ວັນ​ນະ​ຄະ​ດີ​ອາ​ຊີ

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທປິ ະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນະຖາວອນ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ລະບບົ 11+3+2 ສາຍຄພູ າສາລາວ - ວນັ ນະຄະດີ ຮຽບຮຽງ ແລະ ສອນໂດຍ: ວຽງມະນີ ລາວຈູ 2019 - 2020

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທປິ ະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນະຖາວອນ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນາ້ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ລະບບົ 11+3+2 ສາຍຄພູ າສາລາວ - ວນັ ນະຄະດີ ຮຽບຮຽງ ແລະ ສອນໂດຍ: ວຽງມະນີ ລາວຈູ ກວດແກໂ້ ດຍ: 1. ອຈ.ປທ ແອງທລິ າດ ຫາຼ້ ອຸ່ ນແກວ້ 2. ປທ ແນວວະດີ ແກວ້ ແກຸ່ ນຈນັ 3. ປຕ ແອ໋ງ ສມົ ນວນັ ສກົ ຮຽນ 2019 -2020 2 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຄານາ ເພຸ່ ອເປັນການປັບປງຄນນະພາບ ແລະ ປະສດິ ທພິ າບຂອງການສາ້ ງຄູ, ແນໃສຸ່ ເພຸ່ ມີ ສະມດັ ຖະພາບຂອງຄູ ແລະ ພດັ ທະນາອາຊບີ ຄູໃຫດ້ ຂີ ນຶ້ ເທຸ່ ອລະກາ້ ວນນັ້ . ຂາ້ ພະເຈາົ້ ໄດຮ້ ຽບຮຽງເອກະສານການຮຽນ-ການສອນສະບບັ ນີ້ ຂນຶ້ ມາ ເພຸ່ ອຮບັ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຮຽນ-ການສອນຢຸ່ ູວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ, ໂດຍໄດພ້ ດັ ທະນາຕາມທດິ ທາງການ ສາ້ ງຄູຂອງກມົ ສາ້ ງຄູ ກຄຂອງວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ ທຸ່ ເີ ນນັ້ ການປກອດມົ ການ, ຄນນະທາ ແລະ ຈດິ ວນິ ຍານ ຂອງຄວາມເປັນຄູໃຫແ້ ກຸ່ ນກັ ຮຽນຄູ, ເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ມທີ ກັ ສະວຊິ າຊບີ ຄູທຸ່ ໜີ ກັ ແໜນ້ , ເຂາົ້ ໃຈພດັ ທະນາການຂອງ ເດກັ ນອ້ ຍ, ມຄີ ວາມຮູທ້ ຸ່ ວົ ໄປ ແລະ ຄວາມຮູວ້ ຊິ າສະເພາະທຸ່ ແີ ທດເໝາະກບັ ຊນັ້ ທຸ່ ຕີ ນົ ເອງສອນ. ເອກະສານປະກອບການຮຽນ- ການສອນເຫຼມັ້ ນີ້ ໄດຮ້ ຽບຮຽງຂນຶ້ ມາດວ້ ຍການປະກອບສຸ່ ວນຂມ້ ູນຈາກ ຄອູ າຈານ, ນກັ ວຊິ າການ ແລະ ພາກສຸ່ ວນຕຸ່ າງໆ ທຸ່ ກີ ຸ່ ຽວຂອ້ ງເພຸ່ ອແນໃສຸ່ ເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄູທຸ່ ຈີ ບົ ຈາກວທິ ະຍາໄລຄູ ຫຼວງນາ້ ທາ ມສີ ະມດັ ຖະພາບດ,ີ ມຄີ ວາມຮູ ້ ແລະ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈລາຍວຊິ າທຸ່ ຕີ ນົ ເອງສອນຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ , ມຄີ ວາມຊາ ນານໃນການສອນ, ສາມາດວເິ ຄາະ, ວພິ າກບນັ ດາບດົ ເລຸ່ ອງຕຸ່ າງໆໄດ້ ແລະ ສາມາດນາໄປສດິ ສອນໃຫນ້ ກັ ຮຽນເກດີ ຄວາມຮູ,້ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈໃນລາຍວຊິ າທຸ່ ຕີ ນົ ເອງສອນ. ເອກະສານປະກອບການສອນສອນເຫມຼັ້ ນີ້ ໄດຮ້ ຽບຮຽງຂນຶ້ ມາພາຍຫງຼັ ເອາົ ໄປນາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການສດິ ສອນ ຕວົ ຈງິ ແລະ ຜຸ່ ານຂນັ້ ຕອນການກວດແກຂ້ ອງຄະນະຮບັ ຜດິ ຊອບພາຍໃນວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ ແລະ ໃນຂນັ້ ຕອນຕຸ່ ໄປຈະໄດໃ້ ຫນ້ ກັ ຮຽນຄນູ າໄປສດິ ສອນໃນໂຮງຮຽນສາມນັ ທຸ່ ຕີ ນົ ເອງສອນ. ບນັ ດາຄູອາຈານ, ນກັ ຮຽນຄູ ແລະ ພາກສຸ່ ວນອຸ່ ນໆ ຫາກຍງັ ພບົ ເຫນັ ບນັ ຫາໃດໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ເີ ຫນັ ວຸ່ າບຸ່ ເໝາະສມົ , ບຸ່ ສອດຄຸ່ ອງ ແລະ ບຸ່ ທນັ ສະພາບການ ຂໃຫພ້ ວກທຸ່ ານກະລນາປະກອບຄາຄດິ , ຄາເຫນັ ຂອງຕນົ ເພຸ່ ອຊຸ່ ວຍປັບປງ ເຮດັ ໃຫປ້ ຶມ້ ເຫມຼັ້ ນສີ້ ມົ ບູນ ແລະ ມປີ ະສດິ ທຜິ ນົ ດຂີ ນຶ້ ກວຸ່ າເກຸ່ າົ . ວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງນາ້ ທາ, ວນັ ທີ 5 ພດຶ ສະພາພາ 2020 ຫອ້ ງການວທິ ະຍາສາດສງັ ຄມົ 3 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ສາລະບານ 1 2 ບດົ ທີ 1 ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ 8 10 1. ປະເທດຈນີ ໂດຍສງັ ເຂບ…………………………………………………….. 21 33 2. ສະພາບທາງດາ້ ນປະຫວດັ ສາດ………………………………………………. 37 3. ສະພາບທາງດາ້ ນວນັ ນະຄະດ…ີ ……………………………………………… 50 4. ກຸ່ ຽວກບັ ນກັ ປະພນັ ລວົ ະກວາ້ ນຈງົ ໃນນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ”………......... 52 5. ນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຄດັ ຕອນສາກທີ 49…………………………….. 53 6. ນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ \"…………..…………………………………….. 60 7. ກຸ່ ຽວກບັ ນກັ ປະພນັ ຫູຊຼ ນິ ໃນເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ”……………………………… 62 ບດົ ທີ 2 ວນັ ນະຄະດຍີ ຸ່ ປີ ຸ່ ນ 72 1. ປະເທດຍຸ່ ປີ ຸ່ ນໂດຍສງັ ເຂບ………………………………………………….... 77 2. ສະພາບປະຫວດັ ສາດ……………………………………………………….. 104 3. ສະພາບວນັ ນະຄະເພນ້ ເມອງ............………………………………………… 105 105 4. ສະພາບວນັ ນະຄະດຂີ ຽນ…………………………………………………….. 106 5. ນກັ ປະພນັ ຄາວະບະຕາ ຢາສນາຣິ ໃນເລຸ່ ອງ “ພະຈນັ ເທງິ ໜາ້ ນາ້ ”…………………. 6. ນກັ ປະພນັ ຄໂຣຢານາງ ິ ເຕດັ ຊໂຶ ກະ ໃນເລຸ່ ອງ “ໂຕ໊ະໂຕະຈງັ ”……………….. …… 118 7. ນກັ ປະພນັ ທະຈມິ ະ ຊນິ ຈິ ໃນເລຸ່ ອງ “ຕານານດາວປະຫາຼ ດ”……………………… 119 121 ບດົ ທີ 3 ວນັ ນະຄະດເີ ກາົ ຫເຼີ ໜອ 128 129 1. ປະເທດເກາົ ຫຼເີ ໜອໂດຍສງັ ເຂບ………………………………………………. 133 2. ສະພາບປະຫວດັ ສາດ..........................……………………………………. 3. ສະພາບວດັ ທະນະທາ ແລະ ວນັ ນະຄະດ…ີ ……………………………………. 4. ບດົ ເລຸ່ ອງ “ເພຸ່ ອປະເທດຊາດ”………………………………………………… ບດົ ທີ 4 ວນັ ນະຄະດອິ ນິ ເດຍ 1. ປະເທດອນິ ເດຍໂດຍສງັ ເຂບ..................................………………………… 2. ສະພາບປະຫວສັ າດ...............................………………………………….. 3. ສະພາບວນັ ນະຄະດ.ີ .......................………………………………………. 4. ນກັ ປະພນັ ຣາຊບິ ູຣາມ ກຣສິ ນາຊວາມິ ນາຣາຍານ ເລຸ່ ອງ “ຜູພ້ າທາງ”……………… 5. ນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ຜູພ້ າທາງ” ຕອນທີ 10…………………………………….. 6. ນກັ ປະພນັ ຣາບນິ ດຣານາດຕາກ ໃນເລຸ່ ອງ “ຂອ້ ຍຕອ້ ງລຽ້ ງແມຸ່ ”…………….......... 4 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ບດົ ທີ 1 ສະພາບລວມຂອງປະເທດຈນີ 1. ປະເທດຈນີ ໂດຍສງັ ເຂບ ປະເທດຈນີ ມຊີ ຸ່ ຢຸ່ າງເປັນທາງການວຸ່ າ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເປັນລດັ ເອກກະລາດໃນອາຊຕີ າເວນັ ອອກ, ເປັນປະເທດທຸ່ ມີ ປີ ະຊາກອນຫຼາຍທຸ່ ສີ ດໃນໂລກ ເຊຸ່ ງິ ມຫີ ຼາຍກວຸ່ າ 1.400 ລາ້ ນຄນົ ເປັນລດັ ພກັ ການເມອງ ດຽວປົກຄອງໂດຍ ພກັ ຄອມມນດິ ຈນີ ມນີ ະຄອນຫຼວງຢຸ່ ູທຸ່ ປີ ັກກຸ່ ງິ . ປະເທດຈນີ ແບຸ່ ງການປົກຄອງອອກເປັນ 22 ເຂດ (ບຸ່ ນບັ ໄຕຫ້ ວນັ ), ຮູບແບບການປົກຄອງພເິ ສດໄດແ້ ບຸ່ ງອອກເປັນ 2 ຮູບແບບຄ: (1) ເຂດການປົກຄອງຕນົ ເອງຂອງຊນົ ເຜຸ່ າົ ສຸ່ ວນໜອ້ ຍມຈີ ານວນ 155 ເຂດທຸ່ ຢີ ຸ່ ູພາຍໃຕກ້ ດົ ໝາຍລດັ ຖະທາມະ ນນູ ໃນປີ 1984 ໂດຍແບຸ່ ງເປັນເຂດປົກຄອງຕນົ ປັນລະດບັ ຕຸ່ າງໆຄ:  ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງລະດບັ ມນົ ທນົ ເຊຸ່ ງິ ໄດແ້ ບຸ່ ງອອກເປັນ 5 ເຂດຄ: - ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງມງົ ໂກລີ - ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງຊນິ ຈຽງອຍເກີ - ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງກວງສຈີ ວ້ ງ - ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງໜງິ ເຊຍັ ຫຍ - ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງຕເິ ບດ  ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງລະດບັ ແຂວງມີ 30 ເຂດ ທຸ່ ກີ ະຈາຍຢຸ່ ູໃນມນົ ທນົ ຕຸ່ າງໆ ລວມເຖງິ ຢຸ່ ູໃນເຂດປົກຄອງ ຕນົ ເອງລະດບັ ມນົ ທນົ ອກີ ເຊຸ່ ນັ : ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງຄນົ ໄທໃນແຂວງສບິ ສອງປັນນາຂອງມນົ ທນົ ຢນນານ ຫຼ ເຂດ ປົກຄອງຕນົ ເອງຫຍໃນແຂວງຊາງຈີ ຂອງມນົ ທນົ ປົກຄອງຕນົ ເອງຊນິ ຈຽງຫຍເກ.ີ  ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງລະດບັ ເມອງມຈີ ານວນ 120 ເຂດ ທຸ່ ກີ ະຈາຍຢຸ່ ູຕາມມນົ ທນົ ຕຸ່ າງໆທຸ່ ມີ ຊີ ນົ ເຜຸ່ າົ ສຸ່ ວນ ໜອ້ ຍອາໄສຢຸ່ ູ, ບາງເມອງອາດຈະມຊີ ນົ ເຜຸ່ າົ ສຸ່ ວນໜອ້ ຍອາໄສຢຸ່ ູຢຸ່ າງໜາແໜນ້ 2 ຊນົ ເຜຸ່ າົ ເທຸ່ າົ ໆກນັ ກຈະຈດັ ເປັນ ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງຮຸ່ ວມກນັ ເຊຸ່ ນັ ວຸ່ າ: ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງຊນົ ເຜຸ່ າົ ຮາຢີ ແລະ ຫຍ ໃນເມອງຕາ້ ລີ ມນົ ທນົ ຢນນານ ເປັນຕນົ້ . (2) ເຂດບລຫິ ານພເິ ສດພາຍໃຕກ້ ດົ ໝາຍພນ້ ຖານມຈີ ານວນ 2 ເຂດຄ: - ເຂດບລຫິ ານພເິ ສດຮງົ ກງົ - ເຂດບລຫິ ານພເິ ສດມາເກາົ້ 5 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ປະເທດຈນີ ມເີ ນອ້ ທຸ່ ີ 9.6 ລາ້ ນກໂິ ລຕາແມດັ ຖວຸ່ າເປັນປະເທດທຸ່ ມີ ເີ ນອ້ ທຸ່ ໃີ ຫຍຸ່ ເປັນອນັ ດບັ ທີ 3 ຂອງໂລກ ພາສາທາງລາດຖະການແມຸ່ ນພາສາຈນີ ກາງ, ມປີ ະຊາກອນ (ຕາມການສາຫຼວດໃນປີ 2013) 1.356.6 60. 000 ຄນົ ແລະ ຕາມປຶມ້ ສາມະໂນຄວົ (ໃນປີ 2011) ແມຸ່ ນມີ 1.339.724. 852 ຄນົ (ບຸ່ ລວມປະຊາກອນຂອງຮງົ ກງົ , ມາເກາົ້ ແລະໄຕຫວນັ ). ເຊຸ່ ງິ ມຊີ າຍແດນຕດິ ຈອດກບັ ຫຼາຍປະເທດສາທະລານະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ເປັນປະເທດໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ຕີ ງັ້ ຢຸ່ ູພາກຕາເວນັ ອອກຂອງທະວບີ ອາຊີ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ຕດິ ກບັ ມະຫາສະມດປາຊຟີ ິກ ແລະ ຍງັ ມຊີ າຍແດນຕດິ ຈອດກບັ ຫຼາຍປະເທດເຊຸ່ ນັ : - ພາກຕາເວນັ ອອກ: ຕດິ ກບັ ສ.ປ.ປ ເກາົ ຫຼີ - ພາກເຫນອ : ຕດິ ກບັ ປະເທດ ມງົ ໂກລີ - ພາກຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງເຫນອ : ຕດິ ກບັ ປະເທດລດັ ເຊຍ - ພາກຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງເຫນອ : ຕດິ ກບັ ປະເທດ ກາຊກັ ສຖານ, ກຽກກສິ ຖານ, ຕາກຊີ ສີ ຖານ - ພາກຕາເວນັ ຕກົ ແລະ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງໃຕ້ ຕດິ ກບັ ປະເທດ ອຟັ ການສິ ຖານ, ປາກສີ ຖານ, ຕາກຊີ ສີ ຖານ, ອນິ ເດຍ, ເນປານ, ປູຕງັ . - ທດິ ໃຕ:້ ຕດິ ກບັ ປະເທດມຽນມາ, ລາວ (ຕດິ ກບັ ລາວປະມານ 423 Km) ແລະ ຫວຽດນາມ - ພາກຕາເວນັ ອອກ ແລະ ພາກຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕ້ : ຕດິ ກບັ ທະເລຂນັ້ ກບັ ປະເທດສ.ເກາົ ຫຼ,ີ ຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ, ຟີລບິ ປິນ, ບຣູໄນແດດູຊາລາມ, ມາເລເຊຍ, ອນິ ໂດເນເຊຍ ປະເທດຈນີ ປະກອບດວ້ ຍ 56 ຊນົ ເຜຸ່ າົ ໃນນນັ້ ເຜຸ່ າົ ຫານ (ຫ)້ ເປັນເຜຸ່ າົ ຫຼກັ ຂອງຈນີ ໂດຍກວມເອາົ 91% ຂອງປະຊາກອນທງັ ໝົດອີກ 55 ຊນົ ເຜຸ່ ົາເອີນ້ “ຊົນເຜຸ່ ົາສຸ່ ວນໜອ້ ຍ” ອີງຕາມສະຖິຕຕິ ົວເລກ ການສາຫຼວດ ປະຊາກອນທຸ່ ວົ ປະເທດ ພາຍໃນຊນົ ເຜຸ່ າົ ສຸ່ ວນໜອ້ ຍທຸ່ ມີ ຈີ ານວນປະຊາກອນກາຍໜຸ່ ງຶ ລາ້ ນຄນົ ຂນຶ້ ເມອມີ 18 ຊນົ ເຜຸ່ າົ ຈນີ ເປັນປະເທດທຸ່ ມີ ຫີ ຼາຍສາສະໜາ ແຕຸ່ ຊາວຈນີ ສຸ່ ວນຫຼາຍນບັ ຖສາສະໜາພດ, ສາສະໜາເຕາົ , ສາສະໜ າອສິ ລາມ, ສາສາໜາຄຣດິ . ໃນປັດຈບນັ ຈນີ ເປັນປະເທດໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ມີ ອີ ດສະຫະກາຂະຫຍາຍຕົວສູງເຖິງ 9,5% ໃນປີ 2004 ໃນປີ 2005 ແລະ ເພຸ່ ມີ ຂນຶ້ 10,5% ໃນປີ 2006. ດາ້ ນການຄາ້ ແລະ ການລງົ ທນຶ ປັດຈບນັ ຈນີ ໄດມ້ ຕີ ະຫຼາດຈາໜາຍສນິ ຄາ້ ເກອບທກປະເທດທຸ່ ວົ ໂລກ ໃນນນັ້ ຈນີ ຍງັ ໄດສ້ ມໃສຸ່ ການພດັ ທະນາປະເທດສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຕາມສສີ ນັ ຂອງຈນີ . 2. ສະພາບທາງດາ້ ນປະຫວດັ ສາດ ຈນີ ເອນີ້ ວຸ່ າ “ຈງົ້ ໂກວ” ເຊຸ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ແຫຸ່ ຼງອະລຍິ ະທາຂອງຊາວໂລກ, ເປັນຄາເວາົ້ ທຸ່ ເີ ກຸ່ າົ ແກຸ່ ທຸ່ ຊີ າວຈນີ ໃຊ້ ເອນີ້ ກນັ ຢຸ່ ູປະເທດຈນີ ເຊຸ່ ງິ ມປີ ະຫວດັ ສາດອນັ ດນົ ນານມາແລວ້ ສງັ ຄມົ ຈນີ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຜຸ່ ານລະບອບຂາ້ ທາດ ແລະ ສກັ ດນີ າ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນລະບອບສກັ ດນີ າເປັນເວລານບັ ພນັ ໆປີ, ຄວາມຈະເລນີ ດາ້ ນອະລຍິ ະທາຂອງຈນີ ໄດສ້ ຸ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນຕຸ່ ບນັ ດາປະເທດອອ້ ມຂາ້ ງ ແລະ ນາໆຊາດຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ ພສມົ ຄວນ. 2.1 ແຕຸ່ ສະໄໝປະຖມົ ບູຮານ ແລະ ສງັ ຄມົ ຂາ້ ທາດ (1.700.000 ປີກຸ່ ອນນເີ້ ຖງິ ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 47) ປະເທດຈນີ ແມຸ່ ນປະເທດໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ມີ ອີ ະລຍິ ະທາ, ປະຫວດັ ສາດອນັ ຍາວນານຂອງໂລກ. ໃນປະ ຫວດັ ສາດທຸ່ ີ ສາມາດມຕີ ວົ ອກັ ສອນມາຢັງ້ ຢນນນັ້ ກຍາວນານເກອບເຖງິ 4.000 ປີ, ຈາກການຄນົ້ ພບົ ຫນີ ຊາກໂຄງກະດກູ ມະນດ ສະນີ “ຢວນໂມ” (Yuan Nou) ໃນຢູນານ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວຸ່ າກຸ່ ອນນີ້ 1.700.000 ປີ ຄນົ ຢວນໂມແມຸ່ ນມະນດ ປະຖມົ ບູຮານທຸ່ ເີ ກຸ່ າົ ແກຸ່ ກວຸ່ າໝຸ່ ໄູ ດຢ້ ຸ່ ູຈນີ ມາແລວ້ . 6 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ລາຊະວງົ ທຸ່ ເີ ກຸ່ າົ ແກຸ່ ທຸ່ ສີ ດຂອງຈນີ ແມຸ່ ນລາຊະວງົ “ເສຍັ້ ” (Xia) ເຊຸ່ ງິ ເລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 2070 ປີ ຕຸ່ ຈາກ ລາຊະວງົ ເສຍັ ແມຸ່ ນລາຊະວງົ “ຊຸ່ ງັ ” (Sang) ແລະ ລາຊະວງົ “ຊໂີ ຈວ” (Xi Zhou) ຕາມໆກນັ ມາ. ໄດເ້ ຮດັ ໃຫ້ ລະບອບຂາ້ ທາດໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາຕຸ່ ມອກີ ກາ້ ວໜຸ່ ງຶ . ຕຸ່ ມາເນຸ່ ອງຈາກຄວາມຂດັ ແຍຸ່ ງຂອງແຕຸ່ ລະລາຊະວງົ ເຮດັ ໃຫປ້ ະເທດຈນີ ກາຍເປັນຫາຼ ຍກກົ ຫາຼ ຍເຫຸ່ ຼາົ ເຊຸ່ ນັ : - ໄລຍະ “ຂນຊວີ ຈາ້ ນກວາ້ ” (Chun Qiu Zhan Guo) ໄດຖ້ ວຸ່ າເປັນໄລຍະຂາ້ ມຜຸ່ ານຈາກສງັ ຄມົ ຂາ້ ທາດ ໄປສຸ່ ູສງັ ຄມົ ສກັ ດນີ າ, ການຂາ້ ມຜຸ່ ານສງັ ຄມົ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດເ້ ຮດັ ໃຫທ້ າງດາ້ ນແນວຄດິ ແລະ ວຊິ າການໃນໄລຍະ “ຂນຊວີ ຈາ້ ນກວາ້ ” ນນັ້ ຄກຶ ຄກັ ຢຸ່ າງບຸ່ ເຄຍີ ມມີ າໃນເມຸ່ ອກຸ່ ອນ. ນກັ ປາດອາຈານ ເຊຸ່ ນັ : ລາວຈີ (Lao Zhi), ຂງົ ຈ ້ (Khong Zhi), ເມງິ ຈ (Meng Zhi) ແລະ ຊນອຸ່ ູ (Sun wu)... ຈນົ ຮອດປັດຈບນັ ກຍງັ ຂນຶ້ ຊຸ່ ລຊາ ສຸ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນອນັ ກວາ້ ງໄກມາສຸ່ ູຊາວໂລກ ທງັ ທາງດາ້ ນປັດຊະຍາ ແລະ ຍດທະສາດ, ຍດທະວທິ ກີ ານຕຸ່ ສູຮ້ ບົ ມຫີ ຼາຍປະເທດໄດນ້ າເອາົ ໄປສກຶ ສາຮຸ່ າຮຽນ. ສະໄໝລາຊາສດິ ທລິ າດສະໄໝຊນິ ຊຫວງ (Qin Shi Huang) ເຊຸ່ ງິ ຊາວລາວເອນີ້ ວຸ່ າ: “ຮຸ່ ອງເຕ”້ ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 259 ເຖງິ ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 210. ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 221 ຊນິ ຊຫວງ ໄດເ້ ອາົ ໄຊຊະນະບນັ ດາກກົ ເຫຸ່ ຼາົ ອຸ່ ນໆໃນສະໄໝຈາ້ ນ ກວາ້ (Zhan GLO) ທຸ່ ລີ ບົ ເລວກນັ ຢຸ່ າງບຸ່ ຢດບຸ່ ເຊາົ ເປັນເວລາ 250 ປີແລວ້ ໄດສ້ າ້ ງໃຫປ້ ະເທດຈນີ ເປັນເອກະພາບ ຂນຶ້ ເທຸ່ ອທາອດິ ໃນປະຫວດັ ສາດ ຄ: ສະໄໝລາຊະວງົ ຊນິ (Qin) ເຊຸ່ ງິ ເປັນປະເທດສກັ ດນີ າທຸ່ ລີ ວມສູນອານາດໂດຍ ສູນກາງ. ຊນິ ຊຫວງໄດເ້ ຮດັ ໃຫໜ້ ງັ ສຈນີ ແລະ ລະບອບຕວງສຸ່ ງັ ຂອງຈນີ ເປັນເອກະພາບ, ເອກະພາບເງນິ ຕາໃນຈນີ ແລະ ສາ້ ງລະບອບສກັ ດນີ າ (ແບຸ່ ງງານໃຫເ້ ຈາົ້ ຂນມູນນາຍຕາມຍດົ ຕາມສກັ ). ໂຄງສາ້ ງຂອງສກັ ດນີ າທຸ່ ຊີ ນິ ຊຫວງ ເປັນຜູກ້ ານດົ ໄວນ້ ນັ້ ໄດສ້ ບຕຸ່ ກນັ ມາເປັນເວລາ 2.000 ກວຸ່ າປີ ຈນົ ຮອດສະໄໝລາຊະວງົ ຊງິ (Qing) ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນລາ ຊະວງົ ສດທາ້ ຍຂອງຈນີ ຖກໂຄຸ່ ນລົມ້ ໃນໄລຍະຊນິ ຊຫວງຄອງບັນລງັ ໄດ້ 10 ກວຸ່ າປີ ນນັ້ ໄດຈ້ ດັ ຕັງ້ ຊາວຈນີ 300,000 ກວຸ່ າຄນົ ສາ້ ງກາແພງເມອງຈນີ ຢຸ່ ູທາງພາກເໜອຂອງຈນີ ເປົາ້ ໝາຍເພຸ່ ອທຸ່ ຈີ ະປອ້ ງກນັ ກຸ່ ມຂາ້ ສກຶ ທຸ່ ພີ ະຍາ ຍາມຈະມາຮກຮານປະເທດ. ກາແພງເມອງຈນີ ນນັ້ ມລີ ກັ ສະນະເປັນກາແພງຂະໜາດຄນົ ຍກັ ມຄີ ວາມຍາວເຖິງ 21,196 ກໂິ ລແມດັ ກວມເອາົ 15 ມນົ ທນົ ໃນປະເທດຈນີ ເຊຸ່ ນັ ມນົ ທນົ ຫຼຽວໜງິ , ມນົ ທນົ ທຽນຈນິ (Tianjin), ມນົ ທນົ ຫູເປີຍ (Hubei), ປັກກຸ່ ງິ (Beijing), ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງມອງໂກເລຍໃນ (Inner Mongolia), ມນົ ທນົ ຊານຊີ (Shanxi), ມນົ ທນົ ສຸ່ ານຊີ (Shaanxi), ເຂດປົກຄອງຕນົ ເອງໜງິ ເຊຸ່ ຍຫຍ, ມນົ ທນົ ການຊູ (Gansu) ແລະ ມນົ ທນົ ຊງິ ໄຫຸ່ (Qinghai) ແລະ ອຸ່ ນໆ. ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ຍງັ ໄດສ້ າ້ ງສສານຂອງຕນົ ທຸ່ ໃີ ຫຍຸ່ ໂຕມະໂຫລານ ສສານ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄດຖ້ ກຄນົ້ ພບົ ໃນປີ 1974. ໃນນນັ້ ໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ວດັ ຖບູຮານອນັ ໜາ້ ອດັ ສະຈນັ ທຸ່ ຖີ ກສະຫະປະຊາຊາດຂະໜ ານນາມວຸ່ າ: “ບູຮານວດັ ຖໃຫຍຸ່ ທຸ່ ສີ ດລະດບັ ທີ 8 ຂອງໂລກ” ເຊຸ່ ງິ ມເີ ຄຸ່ ອງປັນ້ ດນິ ເຜາົ 8.000 ກວຸ່ າອນັ . ໃນນນັ້ ມຮີ ູບ ນກັ ຮບົ , ຮູບມາ້ , ຮູບລດົ ຮບັ ໃຊສ້ ງົ ຄາມ ເຊຸ່ ງິ ເປັນທະຫານ ແລະ ມາ້ ເຝົາ້ ສສານຂອງຊນິ ຊຫວງ, ສສານແຫຸ່ ງນຕີ້ ງັ້ ຢຸ່ ູ ນະຄອນຊອີ ຸ່ ານ ເຊຸ່ ງິ ໄດເ້ ລຸ່ ມີ ກຸ່ ສາ້ ງໃນສະໄໝຊນິ ຊຫວງ ໃຊເ້ ວລາກຸ່ ສາ້ ງປະມານ 38 ປີ ຕງັ້ ແຕຸ່ ປີ 246 – 208 ກຸ່ ອນ ຄ.ສ ຊຸ່ ງຶ ກວມເອາົ ອານາເຂດພນ້ ທຸ່ ຂີ ອງສສານທງັ ໝດົ 2,180 ກໂິ ລຕາແມດັ ແບຸ່ ງອອກເປັນພະທາດຊນັ້ ໃນ ແລະ ພະທາດຊນັ້ ນອກ, ພາຍໃນສສານໃຊບ້ ນັ ຈສບົ ຂອງຊນິ ຊຫວງ, ຊບັ ສມົ ບດັ ຕຸ່ າງໆ ຕະຫຼອດຮອດກອງກາລງັ ທະຫານ, ນາງສະໜມົ , ລດົ ມາ້ ແລະ ຂນພນົ ທະຫານຈານວນຫຼວງຫຼາຍ ເພຸ່ ອເປັນຕວົ ແທນຂອງບລວິ ານໃນການ ຮຸ່ ວມເດນີ ທາງໄປບນົ ໂລກຂອງຊນິ ຊຫວງ. 7 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ . 2.2 ສະໄໝລາຊະວງົ ຫານ (ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 209 ເຖງິ ຄ ສ 220) ສະໄໝເລຸ່ ມີ ສາ້ ງ “ເສນັ້ ທາງສາຍໄໝ” ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 206 ລວິ ປຸ່ ັງ (Liu Bang) ໄດສ້ າ້ ງລາຊະວງົ ຫາ້ ນ (Han) ທຸ່ ໃີ ຫຍຸ່ ໂຕຂນຶ້ ສະໄໝນທີ້ າງດາ້ ນ ກະສກິ າ, ຫດັ ຖະກາ ແລະ ການຄາ້ ລວ້ ນແຕຸ່ ໄດມ້ ກີ ານພດັ ທະນາຢຸ່ າງຫຼວງຫຼາຍ, ປະຊາກອນນນັ້ ມເີ ຖງິ 50 ລາ້ ນຄນົ , ໄລຍະລາຊະການ ຫານອູຕິ (Han Wu Di) ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນລວີ້ ເຊີ (Liu Che) ຄອງບນັ ລງັ (ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 140 ເຖິງ ກຸ່ ອນ ຄ.ສ 87) ເປັນຍກສະໄໝທຸ່ ີລາຊະວງົ ຫາ້ ນເຂມັ້ ແຂງທຸ່ ີສດໃນປະຫວັດສາດຂອງຈນີ , ເຂາົ ໄດເ້ ຮດັ ໃຫ້ ອານາເຂດທຸ່ ສີ ູນກາງກາອານາດຕວົ ຈງິ ຂະຫຍາຍຈາກພາກກາງຂອງຈນີ ໄປເຖງິ ອາຊກີ າງໃນປັດຈບນັ , ເຂາົ ໄດແ້ ຕຸ່ ງຕງັ້ ທດູ ຊຸ່ ຈຸ່ ງັ ຊຸ່ ຽນ (Zhang Qian) ໄປສນັ ກະວະໄມຕກີ ບັ ເຂດອາຊກີ າງ 2 ຄງັ້ ເປັນຜູລ້ ເິ ລຸ່ ມີ ເສນັ້ ທາງແຕຸ່ ຊາງອຸ່ ານ (Chang An) ຄ ຊອີ ຸ່ ານ (Xi An) ໃນປັດຈບນັ , ຜຸ່ ານຊນິ ຈຽງ (Xin jiang) ອາຊກີ າງ ຈນົ ໄປຮອດທະເລເມດແີ ຕ ລາເນ ຖກຊາວໂລກໃນປັດຈບນັ ຂະໜານນາມວຸ່ າ: “ເສນັ້ ທາງສາຍໄໝ” ຜະລດິ ຕະພນັ ໄໝອນັ ສວຍສດົ ງດົ ງາມຂອງ ຈນີ ແມຸ່ ນໄດຜ້ ຸ່ ານເສນັ້ ທາງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ສຸ່ ງົ ໄປທາງທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ຢຸ່ າງບຸ່ ຂາດສາຍ, ຄຽງຄຸ່ ູກບັ ການໄປມາຫາສຸ່ ູທາງເສນັ້ ສາຍໄໝ ເຮດັ ໃຫທ້ ດິ ຕາເວນັ ອອກກບັ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ນບັ ມນ້ ບັ ໃກຊ້ ດິ , ສາສະໜາກໄດແ້ ຜຸ່ ຂະຫຍາຍມາສຸ່ ູປະເທດ ຈນີ ໃນສະຕະວດັ ທີ I ຂອງຄດິ ຕະສກັ ກະລາດ ຄ.ສ 105 ຂາ້ ລາຊະການສະໄໝລາຊະວງົ ຫາ້ ນ ຊຸ່ ວຸ່ າຊາ້ ຍລູນ (Chi Lun) ໄດສ້ ະຫຼບບດົ ຮຽນເຮດັ ໃຫເ້ ຈຍ້ ຂອງຊາວບາ້ ນໝດົ ໄປ ແລວ້ ປະດດິ ຄດິ ສາ້ ງເຕກັ ນກິ ການເຮດັ ເຈຍ້ ມນັ ໄດ້ ເຮດັ ໃຫອ້ ປະກອນການຂດີ ຂຽນຂອງມວນມະນດເກດີ ມກີ ານປຸ່ ຽນແປງທຸ່ ສີ າຄນັ . 2.3 ສະໄຫມລາຊະວງົ ຖາງ (Thang) ຄ.ສ 618 ເຖງິ ຄ.ສ 907 ຕຸ່ ຈາກລາຊະວງົ ຫາ້ ນໄດຜ້ ຸ່ ານສະໄໝ 3 ກກົ (Sam Guo), ສະໄໝລາຊະວງົ ຈຸ່ ນິ (Jin), ສະໄໝລາຊະວງົ 8 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ນານໄປຸ່ (Nan Bei) ແລະ ສະໄໝລາຊະວງົ ຊູຍ (Shui), ລຢີ ວຽນ (Li Yuan) ໄດສ້ ະຖາປະນາລາຊະວງົ ຖາງຂນຶ້ ໃນປີ ຄ.ສ 618 ອົງມງົ ກດຂອງລີອຽນຄ: ລສີມນິ (Li Shi Min) ໃນລາ ຊະການຖາງຖາຍຈງົ (Tang Tai Zhong) ຄ.ສ 626-649 ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ນະໂຍບາຍທຸ່ ສີ ະຫຼາດສຸ່ ອງໄສເປັນລະບບົ , ເຮດັ ໃຫອ້ ະລຍິ ະທາທາງດາ້ ນ ວດັ ຖ ແລະ ວດັ ທະນະທາສະໄໝສກັ ດນີ າຂອງຈນີ ຍກົ ຂນຶ້ ສຸ່ ູລະດບັ ສູງສດທຸ່ ບີ ຸ່ ເຄຍີ ມມີ າໃນເມຸ່ ອກຸ່ ອນ, ເຮດັ ໃຫກ້ ະສິ ກາ, ຫດັ ຖະກາ, ການຄາ້ , ການຕຸ່ າແຜຸ່ ນທຸ່ ໄໝ, ການຍອ້ ມສ,ີ ເຄຸ່ ອງປັ້ນດນິ ເຜາົ , ການຫຸ່ ຼຫຼອມໂລຫະ, ການຕຸ່ ເຮອ…ໄດມ້ ເີ ຕກັ ນກິ ທຸ່ ທີ ນັ ສະໄໝເປັນອນັ ດບັ ໜຸ່ ງຶ ຂອງໂລກ. ໃນເວລານນັ້ ການຄມົ ມະນາຄມົ ທາງນາ້ ແລະ ທາງບກົ ຂອງຈນີ ຈະເລນີ ມຄີ ວາມສະດວກ. ທດົ ສະຕະວດັ ທີ 6 ຂອງສະຕະວດັ ທີ 7 ອານາດການປົກຄອງຂອງຈນີ ບຸ່ ພຽງແຕຸ່ ຂງົ ເຂດອຸ່ າງທະລມີ (Ta Li Mu Basin), ອຸ່ າງຈນົ ເຄເີ້ ອີ (Zhun Ge Er Basin) ແລະ ລອ້ ງແມຸ່ ນາ້ ຢີລີ້ (Yi Li River) ຢຸ່ ູພາກຕາເວນັ ຕກົ ຂອງຈນີ ໃນປັດຈບນັ ຍງັ ຂະຫຍາຍກວາ້ ງໄປຮອດຫຼາຍປະເທດ, ຫຼາຍຕວົ ເມອງຢຸ່ ູອາຊກີ າງຄ ຢຸ່ ີປຸ່ ນ, ເກາົ ຫຼ,ີ ອນິ ເດຍ, ເປີເຊຍ ແລະ ອາຫຼບັ . ຫຼາຍປະເທດໄດສ້ າ້ ງສາຍພວົ ພນັ ທາງເສດຖະກດິ ແລະ ວດັ ທະນະທາກບັ ຈນີ ຢຸ່ າງ ກວາ້ ງຂວາງ. 2.4 ລາຊະວງົ ສງົ້ , ຢວນ, ມງິ , ຊງິ ( ຄ.ສ 990 ເຖງິ ຄ.ສ 1911 ). ພາຍຫຼງັ ລາຊະວງົ ຖາງຖກໂຄຸ່ ນລມົ້ ຊາຊະບນັ ລງັ ແລວ້ ໄດຜ້ ຸ່ ານສະໄໝ “ວູຕາ້ ຍສກວົ້ \" (5 ຍກ 10 ກກົ ) ທຸ່ ີ ເຕມັ ໄປດວ້ ຍເສກິ ສງົ ຄາມ. ຄ.