒ‪‬ـﺖ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﻪﺑﺎﺯﺍﺭ ﻣﺤ‪‬ﺒـﺖ ﺯﻭﺭ ﻭ ﺯﺭ ﻳﮑﺠـﺎ‪ ١‬ﻧﻤـﻲﺍﺭﺯﺩ‬ ‫ﺧﺮﻳﺪﺍﺭﻡ ﺑﻪﺟﺎﻥ ﻭ ﺩﻝ ﻏـﻢ ﻭ ﺩﺭﺩ ﻣﺤﺒ‪‬ـﺖ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﻪﺩﻳـﻮﺍﻥ ﮐﻤـﺎﻻﺕ ﺑـﺸﺮ ﮐـﺮﺩﻡ ﻧﻈـﺮ ﺭﺍﺯﻱ!‬ ‫ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺩﻳﺪﻡ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﻓﺮﺩ ﻣﺤ‪‬ﺒـﺖ ﺭﺍ‬ ‫) ‪( ۱۱‬‬ ‫ﺑﺎ ﮐﺲ ﻧﺴﺎﺧﺘﻴﻢ ﺑﻪﻣﺎ ﺳـﺎﺧﺖ ﻳـﺎﺭ ﻣـﺎ‬ ‫ﺑﻲﮐﺎﺭ ﺯﻳﺴﺘﻴﻢ‪ ٢‬ﺧﺪﺍ ﺳـﺎﺧﺖ ﮐـﺎﺭ ﻣـﺎ‬ ‫ﻏﻢ ﻣﻲﺑـﺮﺩ ﺩﻝ ﻭ ﻏـﻢ ﺩﻟﺒـﺮ ﻧﻤـﻲﺭﻭﺩ‬ ‫ﺩﻳﻮﺍﻧﻪ ﮔﺸﺖ‪ ٣‬ﺍﺯ ﻏﻢ ﻣـﺎ ﻏﻤﮕـﺴﺎﺭ ﻣـﺎ‬ ‫ﻣﺨﻤﻮﺭ ﻧـﺸﺌﺔ ﻧﮕـ ِﻪ ﭼـﺸﻢ ﺳـﺎﻗﻲﺍﻳـﻢ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ! ﺯ ﺟﺎﻡ ﺑـﺎﺩﻩ ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﺧﻤـﺎﺭ ﻣـﺎ‬ ‫) ‪( ۱۲‬‬ ‫ﺻــﺒﺎ ﺑﮕــﻮ‪ ٤‬ﻧﮕــﻪ ﺁﻣــﻮﺯ ﭼــﺸﻢ ﻟــﻴﻼ ﺭﺍ‬ ‫ﺧﺮﺍﺑﻪ ﮔﺮﺩ ﭼﻮ ﻣﺠﻨـﻮﻥ ﺗـﻮ ﮐـﺮﺩﻩﺍﻱ ﻣـﺎ ﺭﺍ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﻳﮏﺟﻮ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺯﻳﺴﺘﻢ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﮐﺸﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﺑﮑﻮ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٧٢‬‬ ‫ﭼﻮ ﺑﺎ ﺣﺒﻴﺐ ﺑـﻪﮔﻠﮕـﺸﺖ ﺳﺮﮐـﺸﻲ ﻳـﺎﺩ ﺁﺭ‬ ‫ﺯ ﭘــﺎﻱ ﺧــﺎﺭ ﻣﻐــﻴﻼﻥ ﮐــﺸﺎﻥ ﺻــﺤﺮﺍ ﺭﺍ‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺯ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﺩﺍﻏﻨـﺪ ﻭ ﮐـﺲ ﻧﻤـﻲﺩﺍﻧـﺪ‬ ‫ﭼﻪ ﺳﻮﺯ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻳﮏ ﺩﺍﻍ ﺳﻮﺧﺖ ﺩﻝﻫـﺎ ﺭﺍ‬ ‫ﺟﻤـﺎﻝ ﺗﻮﺳـﺖ ﻫﻮﻳـﺪﺍ ﺯ ﻳﻮﺳـﻒ ﻭ ﻟﻴﻠـﻲ‪١‬‬ ‫ﺧﻴﺎﻝ ﺗﻮﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﻨـﻮﻥ‪ ٢‬ﮐﻨـﺪ ﺯﻟﻴﺨـﺎ ‪ ٣‬ﺭﺍ‬ ‫ﻫﻤﻴــﺸﻪ ﺁﻳﻨــﻪﺩﺍﺭ ﺗﺠﻠﹼــﻲ ﺣــﺴﻦ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﮐـــﺪﺍﻡ ﺭﻭﻱ ﻧﻤﻮﺩﻧـــﺪ ﭼـــﺸﻢ ﺑﻴﻨـــﺎ ﺭﺍ‬ ‫ﺯ ﺳﻮﺯ‪ ،‬ﻧﺎﻟﻪ ﮐﻨﺪ ﻳﺎ ﺧﻤﺶ ﺷـﻮﺩ ﭼـﻮﻥ ﻧـﻲ‬ ‫ﭼﻪ ﮔﻔﺘﻪﺍﻧﺪ ﺑـﻪﮔـﻮﺵ ﺍﻳـﻦ ﺯﺑـﺎﻥ ﮔﻮﻳـﺎ ﺭﺍ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﺑﻪﺟﻠـﻮﺓ ﻳـﺎﺭ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﮐـﻮﺭﺩﻝ ﻏﺎﻓـﻞ‬ ‫ﭼﻪ ﺣﺎﺻـﻞ ﺍﺳـﺖ ﺯ ﺁﻳﻴﻨـﻪ ﻣـﺮﺩ ﺍﻋﻤـﻲ ﺭﺍ‬ ‫‪ .1‬ﻣﺮﺍﺩ ﺑﻨﺖ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﺭﺑﻴﻌﻪ ﻣﻌﺸﻮﻗﺔ ﻗﻴﺲ ﺑﻦ ﻣﻠﻮﺡ ﺑﻦ ﻣﺰﺍﺣﻢ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺑﻪﻣﺠﻨﻮﻥ ﻟﻴﻠﻲ )ﺭ‪.‬ﮎ‪.‬‬ ‫ﺑﻪﻟﻐﺖﻧﺎﻣﺔ ﺩﻫﺨﺪﺍ‪ ،‬ﺣﺮﻑ »ﻝ« ﺹ ‪(٣٩٩‬‬ ‫‪ .2‬ﻣﺠﻨﻮﻥ ﺑﻦ ﻣﻠﻮﺡ ﺑﻦ ﻣﺰﺍﺣﻢ ﻋﺎﻣﺮﻱ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﺍﺳﺖ ﻋﺎﺷﻖﭘﻴﺸﻪ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﻧﺠﺪ‪ .‬ﻭﻱ ﺍﮔﺮﭼﻪ‬ ‫ﺩﻳﻮﺍﻧﻪ ﻧﺒﻮﺩ ﻭﻟﻲ ﺑﻪﻣﺠﻨﻮﻥ ﻣﻠﻘﹼﺐ ﮔﺮﺩﻳﺪ ﭼﻪ ﺩﺭ ﻋﺸﻖ ﻟﻴﻠﻲ ﺩﺧﺘﺮ ﺳﻌﺪ ﮐﻪ ﺍﺯ ﮐﻮﺩﮐﻲ ﺑﺎﻫﻢ‬ ‫ﭘﺮﻭﺭﺵ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺩﭼﺎﺭ ﺣﻴﺮﺕ ﻭ ﺳﺮﮔﺸﺘﮕﻲ ﺷﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻌﺮ ﻣﻲﮔﻔﺖ‪ .‬ﺍﺷﻌﺎﺭ‬ ‫ﻭﻱ ﺩﺭ ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺟﻤﻊﺁﻭﺭﻱ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪﭼﺎﭖ ﺭﺳﻴﺪﻩ ﺍﺳﺖ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺩﻫﺨﺪﺍ‪ ،‬ﺣﺮﻑ »ﻕ« ﺹ‬ ‫‪ ٥٥٤‬ﻭ ﺍﻳﻀﹰﺎ ﺣﺮﻑ »ﻝ« ﺹ ‪.(٤٠٢-٤٠٠‬‬ ‫‪ .3‬ﻳﮏ ﺍﻓﺴﺮ ﻋﺎﻟﻲ ﺭﺗﺒﻪ ﻧﺰﺩﻳﮏ ﺑﻪﺑﺎﺩﺷﺎﻩ ﻣﺼﺮ ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺶ ﻗﻄﻔﻴﺮ ﻳﺎ ﺍﻃﻔﻴﺮ )‪ (Potiphar‬ﺑﻮﺩ ﺯﻧﻲ‬ ‫ﺩﺍﺷﺖ ﺑﺎ ﻧﺎﻡ ﺭﺍﻳﻞ ﮐﻪ ﺑﻌﺪﹰﺍ ﺑﻪﺍﺳﻢ ﺯﻟﻴﺨﺎ ﻣﻮﺳﻮﻡ ﮔﺸﺖ‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﺯﻟﻴﺨﺎ ﺩﺭ ﺣﺴﻦ ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫ﺍﻟﺴ‪‬ﻼﻡ ﮔﺮﻓﺘﺎﺭ ﺑﻮﺩ ﻭﻟﻲ ﻧﺎﮐﺎﻡ ﮔﺸﺖ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ﺑﻪﺳﻮﺭﺓ ﻳﻮﺳﻒ ﻭ ﭘﺮﻭﻓﺴﻮﺭ‬ ‫ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮ‪‬ﺣﻤﻦ‪ :‬ﻓﺎﺭﺳﻲ ﻭ ﺍﺭﺩﻭ ﺍﺩﺏ ﻣﻴﻦ ﺗﻠﻤﻴﺤﺎﺕ ﻭ ﺍﺷﺎﺭﺍﺕ‪ ،‬ﺹ ‪ ،۱۵۰-۱۴۹‬ﮐﻠﮑﹼﺘﻪ‬ ‫‪ ۱۹۸۶‬ﻡ(‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٧٣‬‬ ‫ﮐﻨﺎﺭ ﻣﻦ ﺷـﺪﻩ ﺍﺯ ﺍﺷـﮏ‪ ،‬ﻣﺠﻤـﻊﺍﻟﺒﺤـﺮﻳﻦ‪١‬‬ ‫ﮐﺸﻴﺪﻩ ﻋﺸﻖ ﺯ ﻳﮏ ﭼﺸﻤﻪ ﺍﻳـﻦ ﺩﻭ ﺩﺭﻳـﺎ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﻟﻢ ﮔﺮﻓﺖ ﭼﻮ ﺭﺍﺯﻱ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﮔﺮﻓﺖ ﻭ ﮔﺬﺍﺷﺖ‬ ‫ﮔﺮﻓــﺖ ﺩﺍﻣــﻦ ﻳــﺎﺭ ﻭ ﮔﺬﺍﺷــﺖ ﺩﻧﻴــﺎ ﺭﺍ‬ ‫) ‪( ۱۳‬‬ ‫ﺍﻓﺴﺮﺩ ﺗﻦ ﺯ ﮔﺮﻳﻪ ﺑﻪﺷـﺐﻫـﺎﻱ ﺩﻱ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫ﺩﻝ ﺗﺎ ﮐﺠﺎ ﺩﺭ ﺁﺗﺶ ﻭ ﺗﻦ ﺗﺎ ﺑﻪﮐـﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫ﺩﺭ ﺁﺏ ﺩﻳﺪﻩ ﻏـﺮﻗﻢ ﻭ ﻣـﻲ ﻧـﺎﻟﻢ ﺍﺯ ﻓـﺮﺍﻕ‬ ‫ﮔﻮﻳﺎ ﮐﻪ ﺭﺳﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭﺟﻮﺩﻡ ﭼﻮ ﻧﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫ﺍﺯ ﮔﺮﻳﻪ ﮐﺲ ﺑﻪ‪ ٢‬ﺟﺎ ﻧﺮﺳﺪ ﺑﻲﺩﻟﻴـﻞ ﻋـﺸﻖ‬ ‫ﺑـﻲﺭﺍﻫﺒــﺮ ﮐـﺴﻲ ﻧﮑﻨــﺪ ﺭﺍﻩ ﻃــﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫ﺯﻳﻦ ﺭﺍﻩ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺭﻓﺖ ﻧﺸﺎﻧﺶ ﭘﺪﻳـﺪ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﺑﺲ ﮐﻪ ﮔﺮﻳﻪ ﮐﺮﺩ ﻧﻬﺎﻥ ﮔﺸﺖ ﭘﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫ﺍﺯ ﺍﺧــﺘﻼﻁ ﻣــﺮﺩﻡ ﺑــﻲﺩﺭﺩ ﺩﺭ ﺟﻬــﺎﻥ‬ ‫ﺑﻲﻧﺸﺌﻪ ﮔﺸﺖ ﺟﻮﻫﺮ ﻃﺒﻌﻢ ﭼﻮ ﻣـﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫‪ .1‬ﻣﺠﻤﻊﺍﻟﺒﺤﺮﻳﻦ‪ :‬ﻧﺎﻡ ﻣﻘﺎﻣﻲ ﮐﻪ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﺳﻲ ﻭ ﺧﻀﺮ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ ﺍﻟﺴ‪‬ﻼﻡ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﻼﻗﺎﺕ ﮐﺮﺩﻩ‬ ‫ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﺁﻥ ﺟﺎﻳﻲ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻧﺠﺎ ﺩﻭ ﺩﺭﻳﺎ ﻳﻌﻨﻲ ﺩﺭﻳﺎﻱ ﺭﻭﻡ ﻭ ﺩﺭﻳﺎﻱ ﻓﺎﺭﺱ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ‪.‬‬ ‫)ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺩﻫﺨﺪﺍ ﺣﺮﻑ »ﻡ« ﺹ ‪ .٤٨١-٤٨٠‬ﻭ ﻧﻴﺰ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ﺑﻪﺍﻳﻦ ﺁﻳﺖ‪4Ó›y qãB š^$s% øŒÎ)ur :‬‬ ‫‪ ،$Y7)à ãm zÓÅÓBø r& r÷ &r `Ç ÷ƒt•só t79ø $# yìJy ôfBt x÷è=/ö &r _# ¨Lym yß •t ö/r& wI mç 9tFÿx Ï9‬ﺳﻮﺭﻩ ﺍﻟﮑﻬﻒ‪ ،‬ﺁﻳﺖ ‪.(٦٠‬‬ ‫‪ .2‬ﺩﺭ ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٧٤‬‬ ‫ﺍﺯ ﺩﻳﺪﻩ ﺧﻮﻥ ﻧـﺎﺏ ﭼـﻮ ﺧﻮﻧـﺎﺏ ﺭﻳﺨـﺘﻢ‬ ‫ﭘﻨﻬﺎﻥ ﮐﻨﻴﻢ ﺧﻮﻥ ﺟﮕـﺮ ﺗـﺎ ﺑـﻪﮐـﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫ﮔﺮ ﭼﺸﻢ ﻣﺎ ﺑﻪﺧﻮﺍﺏ ﻧﺸﺪ ﺁﺷـﻨﺎ ﭼـﻪ ﺷـﺪ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺑﻪﺧﻮﺍﺏ ﺩﺭ ﻧﺮﻭﺩ ﻫـﻴﭻ ﺷـﻲ ﺩﺭ ﺁﺏ‬ ‫) ‪( ۱۴‬‬ ‫ﺩﺭ ﻣـﻮﺕ ﻭ ﺑﻌـﺜﻢ ﺩﺍﺭﺩ ﻣﺬﺑـﺬﺏ ﺧﻮﻧﺮﻳﺰﻱ ﭼﺸﻢ‪ ،‬ﺟﺎﻥ ﺑﺨﺸﻲ ﻟﺐ‬ ‫ﺍﻱ ﺷﻤﻊ ﻣﺎﻳﻴﻢ ﺩﺭ ﺳـﻮﺯ ﻭ ﮔﺮﻳـﻪ ﺗﺎ ﺷﺎﻡ ﻫﺮ ﺭﻭﺯ‪ ،‬ﺗﺎ ﺻﺒﺢ ﻫﺮ ﺷـﺐ‬ ‫ﻳﻮﺳــﻒ ﻧﮑــﺮﺩﻩ‪ ١‬ﺍﻧﺪﻳــﺸﺔ ﭼــﺎﻩ ﮔــﺮ ﺍﻭ ﻓﺘــﺎﺩﻱ ﺩﺭ ﭼــﺎﻩ ﻏﺒﻐــﺐ‬ ‫ﻣﻴﺨﺎﻧـﻪ ﺭﻓﺘــﻴﻢ ﺳـﺎﻏﺮ ﮐــﺸﻴﺪﻳﻢ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻣﺬﻫﺐ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻣﺸﺮﺏ‬ ‫ﭼﺸﻤﻢ ﺯ ﺧﻮﻧـﺎﺏ ﮔـﺸﺘﻪ ﻟﺒﺎﻟـﺐ‬ ‫ﺍﺯ ﺑـﺎﺩﺓ ﻧـﺎﺏ ﺳـﺎﻏﺮ ﺗﻬـﻲ ﺷـﺪ‬ ‫ﮐﻮﺗﺎﻩ ﺑﺨﺘﻢ ﻋـﺎﻟﻲﺳـﺖ‪ ٢‬ﻣﻄﻠـﺐ‬ ‫ﺯﻟﻔﺖ ﺑﻪﺩﺳﺘﻢ ﮐﻲ ﻣﻲﺩﻫﺪ ﺩﺳـﺖ‬ ‫ﺍﻧﺪﻳﺸﻪﺍﻱ ﮐـﻦ ﺩﺭ ﻧﺤـﻦ ﺍﻗـﺮﺏ‪٣‬‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﻣﻴﻨﺪﻳﺶ ﺍﺯ ﺩﻭﺭﻱ ﺧـﻮﻳﺶ‬ ‫) ‪( ۱۵‬‬ ‫ﺍﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮ ﺭﺧـﺖ ﺍﻱ ﺁﻓﺘـﺎﺏ ﻧﻴـﺴﺖ ﻧﻘـﺎﺏ‬ ‫ﺷﻌﺎﻉِ ﺟﻠﻮﺓ ﺗﻮ ﺑـﺮ ﺷـﻬﻮﺩ ﺗﻮﺳـﺖ ﺣﺠـﺎﺏ‬ ‫ﺍﺯ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﮐﻪ ﺧﻴﺎﻟﺖ ﺑﻪﺧﻮﺍﺏ ﺭﻭﻱ ﻧﻤـﻮﺩ‬ ‫ﺧﻴﺎﻝ ﺧـﻮﺍﺏ ﻧﺪﻳـﺪﻡ ﺑـﻪﺩﻳـﺪﺓ ﺑـﻲﺧـﻮﺍﺏ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺑﮑﺮﺩﻱ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ ﺑﻠﻨﺪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺣﻮﺽ ﻋﺎﻟﻲﺳﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺍﻳﻦ ﺁﻳﺖ‪ ، ‰Ï ƒ‘Í qu ø9$# @È ö7ym ô`BÏ mÏ ‹ø 9s )Î >Ü •t %ø r& `ß øtwUur …z`»|¡S}M $# $Zu ø)n=yz ô‰)s 9s ur :‬ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ‪،‬‬ ‫ﺳﻮﺭﻩ ﻕ‪ ،‬ﺁﻳﺖ ‪.