ສ 960 ນາຍພນົ ໃຫຍຸ່ ຂອງ ໂຮວໂຈວ (ລາຊະນຍີ ກຫຼງັ ເຊຸ່ ງິ ເປັນໜຸ່ ງຶ ໃນ 5 ຍກສະໄໝນນັ້ ) ຈາ້ ວຄ ວາ້ ງຢິ້ນ (Zhao Kuang Yin) ໄດສ້ ະຖາປານາລາຊະວງົ ສງົ້ (Song) ຂນຶ້ (ຄ.ສ 960 - 1279). ລາຊະວງົ ສງົ້ ເຄຍີ ແບຸ່ ງອອກເປັນລາຊະວງົ ສງົ້ ເໜອ ແລະ ລາຊະວງົ ສງົ້ ໃຕຕ້ າມລາດບັ , ອານາດການປົກຄອງຂອງລາຊະວງົ ສງົ້ ໃຕ້ ໄດຍ້ າ້ ຍມາທາງພາກໃຕຂ້ ອງຈນີ ແລະ ໄດນ້ າເອາົ ເສດຖະກດິ -ວດັ ທະນະທາທຸ່ ກີ າ້ ວໜາ້ ຢຸ່ ູທາງພາກເໜອມາແຜຸ່ ກະຈາຍຢຸ່ ູພາກໃຕຂ້ ອງຈນີ , ໄດເ້ ປັນການຊກຍູກ້ ານພດັ ທະນາໃນຂງົ ເຂດດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ. ດາລາສາດ, ວທິ ະຍາສາດ- ເຕກັ ນກິ ແລະ ເຕກັ ນກິ ການພມິ ຢຸ່ ູໃນສະໄໝລາ ຊະວງົ ສງົ້ ໄດຢ້ ຸ່ ູໃນອນັ ດບັ ນາໜາ້ ຂອງໂລກ. ຄ.ສ 1206 ເຊນິ ເຈນິ ຊຫີ ານຈຽງ (Cheng Ji Shi Han) ໄດສ້ ະຖາປະນາປະເທດມງົ ໂກນ ຫານ, ຫູບ້ ເີ ລຍັ (Hu Bi Lie) ຫຼານຊາຍຂອງເພຸ່ ນິ ໄດເ້ ຂາົ້ ມາຄອງອານາດຢຸ່ ູພາກກາງຂອງຈນີ ໃນປີ 1971 ແລະ ສະ ຖາປານາລາຊະວງົ ຢວນ (Yuan) ໃນປີ ຄ.ສ 1271–1368 ຂນຶ້ , ຕງັ້ ນະຄອນຫຼວງຢຸ່ ູຕາຕ (ປັກກຸ່ ງິ ໃນປັດຈບນັ ). ຫູ ບເີ ລຍັ ໄດເ້ ຮດັ ການສະຖາປານາປະເທດຈນີ ທຸ່ ມີ ຫີ ຼາຍອານາດການປົກ ຄອງຂນຶ້ ກາອານາດຍາມດຽວກນັ ນານຫຼາຍ ຮອ້ ຍປີນນັ້ ໄດສ້ ນິ້ ສດລງົ , ເຮດັ ໃຫກ້ າຍເປັນມະຫາເອກະພາບທຸ່ ວົ ປະເທດຈນີ ເຊຸ່ ງິ ໄດລ້ ວບລວມເອາົ ຊນິ ຈຽງ, ຕເີ ບດ ແລະ ຢນນານໃນປັດຈບນັ ເຂາົ້ ເປັນອນັ ໜຸ່ ງຶ ອນັ ດຽວກນັ ຂອງປະເທດຈນີ , ການຜະລດິ ເຈຍ້ , ເຕກັ ນກິ ການພມິ , ເຂມັ ຊທີ້ ດິ ແລະ ໝລ້ ະເບດີ ເປັນ “ການປະດດິ ສາ້ ງໃຫຍຸ່ 4 ປະການ” ດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ-ເຕກັ ນກິ ສະໄໝບູຮານຈນີ . ມາ ຮອດສະໄໝລາຊະວງົ ສງົ້ ແລະ ລາຊະວງົ ຢວນ ໄດທ້ ະຍຸ່ ອຍແຜຸ່ ຂະຫຍາຍໄປທຸ່ ວົ ໂລກ. ຄ.ສ 1368 ຈຢວນຈງັ (Zhu Yuan Zhang) ໄດສ້ ະຖາປະນາລາຊະວົງມງິ ຂຶນ້ ຢຸ່ ູທຸ່ ີນານຈງິ (Nan Jing) ໃນປີ ຄ.ສ 1368 - 1644. ຈລູ ີ້ (Zhu Li) ພະໂອລດົ ຂອງທຸ່ ານ (ຄ.ສ 1360 - 1424) ໄດສ້ ບຄອງລາຊະວງົ ຕຸ່ , ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ໄດເ້ ລຸ່ ມີ ສາ້ ງກາແພງ ແລະ ພະລາຊະວງັ ທຸ່ ປີ ັກກຸ່ ງິ ຢຸ່ າງຂະໜາດໃຫຍຸ່ , ໄດຍ້ າ້ ຍພະລາຊາທານໄີ ປຕງັ້ ຢຸ່ ູປັກກຸ່ ງິ ຢຸ່ າງເປັນທາງການ 9 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ໃນປີ ຄ.ສ 1421 ນບັ ແຕຸ່ ຄ.ສ 1405-1433, ທຸ່ ານໄດແ້ ຕຸ່ ງຕງັ້ ມະ ຫາຄນັ ທີ ເຈງີ້ ເຮີ (Zheng he) ນາພາກອງເຮອ ອນັ ໃຫຍຸ່ ໂຕ ດາເນນີ ການເດນີ ເຮອທາງທະເລຢຸ່ າງຂະ ໜາດໃຫຍຸ່ 7 ຄງັ້ , ເສນັ້ ທາງເດນີ ເຮອໄດຜ້ ຸ່ ານບນັ ດາປະເທດ ໃນອາຊອີ າຄະເນ, ມະຫາສະໝດອນິ ເດຍ, ອຸ່ າວເປີເຊຍ, ໝຸ່ ເູ ກາະມານດເີ ວີ (Maldives) ບຸ່ ອນໄກທຸ່ ສີ ດໄປເຖງິ ໂຊ ມາລີ ແລະ ເຄນຢາແຄມຝຸ່ ັງ ທະເລທດິ ຕາເວນັ ອອກຂອງທະວບີ ອາຟຣກິ ກາ, ເປັນການພະຈນົ ໄພເດນີ ເຮອທາງທະເລທຸ່ ມີ ໄີ ລຍະທາງ ໄກທຸ່ ສີ ດ ແລະ ຂະໜາດໃຫຍຸ່ ທຸ່ ສີ ດຂອງໂລກກຸ່ ອນະໄໝໂກໂລມໂບ (Colombo) ທາ້ ຍຂອງລາຊະວງົ ມງິ ເຜຸ່ າົ ມານຈູ ຢຸ່ ູພາກອສີ ານຂອງຈນີ ໄດເ້ ຕບີ ໂຕຂນຶ້ ຢຸ່ າງໄວວາ, ໄດສ້ ະຖາ ປະນາເປັນ ລາຊະວງົ ຊງິ (Qing) ໃນປີ ຄ.ສ 1644 - 1911 ຂນຶ້ ໃນປີ ຄ.ສ 1644 ໄດກ້ ານດົ ເອາົ ປັກກຸ່ ງິ ເປັນນະຄອນຫວຼ ງ ມະ ຫາລາຊາ ຄງັ ຊີ (Kang Xi) ທຸ່ ເີ ປັນພະເຈາົ້ ແຜຸ່ ນດນິ ຜູລ້ ຊຸ່ ທຸ່ ສີ ດຂອງລາຊະວງົ ຊຸ່ ງິ ຄອງລາຊະບນັ ລງັ ແຕຸ່ ຄ.ສ 1661- 1722 ໄດລ້ ວບລວມເອາົ ໄຕຫ້ ວນັ ເຂາົ້ ເປັນອນັ ໜຸ່ ງຶ ອນັ ດຽວກນັ ກບັ ຈນີ ແລະ ໄດຢ້ ັບຢັງ້ ກດີ ກນັ້ ການແຊກແຊງຮກ ຮານຂອງພະເຈາົ້ ຊາລດັ ເຊຍ. ທຸ່ ານຍງັ ໄດເ້ ພຸ່ ມີ ທະວກີ ານປົກຄອງຕເີ ບດ, ໄດກ້ ານດົ ລະບຽບຫຼກັ ການຄບົ ຊດ ໂດຍໃຫ້ ລດັ ຖະບານກາງຂອງຈນີ ເປັນຜູກ້ ານດົ ຜູນ້ າທອ້ ງຖຸ່ ນິ ຂອງທເິ ບດໃນຂນັ້ ສດທາ້ ຍ. ຢຸ່ ູໃຕກ້ ານປົກຄອງຂອງທຸ່ ານໂດຍ ກວມດນິ ແດນຂອງຈນີ ທງັ ໝດົ ກວາ້ ງເກນີ ກວຸ່ າ 11.000.000 ກໂິ ລຕາແມດັ . 2.5 ສະໄໝຫຼງັ ລາຊະວງົ ( ຕນົ້ ປີ ຄ.ສ 1840-1919 ) ຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ 19 ລາຊະວງົ ຊຸ່ ງິ ໄດຊ້ ດໂຊມລງົ ຢຸ່ າງໄວວາໃນສະໄໝດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ອງັ ກດິ ໄດເ້ ອາົ ຢາຝຸ່ ິນເຂາົ້ ມາ ປະເທດຈນີ ຢຸ່ າງມະຫາສານ, ລາຊະວງົ ຊຸ່ ງິ ໄດພ້ ະຍາຍາມກດີ ກນັ້ ຢາຝຸ່ ິນ ເພຸ່ ອປົກຄອງການຄາ້ ຂາຍຢາຝຸ່ ິນ ອງັ ກດິ ໄດ້ ເປີດສງົ ຄາມຮກຮານຈນີ ໃນປີ ຄ.ສ 1840 , ລດັ ຖະບານລາຊະວງົ ຊຸ່ ງິ ສດທາ້ ຍໄດເ້ ຊນັ ສນັ ຍາສູນເສຍອານາດ ແລະ ເຮດັ ໃຫປ້ ະເທດຊາດອບັ ອາຍຂາຍໜາ້ ກບັ ລດັ ຖະບານອງັ ກດິ ນນັ້ ກຄ “ສນັ ຍານານຈຸ່ ງິ ” ພາຍຫຼງັ ສງົ ຄາມຢາຝຸ່ ິນແລວ້ ອງັ ກດິ , ອາເມຣິກາ, ຝຣຸ່ ັງ, ລດັ ເຊຍ ແລະ ຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ ໄດບ້ ງັ ຄບັ ໃຫລ້ ດັ ຖະບານລາຊະວງົ ຊງິ ເຊນັ ສນັ ຍາບຸ່ ສະເໝພີ າບ ຕຸ່ າງໆຢຸ່ າງຕຸ່ ເນຸ່ ອງ. ຕງັ້ ແຕຸ່ ນນັ້ ເປັນຕນົ້ ມາ ປະເທດຈນີ ໄດຄ້ ຸ່ ອຍໆເຊຸ່ ອມໂຊມ ກາຍເປັນສງັ ຄມົ ເຄຸ່ ງິ ເມອງຂນຶ້ , ເຄຸ່ ງິ ສກັ ດນີ າ. ຄ.ສ 1911 ທຸ່ ານ ຊນຈງົ ຊານ (Shun Zhong Shan) ໄດນ້ າພາການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຮາຍ ( Xin Hai) ໂຄຸ່ ນ ລມົ້ ລາຊະວງົ ຊງິ ທຸ່ ປີ ົກຄອງຈນີ ຍາວນານເຖງິ 270 ປີ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ກໄດເ້ ຮດັ ໃຫລ້ ະບອບລາຊາສກັ ດນີ າທຸ່ ປີ ົກ ຄອງ ກນັ ມາເປັນ 2.000 ປີນນັ້ ສນິ້ ສດລງົ , ສາ້ ງຕງັ້ ສາທາລະນະລດັ ຈນີ ຂນຶ້ . ນແີ້ ມຸ່ ນໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ຢີ ຸ່ ູໃນເຫດການຍຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ທຸ່ ສີ ດ ໃນປະຫວດັ ສາດຂອງປະເທດຈນີ . 2.6 ການປະຕວິ ດັ ແຫຸ່ ງລດັ ທປິ ະຊາທປິ ະໄຕໃໝຸ່ (ຄ.ສ 1919-1949) ຂະບວນການເຄຸ່ ອນໄຫວ ວນັ ທີ 4 ພດຶ ສະພາ ປີ 1919 ນນັ້ ຖກຮບັ ຮູວ້ ຸ່ າ ເປັນເຫງາົ້ ທາງດາ້ ນຄວາມຄດິ ແຫຸ່ ງຫຼາຍເຫດການໃຫຍຸ່ ຂອງປະຫວດັ ສາດ ໃນສະໄໝປັດຈບນັ ຂອງຈນີ ເຫດການໂດຍກງົ ຂອງການເກດີ ຂະບວນ ການດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ແມຸ່ ນຫງຼັ ຈາກສງົ ຄາມໂລກຄງັ້ ທີ 1 ແລວ້ ໄດມ້ ສີ ນັ ຍາບຸ່ ສະເໝພີ າບຫຼາຍສະບບັ ທຸ່ ບີ ງັ ຄບັ ໃຫຈ້ ນີ ຕອ້ ງຮບັ ເອາົ . ລດັ ທຮິ ກັ ຊາດທຸ່ ແີ ຂງແກຸ່ ນ ໄດພ້ າໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາກຸ່ ຂະບວນການລກຮຂ້ ນຶ້ ຈນົ ຂະຫຍາຍເປັນຂະບວນການຕຸ່ ວຸ່ າ ຄດັ ຄາ້ ນຂອງບນັ ດາຊນັ້ ຄນົ ໃນທຸ່ ວົ ປະເທດ. ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ມນັ ກພາໃຫມ້ ກີ ະແສແນວຄດິ ໃໝຸ່ ຕຸ່ າງໆນາໆເຂາົ້ ມາ ປະເທດຈນີ , ໃນນນັ້ ທຸ່ ເີ ຮດັ ໃຫທ້ ກຄນົ ຈບັ ຕາມອງວຸ່ າ ເພຸ່ ນິ ແມຸ່ ນການເຜຍີ ແຜຸ່ ລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ ຢຸ່ ູປະເທດຈນີ ຄ.ສ 1921 ຜູແ້ ທນໜຸ່ ວຍລດັ ທກິ ອມມນູ ດິ ແຫຸ່ ງຕຸ່ າງໆ ເຊຸ່ ງິ ມທີ ຸ່ ານ ມາວເຈຕີ ງ (Mao Zhe Dong) ພອ້ ມດວ້ ຍຄະນະ 10 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ 12 ທຸ່ ານ ໄດເ້ ປີດກອງປະຊມໃຫຍຸ່ ຜູແ້ ທນທຸ່ ວົ ປະເທດຄງັ້ ປະຖມົ ມະລກຶ ຢຸ່ ູນະຄອນຊຽງໄຮ ແລວ້ ພກັ ຄອມມນູ ດິ ຈນີ ໄດກ້ າເນດີ ເກດີ ຂນຶ້ . ໃນຂະບວນການວວິ ດັ ແຫຸ່ ງການນາພາປະຊາຊນົ ຈນີ ດາເນນີ ການປະຕວິ ດັ ແຫຸ່ ງລດັ ທປິ ະຊາທິ ປະໄຕໃໝຸ່ ຂອງພກັ ກອມມູນດິ ຈນີ ໄດຜ້ ຸ່ ານປະຫວດັ ການເຮດັ ສງົ ຄາມປາບຂນເສກິ ພາກເໜອ (ຄ.ສ 1924 – 1927), ສງົ ຄາມ ການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ດີ ນິ (ຄ.ສ 1927–1937), ສງົ ຄາມຕຸ່ ຕາ້ ນຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ (ຄ.ສ 1937- 1945) ແລະ ສງົ ຄາມປົດປຸ່ ອຍທຸ່ ວົ ປະເທດ (ຄ.ສ 1945-1949) ເປັນ 4 ໄລຍະປະຫວດັ ສາດ. ໃນສະໄໝສງົ ຄາມຕຸ່ ຕາ້ ນຍຸ່ ປີ ຸ່ ນພກັ ກອມ ມູນດິ ຈນີ ໄດ້ ຮຸ່ ວມມກບັ ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ (Cuo Min Dang) ພອ້ ມກນັ ຕາ້ ນຢັນຮກຮານ, ຍາດໄດໄ້ ຊຊະນະແຫຸ່ ງສງົ ຄາມຕຸ່ ຕາ້ ນ. ຄ ສ 1945 ພກັ ກກົ ມນິ ຕງັ ໄດກ້ ຸ່ ສງົ ຄາມພາຍໃນຂນຶ້ , ພກັ ກອມມູນດິ ໄດຜ້ ຸ່ ານສງົ ຄາມປົດປຸ່ ອຍ ເປັນເວລາ 3 ປີ ຈນົ ໂຄຸ່ ນລມົ້ ລດັ ຖະບານກກົ ມນິ ຕງັ ໄດໃ້ ນປີ 1949. 2.7 ສະໄໝສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ (ຄ.ສ 1949 ເປັນຕນົ້ ມາ) ວນັ ທີ 1 ຕລາ ປີ 1949 ມວນຊນົ ນະຄອນຫຼວງປັກກຸ່ ງິ ໄດເ້ ຕາົ້ ໂຮມກນັ ຢຸ່ ູສະໜາມຫຼວງທຽນອານເມນີ ສະຫຼອງບນມະຫາກາແຫຸ່ ງການສະຖາປະນາປະເທດ. ທຸ່ ານ ມາວເຈຕີ ງ ປະທານລດັ ຖະບານປະຊາຊນົ ສູນກາງ ໄດ້ ປະກາດຢຸ່ າງເຄຸ່ ງັ ຂມຶ ວຸ່ າ: “ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ໄດສ້ ະຖາປະນາຂນຶ້ ຢຸ່ າງເປັນທາງການ” ແຕຸ່ ຄ.ສ 1957 - 1966 ເປັນສະໄໝທຸ່ ປີ ະເທດຈນີ ດາເນນີ ການສາ້ ງສາສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຢຸ່ າງຂະໜາດໃຫຍຸ່ . ຖາ້ ສມົ ທຽບໃສຸ່ ປີ 1956 ກບັ ປີ 1966 ແລວ້ ຊບັ ສນິ ຄງົ ທຸ່ ທີ າງອດສາຫະກາທຸ່ ວົ ປະເທດຄດິ ໄລຸ່ ຕາມມູນຄຸ່ າເດມີ ແລວ້ ເພຸ່ ມີ ຂນຶ້ 3 ເທຸ່ າົ ຕວົ , ລາຍຮບັ ແຫຸ່ ງຊາດອງີ ຕາມການຄດິ ໄລຸ່ ລາຄາສາມາດສມົ ທຽບໄດແ້ ມຸ່ ນເພຸ່ ມີ ຂນຶ້ 58% ປະລິ ມານການຜະລດິ ຕະພນັ ອດສະຫະກາຕນົ້ ຕ ລວ້ ນແຕຸ່ ເພຸ່ ມີ ຂນຶ້ ຫຼາຍສບິ ເທຸ່ າົ ; ການສາ້ ງພນ້ ຖານໂຄງລຸ່ າງ ແລະ ການ ດດັ ສາ້ ງເຕກັ ນກິ ດາ້ ນກະສກິ າໄດດ້ າເດນີ ໄປຂະໜາດໃຫຍຸ່ . ເດອນ 5 ປີ 1966-10 ປີ 1976 ເປັນເວລາ 10 ປີ ແຫຸ່ ງ “ການປະຕວິ ດັ ວດັ ທະນະທາ” ລດັ ແລະ ປະຊາຊນົ ໄດຮ້ ບັ ການທາລາຍ ແລະ ສູນເສຍທຸ່ ຮີ າ້ ຍແຮງທຸ່ ສີ ດ ນບັ ແຕຸ່ ປະເທດຊາດໄດສ້ ະຖາ ປະນາເປັນຕນົ້ ມາ. ເດອນ 10 ປີ 1979 ກຸ່ ມຕາ້ ນປະຕວິ ດັ ຈຸ່ ຽງຊຸ່ ງິ ( Jiang Qing ) ຖກທບັ ມາ້ ງໃຫມ້ ຸ່ ນທະ ລາຍ “ການ ປະຕວິ ດັ ວດັ ທະນະທາ” ໄດສ້ ນິ້ ສດລງົ , ປະເທດຈນີ ໄດກ້ າ້ ວເຂາົ້ ສຸ່ ູໄລຍະປະຫວດັ ສາດໃໝຸ່ . ທຸ່ ານ ເຕງີ້ ສຽວຜງິ ອະດດີ ເລຂາທກິ ານໃຫຍຸ່ ຂອງພກັ ກອມມູນດິ ຈນີ ໄດກ້ ບັ ຄນມາກາອານນາດອກີ ເທຸ່ ອໃໝຸ່ ນບັ ແຕຸ່ ປີ 1979 ເປັນຕນົ້ ມາເພຸ່ ນິ ໄດຊ້ ກດນັ ໃຫມ້ ກີ ານປະຕບິ ດັ ນະໂຍບາຍ “ປະຕຮິ ູບ ແລະ ເປີດປະຕູສຸ່ ູພາຍນອກ\" ເອາົ ຈດສມຂອງວຽກງານວາງໄວຢ້ ຸ່ ູໃນການສາ້ ງສາ ຫນັ ເປັນຄວາມທນັ ສະໄໝຜຸ່ ານການປະຕຮິ ູບກນົ ໄກລະບອບ ເສດຖະກດິ , ລະບອບການເມອງ, ໄດກ້ ານດົ ແນວທາງສາ້ ງສາສງັ ຄມົ ແບບທນັ ສະໄໝທຸ່ ມີ ສີ ສີ ນັ ສະເພາະປະເທດຈນີ ໄດເ້ ກດີ ມກີ ານປຸ່ ຽນແປງຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ , ເສດຖະກດິ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ຢຸ່ າງກາ້ ວກະໂດດຂນັ້ , ຊວີ ດິ ການເປັນຢຸ່ ູຂອງ ປະຊາຊນົ ໄດຮ້ ບັ ການຍກົ ສູງຂນຶ້ ຢຸ່ າງຈະແຈງ້ , ແມຸ່ ນໄລຍະທຸ່ ດີ ທີ ຸ່ ສີ ດຂອງສະຖານະການພາຍຫຼງັ ໄດສ້ ະຖາປະນາ ປະເທດຊາດເປັນຕນົ້ ມາ. ປີ 1989 ທຸ່ ານ ຈຽງເຈມີ ນິ (Jiang Zhe Min) ໄດດ້ າລງົ ຕາແໜຸ່ ງເປັນເລຂາທກິ ານໃຫຍຸ່ ຂອງສູນກາງພກັ ກອມມູນດິ ຈນີ , ປີ 1993 ໄດດ້ າລງົ ຕາແໜຸ່ ງເປັນປະທານປະເທດ. ປີ 2002 ທຸ່ ານ ຮູຈນິ ທາວ (Hu lin Tao) ໄດສ້ ບຕຸ່ ດາລງົ ຕາແຫນຸ່ ງເປັນປະທານປະເທດ ໄດນ້ າພາໝຸ່ ູ ຄະນະຜູນ້ າສູນກາງພກັ ກອມມູນດິ ຈນີ ຢຶດໝນັ້ ແລະ ສບທອດນະໂຍປະຕຮິ ູບ ແລະ ເປີດປະຕູສຸ່ ູພາຍນອກທຸ່ ທີ ຸ່ ານ 11 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ເຕງີ້ ສຽວຜງິ ເປັນຜູລ້ ເິ ລຸ່ ມີ , ເຮດັ ໃຫປ້ ະເທດຈນີ ມຄີ ວາມຮຸ່ ງເຮອງຂນຶ້ ເປັນກາ້ ວໆຄ: ການເມອງມຄີ ວາມໝນັ້ ທຸ່ ຽງ, ເສກຖະກດິ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ຢຸ່ າງໄວວາທຸ່ ສີ ດ ແລະ ວຽກງານການທດູ ກມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ. ນບັ ແຕຸ່ ຕນົ້ ທດົ ສະວດັ ທີ 8 ຂອງສະຕະວດັ ທີ 20 ເປັນຕນົ້ ມາລດັ ຖະບານຈນີ ໄດສ້ ມກາລງັ ຄນົ ເຂາົ້ ໃນການ ພດັ ທະນາປະເທດຊາດ, ນບັ ແຕຸ່ ທາ້ ຍສະຕະວດັ ທີ XVIII ປະເທດຈນີ ຖກພວກຈກັ ກະພດັ ນິ ຍມົ , ບນັ ດາປະເທດ ຕາເວນັ ຕກົ ເຂາົ້ ມາຮກຮານປະຊາຊນົ ຈນີ ໄດດາເນນີ ການຕຸ່ ສູຕ້ າ້ ນການຮກຮານ ແຕຸ່ ລະຊນົ ຊນັ້ ປົກຄອງຈນີ ໃນເວລາ ນນັ້ ພດັ ຍອມຈານນົ ຕຸ່ ພວກຈກັ ກະພດັ ນຍິ ມົ ແລະ ໄດຂ້ າຍປະເທດຊາດໃຫພ້ ວກເຂາົ . ໄຊຊະນະມະຫາການ ປະຕວິ ດັ ເດອນຕລາຂອງລດັ ເຊຍ 1917 ໄດສ້ ຸ່ ງົ ແສງສະຫວຸ່ າງ ແລະ ເປັນແບບຢຸ່ າງອນັ ດງີ າມມາສຸ່ ູປະເທດຈນີ . ປີ 1921 ພກັ ກອມມູນດິ ຈນີ ໄດຖ້ ກສາ້ ງຕງັ້ ຂນຶ້ ແລະ ພກັ ໄດນ້ າພາປະຊາຊນົ ຈນີ ຕຸ່ ສູປ້ ົດປຸ່ ອຍປະເທດຊາດ ຢຸ່ າງອງົ ອາດກາ້ ຫານ, ທລະຫດົ ອດົ ທນົ . ມາຮອດທາ້ ຍປີ 1948 ຈນີ ໃນແຜຸ່ ນດນິ ໃຫຍຸ່ ໄດຮ້ ບັ ການປົດປຸ່ ອຍຢຸ່ າງສມົ ບູນ, ຮອດ ວນັ ທີ 1 ຕລາ 1949 ສາທາລະນະລດັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ໄດຮ້ ບັ ການສາ້ ງຕງັ້ ຂນຶ້ ນບັ ແຕຸ່ ນນັ້ ມາປະເທດຊາດ ແລະ ຊວີ ດິ ການເປັນຢຸ່ ູຂອງ ປະຊາຊນົ ຈນີ ຈຸ່ ງຶ ໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາ ມຄີ ວາມຈະເລນີ ກາ້ ວຫນາ້ ແລະ ອຸ່ ມິ ໜາສາລານ. ແຕຸ່ ປີ 1950 - 1953 ພກັ ປະຊາຊນົ ຈນີ ໄດທ້ ມ້ ເທເຫຸ່ ອແຮງ ແລະ ວດັ ຖ ຕາ້ ນລດັ ທຈິ ກັ ກະພດັ ລຸ່ າເມອງຂນຶ້ ແບບໃໝຸ່ , ຕເີ ອາົ ຊະນະພວກມນັ ສບຕຸ່ ສາ້ ງສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຢຸ່ າງແຂງແຮງ ແລະ ສາມາດຍາດເອາົ ຜນົ ງານອນັ ຍຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ຫຼາຍດາ້ ນນບັ ທງັ ດາ້ ນສລິ ະປະວນັ ນະຄະດ.ີ ແຕຸ່ ເມຸ່ ອການປະຕວິ ດັ ວດັ ທະນະທາ ໄດເ້ ກດີ ຂນຶ້ ໃນປີ 1966, ມນັ ໄດກ້ າ ຈດັ ບາດກາ້ ວການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ໃນປະເທດຈນີ ໄປຊຸ່ ວົ ໄລຍະໜຸ່ ງຶ . ພາຍຫຼງັ ການປະຕວິ ດັ ວດັ ທະນະທາອນັ ນອງເລອດໄດສ້ ນິ້ ສດລງົ ໂດຍສະເພາະພາຍຫຼງັ “4 ກຸ່ ມຄນົ ” ໃນ ນນັ້ ມີ ນາງ ຈຽງຊີ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນພນັ ລະຍາອະດດີ ປະທານ ມາວເຈຕີ ງ ທຸ່ ຖີ ກໂຄຸ່ ນລມົ້ ໃນຊມປີ 70, ຕຸ່ ມາປະເທດຈນີ ໄດ້ ມກີ ານຟນ້ ຟູຄນໃໝຸ່ , ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ນະໂຍບາຍ “ເປີດປະຕູສຸ່ ູພາຍນອກ” ແລະ ດາເນນີ ໂຄງການ “ສຸ່ ທີ ນັ ສະໄໝ” (ອດ ສະຫະກາທຸ່ ທີ ນັ ສະໄໝ, ກະສກິ າທຸ່ ທີ ນັ ສະໄໝ, ປອ້ ງກນັ ຊາດທນັ ສະໄໝ, ວທິ ະຍາສາດເຕກັ ໂນໂລຊທີ ຸ່ ທີ ນັ ສະໄໝ) ເຊຸ່ ງິ ມນັ ໄດຊ້ ກດນັ ໃຫກ້ ານປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຢຸ່ ູປະເທດຈນີ ກາ້ ວຂນຶ້ ສຸ່ ູໄລຍະໃໝຸ່ ຢຸ່ າງໜກັ ແໜນ້ ແລະ ຮອບດາ້ ນ. ດາ້ ນວດັ ທະນະທາ, ວນັ ນະຄະດສີ ິ ລະປະກາ ກໄດມ້ ກີ ານພດັ ທະນາຂນຶ້ ສຸ່ ູລະດບັ ສູງ ແລະ ຄນນະພາບໃໝຸ່ . 3. ສະພາບວນັ ນະຄະດີ ປະເທດຈນີ ບຸ່ ພຽງມປີ ະຫວດັ ສາດອນັ ດນົ ນານ, ມຮີ ຸ່ ອງຮອຍວດັ ທະນະທາອນັ ເກຸ່ າົ ແກຸ່ ມາແຕຸ່ ບູ ຮານນະ ການ, ມມີ ູນເຊອ້ ການຕຸ່ ສູຢ້ ຸ່ າງພລິ ະອາດຫານ ແຕຸ່ ຍງັ ມມີ ລະດກົ ວດັ ທະນະທາວນັ ນະຄະດອີ ນັ ອ ດມົ ສມົ ບູນທຸ່ ສີ ດ. ສາງມລະດກົ ວັນນະຄະດຂີ ອງຈນີ ນບັ ທງັ ວນັ ນະຄະດີສະໄໝດກຶ ດາບນັ , ສະໄໝກາງ ແລະ ສະໄໝປັດຈບນັ . ວນັ ນະຄະດມີ ທີ ກປະເທດທຸ່ ອີ ດມົ ສມົ ບູນບຸ່ ວຸ່ າທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນກຄຮູບການ, ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ສາມາດຈດັ ແບຸ່ ງອອກ ເປັນ 3 ໄລຍະເຊຸ່ ນັ : ວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝດກຶ ດາບນັ , ສະໄໝກາງ (ສະໄໝຄຣາດຊກິ ) ແລະ ວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝ ປັດຈບນັ . 3.1 ວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝດກຶ ດາບນັ ວັນນະຄະດີສະໄໝດຶກດາບັນ ໝາຍເຖິງວັນນຄະດີສະໄໝກຸ່ ອນລາຊະວົງຊຸ່ ິງ ຫຼ ກົງກັບໄລຍະ ປະຫວດັ ສາດຈນີ ແຕຸ່ ປີ 2200 -221 ກຸ່ ອນ ຄ.ສ, ວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝດກຶ ດາບນັ ແມຸ່ ນອດມົ ສມົ ບູນທກປະເພດ ທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນ ນອກຈາກປະເພດເທບນຍິ າຍ, ນຍິ າຍປະຫວດັ , ນທິ ານ, ຄາສພາສດິ , ພນ້ ສບ , ກາບກອນ 12 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ພນ້ ເມອງ ແລວ້ ວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝນຍີ້ ງັ ມກີ ະວນີ ພິ ນົ “ຈຈງິ ” ກາບກອນຂອງ ຊຍຢຽນ ນອກຈາກນນັ້ ວນັ ນະຄະດີ ປະເພດຄາຮອ້ ຍແກວ້ ຄປະເພດບນັ ທກຶ ເຫດການຕຸ່ າງໆທຸ່ ສີ າຄນັ , ບນັ ທກຶ ປະຫວດັ ສາດ ບດົ ວນັ ນະຄະດເີ ຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ໄດ້ ກາຍເປັນແບບຢຸ່ າງໃຫໄ້ ລຍະຕຸ່ ໆມາ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ສກຶ ສາຮຸ່ າຮຽນ ແລະ ສບທອດ. ເນອ້ ໃນຂອງບນັ ດາວນັ ນະກາເຫຸ່ ຼາົ ນີ້ ໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ຫຼາຍດາ້ ນ ເຊຸ່ ນັ : ດາ້ ນປະ ຫວດັ ສາດ, ຮດີ ຄອງປະເພນ,ີ ສາສະໜາ, ການເຊຸ່ ອຖ, ດາລາສາດ, ພູມສີ າດປະເທດຈນີ ເປັນຕນົ້ . 3.2 ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ສະໄໝກາງ (ສະໄໝຄຣາດຊກິ ) ວນັ ນະຄະດສີ ະໄຫມນໄີ້ ດຮ້ ບັ ການສບທອດເນອ້ ໃນວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝດກຶ ດາບນັ , ແຕຸ່ ຖາ້ ເບຸ່ ງິ ໄປແລວ້ ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ໃນໄລຍະຫຼງັ ໆມານີ້ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ສະໄໝລາຊະວງົ ຖາງ ແລະ ລາຊະການຊງົ້ ເປັນໄລຍະທຸ່ ຂີ ະຫຍາຍຕວົ ແຮງກວຸ່ າໝຸ່ ,ູ ສາມາດໃຫຜ້ ນົ ເກບັ ກຸ່ ຽວໄດຢ້ າງມາກມາຍກຸ່ າຍກອງດວ້ ຍເນອ້ ແລະ ສລິ ະ ປະໃນການປະດດິ ແຕຸ່ ງ ໃນວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ສະໄໝຄຣາດຊກິ . ສະໄໝນນັ້ ມນີ ກັ ກະວີທຸ່ ີມຊີ ຸ່ ສຽງລຊາເປັນພນັ ໆຄົນ ໃນນນັ້ ມນີ ກັ ກະວີ ຕູຟ້ ູ, ລີແປກ, ແປກຈຢຶ ີ ແລະ ຜູອ້ ຸ່ ນໆ. ເຊຸ່ ງິ ຊຸ່ ສຽງຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ໄດກ້ າຍເປັນອາມະຕະໃນຖນັ ແຖວຂອງນກັ ປະພນັ ກມຢີ ຸ່ າງຫຼວງຫຼາຍ ໃນນນັ້ ກມີ ທຸ່ ານ ລວົ ະກວາ້ ນຈງົ , ສໃໝອາມ, ອຸ່ ູສເອງິ ທຸ່ ໄີ ດຕ້ ດິ ພນັ ກບັ ກບັ ນະວະນຍິ າຍ \"ສາມກກົ \", “ສຍ້ ເສອຈຽ້ ນ”, “ຊເີ ຢົາ ຈ\"ີ (ໄຊອວີ້ ), ບນັ ດານະວະນຍິ າຍເຫຸ່ າຼົ ນນັ້ ເປັນຄວາມເອກອາ້ ງທະນງົ ໃຈຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ແລະ ປະຊາຊນົ ນາໆ. 3.3 ວນັ ນະຄະດສີ ະໄໝປະຈບນັ ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ໃນສະໄໝໜຸ່ ງຶ ສະຕະວດັ ຜຸ່ ານມານີ້ ໄດບ້ ນັ ລຜນົ ອນັ ດງີ າມໃນຫຼາຍດາ້ ນ ແລະ ໄດກ້ າ້ ວເຂາົ້ ລະດບັ ສາກນົ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນພາຍຫຼງັ ການປະຕວິ ດັ “ອູຊ້ ຸ່ ” ປີ 1919 ຂອງຈນີ ໄດສ້ ຸ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນຢຸ່ າງແຂງແຮງຕຸ່ ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ . ວນັ ນະຄະດປີ ະຕວິ ດັ ໄດປ້ ະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ ໂດຍມທີ ຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ເປັນຜູຖ້ ຄນັ ທງນາໜາ້ ແລະ ກາຍເປັນ ພາກສຸ່ ວນໜຸ່ ງຶ ຂອງພາລະກດິ ການປະຕວິ ດັ ຈນີ ທຸ່ ານໄດກ້ າຍເປັນກະບອກສຽງ ແລະ ອາວດຕຸ່ ສູທ້ າງດາ້ ນແນວຄດິ ອນັ ແຫຼມຄມົ ຂອງການປະຕວິ ດັ ຈນີ , ວນັ ນະ ຄະດປີ ະເພດຄາຮອ້ ຍແກວ້ , ຄາຮອ້ ຍກອງ, ປະເພດລະຄອນ ລວ້ ນແຕຸ່ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ , ປະເພດທດິ ສະດວີ ນັ ນະຄະດ,ີ ການຕານວິ ຈິ ານວນັ ນະຄະດີ ລວ້ ນແຕຸ່ ມໝີ າກຜນົ ອນັ ດເີ ດຸ່ ນັ . ທຸ່ ານ ຫູຊຼ ນິ ເປັນຕວົ ແທນທຸ່ ດີ ເີ ດຸ່ ນັ ໃນຖນັ ແຖວນກັ ປະພນັ ປະຕວິ ດັ ຈນີ ໃນສະໄໝປັດຈບນັ ທງັ ເຄຸ່ ອນໄຫວວຽກງານທາງ ສງັ ຄມົ ແລະ ທງັ ເປັນອາຈານສອນວນັ ນະຄະດຢີ ຸ່ ູຕາມມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫຸ່ ງຕຸ່ າງໆໃນປະເທດຈນີ . ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ເປັນປະພນັ ຮຸ່ ນບກເບີກ, ຮຸ່ ນປູພນ້ ໃຫແ້ ກຸ່ ວນັ ນະຄະດີສດັ ຈະທດັ ວຈິ ານສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ເກດີ ຂນຶ້ ແລະ ຂະຫຍາຍ ຕວົ ຢຸ່ າງແຂງແຮງຢຸ່ ູປະເທດຈນີ . ພາຍຫຼງັ ປະເທດຊາດໄດຮ້ ັບການປົດປຸ່ ອຍຢຸ່ າງສມົ ບູນ ແລະ ໄດດ້ າເນີນການປະຕວິ ັດສັງຄມົ ນິ ຍມົ , ວນັ ນະຄະດສີ ດັ ຈະທດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ໄດກ້ າຍເປັນກະບອກສຽງຂອງລະບອບໃໝຸ່ ພອ້ ມທງັ ໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ຂະຫຍາຍ ຫຼາຍຂນຶ້ ກວຸ່ າເກຸ່ າົ ຈາກພກັ ແລະ ລດັ ຖະບານຈນີ ໃນໄລຍະເກດີ ການປະຕວິ ດັ ວດັ ທະນະທາ, ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ຖກ ຢດສະງດັ ໄລຍະໜຸ່ ງຶ ຈນົ ເຖງິ ຊມປີ 80 ຈຸ່ ງຶ ຄຸ່ ອຍຟນ້ ຕວົ ຂນຶ້ ມາໄລຍະໃໝຸ່ . ສະຫຼບແລວ້ ໃນສອງທດົ ສະວດັ ຜຸ່ ານມານີ້ ວນັ ນະຄະດໄີ ດຮ້ ບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຢຸ່ າງແຂງແຮງ ໃນບນັ ຍາ ກາດການສາ້ ງສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ , ວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ພວມສາ້ ງອນັ ໃໝຸ່ ແລະ ປັບປງກາວເຂາົ້ ສຸ່ ູລະດບັ ສູງ, ລະດບັ ຍກສະໄໝ ກຄລະດບັ ສາກນົ . 4. ກຸ່ ຽວກບັ ນກັ ປະພນັ ລວົ ະກວາ້ ນຈງົ 13 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ມາຮອດປັດຈບນັ ຍງັ ບຸ່ ທນັ ມນີ ກັ ຄນົ້ ຄວາ້ ຄນົ ໃດໃຫຄ້ ວາມກະຈຸ່ າງແຈງ້ ກຸ່ ຽວກບັ ນກັ ປະພນັ ລວົ ະກວາ້ ນຈງົ ເພາະເອກະສານທາງປະຫວດັ ສາດບຸ່ ໄດບ້ ນັ ທກຶ ໄວລ້ ະອຽດພຽງແຕຸ່ ຮູວ້ ຸ່ າທຸ່ ານ ລວົ ະກວາ້ ນຈງົ ມຊີ ວີ ດິ ຢຸ່ ູໃນໄລຍະ ປະມານປີ 1330-1400 ເທຸ່ າົ ນນັ້ ແລະ ທຸ່ ານເປັນຄນົ ເຂດ ທຸ່ າຍຫງວຽນ, ທຸ່ ານເປັນຄນົ ຮອບຮູສ້ ະຫຼາດ, ມບີ າງ ເອກະສານຍງັ ເວາົ້ ວຸ່ າ ທຸ່ ານບຸ່ ພໃຈຕຸ່ ການປົກຄອງຂອງລາຊະວງົ . ສະນນັ້ , ທຸ່ ານຈຸ່ ງິ ມແີ ນວຄດິ ຢາກປຸ່ ຽນພະເຈາົ້ ຂນຶ້ ຄອງບນັ ລງັ ແຕຸ່ ໃນຕວົ ຈງິ ທຸ່ ານບຸ່ ປະສບົ ຜນົ ສາເລດັ , ທຸ່ ານຈຸ່ ງິ ຊອກຫາບຸ່ ອນມດິ ງຽບເພຸ່ ອດາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ແຕຸ່ ງບດົ ປະພນັ . ຍອ້ ນແນວນນັ້ ເອງ ຊວີ ດິ ຂອງທຸ່ ານຈຸ່ ງິ ບຸ່ ຄຸ່ ອຍມໃີ ຜຮູຈ້ ກັ . 4.1 ບດົ ເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ໂດຍຫຍ້ ຈດເລຸ່ ມີ ຕນົ້ ທາອດິ ຂອງເລຸ່ ອງ \"ສາມກກົ \" ແມຸ່ ນອງີ ໃສຸ່ ພນ້ ສບທຸ່ ເີ ລຸ່ າົ ດວ້ ຍປາກຕຸ່ ປາກຂອງປະ ຊາຊນົ , ບຸ່ ຮູ ້ ວຸ່ າບນັ ດາພນ້ ສບຕຸ່ າງໆເລຸ່ ມີ ກາເນດີ ຂນຶ້ ປີໃດແທ,້ ຮູແ້ ຕຸ່ ວຸ່ າແມຸ່ ນທາ້ ຍຂອງລາຊະວງົ ເດອງ ໄດມ້ ພີ ນ້ ສບສາມອານາຈກັ ນແີ້ ລວ້ . ກາ້ ວເຂາົ້ ສຸ່ ູລາຊະວງົ ຊງົ້ ຂະແໜງ “ອະທບິ າຍປະຫວດັ ສາດ” ຂະຫຍາຍຕວົ ແຮງ ໃນນນັ້ ມວີ ຊິ າໜຸ່ ງຶ ຄວຊິ າ ເລຸ່ າົ ກຸ່ ຽວກບັ “ການສູຢ້ ັນກນັ ລະຫວຸ່ າງສາມອານາຈກັ ” (ສາມກກົ ). ຕຸ່ ມາ ລວົ ະກວາ້ ນຈງົ ໄດອ້ ງີ ໃສຸ່ ພນ້ ສບຕຸ່ າງໆ, ອງີ ໃສຸ່ ເອກະສານທາງດາ້ ນປະຫວດັ ສາດ ທຸ່ ບີ ນັ ດານກັ ປະຫວດັ ສາດໄດຂ້ ຽນໄວປ້ ະສມົ ກບັ ການແດດິ ສາ້ ງຂອງຕນົ ເອງ ແຕຸ່ ງເປັນເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຂນຶ້ ເປັນສະບບັ ທາອດິ ເມຸ່ ອປີ 1394. ເຖງິ ລາຊະວງົ ຖງັ ມາວໂຕນເກອງ ໄດລ້ ດິ ຈະນາຄນ ໃໝຸ່ ໂດຍສບັ ຊອ້ ນຄນໃຫເ້ ປັນລະບບົ ແລະ ໜກັ ແໜນ້ ກວຸ່ າເກຸ່ າົ . \"ສາມກກົ \" ສະບບັ ປັດຈບນັ ມທີ ງັ ໝດົ 120 ສາກ. ເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ສຸ່ ອງແສງປະຫວດັ ສາດຈນີ ໃນໄລຍະເວລາ 97 ປີ ຄເລຸ່ ມີ ແຕຸ່ ປີ 184 ເຊຸ່ ງິ ເປັນປີທຸ່ ເີ ກດີ ຂະ ບວນການລກຮຂ້ ນຶ້ ຂອງຊາວນາທຸ່ ເີ ອນີ້ ວຸ່ າ “ຂະບວນການຜາ້ ເຫຼອງ” ແລະ ສນິ້ ສດລງົ ເມຸ່ ອປີ 280 ເຊຸ່ ງິ ເປັນປີສນິ້ ສດ ການແບຸ່ ງປະເທດອອກເປັນສາມອານາຈກັ ແລະ ລາຊະວງົ ເຕນີ້ ຖກກຸ່ ຕງັ້ ຂນຶ້ . ພາຍໃຕກ້ ານປົກຄອງຂອງລາຊະວງົ ຫຸ່ ານ, ໃນລາຊະວງົ ເກດີ ມຄີ ວາມຂດັ ແຍຸ່ ງ, ຂາ້ ຟັນລນັ ແທງກນັ ສຸ່ ວນ ປະຊາຊນົ ຢຸ່ ູນອກປະສບົ ກບັ ຄວາມລາບາກຍາກຈນົ ພາໃຫເ້ ກດີ ມຂີ ະບວນລກຮຂ້ ນຶ້ ຕຸ່ ສູຄ້ ງັ້ ຍຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ຂອງຊາວນາທຸ່ ີ ເອນີ້ ວຸ່ າ “ຂະບວນການຜາ້ ເຫຼອງ” ນາພາໂດຍ ຮວາງເກນິ . ທາ້ ວ ຕງັ້ ໂຕະ ຈາກເມອງຫຼງໄຕ ໄດນ້ າເອາົ ພນົ ທະຫານບກເຂາົ້ ລາຊະວງັ ເພຸ່ ອປາບ “ຂະບວນການຜາ້ ເຫຼອງ” ແລະ ພວກຂນັ ທີ (ທະຫານຍາມລາຊະວງັ ) ທຸ່ ກີ າລງັ ກຸ່ ຄວາມວນ້ ວາຍຢຸ່ ູໃນວງັ ຫງຼັ ຈາກດບັ ສູນພວກທະຫານຍາມລາ ຊະວງັ ແລວ້ ຕງັ້ ໂຕະໄດປ້ ົດເຈາົ້ ຊວີ ດິ ອງົ ເກຸ່ າົ ແລະ ເອາົ ອງົ ທຸ່ ຖີ ກໃຈຕນົ ເອງຂນຶ້ ຄອງລາຊະບນັ ລງັ ແທນ. ຕຸ່ ໜາ້ ສະພາບ ການດຸ່ ງັ ກຸ່ າວເຫນັ ວຸ່ າລາຊະວງົ ຫຸ່ ານຈະກາ້ ວໄປເຖງິ ບຸ່ ອນອນັ ຕະລາຍ, ເຂດແຄວນ້ ຕຸ່ າງໆໃນທຸ່ ວົ ປະເທດໄດກ້ ະກຽມ ພນົ ທະຫານ, ອາວດຍດໂທປະກອນ, ສະ ບຽງອາຫານ ແລວ້ ພາກນັ ເຄຸ່ ອນທບັ ເຂາົ້ ສຸ່ ູເມອງຫຼວງ ຈດປະສງົ ໃຫຍຸ່ 14 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ແມຸ່ ນເພຸ່ ອປາບ “ຂະບວນການຜາ້ ເຫຼອງ” ແລະ ປາບທາ້ ວຕງັ້ ໂຕະເພຸ່ ອປົກປ້ອງລາຊະວງົ ຫຸ່ ານ. ການເຄຸ່ ອນທບັ ເຂາົ້ ເມອງຫຼວງຄງັ້ ນມີ້ າຈາກທດິ ເໜອ, ທດິ ໃຕ້ ແລະ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງໃຕ.້ ທດິ ເໜອມຫີ ຼາຍກຸ່ ມຄ ກຸ່ ມຂອງລໂີ ປ້, ວຽນທຽ້ ວ, ວຽນທອດ ແລະ ກຸ່ ມໂຈໂສ. ທດິ ໃຕມ້ ກີ ຸ່ ມຂອງຊນຊກັ , ຊນຊຽນ ແລະ ທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽວໃຕມ້ ກີ ຸ່ ມ ຂອງເລຸ່ າົ ປີ. ຫຼງັ ຈາກເຂາົ້ ມາເມອງຫຼວງ (ເມອງລກົ ອຽ້ ງ) ໂຈໂສ ວາງແຜນຂາ້ ຕງັ້ ໂຕະ ແຕຸ່ ແຜນບຸ່ ສາເລດັ ເລຍີ ປົບໜີ ຈາກເມອງຫຼວງ. ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ເລຸ່ ອງໄດເ້ ວາົ້ ເຖິງການສູຢ້ ັນກນັ ລະຫວຸ່ າງກຸ່ ມສກັ ດນິ າຕຸ່ າງໆ ເພຸ່ ອຍາດຄວາມເປັນໃຫຍຸ່ ໃນ ສງັ ຄມົ . ໂຈໂສ ຄຸ່ ອຍໆປາບກຸ່ ມອຸ່ ນ ແລະ ເປັນເຈາົ້ ພາກເໜອ. ຈາກນນັ້ ແຕຸ່ ລະກຸ່ ມນອ້ ຍໆກບກໂຈມຕຊີ ຸ່ ງຶ ກນັ ແລະ ກນັ ຈນົ ໃນທຸ່ ສີ ດຕງັ້ ໂຕະຖກຂາ້ , ວຽນທຽ້ ວ, ວຽນທອດ ຖກປະລາໄຊ. ປະເທດຈນີ ຖກແບຸ່ ງອອກເປັນ 3 ເຂດໃຫຍຸ່ (3 ອານາຈກັ ), ເຂດເໜອເອນີ້ ວຸ່ າເຂດອຍ້ (ອານາຈກັ ອຍ້ ), ເຂດໃຕແ້ ມຸ່ ນເຂດອ (ອານາຈກັ ອ) ແລະ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງ ໃຕແ້ ມຸ່ ນເຂດຈ (ອານາຈກັ ຈ). ຈາກນນັ້ ເລຸ່ ອງໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ການຕຸ່ ສູລ້ ະຫວຸ່ າງ 3 ອານາຈກັ ຄ ເມຸ່ ອໄດເ້ ປັນເຈາົ້ ພາກເໜອ. ໂຈໂສໄດນ້ າເອາົ ພນົ ທະຫານເຄຸ່ ອນທບັ ລງົ ພາກໃຕຫ້ ວງັ ຈະດບັ ສູນກຸ່ ມຊນຊຽນ ແລະ ເລຸ່ າົ ປີ. ແຕຸ່ ກຸ່ ມຊນ ຊຽນ (ບນັ ຊາທະຫານໂດຍ ຈວິ ຢີ) ແລະ ກຸ່ ມເລຸ່ າົ ປີ (ບນັ ຊາທະຫານ ແລະ ວາງແຜນໂດຍຂງົ ເບງັ້ ) ໄດຮ້ ຸ່ ວມມກນັ ຕຕີ າ້ ນໂຈໂສ ເຮດັ ໃຫໂ້ ຈໂສ ຖກປະລາໄຊຢຸ່ າງໜກັ . ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ໂຈໂສຍງັ ສບຕຸ່ ວາງແຜນບກໂຈມຕຫີ ຼາຍຄງັ້ ແຕຸ່ ບຸ່ ສາເລດັ ຜນົ ໃນທຸ່ ສີ ດໂຈໂສກ ເຈບັ ປຸ່ ວຍຕາຍ. ລູກຊາຍຜູທ້ ສີ າມຂອງໂຈໂສ ຄ ໂຈຟີ ໄດສ້ ບທອດພາລະກດິ ຂອງພຸ່ ແລວ້ ໂຄຸ່ ນລມົ້ ລາຊະວງົ ຫຸ່ ານ ສາ້ ງຕງັ້ ລາຊະວງົ ໃໝຸ່ ຂນຶ້ ແທນແຕຸ່ ສດິ ອານາດຄຸ່ ອຍໆຕກົ ໃນກາມຂອງນາຍພນົ ສຸ່ ມຸ່ າອ.ີ ຝຸ່ າຍອານາຈກັ ຈ ພາຍຫຼງັ ຊະນະໂຈໂສ ດນິ ແດນຈຸ່ ງິ ຄຸ່ ອຍໄດຮ້ ບັ ການຂະຫຍາຍອານາເຂດອອກກວາ້ ງ, ເລຸ່ າົ ປີໄດເ້ ຊນີ ເອາົ ຂງົ ເບງັ້ ມາຊຸ່ ວຍ, ຍອ້ ນຄວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດຂອງຂງົ ເບງັ້ ເຮດັ ໃຫກ້ າລງັ ທະ ຫານຂອງຝຸ່ າຍຈນບັ ມນ້ ບັ ມີ ກາລງັ ເຂມັ້ ແຂງ, ບດົ ບາດທາງດາ້ ນການເມອງກນບັ ມສ້ ູງຂນຶ້ . ພາຍຫຼງັ ຂງົ ເບງັ້ ເຈບັ ປຸ່ ວຍໄຂ້ ແລະ ເສຍຊວີ ດິ ຝຸ່ າຍ ອານາເຂດຈຄຸ່ ອຍໆຊດໂຊມລງົ . ໃນທຸ່ ສີ ດເມຸ່ ອກາລງັ ຂອງຝຸ່ າຍອຍ້ ເຄຸ່ ອນທບັ ລງົ ມາ ເລຸ່ າົ ທຽນ (ລູກຊາຍເລຸ່ າົ ປີ) ຍອມຈານນົ ໃນປີ 263. ສຸ່ ວນຝຸ່ າຍອານາຈກັ ອ ຊກນຊກັ ແລະ ຊນຊຽນ ປຸ່ ຽນແທນກນັ ຂນຶ້ ຄອງລາຊະບນັ ລງັ , ອານາ ຈກັ ນນັ້ ນບັ ມ ້ ນບັ ເຂມັ້ ແຂງ, ພາຍຫຼງັ ຊນຊກັ , ຊນຊຽນ ສະຫວນັ ນະຄດົ ໃນລາຊະວງັ ເກດີ ມຄີ ວາມຂດັ ແຍຸ່ ງພາຍໃນ, ປີ 279 ສຸ່ ມາວຽນຫຼານຊາຍຂອງ ສຸ່ ມຸ່ າອີ ນາພນົ ທະຫານເຄຸ່ ອນທບັ ລງົ ມາສູຝ້ ຸ່ າຍອາ ນາຈກັ ອ, ຜູຄ້ ອງລາຊະບນັ ລງັ ຂອງອເວລາ ນນັ້ ແມຸ່ ນ ຊນຫາວ ໄດຍ້ ອມຈານນົ . ເປັນອນັ ວຸ່ າ ສຸ່ ມາວຽນ ໄດທ້ ອ້ ນໂຮມເອາົ ປະເທດຈນີ ມາເປັນອນັ ໜຸ່ ງຶ ອນັ ດຽວແລວ້ ສາ້ ງຕງັ້ ລາ ຊະວງົ ເຕນີ້ ຂນຶ້ ໃນປີ 280, ມາຮອດນີ້ ເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ກສນິ້ ສດ. 4.2 ເນອ້ ໃນຄວາມໝາຍຂອງເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ເປັນນະວະນຍິ າຍອງີ ປະຫວດັ ສາດ, ບນັ ດາເຫດການ ແລະ ຕວົ ລະຄອນສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ແມຸ່ ນມຈີ ງິ ໃນປະຫວດັ ສາຈນີ (ແນຸ່ ນອນວຸ່ າມບີ າງອນັ ຜູແ້ ຕຸ່ ງປັນ້ ແຕຸ່ ງຂນຶ້ ມາ). ຮູບພາບທຸ່ ພີ ນົ້ ເດຸ່ ນັ ປະກດົ ຂນຶ້ ໃນເລຸ່ ອງແມຸ່ ນການ ສູຢ້ ັນກນັ , ບກໂຈມຕກີ ນັ , ຂາ້ ຟັນລນັ ແທງກນັ ລະຫວຸ່ າງກຸ່ ມສກັ ດນີ າຕຸ່ າງໆ. ຈາກຮູບພາບດຸ່ ງັ ກຸ່ າວຈະເຫນັ ຄວາມໝ າຍອນັ ພນ້ ຖານຂອງເລຸ່ ອງດຸ່ ງັ ນ:ີ້ ກ. “ສາມກກົ ” ກຸ່ າວປະນາມຄວາມປຸ່ າເຖຸ່ ອຂອງຊນົ ຊນັ້ ສກັ ດນີ າປົກຄອງ 15 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ວງົ ການປົກຄອງກຸ່ ມໃດກວາງຄາຂວນັ ວຸ່ າ “ປົກປອ້ ງປະຊາຊນົ ” ຫຼ ບຸ່ ກຍກົ ສູງ “ພະລາດອນພາບ ແລະ ຄນ ສມົ ບດັ ” ແຕຸ່ ໃນຕວົ ຈງິ ການກະທາຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ມແີ ຕຸ່ ຄວາມໂຫດຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນ. ຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ຄວາມໂຫດຮາ້ ຍ ປຸ່ າດຖຸ່ ອນທຸ່ ສີ ະແດງອອກໃນເລຸ່ ອງນແີ້ ມຸ່ ນ ຕວົ ລະຄອນຕງັ້ ໂຕະ ແລະ ຕວົ ລະຄອນໂຈໂສ. ຫຼງັ ຈາກທຸ່ ປີ າບພວກຂນັ ທທີ ງັ ຫຼາຍໄດແ້ ລວ້ ຕງັ້ ໂຕະມແີ ນວຄດິ ທຸ່ ຈີ ະໂຄຸ່ ນລມົ້ ລາຊະວງົ ຫຸ່ ານ ແລະ ກຸ່ ຕງັ້ ລາ ຊະວງົ ໃໝຸ່ ຂນຶ້ ແທນ, ການເຄຸ່ ອນໄຫວຂອງຕງັ້ ໂຕະຍາມໃດກສະແດງທຸ່ າທແີ ຫຸ່ ງຄວາມໂຫດຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນ. ມໜ້ ຸ່ ງຶ ຕງັ້ ໂຕະນາເອາົ ພນົ ທະຫານເຄຸ່ ອນທບັ ລາດຕະເວນ ເຂດເມອງເຢອງຖງັ , ປະຊາຊນົ ກາລງັ ເຮດັ ບນຢຸ່ າງເບກີ ບານມຸ່ ວນຊຸ່ ນ ຕງັ້ ໂຕະສຸ່ ງັ ທະຫານປິດລອ້ ມຈບັ ພວກຜູຊ້ າຍ, ຜູເ້ ຖາົ້ ຂາ້ ຖມິ້ ໝດົ ເຫຼອແຕຸ່ ແມຸ່ ຍງິ ແລວ້ ຕດັ ເອາົ ຫວົ ຂອງພວກຜູຊ້ າຍ ແຂວນຕາມຝາລດົ ແຫຸ່ ເຂາົ້ ເມອງຫຼວງ ແລວ້ ປຸ່ າວຂຸ່ າວວຸ່ າຕສີ ດັ ຕູໄດຮ້ ບັ ໄຊຊະນະ. ຕງັ້ ໂຕະເປັນຄນົ ທຸ່ ໂີ ຫດຮາ້ ຍ ແລະ ປຸ່ າເຖຸ່ ອນແບບເປີດແປນ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ປະຊາຊນົ ຄຽດຊງັ ທຸ່ ສີ ດ ຮອດ ມຕ້ າຍກບຸ່ ມຜີ ູສ້ ຸ່ ງົ ສະການ. ຕວົ ລະຄອນ ໂຈໂສ ແມຸ່ ນຕວົ ລະຄອນທຸ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ າກວຸ່ ໝຸ່ .ູ ໂຈໂສເປັນຄນົ ສະຫຼາດຫຼກັ້ ແຫຼມ, ມກັ ສງົ ໄສ ແລະ ໂຫດຫຽ້ ມ ແຕຸ່ ຮູຈ້ ກັ ປິດບງັ ຄວາມໂຫດຫຽ້ ມຂອງຕນົ ເອງ. ຄະຕປິ ະຈາໃຈຂອງໂຈໂສກຄ “ເຮາົ ອາດຈະຫຼອກ ລວງຜູອ້ ຸ່ນ ແຕຸ່ ບຸ່ ຍອມໃຫຜ້ ູອ້ ຸ່ນຫຼອກລວງເຮາົ ຢຸ່ າງເດດັ ຂາດ”. ຈາກຄະຕປິ ະຈາໃຈດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໃນການກະທາຈະສະແດງ ອອກຢຸ່ າງຈະແຈງ້ . ໂຈໂສເວາົ້ ວຸ່ າ ຕຊີ ະນະເມອງໃດຕອ້ ງຂາ້ ປະຊາຊນົ ເມອງນນັ້ ຖມິ້ ໃຫໝ້ ດົ ກຽ້ ງ. ເນຮານ ເປັນຄນົ ສະໜດິ ສະໜມົ ຂອງໂຈໂສ ແຕຸ່ ໃນທຸ່ ສີ ດໂຈໂສກຫາມວາງໂຕຂ້ າ້ ເນຮາຍຖມິ້ ເພາະໂຈໂສມຄີ ວາມຄດິ ວຸ່ າ ເຮາົ ຂາ້ ຜູທ້ ຸ່ ີ ສະໜດິ ສະໜມົ ກບັ ເຮາົ ແລະ ບຸ່ ຂາ້ ຜູກ້ ຽດຊງັ ເຮາົ ຈະສາ້ ງຄວາມເຊຸ່ ອໝນັ້ ໃຫແ້ ກຸ່ ປະຊາຊນົ ແລະ ພນົ ທະຫານ. ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ຜູທ້ ຸ່ ສີ ະໜດິ ສະໜມົ ກບັ ເຮາົ ຖາ້ ເຮາົ ບຸ່ ຂາ້ ໃນເມຸ່ ອມນັ ເປັນສດັ ຕູຂອງເຮາົ ມນັ ກຈະກາໄດຈ້ ດອຸ່ ອນຂອງເຮາົ . ເມຸ່ ອວາງແຜນຂາ້ ຕງັ້ ໂຕະບຸ່ ສາເລດັ ໂຈໂສກປົບໜຈີ ນົ ບຸ່ ມບີ ຸ່ ອນລຕີ້ ວົ ໃນທຸ່ ສີ ດກໄປພກັ ເຊາົ ນາຄອບຄວົ ຫຼາບາຊາ ຊຸ່ ງຶ ເປັນເພຸ່ ອນເກຸ່ າົ ຂອງພຸ່ . ຫຼາບາຊາຈດັ ການຕອ້ ນຮບັ , ຈດັ ບຸ່ ອນນອນໃຫແ້ ລວ້ ສຸ່ ງັ ໃຫລ້ ູກຫຼານຂາ້ ໝຖູ າ້ ສຸ່ ວນຕນົ ເອງຂຸ່ ີ ມາ້ ໄປຊເ້ ຫຼາົ້ ແຊບຢຸ່ ູບາ້ ນໃກໆ້ ນນັ້ . ເວລາໂຈໂສນອນພກັ ຜຸ່ ອນເລຍີ ໄດຍ້ ນິ ເຂາົ ສນົ ທະນາວທິ ຊີ ຈິ ບັ ມດັ ໝແູ ນວໃດ, ໂຈ ໂສສງົ ໄສວຸ່ າເຂາົ ຈະຈບັ ຕນົ ເອງ ເລຍີ ລກຂນຶ້ ໄປຂາ້ ໄທເຮອນຈນົ ໝດົ ກຽ້ ງ, ລງົ ໄປເຮອນຄວົ ເຫນັ ເຂາົ ມດັ ໝູຕວົ ບກັ ໃຫຍຸ່ ໆຢຸ່ ູ ຈຸ່ ງຶ ຮູວ້ ຸ່ າຕນົ ເອງເຂາົ້ ໃຈຜດິ ເລຍີ ຂຸ່ ມີ າ້ ປົບໜ,ີ ໄປຮອດກາງທາງພບົ ຫຼາບາຊາໄປຊເ້ ຫຼາົ້ ກບັ ມາສນົ ທະນານາກນັ ບດຶ ໜຸ່ ງຶ ກຈາກໄປ, ໂຈໂສຢາ້ ນຈະເສຍລບັ ເລຍີ ກບັ ຄນໄປຕດັ ຄຫາຼ ລາຊາຖມິ້ . ໂຈໂສກໂຫດຮາ້ ຍເໝອນຕງັ້ ໂຕະ ແຕຸ່ ໂຈໂສຮູຈ້ ກັ ປົກປິດຄວາມໂຫດຮາ້ ຍຂອງຕນົ ເອງ, ອກີ ຢຸ່ າງໜຸ່ ງຶ ນອກ ຈາກຄວາມໂຫດຮາ້ ຍແລວ້ ໂຈໂສກມຜີ ນົ ງານອນັ ແນຸ່ ນອນຍອ້ ນແນວນນັ້ ຮອດມຕ້ າຍມຄີ ນົ ຫຸ່ ງຼັ ນາ້ ຕາບຸ່ ໜອ້ ຍ. ຂ. “ສາມກກົ ” ສະແດງເຖງິ ຄວາມໄຝຸ່ ຝັນຂອງປະຊາຊນົ ຄວາມໄຝຸ່ ຝັນຂອງປະຊາຊນົ ສະໄໝສກັ ດນີ າ ກຄມເີ ຈາົ້ ຊວີ ດິ ຜູທ້ ຸ່ ຽງທາປົກຄອງ, ມຜີ ູທ້ ຸ່ ມີ ພີ ູມປັນຍາກວາ້ ງ ໄກ, ມຄີ ວາມກາ້ ຫານຊານໄຊ ປົກປອ້ ງປະຊາຊນົ . ຄວາມໄຝຸ່ ຝັນດຸ່ ງັ ກຸ່ າວສະແດງອອກໃນເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ໂດຍ ຜຸ່ ານບນັ ດາຕວົ ລະຄອນ ເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ, ຂງົ ເບງັ້ , ກວນອູ, ຈຸ່ າງເຟີຍ້ ແລະ ອຸ່ ນໆ… ເລຸ່ າົ ປີ ເປັນຫວົ ໜາ້ ສູງສດຂອງຝຸ່ າຍຈ ເຖງິ ວຸ່ າມາຈາກເຊອ້ ສາຍຂນນາງ ແຕຸ່ ຄອບຄວົ ເລຸ່ າົ ປີກຕອ້ ງປະສບົ ຄວາມທກຍາກ, ເລຸ່ າົ ປຮຕອ້ ງໄດຜ້ ຸ່ ານອາຊບີ ຂາຍເກບີ , ຕຸ່ າສາດຂາຍ. ຫຼງັ ຈາກກາ້ ວເຂາົ້ ສຸ່ ູວງົ ການການເມອງ ຄະຕິ ເຕອນໃຈຂອງເລຸ່ າົ ປີກຄ “ຢຸ່ ູເບອ້ ງເທງິ ແມຸ່ ນປະເທດຊາດ, ເບອ້ ງລຸ່ ມແມຸ່ ນປະຊາຊນົ ”. ຕະຫຼອດຊວີ ດິ ຂອງເລຸ່ າົ ປີ ບຸ່ ຍອມກະທາສຸ່ ງິ ທຸ່ ມີ ຜີ ນົ ປະໂຫຍດແກຸ່ ຕນົ ເອງ ແລະ ມຜີ ນົ ຮາ້ ຍແກຸ່ ຜູອ້ ຸ່ ນ. ເມຸ່ ອຖກກອງທບັ ຂອງໂຈໂສນາຕີ ເລຸ່ າົ ປີກ 16 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ບຸ່ ຍອມໜປີ ະຊາຊນົ . ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ເລຸ່ າົ ປີຍງັ ເປັນຄນົ ຮູນ້ າໃຊຄ້ ນົ ທຸ່ ມີ ຄີ ວາມສາມາດ ເຊຸ່ ນັ ຂງົ ເບງັ້ . ເມຸ່ ອພບົ ກບັ ສະ ພາບອນັ ຄບັ ຂນັ , ຕອ້ ງການຜູທ້ ຸ່ ມີ ຄີ ວາມສາມາດຊຸ່ ວຍ, ເລຸ່ າົ ປີຕດັ ສນິ ໃຈຂນຶ້ ພູລງົ ຫວ້ ຍ ທລະກນັ ດານຕງັ້ ສາມຄງັ້ ຈຸ່ ງຶ ໄດພ້ ບົ ກບັ ຂງົ ເບງັ້ ເພຸ່ ອເຊນີ ຂງົ ເບງັ້ ມາຊຸ່ ວຍ. ທກສຸ່ ງິ ທກຢຸ່ າງທຸ່ ກີ ຸ່ າວມານນັ້ ສະແດງວຸ່ າເລຸ່ າົ ປີເປັນນກັ ປົກຄອງທຸ່ ທີ ຸ່ ຽງ ທາ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດ. ຂງົ ເບງັ້ ເປັນນກັ ການເມອງທຸ່ ມີ ຄີ ວາມສາມາດມອງກວາ້ ງເຫນັ ໄກ, ຕລີ າຄາຄວາມສາມາດຂອງກາລງັ ຕນົ ເອງ ແລະ ການຜນັ ແປຂອງຝຸ່ າຍກງົ ກນັ ຂາ້ ມ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຈຸ່ ງຶ ວາງແຜນຖກຕອ້ ງ, ຊດັ ເຈນທກຄງັ້ ບຸ່ ມຜີ ດິ ພາດ. ອກີ ຢຸ່ າງ ໜຸ່ ງຶ ຂງົ ເບງັ້ ຍງັ ມຄີ ວາມຕດັ ສນິ ໃຈສູງ, ບຸ່ ອຸ່ ອນຍອມຕຸ່ ອປະສກັ ໃດໆ. ເມຸ່ ອໄດຮ້ ບັ ປາກເຂາົ້ ມາຊຸ່ ວຍເລຸ່ າົ ປີ ແຜນທາ ອດິ ຂອງຂງົ ເບງັ້ ກຄຢາກຕຊີ ະນະໂຈໂສ ຕອ້ ງຮຸ່ ວມມກບັ ກາລງັ ຂອງຝຸ່ າຍອ ແລະ ເມຸ່ ອແຜນນຖີ້ ກປະຕບິ ດັ ໂຈໂສກປ ະລາໄຊ. ເມຸ່ ອຂງົ ເບງັ້ ຊຸ່ ວຍກາລງັ ຂອງຝຸ່ າຍອ ຊຸ່ ງຶ ບນັ ຊາໂດຍ ຈວິ້ ຢີ ເພຸ່ ອກະກຽມຕຕີ າ້ ນກບັ ໂຈໂສ, ຂງົ ເບງັ້ ສາມາດກະ ຕວງໄດແ້ ນວຄດິ ຈດິ ໃຈທຸ່ ຫີ ວງັ ທລະຍດົ ຂອງຈວິ້ ຢີ ແລະ ຂກ້ ະຕວງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວກຊດັ ເຈນທກຢຸ່ າງ. ເຖງິ ວຸ່ າ ກວນອູມຈີ ດອຸ່ ອນປະຈາຕວົ ຄເປັນຄນົ ໃຈຮອ້ ນ ແລະ ມກີ ານຊຸ່ ງັ ຊາລະຫວຸ່ າງຄນນະທາ ແລະ ເນ ລະຄນແຕຸ່ ເປັນຄນົ ທຸ່ ອີ ງົ ອາດກາ້ ຫານ ແລະ ເປັນຕວົ ແທນແຫຸ່ ງຄວາມອງົ ອາດກາ້ ຫານດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ.  ຕວົ ລະຄອນທຸ່ ສີ າຄນັ ໃນເລຸ່ ອງ ຊຸ່ ຕວົ ລະຄນົ ລາຍລະອຽດ ຮູບພາບ ເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ເປັນເຊອ້ ພະວງົ ຫຸ່ ານ ບາ້ ນເກດີ ຢຸ່ ູເມອງຕນ້ ກວນ ໄດສ້ າບານເປັນພຸ່ ນີ ອ້ ງກບັ ກວນອູ ແລະຕຽວຫຍ ຮຸ່ ວມກນັ ປາບປາມກະບດົ ຕຸ່ າງໆນາໆຈນົ ໄດຂ້ ນຶ້ ເປັນຮຸ່ ອງເຕແ້ ຫຸ່ ງອານາຈກັ ຈ໊ກົ ຫຸ່ ານ ຄວບຄມ ພນ້ ທຸ່ ີເສສວນ ແລະ ເກງຈ໋ ິວພາກໃຕໄ້ ດຢ້ ຸ່ າງ ສມົ ບູນ ຂງົ ເບງ້ ເປັນປະຊາຊນົ ທາມະດາທຸ່ ມີ ຊີ ຸ່ ແທວ້ ຸ່ າ ຈກູ າດລຽ້ ງ ກວນອູ ໄດອ້ າໄສຢຸ່ ູທຸ່ ພີ ູໂງລງັ ກ໋ງັ ຊານເມອງຊງົ ຫຍງົ ເປັນ ຄວາມດາມາດວເິ ສດໃນທກໆດາ້ ນ ພາຍຫຼງັ ເລຸ່ າົ ປຸ່ ີໄດພ້ ະຍາ ຍາມມາເຊີນຂົງເບງ້ ໄປຊຸ່ ວຍເຖິງ ສາມເທຸ່ ອຂງົ ເບງ້ ຈຸ່ ງຶ ຍອມເຂາົ້ ຮຸ່ ວມກບັ ຝຸ່ າຍເລຸ່ າົ ປຸ່ ີເພຸ່ ອທອ້ ນໂຮມແຜຸ່ ນດນິ ແລະ ຊກຍູໃ້ ຫເ້ ລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ຂນຶ້ ເປັນຮຸ່ ອງເຕແ້ ຫຸ່ ງອານາຈກັ ຈ໊ກົ ຫຸ່ ານ ເປັ ນນອ້ ງຮຸ່ ວມສາບານຜູ ທ້ ຸ່ ີ 1 ຂອງເລຸ່ ົາປຸ່ ີ ມີ ຄວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດໃນການສູຮ້ ບົ , ສາມາດສງັ ຫານແມຸ່ ທບັ ສດັ ຕູເກຸ່ ງັ ໆຕາຍຢຸ່ າງຫຼວງຫຼາຍ. ຫຼງັ ຈາກທຸ່ ເີ ລຸ່ າົ ປຸ່ ີຍກົ ທບັ ເຂາົ້ ເສສວນ ກວນອູໄດຮ້ ບັ ການແຕຸ່ ງຕງັ້ ໃຫເ້ ປັນເຈາົ້ ຄອງແຄວນ້ ເກງຈ໋ວິ 17 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຕຽວຫຍ ເປັນນອ້ ງຮຸ່ ວມສາບານຄນົ ທີ 2 ຂອງເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ເປັນ ຈລູ ຸ່ ງົ ຄົນຈງິ ໃຈແຕຸ່ ໃຈຮອ້ ນ, ເວລາເມາົ ມກັ ທບຕີ ທະຫານ, ມຄີ ວາມສາ ມາດໃນການຕຸ່ ສູຫ້ ຼາຍ ຕອນທຸ່ ີເລຸ່ ົາປຸ່ ີ ຍົກທັບເຂົາ້ ເສສວນ ຕຽວຫຍ ສາມາດທບັ ມາ້ ງກອງທບັ ເສສວນເຂາົ້ ໄປຫາເລຸ່ າົ ປຸ່ ີໄດໄ້ ວກວຸ່ າຂງົ ເບງ້ ເປັນທະຫານຄນົ ສະນດິ ຂອງເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ເປັນຄນົ ໃຈ ເຢັນ ເວາົ້ ນອ້ ຍແຕຸ່ ສມີ ໃນການສູຮ້ ບົ ແມຸ່ ນຮາ້ ຍ ກາດ ບາງເທຸ່ ອເຄຍີ ຕຝີ ຸ່ າຍທະຫານເປັນລາ້ ນໆ ຂອງຝຸ່ າຍໂຈໂສພຽງຄນົ ດຽວເພຸ່ ອເຂາົ້ ໄປຊຸ່ ວຍ ອາເຕ໊າົ ລູກຊາຍຂອງເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ແລະ ສາມາດພາອາ ເຕ໊າົ ອອກມາໄດຢ້ ຸ່ າງປອດໄພ ຮອງຕງົ ແມຸ່ ທບັ ເເຖົາ້ ທຸ່ ມີ ຝີ ີມໃນການຍງິ ທະນເູ ປັນເລດີ ມາ້ ສຽວ ໃນການຮບົ ທຸ່ ເີ ມອງຕຽງສາ ຮອງຕງົ ເຄຍີ ຍງິ ຖກ ປາຍໝວກຂອງກວນອູເພຸ່ ອເຕອນໃຫກ້ ວນອູຮູ ້ ວຸ່ າຢຸ່ າບກເຂາົ້ ມາບຸ່ ດຸ່ ງັ ນນັ້ ເທຸ່ ອຕຸ່ ໄປອາດຈະເປັນ ທຸ່ ຫີ ວົ ຂອງກວນອູ ລູກຊາຍຂອງແມຸ່ ທບັ ເສຫຼຽງມາ້ ເທງ້ ມຄີ ວາມ ສາມາດໃນການສູຮ້ ບົ ທຸ່ ເີ ປັນເລດີ ເຖງິ ຂນັ້ ໂຈໂສ ປຽບທຽບໃຫມ້ ສີ ີມທຽບເທຸ່ າົ ກບັ ລໂິ ປ້.ມເີ ທຸ່ ອ ໜຸ່ ງຶ ມາ້ ສຽວເຄຍີ ອອກສູຮ້ ບົ ໂຈມຕກີ ອງທບັ ຂອງ ໂຈໂສໃຫແ້ ຕກພຸ່ າຍ ຈນົ ຕອ້ ງຕດັ ໜວດໜຕີ າຍ ບງັ ທອງ ເປັນທຸ່ ປີ ຶກສາຝຸ່ າຍເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ມສີ ະຕປິ ັນຍາອນັ ແຫຼມ ຄມົ ທຽບເທຸ່ າົ ກບັ ຂງົ ເບງັ້ ເຄີຍຫຼອກໃຫໂ້ ຈໂສ ມດັ ເຮອຮບົ ເຂາົ້ ນາກນັ ໃນສກຶ ຜາແດງ ຈນົ ເຮດັ ໃຫກ້ ອງທັບເຮອຂອງໂຈໂສຖກຈວິ້ ຢຸ່ ີເຜົາຈນົ ໝດົ ກຽ້ ງ 18 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ເລຸ່ າົ ສຽ້ ນ ເປັນລູກຊາຍກກົ ຂອງເລຸ່ າົ ປຸ່ ີ ຫຼງັ ຈາກເລຸ່ າົ ປຸ່ ີຕາຍ ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ອຍອ໋ ຽນ ໄດຂ້ ນຶ້ ເປັນຮຸ່ ອງເຕແ້ ຫຸ່ ງອານາຈກັ ຈ໊ກົ ຮຸ່ ນັ ເລຸ່ າົ ໂຈໂສ ສຽ້ ນເປັນຄນົ ບຸ່ ເອາົ ການເອາົ ງານ, ບຸ່ ສນົ ໃຈບາ້ ນ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ ໂຈຫຍນິ ເມອງ ປຸ່ ອຍໃຫຂ້ ງົ ເບງັ້ ເປັນຜູຈ້ ດັ ການ ແລະ ບລຫິ ານບາ້ ນເມອງແທນ ພາຍຫຼງັ ຂງົ ເບງັ້ ຕາຍອາ ນາຈກັ ຈ໊ກົ ຮຸ່ ນັ ກເສຸ່ ອມລົງຢຸ່ າງຕຸ່ ເນຸ່ ອງຈນົ ຖກ ກອງ ທບັ ຂອງວຍກກົ ຍດຶ ຄອງໄດໃ້ ນທຸ່ ສີ ດ ເປັນແມຸ່ ທບັ ຜູມ້ ສີ ມີ ການສູຮ້ ບົ ຢຸ່ າງກາ້ ຫານ ເປັນ ຄນົ ໃຈຮອ້ ນ ແລະ ຂີນ້ ອ້ ຍໃຈ ມີເທຸ່ ອໜຸ່ ຶງບັງ ທອງທບັ ໃຫແ້ ກຸ່ ກອງທັບເສສວນຈນົ ເຖິງແກຸ່ ຄວາມຕາຍທຸ່ ຊີ ຸ່ ອງເຂາົ ອຍອ໋ຽນໄດເ້ ຂາົ້ ຄວບຄມ ກອງທບັ ແທນບງັ ທອງ ແລະ ພາກອງທະຫານຕີ ຝຸ່ າກອງທັບທຸ່ ີລີຕ້ ົວຢຸ່ ູອອກມາໄດ້ ໂດຍເສຍ ທະຫານໄປພຽງຈານວນໜອ້ ຍໜຸ່ ງຶ ເທຸ່ າົ ນນັ້ ເປັນລູກຂອງຂນັ ທຊີ ຸ່ ວຸ່ າໂຈໂກ໋ ເປັນຄນົ ມສີ ະຕິ ປັນຍາຫຼາຍ ແຕຸ່ ເປັນຄນົ ມກັ ສງົ ໄສ ໂຈໂສໄດຮ້ ບັ ລາຊະການຕງັ້ ແຕຸ່ ຍງັ ນອ້ ຍ ຄຸ່ ອຍໆໄດເ້ ລຸ່ ອນຕາແ ໜຸ່ ງຂນຶ້ ໄປເລອ້ ຍໆຕາມຜນົ ງານຂອງຕວົ ເອງ ຈນົ ເກດີ ເຫດການຕ໋ງັ ໂຕະເຂາົ້ ເມອງຫຼວງ ໂຈໂສໄດ້ ມບີ ດົ ບາດໃນການອາສາເປັນຜູລ້ ອບສງັ ຫານຕ໋ງັ ໂຕະ ແລະ ລວບລວມກອງທບັ 18 ຫວົ ເມອງ ປາບຕ໋ ັງໂຕະ ພາຍຫຼງັ ໄດເ້ ປັນເຖິງວຍອ໋ ອງໃນ ສະໄ ໝລາ ຊະ ວົງຮຸ່ ັນ ໂຈໂສໄດ້ລວບລວມ ແຜຸ່ ນດນິ ທາງພາກກາງ, ພາກເໜອ, ພາກຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງເໜອ ແລະ ພາກຕະເວນັ ຕກົ ໃຫເ້ ປັນ ເອກພາບຂຶນ້ ກບັ ພາຍໃຕອ້ ານາດຂອງລາຊະ ສານກັ ເປັນພຸ່ ນີ ອ້ ງຂອງໂຈໂສ ມຄີ ວາມຊານານໃນກາ ນວາງຄາ້ ຍກນົ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມໄວວ້ າງໃຈຈາກໂຈ ໂສໂດຍໃຫນ້ າກອງ ທບັ ອອກສູຮ້ ບົ ຫຼາຍເທຸ່ ອ ມີ ເທຸ່ ອໜຸ່ ງຶ ໂຈຫຍນິ ເຄຍີ ວາງຄາ້ ຍກນົ ຫຼອກໃຫຈ້ ູ ລຸ່ ງົ ໄປຕດິ ກບັ ແຕຸ່ ໂຊກດທີ ຸ່ ຈີ ລູ ຸ່ ງົ ມສີ ມີ ກາ້ ແກຸ່ ງຈຸ່ ງຶ ຕຝີ ຜຸ່ າອອກມາໄດ້ ຄນັ ບຸ່ ດຸ່ ງັ ນນັ້ ກຄງົ ຈະຕາຍຢຸ່ ູ ກາງຄາ້ ຍກນົ ນນັ້ 19