۱۶‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٧٥‬‬ ‫ﮐـﺴﻲ ﮐـﻪ ﺩﺭ ﻃﻠـﺐ ﻧـﺸﺌﺔ ﻟـﺐ ﺗـﻮ ﺑـ ‪‬ﻮﺩ‬ ‫ﺩﺭﺁﻳـﺪﺵ ﺑـﻪﻧﻈـﺮ ﺳـﺎﻏﺮ ﺷـﺮﺍﺏ ﺳـﺮﺍﺏ‬ ‫ﺑﮕﻮ ﮐـﻪ ﺩﺭﺩ ﺯ ﻫﻤـﺪﺭﺩ ﮐـﺲ ﻧﻬـﺎﻥ ﻧﮑﻨـﺪ‬ ‫ﻣﻦ ﺍﺯ ﻏﻢ ﺗﻮ ﺧﺮﺍﺑﻢ ﺗﻮ ﺍﺯ ﻏـﻢ ﮐـﻪ ﺧـﺮﺍﺏ‬ ‫ﻗﻠﻢ ﭼـﻮ ﻣﺤـﺮﻡ ﺍﻳـﻦ ﺭﺍﺯ ﻧﻴـﺴﺖ ﺍﻱ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﺭﺳﺪ ﺑﻪﺭﻭﺯ ﻭﺻﺎﻝ ﺍﻳﻦ ﺳﺆﺍﻝ ﻣﻦ ﺑـﻪﺟـﻮﺍﺏ‬ ‫) ‪( ۱۶‬‬ ‫ﭼﻪ ﻓﺘﻨﻪ ﺑـﻮﺩ ﮐـﻪ ﺑـﺎﺯ ﺍﺯ ﺩﺭﻡ ﺩﺭﺁﻣـﺪ ﺷـﺐ‬ ‫ﭼﻪ ﺧﺎﺭ ﺑـﻮﺩ ﮐـﻪ ﺩﺭ ﺑـﺴﺘﺮﻡ ﺩﺭﺁﻣـﺪ ﺷـﺐ‬ ‫ﺑﻪﻳﺎﺩ ﮐﻴﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﺸﻤﻢ ﺯ ﮔﺮﻳﻪ ﺑﻲﺧﻮﺍﺏ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﺧﻴﺎﻝ ﭼﻴﺴﺖ ﮐـﻪ ﺍﻧـﺪﺭ ﺳـﺮﻡ ﺩﺭﺁﻣـﺪ ﺷـﺐ‬ ‫ﺑــﻪﺧــﻮﻳﺶ ﺩﺭ ﺳــﺨﻨﻢ ﺭﻭﺯ ﻣﺜــﻞ ﺩﻳﻮﺍﻧــﻪ‬ ‫ﻣﮕﺮ ﺑﻪﺧـﻮﺍﺏ ﭘـﺮﻱ ﺩﺭ ﺑـﺮﻡ ﺩﺭﺁﻣـﺪ ﺷـﺐ‬ ‫ﺯ ﺳــﺎﻳﺔ ﻣــﻦ ﺩﻳﻮﺍﻧــﻪ ﮔــﺸﺖ ﺳــﺎﻳﻪ ﺯﺩﻩ‬ ‫ﺑﻪﮐﻨﺞ ﻏﻢ ﭼﻮ ﻧـﺼﻴﺤﺖ ﮔـﺮﻡ ﺩﺭﺁﻣـﺪ ﺷـﺐ‬ ‫ﺑﻪﺭﻭﺯ ﺩﻳـﺪﺓ ﻣـﻦ ﺧـﺸﮏ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑـﻮﺩ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﮐـﻪ ﺁﻓﺘـﺎﺏ ﺑـﻪﭼــﺸﻢ ﺗـﺮﻡ ﺩﺭﺁﻣـﺪ ﺷــﺐ‬ ‫) ‪( ۱۷‬‬ ‫ﻣـﺮﺍ ﺯﻟـﻒ ﭘﺮﻳـﺸﺎﻧﺶ ﭘﺮﻳـﺸﺎﻥﺗـﺮ ﻧﻤـﻮﺩ ﺍﻣـﺸﺐ‬ ‫ﻧﻤﻲﺩﺍﻧﻢ ﮐـﻪ ﺩﺭ ﺑﻨـﺪﺵ ﺩﻝ ﺯﺍﺭ ﮐـﻪ ﺑـﻮﺩ ﺍﻣـﺸﺐ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٧٦‬‬ ‫ﺑﺘـﻲ ﺍﺯ ﭘـﺮﺩﻩ ﺑﻴـﺮﻭﻥ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺳـﺎﻗﻲ ﻣـﺴﺘﺎﻥ ﺷـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﻲ ﻧﺸﺌﻪ ﺩﺭ ﻣﺎ ﻟﺬﹼﺕ ﻣـﺴﺘﻲ ﻓـﺰﻭﺩ ﺍﻣـﺸﺐ‬ ‫ﺩﻻ ﺍﻣﺸﺐ ﺷﺐ ﻗﺪﺭ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻗﺪﺭﺵ ﻣﺴﺖ ﻣﻲﺩﺍﻧـﺪ‬ ‫ﭼﻮ ﺳﺎﻗﻲ ﺩﺭ ﻗﻴﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺻﺮﺍﺣﻲ ﺩﺭ ﺳﺠﻮﺩ ﺍﻣـﺸﺐ‬ ‫ﺑﺴﺎ ﺑﻴﺪﺍﺭ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ ﻭ ﺑﺲ ﺧﻮﻧﺒﺎﺭ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺑـﻮﺩ‬ ‫ﭼﻪ ﺷﺪ ﮔﺮ ﺩﺭ ﺑﺮﺕ ﺍﻱ ﺳﻴﻤﺒﺮ ﭼﺸﻤﻢ ﻏﻨﻮﺩ ﺍﻣـﺸﺐ‬ ‫ﭼﻪ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺍﺳﺖ ﻳﺎ ﺭﺏ ﺣ‪‬ـﺴﻦ ﺑﺎﻻﺩﺳـﺖ ﺳـﺎﻗﻲ ﺭﺍ‬ ‫ﮐﻪ ﺩﺳﺖ ﻣﺤﺘﺴﺐ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﻣﺎ ﺳﺎﻏﺮ ﺭﺑـﻮﺩ ﺍﻣـﺸﺐ‬ ‫ﺑـﻪﺳـﺎﻥ ﻣـﺼﻘﻠﻪ ﻣـﻀﺮﺍﺏ ﻣﻄـﺮﺏ ﺭﺍ ﺍﺛـﺮ ﺩﻳـﺪﻡ‬ ‫ﮐﻪ ﺻﻮﺕ ﭼﻨﮓ ﺍﻭ ﺯﻧﮓ ﺍﺯ ﺩﻝ ﺭﺍﺯﻱ ﺯﺩﻭﺩ ﺍﻣﺸﺐ‬ ‫) ‪( ۱۸‬‬ ‫ﺍﺯ ﻫﺠﺮ ﺑﻲﺩﻟﻴﻢ ﻭ ﺩﻝ ﻣـﺎ ﺑـﻪﺩﺳـﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬ ‫ﺩﺳﺘﻲ ﮐﻪ ﺷﺎﺩﻱ ﻭ ﻏﻢ ﺩﻝﻫﺎ ﺑﻪﺩﺳﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬ ‫ﺩﺳـﺘﻲ ﺑــﻪﺳـﻴﻨﻪﺍﻡ ﺑﻨــﻪ ﺍﻱ ﻧﺎﺻـﺢ ﻭ ﺑﺒــﻴﻦ‬ ‫ﺩﺭ ﺳﻴﻨﺔ ﻣﻦ ﺍﺳﺖ ﺩﻟﻢ ﻳـﺎ ﺑـﻪﺩﺳـﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬ ‫ﻳﮏ ﺟﻠﻮﻩ ﮔﺮ ﺑﻪﺟـﺎﻥ ﺑﻔﺮﻭﺷـﺪ ﮐﻨـﻴﻢ ﺳـﻮﺩ‬ ‫ﺳﻮﺩﺍﻳﻲﺍﻳﻢ ﺍﺯﻳﻦ ﻏﻢ ﻭ ﺳﻮﺩﺍ ﺑﻪﺩﺳﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬ ‫ﺳــﺮ ﺭﺷــﺘﺔ ﺍﻣﻴــﺪ ﻣﮑــﻦ ﻣﻨﻘﻄــﻊ ﺯ ﻋــﺸﻖ‬ ‫ﺑﺎ ﻳﻮﺳﻒ ﺍﹼﺗـﺼﺎﻝ ﺯﻟﻴﺨـﺎ ﺑـﻪﺩﺳـﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٧٧‬‬ ‫ﻣــﺴﺘﻢ ﺯ ﺳــﺎﻗﻴﻲ‪ ١‬ﮐــﻪ ﻧــﺪﺍﺭﻡ ﻏــﻢ ﺧﻤــﺎﺭ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﺟﺎ ِﻡ ﺩﻭﺭ ﻧﺸﺌﺔ ﺍﹸﺧﺮﻱ ﺑﻪﺩﺳـﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬ ‫ﻫﺮ ﻋﺎﺷـﻘﻲ ﮐـﻪ ﺩﺳـﺖ ﻓﮑﻨـﺪﻩ ﺑـﻪﮔـﺮﺩﻧﺶ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺩﺭﻳﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﻳﺪﺑﻴﻀﺎ‪ ٢‬ﺑـﻪﺩﺳـﺖ ﺍﻭﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۱۹‬‬ ‫ﺍﻱ ﺁﺑـﺸﺎﺭ ﺳـﻴﻞ ﺳﺮﺷـﮑﺖ ﺯ ﺳـﺮ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺑﺮ ﺳﻨﮓ‪ ،‬ﺳﺮ ﭼﻪ ﻣﻲﺯﻧﻲ ﻭ ﭼﻴﺴﺖ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ؟‬ ‫ﺳـﻴﻼﺏ ﮔﺮﻳـﺔ ﺗـﻮ ﮔـﺬﺭ ﮐـﺮﺩ ﺑـﺮ ﭼﻤـﻦ‬ ‫ﺧﻮﻧﺎﺏ ﭼﺸﻢ ﻣﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﮔﺬﺭ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﺳﻴﻨﻪ ﭼﺎﮎ ﺑﻮﺩ ﺯ ﺧـﻮﻥ ﺩﻳـﺪﻩ ﭘـﺎﮎ ﺑـﻮﺩ‬ ‫ﺍﮐﻨﻮﻥ ﺧـﺪﻧﮓ ﻏﻤـﺰﺓ ﺍﻭ ﺍﺯ ﺟﮕـﺮ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺩﻝ ﺩﺍﻧــﺪ ﻭ ﺟﮕــﺮ ﻧــﺸﻨﺎﺳﺪ ﮐــﺴﻲ ﺩﮔــﺮ‬ ‫ﺍﺯ ﺟﻮﺭ ﻏﻤـﺰﻩ ﺁﻧﭽـﻪ ﺯ ﺍﻫـﻞ ﻧﻈـﺮ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺍﻳــﻦ ﺭﺍﻩ ﭘﺮﺧﻄــﺮ ﮐــﻪ ﮔﺮﺍﻧﺒــﺎﺭ ﻣــﻲﺭﻭﻳــﻢ‬ ‫ﺁﺳــﻮﺩﻩ ﺭﻓــﺖ ﻫﺮﮐــﻪ ﺳــﺒﮑﺒﺎﺭ ﺑﺮﮔﺬﺷــﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﺩﻝ ﺧﺒـﺮ ﻧﻴﺎﻓﺘـﻪ ﭼـﻮﻥ ﺑـﻲﺧﺒـﺮ ﺷـﺪﻱ‬ ‫ﺯﻳﻦ ﺭﺍﻩ ﻫﺮﮐﻪ ﻳـﺎﻓﺖ ﺧﺒﺮ ﺑﻲﺧﺒـﺮ‪ ٣‬ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺳﺎﻗﻲ ﺍﺳﺖ‬ ‫‪ .2‬ﻳﺪ ﺑﻴﻀﺎ ﺑﻪﻣﻌﻨﻲ ﮐﻒِ ﺗﺎﺑﺪﺍﺭ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﻣﻌﺠﺰﻩﻫﺎﻱ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﺳﻲ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴ‪‬ﻼﻡ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮﻥ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪﺍ ﮐﻔﺶ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﻐﻠﺶ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﻴﺮﻭﻥ ﻣﻲﮐﺮﺩﻧﺪ ﺁﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﻣﻲﺷﺪ‪ .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺩﺭ‬ ‫ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ‪ .tûïÌ•Ïà»Z¨ =9Ï âä$! ŸÒ‹ø t/ }‘dÏ #Œs Î*sù ¼çn‰y ƒt ít t“tRru :‬ﺳﻮﺭﺓ ﺍﻻﻋﺮﺍﻑ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪.١٠٨‬‬ ‫‪ .3‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻘﻄﻪ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٧٨‬‬ ‫ﺩﻝ ﺩﺭ ﺟﻬـﺎﻥ ﻣﺒﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺍﻳـﻦ ﺯﺍﻝ ﺑـﻲﺣﻴـﺎ‬ ‫ﻫﻤﺪﻭﺵ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﺑﻪﭘﺴﺮ ﭼﻮﻥ ﭘـﺪﺭ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺯ ﺍﻫــﻞِ ﻭﻓــﺎ ﻧــﺸﺎﻥ ﻗــﺪﻡ ﻧﻴــﺴﺖ ﺭﺍﺯﻳــﺎ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻗﺎﻓﻠﻪ ﭼﻪ ﺷﺪ ﮐـﻪ ﺯ ﻣـﺎ ﭘﻴـﺸﺘﺮ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫) ‪( ۲۰‬‬ ‫ﺍﻱ‪ ١‬ﭘﺴﺮ ﺑﺎﺭ ﻏﻤﺖ ﭘﺸﺖِ ﺩﻭ ﺗﺎ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﮔﺮﺍﻧــﻲ ﺛﻤــﺮ ﺷــﺎﺥِ ﻭﻓــﺎ ﺧﻮﺍﻫــﺪ ﺷﮑــﺴﺖ‬ ‫ﭼـﺸﻢ ﺗـﻮ ﺑﻴﮕﺎﻧـﻪ ﻭ ﻟـﺐ ﺁﺷـﻨﺎ ﻭ‪‬ﻩ ﭼـﻮﻥ ﮐـﻨﻢ‬ ‫ﺁﺧﺮ ﺍﻳـﻦ ﺑﻴﮕﺎﻧـﻪ ﻋﻬـﺪِ ﺁﺷـﻨﺎ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫ﻋﻬـﺪ ﻣــﻲﺑﻨــﺪﻡ ﺯ ﺩﻝ ﺑـﺎ ﺩﻟﺮﺑــﺎ ﭘﻴﻤــﺎﻥ ﺷــﮑﻦ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻤﻲﺩﺍﻧﻢ ﮐﻪ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺑﺴﺖ ﻳﺎ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﺷﮑﺴﺖ ﺑﺨﺖ‪ ٢‬ﻣـﺎ ﻭ ﺍﺯ ﺷﮑـﺴﺖ ﺯﻟـﻒ ﻳـﺎﺭ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻣﻌﻠﻮﻡ ﮐﺎﻳﻦ ﺩﻝ ﺑﺎﺭﻫـﺎ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﺑﻬـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﺩﻝ ﻣـﺎ ﺑﻴـﺸﺘﺮ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﻧﺨ ِﻞ ﻣﺎ ﺩﺭ ﻣﻮﺳﻢ ﻧـﺸﻮ ﻭ ﻧﻤـﺎ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫ﺑﺎﻏﺒـﺎ ِﻥ ﮔﻠـﺸﻦ ﺭﺧـﺴﺎﺭ‪ ،‬ﺯﻟﻔـﺖ ﺩﻳـﺪ ﻭ ﮔﻔـﺖ‬ ‫ﺷﺎﺥ ﺍﻳﻦ ﺳﻨﺒﻞ ﺯ ﺁﺳﻴﺐ ﺻـﺒﺎ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫‪ .1‬ﮔﻤﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺩﻭ ﻏﺰﻝ ﺷﻤﺎﺭﻩ ‪ ٢٠‬ﻭ ‪ ٢١‬ﺷﺎﻋﺮ ﺩﺭ ﭘﺲ ﺯﻣﻴﻨﺔ ﻭﻓﺎﺕ ﭘﺴﺮﺵ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺮﺛﻴﻪ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﻪﻋﻨﻮﺍﻥ »ﻣﺮﺛﻴﻪ ﻓﺮﺯﻧﺪﺍﻥ« ﺩﺭ ﺍﺧﻴﺮ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﻮﺍﻥ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺍﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻘﻄﻪ‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٧٩‬‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺟﻬﺎﻥ ﻣـﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻴﻨـﺎﻱ ﻃـﺮﺏ ﺩﺍﺭﺩ ﺑـﻪﺩﺳـﺖ‬ ‫ﺧﻮﺩ ﺑﻪﺩﺳﺖ ﮐﺲ ﻧﺨﻮﺍﻫﺪ ﺩﺍﺩ ﻣﺎ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﮑﺴﺖ‬ ‫ﮔﻮﺷﺔ ﭼﺸﻤﻲ ﭼﻮ ﻣﺴﺘﺎﻥ ﺑﺮ ﺩﻟـﻢ ﺍﻓﮑﻨـﺪﻩ ﮔﻔـﺖ‬ ‫ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺍﻳﻦ ﺷﻴﺸﻪ ﺍﺯ ﻣﺴﺘﻲ ﻣـﺎ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺷﮑـﺴﺖ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺁﻥ ﺳﺎﻋﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﻒ ﺟﺎﻡ ﻣﻲ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﺗﻮﺑــﺔ ﺍﻫــﻞ ﺭﻳــﺎ ﺑﻬــﺮ ﺧــﺪﺍ ﺧﻮﺍﻫــﺪ ﺷﮑــﺴﺖ‬ ‫) ‪( ۲۱‬‬ ‫ﺍﻱ ﺩﺭﻳﻐــﺎ ﺭﺍﺯ ﻣــﺎ ﺭﺍ ﻣﺤــﺮﻡِ ﺍﺳــﺮﺍﺭ ﻧﻴــﺴﺖ‬ ‫ﺩﻝ ﭘﺮ ﺍﺯ ﺧﻮﻥ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻟﺐ ﺭﺍ ﺯﻫﺮﺓ ﮔﻔﺘﺎﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺩﺍﺩ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺍﻳـﻦ ﻧـﺪﺍ ﭼـﻮﻥ ﺭﻓـﺖ ﺑـﺮ ﺩﺍﺭﺍﻟﻮﻓـﺎ‬ ‫ﺧﺎﻧﺔ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﺍﻳﻨﺠـﺎ ﻫﺮﮐـﺴﻲ ﺭﺍ ﺑـﺎﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺍﻟﺤـــﺬﺭ ﺍﻱ ﺑﻴـــﺪﻻﻥ ﻭ ﺍﻟـــ ﹼﺼﻼ ﺍﻱ ﻋﺎﺷـــﻘﺎﻥ‬ ‫ﺩﻝ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻫﺮﮐﻪ ﺍﺯ ﺟﺎﻥ ﻋﺎﺷـﻖ ﺍﻳـﻦ ﺩﺍﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﻃﺒﻴﺒـــﺎﻥ ﻧـــﺴﺨﺔ ﺩﺍﺭﻭﻱ ﺩﺭﺩِ ﺩﻝ ﻣﺠـــﻮﻱ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺩﻭﺍ ﺟـﺰ ﺩﺭ ﺩﮐـﺎﻥ ﺧﻮﺍﺟـﺔ ﻋﻄﹼـﺎﺭ‪ ١‬ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺻـﻔﺤﺔ ﺭﻭﻱ ﺗـﺮﺍ ﮔـﺮ ﺻـﺪ ﻧﻈـﺮ ﺑﻴﻨـﺪ ﮐـﺴﻲ‬ ‫ﻣﺜﻞ ﻣﺼﺤﻒ ﺩﻳـﺪﻩ ﺭﺍ ﺧﺎﺻـ‪‬ﻴﺖ ﺗﮑـﺮﺍﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫‪ .1‬ﺷﻴﺦ ﻓﺮﻳﺪﺍﻟ ‪‬ﺪﻳﻦ ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺑﻪﻋ ﹼﻄﺎﺭ ﺩﺭ ﺍﺧﻴﺮ ﻗﺮﻥ ﻫﺸﺘﻢ ﻫﺠﺮﻱ ﺩﺭ ﻧﻴﺸﺎﺑﻮﺭ )ﺍﻳﺮﺍﻥ( ﻣﺘﻮﹼﻟﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪ .‬ﻭﻱ ﺩﺭ ﺻﻒ ﺷﻌﺮﺍﻱ ﻣﺘﺼﻮ‪‬ﻑ ﻣﻘﺎﻡِ ﺑﻠﻨﺪﻱ ﺩﺍﺷﺖ‪ .‬ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﺻﺪ ﺳﺎﻝ ﺯﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﮐﺮﺩ‪ .‬ﺍﺯ‬ ‫ﺁﺛﺎﺭ ﮔﺮﺍﻧﻤﺎﻳﻪﺍﺵ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ ﻣﺼﻴﺒﺖﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺍﻟﻬﻲﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺧﺴﺮﻭﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﭘﻨﺪﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺍﺳﺮﺍﺭﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻄﻖﺍﻟﻄﹼﻴﺮ‪،‬‬ ‫ﺗﺬﮐﺮﺓﺍﻻﻭﻟﻴﺎ ﻭ ﺩﻳﻮﺍﻥ ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ ﻭﻏﻴﺮﻩ‪ .‬ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻭﻓﺎﺗﺶ ﺧﻴﻠﻲ ﺍﺧﺘﻼﻑ ﺩﺍﺭﺩ‪ .‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪﻳﮏ ﻗﻮﻝ‬ ‫ﻋ ﹼﻄﺎﺭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ‪ ۶۲۷‬ﻫﺠﺮﻱ ﺑﻪﺩﺳﺖ ﻣﻐﻮﻻﻥ ﺑﻪﺷﻬﺎﺩﺕ ﺭﺳﻴﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺍﻳﺮﺍﻥ‬ ‫)ﺍﺭﺩﻭ( ﺍﺯ ﺳﻴﺪ ﻣﺒﺎﺭﺯﺍﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﺭﻓﻌﺖ‪ ،‬ﺹ ‪ ،۱۷۴-۱۵۷‬ﺩﻫﻠﻲ ‪ ۱۹۵۵‬ﻡ(‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٨٠‬‬ ‫ﺍﺯ ﺯﺑــﺎﻥ ﺣــﺎﻝ ﻣــﻲﮔﻮﻳــﺪ ﺑــﺮﻫﻤﻦ ﺑــﺎ ﻓﻘﻴــﻪ‬ ‫ﺳـﺒﺤﺔ ﺍﻫـﻞِ ﺭﻳـﺎ ﮐﻤﺘـﺮ ﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﺯﹼﻧـﺎﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﭼـﻮﻥ ﺯﻟﻴﺨـﺎ ﺁﻣـﺪﻡ ﺍﺯ ﺷـﻮﻕ ﺩﺭ ﻣـﺼﺮ ﻭﺟـﻮﺩ‬ ‫ﺣﺴﺮﺗﻲ ﺩﺍﺭﻡ ﮐﻪ ﻳﻮﺳﻒ ﺍﻧﺪﺭ ﺍﻳـﻦ ﺑـﺎﺯﺍﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﺩﻝ ﺍﺯ ﺧﻮﻧﺎﺏ ﭼﺸﻢ ﺧﻮﻳﺶ ﺧﻮﻧﻴﻦ ﺩﻝ ﻣﺒﺎﺵ‬ ‫ﺩﻳﺪﻩﺍﻱ ﮐﻮ ﮐـﺰ ﻓـﺮﺍﻕ ﺩﻭﺳـﺘﺎﻥ ﺧﻮﻧﺒـﺎﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﺩﻝ ﺑﺮﺩﻥ ﺯ ﺩﺳـﺖ ﻣـﻦ ﺗـﺮﺍ ﺁﺳـﺎﻥ ﻧﻤـﻮﺩ‬ ‫ﻧﻴﺰ ﺟﺎﻥ ﺩﺍﺩﻥ ﻣﺮﺍ ﺩﺭ ﻋـﺸﻖ ﺗـﻮ ﺩﺷـﻮﺍﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﮔﺮ ﮐﻨﻲ ﺻﺪ ﺟﺎﻥ ﻓﺪﺍﻱ ﺩﻟﺒﺮ ﺍﻱ ﻋﺎﺷﻖ ﮐﻢ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻭﺭ ﮐﻨﺪ ﺻﺪ ﺟﻮﺭ ﺩﻟﺒـﺮ ﺑـﺮ ﺩﻟـﺖ ﺑـﺴﻴﺎﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺩﺍﺷـﺘﻢ ﺍﻧﺪﻳـﺸﻪﺍﻱ ﺍﺯ ﺩﻳـﻦ ﻭ ﺩﻧﻴـﺎ ﮔﻔـﺖ ﻳـﺎﺭ‬ ‫ﺭﺍﺯﻳﺎ ﮔﺮ ﻋﺎﺷـﻘﻲ ﺑـﺎ ﺍﻳـﻦ ﻭ ﺁﻧـﺖ ﮐـﺎﺭ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫) ‪( ۲۲‬‬ ‫ﺍﺑﺮ ﺳﻴﺎﻩ ﻧﻴـﺴﺖ ﮐـﻪ ﺍﺧﺘـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺩﻭﺩ ﺩﻟﻢ ﺳﺤﺮ ﺑـﻪﻓﻠـﮏ ﺩﺭ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺩﺍﺭﻡ ﺯﺑﺎﻥ ﮔﺸﺎﺩﻩ ﭼﻮ ﺳﻮﺳﻦ ﺑﻪﺷﮑﺮ ﻋﺸﻖ‬ ‫ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺩﻝ ﺑﻪﺷﮑﻞ ﺻـﻨﻮﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻣــﺎ ﺩﻳــﺪﺓ ﺍﻣﻴــﺪ ﺯ ﺩﻝ ﺑــﺮ ﮔﺮﻓﺘــﻪﺍﻳــﻢ‬ ‫ﺗﺎ ﺩﻝ ﻫـﻮﺍﻱ ﺩﻳـﺪﻥ ﺩﻟﺒـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻫﺮﺩﻡ ﭼﻮ ﺣﺴﻦ ﻣﻈﻬﺮ ﺩﻳﮕﺮ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﻋﺸﻖ ﻣﺬﻫﺐ ﺩﻳﮕﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳـﺖ‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٨١‬‬ ‫ﺍﻱ ﺷـﻤﻊ ﺳـ ِّﺮ ﺳـﻴﻨﺔ ﻣـﺎ ﻓـﺎﺵ ﮐـﺮﺩﻩﺍﻱ‬ ‫ﺯﺍﻥ ﺭﻭﻱ ﺗﻴﻎ ﺩﻡﺑﺪﻣﺖ ﺳﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺗﻦ ﺭﺍ ﺧﻴﺎﻝ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑـﺮ ﺩﺭ ﻧـﺸﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﺟﺎﻥ ﺧﻴﺎﻝ ﻭﺻﻞ ﺗﻮ ﺩﺭ ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺑﺎ ﺩﻳﺪﺓﺗﺮ ﻭ ﺑـﻪﻟـﺐ ﺧـﺸﮏ ﺭﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮔﺮ ﺑﺤﺮ ﻭ ﺑﺮ ﺑﻪﺩﻫﺮ ﺳﮑﻨﺪﺭ‪ ١‬ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﻭﻓﺎ ﻣﺠﻮﻱ ﺯ ﺩﻧﻴﺎ ﮐـﻪ ﺍﻳـﻦ ﻋﺠـﻮﺯ‬ ‫ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺩﺧﻮﻝ ﻣﻬﺮ ﺯ ﺷﻮﻫﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۲۳‬‬ ‫ﺍﺯ ﻋﺸﻖ ﻣﮕﻮ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻨﻲ ﻧﻴـﺴﺖ ﺍﻳﻦ ﺩ‪ِّ ‬ﺭ ﻳﮕﺎﻧـﻪ ﺳـﻔﺘﻨﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺭﺍﺯ ﺩﻝ ﺯﺍﺭ ﭼـــﺸﻢ ﺧﻮﻧﺒـــﺎﺭ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻭ ﺍﻳﻦ ﻧﻬﻔﺘﻨـﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﻏﻨﭽﺔ ﻻﻟﻪ ﺍﺳﺖ ﺍﻳـﻦ ﺩﻝ ﺑﻲﺩﺍﻍ ﺟﮕـﺮ ﺷـﮑﻔﺘﻨﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﺩﻳﺪﺓ ﺑﺨﺖ ﻣﺎﺳﺖ ﺩﺭ ﺧﻮﺍﺏ ﺍﻳﻦ ﺩﻳـﺪﺓ ﺯﺍﺭ‪ ،‬ﺧﻔﺘﻨـﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺧﺎﺭ ﻭ ﺧـﺲ ﮐـﻮﻱ ﻧـﺎﻣﺮﺍﺩﻱ ﺟﺰ ﺳﻴﻞ ﺳﺮﺷﮏ ﺭ‪‬ﻓﺘﻨﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ ﻏ ِﻢ ﺧﻮﺩ ﺑﻪﺩﻭﺳـﺖ ﮔﻔﺘـﺎ ﺭﺍﺯﻱ ﻏﻢِ ﺗـﻮ ﺷـﻨﻔﺘﻨﻲ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫) ‪( ۲۴‬‬ ‫ﺍﻱ ﻣﺮﺍﺋﻲ ﺭﺍﻩ ﻭ ﺭﺳﻢ ﭘﺎﺭﺳﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺧـﺮﻗﺔ ﺗﻠﺒـﻴﺲ ﻭ ﺗﺴﺒﻴﺢ ﺭﻳﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻣﺮﺍﺩ ﺍﺯ ﺳﮑﻨﺪﺭ ﺍﻳﻨﺠﺎ ﺳﮑﻨﺪﺭ ﺫﻭﺍﻟﻘﺮﻧﻴﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺫﮐﺮ ﺁﻥ ﺑﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﺷﺮﺡ ﻭ ﺑﺴﻂ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ‬ ‫ﻣﺠﻴﺪ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺳﻮﺭﺓ ﮐﻬﻒ‪.