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ແຮຫວົ ຕນ້ ເປັນພຸ່ ນີ ອ້ ງຂອງໂຈໂສທຸ່ ມີ ຄີ ວາມກາ້ ຫານ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດໃນການຮບົ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮຸ່ ວມກບັ ໂຈໂສຕງັ້ ແຕຸ່ ສະໄໝທຸ່ ໂີ ຈໂສໜຕີ ໋ງັ ໂຕະມາຕງັ້ ຕວົ ຢຸ່ ູ ບ້າ ນ ເ ກີດ ມີເ ທຸ່ ອ ໜຸ່ ຶງ ອ ອ ກ ໄ ປ ສູ ້ຮົບ ກັບ ກອງທບັ ລໂິ ປ້ ແຮຫວົ ຕນ້ ເສຍຫຼກັ ຖກຂາ້ ສກຶ ຍງິ ທະນເູ ຂາົ້ ທຸ່ ຕີ າເບອ້ ງຊາ້ ຍ ແຕຸ່ ແຮຫວົ ຕນ້ ກຍງັ ກດັ ແຂວ້ ສູຮ້ ບົ ກບັ ກອງທບັ ຂາ້ ສກຶ ຈນົ ຕຂີ າ້ ສກຶ ແຕກ ພຸ່ າຍຈນົ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສາເລດັ ແຮຫວົ ອ໋ຽນ ເປັນພຸ່ ນີ ອ້ ງຂອງໂຈໂສມຄີ ວາມສາມາດໃນການ ສູຮ້ ບົ ຫຼາຍແຕຸ່ ເປັນຄນົ ໃຈຮອ້ ນໄດເ້ ຂາົ້ ຮຸ່ ວມກບັ ກອງທບັ ໂຈໂສຕງັ້ ແຕຸ່ ສະໄໝທຸ່ ໂີ ຈໂສໜຕີ ໋ງັ ໂຕະ ມາຕງັ້ ຕວົ ທຸ່ ບີ າ້ ນເກດີ ເປັນໜຸ່ ງຶ ໃນຂນພນົ ທຸ່ ໂີ ຈ ໂສຮກັ ຫລາຍ ເມຸ່ ອແຮຫົວອ໋ ຽນອອກຮບົ ກັບ ຝຸ່ າຍຈ໊ກົ ຮຸ່ ນັ ໄດພ້ າດທຸ່ າເສຍຫຼກັ ໃຫແ້ ກຸ່ ຮອງຕງົ ເຖິງແກຸ່ ຄວາມຕາຍ ໂຈໂສຮູ ຂ້ ຸ່ າວກຮອ້ ງໄຫ້ ຍອ້ ນວຸ່ າຮກັ ແຮຫວົ ອ໋ຽນຫາຼ ຍ ໂຈຫອງ ເປັນພຸ່ ນີ ອ້ ງຂອງໂຈໂສ ເປັນຄນົ ເຂມັ້ ແຂງ ແລະ ໂຈຜີ ກາ້ ຫານ ໂຈໂສໄວວ້ າງໃຈຈຸ່ ງຶ ພາໂຈຫອງອອກ ຮົບ ນ າ ຫຼ າ ຍ ເ ທຸ່ ອ ມີເ ທຸ່ ອ ໜຸ່ ຶງ ທຸ່ ີໂ ຈ ໂ ສ ພົບ ອນັ ຕະລາຍຖກກອງທບັ ລໂິ ປລ້ ດັ ໂຈມຕຈີ ນົ ຕອ້ ງ ໜີຕາຍ ໂຈຫອງໃຫໂ້ ຈໂສຂຸ່ ີມາ້ ຂອງຕົນເອງ ສຸ່ ວນໂຈຫອງເອງກຍຸ່ າງຕຸ່ ສູປ້ ້ອງກນັ ໂຈໂສຈນົ ກບັ ໄປຮອດຄາ້ ຍຢຸ່ າງປອດໄພ ເປັນລູກຊາຍຜູທ້ ີ 2 ຂອງໂຈໂສ ມນີ ໄິ ສມກັ ສງົ ໄສ ມຄີ ວາມທະເຢີທະຢານສູງ ຫຼງັ ຈາກໂຈຜໄີ ດ້ ຮບັ ວຽກແທນຈາກໂຈໂສພາຍຫຼງັ ທຸ່ ໂີ ຈໂສຕາຍ ໂຈຜີໄດເ້ ລຸ່ ີມຫູຼດອາ ນາດ ແລະ ບົດບາດຂອງ ພຸ່ ນີ ອ້ ງຕນົ ເອງເນຸ່ ອງຈາກຢ້ານວຸ່ າຖາ້ ພຸ່ ນີ ອ້ ງຕນົ ເອງມອີ ານາດກຈະມາຊງິ ອານາດຈາກຕນົ ເອງໄປ 20 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ໂຈສດິ ເປັນລູກຊາຍຜູທ້ ີ 4 ຂອງໂຈໂສ ມສີ ະຕປິ ັນຍາ ກຍແກ ມກັ ບົດກະວີ ແລະ ມກັ ຄົບຄາ້ ສະມາຄົມກັບ ຊນຮກົ ຊນຮວິ ພວກຂນນາງ ເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫໂ້ ຈຜີສງົ ໄສ ແລະ ຄດິ ຈະກາຈດັ ໂດຍໂຈຜຂີ ຸ່ ູວຸ່ າຫາກໂຈສດິ ບຸ່ ໃຫແ້ ຕຸ່ ງບດົ ກະວກີ ຸ່ ຽວກບັ ພຸ່ ນີ ອ້ ງໂດຍຫາ້ ມບຸ່ ໃຫມ້ ຄີ າວຸ່ າພຸ່ ນີ ອ້ ງ ຖາ້ ບຸ່ ດຸ່ ງັ ນນັ້ ຈະຂາ້ ໂຈສດິ ຖມິ້ . ຈາກເຫດການດຸ່ ງັ ກຸ່ າວເຮດັ ໃຫໂ້ ຈສດິ ໄດສ້ ະແດງ ສມີ ໃນຄວາມສາມາດພເິ ສດໃນດາ້ ນບດົ ກະວໃີ ຫ້ ໂຈຜເີ ຫນັ ແລະ ໂຈຜີໄດຍ້ ອມແພໄ້ ວຊ້ ີວດິ ໂຈ ສດິ ເປັນທຸ່ ປີ ຶກສາທຸ່ ໂີ ຈໂສໄວວ້ າງໃຈທຸ່ ສີ ດ ມຄີ ວາມ ສາມາດໃນການວເິ ຄາະສະຖານນະການໄດຢ້ ຸ່ າງດີ ຢ້ຽມ ໃນເຫດການທຸ່ ີໂຈໂສປິດລອ້ ມກອງທບັ ອວ້ ນຊງົ ອວ້ ນຮີ ກຍແກໄດແ້ ນະນາໃຫໂ້ ຈໂສຕງັ້ ທບັ ລອ້ ມໄວເ້ ສຍີ ໆແລວ້ ຈະມຄີ ນົ ຕດັ ຫວົ ອວ້ ນ ຊງົ ອວ້ ນຮມີ າມອບໃຫເ້ ອງ ໂດຍບຸ່ ຕອ້ ງເສຍກາ ລງັ ທະ ຫານໄປໂຈມຕແີ ຕຸ່ ຢຸ່ າງໃດ ຊຸ່ ງຶ ໃນທຸ່ ສີ ດ ເຫດການກເປັນໄປຕາມທຸ່ ກີ ຍແກຄາດໄວ້ ເປັນທຸ່ ີປຶກສາຂອງໂຈໂສ ເປັນຄົນມີຄວາມຮູ ້ ຄວາມຄດິ ທຸ່ ດີ ອີ ອກຮບົ ກບັ ໂຈໂສຫຼາຍເທຸ່ ອ, ມີ ຄວາມຊານານໃນການຕງັ້ ຄາ້ ຍ ໂຈໂສໄວວ້ າງໃຈ ຈຸ່ ງຶ ໃຫເ້ ປັນຜູເ້ ບຸ່ ງິ ແຍງ ແລະ ບ ລຫິ ານເມອງຫຼວງ ຕອນທຸ່ ີໂຈໂສຍົກທັບລົງໃຕໄ້ ປສູຮ້ ົບກັບຊນ ກວນ ເປັນທຸ່ ປີ ຶກສາຂອງໂຈໂສ ເປັນຜູຊ້ ຸ່ ຽວຊານດາ້ ນ ຍດທະສາດ ບາງອອກຮບົ ໃນສກຶ ຜາແດງ ຊນ ຮວິ ໄດໃ້ ຫຄ້ າແນະນາແກຸ່ ໂຈໂສໃນເລຸ່ ອງໄພຂອງ ການມດັ ເຮອເຂາົ້ ນາກນັ ຂອງບງັ ທອງ 21 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ເທຍຫຍກົ ເປັນທຸ່ ປີ ຶກສາຂອງໂຈໂສ ມສີ ະຕປິ ັນຍາເປັນເລດີ ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ກາຊຸ່ ຽງ ໂຈໂສໄວວ້ າງໃຈໃຫເ້ ປັນຂນນາງເບຸ່ ິງແຍງວັງ ຫຼວງ ເປັນຄນົ ທຸ່ ີເວາົ້ ກງົ ໄປກງົ ມາ ມກັ ບຸ່ ອອ້ ມ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ ຄອ້ ມເວລາໃຫຄ້ າແນະນາ ມຫີ າຼ ຍເທຸ່ ອທຸ່ ຄີ າແນະ ນາຂອງເທຍຫຍກົ ບຸ່ ຖກໃຈໂຈໂສ ແຕຸ່ ໂຈໂສກບຸ່ ໄດ ້ ທາອດິ ເປັນທຸ່ ປີ ຶກສາໃຫກ້ ບັ ລສິ ຍ, ກຍກີ ແລະ ຕຽວຊຸ່ ວິ ເປັນນກັ ວາງແຜນທຸ່ ຫີ າຕວົ ຈບັ ໄດຍ້ າກ ໃນຍກນນັ້ ບາງກາຊຸ່ ຽງເຄີຍວາງແຜນທາລາຍ ກອງທບັ ໂຈໂສຈນົ ພງັ ທະລາຍ ເປັນສາເຫດໃຫ້ ໂຈໂສຕອ້ ງເສຍໂຈງຸ່ງັ ລູກຊາຍກກົ ຊຸ່ ແຕຸ່ ຍອ້ ນ ຄວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ຂອງກາຊຸ່ ຽງ ໂຈໂສຈຸ່ ງຶ ຍວົ ະໃຫກ້ າ ຊຸ່ ຽງມາຮຸ່ ວມກອງທັບຕນົ ເອງໂດຍບຸ່ ໄດເ້ ຈບັ ແຄນ້ ເລຸ່ ອງອະດດີ ທຸ່ ຜີ ຸ່ ານມາ ສມາອີ້ ແມຸ່ ທບັ ໃຫຍຸ່ ຝຸ່ າຍວຍກກົ ຄຸ່ ູຂາຂອງຂງົ ເບງັ້ ເປັນ ສມາຈຽວ ຄນົ ທຸ່ ມີ ສີ ະຕປິ ັນຍາ, ເຈາົ້ ເລຸ່ ກນົ , ຈອມວາງແຜນ ສມາອ໋ ຽນ ແລະ ມຄີ ວາມອົດທົນຕຸ່ ແຮງກດົ ດນັ ຢຸ່ າງເຫຼອ ເຊຸ່ ອ ໃນການບກວຍກກົ ເທຸ່ ອທີ 6 ຂົງເບັງ້ ໄດ້ ເຮດັ ການສູຮ້ ບົ ຢຸ່ າງເຂມັ້ ແຂງ ສມາອຮີ້ ູວ້ ຸ່ າສູບ້ ຸ່ ໄດ້ ຈຸ່ ງຶ ປິດຄາ້ ຍບຸ່ ອອກຮົບຈົນເຮັດໃຫຂ້ ົງເບັງ້ ມີ ຄວາມຄຽດຈນົ ລມົ້ ປຸ່ ວຍ ແລະ ຕາຍໃນທຸ່ ສີ ດ ເປັ ນມະຫາອປະຣາດແຫຸ່ ງວຍກົກ ຂຶນ້ ມາມີ ອານາດໃນຊຸ່ ວງທຸ່ ຮີ ຸ່ ອງເຕແ້ ຫຸ່ ງວຍກກົ ອຸ່ ອນແອ ຫຼງັ ຈາກຂງົ ເບງັ້ ຕາຍອານາຈກັ ຈ໊ກົ ຮຸ່ ນັ ກອຸ່ ອນແອ ສມາຈຽວເຫນັ ເປັນໂອກາດຈຸ່ ງຶ ສຸ່ ງົ ກອງທບັ ໃຫຍຸ່ ບກອານາຈກັ ຈ໊ກົ ຮຸ່ ນັ ເປັນສອງທາງຈນົ ສາມາດ ຍດຶ ອານາຈກັ ຈ໊ກົ ຮຸ່ ນັ ໄດ້ ເປັນລູກຂອງສມາຈຽວ ຫຼງັ ຈາກສມາຈຽວຕາຍ ສມາອ໋ ຽນໄດດ້ າລົງຕາແໜຸ່ ງຈນິ້ ອ໋ ອງຕຸ່ ຈາກພຸ່ ແລະ ໄດໂ້ ຄຸ່ ນລມົ້ ອານາດພະເຈາົ້ ໂຈຮວນ ຮຸ່ ອງ ເຕແ້ ຫຸ່ ງອານາຈກັ ວຍ ເຊຸ່ ນັ ດຽວກບັ ທຸ່ ີໂຈຜີປົດ ພະເຈາົ້ ຫຽ້ ນເຕແ້ ຫຸ່ ງລາຊະວງົ ຮຸ່ ນັ 22

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ບງັ ເຕກັ ທາອດິ ເປັນນາຍທະຫານຂອງມາ້ ເທງັ້ ເຈາົ້ ເມອງ ຊຫິ ຼງົ ເສຫຼຽງ ມສີ ມີ ການສູຮ້ ບົ ທຸ່ ແີ ຂງແກຸ່ ນ, ຫາ້ ວຫານ ເຄາົ ທູ ແລະ ເປັນຄນົ ຊຸ່ ສດັ ຫຼາຍ ບາງເທຸ່ ອທຸ່ ບີ ງັ ເຕກັ ສູ ້ ຕຽນອຍ ຮບົ ກບັ ກວນອູ ເພຸ່ ອພິ ສູດຄວາມຊຸ່ ສດັ ຂອງຕວົ ເອງ ບງັ ເຕກັ ໄດນ້ າໂລງສບົ ມາອອກຮບົ ນາ ໂດຍ ກຸ່ າວວຸ່ າຫາກຕນົ ເອງພຸ່ າຍແພໃ້ ຫກ້ ວນອູ ກໃຫ້ ນາສບົ ຕນົ ເອງໃສຸ່ ໂລງນີ້ ແຕຸ່ ວຸ່ າຖາ້ ຫາກຕນົ ຊະ ນະຕນົ ຈະນາສບົ ກວນອູໃສຸ່ ໂລງນກີ້ ບັ ໄປ ໃນທຸ່ ີ ສດບງັ ເຕກັ ກພຸ່ າຍແພໃ້ ຫກ້ ວນອູຈນົ ເຖິງແກຸ່ ຄວາມຕາຍ ເປັນແມຸ່ ທບັ ທຸ່ ຊີ ຸ່ ສດັ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດໃນ ການໃຊຂ້ ວານໃຫຍຸ່ ໄດຢ້ ຸ່ າງດີ ຊິຫຼົງໄດເ້ ປັ ນ ແມຸ່ ທບັ ຂອງຝຸ່ າຍໂຈໂສຕອນທຸ່ ອີ ນັ ເຊນີ ພະເຈາົ້ ຫຽ້ ນເຕມ້ າປະທບັ ຢຸ່ ູເມອງຮູໂຕ໋ ເປັນຄນົ ຊຸ່ ສດັ ມພີ ະລະກາລງັ ມະຫາສານ ໂຈໂສ ໄວໃ້ ຈຈຸ່ ງຶ ຕງັ້ ໃຫເ້ ປັນອົງຄະລກັ ເຄາົ ທູໄດເ້ ຂົາ້ ຮຸ່ ວມກອງທບັ ໂຈໂສ ຫຼງັ ຈາກທຸ່ ໄີ ດຕ້ ຸ່ ສູກ້ ບັ ຕຽນ ອຍອງົ ຄະລກັ ຂອງໂຈໂສອກີ ຄນົ ໜຸ່ ງຶ ເນຸ່ ອງຈາກ ຕຽນອຍເຂາົ້ ໃຈຜດິ ຄດິ ວຸ່ າເຄາົ ທເູ ປັນໂຈນພກົ ຜາ້ ເຫຼອງ ຫຼງັ ຈາກຕຸ່ ສູກ້ ນັ ໄດໜ້ ອ້ ຍໜຸ່ ງຶ ກມຄີ ນົ ໄປ ລາຍງານໃຫໂ້ ຈໂສ ໂຈໂສຈຸ່ ງຶ ມາຍວົ ະໃຫເ້ ຄາົ ທູ ມາເຂາົ້ ຮຸ່ ວມກອງທບັ ຂອງຕນົ ດວ້ ຍ ເປັນນາຍທະຫານຂອງໂຈໂສທຸ່ ມີ ພີ ະລະກາລງັ ມະຫາສານອກີ ໜຸ່ ງຶ ຄນົ ຕຽນອຍກຸ່ ອນຈະມາຮບັ ໃຊໂ້ ຈໂສເຄຍີ ຂາ້ ເສອດວ້ ຍມເປຸ່ ົາ ເມຸ່ ອເລຸ່ ອງນີ້ ໄປຮອດໂຈໂສ ໂຈໂສຈຸ່ ງຶ ຍວົ ະໃຫມ້ າຮຸ່ ວມກບັ ກອງທບັ ຝຸ່ າຍຕນົ 23 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ຊນກວນ ເປັນລູກຜູທ້ ີ 2 ຂອງຊນກ໋ ຽນ ພາຍຫຼງັ ໄດຂ້ ນຶ້ ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຊນກ໋ຽນ ເປັນຮຸ່ ອງເຕແ້ ຫຸ່ ງງຸ່ກກົ ມສີ ະຕປິ ັນຍາດີ ຮູຈ້ ກັ ໃຊ້ ຊນເຊກັ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ ຄນົ ແລະ ໄວວ້ າງໃຈຜູມ້ ສີ ີມ ແຕຸ່ ຂາດຄວາມ ໝນັ້ ໃຈໃນທາອດິ ຂອງການປົກຄອງ ບາງເທຸ່ ອ ອອກສູ ຮ້ ົບກັບເສິກຜາແດງ ຊນກວນໄດໃ້ ຊ້ ຄວາມພະຍາຍາມໃນການຍດຕບິ ນັ ຫາພາຍໃນ ລະຫວຸ່ າງແມຸ່ ທັບ ແລະ ຂນນາງຝຸ່ າຍພົນລະ ເຮອນໃນຫວົ ຂ້ ສູຕ້ ຸ່ ຫຼ ຍອມພຸ່ າຍແພໃ້ ຫຝ້ ຸ່ າຍໂຈ ໂສ ຍອ້ ນໃຊດ້ າບຟັນລງົ ໄປຢຸ່ ູຫວົ ໂຕະຈຸ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຂ້ ນນາງທງັ ຫຼາຍນບັ ຖ ແລະ ເຊຸ່ ອຟັງນບັ ແຕຸ່ ນນັ້ ມາ ເປັ ນເຈົາ້ ເມອງຕຽງສາ ມສີ ະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການສູຮ້ ບົ ຫຼາຍ ແຕຸ່ ກເປັນຄນົ ໃຈຮອ້ ນວຸ່ ູວາມ ບາງເທຸ່ ອຖກກອງ ທບັ ເລຸ່ າົ ປຽວ ດກັ ສະກດັ ໂຈມຕຫີ ຼງັ ຈາກຖອນທບັ ກບັ ຈາກສກຶ 18 ຫວົ ເມອງປາບຕ໋ງັ ໂຕະຊນກ໋ຽນຄດິ ຄຽດແຄນ້ ຈຸ່ ງຶ ນາທະຫານເຂາົ້ ໄປໂຈມຕເີ ລຸ່ າົ ປຽວເພຸ່ ອເປັນ ການແກແ້ ຄນ້ ແຕຸ່ ຍອ້ ນຄວາມໃຈຮອ້ ນຢາກເຮດັ ເສິກຊນກ໋ ຽນຈຸ່ ງຶ ຖກກນົ ອບາຍຂອງຝຸ່ າຍເລຸ່ ົາ ປຽວເຖງິ ແກຸ່ ຄວາມຕາຍລງົ ກາງສະໜາມ ເປັນລູກຊາຍກກົ ຂອງຊນກ໋ຽນ ມສີ ມີ ແລະ ມີ ຄວາມກາ້ ຫານໃນການສູຮ້ ບົ ບຸ່ ແພຜ້ ູເ້ ປັນພຸ່ ຫຼງັ ຈາກທຸ່ ີຊນກ໋ ຽນຜູພ້ ຸ່ ເສຍຊີວິດ ຈຸ່ ງຶ ຕອ້ ງໜີໄປ ອາ ໄ ສ ຢຸ່ ູ ກັບ ອວ້ ນ ສດ ແ ລະ ໄ ດ້ຂ ຢມ ກ ອ ງ ທະຫານຂອງອວ້ ນສດຈານວນໜຸ່ ງຶ ເພຸ່ ອອອກໄປ ຕງັ້ ຕວົ ໂດຍຊນເຊກັ ໃຊທ້ ະຫານພຽງໜອ້ ຍດຽວ ທຸ່ ໄີ ດໄ້ ປໂຈມຕທີ ອ້ ນໂຮມຫວົ ເມອງຊາຍທະເລ ແລະດນິ ແດນຝຸ່ ັງກງັ ຕ໋ ງັ ໄດຫ້ ລາຍກວຸ່ າ 81 ຫວົ ເມອງ ແຕຸ່ ດວ້ ຍຄວາມທຸ່ ີຊນເຊັກເປັນຄົນກາ້ ຫານຫຼາ ຍ ເວລາ ເດີນ ທາງໄປໃສ ບຸ່ ມັກພາ ທະຫານໄປນາ ຈຸ່ ງຶ ຖກລູກນອ້ ງຂອງອະດດີ ເຈາົ້ ເມອງທຸ່ ີຊນເຊກັ ປາບທາຮາ້ ຍບາດເຈບັ ສາຫດັ ແລະ ເສຍຊວີ ດິ ໃນເວລາຕຸ່ ມາ 24

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ເປັນແມຸ່ ທບັ ໃຫຍຸ່ ແຫຸ່ ງງຸ່ ກກົ ເປັນໜຸ່ ງຶ ໃນຜູຮ້ ຸ່ ວມ ທອ້ ນໂຮມດນິ ແດນກງັ ຕ໋ ງັ ພອ້ ມຊນເຊກັ ຈວິ້ ຢີ ເປັນຊາຍໜຸ່ ມຮູບຮຸ່ າງໜາ້ ຕາດ,ີ ມສີ ະຕປິ ັນຍາ ເປັນເລດີ ທງັ ຍງັ ມຄີ ວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ບຸ່ ດອ້ ຍກວຸ່ ານາຍ ຂອງຕົນ ຫຼັງຈາກຊນເຊັກຕາຍຈິວ້ ຢີ ກເປັ ນ ຈວິ້ ຢີ ແມຸ່ ທບັ ໃຫຍຸ່ ເບຸ່ ງິ ແຍງກອງທບັ ຂອງຝຸ່ າຍກງັ ຕ໋ ງັ ເມຸ່ ອໂຈໂສຍກົ ທບັ ໃຫຍຸ່ ບກມາຈວິ ຢຸ່ ີໄດເ້ ປັນຜູ ້ ວາງແຜນສຸ່ ງົ ບງັ ທອງໄປຫຼອກໂຈໂສໃຫເ້ ອາົ ເຮອ ມດັ ເຂາົ້ ນາກນັ ແລວ້ ເຜາົ ທບັ ເຮອໂຈໂສດວ້ ຍໄຟ ຈນົ ກອງທັບຂອງໂຈໂສຕອ້ ງແຕກພຸ່ າຍພງັ ທະ ລາຍ 5. ເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ສາກທີ 49 ກຸ່ າວເຖງິ ຈວິ້ ຢີ ເຊຸ່ ງິ ຢນຢຸ່ ູເທງິ ພູເພຸ່ ອສງ້ ເກດການ, ຢຸ່ ູບຸ່ ຢຸ່ ູລາວກລມົ້ ຟບລງົ ເລອດຟົງ້ ອອກຈາກປາກແລວ້ ໝດົ ສະ ຕໄິ ປ. ພວກລກູ ນອ້ ງທງັ ຫຼາຍພາກນັ ຫມ້ ເຂາົ້ ໂຊມເອາົ , ພວກນາຍພນົ , ນາຍພນັ ທງັ ຫຼາຍມາຢຽ້ ມຢາມໃຜໆກ ສະແດງຄວາມຕກົ ຕະລງຶ ແລະ ເວາົ້ ນາກນັ ວຸ່ າ: - ທະຫານຂອງໂຈໂສຕງັ້ ເປັນແສນໆ ບຸ່ ຕຸ່ າງຫຍງັ ກບັ ເສອລຖາ້ ຄບອາຫານ, ໂຊກບຸ່ ດຜີ ູບ້ ນັ ຊາການພດັ ເກດີ ອປະຕິ ເຫດຄແນວນີ້ ຖາ້ ພວກທະຫານຂອງໂຈໂສບກເຂາົ້ ມາຈະເຮດັ ແນວໃດ? ເພຸ່ ອບຸ່ ໃຫຊ້ ກັ ຊາ້ ເສຍເວລາ, ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ໄດແ້ ຕຸ່ ງຄນົ ໄປບອກຂຸ່ າວໃຫກ້ ຸ່ ມຈ ແລະ ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ແມຸ່ ນໄປຊອກ ຫາໝຢາມາປົວ. ໂຫຼຊກົ ເຫນັ ຈວິ້ ຢີປຸ່ ວຍນອນສະຫຼບົ ໝດົ ສະຕບິ ຸ່ ເໜງັ ບຸ່ ຕງີ ລາວເກດີ ມຄີ ວາມໂສກເສາົ້ ຫງວຸ່ ມເຫງາົ ເລຍີ ໄປ ຫນຼິ້ ນາຂງົ ເບງັ້ ແລວ້ ເລຸ່ າົ ເຫດການທຸ່ ຈີ ວິ້ ຢິລມົ້ ປຸ່ ວຍແບບກະທນັ ຫນັ , ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຕາມຄາເຫນັ ຂອງທຸ່ ານຄດິ ວຸ່ າ ມນັ ເປັນຍອ້ ນຫຍງັ ? ໂຫຊຼ ກົ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຄງົ ຈະແມຸ່ ນຍອ້ ນໂຈໂສຫາທາງທາຮາ້ ຍອານາຈກັ ອເທຸ່ າົ ນນັ້ . ຂງົ ເບງັ້ ຫວົ ຂນຶ້ ແລະ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ພະຍາດຂອງ ຈວິ້ ຢີ ຂອ້ ຍອາດປຸ່ ິນປົວໄດ.້ ໂຫຊຼ ກົ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຖາ້ ດຸ່ ງັ ນນັ້ ມນັ ກໂຊກດສີ າລບັ ອານາຈກັ ອລະຕີ ! ແລວ້ ລາວເລຍີ ເຊນີ ຂງົ ເບງັ້ ໄປຢຽ້ ມຈວິ້ ຢີ ໂຫຊຼ ກົ ອອກໜາ້ ກຸ່ ອນ, ເຫນັ ຈວິ້ ຢີ ນອນເອາົ ຜາ້ ຫຸ່ ມົ ປົກຫວົ ຢຸ່ ູ. ໂຫຼຊກົ ຖາມວຸ່ າ: - ອາການຂອງທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການເປັນແນວໃດ? ຈວິ ຢີເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເຈບັ ສຽບໝດົ ໄສໝ້ ດົ ພງ, ດນົ ໆຮູສ້ ກຶ ມອີ າການວນິ ວຽນ. 25 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ໂຫຊຼ ກົ ຖາມວຸ່ າ: - ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການໄດກ້ ນິ ຢາຫຍງັ ແດຸ່ ແລວ້ ? ຈວິ້ ຢີເວາົ້ ວຸ່ າ: - ກນິ ໃສຸ່ ພດັ ຮາກອອກ, ກນິ ຢາຫຍງັ ກຸ່ ບຸ່ ຢຸ່ ູ. ໂຫຼຊກົ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂອ້ ຍຫາກໄປຫຼນິ້ ນາຂງົ ເບງັ້ ກບັ ມາ. ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ ພະຍາດຂອງທຸ່ ານອາດປົວໄດ້ ທຸ່ ານ ຂງົ ເບງັ້ ກາລງັ ລຖາ້ ຢຸ່ ູ ຂາ້ ງນອກ, ໃຫທ້ ຸ່ ານຂງົ ເບງັ້ ເຂາົ້ ມາກວດເພຸ່ ອປຸ່ ິນປົວບ? ຈວິ້ ຢີສຸ່ ງັ ໃຫເ້ ຊນີ ເຂາົ້ ມາ, ໃຫລ້ ູກນອ້ ງໂຊມຂນຶ້ ນຸ່ ງັ ເທງິ ຕຽງ. ຂງົ ເບງັ້ ຖາມວຸ່ າ: - ໄລຍະນບີ້ ຸ່ ຄຸ່ ອຍຈະໄດມ້ າຮບັ ໃຊທ້ ຸ່ ານ, ໃຜຊນິ ກຶ ຊຝິ ັນວຸ່ າ ເພດັ ນນິ ຈນິ ດາຢຸ່ ູບຸ່ ທຸ່ ຽງ. ຈວິ້ ຢີເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຄວາມອນັ ຕະລາຍເກດີ ຂນຶ້ ໄດຢ້ ຸ່ ູທກເມຸ່ ອທກຍາມ, ບຸ່ ມໃີ ຜກະຕວງໄດ້ ແລະ ກບຸ່ ສາມາດຫຼກີ ລຸ່ ຽງໃຫພ້ ນົ້ . ຂງົ ເບງັ້ ຫວົ ຂນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ທອ້ ງຟາ້ ມນັ ລມົ ມນັ ຝົນບຸ່ ປົກກະຕ,ິ ໃຜຊກິ ະຕວງໄດ.້ ຈວິ້ ຢີໄດຍ້ ນິ ແນວນນັ້ ກໜາ້ ຫຸ່ າຼ ແລວ້ ຄາງຮໆຂນຶ້ . ຂງົ ເບງັ້ ຖາມວຸ່ າ: - ໃນທອ້ ງຜູບ້ ນັ ຊາການມລີ ມົ ເຕມັ ຢຸ່ ູແມຸ່ ນບຸ່ . ຈວິ້ ຢີຕອບວຸ່ າ: - ແມຸ່ ນແລວ້ . ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຄວນກນິ ຢາປະເພດເຢັນຈຸ່ ງິ ຈະໄດ.້ ຈວິ້ ຢີເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂອ້ ຍກນິ ແລວ້ ແຕຸ່ ມນັ ບຸ່ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ . ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ກຸ່ ອນອຸ່ ນໝດົ ຕອ້ ງປົວປອດ, ຖາ້ ປອດຫຼໂລຸ່ ງຫາຍໃຈຈະງຸ່າຍແລວ້ ພະຍາດກຈະຫາຍເອງ. ຈວິ້ ຢີ ເຊຸ່ ອວຸ່ າຂງົ ເບງັ້ ເຂາົ້ ໃຈແນວຄດິ ຈດິ ໃຈຂອງຕນົ ແລວ້ ຈຸ່ ງິ ທດົ ລອງຖາມເບຸ່ ງິ . - ຖາ້ ຢາກໃຫລ້ ມົ ລຸ່ ວງດຈີ ະຕອ້ ງກນິ ຢາຫຍງັ ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂອ້ ຍມຢີ າຊະນດິ ໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ຈີ ະຊຸ່ ວຍໃຫຜ້ ູບ້ ນັ ຊາການລມົ ລຸ່ ວງ. ຈວິ ຢີຖາມວຸ່ າ: - ຢາຫຍງັ , ຂທຸ່ ານຜູຮ້ ອບຮູກ້ ະລນາບອກແດຸ່ . ຂງົ ເບງັ້ ຂຢມເຈຍ້ ແລະ ປາກກາ ແລວ້ ບອກລູກນອ້ ງທງັ ຫຼາຍອອກໄປຢຸ່ ູນອກແລວ້ ຂຽນຄາດຸ່ ງັ ລຸ່ ມນ:ີ້ “ຢາກຕໂີ ຈໂສ 26 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຕອ້ ງໃຊໄ້ ຟແຮງ ທກສຸ່ ງິ ຄບົ ຖວ້ ນ ຂາດແຕຸ່ ລມົ ຕາເວນັ ອອກ” ເມຸ່ ອຂຽນແລວ້ ໃຫຈ້ ວິ້ ຢີ ເບຸ່ ງິ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ພະຍາດຂອງທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການມນັ ຢຸ່ ູບຸ່ ອນນ.ີ້ ຈວິ້ ຢີເບຸ່ ງິ ແລວ້ ຕກົ ຕະລງຶ ແລວ້ ຄດິ ວຸ່ າຂງົ ເບງັ້ ເໝອນດຸ່ ງັ ເທວະດາຟາ້ ແຖນອຸ່ ຫີ ຼ,ີ ມນັ ຮູຈ້ ກັ ໝດົ ຕບັ ໄຕໄສພ້ ງ ຂອງເຮາົ ໝດົ , ຕອ້ ງໄດເ້ ວາົ້ ຄວາມຈງິ ສຸ່ ູລາວຟັງຈຸ່ ງິ ຈະແລວ້ ຈວິ້ ຢີຫວົ ຂນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ກບັ ຂງົ ເບງັ້ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານຜູຮ້ ອບຮູເ້ ຂາົ້ ໃຈໝດົ ດຕນົ້ ປາຍສາຍເຫດພະຍາດຂອງຂອ້ ຍ. ເມຸ່ ອເປັນເຊຸ່ ນັ ນນັ້ ເອາົ ຢາຫຍງັ ມາປົວ ວຽກມນັ ຈແ້ ລວ້ , ຂທຸ່ ານກະລນາສຸ່ ງັ ສອນໃຫແ້ ດຸ່ ເທາະ. ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເຖງິ ວຸ່ າຂອ້ ຍເປັນຄນົ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມຄີ ວາມຮອບຮູຫ້ ຍງັ , ແຕຸ່ ຂອ້ ຍໄດພ້ ບົ ຄນົ ທຸ່ ແີ ປກຈາກມະນດທາມະດາມອບປມ້ “ວຊິ າອາຄມົ ຫວົ ໜຸ່ ງຶ ” ເຊຸ່ ງິ ມຄີ ວາມສາມາດເອນີ້ ເອາົ ລມົ , ສຸ່ ງັ ໃຫຝ້ ົນຕກົ ໄດ,້ ຖາ້ ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການຕອ້ ງການລມົ ທາງ ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕ້ ຕອ້ ງໄດສ້ າ້ ງຫຢຸ່ ູຈອມພູເຂາົ ນານນງິ , ຕງັ້ ຊຸ່ ວຸ່ າ ທາດເທດິ ຕງິ ທາດນຕີ້ ອ້ ງມຄີ ວາມສູງ 9 ແມດັ , ແບຸ່ ງອອກເປັນ 3 ຊນັ້ , ໃຊຄ້ ນົ ຈານວນ 120 ຄນົ ຈບັ ທງຢນຢຸ່ ູອອ້ ມຂອ້ ງ. ຂອ້ ຍຈະຂນຶ້ ໃນທາດທາພທິ ເີ ອນີ້ ເອາົ ລມົ ຕາເວນັ ອອກທຸ່ ແີ ຮງແກຸ່ ຍາວເວລາ 3 ວນັ 3 ຄນ. ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການຄດິ ແນວໃດ? ຈວິ້ ຢີເວາົ້ ວຸ່ າ: - ມນັ ບຸ່ ຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາເຖງິ ສາມວນັ ສາມຄນດອກ, ຕອ້ ງການລມົ ແຮງຄນດຽວມນັ ກໄດວ້ ຽກແລວ້ . ແຕຸ່ ຂທຸ່ ານຜູຮ້ ອບຮູກ້ ະລນາເຮດັ ດຽວນໄີ້ ດໂ້ ລດ, ບຸ່ ຕອ້ ງປຸ່ ອຍໃຫເ້ ສຍເວລາ. ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: ວນັ ທີ 20 ເດອນ 11 ແມຸ່ ນວນັ ທາ້ ຍປີໜູເລຸ່ ມີ ທາພທິ ເີ ອນີ້ ລມົ ຮອດວນັ ທີ 11 ແມຸ່ ນວນັ ປີໃໝຸ່ ໃຫລ້ ມົ ເຊາົ ໄດ້ ບ? ຈວິ້ ຢີ ໄດຍ້ ນິ ແນວນນັ້ ກດີໃຈຈນົ ຫາອນັ ປຽບບຸ່ ໄດ້ ກເລີຍສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານ 500 ຄນົ ໄປສາ້ ງທາດທຸ່ ຈີ ອມພູ ນານນງິ ແລະ ສຸ່ ງັ ທະຫານ 120 ຄນົ ຈບັ ທງຮກັ ສາທາດກຽມພອ້ ມລຖາ້ ຄາສຸ່ ງັ . ຂງົ ເບງັ້ ກຸ່ າວອາລາ ຈວິ້ ຢີ, ຂຸ່ ມີ າ້ ພອ້ ມດວ້ ຍໂຫຼຊກົ ໄປນານນງິ ເພຸ່ ອເບຸ່ ງິ ສະຖານທຸ່ ີ ແລວ້ ສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານເອາົ ດນິ ແດງມາຈາກທດິ ຕາເວນັ ຕກົ ແລວ້ ຄູນຂນຶ້ ເທຸ່ ອລະໜອ້ ຍ ເຊຸ່ ງິ ມຄີ ວາມກວ້ າງ 24 ຫຼາ ແລະ ສູງ 9 ແມດັ , ຊນັ້ ລຸ່ ມ ປັກທງ 28 ຜນ, ທດິ ຕາເວນັ ອອກປັກທງສຂີ ຽວ 7 ຜນແບບຮູບມງັ ກອນ, ພາກເໜອປັກທງສດີ າ 7 ຜນແບບຮູບ ດາວ, ພາກຕາເວກັ ຕກົ ເປັນທງສຂີ າວ 7 ຜນແບບຮູບດາວ, ພາກໃຕປ້ ັກທງສແີ ດງ 7 ຜນເປັນຮູບດາວ. ຊນັ້ ທີ 2 ມຫີ ຼກັ ທງ 64 ຫກຼັ ປັກອອ້ ມຕາມ 64 ທດິ ແລະ ຢນເປັນແຖວ 8 ທດິ , ຊນັ້ ເທງິ ສດໃຊຄ້ ນົ 4 ຄນົ ເຊຸ່ ງິ ແຕຸ່ ລະຄນົ ຕອ້ ງໃສຸ່ ໝວກປົກບຸ່ າ, ນຸ່ ງເສອ້ ຍາວຫມ້ ຕວົ , ເສອ້ ທງັ ຍາວທງັ ກວ້ າງ, ໃສຸ່ ເກບີ ສແີ ດງ, ທາງໜາ້ ມຄີ ນົ ຢນ ຢຸ່ ູທາງຂວາມຈບັ ຄນັ ຫຼາວ, ປາຍຫຼາວນນັ້ ສຽບຂນົ ໄກຸ່ ໃສຸ່ ເພຸ່ ອເອນີ້ ລມົ , ອກີ ຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ຢນຢຸ່ ູເບອ້ ງຊາ້ ຍກຈບັ ຄນັ ຫຼາວເຊຸ່ ນັ ດຽວກນັ , ຢຸ່ ູສນົ້ ມດັ ທງເພຸ່ ອນາທດິ ຂອງລມົ , ຢຸ່ ູທາງຫຼງັ ຜູທ້ ຸ່ ຢີ ນຢຸ່ ູເບອ້ ງຂວາເອາົ ແຂນໜບີ ເອາົ ຝັກດາບ. ສຸ່ ວນຜູທ້ ຸ່ ຢີ ນ ຢຸ່ ູເບອ້ ງຊາ້ ຍໂຈມພາຖາດທບູ , ຢຸ່ ູຕນີ ທາດມທີ ະຫານ 24 ຄນົ ຢນຢຸ່ ູ 4 ທດິ ຈບັ ທງ ແລະ ອາວດ. 27 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຮອດມ ້ 24 ຄຸ່ າ ເດອນ 11 ຕອນເລກີ ງາມຍາມດີ ຂງົ ເບງັ້ ສະສາງລາ້ ງຕວົ ສະອາດແລວ້ ນຸ່ ງຊດປີສາດ, ປຸ່ ອຍ ຜມົ ເຕຸ່ ອຍລງົ , ຍຸ່ າງຕນີ ເປຸ່ ົາໄປຫາທາດແລວ້ ບອກໂຫຊຼ ກົ ວຸ່ າ - ເຈາົ້ ກບັ ໄປຊຸ່ ວຍຈວິ້ ຢີຈດັ ແຈງພນົ ທະຫານ, ຖາ້ ຂອ້ ຍເອນີ້ ລມົ ບຸ່ ໄດບ້ ຸ່ ຕອ້ ງຕ.ິ ໂຫຼຊກົ ອອກໄປ, ຂງົ ເບງັ້ ແນະນານາຍທະຫານທຸ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທຸ່ ຮີ ກັ ສາທາດວຸ່ າ: - ຫາ້ ມເດດັ ຂາດບຸ່ ໃຫໃ້ ຜເຄຸ່ ອນຍາ້ ຍອອກຈາກບຸ່ ອນຕນົ ເອງຢຸ່ ູຕາມລາພງັ ໃຈຕນົ ເອງ, ບຸ່ ໃຫໃ້ ຜປຸ່ ິນຫວົ ຫຼ ງຸ່ຽງ ຫູ, ປາກເວາົ້ ແນວສກົ ກະປົກ, ບຸ່ ໃຫໃ້ ຜສະແດງທຸ່ າທຢີ າ້ ນກວົ ຖາ້ ຜູໃ້ ດລະເມດີ ຄາສຸ່ ງັ ຈະຖກຕດັ ຄ. ເຂາົ ປະຕບິ ດັ ຄາສຸ່ ງັ ຢຸ່ າງເຂມັ້ ງວດ. ຂງົ ເບງັ້ ກາ້ ວຂນຶ້ ທາດຢຸ່ າງສະຫວາດສະເຫວຍີ ກວາດສາຍຕາແນມເບຸ່ ງິ ທກທດິ , ໄຕທ້ ບູ , ເຫຍນັ້ ນາ້ ໃສຸ່ ຈອກ ເງຍີ ໜາ້ ຂນຶ້ ຟາ້ ຈຸ່ ມົ ມນົ ບດຶ ໜຸ່ ງຶ ແລວ້ ລງົ ໄປພກັ ຜຸ່ ອນ, ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ສຸ່ ງັ ໃຫພ້ ນົ ທະຫານປຸ່ ຽນກນັ ກນິ ເຂາົ້ . ແຕຸ່ ລະມຂ້ ງົ ເບງັ້ ຂນຶ້ ທາດສາມເທຸ່ ອ, ລງົ ທາດສາມເທຸ່ ອແຕຸ່ ກບຸ່ ປະກດົ ເຫນັ ມລີ ມົ ມາແຕຸ່ ທດິ ຕາເວນັ ອອກ. ບດັ ນເີ້ ວາົ້ ເຖງິ ຈວິ້ ຢີ ເຊນີ ຕງິ ໂຟ,້ ໂຫຼຊກົ ແລະ ນາຍທະຫານມາເຕາົ້ ໂຮມ, ກຽມພອ້ ມລຖາ້ ລມົ ພດັ ມາແຕຸ່ ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕແ້ ມຸ່ ນເລຸ່ ມີ ເຄຸ່ ອນທບັ , ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ແມຸ່ ນສຸ່ ງົ ຂຸ່ າວໃຫຊ້ ນຊຽນ ເພຸ່ ອກຽມກາລງັ ຊຸ່ ວຍໜນູ , ຮວາງກຸ່ າຍ ກຽມພອ້ ມເຮອສມໄຟ 20 ລາ, ຫວົ ເຮອປັກຂວາກເຫຼກັ . ໃນເຮອບນັ ທກເຕມັ ຂມີ້ ູນທຸ່ ໄີ ວໄຟ , ຟນ, ນາ້ ມນັ , ຂາ້ ງເທງິ ໂຮຍໝ້ ແລະ ມກີ ບັ ໄຟ, ເອາົ ແພສຂີ ຽວປົກ, ຢຸ່ ູຫວົ ເຮອປັກທງສຂີ ຽວ, ທາງທາ້ ຍແກຸ່ ເຮອ ນອ້ ຍໄປນາເພຸ່ ອປອ້ ງກນັ ກຽມພອ້ ມລຖາ້ ຄາສຸ່ ງັ ຂອງ ຈວິ້ ຢີ. ກາມນງິ , ຫາມຕກັ ຕດິ ຕາມສາຍຈງ ແລະ ສາຍຮວາໃນຄາ້ ຍທະຫານ, ມໃ້ ດກກນິ ແຕຸ່ ເຫາຼົ້ , ຂາ້ ມເດດັ ຂາດບຸ່ ໃຫທ້ ະຫານເຮອຂນຶ້ ຕາຝຸ່ ັງ. ອອ້ ມຂາ້ ງເຕມັ ໄປດວ້ ຍພນົ ທະຫານຂອງອປິດລອ້ ມລຖາ້ ຄາສຸ່ ງັ ຂນັ້ ເທງິ . ຈວິ້ ຢີ ກາລງັ ນຸ່ ງັ ປຶກສາວຽກຢຸ່ ູຫອ້ ງເຮດັ ວຽກ, ມນີ ກັ ສບຂຸ່ າວເຂາົ້ ມາລາຍງານວຸ່ າ: - ເຮອຂອງພວກເຂາົ ຈະມາບກພວກອນນັ້ ເຄຸ່ ອນຍາ້ ຍຈາກຄາ້ ຍປະມານ 85 ຫຼາ, ລຖາ້ ແຕຸ່ ຂຸ່ າວດຈີ າກຜູ ້ ບນັ ຊາການ. ຈວິ້ ຢີ ສຸ່ ງັ ໃຫໂ້ ຫຊຼ ກົ ປຸ່ າວເຕອນນາຍທະຫານທງັ ຫາຼ ຍວຸ່ າ ທກຄນົ ຕອ້ ງກຽມພອ້ ມເຮອແພ ພອ້ ມດວ້ ຍອາວດ ຍດໂທປະກອບຄບົ ຖວ້ ນ, ຍາມໃດມຄີ າສຸ່ ງັ ລງົ ມາຈະບຸ່ ໃຫຊ້ ກັ ຊາ້ ແມແ້ ຕຸ່ ນາທດີ ຽວ, ຖາ້ ໃຜຜດິ ພາດຈະໃຊກ້ ດົ ໝາຍ ທະຫານລງົ ໂທດ. ເມຸ່ ອພວກນາຍທະຫານທງັ ຫາຼ ຍໄດຍ້ ນິ ຄາສຸ່ ງັ ຕຸ່ າງຄນົ ຕຸ່ າງຫາ້ ວຫນັ ກຽມພອ້ ມສູຮ້ ບົ . ມນ້ ນັ້ ໃກຈ້ ະຄຸ່ າ ທອ້ ງຟາ້ ແຈງ້ ສະຫວຸ່ າງບຸ່ ມລີ ມົ ແມແ້ ຕຸ່ ໜອ້ ຍດຽວທຸ່ ຈີ ະເໜງັ ຕງີ . ຈວິ້ ຢີ ເວາົ້ ກບັ ໂຫຼຊກົ ວຸ່ າ: - ຂົງເບັງ້ ເວົາ້ ຜິດແລວ້ ທອ້ ງຟ້າທິດຕາເວັນອອກຍາມໜາວຄແນວນີເ້ ຮັດແນວໃດຈະມີລົມມາແຕຸ່ ທດິ ຕາເວນັ ອອກ ໂຫຊຼ ກົ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂອ້ ຍເຊຸ່ ອແນຸ່ ວຸ່ າ ຂງົ ເບງັ້ ບຸ່ ແມຸ່ ນຄນົ ທຸ່ ເີ ວາົ້ ໂລເລ. ໃກຈ້ ະຮອດທຸ່ ຽງຄນ, ປະກດົ ວຸ່ າມສີ ຽງລມົ ພດັ , ທງປິວສະບດັ . ຈວິ້ ຢີອອກຈາກຫອ້ ງເຮດັ ວຽກເພຸ່ ອສງັ ເກດ ການ, ເຫນັ ທງປິວໄປທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງເໜອ. ຢຸ່ ູຄາວໜຸ່ ງຶ ລມົ ຈາກທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕກ້ ພດັ ມາຮມຶ ໆ, ຈວິ້ ຢີ ຕກົ ຕະລງຶ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເພຸ່ ນິ ຜູນ້ ມີ້ ຮີ ອດວຊິ າອາຄມົ ບງັ ຄບັ ດນິ ຟາ້ , ມຄີ ວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດເໜອກວຸ່ າເທວະດາຟາ້ ແຖນ. ຖາ້ ປຸ່ ອຍ ມນັ ໄວຄ້ ງົ ເປັນອນັ ຕະລາຍໃຫແ້ ກຸ່ ອານາຈກັ ອ, ທາງທຸ່ ດີ ຕີ ອ້ ງຂາ້ ມນັ ຖມິ້ ຈຸ່ ງຶ ຈະໝດົ ຄວາມເປັນຫຸ່ ວງໃນຕຸ່ ໜາ້ . 28 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ເວາົ້ ແລວ້ ກເອນີ້ ເອາົ ນາຍພນົ ດງິ ຟງ້ ແລະ ສທງິ ມາບອກວຸ່ າ: - ທຸ່ ານທງັ ສອງນາເອາົ ທະຫານ 100 ຄນົ , ສທງິ ໄປທາງນາ້ , ສຸ່ ວນດງິ ຟງ້ ໄປທາງບກົ , ພອ້ ມກນັ ໄປຫາທາດເທດິ ຕງິ ຢຸ່ ູຈອມພູເຂາົ ນານນງິ , ບຸ່ ໃຫຖ້ າມຫຍງັ ໝດົ ມແີ ຕຸ່ ວຸ່ າຕດັ ຄຈກູ າດລຽ້ ງ ແລວ້ ເອາົ ມາພເີ້ ພຸ່ ອຮບັ ລາງວນັ . ນາຍພນົ ທງັ ສອງຮບັ ຄາສຸ່ ງັ . ສທງິ ເອາົ ທະຫານສມີ ດີ 100 ຄນົ ລງົ ເຮອໄປກຸ່ ອນ, ດງິ ຟງ້ ນາເອາົ ທະຫານຍງິ ທະ ນຝູ ີມເກຸ່ ງັ 100 ຄນົ ຂຸ່ ມີ າ້ ໄປຕາມຫຼງັ . ບນົ ເສນັ້ ທາງໄປເຖງິ ຈອມພູນານນງິ ເຫນັ ລມົ ຈາກທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕກ້ າ ລງັ ພດັ ແຮງ. ຄນົ ຮຸ່ ນຫຼງັ ຈຸ່ ງິ ມຄີ າວຸ່ າ: ເອາົ ມລບູ ຜມົ ເອນີ້ ເອາົ ລມົ ຈາກທດິ ຕາເວນັ ອອກ ບຸ່ ພຄາວຈກັ ລມົ ຢຸ່ ູໃສພດັ ມາຮມຶ ໆ ທຸ່ ານ ຈກູ າດ ໃຊວ້ ຊິ າທຸ່ ແີ ປກປະຫຼາດ ບນຄນອນັ ສະຫຼາດຫຼກັ ແຫຼມເສຍໄປລາ້ ໆ. ພນົ ທະຫານຂອງດງິ ຟງ້ ໄປຮອດກຸ່ ອນ; ແນມເບຸ່ ງິ ຂນຶ້ ໄປທາດເຫນັ ທະຫານຈບັ ທງ ຢນຕອ້ ນຮບັ ລມົ ຢຸ່ ູເທງິ ທາດ, ດງິ ຟງ້ ລງົ ຈາກມາ້ , ມຖດາບຂນຶ້ ໄປທາດບຸ່ ເຫນັ ຂງົ ເບງັ້ ເລຍີ ຄດິ ຢາ້ ນຈຸ່ ງຶ ຖາມພນົ ທະຫານຢຸ່ ູທຸ່ ນີ ນັ້ , ເຂາົ ບອກວຸ່ າ ຂງົ ເບງັ້ ຫາກລງົ ຈາກທາດອອກໄປແລວ້ , ດງິ ຟງ້ ຟາ້ ວລງົ ຈາກທາດອອກໄປຊອກຫາ. ເວລານນັ້ ສທງິ ກພດມີ າຮອດ ສອງຄນົ ພບົ ກນັ ແຄມນາ້ , ຜູສ້ ບຂຸ່ າວບອກວຸ່ າຕອນແລງມວ້ ານມເີ ຮອລາໜຸ່ ງຶ ຈອດຢຸ່ ູແຄມຝຸ່ ັງ ແລະ ຫາກເຫນັ ຂງົ ເບງັ້ ປະຜມົ ເຕຸ່ ອຍລງົ ຂຸ່ ເີ ຮອລານນັ້ ຂນຶ້ ໄປຫວຸ່ າງກນີ້ .