$y)ym ’nÎ1u‘ ߉ôãur bt %.x ru …ûÈ ÷ütR•ö s)ø9$# “ŒÏ `ãt •š tRqè=t«ó¡o„ur :‬‬ ‫ﺁﻳﻪ ‪ .۹۸-۸۳‬ﺑﻨﺎﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺁﺯﺍﺩ ﺭﺣﻤﻪ ﺍﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﺳﮑﻨﺪﺭ ﻣﺮﺩ ﭘﺎﮐﺒﺎﺯ ﻭ ﻣﻮﺣ‪‬ﺪ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ‬ ‫ﺳﺎﻝ ‪ ،۵۳۹‬ﻗﺒﻞ ﻣﺴﻴﺢ ﺣﮑﻤﺮﺍﻧﻲ ﻣﻲﮐﺮﺩ‪ .‬ﺍﻫﻞ ﻳﻮﻧﺎﻥ ﻭﻱ ﺭﺍ ﺳﺎﺋﺮﺱ‪ ،‬ﻋﺒﺮﺍﻧﻲ ﺧﻮﺭﺱ ﻭ‬ ‫ﻋﺮﺏ ﮐﻴﺨﺴﺮﻭ ﻣﻲﻧﺎﻣﻨﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﺎﻥﺍﻟﻘﺮﺁﻥ ﺝ ‪ ،۱‬ﺹ ‪ ،۴۳۰-۳۹۹‬ﻃﺒﻊ ﻗﺪﻳﻢ(‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٨٢‬‬ ‫ﺍﻱ ﺑﺴﺎ ﺩﺭ ﺟﻠﻮﻩﺳﺎﺯﻱ ﻋـﺸﻮﺓ ﺑﻴﮕﺎﻧـﻪ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺧﻮﺩﻧﻤﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺁﺷﻨﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺷﻴﻮﺓ ﻣﻬﺮ ﻭ ﻭﻓﺎ ﺍﻱ ﻣﺎﻩ ﻋﺎﺷـﻖ ﭘـﺮﻭﺭ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﭘﻴﺸﺔ ﺟﻮﺭ ﻭ ﻃﺮﻳﻖ ﺑـﻲﻭﻓـﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮔﺮﭼـﻪ ﺩﺍﺭﺩ ﺁﺗـﺶ ﺩﻭﺯﺥ ﻋـﺬﺍﺏ ﺩﺭﺩﻧـﺎﮎ‬ ‫ﻟﻴﮏ ﺳﻮﺯ ﺷـﻌﻠﺔ ﺩﺍﻍ ﺟـﺪﺍﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺑﻠﺒﻼ ﮔﺮ ﺻﺪ ﻧـﻮﺍ ﺩﺍﺭﻱ ﺑـﻪﻋـﺸﻖ ﺭﻭﻱ ﮔـﻞ‬ ‫ﺑﻲﻧﻮﺍ ﺷـﻮ ﻧﺎﻟـﻪﻫـﺎﻱ ﺑﻴﻨـﻮﺍﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻣﻮﺳﻴﺎ ﭼﻮﻥ ﻭﺍﺩﻱ ﺍﻳﻤـﻦ ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﮐـﻮِﻩ ﻃـﻮﺭ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺗﺠﹼﻠﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﻭ ﺁﻥ ﺭﻭﺷﻨﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۲۵‬‬ ‫ﺑـﺮ ﺩﺭ ﻣﻴﮑـﺪﻩ ﺯﺍﻫـﺪ ﺑـﻪﺗﻤﺎﺷـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ ﺑﻮﻳﻲ ﺯ ﻫﺪﺍﻳﺖ ﭼﻮ ﺑﺪﺍﻧﺠﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺳـﺎﻗﻲ ﺳـﺎﺩﻩ ﺑﺪﻳـﺪ ﻭ ﻗـﺪﺡ ﺑـﺎﺩﻩ ﮐـﺸﻴﺪ‬ ‫ﻧﻘــﺪ ﺩﺭﻳﺎﻓﺘــﻪ ﺍﺯ ﻧــﺴﻴﺔ ﻋﻘﺒــﻲ ﺑﮕﺬﺷــﺖ‬ ‫ﻳـﺎﺭ ﺍﺯ ﺭﺍﻩ ﮐـﺮﻡ ﮐـﺮﺩ ﮔـﺬﺭ ﺑـﺮ ﻣـﻦ ﺯﺍﺭ‬ ‫ﺑـﺮ ﺳﺮﺧـﺴﺘﺔ ﺩﻟـﺮﻳﺶ ﻣـﺴﻴﺤﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺑﻪﺟﺰ ﺍﺯ ﺷﺮﺑﺖ ﻭﺻﻞ ﺗﻮ ﺷﻔﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻴﺴﺖ‬ ‫ﮐــﺎﺭ ﺑﻴﻤــﺎﺭ ﻣﺤ‪‬ﺒــﺖ ﺯ ﻣــﺪﺍﻭﺍ ﺑﮕﺬﺷــﺖ‬ ‫ﻧﻪ ﻣﺮﺍ ﮐﺮﺩ ﺭﻗﻴﺐ ﺍﺯ ﺳـ ِﺮ ﮐـﻮﻱ ﺗـﻮ ﺟـﺪﺍ‬ ‫ﺍﻭ‪‬ﻝ ﺍﻳﻦ ﺣﺎﺩﺛﻪ ﺑـﺮ ﺁﺩﻡ ﻭ ﺣـﻮ‪‬ﺍ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٨٣‬‬ ‫ﺍﺷﮏ ﻣﺎ ﺑﻴﻦ ﮐﻪ ﻧﻢ ﺍﻭ ﺑـﻪﺛـﺮﻱ ﮐـﺮﺩ ﺍﺛـﺮ‬ ‫ﺁﻩ ﻣـﺎ ﺑـﻮﺩ ﮐـﻪ ﺩﻭﺩﺵ ﺯ ﺛﺮ‪‬ﻳـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﻋــﺸﻖ ﭘﻴﻮﺳـــﺘﻪ ﺗﻤﹼﻨـــﺎﻱ ﺗﺠﹼﻠـــﻲ ﺩﺍﺭﺩ‬ ‫ﺍﺯ ﺍﺩﺏ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﻮﺳـﻲ ﺯ ﺗﻤﻨﹼـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﻳﮏ ﺩﻡ ﺁﻥ ﻏﻢ ﺩﻝ ﻳﻮﺳﻒ ﻧﮑﺸﻴﺪ ﺍﺯ ﺯﻧﺪﺍﻥ‬ ‫ﺁﻧﭽﻪ ﺩﺭ ﺧﺎﻧﻪ ﺯ ﺣﺮﻣـﺎﻥ ﺯﻟﻴﺨـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﮔﺮﺩ ﻫـﺮ ﺑﺎﺩﻳـﻪﺍﻱ ﺳـﺮﻣﺔ ﻣﺠﻨـﻮﻥ ﻧـﺸﻮﺩ‬ ‫ﺑﻪﺟﺰ ﺁﻥ ﺩﺷﺖ ﮐﺰﺍﻥ ﻧﺎﻗﺔ‪ ١‬ﻟﻴﻠـﻲ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﭼﺸﻢ ﺑﮕﺸﺎﻱ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﺧﺮﺕ ﺍﻋﻤـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‬ ‫ﺁﻧﮑﻪ ﺩﺭ ﻋﺎﻟﻢ ﻋﻴﻦ ﺁﻣﺪ ﻭ ﺍﻋﻤـﻲ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺳﺮﻭ ﺑﺮ ﻳﮏ ﻗﺪﻡ ﺍﺯ ﺣﺴﺮﺕ ﺭﻓﺘـﺎﺭ ﺑﻤﺎﻧـﺪ‬ ‫ﺩﺭ ﭼﻤﻦ ﻳﺎﺭ ﭼﻮ ﺑﺎ ﺁﻥ ﻗﺪ ﻭ ﺑﺎﻻ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﻫﺮ ﻗﺮﺍﻧﻲ ﮐﻪ ﺯ ﮔﺮﺩﻭﻥ ﺑﻪﺯﻣﻴﻦ ﻧـﺎﺯﻝ ﺷـﺪ‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺩﺭ ﻃﺎﻟﻊ ﻣﺎ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺑـﺮ ﻣـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺷﺎﺩ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﺑﻪﺩﻧﻴـﺎ ﮐـﻪ ﻧﺪﺍﻧـﺪ ﻧـﺎﺩﺍﻥ‬ ‫ﺁﻧﭽﻪ ﺍﺯ ﺣﺎﺩﺛـﻪ ﺑـﺮ ﻣـﺮﺩﻡ ﺩﺍﻧـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻗﻴﺲ ﻋﺎﻣﺮﻱ ﮐﻪ ﻋﺎﺷﻖ ﻟﻴﻠﻲ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻓﺮﺍﻗﺶ ﺷﺐ ﻭ ﺭﻭﺯ ﺩﺭ ﻭﺍﺩﻱ ﻧﺠﺪ ﺻﺤﺮﺍﻧﻮﺭﺩﻱ‬ ‫ﻣﻲﮐﺮﺩ‪ .‬ﭼﻮﻥ ﻟﻴﻠﻲ ﺳﻮﺍﺭ ﻣﺤﻤﻞ ﺷﺪﻩ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻃﺮﻑ ﻣﻲﮔﺬﺷﺖ ﺟﺮﺱِ ﻧﺎﻗﺔ ﻟﻴﻠﻲ ﻭﻱ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﻲﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﻣﻲﮐﺮﺩ‪ .‬ﻗﻴﺲ ﺩﺭ ﻋﺎﻟﻢ ﻭﺍﺭﻓﺘﮕﻲ ﺻﺪﺍﻱ ﺟﺮﺱ ﺑﮕﻮﺵ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻪﺁﻥ ﻃﺮﻑ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ‬ ‫ﺻﺪﺍﻱ ﺟﺮﺱ ﻣﻲﺁﻣﺪ ﻣﻲﺩﻭﻳﺪ‪ .‬ﭼﻮﻥ ﻧﺎﻗﻪ ﺟﻠﻮ ﺭﻓﺘﻪ ﻭﻱ ﺗﻌﺎﻗﺐ ﻏﺒﺎﺭﺵ ﻣﻲﮐﺮﺩ ﻭ ﺑﺎ‬ ‫ﺩﻟﺮﻓﺘﮕﻲ ﺧﺎﮎِ ﻗﺪﻣﺶ ﺭﺍ ﺑﻮﺳﻪ ﻣﻲﺯﺩ ﻭ ﺑﻪﭼﺸﻤﺶ ﻣﻲﻣﺎﻟﻴﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮ‪‬ﺣﻤﻦ‪،‬‬ ‫ﺹ ‪.(۱۲۲‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٨٤‬‬ ‫ﺩﻝ ﺑﻪﺩﻧﻴﺎ ﭼﻪ ﺩﻫﻲ ﺍﺯ ﭘﻲ ﻓـﺮﺩﺍ ﭼـﻪ ﻧﻬـﻲ‬ ‫ﻫﺎﻥ ﺑﺪﺍﻥ ﻣﺜﻞ ﺩﻱ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﮐﻪ ﻓﺮﺩﺍ ﺑﮕﺬﺷﺖ‬ ‫ﺭﺍﺯﻳﺎ ﺗـﺮﮎ ﺟﻬـﺎﻥ ﮔﻴـﺮ ﻭ ﺯ ﺩﻧﻴـﺎ ﺑﮕـﺬﺭ‬ ‫ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺁﻧﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﻳﻨـﺪ ﺯ ﺩﻧﻴـﺎ ﺑﮕﺬﺷـﺖ‬ ‫) ‪( ۲۶‬‬ ‫ﺑﻴﺎ ﮐﻪ ﺟﺎﻥ ﺑﻪﻟـﺐ ﺍﺯ ﺍﻧﺘﻈـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﺑﻴﺎﺭ ﺑـﺎﺩﻩ ﮐـﻪ ﻓـﺼ ِﻞ ﺑﻬـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﮐــﺴﻲ ﮐــﻪ ﻋــﺸﻖ ﻧﻮﺭﺯﻳــﺪ ﺩﺭ ﺩﻡ ﺁﺧــﺮ‬ ‫ﺍﺯﻭ ﺑﭙﺮﺱ ﮐﻪ ﺑﻬﺮ ﭼـﻪ ﮐـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﻧﻪ ﺑﻴﺴﺘﻮﻥ‪ ١‬ﺯ ﭼﻪ ﺁﻣﺪ ﭼﺮﺍ ﺯ ﺧﻮﻳﺶ ﻧﺮﻓـﺖ‬ ‫ﭼﻮ ﮐﻮﻫﮑﻦ‪ ٢‬ﺑﻪﺳ ِﺮ ﮐﻮﻱ ﻳﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺍﺯ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻩ ﺑﻴﺴﺖ ﻓﺮﺳﻨﮓ ﺩﻭﺭ ﺑﻪﺟﺎﻧﺐ ﻣﺸﺮﻕ ﮐﻮﻫﻲ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ »ﺑﻴﺴﺘﻮﻥ«‬ ‫ﻣﻲﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬ﺍﻳﻦ ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﻣﻮﺯﻩﻫﺎﻱ ﺩﻧﻴﺎ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﮐﺘﺒﺎ ِﺕ ﺩﺍﺭﻳﻮﺵ )‪ (Dariush‬ﺑﺰﺭﮒ ﺍﻳﻨﺠﺎ ﻧﺼﺐﺍﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻗﺪﻳﻢ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪ .‬ﺩﺭ ﻭﺍﺩﻱ ﺁﻥ ﻗﺼﺮِ ﺧﺴﺮﻭ ﭘﺮﻭﻳﺰ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ‬ ‫ﻣﻠﮑﻪﺍﺵ ﻳﻌﻨﻲ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺳﮑﻮﻧﺖ ﻣﻲﮐﺮﺩ‪ .‬ﻓﺮﻫﺎﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﻨﮕﺘﺮﺍﺷﻲ ﺷﻬﺮﺕ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﻲﺩﺍﺷﺖ‬ ‫ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻣﻌﺎﺷﻘﻪ ﻣﻲﮐﺮﺩ‪ .‬ﺷﻴﺮﻳﻦ ﻫﻢ ﻓﺮﻫﺎﺩ ﺭﺍ ﺧﻴﻠﻲ ﺩﻭﺳﺖ ﻣﻲﺩﺍﺷﺖ‪ .