ີ້ ນາຍພນົ ທງັ ສອງເລຍີ ແຍກທາງກນັ ເພຸ່ ອຊອກຫາຂງົ ເບງັ້ . ສທງິ ສຸ່ ງັ ການແກຸ່ ເຮອໃບໃຫເ້ ຄຸ່ ງັ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮອແລຸ່ ນໄວປານລມົ , ນາຫຸ່ າງຈາກເຮອຂາ້ ງໜາ້ ບຸ່ ໄກປານໃດ, ສ ທງິ ຢນຢຸ່ ູຫວົ ເຮອເອນີ້ ສຽງດງັ ໆຂນຶ້ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານຢຸ່ າຟາ້ ວໄປເທຸ່ ອ, ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການຂອງຂອ້ ຍເຊນີ ທຸ່ ານ... ຂງົ ເບງັ້ ຢນຢຸ່ ູທາ້ ຍເຮອຫວົ ຂນຶ້ ຮຸ່ າໆ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເຈາົ້ ຈຸ່ ງົ ກບັ ເມອບອກຜູບ້ ນັ ຊາການຂອງເຈາົ້ ຈຸ່ ງົ ໃຊກ້ າລງັ ໃຫລ້ ະອຽດອຸ່ ອນ, ຂອ້ ຍຈະກບັ ເມອກຸ່ ອນ, ເມຸ່ ອ ໜາ້ ຂອ້ ຍຈຸ່ ງິ ຈະໄປຂຮບັ ໃຊເ້ ພຸ່ ນິ . ສທງິ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເຮອຂອງທຸ່ ານຢດຖາ້ ຈກັ ໜຸ່ ອຍ, ຂອ້ ຍມວີ ຽກດຸ່ ວນຢາກຈະເວາົ້ . ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂອ້ ຍຮູແ້ ລວ້ ວຸ່ າ ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການຂອງເຈາົ້ ຈະບຸ່ ປຸ່ ອຍຂອ້ ຍ, ແນວໃດກຕອ້ ງຫາວທິ ຂີ າ້ ຂອ້ ຍ, ຂອ້ ຍຈຸ່ ງິ ສຸ່ ງັ ໃຫຈ້ າ້ ວຈຫງຼົ ມາຮບັ , ທຸ່ ານບຸ່ ຕອ້ ງນາຂອ້ ຍອກີ ! - ສທງິ ເຫນັ ເຮອຂອງຂງົ ເບງັ້ ບຸ່ ມໃີ ບໃຫລ້ ມົ ພດັ ຍູເ້ ລຍີ ພະຍາຍາມນາ. ເມຸ່ ອນາໃກຈ້ ະທນັ ເຫນັ ຈາ້ ວຈຫງຼົ ຍກົ ທະນຂູ ນຶ້ ເອາົ ລກູ ທະນວູ າງໃສຸ່ ແລວ້ ຮອ້ ງໃສຸ່ ວຸ່ າ: - ກູແມຸ່ ນ ຈາ້ ວຈຫຼງົ ຢຸ່ ູເຂດເຈຸ່ ອງເຊນີ ! ກູຮບັ ໃຊມ້ າຕອ້ ນຮບັ ເອາົ ທຸ່ ານຜູທ້ ຸ່ ຽງທາ, ເປັນຫຍງັ ມງຶ ຈຸ່ ງິ ກາ້ ຕາມ, ຖາ້ ຖກແທກ້ ຕູ ອ້ ງໃຊລ້ ູກທະນເູ ພຸ່ ອດບັ ຊວີ ດິ ມງຶ , ແຕຸ່ ກູຢາ້ ນເສຍຄວາມປອງດອງລະຫວຸ່ າງບາ້ ນເມອງທງັ ສອງ, ເຖງິ ແນວໃດກກູ ຕອ້ ງໃຫມ້ ງຶ ຮູສ້ ມີ ຂອງກ!ູ 29 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ເວາົ້ ແລວ້ ກຍງິ ລກູ ທະນລູ ູກໜຸ່ ງຶ ໄປໃສຸ່ ສາຍເນຸ່ ງັ ເຮອໃບເຮດັ ໃຫຂ້ າດປູດ, ໃບເຮອຕກົ ມວ້ ນລງົ ນາ້ , ເຮອປຸ່ ິນ ອອ້ ມຄວາ້ ງໆ. ຈາ້ ວຈຫຼງົ ສຸ່ ງັ ໃຫເ້ ຄຸ່ ງັ ໃບເຮອແລຸ່ ນໄປຕາມລວງຂອງລມົ , ເຮອຊດັ ໄປປິວໄປເໝອນລູກທະນ,ູ ສ ທງິ ນາບຸ່ ທນັ , ດງິ ຟງ້ ຢຸ່ ູບກົ ເລຍີ ເອນີ້ ເອາົ ເຮອຈອດຝຸ່ ັງ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຈກາດລຽ້ ງ ເປັນຄນົ ມໄີ ຫວພກິ , ມຄີ ວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດເໜອກວຸ່ າຟາ້ ແຖນ, ບຸ່ ມໃີ ຜເທຸ່ າົ . ພດັ ມກີ ວນອູທຸ່ ີ ມກີ າລງັ ວງັ ຊາ ສາມາດເອາົ ຊະນະບຸ່ ຈກັ ເທຸ່ າົ ໃດຄນົ . ທຸ່ ານຮູບ້ ຸ່ ສະໜາມຮບົ ເດອງເຍອງ, ເຈອງບາ້ ນ, ພວກເຮາົ ກບັ ເມອ ລາຍງານຜູບ້ ນັ ຊາການນນັ້ ຈະເປັນເສນັ້ ທາງທຸ່ ດີ ກີ ວຸ່ າ. ເຂາົ ທງັ ສອງກບັ ເມອພບົ ຈວິ ຢີ ແລວ້ ລາຍງານສະພາບທຸ່ ຂີ ງົ ເບງັ້ ໄດນ້ ດັ ໃຫກ້ ວນອູມາຮບັ . ຈວິ້ ຢີຕກົ ຕະລງຶ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຄນົ ຜູນ້ ມີ້ ພີ ກິ ໄຫວຫາຼ ຍອຸ່ ຫີ ,ຼີ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ບຸ່ ມຄີ ວາມອຸ່ ນອຸ່ ຽນຈກັ ດເີ້ ລຍີ . ໂຫຼຊກົ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຫງຼັ ຈາກປາບໂຈໂສສາເລດັ ແລວ້ ຈຸ່ ງິ ເວາົ້ ກນັ . ຈວິ້ ຢີເຫນັ ດນີ າ ແລວ້ ໃຫພ້ ວກນາຍພນົ ທງັ ຫຼາຍມາຟັງຄາສຸ່ ງັ . (1) ກຸ່ ອນອຸ່ ນໝດົ ດສຸ່ ງັ ໃຫກ້ ານນງິ ເອາົ ສາຍຈງ ແລະ ທະຫານລຽນແຖວກນັ ໄປຕາມຝຸ່ ັງແມຸ່ ນາ້ ທາງທດິ ໃຕ,້ ຖທງ ຂອງໂຈໂສ ມຸ່ ງໜາ້ ໄປສຸ່ ູເຂດປຸ່ າໂອເລມິ ເຊຸ່ ງິ ເປັນສາງສະບຽງອາຫານຂອງໂຈໂສເມຸ່ ອໄປຮອດບຸ່ ອນນນັ້ ໃຫ້ ດງັ ໄຟຂນຶ້ ເພຸ່ ອເປັນສນັ ຍານ ແລະ ປະສາຍຮວາໄວຢ້ ຸ່ ູໃນຄາ້ ຍ ເພາະມວີ ຽກທຸ່ ຈີ ະໃຊ.້ (2) ເອນີ້ ເອາົ ທາ້ ຍສຕເຶ ຂາົ້ ມາແລວ້ ແນະນາວຸ່ າ: - ຈຸ່ ງົ ເອາົ ທະຫານ 3.000 ຄນົ ມຸ່ ງໜາ້ ໄປຫາເຂດ ຮວາງເຈາົ ເພຸ່ ອຕດັ ກາລງັ ໜນູ ຫຼງັ ຂອງໂຈໂສ ທຸ່ ຈີ ະມາຈາກ ເມອງຮບັ ຟີ. ເມຸ່ ອໃດເກດີ ການຕຸ່ ສູກ້ ບັ ໂຈໂສ ໃຫດ້ ງັ ໄຟເປັນສນັ ຍານ, ເມຸ່ ອເຫນັ ທງສແີ ດງວຸ່ າກາລງັ ໜູນຫຼງັ ຂອງ ບນັ ດາເຂດເມອງຂນຶ້ ຂອງອານາຈກັ ອມາຮອດ. ກາລງັ ທງັ ສອງນີ້ ຕອ້ ງອອກໄປໄກໆ ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຕອ້ ງໄປກຸ່ ອນ. (3) ເອນີ້ ຫາຫຼາມງົ ຈຸ່ ງົ ນາເອາົ ທະຫານ 3.000 ຄນົ ມຸ່ ງໜາ້ ໄປຫາປຸ່ າໂອເລມິ ເພຸ່ ອໜູນຫຼງັ ກາມນງິ ຈດູ ເຜາົ ຄາ້ ຍ ຂອງໂຈໂສ. (4) ສຸ່ ງັ ໃຫລ້ ງັ ທຸ່ ງົ ນາເອາົ ທະຫານ 3.000 ຄນົ ໄປປະຈາຊາຍແດນເຂດຢີລງັ , ຖາ້ ເຫນັ ເຂດໂອເລມິ ດງັ ໄຟຂນຶ້ ໃຫ້ ນາເອາົ ທະຫານໄປໜນູ ຫງຼັ . (5) ສຸ່ ງັ ໃຫຟ້ ານເຈອງ ນາເອາົ ທະຫານ 3.000 ຄນົ ຖທງຂາວເຄຸ່ ອນທບັ ມາຫາເຂດຫຸ່ ານເຢອງ ເພຸ່ ອ ໜນູ ຫຼງັ ໃຫດ້ ນົ ເຕບີ . ພນົ ທະຫານທງັ 6 ກຸ່ ມໄດແ້ ຍກທາງກນັ ແລວ້ ພອ້ ມກນັ ເຄຸ່ ອນທບັ ຈາກນນັ້ ສຸ່ ງັ ໃຫຮ້ ວາງກາ້ ຍ ກຽມພອ້ ມສມ ໄຟ, ອກີ ທາງໜຸ່ ງຶ ແມຸ່ ນສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານເອາົ ໜງັ ສສຸ່ ງົ ໄປໃຫໂ້ ຈໂສວຸ່ າ ຄນນຈີ້ ະໄປຍອມຕວົ ແຕຸ່ ອກີ ທາງໜຸ່ ງຶ ແມຸ່ ນສຸ່ ງັ ໃຫເ້ ອາົ ເຮອສຸ່ ລີ າໄປນາຮວາງກາ້ ຍເພຸ່ ອໜນູ ຫງຼັ . ກຸ່ ມທໜີ ຸ່ ງຶ ແມຸ່ ນຮານເດອງ, ກຸ່ ມທສີ ອງແມຸ່ ນຈທູ າ້ ຍ, ກຸ່ ມທສີ າມແມຸ່ ນເຕອງເຄມິ , ກຸ່ ມທສີ ຸ່ ແີ ມຸ່ ນເຈນິ ຫວ. ແຕຸ່ ລະກຸ່ ມມເີ ຮອ 300 ລາ. ເຮອສມໄຟ 20 ລານາໜາ້ ໄປກຸ່ ອນ ຈວິ້ ຢີກບັ ຈງິ ໂຟນຸ່ ງັ ເທງິ ເຮອລາໃຫຍຸ່ ບນັ ຊາການຕຸ່ ສູ.້ ສທງິ , ດງິ ຟງ້ ເປັນຜູຕ້ ດິ ຕາມປອ້ ງກນັ , ສຸ່ ວນໂຫຼຊກົ , ຫຸ່ ານຕກັ ແລະ ທະ ຫານຈານວນໜຸ່ ງຶ ຢຸ່ ູເຝົ້າຄາ້ ຍ. ຈງິ ໂຟ ເຫນັ ຈວິ້ ຢີ ມຄີ ວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດໃນການຈດັ ແບຸ່ ງກາລງັ ກສະ ແດງຄວາມຊມົ ເຊຍີ ແລະ ສນັ ລະເສນີ . ເວາົ້ ເຖງິ ຊນຊຽນ ໄດສ້ ຸ່ ງັ ການໃຫທ້ ດູ ເອາົ ໜງັ ສມາບອກ ຈວິ້ ຢີ ວຸ່ າໄດສ້ ຸ່ ງັ ການໃຫລ້ ກໂຕນເປັນຜູນ້ າທາງມຸ່ ງ 30 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ໜາ້ ໄປກຮີ ວາງ ເຊຸ່ ງິ ເປັນເມອງຂນຶ້ ຂອງອານາຈກັ ອ ສະໝກັ ໃຈເອາົ ທະຫານມາໜນູ ຫຼງັ , ຈວິ້ ຢີ ສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານດງັ ໄຟ ຂນຶ້ ທຸ່ ພີ ູເຂາົ ໄຕເຊນິ ແລະ ປັກທງສນັ ຍານທຸ່ ພີ ູເຂາົ ນານນງິ . ທກທດິ ກຽມ ພອ້ ມຢຸ່ າງຄບົ ຖວ້ ນຖາ້ ຮອດຕອນຄຸ່ ອຍຄຸ່ າ ລງົ ມໂລດ. ເວາົ້ ເຖງິ ເລຸ່ າົ ປີ ທຸ່ ເີ ມອງຮະເຂາົ ກາລງັ ລຖາ້ ຂງົ ເບງັ້ ກບັ ມາເວລານນັ້ ປະກດົ ວຸ່ າເຫນັ ໝຸ່ ເູ ຮອລຸ່ ອງ ລອຍບນົ ໜາ້ ນາ້ ມນັ ເປັນເຮອຂອງ ເລຸ່ າົ ກີ້ ອອກລາດຕະເວນັ . ເລຸ່ າົ ປີເ້ ຊນີ ເລຸ່ າົ ກຂີ້ ນຶ້ ນຸ່ ງັ ຢຸ່ ູຫຜາສາດ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ລມົ ທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕພ້ ດັ ມາດນົ ແລວ້ , ແຕຸ່ ຈຫຼງົ ໄປຮບັ ເອາົ ຂງົ ເບງັ້ ປານນກີ້ ຍງັ ບຸ່ ທນັ ກບັ ມາໜາ້ ເປັນ ຫຸ່ ວງອຸ່ ຫີ .ຼີ ເວລານນັ້ ມທີ ະຫານຄນົ ໜຸ່ ງຶ ຊມີ້ ໄປທາງທດິ ຟານແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເຮອໃບກາລງັ ລຸ່ ອງລອຍມານນັ້ ຄງົ ຈະແມຸ່ ນເຮອຂອງທຸ່ ານ ຂງົ ເບງັ້ ຢຸ່ າງແນຸ່ ນອນ. ເລຸ່ າົ ປີ ແລະ ເລຸ່ າົ ກີ້ ຮບີ ລງົ ໄປຕອ້ ນຮບັ ບດຶ ໜຸ່ ງຶ ເຮອກເຂາົ້ ຈອດຝຸ່ ັງ ແລວ້ ຂງົ ເບງັ້ ແລະ ຈຫຼງົ ຍຸ່ າງອອກມາ ຈາກເຮອເລຸ່ າົ ປີ ດໃີ ຈເລຍີ ຖາມຫຼາຍສຸ່ ງິ ຫຼາຍຢຸ່ າງ, ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ວຽກອຸ່ ນຈຸ່ ງົ ປະໄວຫ້ ນັ້ ກຸ່ ອນ, ກຸ່ ອນຈະໄປຂອ້ ຍໄດນ້ ດັ ໄວໃ້ ຫກ້ ະກຽມພນົ ທະຫານ ແລະ ເຮອຮບົ ກະກຽມ ໝດົ ແລວ້ ? ເລຸ່ າົ ປີຕອບວຸ່ າ: - ສາເລດັ ດນົ ແລວ້ ລຖາ້ ແຕຸ່ ທຸ່ ານກບັ ມາສຸ່ ງັ ການ. ຂງົ ເບງັ້ ພອ້ ມດວ້ ຍເລຸ່ າົ ປີ, ເລຸ່ າົ ກເີ້ ຂາົ້ ນຸ່ ງັ ບຸ່ ອນເຮດັ ວຽກແລວ້ ສຸ່ ງັ ຈຫງຼົ ວຸ່ າ: - ຈຫຼງົ ນາເອາົ ທະຫານ 3.000 ຄນົ ຂາ້ ມແມຸ່ ນາ້ ມຸ່ ງໜາ້ ໄປສຸ່ ູທາງນອ້ ຍເຂດໂອເລມິ , ຊອກຫາບຸ່ ອນປຸ່ າຕບຶ ດງົ ໜາດກັ ສະກດັ ຕອນກາງຄນມນ້ ແີ້ ນວໃດ ໂຈໂສ ກຕອ້ ງຜຸ່ ານເສນັ້ ທາງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ. ລໃຫພ້ ນົ ທະຫານຂອງ ໂຈໂສ ຍຸ່ າງ ເຂາົ້ ໄປປະມານເຄຸ່ ງິ ທາງ ແລວ້ ຈຸ່ ງິ ດງັ ໄຟສນັ ຍານແລວ້ ເປີດບກໂຈມຕ.ີ ເຖງິ ຈະບຸ່ ສາມາດດບັ ສູນໄດໝ້ ດົ ແຕຸ່ ກສາມາດດບັ ສູນໄດເ້ ຄຸ່ ງິ ໜຸ່ ງຶ ເວນິ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເຂດດງົ ໂອເລມິ ມສີ ອງເສນັ້ ທາງ ເສນັ້ ທາງໜຸ່ ງຶ ໄປນາມກວານ, ເສນັ້ ທາງທສີ ອງໄປຄງິ ເຈາົ ຈະໃຫລ້ ດັ ຢຸ່ ູເສນັ້ ໃດ. ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ນາມກວານ ເປັນເສນັ້ ທາງທລະກນັ ດານ, ໂຈໂສ ຄງົ ບຸ່ ກາ້ ໄປເສນັ້ ນນັ້ , ມນັ ຕອ້ ງໄປເສນັ້ ຄງິ ເຈາົ ເພຸ່ ອມຸ່ ງໜາ້ ໄປສຸ່ ູເຮຸ່ ອໂດ. ຈຽ້ ວເວນິ ຮບັ ຄາສຸ່ ງັ ແລວ້ ຄມທະຫານເດນີ ທາງໄປກຸ່ ອນ. ຂງົ ເບງັ້ ໄດເ້ ອນີ້ ຈຸ່ າງເຟີຍ ເຂາົ້ ມາ ແລະ ໄດອ້ ອກຄາສຸ່ ງັ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານນາເອາົ ທະຫານ 3.000 ຄນົ , ຂາ້ ມແມຸ່ ນາ້ ດກັ ສະກດັ ຢຸ່ ູຮຸ່ ອມຜາໂຮໂລ, ໂຈໂສ ບຸ່ ກາ້ ໄປເສນັ້ ຢີລງັ ໃຕ້ ແນຸ່ ນອນມນັ ຕອ້ ງໄປເສນັ້ ຢີລງັ ເໜອ. ມອ້ ຸ່ ນເຊາົ້ ຝົນເຊາົ ຕກົ ທະຫານໂຈໂສ ຕອ້ ງໄປຄວົ ກນິ ຢຸ່ ູບຸ່ ອນນນັ້ . ຖາ້ ປາກດົ ເຫນັ ຄວນັ ໄຟໃຫດ້ ງັ ໄຟຢຸ່ ູເປີ້ນພູເພຸ່ ອເປັນສນັ ຍານແລວ້ ບກໂຈມຕ.ີ ເຖງິ ວຸ່ າບຸ່ ສາ ມາດຈບັ ໂຈໂສ ໄດແ້ ຕຸ່ ຜນົ ງານຂອງ ທຸ່ ານກມບີ ຸ່ ໜອ້ ຍ. ຈຸ່ າງເຟີຍ ຮບັ ຄາສຸ່ ງັ ແລວ້ ອອກໄປ. ຈາກນນັ້ ແນະນາໃຫແ້ ມຸ່ ທບັ ມຈີ ກ, ມເີ ຟອງ, ເລຸ່ າົ ຟອງ ຕອ້ ງເອາົ ເຮອໄປເລາະຕາມໜາ້ ນາ້ ຈບັ ເອາົ ທະຫານ 31 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ແຕກທບັ ແລະ ຍດຶ ອາວດ ທງັ ສາມຮບັ ເອາົ ຄາສຸ່ ງັ ແລວ້ ອອກໄປ. ຂງົ ເບງັ ຢນຂນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ນາເລຸ່ າົ ປີວຸ່ າ: - ສາຍພູຫວເຊອງ ທລະກນັ ດານ, ທຸ່ ານກະລນານາເອາົ ທະຫານຫນັ້ ເມອຈດັ ແຈງລດັ ຕາມທຸ່ າເຮອຕຸ່ າງໆ, ທະຫານແຕກທບັ ຂອງໂຈໂສ ແລຸ່ ນມາບຸ່ ອນນນັ້ ໃຫໄ້ ປຈບັ ເອາົ ແຕຸ່ ຢຸ່ າໄປໄກຈາກຄາ້ ຍຕນົ ເອງ. ເລຸ່ າົ ກີ້ ຄອບລາເລຸ່ າົ ປີ ກບັ ຂງົ ເບງັ້ ນາພນົ ທະຫານກບັ ຄນເມອ. ຂງົ ເບງັ ເວາົ້ ກບັ ເລຸ່ າົ ປີວຸ່ າ: - ຄນນທີ້ ຸ່ ານຈະຕອ້ ງຕງັ້ ທບັ ຢຸ່ ູທຸ່ າເຮອຟານເຂາົ ແລວ້ ປີນຂນຶ້ ຈອມພູແນມເບຸ່ ງິ ໄຊຊະນະອນັ ໃຫຍຸ່ ຫຼວງຂອງ ຈວິ້ ຢີ. ເວລານນັ້ ເວນິ ເຈອງຢນຢຸ່ ູທາງຂາ້ ງແຕຸ່ ຂງົ ເບງັ້ ບຸ່ ໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ກວນອູອດົ ບຸ່ ໄດເ້ ລຍີ ເວາົ້ ສຽງດງັ ຂນຶ້ ວຸ່ າ. - ເຮາົ ເດນີ ທາງຕໃີ ຕບ້ ກເໜອກບັ ທຸ່ ານມາຮອດດຽວນກີ້ ດນົ ສມົ ຄວນແລວ້ , ຍງັ ບຸ່ ທນັ ມຈີ ກັ ເທຸ່ ອທຸ່ ຈີ ະທຖກຢຸ່ ູ ເບອ້ ງຫງຼັ . ດຽວນມີ້ ສີ ະໜາມຮບົ ອນັ ໃຫຍຸ່ ໂຕຄແນວນີ້ ຍອ້ ນຫຍງັ ທຸ່ ານຈຸ່ ງຶ ບຸ່ ເອຍີ ເຖງິ ເຮາົ ? ຂງົ ເບງັ້ ຫວົ ຂນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ກວນອູຢຸ່ າຕຂິ ອ້ ຍ, ຂອ້ ຍຢາກໃຫທ້ ຸ່ ານແມຸ່ ທບັ ຮກັ ສາບຸ່ ອນໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ກີ ນັ ດານທຸ່ ສີ ດ ແຕຸ່ ຍງັ ຄດິ ຫງາຢຸ່ ູ, ຍງັ ບຸ່ ກາ້ ທຸ່ ີ ຈະລບົ ກວນທຸ່ ານ. ກວນອູເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຍງັ ສງົ ໄສອນັ ໃດ, ຍງັ ຄດິ ຫງາອນັ ໃດ ກະລນາເວາົ້ ໃຫຂ້ ອ້ ຍຮູແ້ ດຸ່ ? ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ເມຸ່ ອກຸ່ ອນໂຈໂສເຮດັ ຕຸ່ ທຸ່ ານເປັນທຸ່ ດີ ເີ ລດີ ແລວ້ ເຫດໃດທຸ່ ານຈະບຸ່ ຮູບ້ ນຄນ. ມາບດັ ນໂີ້ ຈໂສ ປະລາໄຊ, ແນຸ່ ນອນຕອ້ ງປົບໄປເສນັ້ ທາງຮວາງຢງ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຖາ້ ປຸ່ ອຍໃຫຜ້ ູທ້ ຸ່ ມີ ໜີ ບີ້ ນຄນໄປ ແນຸ່ ນອນວຸ່ າຜູນ້ ນັ້ ຕອ້ ງປຸ່ ອຍ ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຈຸ່ ງິ ບຸ່ ກາ້ ລບົ ກວນທຸ່ ານ. ກວນອູເວາົ້ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານຄດິ ແນວນນັ້ ກແມຸ່ ນແນວຄດິ ທຸ່ ດີ ,ີ ແຕຸ່ ກຸ່ ອນໂຈໂສນບັ ຖ ແລະ ນາໃຊຂ້ ອ້ ຍ, ແຕຸ່ ເມຸ່ ອຂອ້ ຍໄດຕ້ ດັ ຫວົ ຍານເລອງ, ວນັ ສູ ຜຸ່ າວງົ ປິດລອ້ ມທຸ່ ເີ ມອງບາກມຸ່ າ ເພຸ່ ອເປັນການຕອບແທນບນຄນແລວ້ , ມາບດັ ນຖີ້ າ້ ພບົ ໝ ຂອ້ ຍ ຈະປຸ່ ອຍໃຈຢຸ່ າງງຸ່າຍດາຍຈຸ່ ງັ ໃດໄດ.້ ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຖາ້ ທຸ່ ານປຸ່ ອຍຈະໃຫເ້ ຮດັ ແນວໃດ? ກວນອູເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຈຸ່ ງົ ປະຕບິ ດັ ຕາມກດົ ໝາຍທະຫານ. ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຖາ້ ເຊຸ່ ນັ ນນັ້ ຕອ້ ງເຮດັ ໜງັ ສສນັ ຍາ. ກວນອູ ເຊນັ ໜງັ ສສນັ ຍາ ແລວ້ ຖາມຄນວຸ່ າ: - ຖາ້ ໂຈໂສ ບຸ່ ແລຸ່ ນຜຸ່ ານເສນັ້ ນນັ້ , ທຸ່ ານຈະເຮດັ ແນວໃດ? ຂງົ ເບງັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂອ້ ຍກຂເຮດັ ໜງັ ສສນັ ຍາກບັ ທຸ່ ານ. 32 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ກວນອູດໃີ ຈ ຂງົ ເບງັ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການ ຄວນເລອກເອາົ ພູໜຸ່ ວຍໃດທຸ່ ສີ ູງກວຸ່ າໝຸ່ ູ ໃນເສນັ້ ທາງກຸ່ ວິ ຮວາຢງ ແລວ້ ດງັ ໄຟຂນຶ້ ເພຸ່ ອ ຫຼອກທະຫານຂອງໂຈໂສ. ກວນອູເວາົ້ ວຸ່ າ: - ໂຈໂສເຫນັ ຄວນັ ໄຟຮູວ້ ຸ່ າມກີ ານດກັ ສະກດັ ເຮດັ ແນວໃດມນັ ຈະກາ້ ໄປ. ຂງົ ເບງັ ຫວົ ຂນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານນາຍພນົ ທຸ່ ານຍງັ ຈຸ່ ບຸ່ ວຸ່ າໃນທດິ ສະດກີ ານສູຮ້ ບົ ມຄີ າວຸ່ າ: “ເຄຸ່ ງິ ຫຼອກ ເຄຸ່ ງິ ແທ”້ ໂຈໂສມນັ ເກຸ່ ງັ ໃນການ ໃຊກ້ າລງັ , ເຮດັ ແນວໃດຈຸ່ ງິ ຈະສາມາດຫຼອກໝ, ໝເຫນັ ໄຟ, ໝຄງົ ຄດິ ວຸ່ າເຮາົ ປະເຂດນີ້ ອອກໄປແລວ້ ແນຸ່ ນອນໝຕອ້ ງມຸ່ ງໜາ້ ໄປບຸ່ ອນນນັ້ . ທຸ່ ານບຸ່ ຕອ້ ງປຸ່ ອຍໃຫໝ້ ໄປ! ກວນອູ ພອ້ ມກບັ ຈ,ູ ກວານບງິ ແລະ ທະຫານສມີ ດີ 500 ຄນົ ອອກໄປດກັ ສະກດັ ຢູກຸ່ ວິ ຮວາຢງ. ທຸ່ ານເລຸ່ າົ ປີ ເວາົ້ ຄຸ່ ອຍໆກບັ ຂງົ ເບງັ້ ວຸ່ າ: - ນອ້ ງຊາຍຂອ້ ຍເປັນຄນົ ມກັ ສງົ ສານຄນົ ອຸ່ ນ, ຖາ້ ໂຈໂສ ໄປເສນັ້ ນນັ້ ແທໆ້ ຢາ້ ນແຕຸ່ ຈະປຸ່ ອຍໄປເທຸ່ າົ ນນັ້ ແຫະຼ . ຂງົ ເບງັ້ ກຸ່ າວທນູ ວຸ່ າ: - ຂາ້ ເບຸ່ ງິ ໂຊກຊະຕາແລວ້ , ເຫນັ ວຸ່ າຊະຕາຂອງໂຈໂສຍງັ ບຸ່ ທນັ ຕາຍ, ຈຸ່ ງຶ ມອບຄວາມສາພນັ ບນຄນຕຸ່ ກນັ ນນັ້ ໃຫ້ ເວນິ ເຈອຶ ງເປັນຜູເ້ ຮດັ , ມນັ ກແມຸ່ ນສຸ່ ງິ ທຸ່ ດີ ອີ ນັ ໜຸ່ ງຶ . ທຸ່ ານເລຸ່ າົ ປີຫວົ ຂນຶ້ : - ທຸ່ ານເປັນຄນົ ສະຫຼາດເໝອນເທວະດາໃນໂລກນຫີ້ າໄດຍ້ າກ. ຂງົ ເບງັ້ ແລະ ເລຸ່ າົ ປີ ພາກນັ ໄປຟານເຂາົ ເພຸ່ ອເບຸ່ ງິ ຈວິ້ ຢີສູຮ້ ບົ , ປະໃຫໂ້ ຕນການ, ຢາ້ ນອງຢຸ່ ູຮກັ ສາເມອງ. ກຸ່ າວເຖງິ ໂຈໂສທຸ່ ຄີ າ້ ນທະຫານເຮອກາລງັ ປຶກສາບນັ ຫາຕຸ່ າງໆກບັ ນາຍພນົ ນາຍພນັ ທງັ ຫຼາຍ ຄອງຄອຍແຕຸ່ ຂຸ່ າວຈາກຮວາງກາ້ ຍ. ມນ້ ນັ້ ມລີ ມົ ແຮງຈາກທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕ.້ ທາ້ ວຈງິ ຢູກເຂາົ້ ທນູ : - ມນ້ ມີ້ ລີ ມົ ຈາກທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕ ້ ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການຈຸ່ ງົ ໄດລ້ ະມດັ ລະວງັ ດວ້ ຍ. ໂຈໂສຫວົ ຂນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ມນ້ ແີ້ ມຸ່ ນເລຸ່ ມີ ເຂາົ້ ສຸ່ ູລະດູໜາວ, ດນິ ຟາ້ ອາກາດມກີ ານປຸ່ ຽນແປງ, ເຫດໃດຈະບຸ່ ໃຫມ້ ລີ ມົ ຈາກທດິ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງໃຕ,້ ຈະມຫີ ຍງັ ແປກປະຫາຼ ດ. ມນີ າຍທະຫານຄນົ ໜຸ່ ງຶ ເຂາົ້ ມາທນູ ວຸ່ າ: ມເີ ຮອມາຈາກຢາງດງົ ເອາົ ຈດົ ໝາຍລບັ ຂອງຮວາງກາຍມາສຸ່ ງົ . ໂຈໂສ ເອນີ້ ຜູນ້ ນັ້ ເຂາົ້ ມາຫາ, ຄນົ ຜູນ້ ນັ້ ເອາົ ໜງັ ສກາບທນູ , ໜງັ ສຂຽນວຸ່ າ: “ຈວິ້ ຢີປອ້ ງກນັ ຢຸ່ າງເຄຸ່ ງັ ຄດັ ຜູຂ້ າ້ ບຸ່ ສາມາດຫາ ເສນັ້ ທາງປົບໜໄີ ດ.້ ສວຍໂອກາດທຸ່ ມີ ຂີ ະບວນສຸ່ ງົ ສະບຽງອາຫານມາຈາກພຽນເຢອງ, ຈວິ້ ຢີ ສຸ່ ງັ ການໃຫຜ້ ູຂ້ າ້ ອອກ ຕອ້ ນຮບັ , ໂອກາດດມີ າເຖງິ , ແນວໃດຜູຂ້ າ້ ກຸ່ ຕອ້ ງຂາ້ ນາຍພນົ ຊຸ່ ດງັ ຂອງຝຸ່ າຍຢາງດງົ ໄດແ້ ລວ້ ເອາົ ເຮອບນັ ທກສະບຽງ ອາຫານອອກມາຍອມກບັ ທຸ່ ານ. ປະມານສອງໂມງເຊາົ້ ຄນນ,ີ້ ຖາ້ ເຫນັ ເຮອປັກທງສຂີ ຽວ ແມຸ່ ນເຮອບນັ ທກສະບຽງ ອາຫານ”. ໂຈໂສດໃີ ຈ ເປີດປະຊມນາຍທະຫານຢຸ່ ູເຮອໃຫຍຸ່ ລາໜຸ່ ງຶ , ລຄອຍເຮອຂອງຮວຸ່ າງກາຍເຂາົ້ ມາ. ກຸ່ າວເຖງິ ຝຸ່ າຍຢາງດງົ ຄນນີ້ ຈວິ້ ຢີ ເອາົ ສາຍຮວາອອກມາສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານມດັ ໄວ.້ ສາຍຮວາປະທວ້ ງຂນຶ້ ວຸ່ າ: 33 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ບຸ່ ມໂີ ທດຫຍງັ . ຈວິ້ ຢີຮາ້ ຍຂນຶ້ ວຸ່ າ: - ມງຶ ແມຸ່ ນໃຜຈຸ່ ງິ ກາ້ ມາຍອມບຸ່ ອນນ.ີ້ ດຽວນເີ້ ຮາົ ຍງັ ຂາດແນວທາພທິ ບີ ູຊາທງ, ຂຢມເອາົ ຫວົ ມງຶ ແຫຼະມາບູຊາ! ສາຍຮວາພະຍາຍາມຖຽງຄນແຕຸ່ ກບຸ່ ໄດຜ້ ນົ ໃນທຸ່ ສີ ດກຮອ້ ງຂນຶ້ : - ກາມຈງິ ແມຸ່ ນຜູຮ້ ຸ່ ວມແຜນການດຽວກບັ ຂອ້ ຍນແີ້ ລວ້ . ຈວິ້ ຢີເວາົ້ ວຸ່ າ: - ອນັ ນນັ້ ແມຸ່ ນເຂາົ ເຮດັ ຕາມຄາສຸ່ ງັ ຂອງຂອ້ ຍ. ເວາົ້ ສດຄວາມກສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານນາຕວົ ສາຍຮວາອອກໄປແຄມນາ້ ຫຍບັ ເຂາົ້ ໃກທ້ ງສດີ າເຍນັ້ ເຫຼາົ້ ອອກກວດ ຕດັ ຄ ສາຍຮວາ ເອາົ ເລອດບູຊາ, ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ລງົ ເຮອລຸ່ ອງໄປ. ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍ ນຸ່ ງັ ຢຸ່ ູເຮອລາທຸ່ ສີ າມແລວ້ ດງັ ໄຟຂນຶ້ , ນຸ່ ງເສອ້ ກນັ ໜາວຜນດຽວປົກທອ້ ງ, ມຈບັ ພາ້ ດວງໜຸ່ ງຶ , ໃນ ທງຂຽນຄາວຸ່ າ “ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍ ເດນີ ຫນາ້ ” ລມົ ພດັ ຖກກບັ ລວງເດນີ , ເຂາົ ເນຸ່ ງັ ສາຍເຮດັ ໃຫໃ້ ບເຮອເຄຸ່ ງັ , ເຮອລຸ່ ວງໄວມຸ່ ງ ໜາ້ ສຸ່ ູພູເຂາົ ສຽວພຸ່ າຍ. ເວລານນັ້ ລມົ ທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກກາລງັ ພດັ ແຮງ, ເຮດັ ໃຫໜ້ າ້ ນາ້ ຕຟີ ອງດງັ ຊວາດໆ. ໂຈໂສ ນຸ່ ງັ ເທງິ ເຮອແນມໄປທາງທດິ ໃຕ,້ ເດອນບດຶ ແຈງ້ ບດຶ ມດ, ຍາມແຈງ້ ແສງສະຫວຸ່ າງໄປທຸ່ ວົ ໜາ້ ນາ້ , ເຮດັ ໃຫໜ້ າ້ ນາ້ ເ ໜງັ ຕງີ ເໝອນກບັ ງພູ ດິ ກາລງັ ລອຍຢອກກນັ . ໂຈໂສຕອ້ ນຮບັ ສາຍລມົ ດວ້ ຍທຸ່ າທາງທຸ່ ເີ ວນົ້ ນວົ ຫວົ ມຸ່ ວນພອກົ ພໃຈ. ມທີ ະຫານຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ເອາົ ມຊຂີ້ ນຶ້ ແລວ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ ທດິ ໃຕປ້ ະກດົ ມເີ ຮອໃບກາລງັ ລຸ່ ອງຂນຶ້ ມາຕາມສາຍລມົ . ໂຈໂສປີນຂນຶ້ ບຸ່ ອນສູງ ແນມເບຸ່ ງິ ທະຫານຄນົ ນນັ້ ເວາົ້ ວຸ່ າ ເຮອປັກທງສຂີ ຽວຈດໃຈກາງມທີ ງໃຫຍຸ່ ຜນໜຸ່ ງຶ , ມຕີ ວົ ໜງັ ສຂຽນວຸ່ າ “ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍເດນີ ຫນາ້ ”. ໂຈໂສດໃີ ຈເວາົ້ ວຸ່ າ ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍອອກມາຍອມ ມນັ ແມຸ່ ນຟາ້ ແຖນຊຸ່ ວຍເຮາົ ແທໆ້ . ເຮອກາລງັ ຂອງພວກອລຸ່ ອງຂນຶ້ ມາໃກໆ້ ຈຸ່ ງິ ຢດຢນຕດິ ຕາມດນົ ເຕບີ ແລວ້ ເວາົ້ ກບັ ໂຈໂສ ວຸ່ າ: - ເຮອຈານວນນໜີ້ າ້ ສງົ ໄສອຸ່ ຫີ ຼ,ີ ບຸ່ ຄວນໃຫເ້ ຂາົ້ ມາໃກເ້ ທຸ່ ອ. ໂຈໂສ ຖາມວຸ່ າ: - ເປັນຫຍງັ ຈຸ່ ງິ ຮູຈ້ ກັ . ຈຸ່ ງິ ຢດກຸ່ າວທນູ . - ຖາ້ ແມຸ່ ນເຮອບນັ ທກສະບຽງອາຫານມນັ ຕອ້ ງໜກັ , ແຕຸ່ ເຮອຈານວນນປີ້ າກດົ ວຸ່ າເບາົ ລຸ່ ອງຢຸ່ ູເທງິ ໜາ້ ນາ້ . ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ຄນນມີ້ ລີ ມົ ແຮງພດັ ມາທາງທດິ ຕາເວນັ ອອກ, ຖາ້ ຫາກມແີ ຜນອນັ ໃດອນັ ໜຸ່ ງຶ ຈະເຮດັ ແນວໃດ. ໂຈໂສ ໄດຍ້ ນິ ເລຍີ ຖາມນາຍພນົ ທງັ ຫຼາຍວຸ່ າ: - ໃຜກາ້ ອອກໄປລດັ ບຸ່ ໃຫເ້ ຮອເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ເຂາົ້ ມາ. ວນັ ຊງິ ເວາົ້ ວຸ່ າ: - ຂາ້ ຊນິ ເຄຍີ ກຸ່ ຽວກບັ ວຽກຢຸ່ ູເທງິ ໜາ້ ນາ້ , ຂສະຫມກັ ໃຈໄປ. ເວາົ້ ສດລາວກໂດດລງົ ໃສຸ່ ເຮອນອ້ ຍລາໜຸ່ ງຶ ກວກັ ມເອາົ ເຮອປອ້ ງກນັ ສບິ ກວຸ່ າລາໄປນາ, ວນັ ຊງິ ຢນຢຸ່ ູຫວົ ເຮອແລວ້ ເອນີ້ ສຽງດງັ ໆຂນຶ້ ວຸ່ າ: - ທຸ່ ານຜູບ້ ນັ ຊາການ ສຸ່ ງັ ບຸ່ ໃຫເ້ ຮອເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ເຂາົ້ ໃກຄ້ າ້ ຍເທຸ່ ອ, ຈຸ່ ງົ ຢດຢຸ່ ູກາງນາ້ ນນັ້ ສາກຸ່ ອນ. ທະຫານທງັ ຫຼາຍກຮອ້ ງຂນຶ້ ວຸ່ າ: - ເອາົ ໃບເຮອລງົ ໄວໆ. 34 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ທະຫານເວາົ້ ບຸ່ ທນັ ສດຄວາມ ລູກທະນພູ ຸ່ ງອອກມາຈາກເຮອເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ປານຫຸ່ າຝົນ, ລູກທະນຖູ ກແຂນຊາ້ ຍ ຂອງວນັ ຊງິ ລມົ້ ຟບລງົ ເຮອ, ທະຫານໂຈໂສ ແຕກຊະແລຸ່ ນກບັ ຄນ, ເຮອເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ຫຸ່ າງຈາກຄາ້ ຍໂຈໂສປະມານສອງໄມ ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍ ຈບັ ພາ້ ຂນຶ້ ເປັນສນັ ຍານ, ບນັ ດາເຮອທາງໜາ້ ພອມ້ ກນັ ຈດູ ຂີ້ ຝອຍດງັ ໄຟຂນຶ້ , ໄຟຖກລມົ ພດັ ເຮອເຈດີ ໄປ ໄວເໝອນລູກທະນໄູ ໝຂ້ ນຶ້ ທອ້ ງຟາ້ . ເຮອຊາວລາແລຸ່ ນເຂາົ້ ຄາ້ ຍທະຫານເຮອຂອງໂຈໂສ, ເຮອໃນຄາ້ ຍຂອງໂຈໂສ ຖກໄຟໄໝຂ້ ນຶ້ ອກຶ ກະທກຶ ນກຶ ນອງ, ເຮອພດັ ໃສຸ່ ເຊອກເຫຼກັ ໃສຸ່ ກະແຈແໜນ້ , ບຸ່ ສາມາດປົບໜໄີ ປໃກແ້ ຄມຝຸ່ ັງ, ສຽງ ລະເບດີ ແຕກຂນຶ້ ຮມຶ ໆ, ເຮອສມໄຟທງັ ສຸ່ ທີ ດິ ຫມ້ ເຂາົ້ ມາຕາມໜາ້ ແມຸ່ ນາ້ ຕາມຢາງລມົ ພດັ ເອາົ ທອ້ ນໄຟບນິ ໄປ. ເທງິ ອາກາດກຄໜາ້ ນາ້ ໄຟຮຸ່ ງແຈງ້ ແສງສະຫວຸ່ າງສດົ ໃສປານກາງເວນັ . ໂຈໂສ ແນມເບຸ່ ງິ ຄາ້ ຍຕຸ່ າງໆຢຸ່ ູເທງິ ບກົ ກຖກເຜາົ ໄໝ.້ ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍ ນຸ່ ງັ ໃນເຮອນອ້ ຍພອ້ ມດວ້ ຍທະຫານເຮອຈານວນໜຸ່ ງຶ ພາຍເຮອຜຸ່ ານແປວໄຟໄປຊອກຫາຈບັ ໂຈ ໂສ, ໂຈໂສເຫນັ ສະພາບອນັ ຕະລາຍ, ຄດິ ຈະປົບຈາກເຮອໃຫຍຸ່ ເຂາົ້ ຫາຝຸ່ ັງ, ພດເີ ຈອງ ລຽວເອາົ ເຮອໄປຮບັ ເອາົ ໂຈໂສ, ໂຈໂສລງົ ຫວດິ ເຮອໃຫຍຸ່ ກລະເບດີ ຂນຶ້ , ເຈອງລຽວ ພອ້ ມດວ້ ຍທະຫານສບິ ກວຸ່ າຄນົ ປ້ອງກນັ ໂຈໂສແລຸ່ ນຂນຶ້ ຝຸ່ ັງ, ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍເຫນັ ມຄີ ນົ ໃສຸ່ ຊດຂນນາງສແີ ດງລງົ ເຮອ, ຮູວ້ ຸ່ າແມຸ່ ນໂຈໂສ ເລຍີ ສຸ່ ງັ ການໃຫຮ້ ບີ ພາຍເຮອເຂາົ້ ຝຸ່ ັງມຈບັ ພາ້ ເອນີ້ ໃສຸ່ . - ບກັ ໂຈໂສ ມງຶ ບຸ່ ຕອ້ ງແລຸ່ ນ, ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍ ມາແລວ້ ! ໂຈໂສຮອ້ ງຄາງວຸ່ າມນັ ລາບາກຢຸ່ າງບຸ່ ຢດບຸ່ ເຊາົ , ເຈອງລຽວຍກົ ທະນຂູ ນຶ້ ເອາົ ລກູ ທະນໃູ ສຸ່ ລໃຫ້ ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍເຂາົ້ ມາມຸ່ ໆຍງິ ພດຶ ຂນຶ້ ບາດໜຸ່ ງຶ , ຕອນນນັ້ ລມົ ກາລງັ ພດັ ແຮງ, ສຽງລມົ ພດັ ວຸ່ ໆີ ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ຮວຸ່ າງກຸ່ າຍກາ ລງັ ຢຸ່ ູທຸ່ າມກາງແປວໄຟເຫດໃດຈະໄດຍ້ ນິ ສຽງ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ລູກທະນຈູ ຸ່ ງິ ຖກບຸ່ າລມົ້ ຟບລງົ ນາ້ ນນັ້ ກຍອ້ ນວຸ່ າ: ອກັ ຄີ ໄຟທຸ່ ອີ ນັ ຕະລາຍປະສມົ ກບັ ອທກົ ກະໄພເຈບັ ເພາະໄມຄ້ ອ້ ນບຸ່ ທນັ ເຊາົ ພດັ ເຈບັ ຍອ້ ນທະນ.