‬ﭼﻮﻥ ﭘﺮﻭﻳﺰ ﺑﺮ ﺁﻥ‬ ‫ﻣﻄﻠﻊ ﮔﺮﺩ ﺑﻪﺧﺎﻃﺮ ﻧﺠﺎﺕ ﺩﺍﺩﻥ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻓﺮﻫﺎﺩ ﻭﻱ ﺍﻳﻦ ﺷﺮﻁِ ﺑﺰﺭﮔﻲ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎﺩ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ‬ ‫ﺍﮔﺮ ﻓﺮﻫﺎﺩ ﮐﻮﻩ ﺑﻴﺴﺘﻮﻥ ﺭﺍ ﺗﺮﺍﺵ ﮐﺮﺩﻩ ﻳﮏ ﺩﺭﻳﺎﻳﻲ ﺷﻴﺮ ﺗﺎ ﻗﺼﺮ ﺷﺎﻫﻲ ﺑﺴﺎﺯﺩ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻪﺍﻭ‬ ‫ﺳﭙﺮﺩﻩ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻓﺮﻫﺎﺩ ﺷﺮﻁ ﺭﺍ ﻗﺒﻮﻝ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺯﺣﻤﺖ ﮐﺸﻴﺪﻥ ﺟﻮﻱ ﺷﻴﺮ‬ ‫ﺑﺴﺎﺧﺖ‪ .‬ﻭﻟﻲ ﺑﻪﻭﻗﺖ ﺍﻳﻔﺎﻱ ﻋﻬﺪ ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺧﺴﺮﻭ ﺍﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﮐﺬﺏ ﺷﺎﻳﻊ ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﺷﻴﺮﻳﻦ‬ ‫ﻓﻮﺕ ﺷﺪﻩ‪ .‬ﭼﻮﻥ ﻓﺮﻫﺎﺩ ﺍﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﺭﺍ ﺷﻨﻴﺪ ﻓﻮﺭﻱ ﺗﻴﺸﻪ ﺑﺮ ﺳﺮﺵ ﺯﺩﻩ ﺟﺎﻧﺶ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﺩﺍﺩ‪.‬‬ ‫)ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﻣﺠﻴﺐﺍﻟ ‪‬ﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۶۴‬‬ ‫‪ .2‬ﮐﻨﺎﻳﻪ ﺍﺯ ﻓﺮﻫﺎﺩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻣﻮﺭ ﺑﻪﺗﺮﺍﺷﻴﺪﻥ ﮐﻮِﻩ ﺑﻴﺴﺘﻮﻥ ﺑﻮﺩ‪) .‬ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮ‪‬ﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۸۶‬‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٨٥‬‬ ‫ﺩﻟﻢ ﺑﻪﺧـﻮﻳﺶ ﻧﻴﺎﻣـﺪ ﺩﮔـﺮ ﺯ ﺧـﻮﺩ ﺭﻓـﺘﻢ‬ ‫ﺍﺯ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﮐﻪ ﺑﻪﭼﺸﻢ ﺁﻥ ﻧﮕﺎﺭ ﺁﻣﺪ ﻭ ﺭﻓﺖ‬ ‫ﺑﺒﻴﻦ ﺑﻪﺩﻳـﺪﺓ ﻋﺒـﺮﺕ ﺩﺭﻳـﻦ ﮐﻬـﻦ ﮔﻠـﺸﻦ‬ ‫ﭼﻪ ﺭﻧﮓ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻻﻟـﻪﺯﺍﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﺣﺒﺎﺏِ ﺁﻣﺪ ﻭ ﺷـﺪ ﺩﺭ ﺟﻬـﺎﻥ ﺑﮕﻴـﺮ ﺍﺯ ﺁﺏ‬ ‫ﺯ ﮐﻮﻫﺴﺎﺭ ﭼـﻮ ﺩﺭ ﺟﻮﻳﺒـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﻧﻪ ﭘﺎﻱ ﺧﺎﻧـﻪ ﻧﺸـﺴﺘﻦ ﻧـﻪ ﺩﺳـﺖ ﭘﻴﻮﺳـﺘﻦ‬ ‫ﮐﻨﻢ ﺑﻪﮐﻮﻱ ﺗـﻮ ﺍﺯ ﺍﺿـﻄﺮﺍﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﻫــﺰﺍﺭ ﺭﻫــﺮﻭ ﭼــﺎﻻﮎ ﺁﻣﺪﻧــﺪ ﻭ ﺷــﺪﻧﺪ‬ ‫ﻭﻟﻲ ﻧﺮﻓـﺖ ﺍﺯﻳـﻦ ﺭﻫﮕـﺬﺍﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﻋﺠﺐ ﺭﻫﻲﺳﺖ‪ ١‬ﺧﻄﺮﻧﺎﮎ ﺩﺭ ﻭﺟﻮﺩ ﻋـﺪﻡ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺷـﺪﻩ ﺑـﻲﺍﺧﺘﻴـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﭼﻮ ﺳﻴﻞ ﺧﻮ ِﻥ ﺩﻝ ﺍﺯ ﺧـﺎﺭ ﺧـﺎﺭ ﻧﻮﻣﻴـﺪﻱ‬ ‫ﻣــﺮﺍ ﺑــﻪﺩﻳــﺪﺓ ﺍﻣﻴــﺪﻭﺍﺭ ﺁﻣــﺪ ﻭ ﺭﻓــﺖ‬ ‫ﻗﻴــﺎﺱ ﻋﻤــﺮ ﺯ ﺍﺷــﮏ ﺭﻭﺍﻥ ﺑﮑــﻦ ﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﮐﻪ ﻧﻢ‪ ٢‬ﺯ ﺩﻳﺪﺓ ﺗﻮ ﺗـﺎ ﮐﻨـﺎﺭ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺭﻓـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﺭﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻫﻤﺎﻥ‪ :‬ﻫﻢ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٨٦‬‬ ‫) ‪( ۲۷‬‬ ‫ﺑﺎﺩﺓ ﻳﮏ ﺧﻢ ﻋﺸﻖ ﺍﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﻴﻨـﺎ ﻣﻴﻨﺎﺳـﺖ‬ ‫ﻧﻮﺭ ﻳﮏ ﻣﻬﺮ ﻣﻨﻴﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺤﺮﺍ ﺻﺤﺮﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻧﻘﻄــﺔ ﻋــﺸﻖ ﺑــﻮﺩ ﻣﺮﮐــﺰ ﺍﺩﻭﺍﺭ ﻭﺟــﻮﺩ‬ ‫ﺟﻮﺵ ﻳﮏ ﻗﻄـﺮﻩ ﺑﺒﻴﻨﻴـﺪ ﮐـﻪ ﺩﺭﻳـﺎ ﺩﺭﻳﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺁﻧﭽﻪ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﻫﻤﻲ ﮔﻔﺖ ﺑﻪﺯﻧـﺪﺍﻥ ﻫـﻢ ﮔﻔـﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﻗﻔـﺲ ﻧﻴـﺰ ﻟـﺐ ﻃـﻮﻃﻲ ﮔﻮﻳـﺎ ﮔﻮﻳﺎﺳـﺖ‬ ‫ﭘﺮﺩﻩ ﺳﺎﺯﻱﺳﺖ ﺟﻬﺎﻥ ﺷﻌﺒﺪﻩ ﺑﺎﺯﻱﺳـﺖ ﻧﻬـﺎﻥ‬ ‫ﻟــﻴﮑﻦ ﺍﻳــﻦ ﺷــﻌﺒﺪﻩ ﺭﺍ ﺩﻳــﺪﺓ ﺑﻴﻨــﺎ ﺑﻴﻨﺎﺳــﺖ‬ ‫ﮐﻮﺭ ﺩﻝ ﮐﻮﺭ ﺑﻮﺩ ﮔﺮﭼﻪ ﺩﻭ ﭼـﺸﻤﺶ ﺑﻴﻨﺎﺳـﺖ‬ ‫ﻋﻴﻨﮏ ﺍﺭ ﺑـﺎﺯ ﻧﻬـﺪ ﺩﻳـﺪﺓ ﺍﻋﻤـﻲ ﺍﻋﻤـﻲﺳـﺖ‬ ‫ﺧﻮﻥ ﺩﻝ ﺍﺷـﮏ ﻧﻤﺎﻳـﺪ ﭼـﻮ ﺑﺮﺁﻳـﺪ ﺍﺯ ﭼـﺸﻢ‬ ‫ﺳﻴﻞ ﭼﻮﻥ ﺟﺎﻱ ﮐﻨـﺪ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺩﺭﻳـﺎ ﺩﺭﻳﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺳﺮ ﺑﻪﺻﺤﺮﺍ ﺯﺩﻩ ﻣﺠﻨﻮﻥ ﭼﻮ ﻏﻤﺶ ﺧﺎﻧﻪ ﻧﺘﺎﻓﺖ‬ ‫ﺳﻮﺯ ﻳﮏ ﺷﻌﻠﺔ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺤﺮﺍ ﺻﺤﺮﺍﺳﺖ‬ ‫ﮐﺲ ﻧﺪﺍﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﻨﻮﻥ ﭼﻪ ﻧﺪﺍ ﮐﺮﺩ ﺑﻪﺩﺷـﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺻـﺪﺍﻱ ﺟـﺮﺱ ﻗﺎﻓﻠـﻪ ﻟﻴﻠـﻲ ﻟﻴﻠـﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۲۸‬‬ ‫ﺑـﺎﺯ ﮔﻠـﺸﻦ ﺭﺍ ﺻـﻔﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﺳــﺮ ﺑﻠﺒــﻞ ﻫــﻮﺍﻳﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٨٧‬‬ ‫ﺍﻳﻦ ﮔـﻞ ﺧـﻮﺩﺭﻭﻱ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻫـﺮ ﭼﻤـﻦ‬ ‫ﺩﻡ ﺑﻪﺩﻡ ﻧـﺸﻮ ﻭ ﻧﻤـﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺁﺏ ﻭ ﮔـﻞ ﺩﺭ ﺩﻟﺮﺑـﺎﻳﻲ ﭘـﺮﺩﻩﺍﻱﺳـﺖ‬ ‫ﺯﻳــﺮِ ﭘــﺮﺩﻩ ﺩﻟﺮﺑــﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺣﺴ ِﻦ ﻣﻄﻠﻖ ﺭﺍﺳـﺖ ﻫﺮﺟـﺎ ﺟﻠـﻮﻩﺍﻱ‬ ‫ﺯﺍﻥ ﺩﻟﻢ ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺟﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻫـــﺮ ﺩﻟـــﻲ‪ ١‬ﺁﻭﺍﺭﺓ ﺍﻫـــ ِﻞ ﻭﻓـــﺎ‬ ‫ﺩﺭ ﻗﻔــﺎﻱ ﺑــﻲﻭﻓــﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺻــﻴﺪ ﺩﻝ ﺭﺍ ﺯﻟــﻒ ﺍﻭ ﺩﺍﻡ ﺑﻼﺳــﺖ‬ ‫ﻭﺯ ﻗﻔـﺎ ﮐﺎﮐــﻞ ﺑﻼﻳـﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺗــﺎﺏ ﻫــﺮ ﻳــﮏ ﺣﻠﻘــﺔ ﮔﻴــﺴﻮﻱ ﺍﻭ‬ ‫ﺩﺍﻡ ﺟــﺎﻥ ﻣﺒﺘﻼﻳــﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺑـﻮﻋﻠﻲ‪ ٢‬ﺩﺭ ﻧـﺴﺨﺔ ﺣﮑﻤـﺖ ﻧﻮﺷـﺖ‬ ‫ﺩﺭﺩ ﻋﺎﺷــﻖ ﺭﺍ ﺩﻭﺍﻳــﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺯﻳــﺮ ﻫــﺮ ﺩﺍﺭﻱ ﺩﺭ ﺍﻳــﻦ ﺩﺍﺭﺍﻟــﺒﻼ‬ ‫ﻋــﺸﻖ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺍﻟــﺸﻔﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﺩﻝ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﺷﻴﺦﺍﻟﺮ‪‬ﺋﻴﺲ ﺍﺑﻮﻋﻠﻲ ﺣﺴﻴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪﺍﷲ ﺍﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﻳﻦ ﻓﻴﻠﺴﻮﻓﺎﻥ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﻮﺩ‪ ،‬ﻭﻱ‬ ‫ﺩﺭ ‪ ۳۷۰‬ﻫﺠﺮﻱ ﺩﺭ ﻗﺮﻳﺔ ﺧﺮﻣﻴﺶ ﺩﺭ ﻧﻮﺍﺣﻲ ﺑﺨﺎﺭﺍ ﭼﺸﻢ ﺑﻪﺟﻬﺎﻥ ﮔﺸﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ‪۴۲۸‬‬ ‫ﻫﺠﺮﻱ ﺑﻪﻣﻘﺎﻡ ﻫﻤﺪﺍﻥ ﻓﻮﺕ ﮐﺮﺩ‪ .‬ﺍﺯ ﺁﺛﺎﺭ ﺍﺭﺯﻧﺪﻩﺍﺵ ﮐﺘﺎﺏ »ﺷﻔﺎ« ﻭ »ﻗﺎﻧﻮﻥ« ﺩﺭ ﻃﺐ ﺧﻴﻠﻲ‬ ‫ﺷﻬﺮﺕ ﺩﺍﺭﺩ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﺗﺎﺭﻳﺦ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺍﻳﺮﺍﻥ )ﺍﺭﺩﻭ(‪ ،‬ﺹ ‪.(۱۳۲-۱۳۰‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٨٨‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻦ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺍﻧﺎﺍﻟﺤﻖ ﭼـﻮﻥ ﺻﺪﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻭﻳـﻦ ﺻـﺪﺍﻫﺎ ﺍﺯ ﻧـﺪﺍﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮐــــﺸﺘﮕﺎ ِﻥ ﻏﻤــــﺰﺓ ﻣﻌــــﺸﻮﻕ ﺭﺍ‬ ‫ﺟﺰ ﺩﻭ ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮﻧﺒﻬـﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻋﺎﺷــﻖ ﮔــﻢﮔــﺸﺘﻪ ﺭﺍ ﺑــﻲﻧﻘــﺶ ﭘــﺎ‬ ‫ﺭﺍﻩ ﺩﻳﮕــﺮ‪ ،‬ﺭﻫﻨﻤــﺎﻳﻲ ﺩﻳﮕــﺮ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﻧﻮﺟــﻮﺍﻧﻲ ﮔﻔــﺖ ﺑــﺎ ﺭﺍﺯﻱ ﺑــﻪﻃﻨــﺰ‬ ‫ﻋـﺸﻖﺑـﺎﺯﺍﻥ ﺭﺍ ﺧـﺪﺍﻳﻲ ﺩﻳﮕـﺮ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۲۹‬‬ ‫ﭘ‪‬ﺮ ﮐﻦ ﺟﮕﺮ ﺍﺯ ﺩﺍﻍ ﮐﻪ ﺑﺎﻏﻲ ﺑﻪﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﺑﻨﺪ ﺑﺘﻲ ﺷﻮ ﮐﻪ ﻓﺮﺍﻏﻲ ﺑـﻪﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺗـﺎ ﺷــﺪ ﺟﮕـﺮﻡ ﺍﺯ ﺳــﺘﻢ ﻻﻟـﻪ ﺭﺧــﺎﻥ ﺩﺍﻍ‬ ‫ﺩﺍﻍ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻻﻟﻪ ﮐﻪ ﺩﺍﻏﻲ ﺑﻪﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ‬ ‫ﻳــﮏ ﻧﮑﺘــﻪ ﺑــﻮﺩ ﺣﺎﺻــﻞ ﺗﺒﻠﻴــﻎ ﺭﺳــﺎﻟﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﻋﺸﻖ ﻓﻨﺎ ﺷﻮ ﮐﻪ ﺑﻼﻏﻲ ﺑﻪﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺧــﻮﺍﻫﻲ ﮐــﻪ ﺩﻝ ﮔﻤــﺸﺪﺓ ﺧــﻮﻳﺶ ﺑﻴــﺎﺑﻲ‬ ‫ﺩﺭ ﺯﻟﻒ ﺑﺘﺎﻥ ﺟﻮﻱ ﺳﺮﺍﻏﻲ ﺑﻪﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﻣــﻦ ﺷــﻌﻠﺔ ﻣﻬــﺮﺵ ﺑــﻪﺩﻝ ﺍﻓﺮﻭﺧﺘــﻪ ﺩﺍﺭﻡ‬ ‫ﺩﺭ ﺧﺎﻧﺔ ﺩﺭﻭﻳﺶ ﭼﺮﺍﻏﻲ ﺑـﻪﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٨٩‬‬ ‫ﺁﻥ ﺭﺍ ﮐﻪ ﭘﺮ ﺍﺯ ﻧﮑﻬﺖ ﺟﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﺩﻣﺎﻍ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻧﺎﺯﻡ ﺑﻪﺩﻣﺎﻏﺶ ﮐﻪ ﺩﻣﺎﻏﻲ ﺑـﻪﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﺳـﺎﻗﻲ ﻣـﺴﺘﺎﻥ ﭼـﻮ ﺭﺳـﺪ ﺩﻭﺭ ﺑـﻪﺭﺍﺯﻱ‬ ‫ﻳﮏ ﮔﺮﺩﺵ ﭼﺸﻤﻲ ﮐﻪ ﺍﻳﺎﻏﻲ ﺑﻪﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ‬ ‫) ‪( ۳۰‬‬ ‫ﺗﺎ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﮔﻮﺷـﻪ ﻧﻘـﺶ ﺑﻮﺭﻳـﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﮔﺰﻳﺪﻡ ﺧﺎﮐﺴﺎﺭﻱ ﻧﻘـﺶ ﭘـﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬ ‫ﻋﺎﮐﻔـﺎﻥ ﺣـﻀﺮﺕ ﺩﻝ ﺭﺍ ﻣﺠـﺎﻝ ﺳـﻴﺮ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﺣﻠﻘﺔ ﺍﻳﻦ ﺩﺭ ﺑﺮ ﺍﺻﺤﺎﺏ ﻭﻓـﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺷـﻴﻮﺓ ﺗﻤﮑــﻴﻦ ﺯ ﻓــﺮ‪ ‬ﻓﻘـﺮ ﺩﺍﺭﺩ ﮔﻮﺷــﻪﮔﻴــﺮ‬ ‫ﻣﺮ ﻫﻤﺎ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﻇ ﹼﻞ ﻫﻤـﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬ ‫ﮔﺎﻩ ﺩﻝ ﺩﺭ ﺑﻨﺪ ﮐﺎﮐـﻞ‪ ،‬ﮔـﺎﻩ ﺩﺭ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﺯﻟـﻒ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺩﻝ ﺩﻳﻮﺍﻧﻪﺍﻡ ﺭﺍ ﺟـﺎﺑـﻪﺟـﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺩﻝ ﺑﻪﺑﻨﺪ ﺯﻟﻒ ﺍﻭ ﺧﻮ ﮐﺮﺩ ﺩﺭ ﺷﺐﻫﺎﻱ ﻭﺻـﻞ‬ ‫ﻣـﻮﻧﺲ ﺩﻳﻮﺍﻧـﻪ ﺩﺭ ﺩﺍﺭﺍﻟـﺸﻔﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬ ‫ﻫﺎﻥ ﺯﺑـﺎﻥ ﺑﺮﺑﻨـﺪ ﺗـﺎ ﺍﺯ ﺑﻨـﺪ ﻏـﻢﻳـﺎﺑﻲ ﮔـﺸﺎﺩ‬ ‫ﺩﺭ ﻗﻔﺲ ﻣﺮﻏﺎﻥ ﺧﻮﺷﺨﻮﺍﻥ ﺭﺍ ﻧﻮﺍ ﺯﻧﺠﻴﺮ ﭘﺎﺳﺖ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺟﻮﺍﺏ ﺁﻥ ﺑﻮﺩ ﺭﺍﺯﻱ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻏﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﺳﺮ ﺑﻪﺻﺤﺮﺍ ﻣﻲﺯﺩﻡ ﻟﻴﮑﻦ ﺣﻴﺎ ﺯﻧﺠﻴـﺮ ﭘﺎﺳـﺖ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٩٠‬‬ ‫) ‪( ۳۱‬‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ ﻋﺸﻖ ﻣﻦ ﻭ ﺗﻮ ﺑـﻪﺩﺍﺳـﺘﺎﻥﻫـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﭼﻪ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺫﮐﺮﺵ ﺩﺭ ﺁﺳﻤﺎﻥﻫﺎ ﺭﻓﺖ‬ ‫ﺑـﻼﻱ ﺟـﺎﻥ ﺯﻟﻴﺨـﺎ ﺧﻴـﺎﻝ ﺣ‪‬ـﺴﻦ ﺗـﻮ ﺑـﻮﺩ‬ ‫ﺑﻪﻧﺎﻡ ﻳﻮﺳﻒ ﺍﮔﺮ ﻗـ ﹼﺼﻪ ﺑـﺮ ﺯﺑـﺎﻥﻫـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﭼﻪ ﺣﺴﺮﺕ ﺍﺳﺖ ﺑﻪﭘﺲﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﻭﺍﺩﻱ ﻋـﺸﻖ‬ ‫ﮐﻪ ﻧﻘﺶ ﭘـﺎﻱ ﻧﺪﻳﺪﻧـﺪ ﻭ ﮐـﺎﺭﻭﺍﻥﻫـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﺑﻪﺩﺷﺖ‪ ،‬ﻣﺠﻨﻮﻥ ﺟﺎﻥ ﺩﺍﺩ ﻭ ﮐﻮﻫﮑﻦ ﺩﺭ ﮐـﻮﻩ‬ ‫ﺳﺒﮏ ﮔﺬﺷﺖ ﻏﺮﻳﺒﻲ ﮐـﻪ ﻣﺜـﻞ ﺁﻧﻬـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﺩﻣـﻲ ﺑـﻪﺩﻳـﺪﺓ ﻋﺒـﺮﺕ ﺑﺒـﻴﻦ ﺑـﻪﮔﻮﺭﺳـﺘﺎﻥ‬ ‫ﺯ ﻧﻔﺲ ﻣﺎ ﭼﻪ ﺳﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪﺣﺎﻝ ﺟﺎﻥﻫـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﺩﮔــﺮ ﺑــﻪﻋﻬــﺪ ﺑﺘــﺎﻥ ﺩﻝ ﺯ ﺍﻣﺘﺤــﺎﻥ ﻧﻨﻬــﻴﻢ‬ ‫ﻭﻓـﺎﻱ ﻋﻬـﺪ ﻧﺪﻳـﺪﻳﻢ ﻭ ﺍﻣﺘﺤـﺎﻥﻫـﺎ ﺭﻓــﺖ‬ ‫ﺑﻪﺩﺷﺖ ﺧﻴﻤﻪ ﺯﺩ ﺍﺯ ﺩﺭﺩ ﻭ ﺷﻬﺮﻩ ﺷﺪ ﻣﺠﻨﻮﻥ‬ ‫ﻭﮔﺮﻧﻪ ﺍﺯ ﺳﺘﻢ ﻋﺸﻖ ﺧـﺎﻥ ﻭ ﻣـﺎﻥﻫـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫ﺯ ﺳــﻮﺯ ﻧﺎﻟــﺔ ﺭﺍﺯﻱ ﮐﺒــﺎﺏ ﺷــﺪ‪ ١‬ﻗﻤــﺮﻱ‬ ‫ﺑﻪﻳﺎﺩ ﺳﺮﻭ ﻗﺪﻱ ﭼـﻮﻥ ﺑـﻪﺑﻮﺳـﺘﺎﻥﻫـﺎ ﺭﻓـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﺳﺪ‪.‬‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٩١‬‬ ‫) ‪( ۳۲‬‬ ‫ﺩﺭ ﺳﺮِ ﺑﻮﺍﻟﻬﻮﺳـﺎﻥ ﮔﺮﭼـﻪ ﺗﻤﹼﻨـﺎﻱ ﻣـﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻏﺎﻓﻞ ﺍﺯ ﻧﺸﺌﺔ ﻣﻲ ﭼﻮﻥ ﺧﻢ ﻭ ﻣﻴﻨﺎﻱ ﻣﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺟﻮﻫﺮِ ﻣﻲ ﮐﻪ ﺷﻨﺎﺳﺪ ﺑﻪﺟـﺰ ﺍﺯ ﻋﺎﺷـﻖ ﻣـﺴﺖ‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ ﻧﻪ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻱ ﻣـﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ ﻫﺮ ﺩﻭ ﺟﻬﺎﻥ ﻣﺴﺖ ﺑﻪﻳﮏ ﺟﺮﻋـﻪ ﺩﻫـﺪ‬ ‫ﭘﺲ ﺑﻪﺧﺎﮎ ﺍﻓﮑﻨﺪ ﺍﻳﻦ ﻫﻤﺖﹼ ﻭﺍﻻﻱ ﻣﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﭼﻞ ﺳﺎﻝ ﻧﺮ‪‬ﺳﺖ ﺍﺯ ﺧﻮﺩﻱ ﺧﻮﺩ ﻳﮏ ﺟﺎﻡ‬ ‫ﺑﻲﺧﻮﺩﺵ ﻣﻲﮐﻨﺪ ﺍﻳﻦ ﺑﻮﺍﻟﻌﺠﺒﻲﻫﺎﻱ ﻣﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﺷﺮﻑ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻭ ﺩﻭﺵ ﻫﻤـﻪ ﮐـﺲ ﺟـﺎ ﺩﺍﺭﺩ‬ ‫ﻫﺮ ﺳﺒﻮﻳﻲ ﻭ ﮐﺪﻭﻳﻲ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻭ ﺟﺎﻱ ﻣﻲ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۳‬‬ ‫ﺩﺭ ﺭﺍﻩ ﻋﺸﻖ ﺑﻲﺳـﺮ ﻭ ﭘـﺎ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﻋــﺎﻟﻢِ ﺑﻘــﺎ ﺑــﻪﻓﻨــﺎ ﻣــﻲﺗــﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷــﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﺑﻲﺧﺒﺮ ﺯﺧـﻮﻳﺶ ﺧﺒـﺮ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻭﺳﺖ ﺍﺯ ﻣﻦ ﻭ ﻣﺎ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﺭﻫﮕﺬﺭ ﺩﻟﻴﻞ ﺗـﻮ ﺍﺯ ﺧـﻮﺩ ﮔﺬﺷـﺘﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮔﺮ ﺑﮕﺬﺭﻱ ﺯ ﺧﻮﺩ ﺑﻪﺧـﺪﺍ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺟـﺰ ﻣﻬـﺮ ﻳـﺎﺭ ﺍﺯ ﻫﻤـﻪ ﺩﻝ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﺑﺮﻳـﺪ‬ ‫ﺟﺰ ﮐﻮﻱ ﺩﻭﺳﺖ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٩٢‬‬ ‫ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﮔﺬﺷﺘﻪﺍﻡ ﭼـﻮ ﺗـﻮ ﺍﺯ ﻣـﻦ ﮔﺬﺷـﺘﻪﺍﻱ‬ ‫ﺍﻱ ﺑـﻲﻭﻓـﺎ ﺯ ﺍﻫـﻞ ﻭﻓـﺎ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﮔــﺮ ﺳــﺎﻳﻪ ﺍﻓﮑﻨــﺪ ﺑــﻪﺳــﺮﻡ ﺳــﺮﻭ ﻗــﺎﻣﺘﻲ‬ ‫ﺍﺯ ﻫﻤ‪‬ـﺘﺶ ﺯ ﻇــ ﹼﻞ ﻫﻤــﺎ ﻣــﻲﺗــﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷــﺖ‬ ‫ﺍﻧﺪﻳــﺸﺔ ﺧــﺰﺍﻥ ﭼــﻪ ‪ ١‬ﺑــﻮﺩ ﺍﻱ ﺑﻬــﺎﺭ ﻋﻤــﺮ‬ ‫ﺍﺯ ﻳﮏ ﺩﻭ ﺭﻭﺯﻩ ﻧﺸﻮ ﻭ ﻧﻤﺎ ﻣﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺑــﻪﻋــﻮﻥ ﻫ ‪‬ﻤــﺖ ﺑﺮﻫــﺎﻥ ﻣﻌﺮﻓــﺖ‬ ‫ﺩﺭ ﻳﮏ ﻗﺪﻡ ﺯ ﻫﺮ ﺩﻭ ﺳﺮﺍ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۴‬‬ ‫ﺩﺭ ﻋﺸﻖ ﻣﺮﺩﻩ ﻋﻤ ِﺮ ﺍﺑـﺪ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﻟﻮﺡِ ﻣـﺰﺍﺭ ﻗـﻴﺲ‪ ٢‬ﺳـﻨﺪ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﻣﺮﺩﻩ ﺩﻝ ﺯ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺲ ﻣﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺟﺎﻧﻲ ﮐﻪ ﺁ ِﻥ ﻧﻘـﺶ ﺯﻧـﺪ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﭼﻮ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻧﺎﻡ ﺍﺻﻞ ﻣﺠﻨﻮﻥ ﻗﻴﺲ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻟﻴﻠﻲ ﻣﻌﺎﺷﻘﻪ ﻣﻲﺩﺍﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﺩﻭ ﺍﺯ ﻗﺒﻴﻠﺔ ﺑﻨﻲ ﻋﺎﻣﺮ ﻭﺍﺑﺴﺘﮕﻲ‬ ‫ﻣﻲﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻣﮑﺘﺐ ﻫﻢﺩﺭﺱ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﺍﻇﻬﺎﺭ ﻋﺸﻖ ﻣﻲﮐﺮﺩﻧﺪ‪ .