ູ ຍງັ ບຸ່ ຮູວ້ ຸ່ າຊວີ ດິ ຂອງຮວຸ່ າງ ກຸ່ າຍຈະເປັນແນວໃດນນັ້ ຕດິ ຕາມສາກຕຸ່ ໄປຄງົ ຈະກະຈຸ່ າງແຈງ້ . 5.1 ເນອ້ ໃນຄວາມໝາຍຂອງເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຄດັ ຕອນສາກທີ 49 ເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຄດັ ຕອນສາກທີ 49 ໄດສ້ ນັ ລະເສນີ ຄວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດ, ຮອບຮູຂ້ ອງຕວົ ລະຄອນຂງົ ເບງັ້ ເຊຸ່ ງິ ເປັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ຄວາມໄຝຸ່ ຝັນດາ້ ນສະຕປິ ັນຍາຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ . ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ກຍງັ ໄດຕ້ ານວິ ຈິ ານ ແນວຄດິ ອນັ ຊຸ່ ວົ ຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນຂອງຕວົ ລະຄອນຈວິ້ ຢີ ແລະ ຄວາມເຜຕີ ວົ ຂອງຕວົ ລະຄອນ ໂຈໂສ. 5.2 ວເິ ຄາະເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຄດັ ຕອນສາກທີ 49 ກ. ຕວົ ລະຄອນ ຂງົ ເບງັ້ ຂງົ ເບງັ້ ເປັນຜູທ້ ຸ່ ມີ ຄີ ວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດ, ສະຫຼາດຫຼກັ ແຫຼມ, ຮູເ້ ພຸ່ ນິ ຮູໂ້ ຕ ສຸ່ ງິ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວສະແດງອອກຢຸ່ ູບຸ່ ອນ ວຸ່ າ: - ມຄີ ວາມສາມາດຮຽກເອາົ ລມົ , ຝົນ. ສຸ່ ງິ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວເປັນສຸ່ ງິ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມຈີ ງິ , ເປັນສຸ່ ງິ ທຸ່ ເີ ຫອຼ ເຊຸ່ ອມະຫດັ ສະຈນັ ແຕຸ່ ວຸ່ າ ມນັ ສະແດງເຖງິ ຄວາມໄຝຸ່ ຝັນຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ທຸ່ ຢີ າກມຄີ ນົ ທຸ່ ສີ ະຫຼາດຫຼກັ ແຫຼມເໜອຄນົ ທາມະດາ. ເພຸ່ ອຊຸ່ ວຍບລິ ຫານບາ້ ນເມອງ, ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ໃນປະເທດມຄີ ວາມສະເໝພີ າບ, ມຄີ ວາມຢຸ່ ູເຢັນເປັນສກ ແລະ ສາ້ ງສາພດັ ທະນາບາ້ ນ ເມອງໃຫຈ້ ະເລນີ ຮຸ່ ງເຮອງ. - ສາມາດກະຕວງແນວຄດິ ຈດິ ໃຈຂອງຈວິ້ ຢີ ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຈຸ່ ງຶ ໄດນ້ ດັ ໃຫຈ້ າ້ ວຈຫຼງົ ເອາົ ເຮອມາຮບັ ອອກໄປ ຈາກສະຖານທຸ່ ອີ ນັ ຕະລາຍ. 35 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ - ໄດຈ້ ດັ ແຈງພນົ ທະຫານໄປດກັ ສະກດັ ໂຈໂສ ພອ້ ມດວ້ ຍພນົ ທະຫານແຕກເສກິ ຢຸ່ າງຖກຕອ້ ງຊດັ ເຈນ, ບຸ່ ມີ ຄວາມຜດິ ພາດແມຸ່ ນແຕຸ່ ໜອ້ ຍດຽວ. ຂ. ຕວົ ລະຄອນ ຈວິ້ ຢີ ຈວິ້ ຢີ ເປັນຄນົ ທຸ່ ອີ ບັ ປັນຍາ, ໄຮຄ້ ວາມຮູ ້ ແຕຸ່ ພດັ ເປັນຄນົ ທຸ່ ມີ ແີ ນວຄດິ ປລະປັກຫກັ ຫຼງັ ຜູທ້ ຸ່ ຊີ ຸ່ ວຍເຫຼອຕນົ ເອງ, ຜູທ້ ຸ່ ສີ ະຫຼາດກວຸ່ າຕນົ ເອງ. ສຸ່ ງິ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວສະແດງອອກຢຸ່ ູບຸ່ ອນວຸ່ າ: - ເມຸ່ ອສງັ ເກດເບຸ່ ງິ ພນ້ ທຸ່ ສີ ະໜາມຮບົ ຢຸ່ ູດໆີ ກລມົ້ ຂວຸ່ າງໝດົ ສະຕ.ິ ນນັ້ ກສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ຄວາມອບັ ປັນ ຍາຂອງຈວິ້ ຢີ, ເມຸ່ ອພບົ ບນັ ຫາແລວ້ ບຸ່ ມທີ າງອອກ, ບຸ່ ມຄີ ວາມສາມາດຈະແກໄ້ ຂໄດ.້ - ເມຸ່ ອເຫນັ ວຸ່ າ ຂງົ ເບງັ້ ມຄີ ວາມສາມາດພເິ ສດ ທຸ່ ສີ າມາດຮຽກເອາົ ລມົ , ຝົນ ແລະ ສາມາດກະຕວງແນວຄດິ ຈດິ ໃຈຂອງຕນົ ເອງໄດຢ້ ຸ່ າງຖກຕອ້ ງ, ເປັນຜູທ້ ຸ່ ມີ ຄີ ວາມຮອບຮູກ້ ວຸ່ າຕນົ ເອງ ກເລຍີ ເກດີ ມປີ ນວຄດິ ປລະປັກບງັ້ ຢາກ ຂາ້ ຂງົ ເ. ເຊຸ່ ງິ ຫງຼັ ຈາກທຸ່ ີ ຂງົ ເບງັ້ ສາມາດທາພທິ ຮີ ຽນເອາົ ລມົ ໄດກ້ ສຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານໃຫນ້ າຕດັ ຄຖມີ້ . ຄ. ຕວົ ລະຄອນ ໂຈໂສ - ໂຈໂສ ເປັນຄນົ ທຸ່ ເີ ຮດັ ວຽກບຸ່ ມຄີ ວາມຮອບຄອບ, ມກັ ລະແຫວງສງົ ໄສຜູອ້ ຸ່ ນ. ເບຸ່ ງິ ໄປແງຸ່ໜຸ່ ງຶ ກເປັນຄນົ ທຸ່ ໂີ ຫດ ຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນ ສະແດງອອກຢຸ່ ູບຸ່ ອນວຸ່ າ ຂາ້ ຜູທ້ ຸ່ ເີ ຄຍີ ມພີ ະຄນຕຸ່ ຕນົ ເອງ. ທງັ້ ໆທຸ່ ເີ ຂາົ ເຈາົ້ ມຄີ ວາມຫວງັ ດໄີ ປຈບັ ໝຊູ ມິ າ ຂສ້ ຸ່ ູໂຈໂສກນິ ໃນທຸ່ ສີ ດກຖກໂຈໂສ ຂາ້ ຖມີ້ ຍອ້ ນເຂາົ້ ໃຈຜດິ ວຸ່ າເຂາົ ກາລງັ ວາງແຜນຊຂິ າ້ ຕນົ ເອງ. - ເປັນຄນົ ທຸ່ ເີ ຜຕີ ວົ , ຫູເບາົ ເຊຸ່ ອຟັງຜູອ້ ຸ່ ນງຸ່າຍ ແລະ ເຊຸ່ ອໝນັ້ ຕຸ່ ຕນົ ເອງສູງເກນີ ໄປ. ສະແດງອອກຢຸ່ ູບຸ່ ອນວຸ່ າໄດສ້ ຸ່ ງັ ໃຫທ້ ະຫານເອາົ ສາຍໂສມ້ ດັ ເຮອໃສຸ່ ກະແຈ, ອະນຍາດໃຫທ້ ະຫານດຸ່ ມເຫຼາົ້ , ເມຸ່ ອໄດຮ້ ບັ ຈດົ ໝາຍວຸ່ າ ມຜີ ູຈ້ ະເອາົ ເຮອ ສະບຽງອາຫານມາຍອມກຫຼງົ ເຊຸ່ ອ. ເມຸ່ ອທະຫານສງົ ໄສຈຸ່ ງຶ ໄດສ້ ຸ່ ງັ ການໃຫຂ້ ະບວນເຮອຢດ ແຕຸ່ ກຫຼາ້ ສວາຍເກນີ ໄປ ແລວ້ . ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຈຸ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫໂ້ ຈໂສປະລາໄຊ ແລະ ການປະລາໄຊຄງັ້ ນໄີ້ ດເ້ ປັນບດົ ຮຽນອນັ ເຈບັ ແສບສາລບັ ໂຈ ໂສ. ງ. ສລິ ະປະການປະດດິ ແຕຸ່ ງ ສລິ ະປະການປະດດິ ແຕຸ່ ງໃນຕອນຄດັ ສາກທີ 49 ນີ້ ເຫນັ ວຸ່ າການສາ້ ງຂປ້ ີກຍຸ່ ອຍ ແລະ ການສບັ ຊອ້ ນຂປ້ ີກ ຍຸ່ ອຍຕຸ່ າງໆ ມຄີ ວາມເໝາະສມົ ແລະ ມສີ ລິ ະປະສູງ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ຈຸ່ ງຶ ສາມາດດງຶ ດູດຈດິ ໃຈໃຫຜ້ ູອ້ ຸ່ ານບຸ່ ໜອ້ ຍ. ສະ ແດງອອກຢຸ່ ບຸ່ ອນວຸ່ າ ໄດເ້ ອາົ ຕວົ ລະຄອນ ໂຫຼຊກົ ເປັນຕວົ ກາງ ເພຸ່ ອໃຫຂ້ ງົ ເບງັ້ ກບັ ຈວິ້ ຢີ ແລະ ຈາກນນັ້ ຍໄປກ ແມຸ່ ນການສູຢ້ ັນດາ້ ນປັນຍາຕຸ່ ກນັ ຫຼວຸ່ າເມຸ່ ອພນັ ລະນາການສາ້ ງທາດຮຽນເອາົ ລມົ ມລີ ກັ ສະນະລກຶ ລບັ ເໝອນດຸ່ ງັ ຄວາມເຊຸ່ ອຂອງຄນົ ບູຮານ. ຜຸ່ ານເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຜູແ້ ຕຸ່ ງໄດວ້ າດພາບພັນລະນາໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມໂຫດຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນຂອງຊົນຊັນ້ ປົກຄອງສກັ ດນີ າຈນີ ໃນເມຸ່ ອກຸ່ ອນ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນການຕຸ່ ສູເ້ ພຸ່ ອຍາດຊງິ ອານາດ, ຕຸ່ ສູເ້ ພຸ່ ອໂຄຸ່ ນລມົ້ ຊເຈາົ້ ຊວີ ດິ . ຕຸ່ ສູໂ້ ດຍໃຊອ້ າວດ, ໃຊກ້ າລງັ ທຸ່ ໂີ ຫດຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນ. ໃນນນັ້ ຜູເ້ ປັນຕວົ ແທນຄວາມໂຫດຮາ້ ຍປຸ່ າເຖຸ່ ອນແມຸ່ ນຕວົ ລະຄອນ “ໂຈໂສ” ແລະ “ຕງັ້ ໂຕະ”, ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ ” ຍງັ ສຸ່ ອງແສງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ຄວາມມຸ່ ງໝາດປາຖະ ໜາຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ໃນສະໄໝນນັ້ . ຄວາມມຸ່ ງໝາດປາ ຖະໜານນັ້ ແມຸ່ ນຢາກມເີ ຈາົ້ ຊວີ ດິ ຜູທ້ ຸ່ ທີ ຸ່ ຽງທາມາປົກຄອງ, ຜູທ້ ຸ່ ມີ ພີ ູມປັນຍາມອງກວາ້ ງເຫນັ ໄກ ແລະ ມຄີ ວາມອງົ ອາດກາ້ ຫານໃນການປົກຄອງປະເທດຊາດ ເພຸ່ ອເຮດັ ໃຫ້ ປະເທດຊາດມຄີ ວາມສະຫງບົ ສກ, ປະຊາຊນົ ມຄີ ວາມສກ. ໃນນນັ້ ຕວົ ແທນຝຸ່ າຍຄວາມມຸ່ ງໝາດປາຖະໜາຂອງ ປະຊາຊນົ ແມຸ່ ນ ຕວົ ລະຄອນ “ເລຸ່ າົ ປີ”, “ຂງົ ເບງັ້ ” ແລະ “ກວນອູ”… 36 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ “ອຸ່ ານເລຸ່ອງສາມກກົ ຈບົ ສາມເທຸ່ອຮູເ້ ຂາົ , ຮູເ້ ຮາົ , ຮບົ ສບິ ຄງັ ້ ຊະນະສບິ ຄງັ ້ ” 6. ເລຸ່ ອງ “ ໄຊອວິ ” 6.1 ເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ໂດຍຫຍ້ ເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ໄດກ້ າເນດີ ຂນຶ້ ໃນລາຊະວງົ ໝງິ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນນກັ ປະພນັ ໂງເທອເອນິ ເປັນຜູແ້ ຕຸ່ ງ, ປະກອບມີ 100 ຕອນ. ເຊຸ່ ງິ ໄດແ້ ຕຸ່ ງໄປຕາມແນວຄດິ ທຸ່ ເີ ຝີ້ຝັນ ແລະ ຕາມຈດິ ສານກຶ , ເປັນບດົ ເລຸ່ ອງທຸ່ ມີ ະຫດັ ສະຈນັ , ໃນບດົ ເລຸ່ ອງມໂີ ຄງຮຸ່ າງປະກອບທຸ່ ຍີ ຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ແລະ ກວາ້ ງຂວາງ. ເຊຸ່ ງິ ນກັ ປະພນັ ໄດແ້ ຕມ້ ຮູບພາບວລິ ະຊນົ ອດມົ ຄະຕິ ແລະ ມີ ສສີ ນັ ທຸ່ ຫີ ຼາກຫຼາຍເຮດັ ໃຫມ້ ະຫາຊນົ ນຍິ ມົ ຊມົ ຊອບ. ນະວະນຍິ າຍ “ໄຊອວິ ” ເປັນເລຸ່ ອງທາອດິ ທຸ່ ໄີ ດກ້ າເນດີ ແລະ ເປັນຂດີ ໝາຍຂອງວນັ ນະຄະດເີ ພນີ ຈດິ ທຸ່ ມີ ຜີ ນົ ສາເລດັ ສູງ. ໄຊອວິ ຖເປັນ 1 ໃນ 4 ວນັ ນະກາທຸ່ ນີ ອນຢຸ່ ູໃນຕານານຂອງແຜຸ່ ນດນິ ຈນີ ທງັ 4 ເລຸ່ ອງເຊຸ່ ນັ ສາມກກົ , ໄຊອວິ , ຄວາມຝັນໃນຫແດງ ແລະ ວລີ ະບລດທຸ່ ານຫຼຽງຊນັ . ຫຼາຍຄນົ ອາດສນົ ໃຈວຸ່ າ ເປັນຫຍງັ ໄຊອວິ ຈຸ່ ງຶ ຕດິ 1 ໃນ 4 ສດ ຍອດວນັ ນະກາຈນີ ໄດ,້ ເນອ້ ໃນແບບເຝີ້ຝັນເບຸ່ ງິ ແລວ້ ບຸ່ ມຫີ ຍງັ ຊບັ ຊອ້ ນ ແຕຸ່ ເປັນຫຍງັ ຈຸ່ ງຶ ກາຍເປັນຕານານໄປໄດ.້ ຍອ້ ນວຸ່ າຄວາມຈງິ ແລວ້ ໄຊອວິ ເປັນວນັ ນະກາທຸ່ ໃີ ຊສ້ ນັ ຍາລກັ ທງັ ໝດົ ໃນເລຸ່ ອງ ເວາົ້ ງຸ່າຍໆກຄທກຕວົ ລະຄນົ ໃນເລຸ່ ອງ ມທີ ງັ ຄວາມໝາຍທາງກງົ ໃນການເປັນຕວົ ລະຄອນ ແລະ ຍງັ ມຄີ ວາມໝາຍທຸ່ ໄີ ດສ້ ຸ່ ເຖງິ ສຸ່ ງິ ອຸ່ ນອກີ . 6.2 ເນອ້ ໃນຄວາມໝາຍຂອງເລຸ່ ອງ ພະຖງັ ຊາຈ໋ງັ ໝາຍເຖງິ ສດັ ທາ, ຊນເງາະຄງົ ໝາຍເຖງິ ປັນຍາ, ຕໂປຍ້ ກຸ່ າຍ ໝາຍເຖງິ ສນິ , ຈປູ າເຈຍໝາຍ ເຖງິ ສະມາທ,ິ ມາ້ ຂອງພະຖງັ ຊາຈ໋ງັ ໝາຍເຖງິ ວຣິ ຍິ ະ (ຄວາມບາກບຸ່ ນັ , ຄວາມກາ້ ແກຸ່ ນ), ເຈາົ້ ແມຸ່ ກວນອນິ ໝາຍ ເຖງິ ເມດຕາ, ພະຍູໄລ ໝາຍເຖງິ ທາມະຊາດແຫຸ່ ງພດທະພະຖງັ ຊາຈ໋ງັ (ສດັ ທາ) ໄດຮ້ ບັ ການມອບໝາຍໃຫໄ້ ປໄຊທີ (ນບິ ພານ) ແຕຸ່ ກບຸ່ ສາມາດໄປຄນົ ດຽວໄດ້ ຕອ້ ງອາໄສຊນເງາະຄງົ (ປັນຍາ) ຕໂປຍ້ ກຸ່ າຍ (ສນິ ) ແລະ ຈປູ າເຈ (ສະມາ ທ)ິ ໄປນາ. ໃນລະຫວຸ່ າງການເດນີ ທາງອາຈານ ແລະ ສດິ ໄດພ້ ບົ ກບັ ປີສາດຢຸ່ າງຫຼວງຫຼາຍ. ປີສາດເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ກຄຕວົ ແທນຂອງກເິ ລດທຸ່ ຈີ ະຕອ້ ງພບົ , ເມຸ່ ອພະຍາຍາມຈະເດນີ ທາງໄປສຸ່ ູນບິ ພານ ການກະທາ ຫຼ ເຫດການບາງຢຸ່ າງ ເມຸ່ ອ ເບຸ່ ງິ ໃນເລຸ່ ອງແມຸ່ ນຄບຸ່ ມເີ ຫດຜນົ . ບາງເທຸ່ ອ ຊນເຫງາະຄງົ (ປັນຍາ) ບອກວຸ່ າການໄປເຖງິ ໄຊທີ (ນບິ ພານ) ມຄີ ວາມ ງຸ່າຍດາຍ ເພາະຕນົ ເອງມລີ ດິ ເດດເຫາະເຫນີ ຍຸ່ າງເທງິ ອາກາດ ຕລີ ງັ ກາເທຸ່ ອໜຸ່ ງຶ ກຮອດແລວ້ , ພະຍູໄລ (ທາມະຊາດ ແຫຸ່ ງພດທະ) ຈຸ່ ງຶ ໃຫຊ້ ນເງາະຄງົ ລອງຕລີ ງັ ກາຂາ້ ມຝຸ່ າມຂອງຕນົ ໄປໄດໜ້ ອ້ ຍໜຸ່ ງຶ ແຕຸ່ ພຊນເຫງາະຄງົ ລອງແລວ້ ເຮດັ ແນວໃດກເຮດັ ບຸ່ ໄດ,້ ກະໂດດຂາ້ ມຝຸ່ າມຂອງພະຍູໄລໄປບຸ່ ໄດສ້ ກັ ຈກັ ເທຸ່ ອ ເພາະນວິ້ ມທງັ 5 ຂອງພະຍູໄລໝາຍເຖງິ ຂນັ 5 ເຖງິ ວຸ່ າປັນຍາພຈະຮູວ້ ທິ ຈີ ະຂາ້ ມໄປ ແຕຸ່ ກບຸ່ ສາມາດຂາ້ ມໄປໄດດ້ ວ້ ຍປັນຍາຢຸ່ າງດຽວໄດ.້ ຊນເງາະຄງົ ຈຸ່ ງຶ ຕອ້ ງ ລງົ ຍຸ່ າງຕນີ ໄປກບັ ພກັ ພວກຄ ສດັ ທາ, ສນິ , ສະມາທິ ແລະ ວຣິ ິຍະ ເພຸ່ ອໄປໃຫເ້ ຖງິ ໄຊທີ ເລຸ່ ອງລາວທຸ່ ພີ ະຖງັ ກບັ ເ 37 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຫງາະຄງົ ມກັ ທະຜດິ ຖຽງກນັ ກຍອ້ ນເຫດຜນົ ປັນຍາກບັ ສດັ ທາມກັ ຂດັ ແຍຸ່ ງກນັ . ເຊຸ່ ງິ ເປັນເລຸ່ ອງປົກກະຕິ ຄນົ ທຸ່ ມີ ີ ປັນຍາຫຼາຍມກັ ຈະມສີ ດັ ທາໜອ້ ຍ, ຄນົ ທຸ່ ມີ ປີ ັນຍາໜອ້ ຍມກັ ຈະມສີ ດັ ທາຫາຼ ຍ. ພະຖງັ ກບັ ເງາະຄງົ ຈຸ່ ງຶ ຕກີ ນັ ເປັນເລຸ່ ອງ ປົກກະຕິ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນ ປັນຍາມກັ ເຫນັ ປີສາດ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈກເິ ລດຫຼາຍກວຸ່ າ ແຕຸ່ ສດັ ທາມກັ ຫຼງົ ໄຫຼໄປຕາມກິ ເລດໄດງ້ ຸ່າຍ, ເມຸ່ ອຜດິ ຖຽງກນັ ສດັ ທາເອາົ ສນິ ຂນຶ້ ນາໂດຍຂາດປັນຍາ. ສະນນັ້ , ສງັ ເກດເບຸ່ ງິ ແລວ້ ໃນເລຸ່ ອງສຸ່ ວນຫຼາຍ ຈະໃຫໂ້ ປ໊ ຍກຸ່ າຍເປັນຜູນ້ າທາງ ແລະ ພະຖງັ ກຖກປີສາດຈບັ ໄປຕະຫຼອດ. 6.3 ເນອ້ ໃນສຸ່ ອງແສງຂອງເລຸ່ ອງ ໂງເທອເອນິ ໄດເ້ ອາົ ເລຸ່ ອງ “ສາ້ ງຄວາມວນ້ ວາຍທາງສະຫວນັ ” ແລະ “ນອນຝັນຂາ້ ເງອກໃນແມຸ່ ນາ້ ກງິ ” ມາ ຂຽນເປັນບດົ ເທບນຍິ າຍ “ໄຊອວິ ” ເລຸ່ ອງນເີ້ ອງເປັນເລຸ່ ອງທຸ່ ມີ ສີ າຍສາພນັ ຢຸ່ າງສະໜດິ ແໜນ້ ກບັ ການໄປອນັ ເຊນີ ເອາົ ພະໄຕປີດກົ ຢຸ່ ູປະເທດອນິ ເດຍ, ເພຸ່ ອໃຫບ້ ດົ ຕດິ ພນັ ກບັ ເນອ້ ໃນນນັ້ ນກັ ປະພນັ ໄດເ້ ອົາເລຸ່ ອງ “ການສາ້ ງຄວາມ ວນ້ ວາຍຢຸ່ ູເທງິ ສະຫວນັ ” ເຊຸ່ ງິ ມຊີ ວີ ະປະຫວັ ດຂອງ “ຊນເງາະຄງົ ຫຼ ຊນວູຄງົ ” ແລະ ເອາົ ເລຸ່ ອງ “ນອນຝັນຂາ້ ເງອກໃນ ແມຸ່ ນາ້ ກງິ ” ມາອະທບິ າຍພອ້ ມທງັ ເງຸ່ອນໄຂທຸ່ ຈີ ະນາໄປອນັ ເຊນີ ພະໄຕປິດກົ ຈາກປະເທດອນິ ເດຍ, ເງຸ່ອນໄຂທຸ່ ກີ ານດົ ມາຈາກຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ , ລວ້ ນແຕຸ່ ກາເນດີ ມາຈາກເທບນຍິ າຍ ແລະ ພນ້ ສບບູຮານ. ສະນນັ້ , ບດົ ເລຸ່ ອງ “ການໄປອນັ ເຊນີ ເອາົ ພະໄຕປີດກົ ” ຈຸ່ ງຶ ເປັນໃຈກາງຂອງບດົ ເລຸ່ ອງກຸ່ ອນທຸ່ ີ ໂງເທອເອນິ ຈະຂຽນເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ຂນຶ້ ບດົ ເລຸ່ ອງມີ ພນ້ ຖານ, ມກີ ານຮຽນຮູມ້ າກຸ່ ອນແລວ້ , ເລຸ່ ອງ “ພະຖັງຊງັ ຈງັ ” ໄປອນັ ເຊນີ ເອາົ ພະຄາພເີ ປັນເລຸ່ ອງຈງິ ໃນປະຫວດັ ສາດໃນສະໄໝຂອງລາຊະວງົ ຖາງ. ຍອ້ ນບດົ ເລຸ່ ອງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວເອາົ ມາຈາກພນ້ ສບທຸ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນສະໄໝບູຮານ ຈຸ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ລຸ່ ອງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວຫຸ່ າງເຫນີ ຈາກຄວາມຈງິ . ໃນເລຸ່ ອງຍງັ ສະແດງເຖງິ ລກັ ສະນະອນັ ຄບົ ຖວ້ ນທາງດາ້ ນຄວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດ, ຄວາມສະຫຼາດຫຼກັ ແຫຼມ ຄວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດຂອງຊນເງາະຄງົ ຢຸ່ ູໃນເລຸ່ ອງນນັ້ . ສະນນັ້ , ນກັ ປະພນັ ໄດພ້ ນັ ລະນາຢຸ່ າງຄບົ ຖວ້ ນກຸ່ ຽວກບັ ການ ກາເນດີ ແລະ ການຊອກເຫນັ ກະໂຈມວເິ ສດທຸ່ ເີ ຈາົ້ ແມຸ່ ກວນອນິ ໄດສ້ ວມໃສຸ່ ຫວົ ຂອງຊນເງາະຄງົ ເພຸ່ ອການດົ ຊວີ ດິ ວຸ່ າ ຈະຕາຍ ຫຼ ຍງັ . ໃນນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ຍງັ ໄດເ້ ວາົ້ ເຖິງກກົ ເຄາົ້ ຂອງພູເຂາົ “ສງັ ເຊນິ \" ທຸ່ ຕີ ງັ້ ຢຸ່ ູທາງພາກ ຕາເວນັ ຕກົ ສຸ່ ຽງໃຕຂ້ ອງປະເທດຈນີ ເຊຸ່ ງິ ແມຸ່ ນພາກຕາເວນັ ອອກຂອງປະເທດອນິ ເດຍ. ໂງເທອງເອນິ ໄດນ້ າເອາົ ເລຸ່ ອງ “ສາ້ ງຄວາມວນ້ ວາຍຢຸ່ ູເທງິ ສະຫວນັ ” ຂນຶ້ ມາເປີດເປັນຫວົ ເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ແລະ ການພນັ ລະນາໃນ 7 ຕອນຕນົ້ ເທຸ່ າົ ນນັ້ . ບນັ ຫານນີ້ ກັ ປະພນັ ຢາກສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວຸ່ າບດົ ເລຸ່ ອງຂອງຕນົ ເດຸ່ ນັ ຊດັ ດວ້ ຍບດົ ບາດຕວົ ລະຄອນຊນເງາະຄງົ . ບດົ ນໄີ້ ດພ້ ນັ ລະນາຢຸ່ າງມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ ແລະ ຄວາມອຸ່ ອນແອ, ເປຸ່ ອຍເຍຸ່ ອຍ ແລະ ຫຍທ້ ຂ້ ອງພວກກາອານາດຂອງຟາ້ ແຖນຢຸ່ ູສະຫວນັ . ເທບນຍິ າຍການສາ້ ງຄວາມວນ້ ວາຍຢຸ່ ູເທງິ ສະຫວນັ ໄດສ້ ຸ່ ອງແສງເຖງິ ການຕາ້ ນຄນຂອງປະຊາຊນົ , ຊາວນາຂອງສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າຂອງຈນີ . ແຕຸ່ ຕວົ ຈງິ ແລວ້ ການສຸ່ ອງແສງເທບນຍິ າຍທຸ່ ເີ ຫຼອເຊຸ່ ອນນັ້ ກມລີ ກັ ສະນະພເິ ສດ ຂອງມນັ , ບຸ່ ຄເທບນຍິ າຍຂອງການສຸ່ ອງແສງຕວົ ຈງິ ຂອງສງັ ຄມົ . ເວາົ້ ລວມແລວ້ ເທບນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ແມຸ່ ນຈະ ເວາົ້ ກຸ່ ຽວກບັ ການບູຊາເທບພະເຈາົ້ ແຕຸ່ ເທບພະເຈາົ້ ນນັ້ ກແມຸ່ ນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ຊນົ ຊນັ້ ສກັ ດນີ າ, ສຸ່ ວນຂປ້ ີກຍຸ່ ອຍກຄ ຕວົ ລະຄອນຊນເງາະຄງົ ແລະ ຜູອ້ ຸ່ ນໆ ແມຸ່ ນເປັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ຂະບວນການລກຮຂນຶ້ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ຊາວນາ ພອ້ ມ ກບັ ຂາ້ ລາດຊະການຕຸ່ າງໆຂອງສກັ ດນິ າຢຸ່ າງຫຼວງຫຼາຍ ແຕຸ່ ບຸ່ ມນີ ກັ ປະພນັ ຄນົ ໃດທຸ່ ມີ ຄີ ວາມສາມາດປຽບທຽບ ແລະ ແຕຸ່ ງແບບ ໂງເທອງເອນິ . 6.4 ວເິ ຄາະເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ 38 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ນກັ ປະພນັ ໄດສ້ ງັ ເກດເອາົ ລກັ ສະນະເລກິ ເຊຸ່ ງິ ແລະ ກວາ້ ງຂວາງທຸ່ ປີ ະກດົ ອອກໃນເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ໂດຍ ຜຸ່ ານຕວົ ລະຄອນຄ: + ຕວົ ລະຄອນພະຖງັ ຊາຈງັ ( ຖາງຊ ) ເປັນຕວົ ລະຄອນທຸ່ ເີ ປັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ນກັ ບວດ ໃນພດທະສາສະໜາ ທຸ່ ເີ ສຍສະຫຼະຂານອາສາເດນີ ທາງ ໄປອນັ ເຊນີ ເອາົ ພະໄຕປີດກົ ເຊຸ່ ງິ ເປັນຄາສອນຂອງພະພດທະເຈາົ້ ຈາກປະເທດອນິ ເດຍມາສຸ່ ູປະເທດຈນີ ໃນໄລຍະ ນນັ້ ແລະ ໃນການເດນີ ທາງນນັ້ ກໄດພ້ ບົ ພກ້ ບັ ອປະສກັ ຫຼາຍບນັ ຫາ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ທຸ່ ານຍງັ ໄດສ້ ຸ່ ງັ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ຈຸ່ ງົ ກະ ທາແຕຸ່ ຄວາມດ.ີ ພະຖງັ ຊາຈຸ່ ງັ ສຸ່ ອງແສງໃຫເ້ ຫນັ ວຸ່ ານກັ ບວດຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ຮູຈ້ ກັ ເສຍສະຫຼະ ແລະ ສຸ່ ງັ ສອນໃຫຄ້ ນົ ຮູຈ້ ກັ ປະພດຶ ຕນົ ເປັນຄນົ ດລີ ະເວນັ້ ຄວາມຊຸ່ ວົ . ທຸ່ ານໄດຕ້ ດັ ສນິ ໃຈອອກເດນີ ທາງເພຸ່ ອໄປສະແຫວງຫາທາທຸ່ ປີ ະເທດອນິ ເດຍ ໃນ ປີ ພ.ສ. 1172 ການ ເດນີ ທາງໄດຜ້ ຸ່ ານ 16 ປະເທດ ໃຊເ້ ວລາທງັ ໝດົ 4 ປີ ເຊຸ່ ງິ ໄດຜ້ ຸ່ ານຜຸ່ າອປະສກັ ທງັ ທາງກາຍ ແລະ ໃຈ ຈນົ ເຖງິ ຈດໝ າຍທຸ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລນາລນັ ທາ ໃນປະເທດອນິ ເດຍ ຈາກນນັ້ ໄດໃ້ ຊເ້ ວ ລາສກຶ ສາພະໄຕປີດກົ ຢຸ່ ູທຸ່ ມີ ຫາວທິ ະຍາໄລ ນາລນັ ທາ ເປັນເວລາ 6 ປີ ກຸ່ ອນຈຸ່ ງຶ ອອກເດນີ ທາງໄປທຸ່ ວົ ປະເທດອນິ ເດຍ ເພຸ່ ອເປີດໂລກະທດັ ໃຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງ ກຸ່ ອນ ຈະອອກເດນີ ທາງກບັ ປະເທດຈນີ ພອ້ ມກບັ ພະໄຕປິດກົ ທຸ່ ຄີ ດັ ລອກມາຈາກຕນົ້ ສະບບັ ຂອງປະເທດອນິ ເດຍ. ສາລບັ ຕອນກບັ ຈາກອນິ ເດຍ ທຸ່ ານໄດໃ້ ຊເ້ ວລາເດນີ ທາງໜອ້ ຍກວຸ່ າຕອນໄປເຄຸ່ ງິ ໜຸ່ ງຶ ຄໃຊເ້ ວລາພຽງ 2 ປີ ໂດຍກບັ ຮອດນະຄອນສາງອານ ໃນປີ ພ.ສ. 1188 ພອ້ ມກບັ ອນັ ເຊນີ ພະບຣມົ ສາຣຣີ ກິ ທາດ 150 ອງົ , ພະໄຕປິດກົ ຈານວນ 257 ເຫຼມັ້ . ເຊຸ່ ງິ ໄດໃ້ ຊມ້ າ້ ຕຸ່ າງຈານວນ 20 ໂຕ. ໃຊເ້ ວລາທງັ ໝດົ ທຸ່ ທີ ຸ່ ານຈາກບາ້ ນໄປອນັ ເຊນີ ພະໄຕປິດກົ ທຸ່ ອີ ນິ ເດຍດນົ ເຖງິ 19 ປີ. + ຕວົ ລະຄອນ ຊນເງາະຄງົ ( ຊນວູຄງົ ) 39 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ເປັນຕວົ ລະຄອນເອກໃນເລຸ່ ອງ, ລກັ ສະນະເປັນຄນົ ທຸ່ ມີ ຄີ ວາມສະຫຼາດ, ມພີ ບິ ໄຫວໃນການຕຸ່ ສູ,້ ມກັ ຊອກ ຮູຊ້ ອກເຫນັ ໃນສຸ່ ງິ ຕຸ່ າງໆ, ບຸ່ ຢ້ານກວົ ຕຸ່ ສຸ່ ງິ ໃດໆ, ມຄີ ວາມຕດັ ໃຈສູງ ແຕຸ່ ຊນເງາະຄງົ ມຈີ ດອຸ່ ອນຢຸ່ ູບຸ່ ອນວຸ່ າເອາົ ແຕຸ່ ໃຈ ຕວົ ເອງ ແລະ ໃຈຮອ້ ນ, ຮູບພາບຂອງ ຊນເງາະຄງົ ໄດສ້ ຸ່ ອງແສງລວມສູນບນັ ດາທາດແທອ້ ນັ ດງີ າມຂອງປະຊາຊນົ ຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານ. ນອກນນັ້ , ຍງັ ໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ອດມົ ຄະຕຂິ ອງປະຊາຊນົ ໂດຍຜຸ່ ານຕວົ ລະຄອນຊນເງາະຄງົ . + ຕວົ ລະຄອນ ຕຸ່ ໂປຍກາຍ ( ທຽນເຜງີ້ ) ເປັນຄນົ ທຸ່ ເີ ຊຸ່ ອຟັງຄາ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຄາສຸ່ ງັ ຂອງອາຈານ, ມຄີ ວາມເກຸ່ ງັ ກາ້ ສາມາດ, ມຄີ ວາມກະຕລລນົ້ ຕຸ່ ໜາ້ ທຸ່ ວີ ຽກງານ, ແຕຸ່ ເນຸ່ ອງຈາກສະພາບແວດລອ້ ມມກີ ານປຸ່ ຽນແປງ (ເກດີ ເປັນມະ ນດ) ຕຸ່ ໂປຍກາຍມແີ ນວຄດິ ລງັ ເລ, ຂຄີ້ າ້ ນມກັ ງຸ່າຍ, ມແີ ຕຸ່ ຫຼນິ້ ກນິ , ວຽກງານບຸ່ ຢາກເຮດັ (ເວາົ້ ຫຼາຍກວຸ່ າເຮດັ ). ເຊຸ່ ງິ ຕວົ ລະຄອນ ຕຸ່ ໂປຍກາຍນສີ້ ຸ່ ອງ ແສງເຖງິ ແນວຄດິ ຂອງປະຊາຊນົ ຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານ ແລະ ຊນົ ຊນັ້ ສກັ ດນິ າຈາານວນໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມແີ ນວຄດິ ຢາກຈະ ພດັ ທະນາຕນົ ເອງ, ມແີ ຕຸ່ ຫນຼິ້ ກນິ ຟມເຟອຍ, ບຸ່ ຢາກຕຸ່ ສູປ້ ົດປຸ່ ອຍອອກຈາກການກດົ ຂຸ່ ຂີ ູດຮດີ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ປົກຄອງ. + ຕວົ ລະຄອນ ຊຸ່ າເຈງີ ( ງເ້ ຈງັ ) ເປັນຄນົ ທຸ່ ມີ ກີ າລງັ ວງັ ຊາເໜອເທບພະເຈາົ້ , ບຸ່ ມກັ ຂດັ ແຍຸ່ ງກບັ ຜູອ້ ຸ່ ນ ແຕຸ່ ເປັນຄນົ ທຸ່ ບີ ຸ່ ສະຫຼາດປານໃດ, ມກັ ຈຸ່ ມົ ເພາະວຸ່ າລາວເປັນຜູແ້ ບກຫາບເຄຸ່ ອງຂອງໜກັ ກວຸ່ າໝຸ່ ,ູ ຮູບພາບຂອງງເ້ ຈງັ ໄດສ້ ຸ່ ອງແສງເຖງິ ບນັ ດາຈດອຸ່ ອນຂອງ ຄນົ ທຸ່ ມີ ແີ ນວຄດິ ເອກະລາດ, ຕານວິ ຈິ ານປະຊາຊນົ ທຸ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຫຼາ້ ຫຼງັ . ສະນນັ້ , ຈດປະສງົ ຂອງນກັ ປະພນັ ແມຸ່ ນ ເພຸ່ ອເຮດັ ໃຫຕ້ ວົ ລະຄອນມກີ ານສມົ ທຽບໃນດາ້ ນທຸ່ ກີ ງົ ກນັ ຂາ້ ມ 6.5 ສລິ ະປະການປະດດິ ແຕຸ່ ງ 40 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ແມຸ່ ນນະວະນຍິ າຍເພນີ ຈດິ , ບຸ່ ສະເພາະແຕຸ່ ເພນີ ຈດິ ເທຸ່ າົ ນນັ້ ແຕຸ່ ຍງັ ມແີ ນວຄດິ ທຸ່ ກີ າ້ ວໜາ້ ເລກິ ເຊຸ່ ງິ ແລະ ມຮີ ູບການສລິ ະປະງມົ ງວາຍ. ວທິ ປີ ະດດິ ແຕຸ່ ງຍງັ ມລີ ກັ ສະນະເພນີ ຈດິ , ເຫອຼ ເຊຸ່ ອ, ເປັນບດົ ເລຸ່ ອງທຸ່ ມີ ີ ຊວີ ດິ ຊວີ າ, ມສີ ີສນັ ດູດດຸ່ ມ, ຖາ້ ສມົ ທຽບກບັ ບດົ ປະພນັ ທຸ່ ມີ ມີ າກຸ່ ອນຄເລຸ່ ອງ “ ສາມກກົ ”, “ຊນຫ”ິ . ບດົ ປະພນັ ໄຊອວິ ໄດນ້ າເອາົ ເທບພະເຈາົ້ , ເທວະດາ, ຜສີ າງນາງໄມມ້ າເປັນເປົາ້ ໝາຍຂອງການພນັ ລະນາເປັນພນ້ ຖານ, ໂລກ ແຫຸ່ ງຄວາມໄຝຸ່ ຝັນ ນີແ້ ມຸ່ ນຄງັ້ ທາອດິ ທຸ່ ີນກັ ປະພນັ ໄດອ້ ີງ ໃສຸ່ ການດາລົງຊີວິດຕວົ ຈງິ ເພຸ່ ອມາປະດດິ ແຕຸ່ ງໃນ ລກັ ສະນະແຕມ້ ແຕຸ່ ງ, ລກັ ສະນະເທບພະເຈາົ້ ຜສີ າງນາງໄມ ້ ລວ້ ນແຕຸ່ ແມຸ່ ນລກັ ສະນະຂອງນກັ ປະພນັ ແລະ ສງັ ເຂບ ເອາົ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ຕວົ ຈງິ ຂອງຄນົ ຂນຶ້ ມາເວາົ້ , ການພນັ ລະນາແມຸ່ ນໃຊວ້ ທິ ຍີ ກົ ເອາົ ໃຈໃສຸ່ ເຊຸ່ ງິ ລກັ ສະນະຕວົ ຈງິ ແມຸ່ ນ ສະແດງເຖງິ ທາດແທຂ້ ອງຕວົ ລະຄອນນນັ້ . ໂງເທອເອນິ ມຄີ ວາມປີຊາສາມາດໃນການພນັ ລະນາຕວົ ລະຄອນໃນບດົ ເລຸ່ ອງ, ການຈດັ ວາງໂຄງເລຸ່ ອງ ແລະ ຂປ້ ີກຍຸ່ ອຍຄບົ ຖວ້ ນ, ໜກັ ແໜນ້ ໃນເວລາແກໄ້ ຂບນັ ຫາປາກດົ ວຸ່ າມລີ ກັ ສະນະ ສານກຶ . ເພຸ່ ນິ ສາມາດເຮດັ ໃຫຮ້ ູບພາບວລິ ະຊນົ ຊນເງາະຄງົ ເດຸ່ ນັ ຂນຶ້ ແລະ ເຮດັ ໃຫຂ້ ຂ້ ດັ ແຍຸ່ ງເດຸ່ ນັ ຂນຶ້ . ກຸ່ ຽວກບັ ການນາໃຊສ້ ບັ ພາສາກແມຸ່ ນໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສາເລດັ ສູງ, ນກັ ປະພນັ ມຄີ ວາມປີຊາສາມາດ, ເລອກເຟັນ້ ເອາົ ຄາສບັ ທຸ່ ມີ ຸ່ ວນ, ອອນຊອນ, ຫຸ່ ຽຼ ນໄຫຼ ແລະ ຈະແຈງ້ ທງັ ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ. 7. ກຸ່ ຽວກບັ ນກັ ປະພນັ ຫູຼຊນິ ໃນບດົ ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວ ອາກຍ” ກ. ປະຫວດັ ຫຍ້ ທຸ່ ານ ໂຈວຈາງໂຊວ ຫຼ ນາມປາກກາ ຫູຊນິ ແມຸ່ ນນກັ ປະພນັ ຈນີ ຢຸ່ ູໃນຍກສະໄໝໃໝຸ່ ທຸ່ ມີ ຊີ ຸ່ ສຽງໂດຸ່ ງດງັ ໄປ ທຸ່ ວົ ໂລກ. ທຸ່ ານເຄຍີ ຂຽນເລຸ່ ອງສນັ້ ແລະ ນະວະນຍິ າຍ ເຊຸ່ ນັ “ເລຸ່ ອງທາ້ ວອາກຍ” ທຸ່ ລີ ຊຸ່ ຊຸ່ ງຶ ທຸ່ ານໄດແ້ ຕຸ່ ງຂນຶ້ ໃນ ລະຫວຸ່ າງປີ 1918 - 1927 ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ເກດີ ວນັ ທີ 25 ກນັ ຍາ 1881 ຢຸ່ ູແຂວງຈຽດຢາງ ມນົ ທນົ ເຈຈີ ຽງ ໃນຄອບຄວົ ທຸ່ ເີ ຄຍີ ມຍີ ດົ ຖາ ບນັ ດາສກັ , ມຊີ ນັ້ ຕາແໜຸ່ ງ ຢຸ່ ູໃນຊນົ ຊນັ້ ສກັ ດນິ າຈນີ , ແຕຸ່ ຕກົ ມາໃນສະໄໝຂອງທຸ່ ານຫູຼຊນິ , ຖານະຄອບຄວົ ຖກຕກົ ຕຸ່ າ. ທຸ່ ານເອງໄດເ້ ຕບີ ໃຫຍຸ່ ຂນຶ້ ໃນສະພາບທຸ່ ຄີ ອບຄວົ ແລະ ປະເທດຊາດພວມຕກົ ຢຸ່ ູໃນສະຖານະການທຸ່ ຄີ ບັ ຂນັ . ເວລາທຸ່ ານອາຍ 13 ປີ ກມເີ ຫດຮາ້ ຍເກດີ ຂນຶ້ ໃນຄອບຄວົ ຄປຸ່ ູຖກປົດ ຕາແໜຸ່ ງ ແລະ ຖກຈາຄກ. ພຸ່ ຂອງທຸ່ ານກແມຸ່ ນ ປັນຍາຊນົ ຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ທຸ່ ມີ ຄີ ວາມຮູແ້ ຕຸ່ ກຕກົ ຢຸ່ ູໃນສະພາບທກຈນົ ເຖງິ ຂນັ້ ເຈບັ ເປັນລມົ້ ປຸ່ ວຍກບຸ່ ສາມາດຫາເງນິ ມາຊຢ້ າ ປຸ່ ິນປົວໄດ້ ແລະ ໃນທຸ່ ສີ ດທຸ່ ານກໄດເ້ ສຍຊວີ ດິ ໄປ. ຫູຼຊນິ ບຸ່ ທນັ ເຖງິ ອາຍກະສຽນຕກົ ເປັນກຸ່ າພາ້ ພຸ່ ແລະ ອາໄສແມຸ່ ເປັນຜູໃ້ ຫຄ້ ວາມອບົ ອຸ່ ນ. 41 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ປີ 1902 ຫູຊຼ ນິ ຮຽນຈບົ ມະຫາວທິ ະຍາໄລບຸ່ ແຮຸ່ ແລະ ທຸ່ ານຖກສຸ່ ງົ ໄປຮຽນວຊິ າການແພດຢຸ່ ູປະເທດຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ. ໃນສະໄໝນນັ້ ທຸ່ ານໄດໄ້ ປຊມົ ຮູບເງາົ ແລະ ເຫນັ ພາບເຈາົ້ ໜາ້ ທຸ່ ຍີ ຸ່ ປີ ຸ່ ນ ຈບັ ເອາົ ນກັ ສກຶ ສາຈນີ ຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ທຸ່ ພີ ວມສກຶ ສາຢຸ່ ູ ປະເທດຍຸ່ ປີ ຸ່ ນໄປປະຫານຊວີ ດິ ດວ້ ຍຂກ້ ຸ່ າວຫາວຸ່ າເຂາົ ເປັນນກັ ສບໃຫລ້ ດັ ເຊຍ ໃນສງົ ຄາມລະຫວຸ່ າງຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ ແລະ ລດັ ເຊຍ ປີ 1902-1904. ໃນເຫດການອນັ ໜາ້ ເສາົ້ ສະຫດຼົ ໃຈດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ມນີ ກັ ສກຶ ສາຈນີ ຈານວນໜຸ່ ງຶ ບຸ່ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ຕວົ , ບຸ່ ສະດງ້ ໃຈຢຸ່ າງໃດເລຍີ , ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຍງັ ມຜີ ູທ້ ຸ່ ຢີ ຸ່ ູເສຍີ ໆ ຫຼ ຫວົ ຂວນັ ໝຸ່ ຄູ ຸ່ ູຜູທ້ ຸ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ເຄາະຮາ້ ຍ. ສຸ່ ງິ ທຸ່ ທີ ຸ່ ານໄດ້ ເຫນັ ກບັ ຕາເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ໄດກ້ ະຕກເຖງິ ແນວຄດິ ຂອງທຸ່ ານຢຸ່ າງແຮງ ແລະ ທຸ່ ານເຫນັ ວຸ່ າການປຸ່ ິນປົວພະຍາດທາງຮຸ່ າງກາຍ ໃຫຄ້ ນົ ຈນີ ນນັ້ ບຸ່ ສາຄນັ ເທຸ່ າົ ກບັ ການປຸ່ ິນປົວພະຍາດທາງຈດິ ໃຈ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ທຸ່ ານຈຸ່ ງຶ ຕດັ ສນິ ໃຈປະອາຊບີ ແພດ ມາ ກາປາກ ກາ ແລະ ໄດອ້ ທດິ ຊວີ ດິ ທງັ ໝດົ ຂອງຕນົ ຈນົ ເຖງິ ວນິ າທສີ ດທາ້ ຍໃຫແ້ ກຸ່ ອາຊບີ ນກັ ຂຽນ. ປີ 1909 ທຸ່ ານໄດກ້ ບັ ຈາກປະເທດຍຸ່ ປີ ຸ່ ນມາຈນີ ເພຸ່ ອດູແລແມຸ່ ແລະ ນອ້ ງສາວ. ທຸ່ ານໄດເ້ ປັນອາຈານສອນ, ເປັນຫວົ ໜາ້ ອານວຍການໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ. ເມຸ່ ອປີ 1911 ການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈຂູ ອງຈນີ ລະເບດີ ຂນຶ້ , ທຸ່ ານໄດໃ້ ຫກ້ ານ ສະໜບັ ສະໜບູ ຢຸ່ າງສດອກົ ສດໃຈ ແຕຸ່ ໃນທຸ່ ສີ ດທຸ່ ານກຕອ້ ງໄດເ້ ສຍຫວງັ ເພາະການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ບຸ່ ໄດນ້ າເອາົ ຜນົ ປະໂຫຍດໃດໆມາສຸ່ ູປະຊາຊນົ ຜູອ້ ອກແຮງງານ. ປີ 1919 ການປະຕວິ ດັ ອສຈນີ ຫຼ ການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ວນັ ທີ 4/5/1919 ໂດຍແມຸ່ ນຊນົ ຊນັ້ ກາມະຊບີ ຈນີ ນາພານນັ້ ໄດສ້ ຸ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນເຖງິ ທຸ່ ານຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ . ທຸ່ ານໄດປ້ ຸ່ ຽນຈາກແນວຄດິ ຮກັ ຊາດໄປສຸ່ ູແນວຄດິ ນກັ ຄອມມູນດິ ທຸ່ ແີ ທຈ້ ງິ . ນບັ ແຕຸ່ ປີ 1920-1925, ທຸ່ ານເປັນອາຈານສອນທຸ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລປັກກຸ່ ງິ , ວທິ ະຍາໄລຄູປັກກຸ່ ງິ ແລະ ມະ ຫາວທິ ະຍາໄລສາ້ ງຄຍູ ງິ ປັກກຸ່ ງິ . ທຸ່ ານໄດນ້ າພານກັ ຮຽນນກັ ສກຶ ສາ ແລະ ຊາວໜຸ່ ມໃນສະຖາບນັ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ເຄຸ່ ອນໄຫວ ປະຕວິ ດັ ເຊຸ່ ນັ ຈດັ ຕງັ້ ໜຸ່ ວຍປະດດິ ຄດິ ແຕຸ່ ງບດົ ເລຸ່ ອງ, ບດົ ກາບກອນ, ຈດັ ຕງັ້ ພມິ ຈາໜຸ່ າຍໜງັ ສພມິ , ຂຸ່ າວສານ, ວາລະສານເພຸ່ ອໂຄສະນາ, ສະໜບັ ສະໜນູ ການປະຕວິ ດັ . ທຸ່ ານເຄຍີ ອອກໜາ້ ອອກຕາຕຸ່ ສູປ້ ົກປອ້ ງບນັ ດານກັ ສກຶ ສາ ທຸ່ ີເຄຸ່ ອນໄຫວປະຕິວດັ , ຕຸ່ ຕາ້ ນກບັ ລະບອບຈຽງໄຄເຊັກ ເຊຸ່ ງິ ເປັນລະບອບທຸ່ ີຕຸ່ ຕາ້ ນການປະຕວິ ັດ ແລະ ຕາ້ ນ ປະຊາຊນົ . ປີ 1925 ທຸ່ ານຖກພວກອານາດຈຽງໄຄເຊກັ ບງັ ຄບັ ໃຫຍ້ ກົ ຍາ້ ຍໄປຢຸ່ ູຮາ້ ເມນິ ເປັນສາສະດາຈານສອນວຊິ າ ວນັ ນະຄະດີ ທຸ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລຮາ້ ເມນິ . ຕນົ້ ປີ 1927 ທຸ່ ານໄດໄ້ ປຫາເມອງກວາງຈູ ເຊຸ່ ງິ ເປັນເຂດທຸ່ ໝີ ນັ້ ປະຕວິ ດັ ຂອງຈນີ ໃນເວລານນັ້ . ຢຸ່ ູໃນເຂດທຸ່ ໝີ ນັ້ ທຸ່ ານໄດຖ້ ກແຕຸ່ ງຕງັ້ ໃຫເ້ ປັນຫວົ ໜາ້ ຫອ້ ງການວຊິ າການ, ທງັ ເປັນຫວົ ໜາ້ ພະ ແນກວນັ ນະຄະດພີ າສາຕຸ່ າງປະເທດ ແຫຸ່ ງມະຫາວທິ ະຍາໄລ ຊນຍດັ ເຊນັ ໃນເມອງກວາງຈ.ູ ເດອນ ເມສາ 1927 ພວກກາອານາດຈຽງໄຄເຊກັ ເປີດບນັ້ ປາບປາມພກັ ຄອມມນູ ດິ ຈນີ ຢຸ່ າງນອງເລອດ. ມາຮອດເດອນ 10 ປີ 1927, ທຸ່ ານໄດເ້ ຂາົ້ ໄປຢຸ່ ູນະຄອນຊຽງໄຮ້ ໃນເວລານນັ້ ພກັ ຄອມມູນດິ ຈນີ ໄດມ້ ອບ ໝາຍໜາ້ ທຸ່ ຕີ ຸ່ າງໆ ເປັນຕນົ້ ແມຸ່ ນໜາ້ ທຸ່ ນີ າພາເຄຸ່ ອນໄຫວດາ້ ນວດັ ທະນະທາ, ດາ້ ນວນັ ນະ ຄະດສີ ລິ ະປະກາປະຕວິ ດັ , ທຸ່ ານຍງັ ເຄຸ່ ອນໄຫວປະດດິ ແຕຸ່ ງ, ທງັ ເຄຸ່ ອນໄຫວການເມອງ ເຊຸ່ ນັ ເຄຸ່ ອນໄຫວໃນ “ສະມາຄມົ ສະໜບັ ສະໜນູ ການປະ ຕວິ ດັ \", \"ສະພາເຄຸ່ ອນໄຫວເພຸ່ ອຄວາມເສລພີ າບຂອງຈນີ ”, “ສະມາຄມົ ປອ້ ງກນັ ສດິ ທພິ ນົ ລະເມອງຂອງຈນີ ” ໂດຍ ແມຸ່ ນພກັ ຄອມມູນດິ ຈນີ ນາພາ. ວນັ ທີ 19 ເດອນ 10 ປີ 1936 ທຸ່ ານ ຫູຊຼ ນິ ໄດເ້ ຖງິ ແກຸ່ ມລະນະກາ ຍອ້ ນພະຍາດຂອງຜູ ້ ກຸ່ ຽວລວມອາຍໄດ້ 55 ປີ. ເຖງິ ວຸ່ າພວກກາອານາດປະຕກິ ານຈຽງໄຄເຊກັ ໄດໃ້ ຊທ້ ກວທິ ທີ າງສະກດັ ກນັ້ ປະຊາຊນົ ບຸ່ ໃຫຈ້ ດັ ພທິ ສີ ຸ່ ງົ ສະ 42 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ການທຸ່ ານກຕາມແຕຸ່ ເພຸ່ ອນສະຫາຍ, ເພຸ່ ອນຮຸ່ ວມອາຊບີ ນກັ ຂຽນ ແລະ ປະຊາຊນົ ເມອງຊຽງໄຮໄ້ ດຈ້ ດັ ພທິ ສີ ຸ່ ງົ ສະການ ໃຫທ້ ຸ່ ານຢຸ່ າງໃຫຍຸ່ ໂຕ ແລະ ສມົ ກຽດ. ຂ. ຜນົ ງານການປະດດິ ແຕຸ່ ງ ການປະດດິ ແຕຸ່ ງຂອງທຸ່ ານຫູຼຊນິ ອາດແບຸ່ ງອອກເປັນຫຼາຍໄລຍະ, ແຕຸ່ ເພຸ່ ອຄວາມສະດວກໃຫແ້ ກຸ່ ການ ສດິ ສອນ ແລະ ຮຸ່ າຮຽນ, ພວກເຮາົ ອາດແບຸ່ ງເປັນສອງໄລຍະຕນົ້ ຕດຸ່ ງັ ນ:ີ້ - ໄລຍະແຕຸ່ ປີ 1918-1927 - ໄລຍະແຕຸ່ ປີ 1928-1936 ໄລຍະທໜີ ຸ່ ງຶ ເປັນໄລຍະທຸ່ ທີ ຸ່ ານຍງັ ຢດຖແນວຄດິ ນກັ ປະຕວິ ດັ ປະຊາທປິ ະໄຕເປັນຕນົ້ ຕ, ທຸ່ ານໄດເ້ ປັນອາ ຈານສອນຫຼາຍບຸ່ ອນ, ຜນົ ງານການປະດດິ ແຕຸ່ ງຂອງທຸ່ ານໃນໄລຍະນມີ້ :ີ ນະວະນຍິ າຍ “ບນັ ທກຶ ຂອງຄນົ ບາ້ ” ພມິ ອອກປີ 1918,ນະວະນຍິ າຍ “ກແຊງ”, ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອານຍ”, “ງານຈຸ່ ຝູ ູ” ເປັນຕນົ້ . ນອກຈາກນະວະນຍິ າຍແລວ້ ທຸ່ ານຍງັ ຂຽນບດົ ຂຸ່ າວ, ບດົ ປກລະດມົ ຈດິ ໃຈຊາວໜຸ່ າມສະໜບັ ສະໜນູ ການ ປະຕວິ ດັ , ບດົ ບນັ ທກຶ ອກີ ຈານວນໜຸ່ ງຶ ຊຸ່ ງຶ ເປັນບດົ ທຸ່ ມີ ເີ ນອ້ ໃນແນວຄດຶ ເລກິ ເຊຸ່ ງິ ເປັນຕນົ້ ແມຸ່ ນເນອ້ ໃນກຸ່ າວປະນາມ ລດັ ທສິ ກັ ດນິ າ ແລະ ລດັ ທຈິ ກັ ກະພດັ . ບດົ ເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ໄດໂ້ ຮມເປັນປຶ້ມຫຼາຍເຫຼມັ້ ເຊຸ່ ນັ : “ຊວນັ ”, “ເຍອ້ ເຝີງ”, “ຄວາ ເກອ້ ຈ”ິ ເປັນຕນົ້ . ໄລຍະທຸ່ ສີ ອງ ເປັນໄລຍະທຸ່ ທີ ຸ່ ານຍດຶ ໝນັ້ ແນວຄດິ ຂອງນກັ ຄອມມູນດິ ຢຸ່ າງແທຈ້ ງິ , ທຸ່ ານໄດເ້ ຂາົ້ ຮຸ່ ວມໃນຂະ ບວນການປະຕວິ ດັ ເຄຸ່ ອນໄຫວຕຸ່ ສູກ້ ບັ ພວກກາອານາດຈຽງໄຄເຊກັ ແລະ ທຸ່ ານດາເນນີ ການປະດດິ ແຕຸ່ ງບນົ ຫຼກັ ໝນັ້ ຂອງລດັ ທຄິ ອມມູນດິ . ໃນໄລຍະນທີ້ ຸ່ ານໄດເ້ ຊາົ ສດິ ສອນ ແລະ ໄດສ້ ມໃສຸ່ ວຽກງານຈດັ ຕງັ້ , ນາພາພາລະກດິ ວນັ ນະ ຄະດປີ ະຕວິ ດັ . ກຸ່ ອນອຸ່ ນທຸ່ ານຈດັ ຕງັ້ ວນັ ລະສານ “ບນົ ລວິ ”, ດາເນນີ ການຄນົ້ ຄວາ້ , ແປ ແລະ ສະເໜທີ ດິ ສະດວີ ນັ ນະຄະດ-ີ ສລີ ະປະກາມາກຊດິ ຢຸ່ າງເປັນລະບບົ . ນອກຈາກຜນົ ງານໃນການຄນົ້ ຄວາ້ ທາງດາ້ ນທດິ ສະດວີ ນັ ນະຄະດແີ ລວ້ . ທຸ່ ານຍງັ ປະດດິ ແຕຸ່ ງບດົ ຕຸ່ າງໆ ເຊຸ່ ນັ ບດົ ຄວາມ, ບດົ ຂຸ່ າວ, ບດົ ບນັ ທກຶ ລວມທງັ ໝດົ 9 ເຫຼມັ້ . ບດົ ເຫຸ່ າຼົ ນນັ້ ມເີ ນອ້ ໃນກຸ່ າວປະນາມຢຸ່ າງເຄຸ່ ງັ ຂມຶ ຕຸ່ ອານາດ ການປົກຄອງຂອງຈຽງໄຄເຊກັ , ໂຈມຕບີ ນັ ດາກຸ່ ມສລິ ະປະກາປະຕກິ ານຕຸ່ າງໆ, ພອ້ ມທງັ ສະແດງເຖງິ ທຸ່ າທແີ ນວຄດິ ຫຼກັ ໝນັ້ ປະຕວິ ດັ ອນັ ແທຈ້ ງິ , ຍາມໃດກຍດຶ ໝນັ້ ຢຸ່ ູໃນຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຊນົ ຊນັ້ ກາມະຊບີ . ໄລຍະນທີ້ ຸ່ ານຍງັ ສບຕຸ່ ຂຽນນະວະນຍິ າຍ ເຊຸ່ ນັ “ເລຸ່ ອງເກຸ່ າົ ຂຽນໃໝຸ່ ” ລວມມີ 8 ຕອນ. ນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ ນໄີ້ ດເ້ ອາົ ຫວົ ຂເ້ ທບນຍິ າຍ, ພນ້ ສບ, ນຍິ າຍປະຫວດັ ຂອງຈນີ ເພຸ່ ອຈະອະທບິ າຍເຖງິ ບນັ ຫາປະຫວດັ ສາດຕຸ່ າງໆ, ກຸ່ າວຕຕິ ຽນ, ໂຈມຕ,ີ ສຽດສລີ ະບອບປະຕກິ ານຂອງຈຽງໄຄເຊກັ ທຸ່ ໂີ ຫດຮາ້ ຍສາມນັ ແລະ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ທຸ່ ານຍງັ ໄດ້ ສນັ ລະເສນີ , ຍກົ ຍອ້ ງຕຸ່ ກາລງັ ປະຕວິ ດັ ຂອງມະຫາຊນົ . ບດົ ເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ເປັນບດົ ປະພນັ ທຸ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະສດັ ຈະທດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຢຸ່ າງຈະແຈງ້ . ທຸ່ ານເປັນນກັ ປະພນັ ຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ທຸ່ ເີ ປັນແບບຢຸ່ າງອນັ ເຫຼອ້ ມໃສ, ດງີ າມ ຂອງພະນກັ ງານຜູມ້ ແີ ນວຄດິ ຫຼກັ ໝປັ້ ະຕວິ ດັ ສູງສຸ່ ງົ . ປະທານເໝາົ ເຊຕີ ງ ໄດ້ ຍກົ ຍອ້ ງທຸ່ ານວຸ່ າ: “ເຖງິ ວຸ່ າບຸ່ ທນັ ໄດເ້ ຂາົ້ ຢຸ່ ູໃນອງົ ການຈດັ ຕງັ້ ຂອງພກັ ຄອມມູນດິ ກຕາມ ແຕຸ່ ແນວຄດິ , ພດຶ ຕກິ າ ແລະ ບດົ ປະພນັ ຂອງທຸ່ ານລວ້ ນແຕຸ່ ມເີ ນອ້ ໃນປະຕວິ ດັ , ມາກຊດິ ທງັ ມວນ” (ຄາປາໄສຂອງປະທານເໝາົ ເຊຕີ ງ ໃນໂອກາດ ລະນກຶ ເຖງິ ການເສຍຊວີ ດິ ຂອງທຸ່ ານຫູຊຼ ນິ ຄບົ ຮອບ 1 ປີ ຢຸ່ ູຢຽນອານ). ຈາກປະສບົ ການຊວີ ດິ ຂອງທຸ່ ານທຸ່ ໄີ ດພ້ ບົ ພຫ້ ຼາຍບນັ ຫາທຸ່ ຜີ ຸ່ ານມາຄແນວນນັ້ ທຸ່ ານຈຸ່ ງຶ ໄດສ້ ະຫບຼ ປະສບົ ການ 43 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຂອງຕນົ ເອງຂນຶ້ ມາເພຸ່ ອສະທອ້ ນເຖງິ ສງັ ຄມົ ຈນີ ໃນອະດດີ ແລະ ປັດຈບນັ ດຸ່ ງັ ນ:ີ້ (1) ມຄີ ວາມສນົ ໃຈທກສຸ່ ງິ , ພະຍາຍາມຮູ,້ ພະຍາຍາມເຫນັ ໃຫຫ້ ຼາຍເທຸ່ າົ ທຸ່ ຈີ ະຫຼາຍໄດ,້ ຢຸ່ າຂຽນອອກມາໃນ ເມຸ່ ອຍງັ ບຸ່ ຮູ ້ ຫຼ ຮູເ້ ຫນັ ພຽງໜອ້ ຍດຽວ. (2) ຢຸ່ າບງັ ຄບັ ຕນົ ເອງຂຽນ ໃນເມຸ່ ອບຸ່ ຢຸ່ ູໃນອາລມົ ທຸ່ ຈີ ະຂຽນ. (3) ຢຸ່ າເລອດເອາົ ແບບຢຸ່ າງທຸ່ ແີ ນຸ່ ນອນ ແລະ ຕາຍຕວົ ສາລບັ ຕວົ ລະຄອນຂອງທຸ່ ານ ແຕຸ່ ຈຸ່ ງົ ສາ້ ງຂນຶ ມາຈາກສຸ່ ງິ ທຸ່ ີ ທຸ່ ານເຫນັ ເອງ. (4) ຫຼງັ ຈາກຂຽນຈບົ ແລວ້ ໃຫອ້ ຸ່ ານຢຸ່ າງໜອ້ ຍ 2 ເທຸ່ ອ, ຕດັ ຖອ້ ຍຄາ, ວະລີ ຕະຫຼອດຮອດສຸ່ ວນຕຸ່ າງໆທຸ່ ບີ ຸ່ ຈາ ເປັນອອກໄປໂດຍບຸ່ ຕອ້ ງຢ້ານ. ຫຍວ້ ດັ ຖດບິ ສາລບັ ເລຸ່ ອງໃຫເ້ ຂາົ້ ສຸ່ ູໂຄງເລຸ່ ອງ ດີ ກວຸ່ າຂະຫຍາຍວດັ ຖດບິ ໃຫແ້ ກຸ່ ໂຄງເລຸ່ ອງ. (5) ອຸ່ ານນະວະນຍິ າຍຕຸ່ າງປະເທດ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນຂອງເອຣີ ົບ ແລະ ຕາເວນັ ອອກສຸ່ ຽງເໜອ ກຄຜນົ ງານ ຂອງນກັ ຂຽນຍຸ່ ປີ ຸ່ ນ. (6) ຢຸ່ າສາ້ ງຄາຄນນາມ ຫຼ ວະລຕີ ຸ່ າງໆ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມໃີ ຜເຂາົ້ ໃຈ. (7) ຢຸ່ າເຊຸ່ ອຄາເວາົ້ ໃດໆກຸ່ ຽວກບັ “ກດົ ເກນການປະພນັ ”. (8) ຢຸ່ າເຊຸ່ ອ “ນກັ ວຈິ ານວນັ ນະກາ” ຊາວຈນີ ແຕຸ່ ອຸ່ ານຜນົ ງານວຈິ ານຂອງນກັ ວຈິ ານຕຸ່ າງປະເທດທຸ່ ເີ ຊຸ່ ອຖໄດ.້ (9) ຄາຂຕີ້ ວົ ະຫຼອກລວງທຸ່ ຂີ ຽນດວ້ ຍນາ້ ມກຶ ບຸ່ ສາມາດປົກປິດຄວາມຈງິ ທຸ່ ຈີ າລກຶ ດວ້ ຍເລອດ (10) ສດັ ໃຫຍຸ່ ຢຸ່ າງເສອ, ສງິ ມກັ ເດນີ ທາງໄປຕາມລາພງັ ພຽງຜູດ້ ຽວ ມແີ ຕຸ່ ງວົ , ຄວາຍ ເທຸ່ າົ ນນັ້ ທຸ່ ີ ເດນີ ທາງໄປເປັນຝູງ (11) ນກັ ຮບົ ທຸ່ ແີ ທຈ້ ງິ ຕອ້ ງຫານກາ້ ຜະເຊນີ ສູໂ້ ສກນາດຕະກາຊວີ ດິ ແລະ ການຫຸ່ ຼງັ ເລອດ (12) ຖາ້ ຫາກເຈາົ້ ສວມໜາ້ ກາກເປັນເວລາດນົ ນານເກນີ ໄປ ມນັ ກຈະຕດິ ແໜນ້ ຝັງເຂາົ້ ໄປໃນເນອ້ ໜງັ , ໃນເມຸ່ ອ ຕອ້ ງຖອດມນັ ອອກ ກຈະພບົ ວຸ່ າມນັ ຈະດງຶ ເນອ້ ໜງັ ຕດິ ອອກມາດວ້ ຍຄວາມເຈບັ ປວດເຂາົ້ ໄປຮອດກະດູກ ດາ 7.1 ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ໂດຍຫຍ້ ອາກຍ (AQ) ແມຸ່ ນຊາວນາທກຈນົ ຜູໜ້ ຸ່ ງຶ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມເີ ຮອນຊານ, ລູກເມຍ, ບຸ່ ມດີ ນິ ເປັນຂອງຕນົ ເອງແມຸ່ ນແຕຸ່ ໜອ້ ຍດຽວ, ບຸ່ ມອີ າຊບີ ອນັ ແນຸ່ ນອນ, ຈນົ ກະທງັ ຮອດຊຸ່ ແລະ ນາມສະກນກບຸ່ ມ.ີ ເກດີ ເປັນມໄ້ ປຈາ້ ງເຮດັ ວຽກໃຫ້ ຄອບຄວົ ເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງ, ກາງຄນອາໄສນອນຢຸ່ ູວດັ ໂຖກກົ . ຖາ້ ຈະເວາົ້ ເຖງິ ສຸ່ ງິ ທຸ່ ເີ ປັນຂອງສຸ່ ວນຕວົ ອາກຍກມີ ແຕຸ່ ຮອຍແປວ້ ແລະ ຜມົ ຫາງເຕຸ່ າົ ເທຸ່ າົ ນນັ້ . ເຖງິ ວຸ່ າສະພາບເປັນຄແນວນນັ້ ແຕຸ່ ອາກຍພດັ ຄດິ ວຸ່ າ ຕນົ ເອງເປັນ “ທີ ໜຸ່ ງຶ ”, ລາວຊອກຫາສຸ່ ງິ ທຸ່ ປີ ອບໃຈຕນົ ເອງຂນຶ້ ມາ. ມເີ ທຸ່ ອໜຸ່ ງຶ ອາກຍຄດິ ເຖິງເລຸ່ ອງ “ແມຸ່ ຍງິ ”, ລາວເລຍີ ຄເຂຸ່ າົ ນບົ ໄຫວຂ້ ຄວາມເຫນັ ໃຈນານາງງ ຄນົ ໃຊຕ້ ະ ກນຈາ້ ວ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ລາວເລຍີ ຖກທບຕຢີ ຸ່ າງໃຫຍຸ່ ແລະ ຍງັ ຖກປົດສດິ ເປັນລູກຈາ້ ງອກີ ດວ້ ຍ. ຈາກນນັ້ ລາວເລຍີ ຖກປະຖມິ້ , ປະຊາຊນົ ບາ້ ນຢາງ ຕຸ່ າງຄນົ ຕຸ່ າງບຸ່ ສນົ ໃຈນາອາກຍ, ນບັ ທງັ ວດັ ໂຖກກົ ກບຸ່ ຍອມຮບັ ເອາົ ອາກຍອກີ . ອາກຍຈາຕອ້ ງໜຈີ າກບາ້ ນຢາງເຂາົ້ ໃນເມອງ ພອ້ ມກບັ ພວກນກັ ເລງກຸ່ ມໜຸ່ ງຶ ເພຸ່ ອຫາກນິ . ຫາໄດເ້ ລກັ ໆນອ້ ຍໆລາວກບັ ບາ້ ນຢາງ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ການນບັ ຖກວຸ່ າເກຸ່ າົ ໜອ້ ຍໜຸ່ ງຶ . ການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ຂອງນາຍທນຶ ລະເບດີ ຂນຶ້ , ອາກຍບຸ່ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຫຍງັ ກຸ່ ຽວກບັ ການປະຕວິ ດັ ແຕຸ່ ລາວເຫນັ ວຸ່ າພວກທຸ່ ເີ ຄຍີ ກດົ ຂຸ່ ີ ຂູດຮດີ ຕນົ ເອງນນັ້ ສະແດງທຸ່ າທຢີ ້ານກວົ ການປະຕວິ ດັ , ອາກຍເລຍີ ຊອກຫາພວກປະຕວິ ດັ , ແຕຸ່ ພວກເຮດັ ການ 44 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ປະຕວິ ດັ ຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງພດັ ປະຕເິ ສດອາກຍ. ມຄີ ງັ້ ໜຸ່ ງຶ ເກດີ ມກີ ານປນ້ ສະ ດມົ ກາງຖະໜນົ , ອາກຍສະແດງທຸ່ າທາງ “ຢາກ ເປັນສດັ ຕູ” ຍອ້ ນແນວນນັ້ ເລຍີ ຖກພວກປະຕກິ ານຂງັ ຄກ ແລະ ຍງິ ຖມິ້ . ຮອດວນິ າທທີ ຸ່ ຈີ ະຖກຍງິ ອາກຍກຍງັ ບຸ່ ຮູ ້ ໃຕຮ້ ູເ້ ໜອ. ອາກຍຕາຍແຕຸ່ ທກສຸ່ ງິ ທກຢຸ່ າງໃນບາ້ ນຢາງຍງັ ເໝອນເດມີ ໝດົ . 7.2 ເນອ້ ໃນຄວາມໝາຍເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ຜຸ່ ານເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ນກັ ປະພນັ ຢາກຝາກແນວຄວາມຄດິ ກຸ່ ຽວກບັ ສະພາບສງັ ຄມົ ຈນີ ໃນທາ້ ຍສະຕະ ວດັ ທີ XIX ຫາຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ XX ໃຫຜ້ ູອ້ ຸ່ ານໃນບາງບນັ ຫາດຸ່ ງັ ນີ້ - ກຸ່ າວປະນາມການກດົ ຂຸ່ ຂີ ູດຮດີ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ປົກຄອງສກັ ດນີ າເຄຸ່ ງິ ເມອງຂນຶ້ . ເປັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ຊນົ ຊນັ້ ປົກ ຄອງແມຸ່ ນຕະກນຈາ້ ວ, ຕະກນຊຸ່ ຽນ ແລະ ພວກລູກໆຫຼານໆຂອງພວກເຂາົ . ພວກເຂາົ ເປັນຜູມ້ ເີ ງນິ ຄາ, ມອີ ານາດ ບາດໃຫຍຸ່ , ໃຊທ້ ກວທິ ກີ ານ, ໃນທກຂງົ ເຂດເພຸ່ ອຂູດຮດີ ຊາວນາຈນີ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມທີ າງອອກ ເຊຸ່ ງິ ຕວົ ແທນແມຸ່ ນທາ້ ວອາກຍ. ອາກຍໄດກ້ າຍເປັນຕວົ ຕະຫຼກົ , ເປັນຈດເຍາະເຢີຍ້ ສາລບັ ພວກເຂາົ . - ສຸ່ ອງແສງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ລກັ ສະນະເຄຸ່ ງິ ໆກາງໆ, ບຸ່ ເດດັ ຂາດຂອງການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ເຊຸ່ ງິ ເປັນ ການປະຕວິ ດັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ນາຍທນຶ . ໂດຍຜຸ່ ານເລຸ່ ອງນຈີ້ ະເຫນັ ວຸ່ າການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈບູ ຸ່ ໄດນ້ າເອາົ ຜນົ ປະໂຫຍດຫຍງັ ມາໃຫປ້ ະຊາຊນົ , ມນັ ພຽງແຕຸ່ ເປັນການປຸ່ ຽນນາຍເກຸ່ າົ ໄປສຸ່ ູນາຍໃໝຸ່ , ປຸ່ ຽນຮູບການຂູດຮດີ ນໄີ້ ປສຸ່ ູຮູບການຂູດຮດີ ອຸ່ ນ ເທຸ່ າົ ນນັ້ . ຖາ້ ຢາກປົດປຸ່ ອຍປະຊາຊນົ ຢຸ່ າງແທຈ້ ງິ ແມຸ່ ນຈະຕອ້ ງມກີ ານປະຕວິ ດັ ອນັ ໃໝຸ່ ທຸ່ ແີ ຕກຕຸ່ າງຈາກການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ແຕຸ່ ຢາກເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ແີ ທຈ້ ງິ ນນັ້ ຈະຕອ້ ງປົວແນວຄດິ ໃຫຊ້ າວຈນີ ເສຍກຸ່ ອນ. - ເລຸ່ ອງຍງັ ໄດຕ້ ານວິ ຈິ ານຄວາມຫຼາ້ ຫຼງັ ຂອງຊາວນາຈນີ ໃນເວລານນັ້ , ເຂາົ ເປັນຄນົ ທຸ່ ປີ ອດໃສຂາວສະອາດ, ຊຸ່ ສດັ ສດຈະລດິ , ຖກພວກຊນົ ຊນັ້ ປົກຄອງຂຸ່ ມົ ເຫງັ ເຕງັ ເຕກັ ຈນັ ເງຍີ ຫວົ ບຸ່ ຂນຶ້ ແຕຸ່ ພດັ ເປັນຄນົ ອວດອຸ່ ງົ ທະນງົ ຕວົ , ຄດິ ວຸ່ າຕນົ ເອງເປັນເລດີ . ວທິ ເີ ອາົ ຊະນະທາງຈດິ ໃຈເປັນຈດອຸ່ ອນຕນົ້ ຕຂອງຕວົ ລະຄອນອາກຍ ແລະ ເປັນຈດອຸ່ ອນຂອງ ຊາວນາຈນີ ນນັ້ ເອງ. ຢາກເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ເີ ລກິ ເຊຸ່ ງິ ເຖງິ ຖຸ່ ອງເພຸ່ ອປົດປຸ່ ອຍປະຊາຊນົ ຊາວນາ ອອກຈາກການກດົ ຂຸ່ ີ ຂູດຮດີ ຂອງພວກສກັ ດນີ າບຸ່ າເມອງຂນຶ້ ນນັ້ ປະຊາຊນົ ຈນີ ຈະຕອ້ ງລບົ ລາ້ ງວທິ ເີ ອາົ ຊະນະທາງຈດິ ໃຈເສຍກຸ່ ອນ. 7.3 ວເິ ຄາະບດົ ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ເລຸ່ ອງທາ້ ວອາກຍ ໄດສ້ ຸ່ ອງແສງໃຫເ້ ຫນັ ເຖງິ ຊວີ ດິ ຈດິ ໃຈຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ໃນຫຼາຍດາ້ ນຢຸ່ າງເດຸ່ ນັ ຊດັ ເຊຸ່ ນັ ມູນເຊອ້ ອນັ ດງີ າມຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ທຸ່ ເີ ຄຍີ ສບທອດມາເປັນເວລາຫຼາຍພນັ ປີ, ຕະຫຼອດຮອດປະຫວດັ ສາດອນັ ເຫງິ ນານຂອງຈນີ . ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ເລຸ່ ອງເຫຸ່ ຼາົ ນທີ້ ງັ ສະທອ້ ນໃຫເ້ ຫນັ ສະພາບຄວາມຫາຼ້ ຫຼງັ ຂອງປະຊາຊນົ ໃນສະໄໝສກັ ດນິ າ ປົກຄອງ ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ຂອງຫູຼຊນິ ມເີ ນອ້ ໃນຕານວິ ຈິ ານຄວາມຫຼາ້ ຫຼງັ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ . ຊຸ່ ສຽງຂອງທຸ່ ານ ໄດຕ້ ດິ ພນັ ກບັ ນະວະນຍິ າຍເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ”. ກ. ຄນຄຸ່ າທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນ ເລຸ່ ອງໄດສ້ ຸ່ ອງແສງເຖງິ ສະພາບຊນົ ນະບດົ ຈນີ ສະໄໝກຸ່ ອນ ແລະ ຫງຼັ ການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈ,ູ ບາ້ ນຢາງເປັນບາ້ ນ ໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ເີ ດຸ່ ນັ ຂອງຊນົ ນະບດົ ຈນີ ທຸ່ ທີ ຸ່ ານຫູຼຊນິ ໄດສ້ ຸ່ ອງແສງ, ວາດພາບພນັ ລະນາໃນບດົ ປະ ພນັ ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ບາ້ ນດຸ່ ງັ ກຸ່ າວກຄຫຼາຍໆບາ້ ນໃນຊນົ ນະບດົ ຈນີ ທຸ່ ກີ ວາ້ ງໃຫຍຸ່ ໃນສະໄໝກຸ່ ອນ, ເຊຸ່ ງິ ມພີ ວກເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ໃຊສ້ ດິ ອານາດ ບາດໃຫຍຸ່ ເພຸ່ ອຂຸ່ ມົ ເຫງັ ເຕງັ ເຕກັ ຜູອ້ ຸ່ ນທຸ່ ຢີ ຸ່ ູໃຕອ້ ານາດຂອງພວກເຂາົ . ຕະກນຈາ້ ວ ແລະ ຕະກນຊຸ່ ຽນ ແມຸ່ ນ 2 ຕະກນ ທຸ່ ເີ ປັນເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ສກັ ດນິ າທຸ່ ມີ ອີ ອານາດເໜອກວຸ່ າຄນົ ອຸ່ ນໆຢຸ່ ູໃນບາ້ ນຢາງ. ຄນົ ສອງຕະກນນມີ້ ໄີ ມມ້ , ລູກໆຫາຼ ນໆທງັ ໃກ ້ ແລະ ໄກລວ້ ນແຕຸ່ ມສີ ດິ ຂຸ່ ມົ ເຫງັ ຊາວບາ້ ນຢາງ ພວກເຂາົ ຍູທຸ່ າງກຸ່ ກາທາເຂນັ ທກຢຸ່ າງຕຸ່ ໄທບາ້ ນຕາມໃຈມກັ ສຸ່ ວນ 45 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ໄທບາ້ ນຖກພວກກາອານາດຢຽບຢຸ່ າຈນົ ເງຍີ ໜາ້ ເງຍີ ຕາບຸ່ ໄດ,້ ໃນໃຈມຄີ ວາມຄຽດແຄນ້ ແຕຸ່ ບຸ່ ກາ້ ຕຸ່ ສູຍ້ ອ້ ນແນວນນັ້ ໄທບາ້ ນຢາງປະປຸ່ ອຍໃຫພ້ ວກມນັ ທບຕທີ ລະມານຕາມໃຈມກັ , ຖວຸ່ າທກການທະທາຂອງພວກເຂາົ ແມຸ່ ນຖກຕອ້ ງ. ຍຸ່ ງິ ໄປກວຸ່ ານນັ້ ຖາ້ ຜູໃ້ ດຖກພວກມນັ ທບຕທີ ລະມານແມຸ່ ນຄນົ ມກີ ຽດ, ມບີ ນ, ມຊີ ຸ່ ສຽງໂດຸ່ ງດງັ . ໃນບາ້ ນຢາງຍງັ ມພີ ວກໜຸ່ ງຶ ອກີ ຄຈາພວກເປັນໄມມ້ ຂອງສອງຕະກນດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ, ພວກເຂາົ ມສີ າຍ ພວົ ເປັນ ພຸ່ ນີ ອ້ ງ ລງປາ້ , ອາວອາ ກບັ ສອງຕະກນສກັ ດນິ າໃນບາ້ ນຢາງ, ບາງທກີ ແມຸ່ ນແບບພຸ່ ນີ ອ້ ງຫຸ່ າງໆ, ບາງທກີ ະແມຸ່ ນແບບ ພຸ່ ນີ ອ້ ງໃກໆ້ ແລະ ຕນົ້ ຕແມຸ່ ນມສີ າຍກຸ່ ຽວພນັ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ , ທາງດາ້ ນຜນົ ປະໂຫຍດດວ້ ຍກນັ ຢຸ່ າງໜດິ ແໜນ້ . ຕວົ ແທນໃຫພ້ ວກເຂາົ ນນັ້ ແມຸ່ ນສຽ້ ວເປເຟີນ້ , ສຽ້ ວສເສນີ , ອາຊຈີ າ້ ວ... ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ພວກເຂາົ ປະຊາຊນົ ບາ້ ນຢາງແມຸ່ ນຕກົ ຢຸ່ ູໃນສະພາບແຫຸ່ ງຄວາມທກຍາກ, ຊວີ ດິ ມດມນົ ໃຜໆກຕກົ ຢຸ່ ູໃນສະພາບສນິ້ ເນອ້ ປະດາຕວົ . ຕວົ ແທນຂອງພວກເຂາົ ເຈາົ້ ນນັ້ ມທີ າ້ ວອາກຍ, ທາ້ ວຮວຸ່ າງໝວດ, ບກັ ຢອນ. ຊຸ່ ງຶ ແມຸ່ ນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກຸ່ ຊາວນາຜູທ້ ກຍາກຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງ. ຊວີ ດິ ຂອງພວກເຂາົ ເຈາົ້ ຈມົ ເລກິ ໃນຄວາມມດຂອງ ສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າ. ສຸ່ ງິ ໃດທຸ່ ເີ ຂາົ ເຈາົ້ ໃຊເ້ ຫຸ່ ອແຮງຫາມາໄດ້ ພວກສກັ ດິ ນາໄດຍ້ ດຶ ເອາົ ໄປໝດົ ກຽ້ ງ ແມກ້ ະທງັ້ ເສອ້ ຜາ້ ຄາ ຄງີ ເຫຼອແຕຸ່ ສອງຝາມເປຸ່ ົາ. ຄນົ ຄອາກຍບຸ່ ມທີ ຸ່ ເີ ພຸ່ ງິ ພາອາໄສ, ບຸ່ ສາມາດເອາົ ລູກເອາົ ເມຍ, ບຸ່ ມເີ ຮອນຊານບາ້ ນຊຸ່ ອງ, ພວກເຂາົ ກາຍເປັນຄນົ ທຸ່ ບີ ຸ່ ມໃີ ຜຮູຈ້ ກັ ວຸ່ າຄນົ ຕະກນໃດ, ພວກເຂາົ ຖກພວກສກັ ດນິ າຂູດຮດີ ດວ້ ຍຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບ ແລະ ເລກິ ແລບທຸ່ ສີ ດ. ທຸ່ ານ ຫູຊຼ ນິ ໄດເ້ ຜຍີ ໃບໜາ້ ອນັ ໂຫດຫຽ້ ມໃນການຂູດຮດີ ຊາວບາ້ ນຢາງຂອງພວກທຸ່ ດີ ນິ ສກັ ດິ ນາຈນີ . ອາກຍເຮດັ ວຽກຮບັ ຈາ້ ງໃຫໄ້ ທເຮອນເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ຈາ້ ວ ຊຸ່ ງຶ ເປັນໜຸ່ ງຶ ສອງຕະກນເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ທຸ່ ມີ ອີ ານາດບາດ ໃຫຍຸ່ ໃນບາ້ ນຢາງ. ອາກຍໄດເ້ ຮດັ ວຽກຕງັ້ ແຕຸ່ ເຊາົ້ ຮອດຄຸ່ າ, ແຕຸ່ ຄຸ່ າຈນົ ເຖງິ ເດກິ ດຸ່ ນທຸ່ ຽງຄນ ແລະ ທຸ່ ຽງຄນຈນົ ເຖງິ ຂອ້ ນແຈງ້ , ຕາເຂາົ້ , ໂມສ້ າລີ ບຸ່ ມຍີ າມໃດໄດພ້ ກັ ເອາົ ແຮງ. ອາກຍຮບັ ໃຊພ້ ວກມນັ ຢຸ່ າງບຸ່ ມເີ ງຸ່ອນໄຂ ເຖງິ ປານນນັ້ ກ ຕາມໃນເມຸ່ ອອາກຍຢອກໃຍກບັ ນາງສາວງ ຊຸ່ ງຶ ເປັນຄນົ ໃນເຮອນເຈາົ້ ຂອງທຸ່ ດີ ນິ ຕະກນຈາ້ ວ ເວລາເຂາົ ໂມສ້ າລນີ າກນັ , ທາ້ ວລຸ່ ວງເກນີ ເຖງິ ຕວົ ນາງງໜອ້ ຍດຽວ, ທາ້ ວໄດຖ້ ກປັບໃໝຢຸ່ າງໜກັ , ຖກຕດັ ເງນິ ຄຸ່ າຈາ້ ງໄປໝດົ ຊາ້ ຍງັ ໄດຊ້ ທ້ ຽນ ໄຂ “ຍກັ ” ຄຸ່ ູໜຸ່ ງຶ ໃຫໄ້ ທເຮອນເພຸ່ ອຈະທາພທິ ີ “ລາ້ ງບາບ” ທຽນໄຂໃຫຍຸ່ ຄຸ່ ູນນັ້ ບຸ່ ເຫນັ ເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ຕະກນຈາ້ ວເອາົ ອອກ ມາໄຕຈ້ ກັ ເທຸ່ ອເລຍີ . ຕວົ ຈງິ ແລວ້ ການທາພທິ ີ “ລາ້ ງບາບ” ທຸ່ ເີ ຈາົ້ ຂອງເຮອນອາ້ ງມານນັ້ ມນັ ແມຸ່ ນຮູບການຂູດຮດີ ແຮງ ງານຂອງອາກຍຢຸ່ າງເລກິ ແລບທຸ່ ສີ ດ. ຈາພວກສກັ ດນິ າຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງ ຂູດຮດີ ຊາວນາຢຸ່ າງໂຫດຫຽ້ ມແບບນນັ້ , ປະຊາຊນົ ຈຸ່ ງຶ ມຄີ ວາມຄຽດແຄນ້ ຕຸ່ ພວກມນັ ທຸ່ ສີ ດ, ບຸ່ ຍອມຈານນົ ຕຸ່ ພວກສກັ ດນິ າ, ໃນຈາພວກເຂາົ ນນັ້ ມອີ າກຍເປັນຕວົ ແທນ. ເພາະວຸ່ າຊາວນາຜູຄ້ ອາ ກຍ ເຖງິ ແມຸ່ ນວຸ່ າທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈຕຸ່ ສູຖ້ ກເປຍ້ ລຸ່ ອຍໄປກຕາມ ແຕຸ່ ທາງດາ້ ນຄວາມຮູສ້ ກຶ ນກຶ ຄດິ ຍງັ ຮູຈ້ ກັ ຄຽດແຄນ້ ຕຸ່ ພວກສກັ ດນິ າ ທຸ່ ທີ າການກດົ ຂຸ່ ຂີ ຸ່ ມົ ເຫງັ ພວກເຂາົ . ອາກຍ ຊງັ ແລະ ຄຽດແຄນ້ ພວກສກັ ດນິ າ ແລະ ໄມມ້ ຂອງພວກ ມນັ ໃນບາ້ ນຢາງ. ພວກມນັ ແມຸ່ ນຈາພວກທຸ່ ອີ າກຍ ບຸ່ ຍອມຢຸ່ ູຮຸ່ ວມໂລກນາກນັ ໄດ.້ ບກັ ຝະລຸ່ ງັ ປອມ, ບກັ ລກູ ກກົ ເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ເຖາົ້ ຕະກນຊຸ່ ຽນ ແມຸ່ ນສດັ ຕູຄຸ່ ູອາຄາດຂອງອາກຍ. ສະນນັ້ , ເມຸ່ ອໃດພບົ ໜາ້ ພວກມນັ ອາກຍກຸ່ ປອ້ ຍດຸ່ າໃນໃຈ ທນັ ທໂີ ລດ. ເຖງິ ວຸ່ າເຫດ ຜນົ ຄຽດແຄນ້ ຂອງອາກຍບຸ່ ທນັ ແທດເໝາະປານໃດກຕາມ ແຕຸ່ ເປົ້າໝາຍທຸ່ ອີ າກຍຄຽດ ແຄນ້ ແມຸ່ ນຖກ ຕອ້ ງ. ອາກຍຄຽດແຄນ້ ຕຸ່ ພວກມນັ ແລະ ໄດສ້ ະແດງອອກຢຸ່ າງຈະແຈງ້ ໃນເວລາເກດີ ມຂີ ະບວນ ການປະຕວິ ດັ . ເວລານນັ້ ອາກຍຢາກເຮດັ ການປະຕວິ ດັ , ທາ້ ວໄດຄ້ ດິ ເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ໄປຕາມຄວາມຄດິ ແບບງຸ່າຍໆ ເຊຸ່ ນັ ວຸ່ າໄປຕດັ ຄພວກສກັ ດນິ າ, ພວກເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ຄດຸ່ ງັ ພວກຕະກນຈາ້ ວ, ຕະກນຊຸ່ ຽນ ພອ້ ມໄມມ້ ຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງ... ໄປຢຶດ ແລະ ຂນົ ເອາົ ເຄຸ່ ອງຂອງ, ເງນິ ທອງ, ເຄຸ່ ອງໃຊໃ້ ນເຮອນຊານພວກມນັ ຄ ໂຕະ, ຕູ,້ ຕຽງ ເມອໄວເ້ ຮອນຕນົ . ໃນ 46 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຄວາມຮບັ ຮູຕ້ ຸ່ ກບັ ການປະຕວິ ດັ ຂອງອາກຍດຸ່ ງັ ໄດກ້ ຸ່ າວມານນັ້ ເຖງິ ວຸ່ າຄວາມເຂາົ້ ໃຈຕຸ່ ການປະຕວິ ດັ ຍງັ ບຸ່ ຖກຕອ້ ງ, ຍງັ ແມຸ່ ນຄວາມເຂາົ້ ໃຈແບບງຸ່າຍດາຍ. ຖກໆຜດິ ໆ ແລະ ຍງັ ຜວິ ເຜນີ ກຕາມ, ແຕຸ່ ຫາກວຸ່ າຄວາມປະສງົ , ຈດມຸ່ ງໝາຍ, ຄວາມປາຖະໜາຂອງອາກຍ ທຸ່ ຢີ າກດບັ ສູນຊນົ ຊນັ້ ສກັ ດນິ າ, ຢາກແບຸ່ ງປັນມລະດກົ ຂອງພວກມນັ ເຊຸ່ ງິ ມລະດກົ ເຫຸ່ າຼົ ນນັ້ ແມຸ່ ນແຮງງານຂອງປະຊາຊນົ ຜູອ້ ອກແຮງງານສາ້ ງຂນຶ້ ມາ ແຕຸ່ ພວກມນັ ໄດຍ້ ດຶ ໄປເປັນກາມະສດິ ສຸ່ ວນຕວົ ນນັ້ ແມຸ່ ນຄວາມປະສງົ ທຸ່ ຖີ ກຕອ້ ງ ແລະ ຊອບທາ. ຄວາມມຸ່ ງຫວງັ ຂອງອາກຍໄດກ້ ບັ ກາຍເປັນຄວາມຈງິ ເມຸ່ ອພກັ ຄອມມູນດິ ຈນີ ໄດນ້ າພາການປະ ຕວິ ດັ . ການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ມີ ພີ ກັ ຄອມມູນດິ ຈນີ ນາພາ ບຸ່ ພຽງແຕຸ່ ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມຄວາມຫວງັ ຂອງອາກຍຢຸ່ າງຄບົ ຖວ້ ນ, ແຕຸ່ ຍຸ່ ງິ ກວຸ່ ານນັ້ ຍງັ ໄດເ້ ອາົ ທຸ່ ດີ ນິ ມາສຸ່ ູກາມຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ຜູອ້ ອກແຮງງານນບັ ເປັນ ຮອ້ ຍໆລາ້ ນຄນົ . ເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ຍງັ ໄດສ້ ຸ່ ອງແສງເຖງິ ຂະບວນການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈຢູ ຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ . ການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ແມຸ່ ນການປະຕວິ ດັ ຊນົ ຊນັ້ ນາຍທນຶ ນາພາ, ການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈໄູ ດໂ້ ຄຸ່ ນລມົ້ ລະບອບສກັ ດນີ າຂອງລາຊະການໜານຊງິ ຂອງຈນີ , ແຕຸ່ ພດັ ບຸ່ ທນັ ສາມາດລບົ ລາ້ ງອດິ ທກິ າລງັ ຂອງຊນົ ຊນັ້ ສກັ ດນິ າຈນີ ທຸ່ ຍີ ງັ ແຂງແຮງຢຸ່ ູ. ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ເຫນັ ຂະບວນການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ເປັນການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ບີ ຸ່ ເຖງິ ຖຸ່ ອງ, ບຸ່ ສດກກົ ສດປາຍ, ໂຄຸ່ ນ ລມົ້ ໂຈມຕກີ າລງັ ຝນປະຕວິ ດັ ແບບເຄຸ່ ງິ ໆກາງໆ. ການປະຕວິ ດັ ແບບນນັ້ ແມຸ່ ນລກັ ສະນະສະເພາະຂອງການປະຕວິ ດັ ນາຍທນຶ . ສະນນັ້ , ທຸ່ າທຸ່ ຂີ ອງນກັ ປະພນັ ຕຸ່ ການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ທຸ່ ສີ ະແດງອອກໃນເລຸ່ ອງ “ທາ້ ຍອາກຍ\" ແມຸ່ ນທຸ່ າທຕີ ິ ຕຽນ, ໂຈມຕໂີ ດຍກງົ ຕຸ່ ລກັ ສະນະແບບເຄຸ່ ງິ ໆກາງໆນນັ້ . ການປະຕວິ ດັ ໄດດ້ າເນນີ ໄປ ແຕຸ່ ສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າສະໄໝນນັ້ ບຸ່ ມຫີ ຍງັ ປຸ່ ຽນແປງ, ການພວົ ພນັ ລະ ຫວຸ່ າງຊນົ ຊນັ້ ໃນສງັ ຄມົ ບຸ່ ໄດປ້ ຸ່ ຽນແປງແຕຸ່ ປະການໃດເລຍີ . ອກີ ດາ້ ນໜຸ່ ງຶ ຂະບວນການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ບຸ່ ໄດເ້ ອາົ ຫວົ ຊາກາລງັ ຂອງຊາວນາ, ຍຸ່ ງິ ໄປກວຸ່ ານນັ້ ບຸ່ ໄດນ້ າເອາົ ສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດອນັ ຊອບທາມາໃຫປ້ ະ ຊາຊນົ ໂດຍສະເພາະແມຸ່ ນຊາວນາ. ສະພາບການດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ນກັ ປະພນັ ໄດວ້ າດພາບພນັ ລະນາສຸ່ ອງແສງຢຸ່ ູໃນເລຸ່ ອງ “ທາ້ ວອາກຍ” ຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ ແລະ ມີ ຊວີ ດິ ຊວີ າທຸ່ ເີ ດຸ່ ນັ ຊດັ . ຄມົ ປາກກາຂອງທຸ່ ານ ວເິ ຄາະຕຸ່ ບນັ ຫານແີ້ ມຸ່ ນເລກິ ເຊຸ່ ງິ . ເມຸ່ ອຂະບວນປະຕວິ ດັ ຫາກເລຸ່ ມີ ຕນົ້ ຂນຶ້ , ພວກເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ສກັ ດນິ າພາກນັ ສະທາ້ ນຢາ້ ນກວົ , ພວກອາດຍາເຈາົ້ ນາຍສກັ ດນິ າ ຄດິ ເຖງິ ເສນັ້ ທາງເອາົ ຕວົ ໜລີ ີ້ ໄພໃນບຸ່ ອນລບັ ໆ, ພວກອາຍາເຈາົ້ ນາຍຈານວນໜຸ່ ງຶ ໃນຕວົ ເມອງໄດກ້ ຽມໄປລບົ ລຢີ້ ຸ່ ູຊນົ ນະບດົ . ເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ຊຸ່ ກ ຢຸ່ ູໃນ ເມອງໄດຫ້ ອບເອາົ ຫີບເງນິ , ຫີບຄາ, ເຄຸ່ ອງຂອງຕຸ່ າງໆໄປຝາກໄວນ້ າໄທບາ້ ນທຸ່ ີລງ້ ເຄຍີ ຢຸ່ ູຊນົ ນະບດົ ໂດຍລບັ ໆ ກຽມພອ້ ມຈະຫຼບົ ໜຂີ ະບວນປະຕວິ ດັ ທຸ່ ພີ ວມແຜຸ່ ຜາຍດຸ່ ງັ ພະຍລມົ ແດງ. ພວກນາຍໃນເມອງໄດສ້ າ້ ງຄວາມສະທາ້ ນຢາ້ ນກວົ ໃຫແ້ ກຸ່ ພວກສກັ ດນິ າບາ້ ນຢາງເຊຸ່ ນັ ດຽວກນັ . ສກັ ດນິ າ ຕະກນຈາ້ ວ ມາບດັ ນມີ້ ນັ ບຸ່ ກາ້ ສະແດງແຂງຂຸ່ ຕຸ່ ປະຊາຊນົ , ບຸ່ ກາ້ ດູໝຸ່ ນິ ປະໝາດປະຊາຊນົ , ບຸ່ ກາ້ ອວດອາ້ ງອອກມາຄ ແຕຸ່ ກຸ່ ອນອກີ , ກະທງັ້ ຕຸ່ ກບັ ອາກຍມນັ ກໄດປ້ ຸ່ ຽນແປງທຸ່ າທເີ ຊາົ ດູຖູກ. ເມຸ່ ອເວາົ້ ຕຸ່ ກບັ ລາວ ມນັ ໄດເ້ ອນີ້ ອາກຍດວ້ ຍ ຄວາມນບັ ຖວຸ່ າ: “ລງອາກຍ”, ມນັ ເຊາົ ເອນີ້ “ອາກຍ” ຫຼ “ບກັ ອາກຍ”. ສະພາບການດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ປຽບເໝອນລມົ ຫົວກດໄດພ້ ດັ ໄປແລວ້ , ມນັ ໄດພ້ ດັ ບຸ່ ພຄາວກໝດົ ແຮງ ແລະ ສະພາບທກສຸ່ ງິ ທກຢຸ່ າງ ໃນບາ້ ນຢາງຍງັ ເໝອນເດມີ ດຸ່ ງັ ສະພາບກຸ່ ອນການປະຕວິ ດັ ບຸ່ ໄດເ້ ກດີ ຂນຶ້ . ຕຸ່ ມາໃນບາ້ ນຢາງມີ ບາງຢຸ່ າງໄດປ້ ຸ່ ຽນປີນ້ . ພວກນກັ ຮຽນຮູລ້ ູກຕະກນຈາ້ ວ, ບກັ ຝຣຸ່ ງັ ປອມ, ບກັ ລູກກກົ ຕະກນຊຸ່ ຽນ ໄດເ້ ປັນພວກເຮດັ ການປະຕວິ ດັ , ມສີ າຍພວົ ພນັ , ຕດິ ຕຸ່ ກບັ ການປະຕວິ ດັ ແລະ ໄດກ້ າຍ ເປັນຜູເ້ ຄຸ່ ອນໄຫວປະຕວິ ດັ ຢຸ່ າງເອາົ ຈງິ ເອາົ ຈງັ ຕຸ່ ໜາ້ ຕຸ່ ຕາໄທບາ້ ນຢາງ. ຜນົ ຂອງການປະຕວິ ດັ ທຸ່ ພີ ວກເຂາົ ສາມາດດາເນນີ ຂນຶ້ ມາແມຸ່ ນໄດພ້ າກນັ ທບັ ມາ້ ງຫບູຊາເຈາົ້ 47 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ຊວີ ດິ ທຸ່ ຫີ າກຖກໂຄຸ່ ນລມົ້ ຢຸ່ ູວດັ ຕງິ ຕຸ່ ູ ພອ້ ມກບັ ປາ້ ຍຄາຂວນັ ເປັນສຄີ າມ ມເີ ນອ້ ໃນຂຽນວຸ່ າ: “ຮຸ່ ອງເຕໝ້ ນັ້ ຍນໝຸ່ ນໆ ປີ” ແລະ ໄດລ້ ກັ ເອາົ ຖວ້ ຍທອງ ທຸ່ ເີ ປັນຊບັ ສມົ ບດັ ເກຸ່ າົ ແກຸ່ ຂອງວດັ ແຫຸ່ ງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວໄປ. ຖວ້ ຍທອງໃບນນັ້ ເຈາົ້ ວດັ ເຄຍີ ໃຊເ້ ພຸ່ ອປັກທບູ ໃຕບ້ ູຊາຍາແມຸ່ ກວນອນິ . ພວກມນັ ເອາົ ແຕຸ່ ຜູຮ້ ຸ່ ງັ ມຄີ ກນັ ເຂາົ້ ມາເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ສຸ່ ວນຜູທ້ ກຍາກຄ ອາກຍແມຸ່ ນພວກເຂາົ ບຸ່ ຍອມໃຫເ້ ຂາົ້ ຮຸ່ ວມເດດັ ຂາດ. ການປະຕວິ ດັ ຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງແມຸ່ ນເປັນເຊຸ່ ນັ ນນັ້ ເອງ. ສະນນັ້ , ການ ປະຕວິ ດັ ທຸ່ ດີ າເນນີ ຂນຶ້ ຢຸ່ ູບາ້ ນຢາງ ຈຸ່ ງິ ປຸ່ ຽນແປງສງັ ຄມົ ໄດພ້ ຽງແຕຸ່ ສຸ່ ງິ ດຽວຄ ຜູຊ້ າຍທກຄນົ ທຸ່ ຈີ ຸ່ ງົ ຜມົ ຍາວ, ບຸ່ ມໃີ ຜ ປຸ່ ອຍປະໃຫຢ້ ຸ່ ອນລງົ ທາງງຸ່ອນດຸ່ ງັ ທຸ່ ເີ ຄຍີ ເຮດັ ຜຸ່ ານມາ. ສະພາບຢຸ່ ູໃນຕວົ ເມອງກເຊຸ່ ນັ ດຽວກນັ , ອານາດການປົກຄອງຍງັ ຄເກຸ່ າົ ເຈາົ້ ເມອງ ແລະ ຜູບ້ ງັ ຊາການທະ ຫານເມອງຍງັ ແມຸ່ ນຜູເ້ ກຸ່ າົ . ຢຸ່ ູໃນຕວົ ເມອງບຸ່ ມສີ ຸ່ ງິ ປຸ່ ຽນແປງອານາດໃໝຸ່ ໄດສ້ າ້ ງຂນຶ້ ແມຸ່ ນອານາດປະສມົ ແບບເຄຸ່ ງິ ນາຍທນຶ ເຄຸ່ ງິ ສກັ ດນິ າອາຍາສດິ ແລະ ເອນີ້ ຊຸ່ ອານາດ “ປະຕວິ ດັ ” ເປັນເຄຸ່ ອງມເພຸ່ ອແກແ້ ຄນ້ ແລະ ແກໄ້ ຂວຽກງານ ສຸ່ ວນຕວົ ຂອງພວກມນັ . ຍາເຖາົ້ ຖກສຸ່ ງັ ຈບັ ເອາົ ຄນົ ທກຈນົ ໄປຂງັ ຄກຍອ້ ນເຫດຜນົ ຄປຸ່ ູຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ຍງັ ເປັນໜ,ີ້ ບຸ່ ທນັ ໃຊໜ້ ໃີ້ ຫມ້ ນັ , ພວກມນັ ປາບປາມພວກໃດທຸ່ ຢີ າກເຮດັ ກະບດົ ສດທາ້ ຍອາກຍຍອ້ ນຢາກເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ຢຸ່ າງແທ້ ຈງິ ຈຸ່ ງິ ຖກພວກມນັ ຈບັ ໄປຍງິ ເປົາ້ . ເລຸ່ ອງ “ອາກຍ” ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ໄດພ້ ະຍາຍາມຊແີ້ ຈງອະພປິ າຍ ເຖງິ ລກັ ສະນະການປະຕວິ ດັ ຊນິ ຈູ ເພຸ່ ອຈະ ຢນຢັນບນັ ຫາສດັ ຈະທາ ທຸ່ ວີ ຸ່ າ “ຊນົ ຊນັ້ ນາຍທນຶ ເປັນຊນົ ຊນັ້ ທຸ່ ບີ ຸ່ ສາມາດນນາພາຊາວນາຈນີ ເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ໄປເຖງິ ຜນົ ສາເລດັ ໄດ”້ , ຕອ້ ງແມຸ່ ນຊນົ ຊນັ້ ກາມາຊບີ ຈນີ ເທຸ່ າົ ນນັ້ ຈຸ່ ງຶ ມຄີ ວາມສາມາດນາພາການປະຕວິ ດັ ໄປເຖງິ ຜນົ ສາເລດັ ແຕຸ່ ກຸ່ ອນອຸ່ ນໝດົ ຊນົ ຊນັ້ ຊາວນາຈນີ ຈະຕອ້ ງໄດແ້ ກໄ້ ຂບນັ ຫາທຸ່ ເີ ຄຍີ ເອນີ້ ວຸ່ າ “ວທິ ເີ ອາົ ຊະນະທາງຈດິ ໃຈ” ໃຫໄ້ ດ້ ສາກຸ່ ອນ. ອາກຍມຈີ ດອຸ່ ອນມກັ ອວດອາ້ ງຕນົ , ໄຝຸ່ ຝັນຢາກເປັນໃຫຍຸ່ ອາກຍບຸ່ ເຄຍີ ມຍີ ດົ ຖາບນັ ດາສກັ ອນັ ນນັ້ ແມຸ່ ນ ຄວາມເປັນຈງິ ຮອ້ ຍສຸ່ ວນຮອ້ ຍ, ແຕຸ່ ພດັ ໄປອວດອາ້ ງໂຕວຸ່ າເປັນເຊອ້ ສາຍເຄີຍມຍີ ດົ ຖາບນັ ດາສກັ ອນັ ສູງສຸ່ ງົ ໃນ ຫາຼ ຍເຊຸ່ ນັ ຄນົ ມາກຸ່ ອນ ຫຼ ໃນເມຸ່ ອອາກຍຄດິ ເຖງິ ອະນາຄດົ ລາວເຊຸ່ ອໝນັ້ ວຸ່ າລູກໆຫຼານໆຂອງຕນົ ຈະໄດເ້ ປັນຜູໃ້ ຫຍຸ່ , ມຍີ ດົ ຖາບນັ ດາສກັ ...ເມຸ່ ອໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມໄຝຸ່ ຝັນຄແນວນນັ້ ອາກຍກມຄີ ວາມເປັນສກຢຸ່ ູໃນໃຈ. ການຕວົ ະຕມົ້ , ຫຼອກ ລວງຕນົ ເອງດວ້ ຍວທິ ີ “ເອາົ ຊະນະທາງຈດິ ໃຈ” ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ ອາກຍ ໄດເ້ ບຸ່ ງິ ຜູອ້ ຸ່ ນຕຸ່ າກວຸ່ າຕນົ ເອງ, ເບຸ່ ງິ ພວກເຂາົ ເຈາົ້ ບຸ່ ມີ ຫຍງັ ລຸ່ ນຕນົ ເອງພເທຸ່ າົ ໃດ ຫຼ ຖຕນົ ເອງເປັນເລດີ . ອາກຍມຈີ ດອຸ່ ອນຫຼາຍຢຸ່ າງ ຄນົ ທງັ ຫຼາຍມກັ ຈະນາເອາົ ຈດອຸ່ ອນຕຸ່ າງໆຂອງອາກຍໄປເຍາະເຍຍີ້ . ສຽດສີ ແລະ ຫວົ ຂວນັ . ແຕຸ່ ລະເທຸ່ ອທຸ່ ພີ ບົ ພສ້ ະພາບການແນວນນັ້ ອາກຍຮູສ້ ກຶ ຄຽດແຄນ້ ແຕຸ່ ບຸ່ ຮູຈ້ ກັ ຊໂິ ຕຕ້ ອບແນວໃດດ,ີ ລາວຄດິ ຫາຄາເວາົ້ ທຸ່ ມີ ຖີ ອ້ ຍທານອງດຖູ ູກຄຸ່ ູຕຸ່ ສູ ້ ເຊຸ່ ນັ ວຸ່ າ “ຄນົ ຄພວກສູບຸ່ ສມົ ສກັ ສຈີ ະມາເວາົ້ ນາກູ” ໃຊຄ້ າເວາົ້ ນນັ້ ໂຕ ້ ຕອບພວກເຂາົ ຄນ ແລະ ເມຸ່ ອໄດເ້ ວາົ້ ຄາເວາົ້ ດຸ່ ງັ ກຸ່ າວອອກໄປແລວ້ ກເປັນສກໃນໃຈ, ໄປອວດອາ້ ງວຸ່ າຕນົ ເກຸ່ ງັ ຫຼາຍ, ໂຕວ້ າທເີ ກຸ່ ງັ ...ແຕຸ່ ຕວົ ຈງິ ແມຸ່ ນລາວໄດຖ້ ເອາົ ຈດອຸ່ ອນຂອງຕນົ ເປັນຈດດ.ີ ການປະເຊນີ ໜາ້ ກບັ ສດັ ຕູຄຸ່ ອູ າຄາດຂອງອາກຍທກຄງັ້ , ລາວລວ້ ນແຕຸ່ ຕກົ ຢຸ່ ູໃນທຸ່ າຮບັ , ທຸ່ າເສຍປຽບ, ຖກຜູ ້ ອຸ່ ນຕເີ ລອ້ ຍໆ, ລາວບຸ່ ສາມາດຈະຕອບໂຕເ້ ລຍີ , ລາວມຄີ ວາມຄຽດແຄນ້ ຂມົ ໃນໃຈ, ໄດແ້ ຕຸ່ ຈມົ ເວາົ້ ຜູດ້ ຽວເພຸ່ ອປອບ ໃຈຕວົ ເອງ “ມງຶ ! ມງຶ ! ຕກີ ສູ ຸ່ າຕພີ ຸ່ ມງຶ ເອງ. ລູກຕພີ ຸ່ ເປັນລູກເນລະຄນ”. ອາກຍຍກົ ຖານະຕນົ ຂນຶ້ ເປັນພຸ່ ຂອງຜູຕ້ ຕີ ນົ . ດວ້ ຍເຫດນນັ້ ອາກຍໄດມ້ ຄີ ວາມພໃຈ ເພາະວຸ່ າຜູຕ້ ອີ າກຍນນັ້ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມອບັ ອາຍຂາຍໜາ້ . ອາກຍ ອດິ ສາທກຄນົ ແລະ ຍອ້ ງຕນົ ເອງວຸ່ າເປັນຄນົ ທຸ່ ີ “ຍອດຢຽ້ ມ” ທກຢຸ່ າງ, ຊຸ່ ງຶ ກຸ່ ອນອຸ່ ນແມຸ່ ນຄວາມອດົ 48 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ກນັ້ ຍອດຢຽ້ ມ. ຜູອ້ ຸ່ ນມາທາຮາ້ ຍລາວ, ລາວອດົ ກນັ້ ໄວ,້ ເດດັ ຂາດບຸ່ ຕອບໂຕຄ້ ນເພຸ່ ອປອ້ ງກນັ ຕນົ ເອງ. ລາວສາມາດ ອດົ ກນັ້ ໄດຍ້ ອດຢຽ້ ມ ຈຸ່ ງຶ ເປັນອນັ ວຸ່ າລາວສາມາດລມເລຸ່ ອງເກຸ່ າົ ເລຸ່ ອງຫຼງັ ທກຢຸ່ າງໄດງ້ ຸ່າຍດາຍ. ອາກຍມພີ ະຍາດມກັ ລມ ຊຸ່ ງຶ ເປັນພະຍາດຊະນດິ ໜຸ່ ງຶ ທຸ່ ອີ ນັ ຕະລາຍຮາ້ ຍແຮງສາລບັ ຄນົ ອຸ່ ນ ແຕຸ່ ພດັ ເປັນຜນົ ດີ ສາລບັ ອາກຍ. ຕຸ່ ກບັ ຄວາມຂມົ ຂນ, ຄວາມເສຍປຽບ, ເສຍກຽດສກັ ສີ ມຫີ ຼາຍຄງັ້ ເຊຸ່ ງິ ລາວຖກຄຸ່ ູຕຸ່ ສູຢ້ ຽບຢຸ່ າແມຸ່ ນ ລາວໃຊວ້ ທິ ລີ ມ, ລາວອດົ ສາລມເພຸ່ ອຜຸ່ ອນຄາຍອາລມົ ລງົ , ຫຼດຄວາມແຄນ້ , ຫຼດຄວາມຄດິ ຢາກລາ້ ງແຄນ້ ຂອງຕນົ ແລະ ໃນທຸ່ ສີ ດກສາມາດລມໄດ້ ເລຸ່ ອງເກຸ່ າົ ເລຸ່ ອງຫຼງັ ທງັ ໝດົ ເຖງິ ຂນັ້ “ຍອດຢ້ຽມ”. ດຸ່ ງັ ນນັ້ , ໃນທກລະນລີ າວເປັນ ຝຸ່ າຍເອາົ ຊະນະສດັ ຕູ. ອາກຍເອງຮູດ້ ແີ ລວ້ ວຸ່ າ ຕນົ ເອງເກດີ ມາໃນຊາດນບີ້ ຸ່ ມຫີ ຍງັ ລຸ່ ນຜູອ້ ຸ່ ນ ອນັ ນນັ້ ມນັ ແມຸ່ ນຄວາມເປັນຈງິ ຮອ້ ຍ ສຸ່ ວນຮອ້ ຍ ແຕຸ່ ອາກຍຊາ້ ພດັ ປອບໃຈຕນົ ເອງໄວແ້ ລວ້ ຄດິ ວຸ່ າ: “ເກດີ ມາໃນຊາດໜາ້ ຕນົ ຈະກາຍເປັນວລິ ະຊນົ ຢຸ່ າງ ແນຸ່ ນອນ” ຍອ້ ນອາກຍໃຊວ້ ທິ ເີ ອາົ ຊະນະທາງຈດິ ໃຈຄແນວນນັ້ ໃນເມຸ່ ອພວກເຈາົ້ ທຸ່ ດີ ນິ ສກັ ດນິ າ ຈບັ ເອາົ ອາກຍໄປ ປະຫານຊວີ ດິ ດວ້ ຍການຍງິ ເປົາ້ ລາວຍງັ ຮອ້ ງເພງເສຍີ ໆຢຸ່ ູ “ອກີ ຊາວປີຈະມຜີ ູເ້ ກດີ ມາເປັນວລິ ະຊນົ ”. ສະຫບຼ ໄດວ້ ຸ່ າ ໃນທກກລະນບີ ຸ່ ວຸ່ າກລະນໃີ ດ ອາກຍບຸ່ ຍອມເປັນຝຸ່ າຍເສຍປຽບ, ອາກຍບຸ່ ຍອມ ຮບັ ຮູວ້ ຸ່ າຕນົ ເອງເປັນຝຸ່ າຍຖກປະລາໄຊ. ຍອ້ ນແນວນນັ້ ລາວຈຸ່ ງຶ ສາມາດອດົ ກນັ້ ໃຫຜ້ ູອ້ ຸ່ ນເຕະຕ,ີ ຂຸ່ ມົ ເຫງັ ຕນົ ເອງ, ບຸ່ ຍອມຄດິ ຫາທາງເພຸ່ ອຕຸ່ ຕາ້ ນ, ໂຕຕ້ ອບຄນຕຸ່ ຜູຂ້ ມົ ເຫງັ ຕນົ ເອງ. “ວທິ ເີ ອາົ ຊະນະທາງຈດິ ໃຈ” ຂອງອາກຍ ເປັນອນັ ຕະລາຍທຸ່ ສີ ດ, ມນັ ເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈຕຸ່ ສູຂ້ ອງຄນົ ເຮາົ ຖກ ຫດຼ ລງົ , ຂາດຄວາມຕຸ່ ນຕວົ ປະຕວິ ດັ . ໃຜຖ “ລດັ ທອິ າກຍ” ເຖງິ ວຸ່ າຈະມຄີ ວາມຄຽດແຄນ້ ຕຸ່ ພວກກດົ ຂຸ່ ຂີ ຸ່ ມົ ເຫງັ ປານ ໃດກຕາມ, ແຕຸ່ ຫາກບຸ່ ຍອມຫາວທິ ທີ າງຕຸ່ ສູອ້ ນັ ຖກຕອ້ ງເພຸ່ ອກອບກຕູ້ ນົ ເອງ, ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຊາ້ ພດັ ມກັ ຄດິ ຫາວທິ ຕີ ຸ່ ສູ ້ ແບບຫຍທ້ .້ ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ຂຽນເລຸ່ ອງອາກຍຂນຶ້ ມາ ໂດຍມຈີ ດປະສງົ ແນໃສຸ່ ວາດພາບພນັ ລະນາຄນົ ຊນັ້ ຕຸ່ າໃນສງັ ຄມົ ທຸ່ ີ ຖກເຄາະຮາ້ ຍ, ໃຫເ້ ຫນັ ຈດອຸ່ ອນຕຸ່ າງໆຂອງພວກເຂາົ . ເມຸ່ ອໃດພວກເຂາົ ຫາກສາມາດຊາລະສະສາງຈດອຸ່ ອນ, ຈດ ຂາດຕກົ ບກົ ພຸ່ ອງເຫຸ່ ຼາົ ນນັ້ ໃຫໝ້ ດົ ສຽ້ ງໄປ, ເມຸ່ ອນນັ້ ພວກເຂາົ ຈຸ່ ງຶ ຈະມຄີ ວາມຕຸ່ ນຕວົ ເພຸ່ ອເຮດັ ການປະຕວິ ດັ ຢຸ່ າງເປັນ ເຈາົ້ ການ. ຂ. ຄນຄຸ່ າທາງດາ້ ນສລິ ະປະ ອາກຍເປັນຕວົ ລະຄອນຕນົ້ ຕໃນເລຸ່ ອງ, ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ໄດສ້ າ້ ງຕວົ ລະຄອນນຂີ້ ນຶ້ ຢຸ່ າງມສີ ລິ ະປະ, ມບີ ກຄະລກິ ລກັ ສະນະສະເພາະ ແລະ ສງັ ລວມຢຸ່ າງເດຸ່ ນັ ຊດັ ທຸ່ ສີ ດໃນວນັ ນະຄະດຈີ ນີ ສະໄໝໃໝຸ່ . ອາກຍແມຸ່ ນຕວົ ແທນໃຫ້ ຊາວນາຈນີ ຜູທ້ ກຈນົ ໃນສງັ ຄມົ ສກັ ດນິ າ ໃນໄລຍະແຕຸ່ ທາ້ ຍສະຕະວດັ ທີ 19 ຫາຕນົ້ ສະຕະວດັ ທີ 20. ເຖງິ ວຸ່ າຕວົ ລະຄອນອາກຍ ເປັນພຽງຮູບພາບທຸ່ ທີ ຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ປັນ້ ແຕຸ່ ງຂນຶ້ ແຕຸ່ ມຫີ ຼາຍຄນົ ທຸ່ ກີ າເນດີ ມາຊນັ້ ຄນົ ຕຸ່ າງໆໃນສງັ ຄມົ ຍອມຮບັ ວຸ່ າຮູບພາບຂອງອາກຍນນັ້ ເປັນຮູບພາບຂອງຕນົ ເອງ, ຮູບພາບຂອງອາກຍແມຸ່ ນເງາົ ຫຼ ເປັນສຸ່ ວນໜຸ່ ງຶ ຂອງເງາົ ຕນົ ເອງ. ນນັ້ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວຸ່ າ ອາກຍເປັນພນັ ທະຮູບຕວົ ແບບທຸ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ, ແມຸ່ ນຜນົ ສາເລດັ ອນັ ຍຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ຂອງນກັ ປະພນັ ໃນການສາ້ ງຕວົ ລະຄອນຢູໃນເລຸ່ ອງດຸ່ ງັ ກຸ່ າວ. ເລຸ່ ອງນທີ້ ຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ໄດຂ້ ຽນຂນຶ້ ດວ້ ຍຄວາມຊານຊິ ານາ ຂຽນໄປຕາມລດັ ທສິ ດັ ຈະທດັ ຢຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ , ຂຽນ ໄປຕາມລກັ ສະນະຕະຫຼກົ , ຊວນຫວົ , ຕຕິ ຽນອນັ ແນບນຽນ, ສຽດສຢີ ຸ່ າງເລກິ ເຊຸ່ ງິ , ພາໃຫຜ້ ູອ້ ຸ່ ານໄດຫ້ ວົ , ໄດຄ້ ດິ ແລະ ທງັ ຫວົ ທງັ ໄຫ.້ .. ນນັ້ ແມຸ່ ນສຽງຫວົ ຂອງທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ທເີ ກດີ “ຄວາມສງົ ສານເມຸ່ ອເຫນັ ພວກເຂາົ ໄດຮ້ ບັ ເຄາະ 49 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ

ວນັ ນະຄະດອີ າຊີ ແຕຸ່ ເກດີ ຄວາມຢາກຮາ້ ຍຍອ້ ນພວກເຂາົ ບຸ່ ກາ້ ລກຂນຶ້ ຕຸ່ ສູ”້ . ການໃຊສ້ ານວນພາສາຈນີ ທຸ່ ານ ຫູຼຊນິ ໄດຮ້ ບັ ການຍກົ ຍອ້ ງຢຸ່ າງສູງ, ນບັ ຖທຸ່ ານເປັນອາຈານ, ຊຸ່ ຽວຊານຜູ ້ ຍຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ . ຍອ້ ນແນວນນັ້ ທຸ່ ານຈຸ່ ງຶ ສາມາດເຮດັ ໃຫແ້ ນວຄດິ ທຸ່ ຍີ ຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ຂອງຍກສະໄໝເຂາົ້ ໄປເຖງິ ມະຫາຊນົ . ສະຫຼບແລວ້ ທຸ່ ານ ຫູຊຼ ນິ ບຸ່ ພຽງແຕຸ່ ເປັນນກັ ປະພນັ ຜູຍ້ ຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ເທຸ່ າົ ນນັ້ , ຫາກຍງັ ເປັນນກັ ປະຕວິ ດັ , ນກັ ເເຜຍີ ແຜຸ່ ແນວຄດິ ທຸ່ ຍີ ຸ່ ງິ ໃຫຍຸ່ ຂອງປະຊາຊນົ ຈນີ ອກີ ດວ້ ຍ ແລະ ເປັນຜູກ້ ຸ່ ສາ້ ງພນ້ ຖານວນັ ະນະ ຄະດແີ ບບໃໝຸ່ ຄວນັ ນະຄະດສີ ດັ ຈະທດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ອກີ ດວ້ ຍ. ຄາຖາມ 1. ສະພາບປະຫວດັ ສາດຂອງປະເທດຈນີ ໄດແ້ ບຸ່ ງອອກເປັນຈກັ ໄລຍະ ແຕຸ່ ລະໄລຍະມກີ ານຂະ ຫຍາຍຕວົ ຄ ແນວໃດ? 2. ສະພາບວນັ ນະຄະດແີ ຕຸ່ ລະໄລຍະມຄີ ແນວໃດ? 3. ຈຸ່ ງົ ອະທບິ າຍເນອ້ ໃນຄວາມໝາຍຂອງເລຸ່ ອງ “ສາມກກົ 4. ຄນລກັ ສະນະຂອງຕວົ ລະຄອນໃນເລຸ່ ອງ “ໄຊອວິ ” ເປັນແນວໃດ? ຈຸ່ ງົ ປຽບທຽບຄວາມແຕກຕຸ່ າງຂອງແຕຸ່ ລະຕວົ ? 5. ເປັນຫຍງັ ຕອນໄປຮຽນຢຸ່ ູຍຸ່ ປີ ຸ່ ນຫູຼຊນິ ຈຸ່ ງຶ ປຸ່ ຽນຈາກການຮຽນບຸ່ ແຮຸ່ , ແພດມາຮຽນ ແລະ ຂຽນວນັ ນະຄະດ?ີ 6. ບນັ ດານກັ ຄນົ້ ຄວາ້ ໄດແ້ ບຸ່ ງວວິ ດັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ດາ້ ນແນວຄດິ ຂອງຫູຼຊນິ ອອກເປັນຈກັ ໄລຍະ ຄໄລຍະ ໃດແດຸ່ ? 7. ເປັນຫຍງັ ຈຸ່ ງຶ ເວາົ້ ວຸ່ າຕວົ ລະຄອນທາ້ ວອາກຍ ເປັນຕວົ ລະຄອນທຸ່ ຖີ ກປັນ້ ແຕຸ່ ງຂນຶ້ ແຕຸ່ ຫາກເປັນຕວົ ລະຄອນ ທຸ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ? 50 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ : ວຽງມະນີ ລາວຈ ູ