‬ﭘﺪﺭ ﻟﻴﻠﻲ ﺑﻪﻧﺎﻡ‬ ‫ﺍﺑﻦ ﺳﻠﻤﺎﻥ ﺣﺮﻳﺺ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺧﺘﺮﺵ ﺭﺍ ﺑﻪﻧﮑﺎﺡ ﻳﮏ ﻋﺮﺏ ﭘﻮﻟﺪﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻟﻴﻠﻲ ﻭﻱ ﺭﺍ‬ ‫ﻫﺮﮔﺰ ﺩﻭﺳﺖ ﻧﺪﺍﺷﺖ ﺑﺎﻵﺧﺮﻩ ﺁﻥ ﻋﺮﺏ ﻓﻮﺕ ﮐﺮﺩ ﻭ ﻟﻴﻠﻲ ﺑﻪﻓﺮﺍﻕ ﻣﺠﻨﻮﻥ ﮔﺮﺩﻳﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﺩﻭ‬ ‫ﺑﻪﻓﺮﺍﻕ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺧﺎﮎ ﺷﺪﻧﺪ ﻭﻟﻲ ﺍﺯ ﻭﺻﺎﻝ ﻳﺎﺭ ﻣﺤﺮﻭﻡ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪،‬‬ ‫ﺹ ‪.(۱۸۲-۱۸۱‬‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٩٣‬‬ ‫ﺟﺎﻳﻲ ﮐﻪ ﻭﻫﻢ ﮐﺲ ﻧـﺮﻭﺩ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﺭﺳـﻴﺪ‬ ‫ﺯﻟﻔﻲ ﮐﻪ ﺩﺳﺖ ﮐﺲ ﻧﺮﺳﺪ ﻣﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﺩﺳـﺘﻢ ﺍﮔـﺮ ﺑـﻪﺩﺍﻣـﻦ ﻳﻮﺳـﻒ ﻧﻤـﻲﺭﺳـﺪ‬ ‫ﻫﺮ ﺩﺍﻣﻨﻲ ﮐﻪ ﺩﻝ ﺑﮑـﺸﺪ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﻓﺮﻫﺎﺩ‪ ١‬ﮐﻮﻩﮐﻦ ﺷﺪ ﻭ ﻣﺠﻨـﻮﻥ ﺧﺮﺍﺑـﻪ ﮔـﺮﺩ‬ ‫ﻫﺮ ﭘﻴﺸﻪﺍﻱ ﮐﻪ ﻋﺸﻖ ﺩﻫﺪ ﻣﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﺍﺯ ﺍﺣﺪ ﻫـﺰﺍﺭ ﻋـﺪﺩ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﺷـﻤﺮﺩ‬ ‫ﺍﺯ ﻫﺮ ﻋﺪﺩ ﺷـﻤﺎﺭ ﺍﺣـﺪ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﮐﺴﺐ ﮐﻤﺎﻝ ﻫﻢ ﺑـﻪﺟﻬـﺎﻥ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﻧﻤـﻮﺩ‬ ‫ﺧﻮﻱ ﻧﮑﻮ ﺯ ﺻﺤﺒﺖ ﺑـﺪ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۵‬‬ ‫ﺳﺮ ﭼﻮ ﮐﺸﻴﺪﻡ ﺯ ﺟﻴﺐ‪ ،‬ﻋﺸﻖ ﮔﺮﻳﺒﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﭘـﺎ ﭼـﻮ ﮔـﺸﺎﺩﻡ ﺯ ﺑﻨـﺪ‪ ،‬ﺭﺍﻩ ﺑﻴﺎﺑـﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﺩﺳﺖ ﻭ ﺩﻟﻲ ﺩﺍﺩ ﻋﺸﻖ ﭼﻮﻥ ﺩﻟﻢ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﺑﺮﺩ‬ ‫ﻭﺭﻧﻪ ﺑﻪﺍﻳﻦ ﺩﺳﺖ ﻭ ﺩﻝ ﺩﺳﺖ ﺗﻮ ﻧﺘﻮﺍﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﻣﻦ ﺍﮔﺮ ﺍﺯ ﺑﻴـﺪﻟﻲ ﺑـﻲﺳـﺮ ﻭ ﺳـﺎﻣﺎﻥ ﺷـﺪﻡ‬ ‫ﺩﻳﺪﻩ ﺯ ﺧﻮﻥ ﺩﻟﻢ ﺑﻴﻦ ﮐﻪ ﭼﻪ ﺳﺎﻣﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﺳﻨﮓﺗﺮﺍﺵ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺟﻬﺎﻥ ﮐﻪ ﻋﺎﺷﻖ ﺻﺎﺩﻕ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻮﺩ‪ ،‬ﻓﺮﻫﺎﺩ ﻧﺎﻡ ﺩﺍﺷﺖ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪.‬‬ ‫ﺑﻪﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.١٧٤‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٩٤‬‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﺑﻪﮐﻒ ﺟﺎﻡ ﺩﻳﺪ ﺩﻭﻟﺖ ﺟﻤﺸﻴﺪ‪ ١‬ﻳﺎﻓﺖ‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﺯ ﺩﻧﻴﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﻣﻠـﮏ ﺳـﻠﻴﻤﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﺩﺍﻣـﻦ ﻭﺻـﻞ ﻧﮕـﺎﺭ ﺩﺳـﺖ ﺍﻣﻴـﺪﻡ ﻧﻴﺎﻓـﺖ‬ ‫ﭼـﺎﮎ ﮔﺮﻳﺒـﺎﻥ ﻣـﻦ ﺩﺍﻣـﻦ ﺩﺍﻣـﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﮔﺮﻳﻪ ﭼﺮﺍ ﮐﻢ ﮐﻨﻢ ﺁﺏ ﭼﻮ ﺍﺯ ﺳـﺮ ﮔﺬﺷـﺖ‬ ‫ﺁﻩ ﭼﻪ ﺳﺎﻥ ﮐﻢ ﮐﺸﻢ ﺷﻌﻠﻪ ﭼﻮ ﺩﺭ ﺟﺎﻥ ﮔﺮﻓﺖ‬ ‫ﺑــﺎ ﺩﻝ ﺁﻭﺍﺭﻩﺍﻡ ﺑﺨــﺖ ﭘﺮﻳــﺸﺎﻥ ﻧــﺴﺎﺧﺖ‬ ‫ﻣﺎﻳــﺔ ﺟﻤﻌ‪‬ﻴــﺘﻢ‪ ،‬ﺯﻟــ ِﻒ ﭘﺮﻳــﺸﺎﻥ ﮔﺮﻓــﺖ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﮐﻪ ﺁﺳﺎﻥ ﻧﻤـﻮﺩ ﺁﻩ ﭼـﻪ ﺩﺷـﻮﺍﺭ ﺑـﻮﺩ‬ ‫ﻫﺠﺮ ﮐﻪ ﺩﺷﻮﺍﺭ ﺑﻮﺩ ﻳﺎﺭ ﭼـﻪ ﺁﺳـﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫ﺭﺍﺯﻱ ﺳﺮﮔـﺸﺘﻪ ﺭﺍ ﻋـﺸﻖ ﭼـﻮ ﺷـﺪ ﺭﻫﻨﻤـﺎ‬ ‫ﺭﻓﺖ ﻭ ﺑﻪﺩﺳﺖ ﻧﻴـﺎﺯ ﺩﺍﻣـﻦ ﺑﺮﻫـﺎﻥ ﮔﺮﻓـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۶‬‬ ‫ﻋﻘﺪ ﻣﻬﺮ ﺗﻮ ﺑﺴﺘﻨﻢ ﻫـﻮﺱ ﺍﺳـﺖ ﺍﺯ ﻏﻢ ﺩﻫﺮ ﺭﺳـﺘﻨﻢ ﻫـﻮﺱ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺳــﻴﻨﻪ ﺧــﺴﺘﻪﺍﻡ ﺭﻓــﻮ ﺷــﺪ ﺑــﺎﺯ ﻏﻤﺰﻩﺍﻱ ﮐﻮ ﮐﻪ ﺧﺴﺘﻨﻢ ﻫﻮﺱ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﻃــــﺎﻳﺮ ﺁﺷــــﻴﺎﻧﺔ ﻗﺪﺳــــﻢ ﻗﻔﺲ ﺗﻦ ﺷﮑـﺴﺘﻢ ﻫـﻮﺱ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﭘﺎﻱ ﺩﺭ ﺑﻨﺪ ﻭ ﭼـﺸﻢ ﺑـﺮ ﻣـﺴﮑﻦ ﺑﺎﻝ ﻭ ﭘﺮ ﻧﻲ ﻭ ﺟﺴﺘﻨﻢ ﻫﻮﺱ ﺍﺳﺖ‬ ‫‪ .1‬ﭼﻬﺎﺭﻡ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﺍﺯ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﺓ ﭘﻴﺸﺪﺍﺩﻳﺎﻥ ﮐﻪ ﭘﺎﺭﺳﻲ ﭘﻠﻴﺲ ﻳﻌﻨﻲ ﺭﺳﺘﺨﻴﺰ ﺭﺍ ﺗﻌﻤﻴﺮ ﮔﺮﺩﺍﻧﻴﺪﻩ ﺁﻥ‬ ‫ﺭﺍ ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﺧﻮﺩﺵ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﻭﻱ ﺳﺎﻝ ﺷﻤﺴﻲ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﺦ ‪ ۲۱‬ﻣﺎﻩ ﻣﺎﺭﺱ ﺷﺮﻭﻉ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﺩ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﻭ ﺍﺯ ﻫﻤﻴﻦ ﺭﻭﺯ ﺟﺸﻦ ﻧﻮﺭﻭﺯ ﺑﺮﮔﺰﺍﺭ ﻣﻲﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻗﺪﻳﻢ ﺍﺯ‬ ‫ﻫﻤﺎﻥ ﺭﻭﺯ ﺳﺎﻝِ ﻧﻮ ﺷﺮﻭﻉ ﻣﻲﺷﻮﺩ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۸۱‬‬

‫ﻏﺰﻟﻴ‪‬ﺎﺕ‬ ‫‪٩٥‬‬ ‫ﺗــﺎﺭ ﺍﺳــﺒﺎﺏ ﻋﻨﮑﺒــﻮﺕ ﺁﺳــﺎ ﺑﺲ ﺗﻨﻴﺪﻡ ﮔﺴﺴﺘﻨﻢ ﻫـﻮﺱ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺑـــﺮ ﺩﺭِ ﺭﻫﻨﻤـــﺎﻱ ﺷـــﻄﹼﺎﺭﻱ ﻣﺜﻞ ﺭﺍﺯﻱ ﻧﺸﺴﺘﻨﻢ ﻫـﻮﺱ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۷‬‬ ‫ﻗﺴﻢ ﺑﻪﭘﺎﻱ ﺗﻮ ﺩﺭ ﺳﺮ ﻫـﻮﺍﻱ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﭼﻪ ﺳﺮ؟ ﮐﺪﺍﻡ ﻫﻮﺍ؟ ﺟﺎﻥ ﻓﺪﺍﻱ ﺟﻠﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﺯ ﺭﺥ ﻧﻘﺎﺏ ﺑـﺮﺍﻓﮑﻦ ﮐـﻪ ﺣﺎﺻـﻞ ﺩﻭ ﺟﻬـﺎﻥ‬ ‫ﺑـﻪﺩﺳـﺖ ﻣﻨﺘﻈـﺮﺍﻥ ﺭﻭﻧﻤـﺎﻱ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﺯ ﻋﮑـﺲ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗـﻮ ﮐﺎﻳﻨـﺎﺕ ﺭﺍﺳـﺖ ﺛﺒـﺎﺕ‬ ‫ﺟﻬﺎﻥ ﭼﻮ ﺁﻳﻨﻪ ﻭﺿﻊ ﺍﺯ ﺑـﺮﺍﻱ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﻣﺠـﺎﻟﻲ ﺗـﻮ ﺑـﻮﺩ ﺟﻠـﻮﻩﻫـﺎﻱ ﺟﻠـﻮﻩﮔـﺮﺍﻥ‬ ‫ﺑﻪﭘﺮﺩﻩ ﺟﻠـﻮﻩ ﺯ ﺣـﺴﻦ ﺍﺩﺍﻱ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﺑﻪﻗﺎﻣﺖ ﺗﻮ ﻗـﺴﻢ ﻣـﻲﺧـﻮﺭﻡ ﺑـﻪﺑﺎﻧـﮓ ﺑﻠﻨـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺩﻳﺪﻩ ﻭ ﺩﻝ ﻭ ﺩﻳﻦ ﻣﺒـﺘﻼﻱ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﭼﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﺍﺳﺖ ﺗﻮ ﺩﺭ ﺟﻠﻮﻩﺍﻱ ﻭ ﻣﺎ ﻣﺤﺠـﻮﺏ‬ ‫ﺷﻌﺎ ِﻉ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗـﻮ ﻫـﻢ ﻏﻄـﺎﻱ ﭘـﺮﺩﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫ﭼﻮ ﺟﻠـﻮﻩ ﮔـﺎﻩ ﺗـﻮ ﺧـﺎﻟﻲ ﺯ ﻏﻴـﺮ ﻣـﻲﺑﺎﻳـﺪ‬ ‫ﺑﻴﺎ ﺑﻪﺩﻳـﺪﺓ ﺭﺍﺯﻱ ﮐـﻪ ﺟـﺎﻱ ﺟﻠـﻮﺓ ﺗﻮﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۸‬‬ ‫ﮐﺲ ﻧﺪﺍﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺁﻥ ﻗﺒﻠـﺔ ﻋـﺸﹼﺎﻕ ﮐﺠﺎﺳـﺖ‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﻮﺷﺔ ﺍﺑـﺮﻭﻱ ﺑﺘـﻲ ﻗﺒﻠـﻪ ﻧﻤﺎﺳـﺖ‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٩٦‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺑـﺎ ﺻـﻮﺭﺕ ﺷـﻴﺮﻳﻦ ﺗـﻮ ﺷـﻮﺭﻱ ﺩﺍﺭﺩ‬ ‫ﺑﻲﺳﺘﻮﻧﻲﺳﺖ ﺟﻬـﺎﻥ ﻧﺎﻟـﺔ ﻓﺮﻫـﺎﺩ ﺻﺪﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮔﻠﺸﻦ ﺍﺯ ﮔﺮﻳﺔ ﻋـﺸﹼﺎﻕ ﭼﻨـﺎﻥ ﺷـﺎﺩﺍﺏ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺯ ﻫﺮ ﻏﻨﭽﺔ ﺧﻨـﺪﺍﻥ ﮔـﻞ ﺩﻳﮕـﺮ ﭘﻴﺪﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺩﺍﺭﺩ ﺍﻳﻦ ﺯﻣﺰﻣـﻪ ﺳﻮﺳـﻦ ﺑـﻪﺯﺑـﺎﻥ ﺧـﺎﻣﻮﺵ‬ ‫ﻧﻮ ِﮎ ﻫﺮ ﺳـﺒﺰﻩ ﺩﺭﻳـﻦ ﺑـﺎﻍ ﺯﺑـﺎﻥِ ﮔﻮﻳﺎﺳـﺖ‬ ‫ﺗــﺎ ﻧــﺸﺪ ﺭﻳــﺶ ﺯ ﺧــﺎﺭِ ﺳــﺘ ِﻢ ﮔــﻞﺭﻭﻳــﻲ‬ ‫ﺩﻝ ﻧﺪﺍﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻧﺎﻟـﺔ ﺑﻠﺒـﻞ ﭼـﻪ ﻧﻮﺍﺳـﺖ‬ ‫ﮔﻮﺷــﻪ‪١‬ﺍﻱ ﮔﻴــﺮ ﺯ ﺩﻧﻴــﺎ ﻭ ﺗﻤﺎﺷــﺎﻳﻲ ﺑــﺎﺵ‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﺑﻨﺸﺴﺖ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺑﺰﻡ ﺑﻪﺣﺴﺮﺕ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﺩﻟﻢ ﮔﻮﺷﻪﻧﺸﻴﻦ ﮔﺸﺖ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺣﻠﻘـﺔ ﺯﻟـﻒ‬ ‫ﺟﺎﻱ ﺩﻝ ﻗﻄﺮﺓ ﺧﻮﻥ ﺟﺎﻱ ﺳـﻮﻳﺪﺍ ﺳﻮﺩﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﺳﺮ ﺯﻟﻒ ﺗﻮ ﻫﺮ ﻋﻘﺪﻩ ﮐﻪ ﺩﻝ ﺩﺍﺷﺖ ﮔﺸﻮﺩ‬ ‫ﺑﻮﺍﻟﻌﺠﺐ ﺯﻟﻒ ﮔﺮﻩ ﺩﺭ ﮔﺮﻩ ﻋﻘـﺪﻩ ﮔـﺸﺎﺳﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﻧﺰﺩ ﺗﻴﺸﻪ ﺑﻪﭘﺎ ﺑـﺮ ﺩﺭ ﺷـﻴﺮﻳﻦ‪ ٢‬ﻧﻨﺸـﺴﺖ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺍﮔﺮ ﺑﺮ ﺳ ِﺮ ﻓﺮﻫﺎﺩ ﺯﻧﺪ ﺗﻴـﺸﻪ ﺑـﻪﺟﺎﺳـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﮔﻮﺷﺔ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻣﻬﻴﻦ ﺑﺎﻧﻮ ﮐﻪ ﻣﻠﮑﺔ ﺍﺭﻣﻨﺴﺘﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﺑﺮﺍﺩﺭﻱ ﺩﺍﺷﺖ ﺑﻪﻧﺎﻡ ﺍﺭﻣﺎﻧﻲ‪ .‬ﻧﺎﻡ ﺩﺧﺘﺮ ﺍﺭﻣﺎﻧﻲ ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﻮﺩ‬ ‫ﮐﻪ ﺷﻬﻨﺸﺎﻩ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻳﻌﻨﻲ ﺧﺴﺮﻭ ﭘﺮﻭﻳﺰ ﻭﻱ ﺭﺍ ﺑﻪﺯﻧﻲ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮﺩ‪ .‬ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺧﻴﻠﻲ ﻗﺸﻨﮓ ﻭ ﺯﻳﺒﺎ ﻭ‬ ‫ﺩﺭ ﺣﺴﻦ ﻭ ﻧﺰﺍﮐﺖ ﻫﻤﺘﺎﻳﻲ ﻧﺪﺍﺷﺖ‪ .‬ﻓﺮﻫﺎﺩ ﺑﻪﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻭﻱ ﺭﺍ ﺧﻴﻠﻲ ﺩﻭﺳﺖ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ‬ ‫ﺑﻪﺍﻭ ﻋﺸﻖ ﻣﻲ ﻭﺭﺯﻳﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪ .‬ﺑﻪﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۱۴۹‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٩٧‬‬ ‫ﺭﺍﺯﻳﺎ ﺳﺮﻣﻪ ﮐـﺶ ﺍﺯ ﺧـﺎﮎِ ﺩﺭ ﺑﺮﻫـﺎﻥ ﻫـﺎﻥ‬ ‫ﻫﺮﮐﻪ ﺍﻋﻤﻲ ﺑﻮﺩ ﺍﻳﻨﺠﺎﻱ ﻫـﻢ ﺁﻧﺠـﺎ ﺍﻋﻤﺎﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۳۹‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮﺩﻡ ﮐﻪ ﻏﻢِ ﻳﺎﺭ ﻣـﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺁﻥ ﻳﺎﺭ ﺩﻝ ﺁﺯﺍﺭ ﻣـﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫ﺧﻮﺍﻧﺪﻩ ﺑﻮﺩﻡ ﮐﻪ ﺯ ﻏﻢِ ﮐﺮﺩ ﺭﻗـﻢ ﺳـﻮﺧﺘﻪﺍﻱ‬ ‫ﺁﺧﺮ ﺍﻳﻦ ﻋﺸﻖ ﻧﻬﺎﻥ ﺯﺍﺭ ﻣﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫ﺑﺲﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﺗﺶ ﺩﻝ ﺳﻴﻞ ﺳﺮﺷﮑﻢ ﮔﺮﻡ‪ ١‬ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺁﺏ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﺓ ﺧﻮﻧﺒﺎﺭ ﻣـﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫ﻣﻬﺮ ﺁﻥ ﻣـﺎﻩِ ﺷـﺐ ﺍﻓـﺮﻭﺯ ﺳـﻴﻪ ﺭﻭﺯﻡ ﮐـﺮﺩ‬ ‫ﻫﺠﺮ ﺁﻥ ﺷﻤﻊ ﺷﺐِ ﺗﺎﺭ ﻣﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﻭ ﻫﺠﺮ ﻭ ﺳﺘﻢ ﻳـﺎﺭ ﺑـﻪﻣـﻦ ﺳـﺎﺧﺘﻪﺍﻱ‬ ‫ﺷﺎﺩﻱ ﺧـﺎﻃ ِﺮ ﺍﻏﻴـﺎﺭ ﻣـﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫ﮔـﺮ ﺟﻔـﺎ ﭘﻴـﺸﻪ ﺟﻔـﺎ ﮐـﺮﺩ ﻧـﺮﻧﺠﻢ ﺭﺍﺯﻱ!‬ ‫ﺑـﻲﻭﻓـﺎﻳﻲ ﻭﻓـﺎﺩﺍﺭ ﻣـﺮﺍ ﺧﻮﺍﻫـﺪ ﺳـﻮﺧﺖ‬ ‫) ‪( ۴۰‬‬ ‫ﺍﻱ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻳﮏ ﺷﻤﻊ ﺭﻭﻳﺖ ﺻﺪ ﺷﺒﺴﺘﺎﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﺍﺳﺖ‬ ‫ﺍﺯ ﺑﻬﺎﺭ ﺣﺴﻦ ﺗﻮ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﮔﻠـﺴﺘﺎﻥ ﺭﻭﺷـﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧﻄﹼﻲ‪ :‬ﮐﺮﻣﺴﺖ‪.‬‬

‫ﺩﻳﻮﺍﻥ ﺍﺷﻌﺎﺭ ﻋﺎﻗﻞ ﺧﺎﻥ ﺭﺍﺯﻱ ‪٩٨‬‬ ‫ﺟﻠﻮﻩﻫﺎﻱ ﺣ‪‬ﺴﻦ ﺭﺍ ﺩﺭ ﭼﺸﻢ ﻋﺎﺭﻑ ﻓﺮﻕ ﻧﻴـﺴﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﺯ ﭘﺮﺗﻮِ ﻳﮏ ﻣﺎﻩ ﺗﺎﺑﺎﻥ ﺭﻭﺷـﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻗــ ‪‬ﻮﺕ ﺍﺩﺭﺍﮎ ﻧــﻮﺭ ﺣــﻖ ﮐﻠــﻴﻢ ﺍﷲ‪ ١‬ﺩﺍﺷــﺖ‬ ‫ﻭﺭﻧﻪ ﭼﻮﻥ ﻭﺍﺩﻱ ﺍﻳﻤﻦ ﻫﺮ ﺑﻴﺎﺑـﺎﻥ ﺭﻭﺷـﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺍﻱ ﮐﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ ﮐﻪ ﮔﺮﺩﺩ ﻧﻮﺭ ﭼﺸﻢ ﺍﺯ ﮔﺮﻳﻪ ﮐﻢ‬ ‫ﺷﻤﻊ ﺭﺍ ﺑﻨﮕﺮ ﮐﻪ ﭼﻮﻥ ﺑﺎ ﭼﺸﻢ ﮔﺮﻳﺎﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻧــﺎﻣﺮﺍﺩﻱ ﺯﻟﻴﺨــﺎ ﺧﺎﻧــﻪ ﺭﺍ ﺗﺎﺭﻳــﮏ ﺳــﺎﺧﺖ‬ ‫ﻭﺭﻧﻪ ﺯﻧﺪﺍﻥ ﺍﺯ ﻓﺮﻭﻍ ﻣﺎﻩ‪ ٢‬ﮐﻨﻌـﺎﻥ ﺭﻭﺷـﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﻣﻌﺠـﺰ ﻣـﻲ ﺑـﻴﻦ ﮐـﻪ ﺭﺍﺯﻱ ﮐـﺮﺩ ِﻥ ﻣﻴﻨـﺎﻱ ﻣـﺎ‬ ‫ﺁﻥ ﻳﺪ ﺑﻴﻀﺎﺳﺖ ﮐﺰ ﻭﻱ ﺻﺪ ﮔﺮﻳﺒﺎﻥ ﺭﻭﺷـﻦ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۴۱‬‬ ‫ﻧﺪﺍﻧﻢ ﺍﺯ ﻏﻢ ﻫﺠـﺮ ﺗـﻮ ﺣـﺎ ِﻝ ﺩﻝ ﭼـﻮﻥ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺟﺰ ﺍﻳﻦ ﻗﺪﺭ ﮐﻪ ﺩﻭ ﭼﺸﻤﻢ ﺩﻭ ﭼﺸﻤﺔ ﺧﻮﻥ ﺍﺳـﺖ‬ ‫‪ .1‬ﺍﻳﻦ ﻟﻘﺐ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﺳﻲ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻭﻱ ﺑﺎ ﺧﺪﺍﻱ ﻣﺘﻌﺎﻝ ﺷﺮﻑ ﻫﻤﮑﻼﻣﻲ‬ ‫ﻣﻲﺩﺍﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺭﺟﻮﻉ ﮐﻨﻴﺪ ﺑﻪﺍﻳﻦ ﺁﻳﺖ‪ ،$VJŠÎ=ò6?s 4Óy›qãB !ª #$ Nz =¯ x.ur :‬ﺳﻮﺭﺓ ﺍﻟﻨﺴﺎﺀ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ،۱۶۴‬ﻭ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﺳﻮﺭﺓ ﺍﻋﺮﺍﻑ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ .۴۴‬ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ(‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﮐﻨﺎﻳﻪ ﺍﺯ ﺣﻀﺮﺕ ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴ‪‬ﻼﻡ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﺍﺩﺭﺍﻧﺶ ﻭﻱ ﺭﺍ ﺩﺭ ﭼﺎﻩ ﮐﻨﻌﺎﻥ ﺍﻧﺪﺍﺧﺘﻪ‬ ‫ﺑﻮﺩﻧﺪ‪ .‬ﺭﺟﻮﻉ ﮐﻨﻴﺪ ﺑﻪﺳﻮﺭﺓ ﻳﻮﺳﻒ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ‪ .‬ﮐﻨﻌﺎﻥ ﮐﺸﻮ ِﺭ ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﮐﻮِﻩ‬ ‫ﻫﺮﻣﻦ ﺩﺭ ﺩﺭﻳﺎﻱ ﻣﺮﺩﺍﺭ ﮔﺴﺘﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻗﺴﻤ ِﺖ ﺷﺮﻗﻲ ﻭ ﻏﺮﺑﻲ ﺍﺯ ﹸﺍﺭﺩﻥ ﮐﻪ ﻓﻌ ﹰﻼ ﺟﺰﻭ ﺷﺎ ِﻡ‬ ‫ﺟﻨﻮﺑﻲ ﻭ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ ﺷﻤﺎﻟﻲ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺗﻤﺎﻡ ﺍﻳﻦ ﺣﻮﺯﻩ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ﮐﻨﻌﺎﻥ ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﺑﻮﺩ ﺣﻀﺮﺕ ﻳﻌﻘﻮﺏ ﭘﺪﺭ ﺣﻀﺮﺕ ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺳﺎﮐﻦ ﮐﻨﻌﺎﻥ ﺑﻮﺩﻧﺪ‪) .‬ﺭ‪.‬ﮎ‪.‬‬ ‫ﺑﻪﻣﺠﻴﺐﺍﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺹ ‪.(۱۸۵‬‬

‫ﻏﺰﻟ‪‬ﻴﺎﺕ‬ ‫‪٩٩‬‬ ‫ﺗــﺮﺍ ﻣﺜﹶــﻞ ﻧﺘــﻮﺍﻥ ﺯﺩ ﺑــﻪﻟﻴﻠــﻲ ﺍﻧــﺪﺭ ﺣ‪‬ــﺴﻦ‬ ‫ﺍﺯ ﺍﻭ ﻳﮑـﻲ ﻭﺯ ﺗـﻮ ﺻــﺪﻫﺰﺍﺭ ﻣﺠﻨـﻮﻥ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﮐﺠﺎﺳــﺖ ﺟﻠــﻮﺓ ﺭﻓﺘــﺎﺭ ﻭ ﮐــﻮ ﺧــﻢ ﺩﺳــﺘﺎﺭ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻢ ﺍﺯ ﭼﻮ ﻗـﺪﺕ ﺳـﺮﻭ ﻧـﺎﺯ ﻣـﻮﺯﻭﻥ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﭼـﻪ ﺍﺣﺘﻴـﺎﺝ ﺑـﻪﺳـﺤﺮ ﻭ ﻓـﺴﻮﻥ ﺗـﺮﺍ ﭘــﺴﺮﺍ‬ ‫ﻧﮕﺎﻩ ﺗﻮ ﻫﻤﻪ ﺳـﺤﺮ ﻭ ﮐﻼﻣـﺖ ﺍﻓـﺴﻮﻥ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺑﻴـﺎﻥ ﺯﻟـﻒ ﺗـﻮ ﺩﻟﮑـﺶ ﺑـﻮﺩ ﺑـﻪﻫـﺮ ﺷـﺎﻧﻲ‬ ‫ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﺴ ‪‬ﻮﺩﻩ ﻣﺎﻧﺎ ﮐـﻪ ﺣـﺴﻦ ﻣـﻀﻤﻮﻥ ﺍﺳـﺖ‬ ‫ﺯ ﺧـﺎﻝ ﮔﻮﺷـﺔ ﻟـﺐ ﺣـﺎﻝ ﻣـﺎ ﻣﺬﺑـﺬﺏ ﺷـﺪ‬ ‫ﺩﺭ ﺁﻥ ﺷـﺮﺍﺏ ﺍﺛـﺮ ﺑﻴــﺸﺘﺮ ﮐـﻪ ﺍﻓﻴـﻮﻥ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺟـﺎﻥ ﻭ ﮐـﺎﺭ ﺟﻬـﺎﻥ ﺩﺭ ﮐﻤﻴـﺴﺖ ﺭﻭﺯ ﺑـﻪﺭﻭﺯ‬ ‫ﻭﻟﻴـﮏ ﺟﻠــﻮﺓ ﺣــﺴﻦ ﺗـﻮ ﺭﻭﺯﺍﻓــﺰﻭﻥ ﺍﺳــﺖ‬ ‫ﺯ ﺧــﻮﻥ ﺩﻳــﺪﻩ ﺑــﻮﺩ ﺳــﺮﺥ ﺭﻭﻱ ﻋــﺸﹼﺎﻗﺎﻥ‪١‬‬ ‫ﻣﮕﻮ ﮐﻪ ﭼﻬـﺮﺓ ﺭﺍﺯﻱ ﺯ ﻋـﻴﺶ ﮔﻠﮕـﻮﻥ ﺍﺳـﺖ‬ ‫) ‪( ۴۲‬‬ ‫ﻫﺮﺟـﺎ ﮐـﻪ ﺯ ﺳـﻮ ِﺯ ﺩ ِﻝ ﻋﺎﺷـﻖ ﺍﺛـﺮﻱ ﻫـﺴﺖ‬ ‫ﭼﻮﻥ ﺷﻤﻊ ﺩﻝ ﺳـﻮﺧﺘﻪ ﻭ ﭼـﺸﻢ ﺗـﺮﻱ ﻫـﺴﺖ‬ ‫ﭘﺮﻭﺍﻧﺔ ﺩﻝ ﺳﻮﺧﺘﻪ ﺑﺎ ﺷـﻤﻊ ﭼـﻪ ﺧـﻮﺵ ﮔﻔـﺖ‬ ‫ﻣﻲﺳﻮﺯﻡ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻏﻢ ﮐﻪ ﺗﺮﺍ ﻫﻢ ﺳـﺤﺮﻱ ﻫـﺴﺖ‬ ‫‪ .1‬ﻧﺴﺨﺔ ﺧ ﹼﻄﻲ‪ :‬ﻋﺸﹼﺎﻕ‪.‬‬